ष संहिता १९ @छञ्जाद्क 8 । | षद्यशूकम पं. श्रीपाद दामोदर ातवखेक्षर | |

काहिलवाचस्पवि, गीलाङ्ङ्र्‌

| र / । पि ॐ

<

( [~ य 9 ~. स

स

च कल य म ल णम नन सद

~~ ~“ - ४ ५~- ~ +

न

र । ~<= ०२ ॥ 0

अनेकवेदिकानां साहाय्येन विविध प्राचीनलिखितपुस्तक-

पाठानुसारेण च संशोध्य {५ ध

भह्ाचार्यण श्रीपादरार्मणा दामोदस्मड्खूमुना सातवटेकरङरुजन संपादिता ।

ऋाका्कााकनकवक (य

त थ कु प क म [नि 1

प

अ ४

स

---- *-ज्ख्द्ध$०= ----

~य

स्वाष्याय-मण्डल, पारडी

जिन्बल्लाड

"<

| # +

परकादकं : वसंत श्रीपाद सातवक्ेकर, बौ. ए. स्वाध्याय-मंडढ, पोस्ट- ' स्वाध्याय-मंडक्-( पारडी }.* ` पारडी [ जि. बलसाड |

॥ प्रथो ऽकः ॥ न

[ शथमोऽष्यावः ॥१॥ वमाः २-३७ ]

॥७४॥ अद्रिबीडे पुकतेहितं यज्ञस्य तवग्रप्विज॑म्‌ अधिः पूर्वैभिरषिभि रीडओे मूर्तनेरुत

अशिनां रयिर्श्ठत्‌ पोष्मेद दिवेदिवे उग्ने यं य्ञम॑ध्ठरंविन्वत॑ः एरिभ्रसिं अभ्तिर्दोतां कविक्र॑तुः सत्यश्चिचश्र॑वस्तसः । वदृङ्ग इष्ुदे त्व घन्ने अदं करिष्यसि उपं त्वाग्ने दिवर्दिवे दोषावस्तर्धिया बयम्‌ राजन्तसध्वराष्णं गोणाग्रतस्य दीदिविम्‌ स न॑; पितेव सूनदे ऽग्ने सूपायनो भ॑द (२)

वायवा याहि दशते मे सोमा अरंकरताः वायं उक्थेधिर्जरन्ते त्वामच्छां जरितारः वायो तव॑ प्रघछती येना जिगाति वां | इन्ववाय्‌ इमे सुता उप प्रयोभिरा गतम्‌

1 ~+ य १

वायविन्द्रश्च देतथः सुतानां वाजिनीवसू ॥

वायविन्द्रश्च सुन्वत आ यातमुप निष्कृतम्‌ ।

१

1

होतारं श्त्नधातमम्‌ स देवों एह वक्षति यशसं वीरवत्तमम्‌ स इद्‌ देवेषु गच्छति देवो देवेभिरा ग॑मत्‌

त्देत्‌ तत्‌ सत्यम्॑धिरः नमो भरन्त एम॑सि वर्धमानं स्वे दे सच॑स्वा नः स्वस्तये

९ मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः । १-३ वायुः; ४-६ इन्द्रवायू ७-९ मिघ्रा-षरूणौ । गायत्री ।

तेषां पाहि श्रुधी हव॑म्‌ सुतसोमा अहविः उरूची सोम॑पीतये इन्द॑वो वामुशन्ति हि तावा यातमुप द्रवत्‌

मक्ष्वित्था धिया न॑रा

12/22

.€ ० ५ ९) „<

[१]

2 6 © 9

[र] (९)

त) ~€ ० ५ ९ ~<

५५ ॥ ५, ध कगबेदः | अ० १, अ० १, व० ४] [२] £ 3

मित्रं हवि पर्क्षं वरूणं च रिङञाद॑सम्‌ कतेन मित्रावरुणा वृतावृधावृतस्पुरा कवी नो मित्रावरुणा तुविजाता ऊरक्षयां

(३) १२ मधुच्छन्दा वेश्वामित्रः । १-३ अग्विनौ; ४-६ इन्द्रः अशिना यज्व॑रीरिषा द्रवत्पाणी जयुभ॑स्पती अर्वना पुरुदंससा नरा शवीर्यां पिया द्रां युवाकवः सुता नास्या वृक्तवहिपः इन्द्रा याहि चितरमानो सुता इमे त्वायवं इन्द्रा याहि धियेषितो विप्रजूतः स॒ताद॑तः इन्द्रा याहि तूतुजान उप॒ ब्रह्माणि हिः

ओमासश्चर्षणीधुतो विभ्वे इवास आ ग॑त विषे देवासो अप्तु; सुतमा गन्त तूर्णयः विवे देवासो अघिध पर्हिमायासो अदः पावका नः सरस्वती वजेभिर्वाजिनीवती चोदयित्री सूनृतानां चेत॑न्ती खमतीनाम्‌ महा अणः सरस्वती प्र चैतयति केतुना

(४)

[सं० १, सु०२, मे ७

धियं घृताचीं साधन्ता ७ क्रतुं वृहन्त॑माञा < दक्षं दधाति अपसम्‌ ९ [४] (१८)

२

९ विवे देवाः, १०-१२्‌ सरस्वती ! मायज्नी। पुरुभुजा चनस्यतः म र धिष्ण्या वनतं गिर॑ः २ आ वतिं रुद्रवर्तनी ३ अण्दींभिस्तनां पताः ४ उप॒ बरह्मणि वाघतः < सुते द॑धिष्व नश्चनः ६ [५]

वृ।स्वांसो क्जुष॑ः सुतम्‌ ७

उसा ईव स्वस॑राणि <

मेधं जुषन्त वह्नयः ९

यज्ञं वु धियावसुः १०

यज्ञं द॑ये सर॑स्वती १

धियो विश्वा वि राजति १२ [६] (३०)

[ द्वितीयोऽनुवाकः ॥२॥ सू० ७-७ ]

१० मधुच्छन्दा वैग्वामित्रः। इन्द्रः । गायत्री ।

सुरूपकृल्नुमृतये सुदुघामिव गोदुह उप नः सवना गहि सोम॑स्य सोमपाः पिब अथा त अन्तमानां विद्याम सुमतीनाम्‌ परह विग्रमस्तरुत मिनदर पच्छा विपश्चित॑म्‌ ¦ उत छवन्तु ना निदो निरन्यत॑रिचदारत

उतनः सुभगा आर वाचयुद्स्म कृष्टयः

एमराशमाङवे भर॒ यज्ञभ्रियं न॒माद॑नम्‌

अस्य पत्वा शातक्रता वना वृत्राणामभवः

1 1 ॥ ॥

1 ॥ 1

जुहूमसि यदियवि १ गोदा इद रेवतो मद्‌; र मानाजतिख्यञआ ग॑हि द यस्ते सखिभ्य आ वरम्‌ ४ दधाना इन्दर इद्‌ दुवः ५ [७]

स्यामादन्द्रस्य शर्मणि & पतयन्‌ मन्दयत्सखम ७ भावा वाजु वाजिनम्‌ < , (३८)

त्क ~+

इतो वा सातिमीर्महे तिवो वा पार्थिवादधि

1

अ० ९ अ १,१९.८] {३} [ ऋग्वेदः । मै १, त° ५, मं ९ वाजि वाजयामः शतक्रतो । धनानामिन्द्र सातये ९ हान्त दपारः सुन्बतः सख! । तस्या इन्द्राय गायत॒ १० [<] (४०) (५) १० म्ुच्छन्दा वैश्वाि्ः । इन्द्रः। भायत्री । आ स्वेता लि पीते न्द्ुखमि प्र गायत । सखायः स्तोम॑वाहसः १ परतरं एरूणा-- भीन वायीणाम्‌ । इन्द्रं सोमे सचा सुते २ सकानैयो स्र राये सुर्य । गमद्वाजेभिरा खनः ३ | यस्खं संस्थे न इण्वते दरीं खमल्वु श्वः , तस्या इन्द्राय गायत॒ ४ | सुतपदव सुता इमे शरदो यन्ति दतै । सोमासो दध्याशिरः ५ [९] त्वं भुतस्व॑ पीतयै॑ चो बृद्धो अजायथाः । इन्दर ज्य्ठयाय सुक्रतो & आ तवां विकान्त्ाकषदः सोमर इन्द्र गिर्वणः । रं तै सन्तु प्रचैतसे ७ सवा स्तम! अवीवृधन्‌ त्वायुक्था तक्तो । तवां वर्धन्तु नो भिः < अदितिः सनेष्टिमं॑ वाजमिन्द्रः सधम । यस्मिन्‌ विश्वानि पस्यां ९ मा नो मर्त! अभि द्रुहम्‌ तनूनामिन्द्र गिणः । ईशानो यवया वधम्‌ १० [१०](५०) (६) | १० मधुच्छन्द्‌। व॑भ्वामित्रः । १-२ इन्द्रः, ४,६१ ८, ९ मरूतः, | ५, ७ मरुत इन्द्रश्च, १० इन्द्रः । गायत्री । ।ओ युञ्जन्ति त््रमरुषं॑ चरन्तं परिं तस्थुषः । रोचन्ते शोचना दिवि ? | ॥ युखन्त्॑स्य काम्या हरी विपक्षसा रथ॑ । दोणां धृष्णु नृवाहसा २ केतु कृण्वन्नकेतवे पेशो म्या अपेशसे । समुषद्भिरजायथाः ३ ॥ ॥ आदृहं स्वधामनु पुन॑मर्भत्वम{रिर । दधाना नामं यत्तिय॑म्‌ ५४ बी चिदारुजल्नुभि गहं विदिन्द्र विभिः । अविन्द उषविया अन॑ \ [११] देषयन्तो वथा भति- च्छ विदद्वसुं गिरः 1 महाभनषत भरतम्‌ ६ इन्द्रेण सं हि हक्ष॑से संजग्मामो अबिभ्युषा । मन्द्र समानवचैसा ७ गणेरिन्द्रस्य अनवयेरभिद्युभि -र्भखः सरहस्वदुर्चति ॥ गणेरिन्दस्य कार्मः < अत॑ः परिज्जञ्ना ग॑हि बिवो वौ रोचनादधि । सम॑स्मिनरते गिरः ९ । इन्द्रं महो वा रज॑सः १०[१२](६०)

ऋरबेद्‌ः | अ० १, अ० 9, व० ९३ | [४] [ सै १, स्‌० ०, अं० १ ष (७) १८ मधुच्छन्दा वैदवाभित्रः। हलद्रः । मायी । इनदरभिद्रायिनों वृह -दिन्मभिषर्बिणः = । दचध वाणीरूवत १ इन्र इद्धः स्दा॒संभिरल आ ब॑चोयुजां ।! इन्दर २ इन्द्र वीर्घाय चक्ष॑स॒ आ सूय शेहश्ट्‌ बिहि! बिभो द इन्द वाजेषु नोऽव॒ सखहस्रपरधनेषु च 1 उर उयानिरतिभिः ४ ॐ इन्द्र॑ बयं महाधन इन्द्रम हवामहे । युज उतेषु श्चि ५ [१३] स ने वृषन्नमुं चरं सत्रौदावन्नय। वृधि । अस्मभ्यम्प॑तिष्युतः ६ तुजे य उर स्तोशा दन्दस्य वन्निणः ॥ न दिन्ये अस्व दु्ुतिम्‌ ७ वृषा यूथेद्‌ वंसंमः कृषटरर््योजसा 1 ईनि उप्र॑तिष्छुतः < य एकश्चषणीनां वसूनामिरज्यति । इन्द्रः पच्छ कितन्‌ ९ इन्द्रं वो विश्वतस्परि हवामहे जन्यः । अस्माकमस्तु केव॑ङः १०[१४] (७०) (८) [ कतीये.ऽद्ुवाकः ३५ स ८-११ 1 १० मधुच्छन्दा वैदवापित्रः 1 इन्रः । गायत्री । एन सानसिं रयिं सजित्वानं सदासहम्‌ । वर्धि्ठपूतयेः भर १ नि येनं सुष्टहित्यवा नि वृत्रा रणामंहे । व्वोतासो न्यदैता २ इन्द्र त्वोतास आ व॒यं वै धना ददीमहि । ज्ये सं युधिस्पधंः ३ व॒यं शयरभिरस्तरभि- रन्द्र त्वया॑ युजा दयम्‌ । सासह्याम पृतन्यतः ४ महौ इनदरः परदच नु मं॑टित्वमस्तु विणे । यै प्रथिना शव॑ः ५ [१५] समोहे वा य आद्ौत॒ नरस्तोकस्य सनितौ । विप्रासो वा धियायवः ६ यः कुक्षिः सेमपातमः समुद्र ईव पिन्व॑ते । उर्वीरापो न काडदुः ५७ एवा द्यस्य सूनृतां॑विरष्डी गोम॑ती मही । पक्रा ज्ञाखा न दृश्ष < एवा हि ते विभ्रूतय ऊतय इन्द्र माव॑ते । सयशित्‌ सन्ति दाशुदै ९ । एवा ह्यस्य काम्या स्तोम॑ उक्थं च शंस्या । इन्द्रय सोम॑पीतये १०[१६|(८०) (९) १० मधुच्छन्दा वेदवामित्रः 1 इन्दः! गायत्री । इन्द्रेहि मस्स्यन्धंसो विश्वेभिः सोमपवैमिः । महौ अभिष्टिरोजसा १

एमेनं सृजता सुते मन्िभिन्द्राय मन्दिन । चककि विश्वानिचक्रैये २ (८९) 4

# (0 (५) [ ऋगेदः। मं० १, सु० १, म॑० ३ ॥

पल्स क्िषर अन्दिधिः स्तोमरमि्दिम्ब वर्षणे ¦ सचेषु स्िभ्वा ६ असु्रिन््र ते निरः परति त्वामुदहासत ; अर्जोषा वृवभं पतिम्‌ ४ दरण्य स्‌

४1

रेण्यत्‌ । अश्चदित्‌ द विमु प्रघ [१५ अस्मान्सु तथं योदृये न्दं रये रभश्वतेः 1 दुर्विदयुम्न यक्स्वतः ६ (5 शं गोभ॑दिन्् वाजैव-दृस्मे पुय श्रवो रहत्‌ 1 दिध्वायुर्हक्षितम्‌ ७ अस्म थेव उद युप्नं संह्ररातंमय्‌ ! इन्द ता एथिद्ीरिषं < वलञोरिन्ं द्युपतिं गीर्थिुणन्तं छन्मिय॑म्‌ ¦ होत्र गन्तारमूतये ९ सुतेख॑ते न्यौकये धृ धृत ष्ठिः ! इटरौच शूबर्मर्चति १० [१८] (९०) ८१०) | १२ मधुच्छन्दा वैश्वाभिश्रः 1 इन्द्रः । ऽ्ु्टुष्‌ । भान्ति स्वा भय॒च्धिैः जद्यायस्त्वः शतक्रत॒ उद्‌ वाभिव येमिरे १ | यत्‌ सानोः सालुमाख्टद्‌ सदिन्द्धो अर्थं देतति सृथेनं बरण्णिरजति २ | युवा हि केिन हरै अथां न इन्दर सोमपा भिराभुपरुतिं चर ३ | एदि स्तोभो अरि स्वस ऽभि गुखीटा ब्य च नो वसो सदे न्द्र यज्ञं चं वर्धय ४ | उक्ष्थभिन्द्रौय शंस्यं दैनं पुरि । ज्ञको यथां सुतेषुं णे ररणत्‌ सस्येषु च ५ तथित्‌ सखित्व दम । सज्ञा उत तः शङ दिन्द्र वसु दय॑मानः ६[१९] सुधितं सुनिरज- मिन्द्र त्वादातभिधक्चः । गजापप॑ त्रं वपि दरणुष्व राधो अद्रिवः ७ जहि व्व रोद॑सी उमे कंधायमांणमिन्व॑तः 1 जेषः स्व॑वंतीरपः सं गा अस्मभ्यं धूनुहि < ¶ आशक श्रुधी हवं॑नू दिदधिष्य ञे गिरः! इन्र स्तोभ॑भिपं म॑॑कृष्वा युजश्चिदन्तरम्‌ ९ | विद्वा हि त्वा तू्षन्तयं वाजेषु हवनश्रुतम्‌ 1 बुषन्तमस्य हृभह॒ ऊतिं संहरसात॑माम्‌ १० | आ तू नै इन्द्र कीशिक सन्दसानः सुतं पिव । नव्यभायुःपर चति कधी सहघसामृषिम्‌ ११ | परि त्वा शिवेण गिर॑ इमा भवन्तु विश्वत॑। वृद्धायुमनु वृद्धयो जु भवन्तु सुधयः १२२०] (ए (१९) ४ | ५६ ८ जेता माधुच्छन्दसः । इन्द्रः । अनुष्टुपु ।

1

६ इनं विश्वं अवीवृधन्त्‌ समुद्व॑चसं गिरः । रथीतमं रथीनां वाजानां सत्प॑तिं पतिम्‌ १ ` ५ सस्ये त॑ इन्द्र वाजिनो मा भेम शवसस्पते । त्वामभि प्र णोलुमो जेतारमपराजितम्‌ २

। १ सिस्य रतयो न वि दस्यन्त्यूतयः ॥। यदी वाज॑स्य गोम॑तः स्तोतृभ्यो मंह॑ते मघम्‌ ३ (१०५)

५ च

क्वेदः। अ० १, न° १, ०२१] 8 [ ० ९, स्‌० ११, ०४ पुसं भिन्दुर्युवा कवि रभितीजा अजायत । दनो विव ५1 त्वं वलस्य गोमतो ऽपांवरदिवो दिम । त्वां

तवाहं शूर रातिभिः पत्या सिन्धुमादन्‌ ¦ उचा " मायाभिरिन्द्र मायिनं त्वं शुष्णमवातिरः । विषुषटे तस्य ने) इनदरभीका्नमोज॑सा- मि स्तोम अनूबत 1 सहं यस्य

(१२) 3

१२ मेधातिथिः काण्वः। मश्निः, ६ प्रथमपादस्य [ निभरभ्याहदनीयौः ] अङ्गी) राखी । अग्निं दूतं वृंणीमषे होत्र विश्ववेदसम्‌ । अस्य यज्स्य॑ सुक्रतुम्‌ ! अधिसम्ति हवीमभिः सदां हवन्त विश्पतिशर्‌ ! हृष्टदाह पुरुभियभ्‌ २ उद्रो इहा व॑ह॒ जज्ञानो दक्तव्॑हिदे । अषि होत न ईय्‌ ६ तौ उतो वि बधय यद्रे याध दूत्यम्‌ । देवैरा सत्सि वा्हिषि ४ घृताहवन दीदिवः प्रवि ष्य रवितो दह । अन्ने तवं श्षस्विन॑ः स्‌ अभ्रिनाधिः समिध्यते कविर्गृहप॑तिर्युव । हृष्यदाद्‌ जुहस्यः & [२] कविम॒प्निुपं स्तुहि सत्यधौणसध्ठरे \ देवममीवचातनम्‌ ७ यस्सवाम््नेदरविष्पति- दतं देव सपर्यति 1! तस्यं स्म पराविता मव < यो अभि देववीतये इविष्मीं आबिदासति ! तस्म पावक ष्ट्य (1 स न॑ः पादक दीषिदो वेव इहा व॑ह॒ । उप॑ यक्षं हविश्च नः १० स नुः स्तवान आ भर गायत्रेण नर्दीयसा \ रथिं वीरव॑तीमिषम्‌ ११ अगर शक्रेणं कलोविषा वि्वाभिरदवह्वतिभिः ! इम स्तोमं जुषस्व नः १२ [२२] (६२)

(१३) १२ मेधातिथिः काण्वः। (अप्रीसक्त, अग्निरूपा देवताः=) द्मः समिद्धोऽग्निषा, २ तनूनयप।त्‌, ३ नराशंसः, ४ दव्टः, ५ बर्हिः, £ देवीदौरः, ७ उषासानक्ता, ८ दैव्यौ होतासै प्रचेतसो, ° तिखो

देव्यः सरखतीव्ाभारत्यः, १० त्वष्टा, ११ वनस्पतिः, १२ स्वाष्टाकृतयः। मायश्री । सुसमिद्धो न आ व॑ह वर्यौ अर हविष्मते । होत॑ः पावक यक्षिच १ मधुमन्तं ततरूनपाद्‌ यज्ञं वेवेषुं नः क्वे । अद्या ईणुहि वीत्यै २ नरक्शसंमिह परिय - मस्मिन्‌ यज्ञ उप॑ हये । मधुजिहं हविष्ठरतम्‌ २ अग्न सुखर्तमे सथ वेरवो छित आ वंह । अषि होता मनुतः ४ सतूणीत बर्िरंनुषग्‌ धृतं मनीषिणः । यजराम्रत॑स्य चक्षणम्‌ = ५ (१२७)

अन ११०१, ब० २४] [७] =, यन्ताव त ल [न्व | देदीरस छ ^। 1 1

वे भरयन्तागरृतादरुधो द्वारो वीरसश्चतः । नक्तोषासा सुपेाला ऽस्मिन्‌ य॒ज्ञ उप॑ हये ॥ ता सुजिह्वा उरं हये होतारा ठेव्यांकवी । इच्छा सरस्वती सटी तिस्रो दवीर्मवोभुवः । इ त्व्टारमथ्ियंविन्वरूपदुपं हये । अब सृजा वनस्पते दैवं देवेभ्यो निः ।

मिताग्नि प्षणं भग॑म र ]

अत्प॒रा खादाधिष्णवः ।

कण्वासो वृक्तव॑र्हिषः ।

ये त्दा वन्ति बह्वयः ।

तान्‌ यजत्रा छतावृधो ऽग्ने पत्ीवतस्करृभि । ये यजन्नाय ख्यात्‌ तेते पिविन्तु जिहूयां !

आखीं सूर्यस्य रोदनाद्‌ विश्वा्दरवौ उपर्ुध॑ः । विष्वभिः सोम्यं मध्व -ऽगन्‌ इन्द्रेण वायुना ।

त्वं होता मनुंहितो ऽये' यज्ञेषुं सीदसि । युक्ष्वा छरूषी र्थ हरितं देद रोहित; । (१५)

१२ मेधातिथिः काण्वः । [ प्तिदरैवतं कतुक्दितम्‌ =] १ इन्द्रः, २ मरुतः, ३ त्वष्टा, ७ अभिः, १० द्रविणोदाः, ११ अश्विनो,

सत्सरासस्तदांकसः १ रथं दि षा सुदानवः २ त्वं हि रत्नधा असि ३. परं भूष पिबं कतुनां ४

८ ५ इन्द्रः, ६ मिज्ावरणो, ७- इन्दर सोमं पिबं कतुना .55 त्वां विशन्तिन्द॑वः । मरुतः पिद॑त ऋतुनां पोत्राद्‌ यज्ञं पुनीतन । अभि यज्ञं गणीहि नो ग्नावो नेष्टः पिदरं कतुन । अथे दवो हा व॑ह॒ साद्या योनिषु तरिषु ।

॥ शदः ] सं १, सू० १३, म॑० £

अच्छश्रने च य्व ६ [२४]

टद नो वहिरासदे ७ यक्तं ना यक्षतामिसस्‌ ८

वहिः सीदन्तपिधंः ९,

अस्माकमस्तु कवटः १० दातुरस्तु चतनम्‌ १९१

2

॥

॥

4 4

तत्र र्वा उपहये १२[२५] (१२४) इन्द्रवायबदभ्पदिसिना १९ अद्धि; गायत्री ।

| 1 2 त १ #

आं ग॑हि ९ आदित्यान्‌ मारुतं गणष ३ | द्रप्सा सध्वश्वसृषदंः ४ हविष्मन्तो अरंकृतः ५ |

दैवान्त्सोमपीतये ६ [२६]

ध्व; सुजिह्‌ पारय ७

सर्धारण्ने वदरत <

विप्रो होतिहं वक्षति

पिा मित्रस्य धामभिः १९

सेमं नो अध्वरं यज ११

ताभिरा इहा व॑ह॒ १२[२७](९४६)

„ ^+

१२ अ्िः । गायनी ।

(१५०)

ऋण्डद्‌ः ]1अ० १, अ० १; व० २८ ] ॥ ८ ]

~~ त यसस्तं ~

ब्राह्मणादि राध॑सः पितरा सोममूररन । तदि स्यनस्त ॥ ॥ 49 युवं दृक्ष धृतव्रत॒ मित्रावरुण दृक्‌ । ऋतुना यस्षमाशाथ

टूविणोदा द्रविणसो प्रावहस्तासौ अध्वर । चु दृवभाटः दरषिणोदा द॑दातु नो वसूनि यानि शुण्विंर । द्रविणोदाः पिपीषति जुहोत प्रच तिष्ठत । शतुः यत्‌ त्वां तुरीय्॑रतुभि ्रर्विणोदौो यजामहे = । अधस्मा नः इदनत अभ्धिना पिबतं मधु दीद्यग्नी श॒दित्रता । तुन यज्ञवाहसा भापत्येन सन्त्य तुना यज्ञ नीरसे । देवान्‌ देवयते य॑ज

}; ५,

‰।

(१६) ९ मेधातिथिः काण्वः 1 दृ्द्र: । ायत्री ।

आ त्वां वहन्तु ह्यो वृषणं सोम॑पीतये । इन्द्र॑ त्वा सूरचक्षसः हमा घाना तस्तुदो हरी इहोप वक्षतः । इन्दर सुखतमे श

इन्द्रं प्रतरधामह इन्द्र प्रयत्यध्वरे 1 इन्द्रं सोम॑स्य पीतये उप नः सुतमा गहि हरिभिरिन्द्र केम: । सुतेहित्वा हवा॑सहे सेमं नः स्तोममा ग द्युपेदं सव॑नं सुतम्‌ । गौरो नतुंषितः पिव

मे सोमास इन्द॑वः सतासो अथि वरिष । तों ईन्द्र सह॑से भिव अर्यं ते स्तोमो अग्रियो हंदिस्परग॑स्तु शंवैमः । अथा सोम॑ सुते पिव विष्वमित्सद॑नं सुतमिन्द्रो मदाय गच्छति ! धूतरहा सोम॑पीतये सेमं नः काममा प्रण गोभिरश्वैः शतक्रतो । स्तवाम त्वा स्वाध्यः

(१७)

[सं १, स्‌० १५, मं० ५

६

९

[२८)

१० २९१ १२ [२०1८१५८

९ [३१] (९६७)

९ मेधातिथिः काण्वः। इन्द्रावरुणौ । गायत्री, ४-५ पदनिचृत्‌ (५ हसीयसी च!) गायत्री

इन्द्रावरुणयोरहं सम्राजोरव आ घुंणि \ ता नें शृव्छत इ

गन्तांय हि स्थोऽवसे दवं विभ॑स्य॒ माव॑तः । धततीरां चर्षणीनाम्‌

अनकामं तपयेथा- मिन्द्रावरुण राय आ 1 ता वाँ नेदिष्ठमीमहे युवाकु दि शचीनां युवा सुमतीनाम्‌ ! शरूयाम वाजदान्ाम्‌ इन्द्रः सहव्रदाल्नां वरुणः दंस्यानाम्‌ ॥ क्रतुर्भवत्युङ्थ्यः

तयोरिदवसा वयं सनेम नि च॑ धीमहि \ स्वादुत प्ररेचनम्‌

[३२]

र ३ ४ ५ ६ (१७६)

१ १, अ० १, व० ३६९ | [९] [ ऋ्वेद्‌ः। मं० ९, सू० १०, म ७-

इन्द्रावरुण वामहं हुवे चित्राय राधसे । अस्मान्त्सु जिग्युषस्कृतम्‌ ७

हन्दव्ण दू नु वां सिषासन्तीषु धीष्वा । . अस्भम्यं शै यच्छतम्‌ <

प्र वांमक्चोतु सुषटूति सिन्द्रावरूण्‌ यां हुवे । यामृधाथे सधस्तुतिम्‌ ° [३३] (१७६) (१८) [ पञ्चमोऽनवाक ॥५॥ सू° १८-२३]

९ मेधातिथिः काण्वः | १-३ ब्रह्मणस्पतिः, ४ इन्द्रो ब्रह्मणस्यतिः सोमश्च, ५ ब्रह्मणस्पतिः सोम द्द्रो दक्षिणा च, ६-८ सदसस्पतिः, ₹ सदसस्पतिरमरारंसो वा । गायत्री ।

सोमानं स्वरणं कृणुहि ब्रह्मणस्पते 1 कक्षीवन्तं य ओंशिजः १

यो रेवान्‌ यो अमीवहा व॑सुवित्‌ पुवर्धनः । स नः सिक्त यस्तुरः २ | २. नः हसो अरूपो पूर्तिः प्रणड्‌ः मत्यैस्य । रक्तां णो ब्रह्मणस्पते २ ख घां वीरो न स्म्यिति यमिन्द्रो ब्रह्मणस्पतिः । सोमो हिनोति मर्त्य॑म्‌ ४

त्वं तं ब्र॑ह्मणस्पते सोम इन्द्र॑र्व म्यम्‌ । दक्षिणा पात्वंहसः ५ [३४]

सद॑स्यतिमद्ध॑तं भियमिन्द्रस्य काम्यम्‌ । सनिं मेधाम॑यासिपम्‌ £

यस्ते म सिध्यति यज्ञो विपरिचत॑र्चन । स धीनां योर्मसिन्वति ७

आह्रोति हविष्ठरतिं प्राच कृणोत्यध्वरम्‌ 1 दतरा देवेषु गच्छति <

नरास सुधष्टम-मपर्यं सप्रथस्तमम्‌ 1 द्वो न सद्मखसम्‌ ९ [३५] (१८५)

(९९) ९ मेधातिथिः काण्वः । अच्नि्मरतश्च । गायत्री ।

प्रति त्यं चारुमध्वरं ॒गेपीथाय प्र हयसे ! भरुद्धिरग्न आ गहि १

जहि ववो न मर्त्याँ महस्तव कतुं परः । मरुद्भिरग्न आ ग॑हि रे

ये महो रज॑सो विदु- विष देवासो अडः । मरुद्धिर्न आ ग॑हि ३

य उग्रा अर्कमानूचु- रनधृष्टास्‌ ओजसा 1 मरद्धिरग्न आ ग॑हि ;

ये शुभ्रा घोरव॑प॑सः सूक्षतजासों रिशादसः । मरुद्धिरण्न आ ग॑हि >+ [३६]

ये नाकस्याधि रोचने दिवि देवास आसते । मरुदधिर्न आ गहि £

ईङ्कयन्ति पवैतान्‌ तिर संमदरम॑णवम्‌ \ मरुद्धिरन्‌ आ ग॑हि ७ आ ये तन्वन्ति रदिमभिस्‌ तिरः समुद्रमोजसा । मररुद्धिरन्‌ आ ग॑हि < अभि त्वां पूर्वपीतये सृजामि सोम्यं मधु 1 मरुद्भिरग्न आ गहि ९ [३७] (१९४)

। ^ त |

य

करग्बेद्‌ः | अ० १, अ० २, व० 9 | {१०} {भ० १, ३० २०, सं० १

युवाना पितरा पुन॑ः सत्यभन्त्ा कलय; स वो मदासो अग्भते- न्द्रेण च मरुत्वता

[ दितीयोऽध्यायः ॥२॥ ब० १-३८] २०) ८ मेधातिथिः काण्वः ऋभवः । गायश्री | अयं देवाय जन्मने स्तोमो कपिभिरसया । अरारि रनधात्ः १ य इन्द्राय वचोयुजा ततशुन॑ा हरी ¡ श्ीभिर्यज्ञमारात २ तक्षन्‌ नास॑त्याभ्यां परिज्मानं सुखं रधम्‌ । तक्षन्‌ येदं दषम ३ । ।

आदित्येभिङ्च राज॑भिः ५ [१]

उत त्यं चमसं नव॑ त्वर्ृवस्य निष्करतम्‌ ¦ अदर चतुरः पुनः &

ते नो रत्नानि धत्तन भ्रिरा सातानि हन्ते । एवमेवं सुशस्तिभिः ७

अधारयन्त ह्वयो ऽभजन्ते सुकृत्यया । भागं देवेषु यज्ञिख॑द्‌ < [२] (२०) (२१)

६ मेधातिथिः काण्वः 1 इन्द्राग्नी । मायी ।

इदेनद्ाग्नी उप॑ हये तयोरित्‌ स्तोम॑सुश्मसि ! ता सोभ सोमपातमा | ता यज्ञेषु भर रसते न्दाग्नी शुम्भता नरः \ ता गायत्रेषु गायत र ता धरित्रस्य प्रशस्तय इन्द्ाश्री ता ह॑वामहे । सोभरपा सोम॑पीतये ३ उग्रा सन्तां हवामह॒ उपेदं सर्वनं सुतम्‌ । इन्द्राग्नी एह ग॑च्छताम्‌ ४ ता महान्ता सदस्पती इन्द्रानी रक्षं उजतम्‌ । अप॑नाः सन्तव्रिण; ५ तेनं सत्येनं जागृतमधि प्रचेतुने पदे । इन्द्राग्नी शर्म यच्छतम्‌ ६

(२२) २१ मेधातिथिः काण्वः । १-४ अश्विनौ; ५-८ सविता; ९-१० अग्निः १९१ देव्यः; १२ इन्दराणी- वर्णान्यभ्त।य्यः; १३-१४ ावाणरधिव्यौ; १५ पृथिवी; १६ विष्णुदेवा वा, १७-२९ विष्णुः। गायन्नी।

[३] (२०८)

्रातरयूना वि बोधया -श्िनाविह ग॑च्छताम्‌ । अस्य सोभ॑स्य पीतये १

या सुरथां रथीत॑मो- भा देवा विविस्पुशां । अरिविना ता हवामहे २ यावांकचा मधंमत्यस्विना सूनृतावती । तयां यज्ञं मिमिक्षतम्‌ ३

नहि वामस्ति दूरके यत्रा रथ॑न गच्छ॑थः । अस्धिना सोमिनो गृहम्‌ ४ हिरण्यपाणिमूतय सवितारमुपं हवये 1 स चेत्ता देवतः पद्म्‌ ५ [४]

` अपां नपातमव॑से सवितारमुप स्तुहि ॥ तस्यं वरतान्युरमसि द (२१७)

ॐ १, अ० २, व०५] विणा दवाण्दरे वशेहिविचस्य राधसः 1 ॥ श्विता स्दोभ्यो नु नः ¦ ण ~ देवा लभः शती }रप॑ अण्ले प्रीरि व॑ह देवारन्ुशातीरुपं ॥

ञः वना अल इदे होल यपि शीम्‌ ~ अआ! ग्ना ॐग्न्‌ इहव होल! विष मरत्‌ ।

[प नः

अभि ने देवीर्व॑स्ष॒ अहः शर्ण श्रपतीः । इदेनद्राणीष्ुषं हये वरुणानीं स्वस्ते । ही यीः परथिवी च॑ न हमं यज्ञं चिविक्षतस्‌ ¦ तथोष््‌ घृतवत्‌ पयो विप रिडिन्ति धीतिभिः,

एनम च धि8ि भवा--वक्षर नी स्योना श्र॑थिषि यवा--ृक्षरा निवेद ॥

अते देवा अन्तु लो यतो विष्णुर्विचक्रमे

[११1

सितारं वक्षसम्‌ दाता राध॑सि शुम्भति त्वष्टारं सोग॑पीतये

वरू धिषण वह अच्छिन्नपत्राः सचन्ताम्‌ अग्नायीं सोसंपीतये पवितां नो भरैमभिः गन्धर्वस्य भुवे पदे यच्छ नः रमं सप्रथः

एथिव्याः सप्त धासभिः

।

इदं दिष्णुविं च॑कमे जधा नि द॑धे पदम्‌ । समरुह्णमस्य पांसुरे

सणि पदा दि चे विष्णुर्गोपा अदाभ्यः । अतौ धर्मणि धारयन्‌

दिष्लोः कभणि परयत यते व्रतानि पद्ये । इन्द॑स्य युज्यः सखा

त्‌ विने; परं एदे सद परयन्ति सूरयः । दिवीव चक्षुराततम्‌

तद्‌ विधा विवन्दव जागृवांख्ः समिन्धते । विष्णोर्यत्‌ परमं दम्‌ (२३)

{ छऋम्बेदः । मं०

१, सु० २२, म० ७

\9

र्ट

९९

१० [५] ११

५९,

१३

१४

१५ [६] १६

१७

१८

१९

2२०

२१ [७] (२२९) `

२४ म्ेातिथिः काण्वः! १ वायु; २-३ इन्द्रवायू; ४-६ मित्रावरुणौ; ७-९. इन्द्रौ मरुत्वान्‌ १०-१२ विभ्वे देवाः; १३-१५ पूषा; १६-२२, २३ (पबारधस्य) आपः; २३ (उत्तरार्धस्य), २७ अग्निः ।

१-१८ गायत्री, १९. पुरउष्णिक्‌, २९ प्रतिष्ठा; २०, २२-२७ अनुष्धुप्‌ ।

तीवाः सोमास आ गछ्छा- शीर्वन्तः सुता इमे । उभा वेवा दिविस्परे।- न्दवायू ह॑वामहे ॥ इन्धवायू मनोजुवा विपरा हवन्त ऊतये ॥ भिन्नं दयं हवामहे वरणं सोम॑पीतये 1 कतेन यात॑ादृधां - तस्य ज्योरतिबस्पती । वणः प्राविता भुवन्‌ मित्रो विभ्वांभिरतिभिः !

मरतव॑न्तं हवामह॒ इन्द्रमा सोम॑पीतये । इन्द्रयष्ठा सर॑द्रणा देवासः पूष॑रातयः । हेत वुं खंदानव इृन्द्रैण सह॑सा युजा ।

विभ्वान्‌ देवान्‌ ह॑वामहे मरुतः सोम॑पीतये । @

वायो तान्‌ प्रस्थितान्‌ पिवि ? |

अस्य सोम॑स्य पीतये सहस्राक्षा धियस्पतीं जज्ञाना प्तदक्षसा

ता मित्रावरुणा इदे कर॑तां नः सुराधसः सू्गणेनं तृम्पतु विदे म॑ शरुता हव॑म्‌ मा नें दुःशंसं ईशत जया हि पुशिमातरः

र ६ 1 त ६ ७ < म \

० [९] (२३९ ।

4 ग्वेद | अ० १, अ०२, व० १० ] [ १२] [ स॑ १, सू० २३; म० ११

जय॑तामिव तन्यतु-र्मरुतांमेति धृष्णुया । यच्छुभं याथनां नरः ११

हस्काराद्‌ विद्युतस्पर्य ऽतो जाता अवन्तु नः । मरुतं न्तु नः १२

आ पषञितध॑र्हिष माघूंणे धरुणं किवः । आजं नष्टं यथा पद्म्‌ १३

पूषा राजानमापरणि- रपगहं गुहा हितम्‌ । अर्विन्दच्चि्व॑र्हिषम्‌ १४

उतो स मह्यमिन्दुभिः षट्‌ युक्ता अ॑नुसेषिंधत्‌। गोभिर्यवं न च॑छकषत्‌ १५१०]

अम्बयों यन्त्यध्वभि-जमियो अध्वरीयताम्‌ । पुतीर्मधंना पय॑ः १६

अमूयां उप सूर्य याभिर्वा सूर; सह । ता नो हिन्वन्त्वध्वरम्‌ १७

अपो वेवीरुपं हये यत्र गावः पिब॑न्ति नः । सिन्धुंम्यः कत्वं हविः १८ अप्स्व¶न्तरमृत॑मप्डु भेषज मपागुत प्रशस्तये । देवा भव॑त वाजिन; १९

अप्सु मे सोमो अबवी दृ्तर्िश्वानि भेषजा । अग्नि चं विश्वर्ुद-माप॑श् विन्वभेषजीः २० [११] आपः पृणीत भेषजं वरूथं तन्वे मम॑ । ज्योद्‌ च चु दृशे २१

इदमापः प्र व॑हत॒ यत्‌ किं च॑ दुरितं मयि 1 यद्‌ वाहमभिदुद्रोह यद्र वा जेप उतातर॑तम्‌ २२ अपां अयान्वचारिषं॑रसेन्‌ सम॑गस्महि । पय॑स्वानग्न॒ आ गि तंमासं ज वर्चश्षा २३ सं माग्ने वच॑सा सृज सं प्रजया समायुषा। विदय अस्य देवा इन्दो विद्यात्‌ सह कषिभिः२४[१२]

(२४ ) [ षष्ठोऽनुवाकः ॥६॥ सू० २७-३० ] १५ भाजीगर्तिः श्यनःेपः स रतिम वैश्वामित्रो देवरातः । १ कः (प्रजापतिः); २ अग्निः, १-५ सविता, ५ भगो वा, ६-१५वरणः। १,२,६-१५ शिष्‌, ३-५ गायत्री । कस्य नूनं क॑तमस्यामृतांनां मनामहे चाई देवस्य नाम । को ने मह्या अदितये पुनरदात्‌ पितर च हरोयं मातरं च १ अनन्वय भथमस्यामृतौनां मनाम चार देवस्य नाम॑ । स नो मह्या अदितये पुन॑दात्‌ पितरं च रोय मातरं च

र अभि त्वां देव सवितरीशानं वार्याणाम्‌ । सदावन भागमीमहे ३ यरिचद्धि त॑ इत्था भग॑ः शशमानः पुरा निदः! अद्वेषो हस्तंयो्वृधे ४ भग॑भक्तस्य ते वय मुदंशेम तवाद॑सा ॥ मूर्धानं राय आरभे ५[१३] नाहि ते क्षत्रं न सहो न मन्युं वय॑रुचनामी पतयन्त आपुः । नेमा अपं अनिमिषं चरन्ती नं ये वात॑स्य प्रमिनन्त्यम्ब॑म्‌ &

अबुध्ने ाजा वरुणो वन॑स्यो र्व स्तं ददते प्रतद॑क्षः । नीचीन स्थुरुपरि बुध्न एंषा-मस्मे अन्तनिहिताः केतवः स्युः ७ (२६०)

---------11-

अ० १, भ० २, वण 4४ ॥ [ १३ 1 [ ग्वेद | ० १, सू० २४, न° ८

उरं हि राजा वर॑णस्वकार॒खयौय पन्थामन्वैतवा उ ।

अष्वे पादु परतिधोतवेऽक -ङतावक्ता हुद्याविधंश्चित्‌ <

जतं तै राजन्‌ भिषज; सहस्र युवी ग॑भीरा सुमतिष्टे अस्तु 1

वाध॑स्व दरे निक्ौतिं परावैः कृतं चिदेनः घ्र ुुगध्यस्मत्‌ ९

अभी य ऋक्षा निहितास उच्चा नरं ददंश कुहं चिद्‌ दिवेयुः ।

अदृन्धानि वरणस्य व्रतानि विचाल॑ङाच्चन्द्रमा नक्तमेति १० [१४]

तत्‌ त्वं याणि बह्म॑णा वन्द॑भानस्‌ तदा शसते यज॑मानो विभिः ।

अैढघाने वश्णेह बोध्य शेख सा न आयुः प्र मोषीः ११

तदिन्नक्तं तद्‌ दिवा महमा तदयं केतो हृद्‌ आ वि च्े।

शुनःशेषो यमह्‌ गृभीतः सो अस्मान्‌ राजा वरणो युमोक्तु १२

शुनःशेषो दयहद्‌ मूभीतस्‌ विषवौषितयं द्‌ वद्धः ।

अविन राजा वरणः सचृज्याद्‌ विदँ अर्दम्धो वि समोक्तु पालान्‌ १३

अव ते हेवछ वरुण नेमि खं यज्ञेभिरीमहे हविर्भिः 1

्ष्यन्नस्मम्व॑मसुर प्रदेता॒राजन्नेनौसि शिभ्रथः कृतानि १४

उदुतमं व॑रूण पारोमस्म द्वध वि संघ्यमं भ्र॑थाय

अथां वयमादित्य वते तवानागसो अदितये स्याम १५ [१५] (६८ (२५)

२१९ आजीगविः शुनःशेपः स सत्रिमो वैश्वामित्रो देवरातः । बरुणः । गायत्री ।

यच्चिद्धि ते विदो यथा पव वरुण वतम्‌ । मिनीमसि यविदयवि १

भा ने वधाय हत्व जिहीकानस्यं रीरधः । मा हृणानस्य म॒न्यव॑ २

वि रंडीकायं ते मने रथीरर्वं न सं्वितम्‌ । गीरभिवरुण सीमहि ३

परा हि मे विभ॑न्यवः पत॑न्ति वस्य॑ \ वयो न व्॑तीरुप॑ ४

कदा कुत्रभियं नरमा वरुणं करामहे । मृकीकायोरुचक्षसम्‌ 4 [१६] तित्‌ संमानमौकाति वेनन्ता न प्र युच्छतः । धृतताय कृष ६

वेता यो वीनां पद -मन्तरिकषण पत॑ताम्‌ । देवं नावः समुदधिय॑ः ७

चेदं मासो धृतवतो दाश प्रनाव॑तः 1 वेता य उपजायते <

वेव वात॑स्य वतैनि-मुरोकरष्स्य बतः 1 वेवाये अध्यासते ९

नि षसाद्‌ धृतवतो वर॑णः परत्य स्वा । साम्राज्याय सुक्षतुः १०

[१७] | ॥

४ च्व

ऋग्वेदः | अ० १, अ०३, ब० १८ | [ ४] { = १, चू० २५ स< ११

अतरो विहवान्वस्धुता चिकित्वौ अभि पयति स ने विहवाहां सुक्षतु- राषठित्यः सुपथं करत्‌ । बिभ्रद्‌ द्रापिं हिरण्ययं दर्॑णो वस्त निर्णिज॑द्‌ | न यं दिष्स॑न्ति दिप्सवो न दण अनः॑नाप्‌ | उत यो माुवेष्वा यशंदेचक्ते असास्यः

[+

९५७ 89

कय 9 ०2 = १ ५ 4

ह्न

पर मे यन्ति धीतयो गावो न गन्यीरु

सं नु वोचा पुनर्यतो मे मध्वाश्तम्‌ १७ दं नु विष्वरद॑सीतं॑दर्ं स्थसपि क्षतिं १८

तवं विश्वस्य मेधिर दिवव ग्मश्च॑ राजहि स वानि प्रतिं श्रुधि २० उदुत्तमं भयुभ्धि नो वि पा मध्यमं चंत अवाधमानि जीवस २१ [१९] (२८९)

(९६) ९० आजीगतिः शुनम्दोयः स छतनिमो वैश्वामित्रो देवरातः । अग्निः, । गायत्री! विष्वा हि मियेध्य॒ वच्ण्रजी पते ! सथं ने अष्द्रं यज १ निनो होता वरण्यः सद्‌ यविष्ठ मन्म॑भिः ! ॐ दिवित्मता वच॑ः २ | आ हि ष्मा सूनव पिता पिर्यज॑त्यापये । सखा सख्ये दरण्यः ३ । ।

। 1

इमं २ वरुण शरुधी हव॑म॒द्या च॑ शव्यय । त्वामवस्युरा खे १९ १ ।

|| आ नो बही रिशादसो वर्णो मित्रो अमा । सीद॑न्तु मलो यथा व्यं होतरस्य नो मन्द॑स्व सख्यस्य च इमा उ षु शरुधी गिरः ५ [२०]

| यच्चिद्धि शाव॑ता तन। दवदव यजामहे त्वे इद्धूयते हविः ६

॥ प्रियो ने अस्तु विश्पतिर्होता मन्द्रो वरैण्यः । प्रियाः स्वग्नयो वयम्‌ ७ स्वग्नयो हि वार्य॑वेवासें दधिरे च॑ नः । स्वग्नयो, मनामहे < अथा न उभयेषा- मरत मर्त्यानाम्‌ । परिथः सन्तु परस्तयः ९ ।

विदवैभिरग्ने अग्निभिरिमं यज्ञमिदं वच॑ः चनं धाः सहसो यहो १० [२१] (२९९) ( २७) १३आजीगरतिः शुनःशेपः स छत्रिमो वैश्वामित्रो देवरातः। १-१२ अग्निः १३ देवा,। १-१२ गायत्री, १३ तरिष्डुप्‌।

अरव न त्वा वारवन्तं वन्दध्या अग्नि नमोभिः । सम्राज॑न्तमध्वराणांम्‌ १ सघानः सूनुः शवसा प्रुप्रगामा सुशोव॑ः मरीड अस्मां बभूयात्‌ २ (३०९)

अ० १, अ० २, व° २२ | { १८] [ ऋम्वेद्‌ः। मं० १,स्‌० २५ मं०३ ह नो दूराच्चासाच्च नि मत्यौदवायोः । पाहि सदृभिद्‌ विश्वायुः ३ ह्मम्‌ षु त्वमरमा सनिं गौयत्नं न्यासम्‌ । अग्ने देवेषु प्र वोचः ४ आ नो मज परमे-ष्वा वर्जेषु मध्यमेषु 1 शिक्षा वस्वो अन्तमस्य ५ [२२] विभक्तासि चिच्िभागो विन्धोरूमी उपक आ! स्यो दारुं क्षरसि ६ यदग्ने पत्यु मर्य सवा वजैषु यं जुनाः } स यन्त शहवतीरिषः ७ नर्विरस्य उहन्त्य पयता कय॑स्य चित्‌ 1 वाजे अस्ति श्रवाय्यः < † द्धि तता । कभभिरसतु सनिता ‰ विकाश यक्तिवाव \ स्तोम रुद्राय डीकम्‌ १० [२३]

ह नें मह अलिणाम्ते भूमकेतुः पुरुरचन्दः । धिये वाजय हिन्वतु ११

ख रेव दद विदपति-दैव्यः केरलः कलोत्‌ लः ६ उदयैरणभ्निर्बहद्धायुः १२ नसो! घहद्धयो तने अकेभ्यो नमे वुदभ्यो नमं आशिनेभ्यः यजाम देवान्‌ यदि क्वम्‌ मा ज्यायसः ङंसमा वृक्षि देवा १३ [२४] (३१२) (२८)

९ आजीगर्तिः श्षुनःक्षेषः ख छतरिमो वेश्वामितजः ददरातः। ९-८इन्द्रः, ५-६ उल्टुसखरु, ७-८ उस्सूलखु खले, ९ चजापतिदरिश्नद्रः, ( आधिवदण- ) चमे सोमो वा! ९-६ अनुष्टुप्‌, ७-९ गायत्री । । यन्न गावा एथुहू् ध्यः सरवति सोतवे उलूख॑लसुताना- भवेद्विनदर जल्गुलः र यत्र द्राविव जघनाधिषवण्या कुता 1 उलूख॑लसुताना मवेद्िन् जल्गुलः २ यत्र नादपञ्यव-्ुपच्यवं च शिक्षेत 1 उलूख॑लसुताना- स्वेन जल्गुलः २ यत्न अन्था विवध्तै रदभीन्‌ यभितवा ईव । उलूखंलसुताना- मवेन जल्गुलः ४ यच्चिद्धि तं गृहेगृह उलूखलक युज्यसे । इहं युमत्तम चद्‌ जय॑तामिव दुन्दुभिः +[२५]

उत स्म॑ ते वनस्पते वातो वि वात्यग्रमित्‌ । अथो इन्द्राय पातवे सुनु सोममुलूखल & आयजी वाजसातमा ता द्यु+चा विजरतः! हं इवान्धोसि बप्सता

छि शा जक पपच! "कक

न क

ता नो अद्य व॑नस्पती ऋष्वावृष्वेभिः सोतृभिः । इन्द्राय मधुमत्‌ सुतम्‌ < उच्छिष्ट चष्वोर्भर सोम एकत्र आसन । नि येहि गोरथ त्वचि « [२६] (३२९) (२९)

७ आजीगर्तिः शुनःदोपः स त्निमो वैश्वामित्रो देवरातः । इन्द्रः। पक्तिः।

यच्चिद्धि स॑त्य सोमपा अनानस्ता ईव स्मसि 1 आ त्‌ न॑ इन्द्र शंसय॒ मोष्वश्वैषु रुभ्िषु सहु तुवीमघ १ (र) ||

` क्रम्ेदः। अ० १, अ०२, ० २७] [९6] [मं० ९, सू० २९, म०२

शिन्‌ वाजानां एते राचींवस्तवं दंसना ।

आत नं इन्द्र शेसव॒ गोष्वश्वेषु शु्निषुं सषु तुवीमघ २

नि ष्वापया मिधूटशां सस्तामबुध्यमाने ।

आ तर न॑ इन्द्र शौय गोष्वश्वेषु शुभ्रिषु सहर्ष तुवीमघ ३

ससन्तु त्या अरातयो बोध॑न्तु शूर रातय ।

आत्‌ न॑ इन्द्र शंसय गोष्वश्वेषु शुभ्रिषु सरसे तुवीमध ४

समिन्द्‌ गभं मंण॒ नुवन्तं पापयाम्रया ।

आत्‌ इन्द शंसय॒ गोष्वषु रिष सहच्ैषु तुवीमघ ५

पताति कुण्ड़णाच्यां दूरं वातो वनादधि ।

आ तरून इन्दर शंसय॒ गोष्वश्वेषु शुभ्रिषु सहधेषु तुवीमघ २

सर्वं परिक्रोदं जहि जम्भयां कृकदाश्वम्‌ ।

आ हू नं इन्द्र शंसय॒ गोष्वश्वेषु यभ्रिषुं॑सहघैषु तुवीमघ ७ [२७] (६२८) (३०)

२९ आजीगर्तिः शनःशेपः स शृतिमो वैभ्वामिघ्नो देवराठः । १-१६ इन्द्रः, १७-१९ अश्विनौ, २०-२२ उषाः । १-१०, १२-१५, १७-२२ गायत्री, ११ पादनिचुद्वायभ्री, १६ बिष्टुप्‌ ।

आ व॒ इन्द्रं करिविं यथा वाजयन्त शतक्रतुम्‌ । मरं सि इन्दुभिः १

शते वा यः शुचीनां सहस वा समाशिराम्‌ । एडु निननं न रीयते २

सं यन्मदाय शुष्मिण एना ह्यस्योदरे । समदो न व्यचो दृधे ३

अयं ते सम॑तसि कपोतं इव गभैधिम्‌ । वचस्तन्न ओहसे ४

स्तोतं राधानां पते गिवींहो वीर्‌ यस्य॑ ते । विभ्रतिरसतु सूनृत ५ [२८]

ऊध्वैसिंष्ठा न ऊतये ऽस्मिन्‌ वाजे दातक्रतो । समन्येषु बवावहै ६

योगेथोगे तवस्तरं वाजेवाजे हवामहे । सखाय इन्द्रमूतये ७

आ घां गमद्यदि श्रव॑त्‌ सहस्रिणीभिरूतिभिः । वज॑भिरुपं नो ह्वम्‌ <

अनु प्रतस्यौकंसो हूवे तुविप्रतिं नरम्‌ । यते पूर्वं पिताहूवे ९

तं त्वां वयं विश्ववारा 55 शास्महे पुरुहत॒ । सखे वसो जरितृभ्यः १० [२९] अस्माकं शिप्रिणीनां सोम॑पाः सोमपात्राम्‌ । सखे वजिन्त्ससीनाम्‌ ११

तथा तद॑स्तु सोमपाः ससं वजन्‌ तथाङ्ृणु । यथात उङमसी्ये १२

रेवतींनैः समावृ इन्द्र सन्तु तुविवाजाः । क्षुमन्तो याभिैदेम २१३

(३७१)

अ० १, भ० २, व०३० | [१७] [ ऋग्वेदः । म० ९, मू० ३०, म १४

आ घ॒ त्वावान्‌ त्मनाप्तः स्तोतृभ्यो धृष्णवियानः। ऋणोरक्षं न चक्रयोः १४

आ यद्‌ दुरः शातक्रत्‌-वा कामं जरितृणाम्‌ । ऋणोरक्षं न हाचीभिः १५ [३०] राश्वदिन्द्रः पोषुंथद्धिर्भिगाय नान॑दद्धिः शाश्व॑सद्धर्धनांनि ।

स नें हिरण्यरथं वंसर्नावान्‌ त्स न॑ः सनिता सनये स नोऽदात्‌ १६ आश्धिनावश्वावत्ये-षा य॑तं वीरया \ गोम॑द्‌ दघ्ा दिर॑ण्यवत्‌ १७ समानयोजनो हि वां रथो! दघ्ावम॑त्यः । समुद्रे अ॑विनेरयते १< न्य च्न्यस्य॑ मूर्धनि चक्रं रथस्य येमथुः परि यामन्यर्दीयते १९

1 कस्तं उषः कधप्रिये भुजे मर्ता अमर्त्य । कं न॑क्षसे विभावरि २० वयं हि ते अम॑न्मह्या-ऽऽन्तादृ पराकात्‌ । अश्वे न चित्रे अरूषि २१ त्वं त्येभिरा ग॑हि वाजेंभि्दूहितर्दिवः । अस्मे रयिं नि धारय २२ [३१] (३५०) (३१) { सप्तमोऽचुवाकः ॥७॥ स्‌० ३९-३५] १८ हिरण्यस्तूप आङ्किरसः । श्चि: । जगतीः <, १६, १८ त्रिष्टुप्‌ ।

त्वभ्॑रे प्रथमो अर््खिरा ऋषिं-दृवो देवानामभवः शिवः सखां ।

तद॑ व्रते कवयो विद्मनापसो ऽजायन्त मरुतो भ्राज॑हषटयः १

त्वभ्॑रे प्रथमो अ्चिरस्तमः करविवृवानां परिं भूषसि वतम्‌ ।

वियु्विभ्व॑सम भुव॑नाय मेधिरो द्विमाता डायुः कतिधा चिदायवे २

त्वमि प्रथमो मातरिश्वन आविर्भव सुक्रतूया विवस्व॑ते ।

अरेजेतां रोद॑सी होतृतू्यै ऽसंप्रोर्भारमय॑ जो सहो व॑सो २

त्वम्॑ मन॑वे द्याम॑वाशयः पुखरव॑से सुकृत सुटत्तरः ।

श्वात्रेण यत्‌ पितरोमुच्य॑से पर्या 55 त्व पूव॑मनयन्नाषरं पुनः ४

त्वम॑ग्न वृषभः पुष्टिवध॑न उद्य॑तस्रुचे भवसि श्रवाय्य॑ः ।

य आति परि वेद वष॑रकृति-भेकाुर् विशं आविवाससि ५ [३२] त्वम॑ग्न वृनिनवतनि नरं सकम॑न्‌ पिपरि विदं विचर्षणे ॥

यः शूरसाता परितक्म्ये धनै दुभ्रभिश्ित्‌ समता षि भूय॑सः ६

त्वै तम॑ अग्रतत्व उत्तमे मर्व दधासि श्रवसे विवेदिवे 1

यस्तातृषाण उमयाय जन्म॑ने मय॑ः कृणोषि प्रय॒ आ च॑ सूरय ७ (३५७)

५

ऋग्बेदः | अ० १, अ० २, व° ३३ ] [१८]

त्वंन! अग्ने सनये धनानां यज्ञास कारं कृणुहि स्तवानः । ऋध्याम कर्मापसा नवैन ॒देवेदयौवाघृथिवी प्रवति नः

तवं नो अग्ने पित्रोरुपस्थ आ देवो देवेष्वनवद्य जागुविः !

तप्कद्‌ वधि प्रम॑तिश्च कारे त्वं कल्याण वसु विददमोपिषे

त्वममरे प्रम॑तिस्त्वं पितासि नस्‌ त्वं द॑यस्करत्‌ तव॑ जामयो! वयस्‌ ।

सं तवा राय॑ः शतिनः सं संहासिण॑ः. सुवीरं यन्ति वत पाम॑दूम्य

त्वामर प्रथममायुमायदे। ठेवा अशृण्वन्‌ नहुषस्य विरपतिंम्‌ । इत्छ॑मकृण्वन्‌ मनुषस्य शास॑नीं पितुरयत्‌ पुत्रो मम॑कस्य॒ जाय॑त

तवं ने! अघने तव॑ देव पायुभिं-्मघोनो| रक्च तन्व॑श्च वन्य ।

जाता तोकस्य तनये गवामस्यनिमेषं रक्षमाणस्तव ते

ल्वमप्ने यज्यवे पायुरन्तरो ऽनिषङ्गाय॑ चतुरश्च इध्यसे 1

यो रातहंन्यो ऽवरकाय॒ धायसे कीरेश्चिन्‌ मन्तरं मन॑सा वनोषि तम्‌ त्वम्॑च उरुहोंसाय वाघते स्याहं यद्‌ रकण; परमे वनोपि तत्‌ । आभस्य चित्‌ पर्तिरुच्यसे पिता प्र पाकं शास्मि भ्र दिशो विदुरः त्वमग्रे प्रयतदक्षिणं नर॑ वर्मः स्यूतं परिं पासि विश्वत; । स्वादुक्षद्मा यो व॑सतौ स्योनक्ृज्‌ .. जीदयाजं यज॑ते सोपमा विवः

इमाभप्र शरणिं मपो न॒ इममध्वानं यमगा॑म दूरात्‌ । आपिः पिता प्रम॑तिः सोम्यानां ' मू्भिरस्युषिकन्‌ मरत्यीनाम्‌ मनुष्वमरे अङ्गिरस्वद॑द्धिरो ययातिवत्‌ सद॑ने पूर्ववच्छुचे । अच्छं याह्या व॑हा दैव्यं जनमा सद्य व्हिपि यक्छि च प्रियम्‌ एतेन बरह्मणा वावृधस्व॒ राक्ती वा यत्‌ त चकम विदा वा । उत प्र णेष्यभि वस्यो। अस्मान्‌ त्सं न॑ः सृज सुमत्या वाज॑वत्या

(३२) १५ दिरण्यस्तुप आङ्गिरसः । इन्द्रः । ति्‌ । इन्द्र॑स्य नु वीर्याणि प्र वोच॑ यानि चकारं प्रथमाति वद्धी ।

अहन्नहिमन्वपस्त॑त्ु प्र वक्षणां अभिनत्‌ पर्वतानाम्‌

[ सं १, सू० ३१, म

१३

१४

१५ [३४]

१६ १७

१८ [३५] (३६८)

(३६९)

---------

तु

आअ० १, अ० २, च० ३६] {१1

अद्रिं पते ्िभिणाणं तदशस वजँ स्वर्यं ततश्च । वाश्रा ईव धेनवः स्यन्द॑माना अशः समुद्रमव जग्मुरापः वृषायमाणो ऽतृणीत सोम॑ चिक॑द्ुकेष्वपिवत्‌ सुतस्य ! आ साख॑कं भरघवदत वज महंदने प्रथ्रजापहीनाप्‌ यदना प्रथमजामहीना- मान्मायिनाभर्भिनाः परोत मायाः आत्‌ सूरय जनयन्‌ यावास . तादीत्ना शत्रुं न किला विवित्से अर्ह॑न्‌ वृत्रं वृत्रतरं व्यंसमिन्द्रो वञरँण महता च येन॑ स्कन्धांसीव कुलिशेना किवृक्ण ऽदि; ₹ायत उपयक पुंथिव्या अयोद्धेव दग्‌ आ हि चुद्ते स॑हबीरं हुविवाधगूंजीवम्‌ । नादस्य समरुति वधानां ॒सं र्जानाः पिपिष इन्शघुः अपादहस्तो अतन्वदिन्द- बस्य वमधि सानो जघान \ वृष्णो वर्भिः प्रतिभानं बुभषन्‌ पुरुत्रा धत्नो अंङयद्‌ व्यस्त यदं न भिन्नम॑ुया शयानं भजो रुहाणा अति य॒न्त्वापः ¦ याश्िद्‌ वृदो मंहिना पर्यतिष्ठत तासामहिः पलसुतःशीवैभूव श्षचा्या अमवद्‌ वृत्यते - न्दो अस्वा अव वध॑र्जभार । उत्तरा सूरध॑रः पुर आसीद्‌ दुः शये सहवत्सा न धेड अतिंष्ठन्तीनामनिवेज्ञानालं काष्ठानां मध्ये निहितं श्रीम्‌ \ वृत्रस्य निण्यं वि चरन्त्या वीर्य तम॒ आशयदिन्शचुः

दृसप॑त्नीरहिगेपा अतिष्डन्‌ निर्दा आपः पणिनेव गादः अपां धिलमपिहितं यदासीद वृत्तं जघन्दं अप तदू ववार अश्व्यो वारं अभवस्तरदिन्द सुक यत्‌ त्वा भरत्य्‌ कैव एकः अजयो गा अज॑यः शूर सोम मवासूजः सरवि सप्र सिन्धून्‌ नास वियु तन्यतुः सिषेध न यां मिहटमर्विरद्‌ धुनिं च । इन्र यद्‌ पयुधाते अस्वो तापीभ्यो। भवता वि जिग्य अदरयातारं कभ॑परय इन्दर हृदि यत्‌ तै जघ्नुषो भीरगच्छत्‌ । नव॑ च यन्‌ नवतिं च स्रव॑न्तीः स्येनो न भीतो अतरो स्जौसि

भ

~€

[३६]

[ ऋग्वेदः । मं० १, सू० ३२, ०२

१० [३७] |

११

रग्वेद्‌ः | अ० १, अ० २, व० ३८ | [२०] [ मं० १, सू° २२, म १५

इन्द्रो यातो ऽव॑सितस्य॒ राजा रामस्य च शद्गिणो ववाह । सेदु राजा क्षयति चर्षणीनामरान न नेमिः परि ता बभूव १५ [३८] (३८३)

[ दतीयोऽध्यायः ॥३॥ व° १-३५ ] (३३) १५ हिरण्यस्तूप आद्भिरसः । इन्द्रः । च्रिष्ठुप्‌। एतायामोप गव्यन्त इन्द्रमस्माकं सु प्रम॑तिं वावृधाति ।

अनामृणः कुविदादस्य रायो गवां केतं परमावर्जते नः १

उपेदहं धनदामप्रतीतं जुष्टां न श्येनो व॑सतिं प॑तामि ।

इन्द्र॑ नमस्य्ुपमेभिररै- र्थः स्तोतृभ्यो हव्यो अस्ति याम॑न्‌ २

नि सर्वसेन इषुधीरसक्त समर्यो गा अजति यस्य वाटं ।

चोष्कूयमाण इन्द्र भूरिं वामंमा पणिरैरस्मदपि प्रवद्ध स वधीर्हि दस्यं धनिनं घनेन एकश्वर॑नुपशाकेभिरिनद्र ।

धनोरधि विषुणक्‌ ते व्यांय-ननर्यज्वानः सनकाः प्रेतिमीयुः ४

परा चिच्छीर्षा वधुजुस्त इन्द्रा -ऽय॑ज्वानो यज्व॑भिः स्पध॑मानाः ।

भ्र यद्‌ दिवो हरिवः स्थातरुग्र॒ निरतो अधमो रोद॑स्योः. ४१) अगुयुत्सन्रनवययस्ये सेनामयातयन्त तयो नदग्वा ।

वृषायुधो न वध॑यो निरंहाः प्रवद्धिरिनद्ंच्चितय॑न्त आयन्‌ (त

तवभेतान्‌ रुवतो जक्ष॑तश्चा-र्योधयो रज॑स इन्द्र परे ।

अवादहो द्व आ दस्मा प्र सुन्वतः स्तुवतः रंसंमावः ७ चक्राणासः परीणहं पृथिव्या हिरण्येन मणिना शुम्भमानाः ।

न हिन्वानासंस्तितिरस्त इन्द्र॑ परि स्परो। अदधात्‌ सूर्येण <

परि यदिन्द्र रोद॑सी उमे अबुभोजीर्महिना विश्वत; सीम्‌ ।

अम॑न्यमार्नौ अभि मन्यमान - निशह्मभिरधमो दस्युमिन्द्र ९

न ये द्वः पथ्या अन्त॑मापु-म मायाभिर्धनदां पर्यभूवन्‌ ।

युजं वचं वृषभश्च इन्दो निर्ज्योतिषा तम॑सो गा अदु्षत्‌ १० [२] अनुं स्वधाम॑क्षरन्नापो| अस्या-ऽवंध॑त्‌ मध्य आ नाव्यानाम्‌ ।

सधीचीनैन मनसा तमिन्द्र॒ ओजिष्ठेन हन्म॑नाह्मि चून्‌ ११ (३९४)

अ० १, ज० ३, ब० ३] [२९] [ ऋग्वेदः । मं० १, सू° ३३, मं°

ल्यांविष्यदिलीविदस्य हल्ला वि द्गिण॑मभिनच्छुष्णामि्द्रः । खावत्तरो मघवन्‌ यावदोजो वजेण शातंमवधीः पतन्युम्‌ १२ अमि सिध्मो अजिगादस्य रा्रून्‌ वि तिग्मेन वृषभेणा पुरोऽभेत्‌ । सं वेणासूजद्‌ पृच्मिन्द्ः प्र स्वां सतिम॑तिरच्छाङौदानः १३ आवः कुत्स॑मिन्द्र॒ यस्मिश्चाकन्‌ प्रावो युध्य॑न्तं वृबभं दञंयुम्‌ । जफच्युतो रेणुर्क्षत या मुच्य नृषाह्याय तस्थौ १४ आदः शारं वृषभं तुग््यासु॒क्षिजजेवे स॑ववच्छि्यं गाम्‌ । ज्योक्‌ विदन तस्थिवांसो अक्र ॐचछन्रूयतामधरा वेदनाकः १५[३] (३९८) (३४) १२ दिरण्यस्तूर आङ्गिरसः 1 अभ्बिनौ । जगती; ९११२ तिष्टुष्‌ ।

िभिन्‌ नो अदा भ॑वतं नवेदसा विथुरा याम॑ उत रातिरश्विना ।

युवो यन्तरं हिभ्येव वाससो ऽभ्यायंसेन्य मवतं सनीदिभिः १

चयैः पदयो! मधुवाहने रथे सोम॑स्य वेनामनु विश्व इद्‌ विदुः ।

ज्य; स्कम्भासः स्कभितास आरभे र्तं याथचि्ैन्विना दिवा र

समाने अहन्‌ त्रिरव्योहना चिर यज्ञं मधुना मिमिक्षतम्‌ ।

त्रिर्वाजवतीरिषो अभ्विना युवं॑दोबा अस्मम्य॑मुषसंश्च पिन्वतम्‌ द

॥ विर्वतिीतं चिरलुवते जने तिः सुप्राव्यं ञधेवं शिक्षतम्‌ ।

| निनान्यं वहतमग्विना युवं॑चिः पृक्षो अस्मे अक्षरेव पिन्वतम्‌ ४

चिन रथिं व॑हतमश्विना युवं॑विरदैवतांता त्रिरुतावतं धि्यः।

त्रिः सौभगत्वं चिरत श्रवसि नस्‌ चिं वां सरं दुहिता रुहद्‌ रथ॑म्‌ प

4 दिनो" अश्विना दिव्यानि भेषजा तिः पाथिवानि विरु दत्तमच्यः ।

| ओमान हंयोर्मम॑काय सूनव विधातु शम वहतं शुभस्पती £ [४] निर्न अग्विना यजता दिवेदिवे परिं तरिधातु प्थिवीभ॑ज्ञायतम्‌।

। तिस्रो नांसत्या रथ्या परावत आत्मेव वातः स्वस॑राणि गच्छतम्‌ ७.

|

तिर॑न्विना सिन्धुभिः सपतमौतुभिस्‌ तयं आहावाखेधा हविष्कृतम्‌ ॥ तिसः पुंयिवीरुपरि प्रवा दिवो नाद रथे ययुभिरभिितम्‌ < (४०६)

= ऋग्वेदः } अ० १ अ० ३, ब० ५ ] [ २२ ] | पर १, सू० ३४, म०९.

क¶ ची चक्रा विवृतो रथ॑स्य॒ क१ तर्यो वन्धुरो ये सनीत्याः ।

कदा योगे। वाजिनो रसंमस्य॒ येन॑ यज्ञं नासत्योपयाथः ९ आ नासत्या गच्छ॑तं हूयते हवि -मेष्वः पिवतं मधुपेभिरासभिः ! युवोहि पूष सवितोवसनो रथ॑ मृतायं चित्रं घृतवन्तमिष्यति १० आ नासत्या चिभिरकादृरौरिह वेवेभिर्यातं मधुपेयमश्विना ! प्रायुस्तारिं नी रषौसि श्क्षतं॒सेर्धतं द्वेषो मव॑तं सवाभुद। ११ आ नें अश्विना विवृता रथेना-ऽर्वा्चं रयिं व॑हतं सुवीर शृष्दन्तां वामवसे जोहवीमि वृधे च॑ नो भवते वाजसातौ १२ [५] (७१०) (३५)

१९ दिरुष्यस्तूय आ्गिरखः । १ (पादानां क्रमेण) अयिः, भित्राबलणौ, रात्रिः, सविता च 1 २-११ सविता । त्रिष्टुप्‌, १,९ जगती, ।

हयांभ्यभर प्रथम स्वस्तये हर्यामि भिजावरणाविहा्वे \

हरयामि रद्र जग॑तो न्वितं हर्यामि देवं संदितार॑सूतये १ आ कृष्णेन रज॑सा वतभानो निवेशयन्नमुतं भरत्य॑ च । हिरण्ययेन सविता स्थेना-ऽ5 देवो याति भुव॑नानि पयन्‌ २ सतिं देवः ग्रवता या्युदरता याति शुभ्राभ्या! यजतो हरिभ्याम्‌ । ॐ हेव यांति सविता व॑रावतो ऽप॒ विभ्वं दुरिता बाध॑मानः ३ अभीडतं छृदनिर्विन्वरूपं॑दिरंण्यरभ्यं यजतो तृहन्त॑म्‌ । । आस्थाद्‌ रथ॑ सविता चित्रभानुः कृष्णा रजोषि तविषीं दानः ४ वि जनाञ्छचावाः शिंतिपाद्‌। अख्यन्‌ रथं दिरण्यप्रगं वर्हन्तः शश्वद्‌ विशः सवितरभ्य॑स्यो-पस्थे विश्वा सुव॑नानि तस्थुः ५ विमनो यावः सवितुद्रौ उपस्थ एकां यमस्य भु्॑ने विशषादर। ` आणिं न रथ्य॑मभ्रताधिं तस्थुरिह वीतु य उ तचिकेतत्‌ ६ [६] वि इप्णो अन्तरिक्नाण्यख्यद्‌ गभीरवैपा असुरः सुनीथः । छे 8दानीं सूर्यः करचिकेत कतमां द्यां रदमरस्या त॑तान ७

अ व्यख्यत्‌ ककम्‌: पृथिव्यास्‌ ओ धन्व॒ योज॑ना सप्त सिन्धून्‌ । हिरण्याक्षः संविता देव आगाद्‌ दधद्रना दषे वार्याणि

< (४१८)

अ० १, अ० ३, व० ७] [२३1 [ चम्बेदः। मं १, स्‌० ३५, म० ९

हिग्यफणिः सविता विचर्षणिरुभे द्यावापृथिवी अन्तरीयते ¦

अपाव बाध॑ते वेति सूर्य-ममि कृष्णेन रज॑सा दयामरुणोति ९ हिरण्यहस्तो असुरः सुनीथः सुशकीकः स्वर्वी यात्वर्वाङ्‌ । अपसेध रक्षसे। यातुधाना -नस्थाद्‌ दैवः प्रतिदोषं गणान १० ये ते पन्थाः सवितः पूर्व्यास रेणवः सुता अन्तरिक्षे 1 तेभिर्नो अद एथिभिः सुगेभी रक्षां चनो अधि च बूहि देद ११ [७] ५२९) (३६) [ अ्टमोऽनुवाकः॥८ स० ३६-४३

२० कण्वो घौरः । अनिः, ६३-१४ युषो बा । भ्रगथः= विषमा बृहत्यः, समाः सतोवृहत्यः (१३ उपरि्टादूवृहती । दे०ना० २।२ चरणच्छेद्‌ः)

प्रवो युं पणां विशं देवयतीनाम्‌ ।

असिं सूक्तेभियचोभिरीमहे यं सीमिदृन्य ईवठते १ जनसो अभि द॑धिरे सहोवृध॑ हविष्मन्तो विधेम ते 1 स त्वं ने। अद्य सुमनां इहाविता भवा वाजेषु सन्त्य २ ्र त्वां दूतं छणीमहे होतारं विश्ववेदसम्‌ । अहस्ते सतो वि र॑रन्त्र्थयो दिवि स्यहान्ति भानवः ३ देवासस्त्वा वरणो मित्रो अयमा सं दृतं ्र्भिन्धते । विश्वं सो अंगे जयति त्वया धनं यस्ते ददाह सर््यः घन्द्रो होतां गृहपति र दूतो विक्ञाम॑सि । त्वे विश्वा संग॑तानि बता धुवा या केवा अक्रुण्वत ५ [<] त्वे दद॑मरे सुभग। यविष्च विश्वमा ह्यते हविः 1 सत्वं नो अदय सुमनां उतापरं यक्षि देवान्त्सुवीयौ & तं चैषरित्था न॑मस्विन उप॑ स्वराजमासते 1 होतराभिरथि मनुषः समिन्धते तितिरवासो अति सिध ७ न्तो वृत्रम॑तरन्‌ रोद॑सी अप उरु क्षयाय चक्रिरे । मुवत्‌ कण्वे वृषां युमतयाह्तः कन्वुद््वो गवििषु < सं सीदस्व महा असि शोच॑स्व देववीत॑मः 1 वि प्ूमम॑म्ने अरुषं मियेध्य सृज प्रशास्त दुरातम्‌ | ९

यं त्वौ वैवासो मन॑वे दृधुष्ि यजिं हव्यवाहन । , यं कण्वो भेध्यातिधिरधनस्परतं यं वृषा यमुपस्तुतः १०[९](४३९) |

ऋग्वेवः। अ० १, अ० ३, व० १०] [२४] [ मं० १, सू० ३६; म० ११

यमग्निं मेध्यातिथिः कण्व॑ ईध कतादधिं 1

तस्य परेषो! दीदियुस्तमिमा ऋचस्‌ तमथिं व॑र्धयामसि ११ रायस्पूर्धि स्वधावोऽस्ति हि ते ऽ देवेष्वाप्य॑म्‌ 1 त्वं वाज॑स्य श्रुत्य॑स्य राजामि सनो मृच्छ महौ असि १२ ऊध्व ऊषु ण॑ ऊतये तिष्ठं देवो न सविता । ऊर्ध्वो वाज॑स्य सनिता यवृजिभिवाघद्धिरविहवयांमहे १३ ऊर्ध्वो नः पाह्यंहसो नि केतना विदवं समत्रिणं दह । कृधी न॑ ऊर्ध्वाञ्चरथाय जीवसे विदा दैवेषु नो दुव॑ः १४ पाहि ने अग्ने रक्षसः पाहि धूर्तररान्णः । पाहि रीषत उत वा जिर्घौसतो वृद्धानो यव्य १५ [१०] घनेव विष्वग्वि जल्यर॑ब्णस्‌ तपुर्मम्भ यो अंस्मधुक्‌ \ यो मत्यः शिज्ञीते अत्यक्तुभि- मां नः स रिपुरीशत १६ अग्न्त सुवीयै -मभ्निः कण्वाय सौभ॑गम्‌ । अधिः पावन्‌ मित्रोत मेध्यांतिधि मगः साता उपस्तुतम्‌ १७ अशिनां तुर्व यदुं परावतं उगादेवं हवामहे । अभिनेयन्नव॑वास्त्वं बुहदर॑थ तुर्वीतिं दस्य॑वे सह॑ः १८ नि त्वाम॑ग्ने मलुंदधे ज्योतिर्जनाय शश्व॑ते । वदेथ कण्व॑ ऋतजात उक्षितो यं न॑मस्यन्धि कृष्टयः १९ तवेषासो! अगररम॑वन्तो अर्चयो भीमासो न प्रतीतये ! रस्विनः सवृमिद्‌ यातुमावतो विश्वं समत्रिणं द्द २०[११](७५१) (३७)

१५ कण्वो घोरः । मरुतः ॥ गायत्री ।

क्रीठं वः हा्धौ मारुत मन्वाण| रथेदयुम॑म्‌ । कण्वा अभि प्र गायत ये प्ष॑तीभिक्रीिमिः साकं वारीभिरञ्निभिंः । अजयन्त स्वमनः इेव॑ शृण्व एषां कड़ा हरस्त॑षु यद्‌ वदन्‌ । नि याम॑खिजभञते . भर वः शाय पवये त्वेषद्युत्नाय शुष्मिणे । देवत्तं ब्रह्म॑ गायत

प्र दौसा गोषवप्रय क्रीं यच्छर्धो मार॑तम्‌ । जम्भे रस॑स्य वावृधे

„€ न ५ छ ~

[१२] (७०८)

य

। मोषु णः परापरा निक्रतिरद्॑हणा वधीत्‌

षि

अ० १, अ० ३; व० १३ | [२५] [ ऋम्बेदः । मं० १, सू° ३०, भ

क्तोवो वर्बि्ठ आ नरो ईिवरच ग्मरच धूतयः 1 यत्‌ सीमन्तं न धूनुथ £ नि वो यामाय मानुबो दृध उगरायं मन्यै । जीत पवतो गिरिः ७ येषामज्मेषु पृथिवी जुनुवीं ईव विरुपतिः । भिया यामेषु रेज॑ते <

स्थिरं हि जानैमेषां वयो मातुर्िरेतवे । यत्‌ सीमनु द्विता शवः °

उदु त्ये सूनवो गिरः कण्ठा अज्मेष्वत्नत । वाश्रा अंभिन्ु यातवे १० [१३] त्यं चिद्‌ घा दर्पं मिहो नपौतममरँभम्‌ ॥ प्र च्यावयन्ति याम॑भिः ११

मरतो यद्ध वो बलं जनौ अचुच्यवीतन । गिरशंःचुच्यवीतन १२

यद्ध यान्ति मरूतः सं हं तुवतेऽध्वन्ना । शृणोति कश्चिदेषाम्‌ १३

प्रयात शीभ॑माुभिः सन्ति कण्व॑षु वो दुवः । तत्रो षु मा॑द्वाध्वै १४ अस्ति हि ष्मा मद्‌॑य व॒ः स्मसि ष्मा वुयमवाम्‌ । विश्व॑ विदायुं्जीवसे १५ [१४] (

(३८ ) | १५ कण्वो धघौरः। मरुतः! गायत्री 1

कद्ध नूनं कधप्रियः पिता पुत्र न हस्तयो । दधिध्वे वुंकतवर्हिष ष क नुने कद्‌ वो अर्थं गन्तां दिवो न पंधिव्याः । क्र वो गावो न रण्यन्ति २ कत वः सुञ्ना नव्यांसि मरुतः क सुविता 1 कोरे विश्वानि सोमगा ३ यद्‌ युयं पु्॑निमातरो मतौसः स्यातन । स्तोता वों अमृतः स्यात्‌ ४ मा वों मृगो न यव॑से जरिता भूद्‌जोष्य पथा यमस्य गादुप ५ [१५]

। पदी तृष्णया सह॒ ६ सत्यं वेषा अमवन्तो धन्व॑श्चिदा सादियांसः । मिहं कृण्वन्त्यवाताम्‌ ७ वाभ्वं विद्युन्मिमाति वत्सं न माता सिषक्ति । यदेष वृिरसरनिं । < दिवां चित्‌ तम॑ः कृण्वन्ति पर्जन्येनोदवाहेन ॥ यत्‌ पैथिवी व्युन्दन्ति ° अ स्वनान्मरुतां विदवमा सद्म पार्थिवम्‌ ॥ अरेजन्त प्र मानुषाः १० [१६]

== 2 | वीदुपाणिभिड्‌ चित्रा रोध॑स्वतीरनु 1 यतिमसिद्रयामभिः ११ स्थिरा व॑ः सन्तु नेमयो रथा अश्वास एषाम्‌ । सुसंस्कृता अभीरवः १२ अच्छं वदा तनां गिरा जरायै बह्मणस्पतिम्‌ । अपिं मित्रे न दतम्‌ १३ मिमीहि श्लोक॑मास्यै पर्जन्य इव ततन 1 गाय॑ गायत्रमुक्थ्यम्‌ १४ वन्दस्व मारूतं गणं॒॑व्वेष पनस्युमर्किणम्‌ = । अस्म वृद्धा असचिह १५ [ 1

ऋग्वेदः | अ० १, अ० १, व० १८] [ ३६] { घं० १, सू० ३९, २०१ (३९) 7. ` । विमा शृषटस्दः, खशः खदोदुहस्यः।

प्र यद्वित्था परावतः शशोचिन मानसस्य

ड ॥ + ( चतय; ( &ः कत्वां मरुतः कस्य वर्षा “कं याथ & हि धरतयः ट हः सन्त्वायु्रा पराणुदे. - ५ ख रहने

मस्तु तविषी पनीयसी मा 9 विनः ५. हयम्‌ स्थिरं य॒ तरो दुतय॑था गुर 1 वि याथन वनशथिव्या व्यः पदैतानाप्‌ ५ | नहि वः दाद्विषिदे अधि यवि न पूर्य रिशादसः । | युष्माकमस्तु तविषी तनां युजा रुतो नू चिदृधू @ र दैषयन्ति पैतान्‌ वि विन्त दनस्यतीन्‌ ! | /॥ प्रो आरत मरूतो दुमद! इव॒देवांसः सदया दिक्षा ५ [१८] || उषो रथेषु पू्॑तीरयुगध्वं॑प्षठवहाति रोहितः । आ बो यामाय पृथिवी चिद्शरो -द्वीमयन्त्‌ मानुषाः ६ । आ वो गक्ष तनाय कं॒रद्रा अवे वृणीमहे \ | गन्ता नूनं नोऽव॑सौ यथां पुरे त्था कण्वाय भिभयुे ७ | (| युष्मेषितो मरुतो मर्त्यैषित आ यो नो अभ्व ईषते । | | || वितं युयोत शव॑सा व्योज॑सा वि युष्माकाभिरूतिथिः (~ | | असामि हि पर॑यज्यवः कण्वं वद्‌ भ्र॑देतसः । । ||| असामिभिर्मरुत आ न॑ ऊतिभि- न्ता वृष्टिं न विद्युतः ९ | | || अलाम्योजो बिभृथा सुदानवो ऽसमि धूतयः दावः । । | | षिव मरुतः परिमन्यव इषु न सुजत द्विषम्‌ १० [१९] (४८१) (४०) ८ कण्वो घौरः । ब्रह्मणस्पतिः । भरगाथः= विषमाः बृहत्यः, समाः ससोष्हत्वः । उत्ति बहमणस्पते देवयन्तस्त्वेमहे । उष भ यन्तु मरुत, सुदानव॒ इन्दर रावा सच १ त्वामिद्धि सहसस्पुत्र मत्यं उपब्रूते धने हिते । सवीर्यं मरत॒ आ स्वद्व दधीत यो व॑ आचके ₹ (४८३)

अ० १, अ० ३; व० २० 1 [ २७] [ कऋर्वेद्‌ः । मं० १, सू० ४०, मे०३

तु बहा॑णरपतिः भ दु सूनृतां । 2 अच्छा वीरं नर्य पद्किश॑ध्चं देवा यत्तं न॑

यो घाघते दद॑ति सूनरं वतु धतत र. + (स्क८ ... /5 4८ 1

तस्या इत्छौ सुवीरा य॑जामहे सुबरूर्तिम क्‌ प्र सूनं बह्म॑गस्पति- सन्नि षदतयुकर्यम्‌ 74 = /7 0 चस्थि्चिन्दो वर्णो जिनतो अर्यमा देवा चक्रिरे ५ @ तमिद्‌ वोचेमा विदथेवु शंभुवं जन्त देवा अनेहसम्‌ 1 इभां च वाच॑ प्रतिहर्य जसे विष्वेद्‌ वामा वो अश्नवत्‌ ६ को दवयन्त॑श्चवज्‌ जलनै को वुक्तर्हिषम्‌ । र॑ दृभ्वान्‌ पस्त्व\भिरस्थिता-ऽन्तरवावत्‌ क्ष्यं दधे ७ उप्‌ श्चं पश्चीत हन्ति रज॑भि--भये चित्‌ सुक्षितिं दे 1 नास्य॑ दत न त॑रता संहश्वने नाभं अस्ति वज्रिणः < [२१] (४८९) (४१)

९ कण्ठ घौरः | दरणमित्रायैमणः, ४-६ आदित्याः । गायत्री 1

ये रक्च॑न्ति प्रदैतसो धरणी परि्नो अर्यमा । नू चित्‌ स दुभ्यते जन॑ः १ यं वाहुतैव पिप्रति फन्ति धर्त्य रिषः । अरिः सर्व एधते २ वि द्ग वि दविषः पुरो धन्वि सजन एषाम्‌ । नय॑न्ति दुरिता तिरः ३ सुगः पन्थां अनृक्षर आत्यास ऋतं यते । नाचावखादो अस्ति वः ४ यं यज्ञं न्यथा नर॒ आद्या कजुनां पथा । प्र वः स धीतये नरात्‌ ५ [२२] स श्नं भ्यौ वसु विं तोकमुत त्मना । अच्छ गच्छरत्यस्तुतः ६ कथा सघा सखायः स्तोभं शित्रसवार्यम्णः । महि प्सरो वरुणस्य ७ मावो घ्नन्तं मा शान्तं पहि वोचे देवयन्त॑म्‌ । सून्ैरिद्‌ व आ विवासे < चतुर॑रिद्‌ दद॑मानाद्‌ विीषादा निधातोः । न दुरुक्ताय स्पहयेत्‌ (७२)

१० कण्वो घोरः । पूषा । गायत्री । सं ्बननध्वनस्तिर व्पष विशयो नयात्‌ । स्वां देव प्र ण॑सपुरः यो नः परषल्नधो वृका दुः आदिवैशति । अपं स्म्‌ तं पथो ज॑हि

®

[२३] (५९८)

„९१ =

(५००) |

` कर्बेदः | अ० १, अ० ३, व° २४] [२८] (ग ९ क ग्म

अप त्यं परिपन्थिन मुषीवाणं हुरश्चितम्‌ । दूरमधि सुतेरंज त ३ तवं तस्य॑ द्वयाविनो ऽघडसस्य कस्य॑ वित्‌ । पदाभि तिषठ तपुविम्‌ आ तत्‌ ते दस मन्तुमः पूपन्नवो वृणीमहे । येन पितृनचोदयः ५ [२४]

न्<

अधां नो विश्वसौभग हिरण्यवाङ्गीमत्तम । धनानि सुषणां कृधि ६ अतिं नः सश्चतो नय सुगा न॑ः सुपथा कृणु । परष॑न्निह कतुं विदः ७ अभि सूयव॑सं नय॒ न नवज्वारो अर्वन । पूषि क्रतुं विदः ८ शग्धि पूर्धि प्र व॑सि च रिज्ीहि प्रास्युदरम्‌ । पष॑न्िह क्रतुं पिदः ° न पूषणं मेथामसि सूक्तैरभि गंणीमसि । वसूनि दस्ममीमहे १० [२५] (५०८) (४३) ९ कण्वो घौरः | रुद्रः, ३ रुद्रः, मित्रावरुणौ च, ७-९ सोमः। गायव्री, ९ अनुष्टुप्‌ 1 कद्‌ रुद्राय प्रचैतसे मीद्क्टमाय तव्य॑से । वोचेम होतंमं हृदे १

यथां नो अदितिः करत्‌ पश्वे नृभ्यो यथा गवे । यथा तोकायं रुद्विय॑म्‌ २ , यथां नो मित्रो वरुणो यथा रुदरश्विकैतति । यथा विश्वे सजोषसः ३

|. गायति मेधपतिं रुद्रं जलापमेषजम्‌ 1 तच्छयोः सुम्नमीमहे ४ ||| यः शुक्र इव्‌ सूर्यो हिरण्यमिव रोच॑ते । श्रेष्ठो देवानां वसुः ५ [२६] | शं नः करत्यैते सुगं मेषाय मेष्ये 1 नृभ्यो नारिभ्यो गव ६ | || अस्मे सोम्‌ श्रियमधि नि चैह ङतस्यं नृणाम्‌ ! महि श्रव्तुविनृम्णम्‌ ७ मा नः सोमपरिबाधो मारौतयो जुहुरन्त । आ नं इन्दौ वाजे भज < यास्ते प्रजा अग्रत॑स्य॒ परस्मिन्‌ धामन्रुतस्यं । मू नामा सोम वेन आभूषन्तीः सोम वेद्‌ ९ [२७] (५१७) (४४) ( नवमोऽचुवाकः ॥९॥ सू ७७-५०)

१४ प्रस्कण्वः काण्वः। अग्निः, १-२ अग्निः, अश्विनो, उषाश्च । भगाथः= विषमा बृहत्यः, समाः सतोबृहत्यः ।

अग्ने विवस्वदुषसंश्‌ चितं राधो अमर्त्य 1

आ दु जातवेदो वहा त्वमद्या देवां उपधः १ ५९4)

ध

= _

अ० १, अ० ३, व० २८] [२९] [ ऋण्वेदः। मं० १, सू० ४४, म॑०२

जुष्टो हि दूतो असिं हव्यवाहनो ऽग रथीरध्वराणाम्‌ ।

सजररण्िभ्यांमृषसां सुवीयै मस्मे धेहि श्रे वृहत्‌ र अद्या दूतं वंणीमहे वसुम पुरुप्रियम्‌ । धूमं भाक्रजीकं व्यषु यज्ञानांमध्वरभ्रिय॑म्‌ ३ ष्ठ यविं्मतिंथिं स्वाहुतं जुष्टं जनाय दाङ । देवँ अच्छा यात॑वे जातवेदस मिमे व्यधु ४ स्तविष्यामि त्वामहं विश्व॑स्यामृत भोजन । अश्च त्रातार॑ममतं मियेध्य॒ यजिष्ठं हव्यवाहन ५ [२८] सदस बोधि गृणते य॑िष्ठय॒ मधुजिह्वः स्वाहुतः । प्रस्क॑ण्वस्य प्रतिरन्नायरजीविसे नमस्या दैव्यं जनम्‌ ६ होतारं विष्वदेदसं॑ स हि त्वा विं इन्धते । | स आ व॑ह पुरुहूत प्रदैतसो ऽर देवा इहं द्रवत्‌ ७ सवितासुषस॑मग्विना भर्ग मभि व्युषु क्षप॑ः । कण्वासस्त्वा सुतसोमास इन्धते हव्यवाहं स्वध्वर < पतियैध्वराणा- मओ दूतो विशामसि ! उषर्बुध आ वंह सोम॑पीतये दरवो अद्य स्वर्हदाः ९ अन्ने पूव अनूषसो विभावसो दीदेथं विश्वरदकीतः 1 असि गरमष्वविता पुरोहितो ऽसि यज्ञेषु मातुषः १० [२९] नि त्वां यज्ञस्य साधन - मग्ने होता॑रमृविज॑म्‌ । मनुष्वद्‌ दैव धीमहि प्रचेतसे जीरं दूतममर्त्यम्‌ ११ यद्‌ देवानां मित्रमहः पुरोहितो ऽन्तरो यासिं दूत्यम्‌ । सिन्धोरिव भस्व॑नितास ऊर्मयो -रभरीजन्ते अर्यः १२ रुषि श्रुत्कर्ण वदधिभि दवै सयावभिः = आ सीदन्तु बिष मित्रो अयमा प्रातर्यावाणो अध्वरम्‌ १३ शृण्वन्तु स्तोम मरुत॑ः सुदानवो ऽग्िजिह्ला ऋतावृधः । पिवतु सोभ वर॑णो धृतव्रतो ऽश्विभ्यामपसां सजूः १४ [३०] (३९ । `

ऋग्वेदः अ० १, ज० ३, द० ३१ ] [३०] [ मं० १ सू० ७५, म॑०॥

(४५) १० प्रस्कण्वः काण्वः । अग्निः, १० ( उत्तरार्धस्य ) देवाः। अनु्टप्‌।

त्वमग्ने वर्रिह रुद्रौ आ॑विर्त्या उत॒ । यजां स्वध्व॒रं जनं भुंजातं पतम्‌ षटीवानो हि काश देवा अग्ने विचैतसः। तान्‌ रोहिदश्व गिर्वणस्‌ ॥ चय॑लिंरातमा ह २ परियमेधवदुत्रिज्‌ जातवेदो विरूपवत्‌ । अब्धितस्वन्भहिवत प्रस्क॑ण्वस्य श्रुधी हव॑म्‌ ३ महिकेरव ऊतये प्रियमेधा अहूषत । राजन्तमध्वराणा--पत्निं शुक्रेण शोचिष ४ घृताहवन सन्त्येमा उषु श्रुधी गिरः । यापः कण्व॑स्य सूनवो हवन्तेऽक त्वा | श ३१ | त्वां चित्रभ्वस्तम हव॑न्ते विक्षु जन्तवः । शोचिष्केशं पुरप्रिया-ऽं इव्याय वो्वैवै ६ नि त्वा होतारमृविज दधिरे वसुवित्तमम्‌। शरुत्कर्णं सप्रथस्तमं विभां अग्ने दिविषिषु ७ आ त्वा विपरा अचुच्यदुः सुतस्तौमा अभि प्रय॑ः। बृहद्‌ मा बिभ्रतो हविरग्ने मतथ दाशुषे < प्रातर्याज्णः सहस्कृत सोमपेयाय -सन्त्य । इहाद्य दैव्यं जनँ बर्हिरा सादया वसो ९ अवशं दैव्यं जनमग्ने यक्ष्व सदूतिभिः । अयं सोम॑ः सुदानवस्‌ तं पांत तिरोअंहरयथ्‌ १०

[३२] (५४९१) (४६) १५ भरस्कण्वः काण्वः । अश्विनौ । गायज्नी । एषो उषा पुन्या व्युच्छति षया दिवः । स्तुषे वामभ्विना बृहत्‌ १ या दुघा सिनधर॑मातरा मनोतरा रयीणाम्‌ । धिया देवा वसुविद्‌ २ इच्यन्तं वा ककुहा! सूर्णायामधिं विपि । यद्‌ वां रथो विभिष्पतात्‌ ३ हविषां जारो अपां पिपत पपुरिमैरा / पिता कुरस्य चर्षणिः ४ आदारो वौ मतीनां नास॑त्या मतवचसा । पातं सोम॑स्य धृष्णुया ५ [३३] या नः पीपरदण्विना ज्योतिष्मती तम॑स्तिरः। तामस्मे रांसाथाभिषन्‌ ६ आ नो नावा म॑तीनां यातं पाराय गन्तवे । युजार्थामन्विना रथ॑म्‌ ७ अपिं वां दिवस्यु॒तीर्थ सिन्धुना रथः । धिया युधुज्र इन्दवः < दिवस्कण्वास इन्द॑बो वसु सिन्धूनां पदे । स्वं वविं कुहं धित्सथः ९ अश्रु मा उ अंशवे दियं भ्रति सूः । व्य॑र्यज्जिह्यासितः १० [३४] । अश्रु पारमेतवे पन्था तस्य॑ साधुया । अदंश वि घुतिर्दिवः १९ । तत्तदिदश्विनोरवो जरिता परति मूषति । मदे सोम॑स्य पिरतो; ९ (र)

अ० १, अ० २, द° ३५ ] [३१] [ ऋन्येद्‌ः । मं० ९, सू० ४६, य° १३

वावलामः विदस्व॑मि सोस्य पीत्या गिरा । म॒लुष्वच्छमू आ भतम्‌ १३

[ख ५ 1 १ --~ ध युदोर्ष तरेयं परिज्मनोरुपाचरत्‌ । कता वनथो अक्तुभिः १४ याः पिवतथन्धिनो--मा नः शर्ण यच्छतम्‌ । अदिवरियाभिरूतिभिः १५ [३५] (५५६)

>< ---~

[चतुखौऽध्यायः ॥8॥ ० १-२९] (४७) १० प्रस्कण्वः काण्वः । अग्नौ । प्रमाध्‌ः= विषमा वृहत्यः, खलाः सतोबुषस्वः। `

अवं वाँ भुम्तमः सुतः सोम॑ कतावृधा ! तद॑श्विना पिबतं तिरोअह्धदं॑ धत्त रलानि वृदे १ चिदन्रेणं चिता सुरेर॑सा= रथेना यातमश्विना ।

कण्वासो वां बहा छण्वन्तयध्वेरे तेषं उ दणुतं हदम्‌ रे अग्धिला पुस्तं पातं सोममृतावृधा 1 | अथा ददा वसु चिग्रता रथे वृ्वांससुपं गच्छतम्‌ ड | । दिदधस्थे ब्द विश्ववेदसा मध्वा यज्ञं भिगिक्षतम्‌ ¦ | | कण्वे वाँ सुतस्ते अभिद्यवो युवां ह॑वन्ते अश्विनः ४ | सातिः कण्द॑घभिषिभिः शावतं युवेष॑श्विना 1 | ताभिः ष्व स्मा अवतं ज्ुमस्पती णात सोममृतावृधा ५ [१] सुदास दा वसु िश्र॑ता स्थे पक्षो वहतमश्विना \ रिं संभुद्राुत वां विवस्प्थ-स्मे ध॑त्तं पुरुस्पृहम्‌ ६ यन्नासत्या पदति यद्‌ वा स्थो अधि तुर्वशे ¦ अतो श्थेत सुदता न आ ग॑तं साकं सूर्यस्य ररिमभिः ७ । अवी वां स्॑योऽष्वरभियो वहन्तु सवनेदुप । । इषं यृथवन्ता सुहृत्‌ सुदान॑द आ वर्हः सीदतं नर < तेन॑ ना्चत्वा ग॑तं रथेन सूर्यत्वचा । येन हा्व॑दूहधुशुरे वसु ष्वः सोस्य पीतये ९

उक्थेभिरवीमवसे पुरस अर्कैश्च नि ह्वयामहे । श्वत कण्वानां सद॑सि प्रिये हि कं सोभ एपुरन्विना १० [२] (५९६)

+ ८ | अ० १, अ० ४, व० ३] [३२] [ कम्वेद्‌ः। भं० १, सू० ४८, ¶॥

(४८)

१६ प्रस्कण्वः काण्वः। उवाः । प्रगाथः= विषमा बरदत्यः, समाः सतोवृहत्यः।

सह वामेनं न उषो व्युच्छा दुहितर्दिवः ।

सह युन्नन॑ बृहता विभावरि राया देवि दास्व॑ती श अश्वौवतीर्गोमतीरविभ्वसुविदो भूरिं च्यवन्त॒ वस्तवे । उदीरय प्रतिं मा सूनृतां उषड्च॒ चोद्‌ राधे मघोनाम्‌ र | उवासोषा उच्छाच्च नु देवी जीरा रथानाम्‌ 1 | ` ये अस्या आचरणेषु दधिरे समुदरे,न श्रव॒स्यव॑ः ३ | उपोयते प्र यारेषु युञ्जते मनो दानाय सरय॑ः । | अत्राह तत. कण्वं एषां कण्व॑तमो नाम॑ गृणाति नृणाम्‌ ४

आ घा योषेव सनु षा यांति प्रभुञ्जती ।

जरयन्ती वृजने प्रदीयत उत्पातयति पक्चिण॑; ५ [३] । विया सुजति समनं व्यधिनः पदं न वेत्योदती । वयो नरे पप्तिवांस आसते व्यु्टौ वाजिनीवति £ एषायुक्त परावतः सूर्यस्योदय॑नादधि । | शतं रथेभिः सुभगोषा इयं वि यात्यभि मानुषान्‌ ७ || | विश्वमस्या नानाम्‌ चक्ष॑से जगज्‌॒ ज्योतिष्कृणोति स॒नरी । || अप द्वेष! मघोनी दुहिता दिव उषा उच्छदप धिधं < उष आ भाहि भानुन। चन्द्रेण दुहितर्दिवः 1 आवहन्ती भूर्यस्मभ्यं सौभ॑गं व्युच्छन्ती दिविष्टिषु ५ ९ विश्वस्य हि प्राणनं जीव॑नं त्वे वि यदुच्छसि सूनरि । सा नो रथेन बहता विभावरि श्रुधि चित्रामघे हव॑म्‌ १० [४] उषो वाजं हि वस्व॒ यश्चित्रो मानुषे जन्‌ 1 तेना वह सुकृते अध्वरो उप॒ ये त्वां गृणन्ति वह्य ११ विश्वान्‌ देवौ आ व॑ह सोम॑पीतये ऽन्तरिक्ादुषस्त्वम्‌ । सास्मासु! धा गोमदश्वावदुक्थ्य† -मुषो वाजं सुवीर्यम्‌ १२ यस्या सुङन्तो अर्चयः प्रतिं मद्रा अद॑श्षत । सा नो रयिं विश्ववारं सुपेशसमुषा द॑दातु सुग्म्य॑म्‌ १३ (५७९)

अ० १, ० ४, द०५ |] [३३] [ ऋग्वेदः । म० १, सू ४८, न° १४

ये चिद्धि त्वाश्रवंयः पूर्व ऊतये जुहूरऽवसे महि ।

सा नः स्तोमौ अभि गृणीहि राधसो- षः शुक्रेण शोचिषा १४

उषो यदद्य भानुना वि द्वावृणवों विवः

प्रनों यच्छताक्वक्ं पध च्छर्दिः म्रदेवि गोमतीरिषः १५

सं नं राया वहता विश्वपेङहास्रा मिमिक्ष्वा समिव्ठाभिर ।

ई चयेन विध्वतुरोपो महि सं वनैर्वाजिनीवति १६ [५] (५८२) (४९)

© प्रस्फण्वः कण्वः । उयाः। अनुष्टुष्‌ ।

उघों मदेभिरा ग॑हि दिवध्चिद्‌ रोचनादधि 1 वर्हन्त्वरुणप्सव उग्रं त्वा सोमिनों गृहम १ सुपेक्॑सं सुखं रथं यमध्यस्था उषस्त्वम्‌ 1 तेनां सुश्रवसं जनं भरावा दुहितर्दिवः २

वय॑श्चित्‌ ते पतत्रिणो -दविपचतुष्पद्‌र्जुनि । उषः प्रारशरतूरलु दिवो अन्तम्यस्पारे ३ व्युच्छन्ती हि ररिमिमि - विष्वसाभासिं रोचनम्‌। तां त्वामुषरवसुयवो गीर्भिः कण्वां अहूषत ४ [६] (५८६) (५०)

१३ मस्कण्वः फाण्वः। सूर्यः ( ११-२३ रोगघ्न्य उपनिषदः, १३ अन्त्याऽध्चः द्विषदूघश्च ) । गायद्री, १०-१३ अनुष्टुप्‌ ।

उदु त्यं जातवेव्सं॑ ववं वहन्ति केतवः हले विश्वाय सय॑म्‌ ष

अ त्वे तायवो यथा नक्ष॑त्रा यन्त्यक्तुभिः । सूराय विभ्वदक्षसे २ अह्॑रमस्य केतो वि रडमयो जनौ अगरुं । भ्राजन्ते अद्यो यथा २ तरणिर्विभ्वदकततो ज्योतिष्कृदसि सूर्य । विश्वमा मासि रोचनम्‌ ४ प्रत्यङ्‌ वृवानां विः रत्य्दषि मानुषान्‌, । प्रत्यङ्‌ विष्वं स्वर्हहो ५ [७] येन पावक चक्ष॑सा मुरण्यन्तं जनौ अनुं । त्वं व॑रुण पटयसि ६ ध्व द्यामेषि रज॑स्पृथ्व -ह्ा मिमानो अक्तुभिः । पर्यनन्मांनि सूर्य ७ सप्त त्वा हरितो रथे वहन्ति देव सूर्य॑ । जोचिष्कशं विचक्षण <

अयुक्त सप्त शुन्ध्युवः सूरो रथ॑स्य नप्त्यः । ताभिर्याति स्वुक्तिमिः ९ उद्‌ यं तमसस्परि ज्योतिष्परयन्त उत्तरम्‌) देवं देवत्रा सूर्य -मगन्म ज्योतिरुत्तमम्‌ १० उद्यञ्द्य मित्रमह आरोदुं विव॑म्‌ । हद्धोगं मम सूयं हरिमाणं च नाशय ११

(५९७)

ऋरवेदः। अण १) म० ४,ब० ८ ] [ ३४ ]

{ 1.1 ९, सू० ५०, मं०१ र

शुकेषु मे हरिमाणं रोपणाकासु दध्मसि । अथो हरिवर्ष भे हरिमाणं नि द॑ध्मसि १२

उदगादयमादित्यो विश्वेन सहसा सह । धिषन्तं महाँ रन्धयन्‌ मो अहं द्विषते रथम्‌ १३

१५ सव्य आ्खिरसः । इन्द्रः । जगती, १७-१५ जिष्टुष्‌ ।

अमि त्यं मेषं पुरुहूतमृग्मिय - मिन्द्रं ीरभिंभदता वस्वो अर्णवम्‌ । यस्य दावो न विचरन्ति मानुषा मुजे मंहिंशममि विप्र॑मर्चत अमीमवन्वन्त्स्वमिष्टिमूतयों ऽन्तरिक्षं तदिंषीभिरावु॑तम्‌ । इन्द्रं दक्षास कमभवों मद्‌ च्युतं शतक्रतुं जवनी सूनृतारुहत्‌ तवं गोत्रमद्गिरोभ्योऽवृणोरपो- तात्र॑ये शतदुरेषु गातुवित्‌ । ससेन चिद्‌ विमदायावहो वस्वा -जावद्विं वावसानस्य नतयन्‌ त्वमपामपिधानावृणोरपा ऽधारयः पवते दानुंमद्‌ वसुं ।

| वृत्रं यदिन शवसावंधीरहि- मादित्‌ सूर्य दिव्यारोहयो हरे

त्वं मायाभिरप मायिनोऽधमः स्वधाभिर्ये अधि शुप्तावजुह्त 1 त्वं पिप्रोनुमणः प्रारुजः पुरः प्र ऊजिभ्वानं दस्युत्येष्वाविथ

|| | त्वं कत्सं शुष्णहत्येष्वाविथा -ऽर॑न्धयोऽतिथिग्वाय शाम्बरम्‌ । | |.8 महान्तं चिदं नि करमीः पदा सनादेव दस्युहत्याय जज्ञिष ||| | त्वे विश्वा तरविषी सभ्य॑ग्धिता तव राध; सोमपीथायं हर्षते । । तव वजश्रिकिते बाहवर्हितो वृश्चा शत्रोरव विण्वा॑नि वृष्ण्या | वि जानीद्यायान्‌ ये च दस्यवो बर्हिष्मते रन्धया शासदव्रतान्‌ । | शाकी मव यज॑मानस्य चोषिता विश्वेत्‌ ता त सधमादेषु चाकन | अनुत्रताय रन्धयन्न पवता - नामूमिरिन्द्रः श्चथयन्ननामुवः ` बद्धस्य चिद्‌ वतो द्यामिनत, स्तवानो वग्नो वि ज॑घान संवि तमद्‌ यत्‌ त उना सहसा सो वि रोदसी मज्मना बाधते शव॑ः आत्वा वातस्य नृमणो मनोगून आ प्॑माणमवहच्नमि श्रव॑;

मन्दिष्ट यदुरान्‌ काष्ये स्चौँ इन्द्रो वङकू वङकुतराधि तिष्ठति । उग्रो यिं निरपः श्नोतंसासृजव्‌ वि शुष्ण॑स्य हंषठिता रयत्‌ पुरं

[<] (५९९) । (५१) [ दशमोऽनुवाकः ॥१०॥ ख ५१-५७] ।

० १, ल० ४, व° ९१] [३५] [ ऋग्वेदः । म० १, सू. ५१, म १२

आ स्मरा रथ॑ वृषपाणेबु तिष्ठसि शार्यातस्य भरभ्॑ता येषु मन्द॑से । इन्दर यथां सुतसोमेषु चाकनो ऽनर्वाणं श्टोकमा रोहसे दिवि अददा अभीं महृते वचस्यवे कश्ीवते वृचयामिन्द्र सुन्वते । मेनाभवो वृषणश्वस्य सुक्रतो विश्वेत्‌ ता ते सव॑नेषु प्रवाच्यां

इन्द्रो अश्रापि सुध्यो निरेके पत्रेषु स्तोमो दुर्या न यूपः ।

अश्वयुर्गव्यू र॑थयुर्वसृयु रिन्द्र इद्रायः क्ष॑यति प्रयन्ता

इव्‌ नमों वृषभाय स्वराजं सत्यशुष्माय तवसेऽवाचि ।

अस्मिन्निनद््‌ रजने स्वैवीराः स्मत्‌ सरिभिस्तव शा्मन्त्स्याम (५९)

१५ सव्य आद्किरसः। इन्द्रः । जगनी; १३, १५ त्रिष्टुप्‌ ।

त्यं सु तेवं म॑हया स्वर्विदँ॑ जते यस्यं सुभ्वं; साकमीरते ।

अत्वं न वाजं हवनस्यवृं रथ - मेन्द्र ववुत्यामव॑से सुवृक्तिभिः

स पर्व॑तो न धरुणेष्वच्युतः सहस्रूतिस्तविंषीषु वावृधे 1

इन्द्रो य्‌ वृ्भव॑धीजीवृतं - मूजन्रणसि जाणा अन्धसा

सहि दे दरं वव ऊध॑नि चन्द्रो मद्धो मनीिमिः 1 इन्द्रं तमह स्वपस्ययां धिया मंि्ठारातिं स हि पप्निरन्धंसः

आ यं पृणन्ति विवि सद॑बर्हिषः समुदं न सुम्ब१: स्वा अभिष्टयः तं वृत्रहत्ये अनु तस्थुरूतयः राष्मा इन्द्रमवाता अद्रुतप्सव

अमि स्वबरष्टिं मदं अस्य युध्य॑तो रघ्वीरिव प्रवणे ससुरूतयः

इन्त्रा यद्‌ वन्नी धृषमाणा अन्धसा मिनद्‌ वलस्य पारधार तितः

परं घृणा चरति तिवििषे शवो ऽपो वृत्वी रजसो बुघ्रमाशायत्‌ । वृत्रस्य यत प्रवणे दुर्गृभिश्वनो निजघन्थ हन्वोरिन्द्र तन्यतुम्‌ हृदं न हि त्वां न्यृषन्त्यूर्मयो बह्मांणीन्दर्‌ तव यानि वर्धना । त्वषटां वित्‌ ते युज्यं वावृधे शव - स्त॒तक्ष वज्जममिभूत्योजसम्‌ जघन्वाँ उ हरिमिः संमृतक्त्‌- विन्द वृत्रं मनुषे गातुयन्नपः अय॑च्छथा वाहमवज्र॑मायस -मधांरयो किभ्या सूर्यं शे

®

१२ १२ १४

१५ [११] (६१४)

€

[१२]

(1

ऋग्वेदः | अ० १, भ० ४, व० १३] [३६1

बृहत स्वश्चनदरुमम॑वद्‌ यदुकथ्य -- मकरण्वत भियसा रोह॑णं द्वः । यन्मानुषप्रधना इन्द्रमूतयः स्व॑नघाचों मरुतोऽमदन्ननु दौश्िदस्याम्वा अहैः स्वना- द्योयवीद्‌ भियसा वज इन्द्र ते । वतस्य यद्‌ ब॑द्धानस्यं रोदसी मदं सुतस्य दावसाभिनच्छिरः यदिन्िन्दर पृथिवी दडंभुजि - रहन विश्वां ततनन्त कृष्टयः । अचरां ते मघवन्‌ विश्रुतं सहो द्यामनु शव॑सा वरहणां भुवत्‌ त्वमस्य पारे रज॑स व्योमन्‌: स्वभूत्योजा अव॑से धृषन्मनः । चकृषे भूरिं प्रतिमानमोज॑सो ऽपः स्व॑ः परिभररेष्या दिव॑म्‌

त्वं भुवः प्रतिमानं ुथिव्या कष्ववींरस्य वहतः पतिर्भूः ।

विश्वमाप्रा अन्तरिक्षं महित्वा सत्यमद्धा नकिरन्यस्त्वावान

न यस्य॒ द्यावापथिवी अनु व्यचो न सिन्ध॑वो रज॑सो अन्त॑मानलुः । .नोत स्ववुंषटिं मद अस्य युध्यत `एकों अन्यचंकृषे विश्व॑मानुषक्‌ | आर्चन्नत्र मरुतः सस्भिन्नाजो विश्वं देवासो अमवृन्ननुं त्वा । | वृत्रस्य यद्‌ मृष्टिमतां वधन नि त्वभिन्द्र प्रत्यानं जघन्धं | (५३)

११ सव्य आश्गिरसः । इन्द्रः । जगती, १०-११ त्रिष्टुप्‌ । न्य षु वाचं पर ्हे भ॑रामहे गिर इन्द्राय स्दने विवस्व॑तः । नर्‌ चिद्धि रतं ससताभिवाविद्‌ - न्न दु्ुतिद्रौविणोदेषुं शस्यते दुरो अश्व॑स्य दुर इन्द्र गोरसि दरो यव॑स्य॒ वसुन इनस्पतिः । शिक्षानरः प्रदिवो अकामकर्शनः सखा ससिभ्यस्तमिदं गृणीमसि

` शचीव इन्द्र परङद्‌ युमत्तम॒तवेदिदमभितंशेकिते वसुं ।

। अतः संगृभ्याभिभूत आ भ॑र॒ मा त्वायतो जरितुः काम॑मूनयीः एभिदयुभिः सुमनां एभिरिन्दुभि र्मिरन्धानो अमतिं गोभिंरम्विन । = इन्द्र॑ण दभ्यं वृरय॑न्त इन्दुभि - युतदरेवसः समिषा रमेमहि

` समिन शया सिषा रभमहि सं वाजेभिः पुरुडचन्दरेरमिदयभिः ।

सं वेन्या प्रम॑त्या वीरशुप्मया गोअंयाश्वावत्या रभेमहि

५ | घ्र १, सू° ५२, म०९

१४

| १५ [१४] (° ,

1

१ क अ "अ त कक क जका,

[१५] (६४५)

| क कक

अछ १, णर ४, व० १६ ] ह [ ७ 1

ते त्वा मद्रं अवन्‌ तानि वृष्ण्या ते सोमासो षत्रहत्यैषु सत्पते । यत्‌ कारवे दां वृत्राण्यप्रति वा्हष्मते नि सहस्राणि बर्हयः यषा युधसय येदेषि धरव्णुया पुरा पुर समिदं हस्योजसा 1 नम्या यदिन सख्यां परादतिं निवहेयो नश्रुचिं नाम मायनभ्‌ त्व कश्छलुत पर्णयं वधी स्तेजिं्ठयातिथेग्बस्यं वनी । त्वं जता वक्दस्याभिनत. पुर ऽनानुदः परिषूता ऋजिश्वना त्वमेताथनराज्ञो दिर्दशा --ऽबन्धुना सुश्रवसोपजग्मुषः चष्ट सहस्रां नवतिं न॑ श्रुतो नि चक्रेण रथ्या दुष्पदावृणक्‌ त्वमाविथ सुश्रव॑सं तवोतिभि - स्तव त्ामभिरिन्व तूर्वयाणम्‌ । त्वस्मै कूत्र॑मतिधिग्वसायुं सरे राज्ञे युन अरन्धनायः य उदयन वेवभेणः सखायस्ते शिवतमा असाम । त्वा स्तोषाय त्वयं सुवीरा द्राधींय आयुः प्रतरं दधानाः

(५४)

१ खल्व आङ्गिरसः । इन्द्रः । जगती ६, ८-९ ११ त्रिष्टुप्‌ ।

भ नं अस्मिन्‌ न॑चवन्‌ पु्स्वहसि वदि ते अन्तः शवसः परण ॥

अककन्दयो नखो ‡ रोूवद्‌ वनां कथा न क्षोणीर्भियसा समारत अख हाकायं ञाङिने राचीवते दाण्वन्तमिन्द्र महयन्नभि ष्टुहि 1 यो धष्युना शव॑सा रोदसी उभे ववा वृषत्वा दृषमो न्यूखते

अं विवे बते शूष्यं + वचः स्वक्षत्रं यस्य धृषतो भूषन्मनः बृहच्छ्रवा असुरो बर्हेणां कृतः पुरो हरिभ्यां दृषभो रथो हिषः तवं बिवो वरतः सामु कोपयो ऽव तमना धृता शम्बरं मिनत्‌ 1 यन्मायिनें वन्दिनो मन्दिनां धृषच्छितां गभ॑स्तितङानिं पृतन्यसि

नि यद्‌ वृणक्षि श्वसनस्य मूर्धामनि शुष्णस्य विद्‌ बन्दिना रोरुवद्‌ वना ।

धाचीनेन मन॑सा कर्हग॑वता यवृद्या चित्‌ कूणवः कस्त्वा परि

त्वमाविथ नँ तरबजं यतुं घव तुर्वीतिं व्यं शतक्रतो । त्वं रथमेत॑त्रौ कृत्व्ये घने त्वं पुरो नवतिं दम्भयो नवं

[स्वेदः । मं १ सू० ५३,अ० ९

१०

५

११ [१६1(६७०)

५१५]

& (६७६)

करेदः। अ० १, भ०४,ब० १८] {३८1

स धा राजा सर्पति शशुवज्नों रातहंग्यः प्रति यः शासमिन्द॑ति । उक्था वा यो अभिगृणाति राध॑सा दानुरस्मा उप॑रा पिन्वते दिवः असमं क्षत्रमसमा मनीषा प्र सोमपा अप॑सा सन्तु नेमे । ये तं इन्द्र वृषो वर्धयन्ति महिं क्ष्रं स्थविरं वृष्ण्यं च तुभ्येवेते बहुला अद्रिदुग्धा -श्वभृषदश्चमसा इन्द्रपानाः । व्यशवुहि तर्पया काममेषा- मथा मनों वसुदेयाय कृष्व अपामतिष्द्धरुणहरं तमो ऽन्तवृत्रस्यं जठरेषु पैतः । अभीमिन्द्रो नद्यो वव्रिणां हिता विश्वां अनुष्ठाः भ्रवणेषुं जिघ्नते स शेवरंषमधि धा युन्नमस्मे महिं क्षत्र ज॑नाषाढिनद््‌ तव्य॑म्‌ । रक्षां च नो मघोन॑ः पाहि सूरीन्‌ राये च॑ नः स्वपत्या इषे धाः (५५)

८ सव्य आङ्गिरसः । इन्द्रः । जगती । विवश्चिदस्य वरिमा वि पंप इन्द्रं न महवा पथिवी चन प्राति । भीमस्तविष्माओर्षाणिभ्यं आतपः शिीति वजरं तेज॑से न वसग सो अर्णवो न नदः समुद्रियः प्रतिं गृम्णाति विभ्रिता वरीभभिः । इनदरः सोमस्य पीतये वृषायते स॒नात्‌ स युध्म ओज॑सा पनस्यते त्वं तमिन्ु पर्वतं न मोज॑से महो नृम्णस्य धर्रणापिरज्यसि । भ्र वीर्येण वृवतातिं चेकिते विश्व॑स्मा उग्रः कर्मणे पुरोहित स इद्‌ वने नमस्युमिर्वचस्यते चारु जनेषु प्रबुषाण इन्द्रियम्‌ । वृषा छन्दु भवति हर्यतो वृषा क्षमेण येन मघवा यदिन्वति स इन्महानि समिथानि मज्मनां कृणोतिं युध्म ओज॑सा जनेभ्यः । अधा चन भद्‌ दधति विविषीमत॒ इन्द्राय वजरं निघनिंप्रत वधम्‌

स हि भवस्युः सदनानि कृत्रिमां मया धान ओजसा विनाङ्ञाय॑न्‌ ।

अ 14

यातोप कृण्व्ञवृकाणि यज्यवे ऽव॑ सुक्रतुः सतवा अपः स॑जत

दनाय मन॑ः सोमपावन्नस्तु ते ऽर्वाज्ा हरी वन्दनश्रुदा कृधि । यमिष्ठासः सार॑थयो य ईन्द॒ ते नत्वा केता आ दभ्बुवन्ति भूरण॑य

॥

५

|

[ मं० १, सू० ५४, म०५ | |

\9

| १०

११[१८](६५१)

५ [१९]

७ (६५८) च ।

० १, जं० ४, व० २०]

अधरक्ितं बञ्खं षिम्षिं इ

[२९]

स्तयो - सवाहनं स्स्तन्वि शरुतो दुपे।

आबुंतासोऽकतासो न कर्टुभिं - स्ततु ते क्रत॑व इन्दर भूर॑यः

(५६) £ सव्य आङ्गिरसः । इन्द्रः । जगती ।

एष पर पर्वीरिव तस्यं उश्रिषौ ऽत्यो न योषामुदयंस्त भुर्वणिः

दष्षं खहे पाययते हिरण्ययं

रथमावृत्या हरियोगभम्बसम्‌

ते गू्यों नेमन्निषः पैणसः समुदं न संचरणे सनिष्यवः

पतिं द्षस्य विदथस्य त्र सहो गिरिं न वेना अधि रोह तेजसा सख तुर्वणिरमहौ अरेणु पस्य गिरिभरंिर्न भ्राजते तुजा शावः

येन शुष्णं मायिनमायसो बदु दुध आषु रामयन्नि दामनि देवी यदि तविंदी त्वाठधोतय इन्दं सिषक्त्युषसं न सूयः

यो धृष्णुना शव॑सा बार्धते तम्न॒ इयति रेणु ब्रहदंहरिष्वणि

वि यत्‌ तिरो धरूणमच्युतं रजो ` ऽतिष्ठिपो विव आतासु बर्हणा 1

स्वमीह यन्मदं इन्द हर्याह॑न्‌ तुचं निरपार्वौजो अर्णवम्‌ त्व हिवि धरुणं धिष ओज॑सा पृथिव्या इन्द्र सदनेषु माहिनः 1 त्व सुतस्य॒ मद अरिणा अपो वि वृत्रस्यं समयां पाण्यारूजः

भ्र महिष्ठाय बृहते बह्रय

(५७)

[ ऋब्वेद्‌! । मं० १, स॒° ५५. भ० ८

< [२०] (६५९)

& [२१] (६६५)

६ सव्य आङ्गिरसः। इण्द्रः। जगती ।

सत्यशुष्माय तवसे मतिं भरे ।

अपामिव प्रवणे यस्यं दुर्धरं राधो विभ्वायु शवसे अपावृतम्‌

अधं ते विहषमलुं हासविश्य अं निक्नैव सवना हविष्मतः यत्‌ पद्वते न समहीत हर्य॑त॒ इन्द्रस्य वज्ज: श्रथिंता हिरण्ययः

अस्मै मीमाय नम॑सा सम्॑वर उषो न श्र आ भरा पनीयसे ।

यस्य धाम श्रव॑से नभिन्द्रियं ज्योतिरकारि हरितो नायसे

इभे तं इन्र ते यं पुरत चे त्वारम्ब चरामसि परभरवसो । नाहि त्वन्यो गिषणो गिरः सघ॑त्‌ क्षोणीरिव प्रतिं नो हवं तद्‌ वच॑ः ४

ऋम्बेद्‌ः । ॐ० १, अ० ४, वर २२] [४०]

|| सूरिं त इन्द्र वी) तवं स्मस्यस्य स्तोतुम॑घवन्‌ काभमा प्रण । | अनुं ते. चयूहती वीर्यं मम॒ इयं च॑ ते पृथिवी नैम ओजसे त्वं तभिन्दु पर्दते महागुरु वैण वञ्चिन्‌ परवंडाश्च॑कतिथ । अकासृजो निचरुताः सर्तवा अपः सत्रा विभ्वं द्धिवे केव सहः

[व _

[मं० १, हु ५७,म०५

६ [२२] (६१)

[ एकाद शो ऽनुवाकः ॥११॥ स्‌० ५८६४]

(५८ )

९ नोघा गोतमः। अभ्निः। जगती, ६-९. व्रिष्टर्‌ 1 नू वित्‌ सष्ोजा अभूतो नि तुन्दते होता य्‌ दूतो अभ॑वद्‌ विवस्व॑तः 1 वि साधिष्ठोभिः पथिभी रजो मम्न॒ आ दवतांता विषां विवासति आ स्वमन युष्मान अजर - स्तष्वविप्य्र॑तसेषुं तिति । अत्यो न पृषं पुंषितस्यं रोचते द्वो न सानुं स्तनयन्नविक्रद्त्‌ क्राणा रुदरेभिर्वद्ुभिः पुरोहितो होता निष॑त्तो रयिषाठ्टम्॑त्यः । रथो न विष्वुखश्षान आयुषु व्यांनुबग्वायीं तव #ण्वति वि वादजूतो अतसेषु तिष्ठते वृधं जुषूमिः सृण्यां तुविष्दणिः । तषु यदग्रे वनने वृषायसँ कृष्णं त॒ एम सुशटूमे अजर || तपूरजम्मो वन॒ आ वात॑चोदितो यथे न साह अव॑ वाति वंसगः । अभिवजन्न्षितं पाज॑सा रज॑; स्थातुरचरथं भयत पतत्रिण

दधवा मृगवो मानुषेष्वा रयिं न चारं सुहवं जनेभ्यः । होतारमग्ने अतिथि वैण्यं मिन न वं वरिव्याय जन्म॑ने

होतारं सप्त जुहो यजिष्ठं यं वाधतेों वृणत अध्वरेषु ।

अररिं विरवेषामरतिं वसनां सपर्यामि प्रय्॑ा यामि रत॑म्‌ अच्छिद्रा सूनो सहसो नो अद्य स्तोतृभ्यो मित्रमहः श्म यच्छ ।

2

अ० १, ब० ४) वण २५ ] ॥ ४१]

(५९ )

७ नोधा गौतमः । अ्िर्वेश्वानरः। त्रिष्टुष्‌। वथा ददते अघ्नथ॑स्ते अन्ये वत्वे विश्वे अथरतां माद्यन्ते 1 वैश्वनर नाभिरसि क्षितीनां स्थूणेव जनौ उपभिद्‌ ययन्थ मूर विवो नाभिरचिः पुथिव्या अथाभवदरती रोदस्योः । तं त्वा दवासऽजनयन्त दवं वश्वानर ज्योपिरिदार्यीय आं स्ये न रमये धरुवासो वैष्वानरे दंषिरेऽ्रा वस्नि । या पधतेष्योष॑धीष्वप्तु या मानुवेव्वषि तस्य॒ राजा षती इव सूनवे रोली गिरे होता मनुष्यो ई न दक्षः 1 स्व्॑ते सत्यदष्माय पूर्वौ श्वानराय त्रत॑माय यह्वीः पिवशित ते वृतो जातवेदो वैभ्वांनर्‌ प्र रिरिचे महित्वम । राजां कृष्टीनामसि मालंवीणां युधा दृवेभ्यो वरिवश्चकर्ं ्रनूम॑हित्वं वृष॒भस्य॑ वोच॑ यं प्रवो वृत्रहणं सच॑न्ते 1 वैन्ानसे दस्युमभिजघन्वां अधरनोत्‌ काष्ठा अव जम्बरं मेत्‌ वैश्वानरो सहिन्ना विश्वक्रैि- मराजेषु यजतो विभावा ।

जञातवनेये ज्ातिनीभिर्चिः पुरुणीथे ज॑सते सूनृतावान्‌

(६० )

५ नोधा गौवमः । अन्नः । त्रिष्टुप्‌ 1 वदं यक्षं विदथ॑स्य केतु सुपरा्ं दतं सद्योअर्थम्‌ । दविजन्मानं रथिभिंव प्रहस्तं रातिं मद्‌ भृगवे मातरिश्वा अस्य हासुंर मया॑सः सचन्ते हविष्मन्त उशिजो ये च मतीः । विवश्चित्‌ पूरवो न्य॑सादि होता ऽऽगृच्छो विपतिर्विक्षु वेधाः तं नव्य॑सी हृद्‌ आ जाय॑मान -मस्मत्‌ सुंकीर्ि्मधुजिह्मरयाः । यभृचिजों वृजने मानुंवासः प्रय॑स्वन्त आयवो जीज॑नन्त उशिक्‌ पावको वसुमीरतदेषु॒वरण्यो होताधायि विक्षु । दूना गृहपतिम्‌ ओं अभिर्मुवद्‌ रथिपतीं रथीणाम्‌

६

[ ऋम्वेदः। मे० १, सू ५९, मं० $

©

[२५] (६८) |

क्रम्वेद्‌ः | अ० ९, म० ४, व० २६] [४२]

तं त्वा वयं पतिम रयीणां प्र दौसामो मतिभिर्गोतमासः ! आं न वाजिभरं भर्जय॑न्तः प्रातर्मक्षू धियाव॑सुर्जगम्यात्‌

(६१) १६ नोधा गौतमः । इन्द्रः । निष्डुप्‌ 1

अस्मा इद्‌ प्र तवसे तुराय प्रयो न हर्भिं स्तोमं मािमाय ! | ऋचीषमायाधिगव ओह -मिन्द्रय बह्माणि राततमा | अस्मा ददु प्रय॑ इव प्र य॑सि मर॑म्याङ्खषे बे सुतक्ति ¦ | इन्द्र॑य हृदा मन॑सा मनीषा प्राय पत्ये धियो भर्जयन्त अस्मा इदु त्यमुपमं स्वर्षा भरांम्या्गषमास्येन । || मंहिष्ठमच्छोक्तिभिर्मतीनां सुवृक्तिभिः सूरिं वावृधध्यै अस्मा इद्‌ स्तोमं सं हिनोमि रथं न तद॑व तल्धिनाय ; गिर च गिवींहसे सुवृक्ती - नद्र॑य विश्वमिन्वं मेधिराय अरमा इदु स्िमिव भ्रवस्ये--्रयार् जुह्वा ई सम॑ \ वीरं दानाक॑स वन्दध्यै पुरां गूरतश्॑वसं वुर्माण॑म्‌

। अम्मा इदु ववष्टा तक्षद्‌ वजं स्वप॑स्तमं स्वर्य † रणा॑य । || वृत्रस्य चिद विदद्‌ येन भ तुजन्नीशानस्तुजता क्येधाः | अस्येदु मातुः सव॑नेषु सद्यो महः पितुं प॑पिवाश्चार्वन्नां 1 मृषाय्‌ विष्णुः पचते सहीयान्‌ विध्य॑द्‌ वराहं तिरो अद्रिमस्ता अस्मा इद्‌ ्ारिचद ववप्॑नी - रिनरयाईम॑दिहत्यं ऊवुः । परि द्यावापृथिवी जभ्र उर्वी नास्य ते महिमानं परि ट अस्यदेव प्र रिरिचे महित्व॑दिवस्प॑थिव्याः पर्यन्तरिक्षात्‌ । स्वराछिनदरो दम्‌ आ विभ्वगू्तैः स्वरिरम॑तरा ववक्षे रणा॑य अस्येदेव शव॑सा शुषन्तं वि वुश्चद्‌ वज्जेण वृत्रमिन्द्रः । गान व्राणा अवर्मौरमुञ-वृभि श्वं कावने सच॑ताः

येद तवेषसा रन्त सिन्ध॑वः परि यद्‌ वञजेण सीमय॑च्छत्‌ । <न दाशे दशस्यन्‌ ° तुर्वीतये गाधं तुर्वणिः कः

{ मर १, सू० ६०, म०५

५ [२६] &९ |

१० [२८]

११ (७०३)

कमि

॥

ॐ० १, ख० ४, व० २९]

अस्था इदु प्र भ॑रा तूतुजानो व्य वञ्चीक्ञानः कियेधाः ।

गो एत वि सा तिरइचे-ध्यन्नर्णास्वपं चरध्यै

अस्येदु घर ब्रूहि एरव्णिं तुरस्य कमणि नव्यं उः 1

युधे यदिष्णान आुंघा-न्युघाय्राणो निरिणाति शात्रून

अस्येदु भिया भिरय॑श्च हहा यावा च भूप जनुषस्तुजेते ।

उकं बेभस्व जोगुवान ओणिं सयो भुवद्‌ वीर्याय नोधाः

अस्मा इद्‌ त्यदनु दाण्येषा-मेको यद्‌ के श्रररीशानः ।

रेतजं सरथ पस्मधामं सौव॑वये सुष्विमावदिन्दः

एवा तै हारियोजना खवृक्ती न्द बरह्माणि भोत॑मा्षो अकनन्‌ ¦

ठेषु ददवसं धिय घाः प्रातर्भ्ू धियावसुर्जगम्यात न

एञ्म्देऽप्यायः ॥५॥ च० १-३१] ( ६२ )

१३ नोधा सोतमः । इन्द्रः । धिष्टुप्‌ । ध्र स॑न्महे रवसानाय॑ शूष माषं मर्वेणसे अङ्गिरस्वत्‌ । सुृक्तिभिः स्तुढत ऊग्मियाया ऽवा नरे विश्रुताय “ प्रदो अहे महि नघे। मरष्व-माङ्गष्यं शवखानाय सामं 1 येन जः पूर पितरः पषुज्ञा अरदन्तो अद्धिरसो गा अविन्दन्‌ इ्दरस्याद्धिःरसा चेष्टौ विदत्‌ खरा तन॑याय धासिम्‌ 1 बृठस्पतिर्भिनद्रिं विदद्‌ गाः समुसियांभिवीदशन्त नरः स सष्टुणा स स्तुभा सप विरः स्वरेणाधरि स्वर्यो नवनदैः ¦ सष्णयुभिः फलिगमिन्द्र शाक्त वलं सण दरयो वृशग्वैः गृणानो अद्भितेभि्दसर दि व॑- स्वसा दुर्य गोभिरन्धः । वि भभ्य अप्रथय इन्त सारं , दिवो रज उपरमस्तभायः

तष पय्षतमभस्य करम वृस्मस्व्‌ चार्तभभस्ति दसः । उपरे यदुप॑या अपिन्वन्‌ मध्व॑र्णसो नय श्रत॑ः

दविता वि द॑व सनजा सनी अयास्यः स्तव॑मानेभिर्कैः । सभो न मेन परमे व्यो न्रधांश्यद रोद॑सी सुस:

१२

१३

१४

१५

१६

[४३] [ छग्देद्‌ः । मं० १,म्‌० ९१० मे० १२

[२९] (७०८)

[२]

ऋमबेदः । अ० १, ज० ५, ब० २] [४५]

सनाद्‌ दिवं परि भूमा विरुपे पुनर्भुवा युवती स्वेभिरेवैः 1 कृष्णेभिरक्तोषा रुख - वप्रा च॑रतो अन्यान्यां

संनैमि सख्यं स्वपस्यमानः सूनुदौधार शव॑सा सुदंसाः । आमासु चिद्‌ दधिषे पकमन्तः पयः कृष्णासु रढाद्‌ रोहिणीषु सनात्‌ सनींव्ा अवनीरवाता त्ता क्ते अगताः सहोभिः । पुरू सहा जन॑यो न पत्नीं -ईवस्यन्ति स्वसारो अद्रपाणम्‌

सनायुवो नम॑सा नव्ये! अर्द -वैसूयवों मतयो दस्म दद्रुः ।

पति न पतीरुशतीरुशन्तं स्पृशन्ति त्वा रावसावन्‌ मनीषाः सनादेव तव रायो गभ॑स्तौ न क्षीयन्ते नोप॑ दस्यन्ति दस्म यमो असि कतुमौ इन्दर धीरः रिक्षं शचीवस्तव नः शचीभिः सनायते गोत॑म इन्दर नव्य -मत्चद्‌ जहय॑ हरियोजनाय । सुनीथाय नः शवसान नोधाः -रातर्क्षु धिवाव॑सुर्जगम्यात्‌

(६३ )

९ नोधा गौतमः) इन्द्रः । त्रिष्टुप्‌ 1 तवं महौ इन्द्र यो ह शुष्ण - यावा जज्ञानः पंथिवी अभे धाः । | यद्धं ते विश्वां गिरय॑रिचदभ्वां भिया दह्वासः किरणा नैजन्‌ | आ यद्धरी इन्द्र विव॑ता वेरा ते वञ्जं जरिता बाहोधीत्‌ । येनाविहर्यतक्रतो जभि्ान्‌ पुर इष्णासि पुरुहूत पर्वीः त्वं सत्य इन्द्र धष्णुरेतान्‌ त्वमूमुक्षा नर्यस्त्वं षाट्‌ । तवं शुष्णं वृजने प्क्ष आणी यूने कुत्साय दुमे सर्बाहन्‌ त्व त्यदिन्द्र चोदीः सखां चरं यद्‌ वाजिन्‌ वृषकर्भननुभ्नाः । यद्धं शर वृषमणः पराव - वि द्स्यर्योनावक्तो वृथावार तवं ह त्यविन्द्रारिषण्यन्‌ हवस्य विन्मर्तानामजु्टौ 1 8 १ स्मदा काष्ठा अर्व॑ते व~ ्धनेदं वजिरद्रयि्यमित्रान्‌ त्यविन्दराण॑सातौ स्वर्मह्भि नूर आजा ह॑वन्ते । स्वधाव इयमा संमर्य॑ ऊतिरवाजेष्वतसाय्यां मूत्‌ सत युध्यन्‌ युर वज्रिन्‌ पुरुकुत्साय दर्दः । से वृधा व -र्गहो राजन्‌ वरिवः पूरं कः

1 |||

[ म० १, सू० ६२, म०८

१३ [३] (७२१)

७ (७२८ | ।

अ० १, अ० ५, व० ५] [५५]

त्वं त्यां न॑ इन्द देव वित्रा - मिषमापो न पीपयः परिज्मन्‌ ।

यया शूर प्रत्यस्मभ्यं यसि त्मनशर्ज न विश्वध क्षरध्यै

अकारि त इन्दर गोतंमेभि ˆ वंह्याण्वोक्ता नम॑सा हरिभ्याम्‌ ।

सुपेदांसं वाजमा भ॑रा नः -परतरभक्षू धिया्वस्जगम्यात्‌ (६४)

१५ नोघा गौतमः। मखतः । जगती, १५ त्रिष्टुप्‌ । धृष्ण शर्घीय सुम॑खाय वेधसे नोध॑ः सुवृक्तिं भ्र मरा अरुद्ध । अपो न धीरो मन॑सा सुदस्त्यो गिरः समे विदथेष्वाभुवः ते ज॑ज्ञिरे दिव ऋष्वास उक्षणो रुद्रस्य मयौ असुरा अरेषसंः । पावकासः जयः द्यी इव॒ सत्वानो न द्रण्सिनों -घोारवर्पसः युवानो रुद्रा अजरां अगरग्बनों वचश्चरधिगावः पवता इव । ह्वा चिद्‌ विभ्वा भुवनानि पार्थिवा म च्यावयन्ति दिव्यानि मज्मना चिनररखिमिर्पुवे व्य॑खते वक्षःसु रुक्मो अधिं येतिरे शुभे 1 अंसेष्वेषां नि भिसकषुककटयंः साकं ज॑ स्वधयां क्वो नर॑ः ईजान क्तो धुन॑यो गिज्ाद्॑ो वातौन्‌ विद्ुतस्तविषीभिरकत । दहन्यधर्िव्यानि भूयो भूरिं पिन्दन्ति परयसा परिज्रयः पिन्वन्त्यपो मरुत॑ः सुदानः पयो यृतव॑द्‌ विदथेष्वाभुवः 1 अत्यं न मिहे वि न॑यन्ति वाजिन - शुत्सं दुहन्ति स्तनयन्तमक्षितम्‌ मष्िषासों मायिनंरिचत्रभानवो गिरयो न स्वत॑वसो रघुष्यदः । मृगा ईव हस्तिनः खादथा वना यदूरुणीषु तविषीरयुग्ध्वम्‌ सिंहा ईव नानदति प्रचेतसः पिशा ईव सुपिशो विश्ववेदसः । क्षपो जिन्वन्तः प्ष॑तीभिक्रिभेः समित्‌ सबाधः शतसाहिमन्यवः रोदसी आ व॑दता गणभियो नृषाचः शूराः शवसाहिमन्यवः \ आ वन्पुरष्वमतिनं दृशता विदयुन्ञ तस्थौ मरुतो रथेषु वः विश्ववेदसो रयिभिः समोकसः संभिन्टासस्तविषीभिर्विरण्डिनः । अस्तार इषुं दधिरे गभ॑स्त्यो -रनन्तशुप्मा वृषखादयो नरः

# १

[ कम्बेदः। मं० १, सू ६३, म॑० ८

९ [५] (७३०)

म

जम्डेद्‌ः। अ० १, भ० ५, व० ८ ] [४६॥ [मं० १, स्‌० ६७ मं ॥ |

हिरण्ययभिः पविभिः पयोवृध उजिघ्नन्त आपथ्यो न पर्वतान्‌ \ ।

मखा अयासः स्वसृतो धुवच्युत। दुधक्ते। मरुतो भ्राज॑हष्टयः १९१

॥ घृषु पावकं वनिनं विच॑णिं रुद्रस्य सून हवस गुणीमसि ।

| रजस्तुरं तवसं मारतं गण मूजीपिणं वृषणं सश्चत श्रिये . १२

| प्रू समैः शव॑सा जनौ अति तस्थौ व॑ ऊती म॑रुतो यभराव॑त ।

अर्द्धिवाज भरते धना तरभि-रापच्छय क्रतुमा क्षति पुष्यति १३

| चरकस्य मरुतः पत्यु दुष्ट॑युमन्तं शुष्म॑ म॒घव॑त्सु धत्तन ।

धनस्पृतमुक्थ्यं विश्वचर्षणिं तोकं पुष्येम तन॑यं शातं हिमाः १४

| नू रं म॑रुतो वीरवन्तमृतीषाहं रयिमस्मासु धत्त । | सहि शति शुशुवांस॑ प्रातु धियाव॑सुर्जगम्यात्‌ १५ [<] ७५५) |

(६५ ) [ दादच्योऽनुवाकः ॥१२॥ स्दू० ६५-७३| |

१० पराशरः शाक्त्यः । सिः । द्विपदा विराट्‌ ।

पश्वा न तायु, गुह्या चतन्ते नमो युजानं, नमो वहन्तम्‌ १ सजोषा धीराः, पदैरनु ग्म - सुं त्वा सीदृन्‌, विश्वे यज॑त्राः ॥१॥ २ ऋतस्य वृवा, अनु व्रता गु-भूवत्‌ परिषि्यौनि भूम्‌ ३ वर्धन्तीमापः, पन्वा सृक्िग्डवि- मृतस्य योना, मर्भे सुज।तम्‌ ॥२॥ ४ पु्टिनं रण्वा, सितिनं पृथ्वी गिरिम भुज्म, क्षेवो न शंभु ४ अत्यो नाज्मन, त्सर्प्रतक्तः सिन्धुर्न क्षोदः, क ई वरते ॥३॥ ६ \9 द # १०

जामिः सिन्धूनां, भ्रातेव स्वश - मिभ्यान्न राजा, वनान्यत्ति

॥ [= यद्‌ वातजूतो, वना व्यस्थां -वृप्निह दाति, रोमां परथिव्याः ॥४॥ श्वसित्यप्सु, हसो न सीदन्‌ कत्वा चेति, विशामुषभूत्‌

सोभ्रो न वेधा, कतप्रनातः पशनं रिष्वा, विभुदरेभाः ॥५॥ [९] (७५)

(६६) १० पराशरः शक्त्यः । अग्निः । दविपदा विराट्‌।

। र्थिने विजा, सरो न संह गायन प्राणो, नित्यो न सूनुः तक्वा न भूणिंर्वनां सिषक्ति पयो न येनुः, शुचिविभाव! ॥१॥

९१ ~©

( ।

५५

ॐ० १, ग० ५4, च० १० 1 [ ४७ ]

करणि स्तुभ्वा, विष्व प्रशस्तो वाजी न श्रीतो, वयो दधाति ॥२॥ दुरोकशोचिः, कुर्म नित्यो! जायेव योनावरं विश्ठस्मे

चित्रो यदभर्‌, छेतो न विक्षु रथो न रूक्मी, व्वेषः समत्सु ॥२॥ सेनैव सृष्टामं दधात्य - स्तु विद्युत, त्वेषप्र॑तीका

यमो ह जातो, यमो जनित्वं जारः कनीनां, पतिर्जनीनाम्‌ ॥४॥ तं वश्चराथा, वयं व॑सत्या -स्तं न मावो, नक्षन्त इद्धम्‌

सिन्धुर्न क्षोदः, भ्र नीचीरनो -ननद॑न्त गावः, स्वर्ङीके ` ॥५॥

(६७) १० पराशरः शाक्त्यः । अच्चिः । द्विएदा विराद्‌.।

वने जायुर्मर्तेषु त्रो वृणीत शटि राजेवाजुर्यम्‌

, षिणो न साधुः, क्रतुरयं भद्रो मुव॑त्‌ स्वाधी, ति हव्यवाट्‌ ॥१॥

हस्ते दधानो, नृम्णा विश्वा "यम केवान्‌ धाद, गुह नि्ीरदन्‌ विदन्तीमत्र, नरो धियंधा हृदा यत्‌ तष्टान , सन्तौ अरन्‌ ॥२॥ अजो न क्षां, काधारं पृथिवीं तस्तभ्थ दां, मन्वर॑भिः सत्यैः

प्रिया पदानि, परवो नि पाहि विरवायुरयर, गुहा गुहं गाः ॥२॥ य ई चिकेत, गुहा भवन्त मा यः ससा, धारां मृतस्यं

वि ये चृतन्त्यृता सर्न्त॒ आदिद्‌ दसनि, प्र व॑वाचास्मै \४॥ वि यो वीरुत्सु, रोधन्महित्वोत प्रजा, उत प्रसूष्वन्तः

वित्तिरपां, दमे विश्वायुः स्दोव धीराः, संमाय॑ चकुः ॥५॥

(६८) १० पराशरः शाक्यः । अग्निः । द्विपदा विराय्‌ ।

श्रीणन्नुप स्थाद्‌, दिव भुरण्युः स्थातुर चरथ॑मकतून्‌ वयरणोत्‌

परि यदधामेक्ो विश्वैवां समुव॑द्‌ देवो, देवानां महित्वा ॥१॥ आदित्‌ ते विश्वे, करतुं जुषन्त॒ शुष्काद यद्‌ देव, जीवो जनिष्ठाः भजन्त विभ्वे, देवत्वं नाम॑ अतं सप॑न्तो, अग्रतमेवैः ॥२॥

ऋतस्य प्रेष, कतस्य धीति-र्विश्वायुर्विश्वे, अपांसि चक्रु यस्तुभ्यं दाजञाद्‌, यो वां ते दिष्षात तस्म चिकित्वान्‌, रयिं द॑यस्व ॥३॥

©

2 0 भ

© (४ @ 4 -€ ० ५ ~ ~

१०११७०५)

9 6 =< ० ५ ~

, [ ऋण्देद्‌ः। मं० १, सू० ६६, ०४

०१०८७६५)

७८१)

1

॥ क्रग्वेद्‌ः | अ० १, अ= ५, व० १२]. [४८]

होता निष॑त्तो, मनोरपत्ये स चिन्रवांसां, पतीं रयीणाम

इच्छन्त रेतो, मिथस्तनषु सं जानत स्वरदषषरमुंराः ॥४॥ , पितु पुताः, कतुं जुषन्त . भ्रोषन्‌ ये अस्य, शासं तुरासः

वि राय॑ ओर्णोद्‌, दुरः पुरुश्चुः पपिश्ञ नाकं, स्तृभिर्दमूनाः ॥५॥

| (६९) १० पराशगः शाक्त्यः । अन्चिः { द्विपदा धिरार्‌ । | शक्रः शुशुरकको, उषो न जारः पपा संभीची, ववो न ज्योतिः ` परि प्रातः, कत्वां बभूथ मुवो देवाना, पिता पुत्रः सन्‌ ॥१॥ वेधा अष्टो, अब्रिर्विजान -न्रधनं गोनां, स्वाद्म पितूनाम्‌ जने न शेव॑, आहरः सन्‌ मध्ये निष॑त्तो, रण्वो दुरोणे ॥२॥ पुत्रो न जातो, इण्वो दुरोणे वाजी न प्रीतो, विडो वि त्षीत | विजो यदह्वे, नृभिः सनीव्ठा अिर्दधत्वा, विश्वान्यर्याः ॥३॥ नकिष्ट एता, वता मिनन्ति नृभ्यो येभ्यः, श्रुष्टिं चकथं

तत्‌ तु ते दसो, यदहन्त्समाने -नृभि्यद्‌ युक्तो, विवे रपौसि ॥४॥ उषो न जारो, विभावोखः संज्ञ।तरूपश्िकेतदस्मे त्मना वहन्तो, दुरो व्यंण्वन्‌ नदन्त विश्वे, स्व हंश्ीके ॥५॥

(७० )

११ पराशरः शाक्यः । अग्निः । द्विपदा विरार। वनेम पूर्वीरथो म॑नीषा अथः सुशोको, विग्वन्ययाः आ दैव्यानि, वरता चिङ्कित्वा-ना मानुषस्य, जन॑स्य जन्म॑ ॥१॥ गर्भो यो अपा, गर्भो वनानां गर्भ॑श्च स्थातां, गर्म॑रचरथौम अद्रौ चिदस्मा, अन्तर्दुरोणि विक्षां न विश्वो अमृतः स्वाधीः ॥२॥ सहिश्षपार्वी, अगरी रवीणां दाद यो अ॑स्मा, अरं सूक्तैः एता चिकितो, भूमा नि पाहि ववानां जन्म, मर्तीश्र विद्वान्‌ ॥३॥ वनय पूर्वीः, क्षपो विरूपाः स्थातुरुच रथ॑मृतपरवीतम्‌ होता, स्व निष॑त्तः कृण्वन्‌ वि्वान्यपौसि सत्या ॥॥ › वनेषु धिषे भरन्त विश्व॑, बणि स्वर्णः

॥ म 9 १ | सूर ६८ ) म

\9 ~} ९ १०

-€ < ‰ ९ <

् \७ ~} । 9

> ^ © ~< = ७ ५ ~

[१२] (७८५)

[१३] (७९५)

न्ररेररोोेोकः

०.१, स० ५, व° १४] [ ४९ ]

वि त्वा नरः. पुरुत्रा संयन्‌ पितुर्म ज्व वेदों भरन्त ॥ ५॥ साधुर गृध्नुरस्तेव शयु यात॑व भीमस्त्वेषः समन्सु ॥ ६॥

(७१)

१० परार: शाक्त्यः । अग्निः । त्रिष्टुप्‌ । उप प्र जिन्वनुङञातीरुङान्तं पतिं न नित्य जन॑य॒ः सनीव्टाः स्वस्रः उयाव्रीमरुषीमजुषतर्‌ चित्रमुच्छन्तींमुषसं न गाव दीन्हु चिद दृह्वा पितरे न उक्थै रद्र रुजन्न्िरसो सवेण । चक्र्भिवा वृंहतो गातुमस्मे अदः स्वर्विविदुः केतुमुखाः दुध॑नरतं धनय॑न्नस्य धीतिमादिदर्यो दिधिष्वो ३ विमूत्राः 1

अतृष्यन्तीरपसो यन्त्यच्छा कुवाओन्म प्रयमा वर्धयन्ती मथीव्‌ यदीं विभृता मातग््वां गृहेगृहे भ्येतो जन्यो भूत्‌ । आदीं राज्ञे न सहीयसे सचा सन्ना दूत्य १ मूग॑वाणो विवाय महे यन्‌ पित्र ई रसं विवि क रवं त्स्रत्‌ युरान्यश्चिङ्जित्वान्‌ । सृजदस्ता भृषता दिदयुम॑स्मे स्वायां देवो दुहितरि न्विषिं धात्‌ स्व आ यस्तुभ्यं दम आ विभाति नमो वा दाजादुजातो अनु यून । वर्ध" अग्ने वयो अस्य द्विव यासद राया सरथं च जुनासि अगिं विष्वं अभि पृक्ष॑; सचन्ते समुद्र न चवतः सप्त यद्वीः । न जामिभिर्वि चिक्रिने वयो नो विदा दवेषु प्रम॑तिं चिकित्वान्‌ आ यविषि नृपतिं तेज आनट्‌ चछुचि रेतो निषिक्तं द्यौरभीके । अगिः शर्धमनवद्यं युवानं स्वाध्यं जनयत सृद्यच्च मनो न योऽध्व॑नः सद्य एत्येकः सत्रा सूरो वस्वं ईो । राजाना मित्रावरुणा स्रपाणी गोषु पियममतं रक्षमाणा मानां अये सख्या पित्याणि प्र मर्षिष्ठा अमि विदुष्कविः सन्‌ । नभो न रूपं जरिमा मिनाति पुरा तस्यां अभिजस्तेरधीटि (७२) १० पराडारः शाक्त्यः । अग्निः । त्रिष्टुप्‌ ।

नि कान्यां वेधसः डाभ्वतस्कर [हस्ते दधानो नयौ पुरूणि । अभिभवद रयिपतीं रयीणां सत्रा चक्राणो अम्रतानि विश्वा

७

[ ऋग्वेद: । म० १, मू० ७०, म १०

१० ११

२४

[१४] (८०द)

[ए] ।

[१६] (८१६)

(८१७)

|

~

ऋग्वेदः । अ° १, ज० ५) व १७ ] [५० ] [मं १, ०७२०२

अस्मे वत्सं परि षन्तं न विन्द्‌ चिच्छन्तो विश्व अप्रता अधरूसः

श्रमयुद॑ः "पदव्यो धियेधा- स्तस्थुः पदे परमे चावः ट

तिस्रो यमे जखस्त्वाभि- च्छुचिं घृतेन शुचयः सपयीन्‌ ।

नामांमि विद्‌ दधिरे वक्लिखान्थ सूदयन्त तन्व 4: सुजाताः द

आ रोद॑सी बृहती वेविदानाः प्र रुद्रिया जभ्रिरे यज्ञियासः | | वेदन्मर्ती नमधिता विजित्वा नभि पद्‌ परमे तस्थिवांसम्‌ । | 1 संजानाना उप॑ सीदन्नाभिन्नु॒पर्रीवन्तो नमस्यं नमस्यन्‌ !

रिरिक्रांस॑स्तन्व॑ः कृण्वत स्वाः स्वा सख्युर्निमिषि रक्षमाणाः ५ [१८]

तरिः सप्त यद्‌ गुद्यामि त्वे इत्‌ पदारविदृन्निहिता यक्तियांसः

तेभी रक्न्ते अमतं सजोषाः पशूञ्च स्थातूञर्ं च पाहि ६ | विद्धा अग्रे वयनानि क्षितीनां व्यानुषक्‌ दुरूषों जीदसें धाः । अन्तर्विद्रौ अध्वनो देवसन्ए--नतन्द्रो दूतो अमवो हविर्वा ७ | स्वाध्यो विव आ सेतत यही रायो इरे व्यक्ता अजानन्‌ \ विदद्‌ गव्यं सरमां हष्वभू्व॑चना मु करं मानुषी भोजि विदू < - । आ ये विश्वां स्वपत्यानि तस्थुः ङ्ण्वानासों अभ्रत्त्वायं गातुम्‌ । | महवा महद्धिः परथिवी वि त॑स्थे माता पुतरेरदितिर्धायंस वेः ९ | अधि भियं नि द॑ुश्वारुमस्मिन्‌ ववो यदक्षी अमृता अक्रण्वन्‌ । | अधं क्षरन्ति सिन्ध॑वो न सृष्टाः प्र नीचीर अरुषीरजानन्‌ १० [१८] (८२ | (७३)

१० पराशरः शाक्त्यः । अग्निः। रिष्ट 1 | । रयिन यः पितृवित्तो वयोधाः सुप्रणीपिश्चिङितुषो न शासः । स्यानरीरतिथिन प्रीणानो होतेव सद्म॑ विधतो वि तारीत्‌ १ ववो न यः सविता सत्यमन्मा क्रत्वां निपाति वृजनानि विश्व । शस्तो अमतिनं सत्य आत्मेव शेवो दिषिषाय्यों भूत्‌ २ पंथिवीं विश्वधाया उपक्षेति हितमित्रो न राजां । ,

(८२९)

अ० १, अ०५, व० १९] [५१]

तंत्वा नरो द्म आ निर््यमिद्ध भग्ने सच॑न्त क्षितिषु धरुवासु । अधि युद्धं नि द॑धुर्ू्॑स्मिन्‌ मवां विश्वायुंधरुणो' रयीणाम्‌ वि पृक्षा अग्ने मघवानो अस्यु विं सूरयो ददता विश्वमायुः । सनेम वाजं समिभेष्ठर्यो भागं देवेषु श्रवम्‌ दधानाः

ऋतस्य हि येनवों वावशानाः स्मदरश्ीः पीपयन्त दयुभक्ताः । परावर्तः समति भिक्षमाणा वि सिन्ध॑वः समयां सचुरदिम्‌ तवे अरे सुमतिं भिक्ष॑माणा इदि ध्रवों दधिरे यज्ञियासः । मता च चकुषा विरूपे कृष्णं च वर्णमरुणं च सं धुः 1 यान्‌ रये अर्तान्त्सुषरदोः अग्ने ते स्याम म॒चवांनो वयं च॑ । छादेष विश्व भव॑न सिसक्ष्वा-पप्रिवान्‌ रोद॑सी अन्तरिक्षम्‌ अरद्धिरये अरदतो नुभिर्यन्‌ दीरि्वीरान्‌ वनुयामा त्वोताः ई्ानासः पितृवित्तस्य रायो वि सूरयः जतिमा नो अभ्यु

एता त अय्य उचथानि वेधो जानि सन्तु मन॑से हद्‌ च॑ ।

~

केम शयः सुधुरो यसं ते ऽपि श्रवो कुवमक्तं दध्राना

[ ऋग्वेदः । मं० ६, सू० ७३,म० ५

१० [२०] (८२६)

(७४) [ त्रयोदशोऽनुवाकः ॥१३॥ स ७७-८४]

<. 6. ४ ९, गोतमो राहगणः। अग्निः । गायत्री ।

उषध्रयन्तं अध्वरं न्तर वाचेमाग्रयं

यः स्तीर्ितीषु पूर्व्यः संजग्मानासु कृणु उत इुवन्तु जन्तव॒उदुश्िषतरहाजनि

यस्य॑ दूतो आसि क्षये वेषि हव्यानि वीतय तमित सुंहन्यमंद्धिः सुदेवं सहसो यहो

आ च वहासि तौ इह दरवो उप॒ भ॑स्तये न योरुपन्िरङव्यंः शृण्वे रथ॑स्य कच्चन

त्वोतो वाज्यषटरयो ऽभि पुस्माद्प॑रः उत ययुमत्‌ सुवीर्य॑ ब्रह्म विवाससि

<

= न

आरे अस्म चं शुण्वते ! अरक्षद्‌ दुकुष गय॑म्‌

धनंजयो रणेरणे ३ वृस्मत्‌ कूणोष्य॑ध्वरम॒ ५ जनां आहुः सुबर्हिषम्‌ ५

हन्य! सुश्चन्द्र वीतये ६ यद्ग्ने यासि दूत्यम्‌ ७ ॥ पर कुर्व अग्ने अस्थात्‌ < देवेभ्य देव दारु °

[१९]

ऋग्वेदः 1 अण. भ० ५, चण २३ ] [ ९५२ ]

(७५)

५९ गोतमो राहूगणः । अग्निः गायत्री ।

जुषस्व सप्रथस्तमं वचँ देवप्सरस्तमम्‌ । हन्या चुन आसनि अथां ते अङ्धिरस्तमा गर वधस्तम प्रियम्‌ । वोचेम बरह्म सानसि कस्त जामिजनाना मग्रे का दाश्वध्वरः । को हं कस्मिन्नसि भितः त्वं जामिर्जनाना- मग्रं मित्रा अंति प्रियः । सखा सखिभ्य ईड्यः

यजां नो मिन्नावरुणा यजां दर्वा ऋतं ब्रह । अग्ने यक्षि स्वं दम॑म

(७६) ५ गोतमो गाहगण: । अन्निः। त्रिष्टुप्‌ ।

का त उपेतिर्मनसो वसय भुवदग्ने रतमा का मनीषा ।

को वां यज्ञैः परि दक्षत आपु केनंवात मन॑सा देम एद्य॑ग्र इह हाता नि षीदादब्धः स पुरएता भ॑वा नः 1

अवतां त्वा रोदसी विश्वमिन्व यजां महे सौमनसाय केवान | ` प्र सु विश्वान्‌ रक्षसो ध्ष्यगन भवां यज्ञानामभिशाम्तिपावा 1 अथा वह सोमपतिं हरिभ्या- मातिथ्यमम्मे चकृमा सुदा प्रनावता वचसा वहविगसा ऽऽ च॑ हव नि चं सत्मीह देवैः । वेषि होत्रम॒त पारं यज बोधि प्रयन्तर्जनितवैसनाम्‌

यथा विप्र॑स्य मनुधो विभिर्द्वा अर्यजः कविभिः कवि सन्‌ ॥ एवा होतः सन्यत त्वमद्या मन्द्रया नुदं यजस्व

(७७) ^\ गामो राहूगणः । अग्निः! ्ि्टष्‌ । दाङमाग्रये कास्मै दवज॑रोच्यते मामिने मीः । मर्यप्वमृतं कतावा॒ होता यजिष्ठ इत कृणोति केवान्‌ सो 3 ध्वरेषु शोत॑म ऊतावा हाता तम्‌ नमोभिरा कृणुध्वम्‌ ।

॥ स० १, सू० ७५, म०।

~€ < ~ ९) .-<

[ २३ ] (८५० )

[२४] (८५५)

(८५८) |

अ० १, भ० ५, व° २५ | [५६1 [ ऋष्वेदः | भ १, स्‌ ५७७, ०४ ॥।

स नें नृणां नृतमो रिहाद्‌ अथिर्मिरोऽवंसा वेतु धीतिम्‌ ।

टच मन्म॑ ॥ ५

तना च ये मघवानः कारवष्ठा॒वार्ज्॑रयूता इयन्तं मन ४ एवाशरर्गोतनिभिच्छतावा वित्रभिरस्तीष्ट जातवेदाः

स एषु दयुम्नं पीपयत्‌ स वाजं स पुटि याति जोषमा दिकित्वान्‌ ५[२५] (८६०)

(७८) ५ गोते राह्मण: । अद्चिः । गायत्री ।

अमित्वा गोत॑मा गिल जातवेदो निर्णे । दयुम्नैरमि रगोनिनः श

तं त्वा गोत॑मो गिर॒ गयस्कांमो दुवस्यति । दयुम्नैरभि णोनुमः २

तमं त्वा वाजसात॑म - सङ्धिदस्वद्ध॑वामहं 1 दयुम्नैरभि रोम ३

तमं त्वा वृत्रहन्तमं यो दुस्य॒ग्वध्रसुषे 1 दयुम्नेरभि णोनुमः ५

अवोचाम्र रहूगणा अयरय सधुखद्‌ दच 1 दयुम्नैरभि रेलुमः ५ [२६] (८६५)

(५९) १६ गोतमो राहगणः । १-३ अच्रिः मध्यमो ग्वा; ४-१२ अग्निः । १-२३ त्रिष्टुप्‌: ४-६ उच्णिक्‌; ७-६२ गायत्री ।

हिरण्यको रज॑सो विसारे ऽहिर्ुनिदातं इव धरजीमान ।

| | शुसिभ्राजा उवसो नैवा यज्स्वतीरपम्युवो न सत्याः १ | आ तें सुपर्णा अमिनन्तँ एवैः कृष्णो नेनाव वृषभो यदीदम्‌ 1 | जिवाभिर्व स्मयमानाभिरागात ` पत॑न्ति मिहः स्तनय॑न्त्यभ्रा २ | यदींमृतस्व पय॑सा पियानो नय॑नरुतस्यं पथिभी रजिः । = मित्रो वरुणः परिज्मा त्वचं पृश्चन्तयुप॑रस्य योनौं ३ अग्ने वाजस्य गोम॑त॒ ईनः सहसो यहो । अस्मे धेहि जातवेको महि श्रव॑ः ४ स इधानो वलष्कवि- रथिरीन्टन्यो गिरा । रवदुस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि ५ क्षपा रंजन्नुत त्मनाग्ने वरस्तारुतोषसंः । स तिग्मजम्भ रक्षसो दह प्रतिं ६ [२७] अवां नो अग्न ऊतिधिं- गायत्रस्य प्रभ॑र्मणि। विश्वासु धीषु व॑न्द्य ७ आनो अग्ने रिं भर॒ सत्रासाहं वरंण्यम्‌ । विश्वा॑सु पुतसु दुष्टरम्‌ आ नो अन्न सुचेतुनां॒॑रयिं विश्वायुपोषसम्‌। माई. यहि जीवसे ९

"ऋ त

क्र्वेदः। अ०, ज० ५, व २८] { ५५

पर पतासिग्मदोचिषि वाचो नोतमाग्मयं । भरस्व सुम्नयुर्गिरः यो नो असचेऽभिदासत्य- न्ति दरे प॑दीष्ट सः । अस्माकमिद्‌ वृधे भव सहस्राश्मो विचं्॑पणि ररी रक्षसि सधति । होता गुणात उक्थ्यः

(८०)

[ म० १, सू० ७९, म॑०१०

१०५ ११ १२[६८] (८७७)

१६ गातमो राहगणः । इन्द्रः, १६ इन्द्रः, (अध्वा, मनुः दष्वङ्‌ च)। "पंक्तिः ।

ङन्था टि सोमर इन्मद वह्मा चकार वर्धनम्‌ ;

जि वजिन्नजसा पृथिव्या निः ङ॑श्ञा अहि- मर्यञननु स्वराज्यम्‌ स त्वौमदृद्‌ वृषा मदु; सोमः यन्त स येनं वृत्र निग्द्धयो जघन्थ वज्रिन्नोजसा ` चन्ननु स्वराज्यम्‌ प्रेह्यभीहि श्रष्णुदि नत वज्रा नि वसत ।

् ॥ |

इन्द्रं नृम्णं हि त शवो हने वृत्रं जयां अपा ऽचन्ननु स्वराज्यम्‌ निर्द्र मूम्या अधिं वृत्रं जघन्थ निर्दिवः

सजा मस्व॑तीरवं जीवधन्या इमा अपो भरन्ननुं स्वराज्य॑म्‌ इनदरो वृत्रस्य दोधतः सानु वरेण हीष्ठितः ।

अभिक्रम्याव जिघ्रते ऽपः समीय चाद्य -- न्नर्चन्ननुं स्वराज्यम्‌ अधि सानो नि जिघ्रते वज्जण ङातपर्वणा ।

मन्दान इन्द्रो अन्ध॑स॒ः सखिभ्यो गातुभिच्छ- त्य्चनननुं स्वगज्य॑मू इन्द्रं तुभ्यमिदद्रिवो ऽनुततं दिन्‌ वीर्यम्‌ ।

यद्ध॒ त्यं मायिनं मृगं तमु त्वं म्राययांवधी --रर्चन्ननुं स्वराज्यम्‌ वि त॒ वल्रासो अम्थिर- न्रवतिं नाव्या अनुं ।

महत्‌ त॑ इन्द्र वीध ब्ाहमास्ते बलं हित-- म्चन्ननुं स्व॒राज्य॑म्‌

` महस्रं साकमर्चत परि टामत विंशतिः

छतिनमन्वनानवु ¬ रिन्दराय चह्मोद्यत --- मर्चच्नुं॑स्वराज्य॑म्‌

=

` इन्द्रो व्रस्य तविधीं निरहन्त्सहसा स्ह; । 1 वृत्रं जघन्वां असृजदर्चन्ननु स्वराज्य॑म्‌ वपत भियसां मही । वृत्रे मरुत्व अवधी रन्न स्वराज्य॑म

अ

ॐ

छ १, म० ५, व० ३1 | { ५५1] [ कस्बेदः । भण १, सू० ८०, म | २

वेप॑सा न तन्यते ~न दुत्रो वि वींमयत ।

* [> ॥ स्वराज्य॑म्‌ 1 अर्यं दञ्जं आयसः स॒हमृषिरियता---रचन्ननुं स्वराज यद्‌ वत्रं तव॑ चादानं वरेण समयांधयः

न.

=

५ ॥ 4 अहिमिन्द्र जिघांसतो दिदि तें वद्वधे दावो ऽर्चन्नमु स्वराज्यम्‌

4

अथिष्टने तं अद्विवो यत स्था जगच्च रेजते । त्वष्ट॑ चित तव॑ मन्यव न्द्रं विज्यं भिया - ्द्ननुं स्वराज्य॑म्‌ नहि नु यार्दधीमसी--लद्रं को वीरया यरः तस्िन्नुम्णसत कर ववा ओनाँषि सं दधुरर्चन्ननु स्वणज्यम्‌ याबथ॑वी सन्धिता वृष्यट्‌ः धियमदत ! तस्मिन्‌ बरह्माणि पर्वथ- न्प्र उक्था सम॑ग्मता-र्यत्रनं स्वराज्यम्‌ -- >> << -- (८१)

चष्ठाऽध्यायः ॥६॥ ब० १३२ ] ८ ह

९ गातम उष््गण्यः । इन्द्रः । पाहः ॥

त “

इन्द्रौ मदाय वावृधे शदे ।

! ॐ ८ # |

तमभिन्महत्स्वाजिष्‌----- हवामहे , स वाजेषु प्र नोऽविषत्‌ असि हि वीर सेन्यो ऽचि भूरिं पराददिः, असिं दभ्रस्यं चिद्‌ वृधो यज॑मानाय शिक्षसि यदुदीरत आजयो ष्णं धीयते धना । युक्ष्वा मंवृच्युता हरी कं हनः कं वसं दधो स्मौ इन्द्‌ वसं दधः

= >|

9 शय ॥ ध #

वसु

, कत्वां महौ अनुष्वधं भीम आ वाते हावः \

श्रिय कष्व उपाक्यो- निं शिप्री हरिवान्‌ दधे हस्तयार्वज्चमायसम्‌ आ पप्रौ पार्थि रजो बद्धे रोचना विवि ।

लि त्वाव इन्द्र कङ्चन न जातो न ज॑निष्यते ऽति विभ्वं ववक्षिथ यो अयौ म॑तमोज॑न पराददाति कारे 1

इन्द्रो अस्मभ्यं शिक्षतु वि भ॑जा भूरिं ते वसु भक्षीय तव राध॑सः मदमद हि नों वदि युधा गवामृजुक्रतुः 1

सं गमाय पुर शतो- भंयाषस्त्या वसुं शिज्ञीहि राय आ भ॑र

१५

१६ [३१ (८२२)

क्रग्बद्‌: | अ० १, भ० ६, व० २] { ५६] [मन १,म्‌० ८१,म०८

मादयस्व सुते सचा हाव॑से शूर राधसे ।

विद्मा हि त्वां पुरुवसु गप कामान्त्ससृज्महे ऽथा नोऽविता भद ८

एते तु इन्द्र जन्तवो विश्वं पुष्यन्ति वार्यम्‌ । । |

अन्तर्हि ख्यो जनानामर्यो वेदो अद्युं तेषां नोवेदृ आभर ९ [र| (९०२) | (८२) |

| 14. ६ गोनमो राहगणः 1 इन्द्रः । पंक्तिः; ६ जगती ।

॥ 1 | उपो पु जणुही गिगे मघ॑वन्‌ मात॑था हव । | | || यदा न॑ः सूनृतावतः कर आदृ्यास्‌ इद्‌ योजा न्विन्द्र ते ह्री ? | ॥ । अक्षन्नमीमदन्त हय व॑ भिया अधूषत । | | । अस्तोषत स्वभानवो विप्रा नविष्ठया मती योजा न्विन्द्र ते हरी २ । | सुसंटश त्वा वयं मघवन्‌ वन्दिषीमहिं 1 | । | | अनूनं पूर्णवन्धुरः स्तुतो याहि वजञौ अनु योजा न्विन्द्र ते हते ३ | । | सयातं वृष॑णं स्यमि तिष्ठाति गोविदम्‌ | 1 | | यः पात्रं हार्योजने पूर्णमिन्द्र चिकेतति योजा न्विन्द्र ते हरी ४ || | । युक्तस्ते अस्तु दुिण उत सव्यः ङ॑तक्रतो 1 ॥ || | | तन॑ जायामुप परियं मन्वाना याद्यन्ध॑सो योजा न्विन्द्र ते हरी ; | ॥| युनभ्मि ते बरह्मणा केरिना हरी उप प्र याहि द्धि गभ॑स्त्यो । |

उत्‌ तवां सुतासो रभसा अमन्दिषुः पषण्वान्‌ विन्त्समु पल््यांमदः £ [३] (९०८) (4३ )

६ गातमो राष्गणः। इन्द्रः । जगती ।

॥ अर्वावति प्रथमो गोषु गच्छति सुप्रावीरिन्द्र मत्यस्तवोतिभिः । तमित्‌ पुणक्षि वसना भवीयसा सिन्धुमापो यथाभितो वितमः । न देवीरुप यन्ति होत्रियमवः परयन्ति वित॑तं यधा रज॑; । सः प्र णयन्ति देवयुं बर॑द्प्रिय॑ जोषयन्ते वरा इव

दधा उक्थ्यं वचं यतस्ुंचा मिभुना या सपर्यत; ।

षति पुष्यति भुरा क्तिजमानाय सुन्वते ह (0 ॑

अ० १, ग० ९१ च०४| [५७]

आदद्धिसः परथमं द॑धिरे क्यं॑इद्धाद्चवः काम्या व सदृत्यवः ॥ सई एण; सम्र॑विन्दन्त॒ भोजन - ्श्वावन्तं मामन्तमा पश्च नरः यक्तरथय थमः पथस्तते ततः ूर्यो तपा वेन आजान । र गा अजदृक्षना काव्यः सदा यस्य जातमसुत यजामहे वटि थद्‌ स्वपत्याय ज्यते ऽर्को ता श्लोकमाघोषते द्वि \ शाव य्न वदति ारुरदथ्य {-स्तस्यदिन्द्रो। अभिपित्वेषु रण्यति

८८४ )

इन्द्रसिद्धरीं बहतो ऽप्रतिधूषटङ्ञवसंस्‌ । ऋषीणां च स्तुतीर्प यज्ञं च मानुषाणाम

आ तिषठ वुच्हन्‌ रथ॑ युक्ता ते ब्रह्म॑णा हणे ¦ अर्वाचीनं सु ते मनो ग्रावा कृणोतु कणठुना हृमभिन्द्‌ सुते पिब॒ ज्म मद॑म्‌ । शुक्तस्य॑त्वा्य॑क्षरद्‌ धारं ऋतस्य सादने इन्द्र॑य त्र॒नसचतो - कथनं च बवीतन । सुता अ॑मत्सुरिन्द॑वो ज्येष्ठं नमस्यता सह॑ः नकिष्‌ रथीतरो हरी यदिदं यच्छसे । नक्रा मज्मना नकिः स्वभ्वं आनदो य एक्‌ इद्‌ विद्ते वसु मर्तीय दुष । ईशानो अप्रतिष्कुत इन्द्रो अङ्ग

कदा मर्तभराधस॑ पदा क्षुम्पमिव स्फुरत । कदा नः शुभ्रवद्‌ गिर इन्द्रो अङ्ग

[ ऋन्वेदः । मं० १, सू ८३, म॑ ४

६ [४]

राहूगणः! इन्द्रः । १-६ अनुष; ७-९ उष्णिक्‌ १०-१२ "पक्तिः; प्यक्ती; १६-१८ रिद्‌; (परमायः=) १९. वृहती; २० खतोनुहती ।

(९१४)

(९२२)

| क्र्बेदुः | अ० १, भ० ६, व० ६] [५८] [०१ सुर ४, म॑०९ |

यश्चिद्धि तां उहुम्य आ सुतार्वौ आदिदांसति

न निं

उं तत त्यते शव इन्द्र! अङ्ग ९. स्वादोरित्था विषूवतो मध्व॑ः पिबन्ति गौः 1 या इन्द्रेण सयावरी - ष्णा सर्दन्ति नोभ वस्वीरू स्शज्य॑भ १० [६] | ता अम्य परशानायुवः सोमं श्रीणन्ति पुशच॑यः ! | ८ भिया इन्दर॑म्य धेनवो वज हिन्वन्ति साय़॑॑वस्दीरंस्ठराज्य॑म्‌ ११ ||| ता अस्य नम॑सा सह॑ः सपर्यन्ति परदेतसः । || तान्य॑स्य स्रि पुरूणि पर्दते वस्वीं स्वराज्यम्‌ १२ || इन्द्र दधीचो अस्थमिं -ृजाण्यप्र॑पिप्कुतः । जवान जखती्मवं १३ । इच्छन्नश्वस्य यच्छिरः पदतेष्वप॑भरितम्‌ । तद्‌ विद्च्छर्यणादि १४ | । अत्राह गोरमन्वत नाम तवषुरपीच्य॑म्‌ 1 इत्था चन्द्रमसो गृहे १५ [७]

को अद्य युङ्क धुरि गा कतस्य शिमीवतो भाधिनों हर्देणायुन्‌ । आसिन हृतस्वसो मयोभून्‌ य एषां भृच्यामृणधत स जीवात १६ क दषते तुज्यते को विभाय क्रो मसत सन्तभिन्द्रं को अस्ति, कस्ताकाय क इभौयोत राये ऽधि तवत तन्वे को जनय

१७ को अग्निमीडे हविषं दूतेन घुचा य॑जाता ऋतुभिभदेभिः । कस्म ववा आ वहानागु होम॒ को मैते दीतिोचः सुटृवः १८ त्वमङ्ग प्र दौसिपो ववः श॑विष्ठ मत्यम्‌ 1 ` न त्दवृन्यो म॑घवन्नम्ति मिति द्र बवीमि त॒ वच॑ः १९

माते राधांसि मा त॑ ऊतयो वसो ऽस्मान्‌ कदां चना द॑भन्‌ । ` | विश्वांच न उपमिमीहि मानुष॒ वश्रनि चर्पणिभ्य आ २० [<] (३४)

(८५) [ चतुद्रशोऽदुयाकः ॥१४॥ सू० ८५-९३]

१२ गोतमो राहगणः। मदत: । जगतीः ५, १२ विष्टु ।

शुम्भन्ते जन॑यो न स्यो यामन्‌ शरस्य सुन्वः सुदंससः । शकर ९९४ मदन्ति वीरा विदथेषु षृष्व॑यः

ए विवि रुद्रासो अधि चक्रिरे सदः ।

॥ शरियो द्धिरे पृश्चिमातरः २ (३६) |

०१, सण ६, व ९] [५९ [ ऋग्वद्‌ः । मं० १, सू° ५, म०३

मोमातरो यच्छुभयन्ते अञिभिं स्तनं शुभ्रा दधिरे विरूकम॑तः ! वार्धन्ते दिण्द॑सथिमातिनधय वर्न्येकासनुं रीयते घृतम्‌ वि ये भ्राज॑न्ते सुम॑लास कटिथिः भच्यावय॑न्तो अच्युता दिद नसा । मरनोजुणो यन्स॑रतो रथेष्वा वृ्॑ातासः पृष॑तीरयुंगध्वम्‌ प्र यद्‌ रथेषु ॑तीरयुःध्वं॑ वाजे अग्र बरतो रंहयन्तः । उतारुषस्य वि "ष्यन्ति धारा-श्मैनोदभिव्युन्दन्ति भूषं आ वें वहन्तु स्यो रघुष्यदो रघुपत्वानः भर जिंगात बाहुभिः

सीवृता बर्हिरुरु वः सर्॑स्कतं॑म्ाद्व॑ध्वं मरतो मध्वो अन्ध॑सः

तेऽवर्धन्त्‌ स्वत॑वसो सहित्वना नाक तस्थुरुरु च॑क्रिरे सदः ।

विम्शुर्द्वावद्‌ दषणं मवृच्युतं वरो न सीवृनन्ि वर्हि परिये छर इवेद युयुधयो न जग्म॑यः श्रवस्यवो न धर्तनासु येतिरे । भयन्ते विश्वा भुद॑ना सर्गो राजान हद त्वेषसंहलञो नरः

तवष्टा सद्‌ वं सुतं हिरण्ययः सहस॑मुष्टिं स्वा अव॑र्तयत्‌ ।

धत्त इन्दौ नरयपासि क्तेवे 5 हन्‌ वुद्रं निरणयैीजदर्णवभ्‌

ऊर्ध्व नुनदधेऽवतं त ओज॑सा दादछ्छणं चिद्‌ दिशिदुर्विं पर्वतम्‌ !

धमन्तो वाणं मरुतः स॒दान॑दो सदे खो॑स्य रण्खानि उष्रिरे

जिह लुनरऽवतं तया विदा सिं्नुत्सं गोत॑माय तृष्ण ।

आ ग॑च्छन्तीमव॑सा चित्रभानवः कामं विप्रस्य तर्पयन्त धाम॑भिः या वः शर्म शशमानाय सन्ति विधात्नि कारं यच्छताधि । अस्मभ्यं तानि मरुतो वि य॑न्त॒ रयिं नो धत्त वृषणः सुवीरम्‌

( ८६) == गोतसो रायणः । मरूतः । गायत्री । मरुतो यस्य॒ हि क्षये पाथा दिवो विमहसः । स खुंगोपात॑मो जन॑ः यज्ञैर्वा यवासो किस्य वा मतीनाम्‌ । मरुतः शुणुता हव॑म्‌ उत वा यस्य॑ वाजिनो ऽनु विप्रमतक्षत ।\ स गन्ता गोम॑ति व्रजे अस्य वीरस्यं वर्हिषिं सुतः सोमो दिविष्टिषु ! उक्थं मद॑श्च शास्यते

अस्य भोषन्त्वा भुवो विश्वा वश्च॑षणीरामि । सूरं चित्‌ ससुषीरिषः

@

६ [९]

१०५

2 [कि

१२[१०] (९४६)

[११] (९.१)

करभ्वेदः । अं० १, अ० ६, च० ४२ |

[६०]

जरह्धिर्मरतो वयम्‌ \ अवोभिश्वर्दणीनाय मरुतो अस्तु भल्यैः स्वेद॑स्य सत्यकावसः । विदा काम॑स्य॒ वेन॑तः

यस्य॒ प्रयौति पर्षथ

शा्ामानस्यं वा नरः युयं तत्‌ सं॑त्यदावस' आविष्कर्त सदित्दना । विध्य॑ता विद्यूता रक्षः गृहता गुह त्रो दि यात्‌ विश्व॑मत्रिण॑म्‌ \ ज्योतिष्कर्ता युरपस्षि

\

(८७)

६ गोतमो राद्रगणः। मरूतः । जगती।

प्रत्वश्खः प्रतवसो विरष्डनो ऽनानता अविथुरा ऊजीषिणंः ।

` जुध्वमासो तरत॑मासो अलिथि -व्यीनञरे के शदुा ईव स्तृभिः

उषहवरषु यदचिध्वं यिं दयं इद भरतः केलं चित पथा ।

शरोत॑न्ति कोजञा उप॑ ठो स्थेष्वा धृतयकषता मधुदर्णमसते

मरेषामज्मेषु विधुरेवं रेजते पूनिर्यामिषु यद्ध युते शुभे ।

ते करीव्टये धुन॑यो भ्राज॑दटयः स्डयं अित्वं पनयन्त धूत॑यः

स हि स्वसृत्‌ पृषदश्वो युवां गणो ऽया ईलानस्तविंषीभिराव॑तः 1 असिं सत्य ऋणयावानेखो ऽस्या धियः प्रदिताथाः वृषां गणः

पितुः प्रतस्य अन्ना बठामसि सोम॑स्य जिह्वा प्र जिगाति चक्ष॑सा । यदीमिन्द्रं शमयृक्राण आड्ता - दिन्नामांनि य्ञियांनि द्धिरे

भ्रियसे कं मानुभिः सं मिमिक्षिरे ते ररिमिभिस्त ऋक्रामिः सुखादय; । ते वाङमिन्त इष्मिणो अभीरवो विदे परियस्य मारुतस्य धाभ

(८८ )

॥ म॑ १) शू ८६, सर ६

९

५

६ [१३] (९६२)

भ ६ गोतमो रादूगणः। मखतः । त्रिष्‌ १, ६ परस्तारपकतिः; ५ विराड्रूपा ।

आ विद्युनम॑द्धिरमरुतः स्वै रथेभिर्यात कषिमद्धिरश्वपरणः । आ वर्धया न इषा वयो न पप्तता सुमायाः तेऽरुणेभिर्वरमा षिश्ैः शुभे कं यन्ति रथतूभिर्; र्कम न चित्रः स्वधितीवान्‌ पव्या रथ॑स्य॒ जङ्कनन्त भूमं

र (९६४)

न क ~ -

अ० १, अ० ६, क० १४] [६६1 [ ऋग्वेदः । मं० १, चू ८८, न° $ = त ई

घ बो जघ तबु वाङ्गी घा वनरा न कणवन्त ऊष्वा । युष्मभ्यं कं मरुतः सुजाता ~ स्तुविद्युन्नासों धनयन्ते अद्रिम्‌ ३ {ति

| (9 + ट < त 31 = <; र 2 = 24; (1 | 019 [8 . 631 ८8, न ८५ | | | ठ} 5 [10 4 <

, एषा स्या घो मरुतोऽनुमतरी प्रतिं येम वाधती न वारणा अस्तोभयद्‌ वथास गमु स्वधा गभस्त्योः & ` [१४] (९६८) (८९ ) १० मतस्नौ राष्णः । विश्वेदेवाः; ( १-२, <-९ देवाः, १० अदितिः ) । जगती ६ विराद्-स्थाना; ८-१० चिष्डुप्‌ ।

ऽद्न्छासो अप॑रीतास उद्धिः ।

स ज्नमौयुवो रष्ितारों दिविदिंवे श दकानां अद्रा उंषतिकूजूशतां देवानां रातिरभि जो नि वर्तताम्‌ ! उेवानां सख्यसुप॑ सिसा यं देवा न आयुः भ तिरन्तु जीवसे २ ताद पृ॑या निवि इमहे ववं भगं पित्रसदिति दक्षमदिघय्‌ । अर्यब्रणं वरुणं सोद्मन्िना सरस्वती नः सुभगा सयस्कूरत्‌ द तङ्खो वातो मयोभु वातु भेवजं तन्धाता पुथिवी तत्‌ पिता छः ¦ तद्‌ ग्रावाणः सो्रसुतों मयोथुव - स्तदभ्विना गणुतं धिष्ण्या युवम्‌ ४ | तमीकान जम॑तस्तस्थुषस्पातिं धि्जिन्वमवंसे हूमहे वयम्‌ । पवा नो यथा देद॑सामसंद्‌ वृधे रक्षिता पायुरद॑न्धः स्वस्तये ५ [१५]

स्वस्ति न इन्दर बृद्धभ॑वाः स्वस्ति न॑ः पूषा विभ्वेवंदाः ।

स्वस्ति नस्ताक्ष्यां अरि्नेमिः स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ६ पृषदश्वा म्ररुतः पृश्चिमातरः शुर्भयावांनो विदथैषु जग्म॑यः अग्निजिह्वा मनवः सूरचक्षसो विभ्वं नो कवा अव॒सा ग॑मचनिह

\9 भद्रं कर्णोभिः शृणुयाम देवा भद्रं परयेमाक्चभिर्यजचाः । स्थिररङ्स्ुष्टुवांसंस्तनूभि व्यशेम वेवहितं यदायुः <

(९७६).

प.

|| ` ऋग्वेदः । अ० १, भ° ९, द° १६ | [६९॥ [मे १, स्‌० ८९, ०९ | डातमिन्ु दरवो अन्ति देवा यत्ना नइचक्रा जरसं तनूनाम्‌ \ | . पुत्रासो यत्र पितरो भवन्ति सा नो सध्या रीरिषतावुर्गन्तोः ९ | । अर्दितिरयोरिदितिरन्तरिक्ष मरदितिर्माता स पिता स पुत्रः} विश्वे केवा अर्दितिः पञ्च जन अदितिजीतमदिंतिर्जनित्वम्‌ १० [१६] (९५) । (९०) |

९ गोतमो राषरगणः। विषवेदेवाः; ! गायत्री; ९ अयुद्डुषए्‌ ।

ऋनुनीती नो वरुणो मित्रो न॑यतु विद्वान्‌ । अर्वमा देवैः सजोषाः ते हि वस्वो वसवानास्ते अग्र॑ूरा महोभिः । वता र्षन्ते विभ्वां ते अस्मभ्यं कम यंस ज्रमता मर्त्यः । लाधमाना अप॒ द्विषः वि न॑ः पथः सुदिताथं॑वियन्त्वन्द्रो मरुतः ।

1

पूवा मगो वन्द्यासः उत नो धियो मोअंग्राः एषन्‌ विष्णवेव॑यावः

कर्ती नः स्वस्तिमतः

~€ न्ध ४ € ~<

[१५]

मधु वातां कता्यते मधं क्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीः सन्त्दोद॑धीः ६

थु नक्तमुतोषसो मधुमत्‌ पाथिवं रजः । , मधु द्यौरस्तु नः पिता

मधुमान्नो वनस्पति मधुमा अस्तु सूरयः । शं नो मिच्च शं वरुणः शं नों भवत्वर्यमा 1 शं न इन्द्रो वृहस्पतिः शं नो विष्णुंररुक्रमः

७ माध्वीगवो भवन्तु नः €

९ [१८] (९८9) (९१) २३ गोतमो राष्गणः । सोमः। बिष्टुप्‌; ५-१६ गायत्री; १७ उष्णिक्‌ । तवं सोम्‌ म चिकितो मनीषा त्वं रजिष्ठमनु नेषि पन्थांम्‌ । तव्‌ भ्र्णीती पितरो न इन्दो तरवषु रत॑मभजन्त धीर;

त्वं सोम्‌ करतुभिः सुकतुभू स्तव दक्षः सुदक्षं वि्वददाः । ल इषं दिता युतेियनय॑मवो नुच ९ राज्ञो जु ते वरुणस्य तानि हद्‌ म॑भीरं तव॑ सोम धाम्‌ ।

शुचिष्ठम॑सि धरो न मिनो _दक्षस्यो अरयभेवासि सोम

याते धामानि विवि या पृथिव्यां या पवेष्वोषधीषवपस | ३

तेभि विश्वैः सुमना अन्‌ राज॑न्तसोम्‌ अति दमया गभाय

अ० १, भ० ६, व° १९] [६३] [ ऋण्बेद्‌ः | मं० १, सू ९१, सं ५

तवं समासि सत्पतिस्त्वं राजोत वृत्रहा । र्द॑मद्रो असिक्ततुः ५ [१९]

प्रियस्तांत्चो वनस्पतिः &

त्वं च॑ सोम नो वक्लो जीवातुं न म॑रामहे दक्चं दधासि जीव्से ७

त्वं सम सहे मग तवं यून॑ ऋतायते तव॑ नः सोम विश्वतो रक्ष राजन्नवादतः , ! न रिष्यत त्वाव॑तः सां ८ सोध यास्त मयोभुव॑ ऊतयः सन्ति वाशुप॑ ताभिर्नोऽविता भ॑व हमं यज्ञमिदं वचो! जुजुषाण उपागहि । सोमरवंनेोंव्रधे म॑ १० [२०]

सुमृष्धीको न आ विहि ११ सुभित्रः समनो मव १९ मर्यं दव स्द ओश्ये १३ ते दक्ष॑ः सचते कविः १४ सखा सुदोवं एधि नः १५ [२१]

शोभ गीर्भिष व॒यं वर्धयामो वचोविदः गयस्फानो! असीवहा व॑सुवित्‌ पं्टिवरध॑नः सोम॑ रारन्धि नें हृदि गावो न यव॑सेव यः सोम सख्ये तव॑ रारणंद्‌ देव मर्त्यः उरुष्या णो अभिरस्तेः रोम नि पाद्यंह॑सः

आ प्वायस्ड समेतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्य॑म्‌ । भवा वाज॑स्य संगथे १६ अरः प्यायस्व मदिन्तम॒ सोम्‌ विश्व॑भिरंशुभिः। भवां नः सुश्रव॑स्तमः सखा वधे १७ सं ते एयौसि समु यन्तु वाजाः सं कुत्ण्यान्यभिमोतिषाहः ।

आप्यायमानो अग्रृतांय सोम दिवि श्रवास्यत्तमानि धिष्व १८

या ते धामानि विषा यज॑न्ति ता ते विभ्वां परिभूरस्तु यज्ञम्‌

गरफानैः प्रतरणः सुवीरो वीरहा प्र च॑रा सोम्‌ दुयीन्‌ १९

सोमो धनुं सोमो अर्वन्तघाक्चु सोमे वीरं कर्मण्यं ददाति ।

सातृन्य विवृ्यं सभेय॑पित्रश्रव॑णं यो ददाशदस्मै २० [२२] अर्षा यत्सु प्रत॑नासु परं स्वर्षामप्सां वृजन॑स्य गोपाम्‌ ।

भरेषुजां सुधितं सुश्रवसं जय॑न्तं त्वामनु मदम सोम २१ त्व्निमा ओष॑धीः सोम विश्वा - स्त्वमपो अजनयस्त्वं गाः ।

त्वमा त॑तन्धोर्व१न्तरिक्षं त्वं ज्योतिषा विं तमो ववर्थ २२

देवेन नो मन॑सा देव सोम॒ रायो भागं सहसावन्नभि युध्य 1 मा त्वा तनदीरिषे वीर्यस्य - म्ेभ्यः प्र चिकित्सा गवो २३ [२३] (१०१०)

छगवेद्‌ः। अ० १, २० ६) व° २४ 1 [६४]

(९२)

{ ० ९, सू० ९२, म॑०१* |

| ॥ 1] ।

१८ गोतमो राहूगणः । उषाः, १६१८ अद्धिवनौ । १-४ जगतीः;

५-१२ च्िष्टुप्‌; १३-१८ उष्णिङ्‌ ।

एता उ त्या उषसंः केतुमक्रत पर्दे अर्धं रज॑सो भानुम्॑ते । निन्कृण्वाना आयुधानीव धृष्णवः प्रति गावो ऽस्षीर्यन्ति मातरः उदपतन्नरुणा मानवो दध्॑वायुजो अरुषी अक्षत 1 अ्व्रषासो वयुनांनि पूर्वथा रुदन्तं भानुमरुषीरशिश्रयुः अन्ति नारपलो न विष्टिभिः समानेन सोज॑नेना परावतः । इषं वहन्तीः सुकृते सुदार्नवे विश्वेदह यज॑मानाय सुन्वते अधि चेदसि वपते नृतूरिवापोर्णुते वक्ष॑ उव बर्जहम्‌ । ज्योिर्वि्वसमै भुव॑नाय क्रण्वती गावो न व्रजं व्युषा आवतः अ्रतयर्यी रुकदस्या अदृशं वि तिष्ठते बाध॑ते कृष्णमर््वम्‌ \ स्वरु न पेद विद्व जन्‌ चित्र-ढ्िवो दुहिता मानुम॑भ्रत

अतारिम तम॑सस्पांरमस्यो -षा उच्छन्ती वयुनां कृणोति । श्रिये छन्दो न स्मंयत्‌ दिभाती सुप्रतीका सोमनसायांजीगः भास्व॑ती नेती सूनृतानां दिवः स्तवे दिता गोतमेभिः 1 श्रजावैतो नृवतो अश्व॑बुध्या -नुपो गोरो उप॑ मामि वाजान्‌ उषस्तम॑ङयां यशसं सुवीर दासप्रवर्गं रपिमश्व॑बुध्यम्‌ । सुद॑संसा। श्रव॑सा या विभासि वाजप्रसूता सुभग वहन्तम्‌ विर्वानि देवी मुद॑नाभिचक्ष्यां प्रतीची चक्षरर्विया वि भाति) विश्च जीवं चरसे बोधयन्ती विश्व॑स्य वाचमविदन्मनायोः पुनःपुनजयिंमाना पुराणी संमानं वर्णमभि शुम्भ॑माना } श्वघ्नीव कृ ततुर्विजं आमिनाना मतस्य दवी जरयन्त्यायुः वयण्वती वरिवो अन्त अबो -ध्यप स्वसारं सनुतथुयोति अमिनती मनुष्यां युगानि योषां जारस्य चक्ष॑सा वि भति

पदन्न चित्रा सुभगां प्रथाना सिन्धुन क्षादं उरा व्य॑भ्वेत्‌ । अमिनती ~ चो 1 (न श न भ्मिि 1 ती दैव्यानि तानि सूर्य॑स्य चति रम्मिभिर्ह्ञाना

+ ~ ,: - अ ^

2१

१९१

१२ (१ ।

ॐ० १, ज० ६, ५० २६ | [६५] [ ऋग्वेदः । मं० १, सू० ९२, म॑० १३

उषस्तच्चित्रमा भ॑र - स्मभ्यं वाजिनीवति । येनं तोकं च तन॑यं च धाम॑हे १३

उपो अह गोवर त्यश्वावति विभादरि । रेववुस्मे स्म व्युच्छ सूनृतावति १४

यक्ष्वा हि बनिनीठ त्य्व अदयारूणौ उपः । अथां चो विश्वा सो संगान्या वह १५[९६ | अभ्धिनः वर्षिरस्मदा मेम्‌ दरा हिरंण्यवल । अर्वाग्रथं सम॑नसा नि य॑च्छतम्‌ १६

यावित्था श्ठेकमाष्िवे ज्योतिर्जनाय उकतथुः । आ न॒ ऊज वहतमश्विना युवम्‌१७

एह ठेवा स॑योखुव॑दृ्ा हिरण्यवर्तनी 1 उरुधा वहन्तु सोम॑पीतये १<८[२७](१०२८)

(९३) १२ सेति राहुगणः। अस्ीबोमौ । १-३ अनुष्टुप्‌; ४ ७, १२ वरिष्टुए्‌; < जगनी त्रिषव्वा; ९-११ सायत्री ।

अश्चीषोमाषिषं खु भै शृणुतं ठंषणा हव॑म्‌ ।

प्रातं खत्ता हयव भवत दृशं स्यः १ अरसीपिमा खो अद्य वा- मिदं वच॑ः सपर्यति 1 तस्म धत्तं सुदी्य॑ गवां पोषं स्वरव्यम्‌ २ अ्मसोमा च आहुतिं यो वा दादांद्धदिल़्रतिम्‌ । स प्रजया सुदीय॑विश्वमायुव्यश्रवत ६ अश्रीपोखा चेति तद्‌ वी वां॒यद्ुन्णीतमवसं पणि माः । अवातिरतं बरस॑यस्य शेषो अविन्दतं ज्योतिरेकं बहुभ्यः ४ युवरेतासिं विवि रचना न्यथिश्वं सोम सरत्‌ अधत्तम्‌ । युं सिन्रभिशंस्तेरवद्या -दीषोमावमु्चतं शू तान्‌ ५ आन्यं विवा संतरिभ्वां जमारा-म॑थ्नवुन्यं परं स्येन अरः ¦ अद्षीवोमा ब्रह्म॑णा वारधानो रं यज्ञाय चक्रथुरु लाक्तम्‌ -६ [२८] अङ्गीषोमा वियः प्रस्थितस्य वीतं हर्यतं दुषणा जुषेथाम्‌ 1 सशा्ीणा स्वव॑सा हि भ्रृत-मथा धत्तं यज॑मानाय हौ यो ५ यो अप्नीषोमां हविषा सपर्याद देवद्रीचा मनसा या यतेन । । तस्यं प्रतं र्॑षतं पातमंहसो विज्ञे जनाय महि शेम यच्छतम्‌ < अगरीपोमा सवेदसा सदरूती वनतं गिरः । सं देवत्रा वभूवधुः अक्ीपोमावनेनं व॑ यो दाँ घृतेन दाति । तस्मै दीदयतं बहत १० (१०३८)

९

` कग्बेदः] अ० ९, अ० ६, व० २९] [६६]

अग्रीपोमातरिमानि नो युवं हव्या जुजोषतम्‌ । आ यातभुपं नः सां

अश्चीषोमा पिपृतमर्वतो न॒ आ प्यायन्तामु्रियां हव्यसूदः । अस्मे बलानि मघवंत्छु धत्तं॑कृणुतं नो अध्वरं श्र्टिमन्त॑म्‌

(९9 ) [ पञ्चददःऽनुवाकः ॥१५॥ स्‌० ०९,४-१०५] `

[ मं० १; सु० १३४, म० १ ५६१८

१२ [२ ९] (१०४०)

१६ कुत्स आङ्गेरस, 1 अश्रिः ( जातवेदाः ); ८ ( जयः पादाः ) देवाः, १६ उत्तरार्धस्य अग्निः, मित्रवरुणादितिसिन्धुपथिवीदावो वा । जगती! १८१६ रषटुप्‌।

इम स्तोममरैते जातवेदसे रथ॑मिव सं महेमा मनीषयां ।

मद्वा हि नः पम॑तिरस्य संस दयन सख्ये मा रिषामा वयं तवः

यस्मै त्वमायज॑से स सांघ त्यनर्वा क्षेति दृते सुवीर्यम्‌ ।

स त्॑ताव नेन॑मशनोत्यंहति रग्न सख्ये मा रिषामा वयं तवं

जकेम त्वा समिधं साधया धिय स्तवे ववा हविरवन्त्याहुतम्‌ । त्वमादित्यो आ व॑ह तान्‌ ह्यु+इ्म स्यग्र सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ मरामेध्मं करणवामा हवींषि ते वितय॑न्तः पवैणापर्वणा वयम्‌ । ओवा प्रतरं साधया धियो ग्रं सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ विशां गोपा अस्य चरन्ति जन्तवो द्विपच्च यदुत चलु॑ष्पवक्ुरभिः । चित्रः प्रकेत उषसो महौ अस्यग्र सख्ये मा रिषामा ययं तव॑

त्वर्मभ्व्ुरुत होतासि पूयः प्राम्ता पोतां जनुषां पुरोहितः । विश्वा विद्धा आव्िज्या धीर पुष्यस्य सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ यो विश्वतः सुमरतीकः सद्भि दूरे चित्‌ सन्तष्िवरिवातिं रोचसे । गाठर्याञ्चिदन्धो अर्ति देव पर्य स्यग्नँ सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ पूर्वो देवा मवतु सुन्वतो रथो ऽस्माकं शसो अभ्यस्तु दयः ।

तदा जानीतोत पुभ्यता वचो गर सख्ये मा रिथामा व॒यं तव॑ वधरदःशं अपं दूढयो जहि दर का ये अन्ति वरा के चिदृतनिण॑ । अथां य॒ज्ञायं गृणते सुगं कृ ध्यगरै सख्ये मा रिथामा वयं तवं यदयुक्था अरुषा रोहिता स्थे वातजूता वृषभस्येव ने रव; । आर्दन्वमि वनिनो धूमकेतुना ऽ सख्ये मा रिषामा व॒यं तव॑

नव -

१०[९१)(१०५०)

० १, भ० ६, द० ३२] [६७] [ ऋग्वेदः। मं० १, सू° ९४, म० १४

अं स्वनादुत विश्यु पतत्रिणो द्र्सा यत्‌ त यवसादो व्यस्थिरन्‌ । सुगं तत्‌ तें ताखकेभ्यो रथेभ्यो ऽ सख्ये मा रिषामा वयं तवं अयं मित्रस्य वरणस्य धाय॑से ऽवयातां मरुतां हवो द्धतः । मृव्ा सु नो भूत्वैषं मनः युन स्रं सख्ये मा रिषामा वयं तव॑ ठेवो देवानामसि भिन्नो अग्हुतो वसुर्वसूनामसि चारुरध्वरे । ््मन्तस्याम तव॑ सप्रथ॑स्तमे ऽग सख्ये मा रिषामा वयं तवं तत्‌ ते भ्रं यत्‌ समिद्धः स्वे दमे सोमाहुतो जर॑से मृच्छयत्तमः ! दधासि रतने द्रविणं च वाशुदे ऽन सख्ये मा रिषामा बयं तवं यसम तवं सुंदषिणो दृदु॑रो ऽनागास्त्वम॑दिते सर्वताता । यै भद्रेण दाव॑सा चोद्ासि प्रजावता राध॑सा ते स्यांम स त्वममरे सौभगत्वस्यं विद्रा-नस्माकमायुः प्र तिरेह देव \ तन्न मिन्नो वरणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः प्रधिदी उत दः ~ ~

[ सपततमोऽध्यायः ॥७॥ व° १-३२] (९५)

११ कुत्स आ्गिरसः । भममिः, आओषसोऽप्निवौ । त्िष्ुप्‌ । हे विरूपे चरतः स्वर्थः अन्यान्यां वत्समुपं धापयेते । हरिरन्यस्यां मब॑ति स्वधावत्‌ चक्रो अन्यस्यां ददो सुवचः दशमं त्वष्टुर्जनयन्त गर्म - सर्तन्द्रासो युवतयो विमतम्‌ । तिग्भानींकं स्वासं जनेषु विरोचमान परि श नयन्ति त्रीणि जाना परि भूषन्त्यस्य समुद्र एकं दिव्येकमप्सु पूर्वामनु प्र वि पा्थिवाना- मृतून. प्रशासद्‌ वि दधावनुष्ठु क इमं वों निण्यम। चिकेत वत्सो मातू्ैनयत स्वधाभिः । बह्वीनां गभ अपसौृपस्थां-न्महान्‌ कविर्निश्चरति स्वधावान्‌ आविष्ट्यो वधते चारुरासु जिहयानामू्ः स्वय॑शा उपस्थे । उभे तवष्ुिभ्यतुजीयंमानात्‌ भरतीची सिंह मरति जोषयते उभे भदे जोषयेते न मेने गावो न वाश्रा उप॑ तस्थुरेवैः ।

स दृ्षाणां दक्ष॑पतिर्बभूवा -खन्ति य दक्षिणतो हर्विभिः ®

११

१४ १५

१६[३२](१०५६)

‰ (६

ष (१०६२)

ऋग्वेदः । अ० १, भ ७, च० २] {६८} [ म॑ ९, द्‌" ९५, ५०४ उद्‌ य॑यमीतिं सवितेव बाह उभे सिवयौ यतते भीम कन्‌ । | उच्छुक्रमत्कमजते सिमस्मान्नवा तभ्यो वसना ञ त्वेषं रूपं कणत उत्तरं यत्‌ दैपुश्चानः सद॑ने गोधिरद्धिः । कविवरं परि मगरज्यते धीः सा केवत।ताः स्मितिर्भूव उरु ते ज्यः प्यति बुधे विरोचमानं महिषस्य धाम॑ ¦

| दिश्वेभिरघ्रे स्वयदोभिरिद्धो ऽदव्येभिः णयुभिः पाह्यस्मान्‌ ९ ९

| धन्वन्त्सोत॑ः कृणुते गातुमूर्मिं शुकेरूभिभिरमि न्ति ष्टम्‌ ¦

विश्वा सनानि जठरंषु धत्ते ऽन्तर्नवा॑सु चरति पसषु

| एवा नो अग्रे समिषा वृधानो रेवत्‌ पांवक्त श्रव॑से दि साहि ! |

| त्नं मित्रो वरणो सामहन्ता - मरदितिः सिन्धः परथिवी उत हतः ११२} (१७६७)

१.

(९६)

५ कुत्स आङ्गिरसः अद्धिः, द्रविणोदा अप्निवा ) तरिषु ।

ख ग्रता सहसा जाय॑मानः सद्यः काव्यानि दर्वधत्त विभ्वां ।

आपश्च मित्रं धियणा च साधन्‌ ददा अश्च धारयन्‌ द्रदिगोदाम १ | स पवया रिविद्‌। कव्यतायो - रिमाः प्रजा अजनयन्सनूनाद्‌ ! विवस्वत चक्षसा द्यामपश्च दुवा अधिं धारयन्‌ द्रविणोदाम्‌ २ । तमीव्छत प्रथमे यज्ञसाघं विड आरीराहुतम सानम्‌ । | ऊर्जः पुत्रं भरत सृप्रदानुं ॑वैवा अग्निं धारयन्‌ द्रविणादाम्‌ २ |

स्र मातारभ्वा पुरुवारणुष्ट विदद्‌ गातु तनयाय स्वाद विं गोपा जनिता रोदस्यो -र्वा अधिं धारयन्‌ द्रविणोदाम्‌

, नक्ताषासा वणमामेम्याने धापयेते शिश्मेक समीची द्यावाक्षामा रुक्मो अन्तविं भांति दवा अधिं धारयन्‌ दविणोदाम्‌ 1 ५ [३] रायो बुधः सगमनो वसूनां यज्ञस्यं ञतुमन्मसाधनो वेः । अमरत्वं रक्षमाणास एनं दैवा अग्निं धारयन्‌ द्रविणोदाम्‌ ६

च॑ पुरा च सदन रयीणां जातस्यं च जायमानस्य च क्षाम्‌ । खतश्च॑ गोपां भवतश्च मूरे ववा अधिं धारयन्‌ द्रविणोदाम्‌ ४

द्रविणोदा द्रविणसस्तुरस्य द्रविणोदाः सनरस्य प्र यंसत ।

द्रविणोदा वीरवतीमिषं नो द्रविणोदा रासते दीर्घमायु < (१०७५)

अ० १, ल० ५, ६० ४ | [६९1] [ ऋग्वेदः । स० १, सू० ९६. मे० ९

सवा नं अग्रे समिधां वृधानो रेवत्‌ पावक श्रवसे षि माहि !

त्नं छिन वर्दष्य मामहन्त - मदिंतिः सिन्धुः पृथिवी उत दयौः ९ [४] (९७६) (९७)

))

त्स आद्भिरस््ः । यप्निः, ययुचिरभ्रिवां । गायत्री ।

अप॑ नः शोददवृघ-- द्धं शुशुग्ध्या रपिख्‌ । अपं नः शोशरंवृघम्‌ ए

शुषचैविया दुंगुवा वदुवा च॑ यजायहे । अप॑ नः शोश्ददृघम्‌ २

भ्र चद्‌ मन्दि दषं भारमाकांसश्च सूरयः । अपं नः शो्नुचकृघम ३

प्रयत्‌ तं उने सूरयो जयेम प्रतं वयम्‌ । अपं नः रोजुचकृघम ५

म्र यदृ्चः सह॑स्दतो दिष्टतो यन्ति भानवः । अपं नः शोशुचदृघम्‌ ५

त्वं हि विश्वतोष्मुख वन्तः परिभूरसिं । अपं नः होरुचकृघम्‌ £

षवे नो विभ्वरोमुस्या- तं जावेद पारय । अपं नः शोश्ुचदृधम्‌ ७ र

स नः सिन्धुमिद वयः - पि प्स स्वस्तये । अपं नः शञोगुंचवृघम्‌ < [५] (१०८४)

(९८)

३ छर आङ्षैरखः ! आग्निः, वेभ्वानगोऽग्निवा । त्रिष्ठुप्‌ ।

वैष्वानरस्य॑ सुमतौ स्याम॒ राजा हि कं मुवनानाममिश्रीः ।

इतो जातो विन्वभिदं वि च्॑े वैश्वानरो य॑तते सूर्यण १ पृष्टो विदि पर्टो अधिः पंथिव्यां पृष्टो विश्वा ओषधीरा विवशा । देश्वानरः सह॑सा पृष्टो अभ्रिः स नो दिवा स रिषः पातु नक्तम्‌ २ वैश्वनर तव तत्‌ सत्यसं - स्त्वस्मान्‌ रायो मघवानः सचन्ताम्‌ । । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्ता -मदितिः सिन्धुः पृथिवी उत योः ३ [६] (१०८७) (९९ )

१ कश्यपो मारीचः । अग्निः, जातवेदा मग्निवां । व्िषटुप्‌ ।

जातवेदसे स्॒नवाम सोम॑ - मरातीयतो नि दंहाति वेदः । स न॑ः पर्वति दुर्गाणि विश्वां नावेव सिनं वुरितात्यभ्िः १ [७] (१०८८)

| ५ १ बक 7 ब

-क्रम्वेद्‌ः 1 य० १, भर ७, व० ८] [७०] {बण १, सू० १०००१

( १०० } १९ वाषौगिराः ज्राभ्वाऽम्बरीष-सददेव-भयमान-छुराधलः । इन्द्रः । त्रिष्टुप्‌ ।

स यो वृषा कृष्ण्यैभिः समोका महो विवः पूथिव्याश्च सम्राट्‌ ।

| । सतीनसत्वा हव्यो मरेषु मरुत्वान्‌ नो भवव्वन्द्र ऊती १ ४ | यस्यानाप्तः सधैस्येव यामो भरेभरे वृत्रहा शुष्मो अस्तिं । वृषन्तमः सखिभिः स्वेभिरे - मरुत्वान्‌ नो भववििन्द्र ऊती २ दिवो न यस्य रेत॑सो दुघानाः पन्थासो यन्ति शवसापरीताः तर्षा सासहिः पस्यिभि - मंरत्वान्‌ नो भवविन्दं ऊती द सो अद्खिरोमिरङ्गिरस्तमो भूद्‌ वृषा वृषभिः सखिभिः सखा सन्‌ । ऋम्मिभिक्रग्मी गातुभिर्ज्येष्ठो मरुत्वान्‌ नो भववििन्द्रं ऊती ४ स सूनुभिन रुद्रेभिकरम्वां॒॑ नृषा सासह्वाँ अमिवरान्‌ । | सनींटेमिः श्रवस्यानि तूषैन्‌ परुत्वान्‌ नो भवव्विनत्रं ऊती ५ [<] स मन्युमीः समर्वनस्य कर्त ऽस्माकंभिनभिः सूं सनत्‌ । | अस्मिन्नहन्त्सत्पंतिः पुरुहूतो मरुत्वान्‌ नो मवविवन्त्रं ऊती & तमूतयो रणयञ्छूरसातौ ते किम॑स्य क्षितयः शरण्वत ताम्‌ । स विश्व॑स्य करूण॑स्येश्ञा एको। मरुत्वन्‌ नो मवत्िन्दर॑ ऊती “ ७

तमप्सन्त शव॑स उत्सवेषु नरो नरमवसे तं धनाय ।

अन्धे चित्‌ तम॑सि ज्योतिर्विदन्‌ मरुत्वान्‌ नो भवविवनद्रं ऊती < स स॒व्येन॑ यमति वाधतरिचित्‌ स दक्षिणे सगुंमभीता कृतानि ! । स कीरिणा चित्‌ सनिता धनानि मरुत्वन्‌ नो भववििन््रं ऊती ।

९ | स ग्रामेभिः सनिता स रथमि -र्विवे विश्वाभिः कृष्टिभिरन्व१ य 1 | स -ीस्य॑भिरभिमूरंस्ती- मरुत्वन्‌ नो मवचनं ऊती १० [५] स जामिभियंत्‌ समजाति मह्न ऽजामिभिर्व पुरुढूत एवे; । अपां तोकस्य तनयस्य जेषे मरुत्वान्‌ नो भवविविन््रं ऊती १९१

स व॑ज्नभृद्‌ वस्युहा भीम उग्रः सहस्रचेताः शतनीथ कभ्वां । चश्रीषो न शव॑सा पाश्चजन्यो मरुत्वान्‌ नो भववििन्त्रं ऊती

अ० १, अ० ७, व्र १०] [ ७१1 [ ऋग्वेदः । मे० १, सू० १००, म० १३

तस्य॒ वः करन्दूति स्मत्‌ स्वपा द्वो न त्वेषो रवथः शिमीवान्‌ 1

तं सचन्ते सनयस्तं धनानि बरु््वान्‌ नो भवविन्द्रं ऊती १३ यस्याज॑ं शव॑सा मान॑मुक्थं प॑रिमुजद्‌ रोद॑सी विश्वतः सीम्‌ ।

स पारिषत कतुभिर्मन्द्खानो मरत्वांन्‌ नो भवविन्दरं ऊती १४

न यस्य दैवा दैवता न सर्ता आप॑टचन शव॑सो अन्तमापुः ।

स प्ररिक्वा त्वक्षसा क्षमो दिवश्च॑ मरुत्वान्‌ नो भवविन्द्रं ऊती १५ [१०]

रोहिच्छ्यावा सुमरद॑शुर्ललामी -र्यक्षा राय क्ाश्व॑स्य ।

वृषण्वन्तं विभ्रती पूर्षु रथं मन्द्रा चिकेत ना्हषीषु विष्षु १६

एतत त्यत त॑ इन्द्र वरृष्णं उक्थं वार्षागिरा अभि गरणन्ति राध॑ः ।

ऋज्राश्वः प्रिभिरम्वरीष॑ः सहदेवो सय॑मानः सुराधाः १७

दस्यूज्छभ्यश्च पुरुदरूत एवै त्वा पथिव्यां शर्वा नि वहत्‌ 1

सनत क्षरं सखिभिः खिल्येभिः सनत्‌ सूर्यं सन॑कृपः सुवज्रः १८

विश्वाहेन्द्रो अधिव॒क्ता नां अ स्त्वपष्डिताः सनुयाम वाज॑म्‌ ।

तन्नो मिनो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः -पथरिवी उत दौः १९ [१२] (१९०७) ( १०१)

११ कुत्स आङ्गिरसः । न्द्रः ( १ गर्गस्राविण्युपनिषद्‌ )। जगती; ८-११ श्िष्टुप्‌ ।

भ्र मन्दिने पितुमद॑दता वचो यः कृष्णगर्भा निरह॑जिभ्व॑ना ।

अवस्यवो वृषणं वज्॑दक्षिणं मरुत्वन्तं सख्यायं हवामहे १ यो व्यसं जाहृषाणेनं मन्युना यः शम्बरं यो अहन्‌ पिपंमवरतम । | इनव्रो यः शुष्णमशुषं न्यावृंणद़ू मरुतव॑न्तं सख्याय हवामहे २ यस्य॒ द्यावापृथिवी पौस्यं महद्‌ यस्यं वते वरणो -यस्य सूयः ।

यस्येन्द्रस्य सिन्ध॑वः सश्च॑ति वतं मरुत्वन्तं सख्याय हवामहे ३ यो अर्वानां यों गवां गोप॑ति्वंही य आरितः कर्मणिकर्मणि स्थिरः । वीन्ठोश्चिदिनद्रो यो असुन्वतो दधो मरुतव॑नतं स॒ख्याय॑ हवामहे ४

यो विश्व॑स्य॒ जग॑तः प्राणतस्पतिर्यो बह्मणे प्रथमो गा अविन्दत 1 इन्द्रो यो दस्युरधरा अवातरन्‌ भ्रुतव॑न्ते सस्याय हवर्महे ५ (१११२)

ग्द: । भ० १, अ० ७, च० १२] [७२] [ नञ १, सु १०१,० ६

यः दगेभिरहव्यो यश्च भीरुभिर्यो घावद्धिहूयते यश्च॑ भिग्युधिः । | इन्द्रं यं विश्वा मुव॑नाभि संवृधु - मरुत्वन्तं सख्याय ठवामे ६ [१२]

रुद्राणामेति प्रदिदां विचक्षणो रुद्रेभिर्योषा तनुते प्रथु जयः !

| इनदरं मनीषा अभ्यंच॑ति श्रुतं मरुत्वन्तं सर्याय॑ हवामहे ७ यद्‌ वां मरुत्वः परमे सधस्थे यद्‌ वादमे वृजने माद्यांसे \ | अत॒ आ याह्यध्वरं नो अच्छा त्वाया हविश्वकरमा सत्यराधः । त्वायेन्द्र सोमं सुषुमा सुदक्ष त्वाया हदिश्कृम। बहुपदाः \ |

१,

अर्धा नियुत्वः सग॑णो मरुद्धि -रस्मिन्‌ यज्ञ बर्हिभिं मादयस्व ९,

माद्य॑स्व हरिभिर्ये त॑ इन्द्र॒ वि ष्यस्व दिप्रे वि सुंजस्व येन ।

आ त्वां सुशेप्र हरयो वहन्तू- शान्‌ हव्यानि प्रतिं नो जुषस्व १०

मरुत्स्तोत्रस्य वृजनस्य गोपा वयमिन्द्र॑ण सनुयाम्‌ वाज॑म्‌ । |

तन्ना मित्रो वरुणो मामहन्ता - मितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ११ [१३](१९९८) (१०२)

११ छल्स भाङ्गेरसः। इन्द्रः । जगतीः ११ च्िष्टुप्‌।

इमां ते धियं प्र भरे महो मही - मस्य सतोय धिषणा यत्‌ तं आनजे । तमुत्सवे च भसवे च॑ सासहि ˆ मिन्द्रं केवासः शव॑सामदृच्ु १ अस्य श्रवो न॑ः सत बिभ्रति दयावाक्षामा पृथिवी दर्शतं वपुः 1 अस्मे सर्ाचन्रमसाभिचं॑ श्रद्धे कमिन्द्र चरतो वितरम्‌

(4 । तं स्मा रथ॑ मघवन्‌ माव सातये जच ये तै अनुमदौम सगमे । । आजा सं इन्द्र मन॑सा पुरुदुत॒त्वायद्कों मघवञ्छर्म यच्छ नः ६ | वयं ज॑येम त्वया युजा वृत - मस्माकमेामुद॑वा भरभर \ | अस्मभ्यमिन्द्र वग्विः सुगं कथि भ रात्रैणां मघवन्‌ वृष्ण्या रुज ४, नाना हि त्वा हवमाना जनां इमे धनानां धर्तरवसा विपन्यवः । अस्माकं स्मा रथमा तिठ सातये जच हीन निभतं मनस्तव ५ [१४] गोजितं बाहर्‌ अमितक्रतुः सिमः कर्मन्कर्मज्छतमुंतिः, खजंकरः । अकल्प इन्द परतिमानमोजसाथा जना वि हवयन्ते सषास ६

क्षर १, नर ७, १०१५] { ७३}

उत्‌ त ज्ञातान्म॑घदननच्च भूय॑स॒ उत्‌ स्हस्राद्‌ रिरिचे कु्ु श्रव॑ः । अमां त्वां धिषा तिविवे स ह्यधां वृत्राणि जिघ्रसे पुरंदर शिषिष्िधातुंप्रतिमानमोज॑स - स्तो भूमीं नृपते त्रीणि रोचना । अतीदं विश्वं सुद॑नं ववक्षिथा - ञाच्रुरिनद्र जनुषां खनादंसि तवां देवेषु प्रथमं वासे त्वं ब॑भूथ पृत॑नासु सासष्िः 1 सें न॑ः कारुमुपमन्युुद्धिव - मिन्द्र: कृणोतु प्रसवे रथं पुरः त्वं जिगेथ न धनां रुरोधिथा-र्मेष्वाजा म॑घवन्‌ म॒हत्सु च । तवामुग्रमवसे सं शिंदीम॒- स्यथां न इन्दर हद॑नेषु चोवुय विश्वाहेन्द्रो अधिवक्ता नो अ- स्त्वप॑रिहताः सनुयाम वाजम्‌ 1 तन्नो भिन्नो वरुणो मामहन्ता - मदिति; सिन्धुः पृथिवी उत ौः ( १०६) ८ कृत्स आङ्गिरसः ! इन्द्रः । जिष्टुप्‌। तत्‌ तं इन्धि प॑रमं प॑रावै -रधारयन्त कवय पुरेदम्‌ 1 ्षमेवूमन्यद्‌ दिव्य न्यदुस्य॒ समीं पृच्यते समनेवं केतुः ख धारयत्‌ प्रथिवी प्थं्च॒वञचण इत्वा निरपः संसजं । अहन्नष्ठिमभिनद्रौहिणं व्यहन्‌ व्यंसं मघवा शीमिः स जातूम॑मा श्रहधान ओजः युरो विमिन्द्नचरद षि दासी; । पिघ्रान्‌ विन्‌ दस्य॑वे हेतिमस्ण ऽऽ सों वर्धय शयल्नामिन््र तदवे मादुषेमा युगानि कीर्तन्य मघवा नाम दिशत । उपप्रयन्‌ दुस्यृत्पांय वदी यद्धं सूनुः रवसे नाम॑ वृधे तदस्येदं प॑र्यता भूरिं पुषठं॒॑ श्रदिन्द्र॑स्य धत्तन वीयाय । स गा अविन्ृत्‌ सो अविन्दृदश्चान्‌ त्स ओषधीः सो अपः स वनानि भूरिकर्मणे एुषमाय वृष्णे सत्यशुष्माय सुनवाम सोम॑म्‌ । य आहत्या परिपन्थीव शुरो ऽय॑ज्वनो विभजन्नेति वेदैः तिन मेवं वीं चकथं यत्‌ ससन्तं वञ्चेणावोधयोऽ्िम्‌ । अगु त्वा पतरीणिते वय॑रूद॒ विश्वं देवासो अमदृन्ननुं त्वा शुष्णं पिं कुदं पुत्रि यदाद॑धीविं पुरः शम्बरस्य । त्नं भिघ्रो वरुणो मामहन्त -भिंतिः सिन्धः पृथिवी उत सौः १०

[ क्म्बेद्‌। । म० १, सू० १०२, भ

म्‌ १०५

१११1८१९९)

.\9

<[१७]५१३०)

ऋग्वेद! । अ० ९ ° ७, व° २७] {७८ | {बेर १,य्‌० १०८४६)

1 3 पृखिष्यां घुधतेव्ोसं यदिन्द्रा्मी विवि ठो यत्‌ पुिव्यां यत्‌ पैतेष्योबंधीष्ठप्सु ¦ | अतुः परि वृषणावा हि यात -मथा सोमस्य पितं सुतस्य ११ | यदिन्द्राग्नी उदिता स्थस्य मध्ये हिवः स्वधयां मादयेथे । अत॒ः परि वृषणावा हि यात मथा सोमस्य पिदतं सतर्यं १२ | एवेन्दरामरी पपिवांसा सुतस्य॒विश्वास्मम्बं सं जयतं धनानि \

तों मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत दौः ७] (११८५

धि 1 1

१ ५।

३ | (१०९ )

, ८. कत्ल आंगिरसः । सदराग्नी । त्रिष्टुप्‌ ।

वि हयस्य मन॑सा वस्य॑ इच्छ - जिन्द्रा ज्ञास उत वां सजातान्‌ । नान्या युवत प्रम॑तिरस्ति महयं स वा धिं ,वाजदन्तींमतक्षस्‌ १ अभर॑वं हि भूंरिवाव्॑तरा वा॑षिजांमातुरुत वा घा स्यालात्‌.+ . , अथा सोम॑स्य प्रयती यृवम्णा - मिन्द्राग्नी स्तोमं जनयामि नव्य मा च्छेद्म रदमीरिति नाध॑मानाः पितृणां जक्तीरनुयच्छमानाः 1 ^ इन्ाभिभ्यां कं वृष॑णो मदन्ति ता हादी धिषणाया उपस्थे ९ च वास्या केषी धिवणा मवाये" नागनी सोममुशती सुनोति ।. 4 तावश्विना सब्रहस्ता सुपाणी आ धावतं मुना पदधसण्सु ५ ६. नि |

युवामिन्द्राग्नी वसुनो विभागे तवस्तमा शुश्रव ब्हत्य, 1; ' कः | चर्हिषि {> च॑र्षणी 1 +~ तावासद्या बर्हिवि यज्ञे अस्मिन्‌ मर च॑र्षणी मादयेथ सुत्यं ;

९)

५ . [९८] ठ स

| ॥ ॥ ॥ | ॥ ॥

म चं्षणिभ्य॑ः पृतनाहवेषु प पू॑धिव्या रिरिचाथे विवश 1.

श्र सिन्धुम्यः प्र गिरिभ्यो महित्वा भन्वाग्नी विश्वा मुबनात्यन्या ` आ म॑ शिक्षतं बजवा अस्म इनाम अवतं काभिः \ डमे नु ते रदमयः स्म्य येभिः सपि पितरो न आसन्‌ : ,

रवय शिक्ष॑तं ८ हनदामी अवतं रुं 1 : । 1: त्न मित्रो व॑रुणो मामहन्ता - मदितिः सिनः पुथिवी `उत

` (ल

`

<" [२९] (९६0

अ० १, ०७, व° ६० | [७९] { ऋम्येद्‌ः | ० १, सू० 11०, म० १ (११० ) ९. कुत्स आङ्गिरसः ¦ ऋभवः । जगती; "५ % तरिष्डुष्‌ ।

ततं मे अपस्तदु तायते पुनः स्वादिष्ठा धीतिरुचथाय रास्यते ।

अयं समुद्र इह विश्वदेव्यः स्वाहाकृतस्य समरं तुष्णुत ऋभवः ? आमरोगसं प्र यदिच्छन्त ठेतना-- पाकाः प्राचो मम्‌ के विकायः । सौध॑न्दनादश्वरितस्यं मुभना - गच्छत सवितुदङषो गृहम्‌ २ तत्‌ सविता वोऽगरुतत्वमासुब - दें यच्छवर्॑न्त एत॑न । त्यं च्छमसमसुरस्य भक्षण - मकं सन्तमक्रणुता च॑तुबयम्‌ ६ विद्र रामी तरणिव्देन॑ वाघतो सतीः सन्त अप़तत्वमांनशुः 1 ` सौधन्वना ऋभवः सूरदक्षसः संवत्सरे सम॑पृच्यन्त धीतिभिः ४ क्षे्॑मिव वि स॑मुस्तेजनेर्न एं पात्॑ममवो जेहमानम्‌ । उप॑स्तुता उपसे नाधमाना अर्म्यषु श्रव॑ इच्छमानाः ५ [३०] जा म॑नीषामन्तरिक्षस्य नृभ्य॑ः सूदं धूतं जुंहवाम विद्मना । तरणित्वा ये पितुरस्य सर्वर कमवो वाज॑मरुहन्‌ दिवो रजः . `` ६ भुन इन्रः शव॑सा नयीया- नृमुर्वजिभिर्वसीमिवसुदुदिः । युष्माकं वेका अवसाहनि प्रिये ऽभि तिषठम पृत्सुतीरसुन्वताम्‌ ७ निश्वण कभवो गाम॑पिंशत॒ सं वत्सेनासृजता मातरं पुनः स्धन्यनासः स्वस्यां नरो जिव्री युदाना पितराकृणोतन < वामि वाज॑साताववि्च- भुमौ इन्द चित्रमा वषि राध॑ः तन्नो मिलो वरूणो भामहन्ता - सदिंतिः सिन्धुः पृथिवी उत योः ९ [३१] (१२०५) (१११)

५ कुत्स आष्गिरसः । ऋभवः । जगनी; ५ त्रिष्डुपू ।

तक्षन्‌ रथ॑ सुवृतं विच्ठलाषस - स्त्चन्‌ हरीं इन्द्रवाहा वृष॑ण्वस्‌ 1

तक्षन्‌ पितुम्यामृमवो युवद्‌ वय - स्तक्षन्‌ वत्साय मातरं सचामुव॑भ्‌ ?

आ नें यज्ञाय॑ तक्षत ऋभुमद्वयः क्वे दक्षाय सुप्रजावतीमिषम्‌ । यथा क्षयाम सर्धवीरया विदा तच्च: शाय धासथा स्विन्छियम्‌ २ (१२०७)

| कम्वेदः। ॐअ० १, अ० ०, ब० २६] [ ७६} [ त= १, सू० ६०५ ०१५

तरितः कूपेऽवहितो देवान्‌ हंदत ऊतये ' तच्छ्राव बृहस्पतिः कृण्वन्नूरणादुरु विलं विं अस्य रक्री १७ अरुणो मां सकृद्‌ दकः पथा यन्तं वृदु्रौ हि । उजिह्धेते निखाप्या तष्टेव पृ्यामयी वितं ठ अस्य रोदसी १८ एनाङ्षेणं वयमिन्द्रवन्तो ऽभि ष्याम बजने सर्वदीराः । | ततौ पितो बरंणो मामहन्त सिन्धुः पूथिदी उत यौः = १९२६५१५५)

( १०६) { षोडशेऽयुदारूः ॥१६॥! स० १०६-११५] ७ त्स आङ्गिरसः । दिश्दे देवाः । जगती; ७ तिष्ष्‌ । इन्द्रः मित्रं वरुणद्निमूतये मारुतं शर्धौ अदितिं हवामहे । रं न दुर्गएद्‌ व॑सवः सुदानवो विश्वस्मान्नो अंहसो निश्विपर्तन १ त आदित्या आ ग॑ता सर्वतातये भूत देवा वृचरतूरषु ऊं भुद॑ः । ` रथं न दुद्‌ व॑सवः सुदानवो विभ्वस्माच्रो अंहसो निष्पिपर्तन ४ अव॑न्तु नः पितरः सुप्रवाखना उत ववी केवपुत्रे ऋताव । रथं न दुद्‌ व॑सवः सदानठो विभ्व॑स्मास्नो अंहसो निभ्धिर्तन | नददस वाजिन वाजयंक्िहट॒ कषयर पूषणं सुत्ैरीमहे ! रथं न दुद्‌ वसवः सुदानवो विम्ड॑स्माद्रो आहसो निष्विर्तन ४. उह॑स्पतर सदमिन्नः सुगं कंध शं योर्यत्‌ ते महिते तदीमहे ६ रं म दुगीद्‌ सदः सुदानवे विश्वस्मान्नो अंहु निष्विपदम ५ इन्द्रं ङुत्सों वृत्रहणं शदीपतिं काटे निबद्ध कषिरहूतये रथं न दुगाद्‌ दंसवः सुदानदो विश्व॑स्मात्नो अंह॑सो सिष्थिदर्तन देवन दव्यदितिनि एतु देवख्ाता जाख्तामप्रयुच्छन्‌ । गं मित्रो वरूणो म्मामहन्ता मदिति सिन्धु, पुथिवी उत छौ (९०७) ३ छत्स आश््िगिरसदः 1 किभ्दे देशः । चिष्ट्ष्‌ {

यज्ञा कुंदाना भत्वात्‌ सुद्र माददेत्यासो भवता बव्छयन्त; ९ सुमतिर्त्य दोक व॑रिवोविक्रसंत्‌

१ 1

®

७ [२४ (११५२)

१ (११०४)

न ~

ज ` ५

अ० १, ने ७, बज २५] [७७] [ छण्देद्‌ः । ष० १, सू० १०७, म॑० २ उप॑ नो वेदा अवसा ग॑म॒ -न्त्वद्धिरसों साम॑भिः स्तूयमानाः ।

इन्दर इच्छिै्मरतों मरुद्धि रादित्यैन अदितिः शाम संसत्‌ ३

त्च इन्दुस्तद दरूणस्तवश्नि स्तदुय॑मा तत्‌ संङिता चनो धात । तक्र सिो रुणो बामहन्ता म्दितिः सिन्धुः एथिवी उत खों

५४

` [२५] ९७.) ( १०८ ) १६ त्ख आंगिरनः । इन्द्राग्नी । शरिष्टुष्‌ । ख इन्द्रा डित्रतो रथे वाम॒भि विश्वानि भुवनानि वे । सेवा तं खरं तस्थिदांसा- था सोम॑स्य पिवतं सुतस्यं १ यादिदं भुव॑नं दिश्चम -स्तयंतव्यचा वरिमतां गभीरम्‌ । तार्दी अयं स्वे सोमो अ--स्त्वर॑सिन््रादची मन॑से युवभ्यां २ उक्ताय हि सथ्य सुध भद्रं स्रीदीना वृत्रहणा उत स्यः तदिन्द्र सथ्य्॑वा निवा द््ः सोम॑स्य वृणा दुदेधाब्‌ सभिद्धव्दसिष्द॑नजान्ध उदस्ंदा उर्दिरं तिस्तिराण्ठ 1 तीवैः सोमिः परिधिक्तभिदर्वा >न्द्रा्ी सोमनसायं यातम्‌ ४ यानीन्द्राग्नी. चकथुवीर्वीणि यानि रूपाण्युत वृष्णवोनि १ या वां पानिं सस्या शिवानि वेधिः सोम॑स्य पिबतं सुतस्यं ५ [२६]

6४

वद्र॑दं थमं ब वृष्णनो ऽयं रोमरो अर्सुरैनं विहव्यः

ताँ सत्यां धद्धामभ्यः हि यातमथा सोम॑स्य पितं सुतस्य (ल

रदिन््रा्री भद॑धः स्वे दुरोणे यद्‌ बरह्मणि राजनि वा यजत्रा ‡

अतः परि दपणादा हि यात मथ्य सोमस्य पिनतं सुतस्य ७

यदिन््ा्री यदुषु तुर्देषु यद्‌ द्यप्वदुषु पूरुषु स्थः

अतः एर बषणावा हि यात सश्वा सोमस्य पिबतं सुतस्य <

यिन्दरद्ी अदस्यां पृथिव्यां मध्यमस्यां प्रमस्यामुत स्थः < अतः परि वृषणादा हि यात सय! सोमस्य पिबतं सुतस्य ९

सदन्द्वारि परमस्य पृथिव्यां मध्यमस्यामवमस्यासुत स्थः 1 अतः परि बृदणादा हि यात सण सोम॑स्य पिबतं सुतस्यं १५ (११८५)

नजै

ऋम्वेषुः; । अ०१, भ० ०,.व० १८ ] { ७७]

(९०४) ९, त्स आङ्गिरसः । पनद्रः । वरिष्टुप्‌ ।

योनिं्ट इन्द्र निषदं अकारि तमा नि षीद स्वानो नावीं ।

विमुच्या वयोऽवसायाभ्वान्‌ दोषा वस्तोर्वहीयसः परपित्वे

ओ त्ये नर इन्द्रमूतये गु- मू चित्‌ तान्‌ त्सद्यो अध्वनो जगम्यात्‌ ¦ वेवासों मन्युं दासंस्य श्रम्नन्‌ ते न आ वक्षन्‌ त्छुषिताय वर्णम्‌ अव त्मनां भरते केतवेवा अब त्मना भरते फेनमुदन्‌ !

क्षीरेणं स्नातः कुयवस्य योषे हते ते स्यातां भव्ण रिफांयाः

युयोप नाभिरुपरस्यायोः म पवीभिस्तिरते राष्टि शर ।

अश्जसी कुलिडी वीरप्॑नी पयो हिन्राना उदभिर्भरन्ते

अति यत्‌ स्या नीथादर्शि दस्यो -रोको नाच्छा सद॑नं जानती गात्‌ । अधं स्मा नो मघवच्कुृतादि - न्मा नो मेवं निष्वपी परां दाः

स त्वं न॑ इन्द्र सूर्ये सो अप्स्वं -नामास्त्व आ भ॑ज जीव्से 1 मान्तरां मुजमा रीरिषो नः श्रद्धितं ते महत इनधियायं

अधां मन्ये त्‌ त अस्मा अधायि वृषां चोदस्व महते धनाय) ` जा नो जते पुरुहूत योना - विन षुध्यद्धघो वयं आसुतिं वाः ; माने वधीरिनदरमा परादा मानैः परिया मोज॑नानि पर मोषीः । आण्डा मा नो मघवजञ्छक् निर्म न्मा नः पात्रं भत्‌ सहजानुषाणि अ्वीडिहि सोम॑कामं त्वाह -रयं सुतस्तस्य पिबा मुय 1

उरुव्यचा जठर आ वृषस्व पितेव नः शृणुहि हूयमानः

(१०५) ` । १९ त्रित आप्त्यः, त्स मादक्गिरसो वा । विभ्वे देवा । पक्तिः; < यवमध्या महावृहती! १९ त्रु । ¦ ` चन्द्रमा अस्व न्तरा. दुपरणो धावते विवि । ` न वे हिरण्यमयः षदं विन्त वियुतो वितं भं असय रसौ अर्थमिद वा उ अर्थिन्‌ आ जाया युवते पतिम्‌ । ` ` ` ` ति बरष्यं पथः प्व रसं दे वितं भ अस्य रस:

॥ भं० १ सूर १०४, म० १

९9

ध

<

९[१९] ९१५६)

२ (११७८)

¢

क्ष १, धर ७, च २९] [७५] [ ऋम्वदः । मै० ९; चू° १०५, मे० इ

मो षु दवा अद्‌; स्व ¶- रवं पादि हिवस्परिं । मा सोम्यस्य जमुदः शने भूमं कषां चन वित्तं मै अस्य रोदसी यनं पच्छाम्यदम स तद्‌ दूतो वि चति । कं छते एव्वं गतं कस्तद्‌ विभर्ति नूत॑नो वित्तं म अस्य रोदसी अमी य दताः स्थन॑ विष्वा रोखन दिविः। कद्‌ धं ऋतं कदनृतं क्तं प्रता वु आहुति - दत्तं म अस्य रोवसी

कद्‌ व॑ं कतस्य धर्णसि कद्‌ वरूणस्य चक्ष॑णम्‌ ।

करदरय्णो मरहस्था - तिं क्रामेम दद्धो वित्तं म अस्य रदी

अहं सो अस्थि यः पुरा सुते वदमि कानि चित्‌ ।

तं मां व्यन्त्ाष्योद॑ वृका न तृच्णजं मूगं वितं म अस्य रोदसी ` सं तां तरन्त्युभित॑ः सपनीरिव पशवः

५७

सूपो न शिश्ना व्यदन्ति माध्यः, स्तोतारं ते शतक्रतो वित्तं मे अस्य रोदसी `<

अभी ये उत्त रश्मय - स्तत्र मे नाभिरातता ।

छितस्तद्‌ वेकाप्त्यः स जांमित्वायं रेमति वित्तं अ अस्य रोदसी अमी वे पशछोष्णो सध्ये तस्थुहो दिवः 1 |

देयक्रा नु प्रवाच्य॑ सधीचीना नि. वावृतु - लं म॑ अस्य रोदसी

सुपर्णा एत आसते मध्यं आरोधने दविः !

ते सेधन्ति पथो वृकलं तर॑न्तं यहतीरो षितं मे अस्य रोदसी नम्य तदुक्थ्यं हितं देवासः सुपरवादन्‌ । श्वतमर्घन्ति सिन्धवः सत्वं तातान सूर्यो ` ` षित्तं भं अस्य रोदसी

अग्नि तव्‌ त्यदुकथ्य॑वदेष्ठस्तयाप्य॑म्‌ । स न॑ः स्तो म॑नुष्वडा देवान्‌ य॑क्षि विदुष्टरो वित्तं भ अस्य रोदसी सन्तो होतां मनुष्व वेव अच्छा विष्टरः ।

अग्ैव्या संधूदति ददो वेवेषु मेधिरो वित्तं ५ अस्य रोदसी अरहा कृणोति वरुणो गातुविवृं तमीमहे । = ्यर्णोति हृदा म॒तिं न्ये जायतामृतं वित्तं भ अस्य रोदसी

असो यः पन्थां आवित्यो विषि भ्रवाच्यं कृतः । -नसदवा अतिक्रमे ते म्॑तासो न प॑रयथ ` विततं म॑ अस्य रोदुसी [:,

९ १०२१]

८६ ~

१

1

१९ (११६२)

ऋग्वेदे । अर १, र ०० ब० दर] {८०1 [ मे० १,६्‌० १११,०३

आ तंक्षत सातिमस्मम्य॑मृमवः सातिं रथाय स्ातिभधते मरः ।

सातिं नो जे सं महेत विश्वहां जामिमजामिं पुत॑नासु सक्षणिम्‌ ३ ऋमुक्षणमिन्दरमा हुं ऊतय ऋमून्‌ वाजान्‌ बरुतः सोम॑पीतये ।

उभा भिच्रावरुणा नूनम्ण्विना ते नं हिन्वन्तु सातये धिये जिवे ४ ऋमुर्मरांय सं शिशातु साति समर्यजिद्वाजो अस्मा अविष्टु । | तन्नं मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत थीः ५ [३२८१२१० | ( ९१२ }

२५ कुल्ख आद्धिरसलः। १८ आद्यपादस्य ) धाषापएृथिव्यो, १ ( द्रितीयणावस्थ ) सग्निः, १ ( उ्लराथैस्य ) अश्विनौ; २-२५ अद्षिनौ । जगती; २४-२५ चिष्टुष्‌ ।

ईट द्यादांपृथिवी पर्वविं्ये ऽन घर्मं सुरुचं याम्चिषटये ।

याभिभेरं कारमंशाय जिन्व॑थ स्तामिंरू षु ऊतिभिरण्विना ग॑तम्‌

युवोरवनायं सुभरां असश्चतो रथमा तस्थुर्वचसं न मन्त॑वे ।

याभिर्धियोऽवथः कर्मनष्टये ताभिरू षु ऊतिर्भिरग्विना ग॑तम्‌ २

युवं तासौ विग्यस्यं ग्रासंने , विदां क्ष॑यथो अमृत॑स्य मज्मना 1 |

याभिर्धनुमस्वं१ पिन्व॑थो नरा ताभिर षु ऊतिभिरश्विना गतम्‌ ३ |

याभिः परिज्मा तनयस्य मज्मना द्विमाता तूर तरणिर्विभूषति ।

यामिख्िमन्तुरभवद्‌ विचक्षण- स्ताभिर्‌ षु ऊतिभिरण्छिना ग॑तम्‌ ४

यामीं रेभ निषतं सितमरद्धय उद्‌ बन्दुनमेरयतं स्व्॑हो 1 |

याभिः कण्वं प्र सिषासन्तमाव॑तं ताभिरू षु ऊतिभिरम्बिना भ॑तम्‌ ५ [३१] |

|

याभिरन्तकं जसमानमारणे मुज्यु याभिरष्यथिभिर्जिजिन्वथुः । |

याभिः कर्कन्धुं वय्यं उ जिन्वथस्ताभिरू षु ऊातामराश्वना गतम्‌ &

याभिः शुचन्ति धनसां सूषंसद॑ ततं धर्ममोम्याद॑न्तमच्रये ।

याभिः पृश्निगुं पुरुकुत्समावतं ताभिरू षु ऊतिभिरग्विना म॑तम्‌ ७

याभिः शचीभिर्वृषणा परावृजं ॒परान्धे श्रोणं वक्षस एतवे कृथः

याभिर्वर्तिकां ग्रसिताममुञ्चतं ताभिर षु ऊतिभिरण्विना गतम्‌ ८

सिन्धुं मधुमन्तमसंश्चतं वसिष्ठं यां ।

यामिः कुत्सं श्रुतय नयंमाव॑तं॑ ताभिरू षु ऊतिभिरण्विना म॑तम्‌ ८ (९२९)

अण० १, अ०७,च० ३४] [८९] [ऋग्वेद ;

याभिर्धैरपला घनसा्थर्व्यं सहस्रमीह्न आजावजिन्वतम्‌ 1 याभिर्वमरव्यं भरेणिमाव॑तं॑ ताभि घु ऊतिभिरश्विना ग॑तम्‌

याभिः खदन्‌ ओजिजायं दणि कुर्घश्रवसे मधु कोको अक्षरत्‌ । ्षीव॑न्तं स्तोतारं याभिरावतं ताभि घु ऊतिभिरश्विना गतम्‌ याभीं रसां श्षोद॑सोद्रः पिपिन्वथुरनश्वं याभी रथमावतं जिषे । याभिचिशोक उच्वियां उदाजत ताभि यु ऊतिभिरश्विना गतम्‌ याभिः सूरध॑ परियाथः परावतं मन्धातारं कषे्रपत्येष्वावतम्‌ । याभिर्विप्रं प्र भद्द्राजमाव॑तं ताभिर षु ऊतिभिरश्विना गतम्‌ या्निनहास॑तिथिग्नं कंल्ञोजदं दिवोदासं कम्बरहत्य आवतम्‌ । याभिः पूर्भि् चसर्दस्युमावतं ताभिर बु ऊतिभिरण्डिना गतम्‌ यािवन्नं विपिपानसुपस्तुतं कलिं याभिर्वित्तजानिं दुवस्यथः । यापिव्यश्वसुत प्रथिमाचत्‌ ताभि इ ऊतिभिरण्विना गतम्‌

याभ्रा काय याभिरत्रये याभिः पुरा मनवि गातुमीषथुः । याभिः शारीराज॑तं स्य॒म॑ररमय ताभि घु ऊतिभिरच्विना गतम्‌ यामिः पट॑का जद॑रस्य मज्मना-यिनाकषदेच्चित इद्धा अज्मन्ना । याभिः शार्यातमव॑शा महाधने ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतम्‌ याभिरङ्गिरो मन॑सा निरण्यथो ऽग्रं गच्छथो विवरे गोअर्णसः । याभनिर्मं शरमिषा समावतं ताधिरू षु ऊतिभिरश्विना गतम्‌ याभिः पत्नीविसदायं न्यूहथुरा घ वा याभिररूणीररिक्षितम्‌ 1 याभिः सुदासं ऊहथुः सदेव्यं ताभिरू षु ऊतिभिरश्विना गतम्‌ याभिः ङंताती भव॑थो दकाल भुज्युं याभिरवथो याभिरधगुम्‌ । ओम्याद॑तीं सुभरामृतस्तुभं ताभिरू षु ऊतिभिरश्चिना गतम्‌

याभिः कृशालुमसंने दुवस्यथो जवे याभिर्युनो अवैन्तमावतम्‌ । मधु मियं म॑रथो यत स्रद़भ्य-स्ताभिष षु ऊतिभिरश्विना गतम्‌ याभिर्मरं गोषुयुधं नृषाह्ये ॒ क्षेत्र॑स्य साता तन॑यस्य॒ जिन्वथः

यामी रथौ अद॑थो यामिरत्‌- स्ताभिंरू षु ऊतिभिरश्विना गतम्‌ याभिः कुत्समाजुनेय शतक्रतू पर ुर्वतिं प्र च दभीतिमावतम्‌ ।

याभि्वसन्ति पुरुषन्तिमावतं ताभिरू षु ऊतिभिरडना गतम्‌ ११

मं०१, सू० ११२) मं १०

१० [३४

१२

१३

१५ [३५]

१६

१७

रर

२२ (१२३३)

कऋरग्वेद्‌ः 1 अ० ९, अ० ७, व° ६७ | [ ८२ ] [ संर १, सू० ११२, १०२४ अर॑स्वततीमश्विना वाच॑मस्मे कृतं नो दस्रा वृषणा मनीषाम्‌ \

अद्यूत्येऽवसे नि हये वां वृधे च॑ नो भवतं वाज॑सातौ २४

द्युभिरक्तुभिः परं पातमस्मा नरिोभिरम्विना सौभगेभिः ।

त्रो मित्रो वरुणो मामहन्ता प्रति; सिन्धुः पृथिवी उत दौः २५ [३७] (१९६५)

| [ अष्टमोऽध्यायः ॥८॥ ब १-२६] (११९)

२० त्स आदङ्गिरसः। ६ उषाः (उत्तराधैस्य) रात्रिश्च; २-२० उषाः । किष्टुष्‌ । इदं श्रेष्ठं ज्योतिषां ज्योतिरागां -च्चित्रः प्रकेतो अजनिष्ट विभ्वां । यथा भसूता सवितुः स॒वाय॑ एवा राज्युषसे योनिमारक

१ रुङद्रत्सा रुशती श्वेत्यागा - द्रिगु कृष्णा सद॑नान्यस्याः । समानबन्धू अमृते अनूची द्यावा व्ण चरत आमिनाने २ समानो अध्वा स्वस्नोरनन्त - स्तमन्यान्यां चरतो देवरं । न भथेते न तस्थतुः सुमेके नक्तोषासा सम॑नसा विख्पे ९ भास्व॑ती नेत्री सूनृतानामचेति चित्रा वि दुर न आवः । प्राप्य जगद्वञु नो रायो अर्य दुषा अंजीग्मुरवनानि विश्वां ४

जि्यद्ये 8 चरितवे मघो- न्यांभोगयं इष्टय राय डं त्वम्‌ । वृभ्रं परय॑द्भच उर्विया विचक्ष उषा अंजीगसव॑नानि विश्वं ५ [१] कषत्रायं त्वं श्रवसे त्वं महीया इष्टय त्वमथमिव त्वमित्यै । विसंहडा जीविताभिप्रचक्ष उषा अजीगर्भुवनानि विभ्वा एषा क्वो दिता रत्य॑द्षिं व्युच्छन्ती युवतिः शुकवौसाः । विश्वस्येशाना पार्थिवस्य वस्व॒ उषो अदेह सुंभगे स्यच्छ ७ परायतीनामन्वेति पाथ आयतीनां प्रथमा शश्व॑तीनाम्‌ !

व्युच्छन्ती जीवमुंवीरयं -म्त्युषा मृतं कं चन बोघय॑न्ती

उघो यदुं समिधं चकर्थ वि यदावश्चक्ष॑सा सूर्यस्य । यन्मार्ुषान्‌ यक्ष्यमाणो अजीग - स्तद्‌ वेवेषुं चकृपे भद्रम कियात्या यत्‌ समया मवाति या ष्या नुनं व्युच्छान्‌ ।

अनु पूवः कृपते वावजञाना रवीध्याना जोष॑मन्याभिरेति १० [र] (१९४५)

~ ॐ० १, ज० ८, व० ३] [८३] [ ऋम्वेद्‌ः । मै० १, मू० ११३. मर ११

॥&>>

ईयुष्टे ये पूर्वतरामप॑श्यन्‌ व्युच्छन्तींमुषसं मर्त्यासः । स्माभि नु धरविचक्ष्यंभू - दो ते चन्ति ये अपरीषु परान्‌ खवयद्‌ दषा कतया छतिजाः सुम्नावरीं सूनृतां हैरय॑न्ती । मज्गलीरविश्रती देवीति - मिहा्योषः भे्ठतसा व्युच्छ श्वत पुरोषा व्युवास देव्य - थो अददं व्यावो मघोनी । अथो द्युच्छादुततरौ असु चू- नजरामृतां चरति स्वधाभिः व्य सिभिर्विव आतांस्वद्यौ दपं कृष्णां निर्णिजं देव्यावः । प्रवो ध्यन्त्यरुणेभिरश्चे -रोषा यांति सुयुजा रथेन

जवर्हन्तरी पोष्या वार्याणि वित्रं केतुं करणुते चेकिताना । हयुक्षणामुपमा शश्व॑तीनां विभातीनां म॑थमोषा व्यभ्वेत्‌

& | ।&

२

उदीर्ध्वं जीवो असुं आगा -द्ष पागात्‌ तम॒ आ ज्योतिरोपि । आरकू पन्थां यातवे सूर्याया - मन्म॒ यच अतिरन्त॒ आयुः स्य॒म॑ना वाच उदियर्ति वाहः स्तवानो रेभ उषसों विभातीः । अदा तदुच्छ गणने मो - न्यस्मे आयुर्नि दिदीहि प्राव॑त्‌ या मोल॑तीरदसः सर्वधीरा व्युच्छन्ति दु्युषे सर्त्यीय । वायोरिव सूनृतानाशकृकै ता अश्वदा अश्नवत सोमसुत्वा माता देवानामदितेरनीकं यज्ञस्यं केतु्हती वि भंहि 1 भरशास्तिकद्‌ बहणे नो व्युच्छा नो जने जनय विश्ववार यच्चित्रमप्न उषसो वहन्ती - जानाय इाङामानायं मद्रम्‌ । तन्नौ मितो वरुणो मामहन्ता - मदिंतिः सिन्धुः थिवी उत चः ( ११७)

१६ सत्स आङ्गिरसः 1 सब्र । जगती; १०११ तरिषटुप्‌ । इमा रुद्रायं तवसे कपर्दिने क्षयद्वीराय पर भरामहे मतीः । यथा शमसंद्‌ द्विपदे चतुष्पवे विश्वं पुष्टं यामे अस्मिन्ननातुरम्‌ मृव्छ नें रुद्रोत मो मय॑स्कृधि क्षयद्वीराय नमसा विधेम ते ।

यच्छं च योक्च मनुरायेजे पिता॒तर्वश्यामर तव॑ रद्र प्रणीतिषु 1

११ १२ १३ १४

१५ [२]

१७ १८ १९

२०[४। ९२५५)

र्‌ ९२५७

ऋग्वेदः । अ० १, भ° ८, ०५] {< ] [षं० १, सूर ११५,१०६

अयाम त सुमतिं देवयज्यया ॒क्षयद्रीरम्य तवं श्र मीहूः ।

सुम्नायन्निद्‌ वितो अस्माकमा चरारिष्टवीरा जुहवाम ते हविः द तवेषं व्यं सदं य॑जसाध॑ वद्धः कविमवसे नि हंयामहे । अरे अस्मद दैव्यं दत अस्यतु सुमतिमिद वयमस्या दरंणीमहे 1 ~ दिवो दैसाहम॑रुषं कंपदिनं॑ ववषं रूपं नम॑सा नि हंयामहे । | हस्ते बिभ्रद भेषजा वार्याणि श्म व॑ च्छदिरस्मभ्यं यंसत ५ [५] |

| इदं पित्रे मरुतामुच्यते वच॑ः स्वादोः स्वादीयो रुद्राय वनम्‌ |

। रास्वा च नो अगत म्तेमोज॑ने त्मने तोक्राय तन॑याय मूढ ६ | | मा नौं महान्तेमृत मा नें अर्भकं मा न॒ उक्षन्तमुत सा न॑ उक्षितम्‌ । | ' भा नें वधीः पितरं भोत मातरं मा न॑ः प्रियास्तन्वो रद्र रिषः ७ | मा न॑स्तोके तनये मानं आयी समानो गोषु मानो अरेषु रीरिषः। । दीरान्‌ मा नो रुद्र॒ भामितो व॑धी हषिष्मन्तः सवृमित्‌ त्वां हवामहे ' < | उप॑ ते स्तोमान्‌ पशुपा इवाकरं रास्वां पितर्मरुतां सुस्नमस्मे । | अद्रा हि तें सुमति्मषयत्तमा- थां बयमव्‌ इत्‌ ते वृणीमहे ४ | आरे ते गोघ्नमुत परुषप्रे क्षयद्वीर सुन्नमस्मे तं अस्तु । । मृव्य च॑ नो अधिं च बूहि देवा धा च न॒ः शाम यच्छ द्विव; १० | अवोचाम नमो अस्मा अवस्यवः शृणातु नो हवं सव्र मरुत्वान्‌ 1 । तन्नो भित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः प्रथिवी उत द्यौः ११ [६] (५९६४ | | (११५) | ६ र्त्स आङ्गिरसः | सूयः । तरिषुष्‌ । | चित्रं वेवानामुदगादनीकं चश्वमित्रस्य वरुणस्याभनेः।

आघ्रा द्यावापृथिवी अन्तरि्॑सूर्य आत्मा जग॑तस्तस्धुषशच १

सूर्यौ वृवीमुपसं रोचमानां मर्यो न योषामभ्येति पश्चात्‌ । यत्रा नरो देवयन्तो युगानि वितन्वते पतिं भद्रायं भद्रम्‌ २ भद्रा अश्वां हरतिः सूर्यस्य चित्रा एत॑ग्वा अनुमाद्यासः । जमस्यन्तों दिव आ पृष्ठम॑स्थुः परि दावपृथिवी य॑न्ति स्यः ३

० १, य० ८ च० ७] {८५1 [ ऋग्वेदः । मं० १, द्‌० ११५, म० ४

तत्‌ सस्य देदत्वं तन्य॑हित्वं मध्या कर्तर्वित॑तं सं ज॑भार ।

यदेदयुक्त हरितः सधस्थादाद्रात्री वास॑स्तनुते विमस्म ४

तन्लिचनस्व वर॑णस्याथिचध्े सूर्यो खूपं क्रणुते योरुपस्थे ।

अनन्तमन्यद शङघदस्य पाज॑ः कृष्ण्न्यदद्ररितः सं भरन्ति ५

अदा ददा उर्विता सू्॑स्य भिरंह॑सः पिपृता निरवद्यात्‌ \

तन्नं मिनो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत दयौः & [७] (१९७२)

(११६) [ सप्रदृहोऽद्धवाकः ॥१७॥ लृ ११६-१२० ] २५ कश्चीवान्‌ देषैतमस भोशिजः । अश्विनौ । चिब्टरर्‌ ।

॥ भ्य ७ वषर हिवि दत ~ इयर्यभि = ॥ ] साद्त्याभ्यां बर्हिरिव प्र वृ स्तोम इयन्यश्रियव वातः

यावश्रगाय धिमरदायं जायां सेनाजुवा न्यूहतू रथन श वीदुपत्म॑भिरशुेमैभिवा बवाना, वा जूतिभिः शाशदाना ।

तद्‌ रासंमो नासत्या सहस्रमाजा यमस्वं प्रधनं जिगाय २ तुये ह भुन्यु॑ष्डिनोदमेधे रयिं न कथिनसमूरवौ अवाहाः 1 तसूंहधुरनौभिर्मन्दतीभि -रन्तरन्धुद्धिरपोंदकाभिः ३ तिसः क्षपचिरहंतिवज॑द्धि नासत्या भुज्युमूहथुः पतङ्गः 1

समुदस्य धन्व्॑ार््सयं परि चिभी स्थः शतपंद्धिः बल्यः ४ अनारम्भणे तद॑वीरयेथा-मनास्थाने अग्रभणे संसुदे ।

यदश्विना ऊहधुंभुज्युमस्तं ज्ञतारितरां नावमातस्थिवांसम्‌ ५ [<] यरम॑म्विना वुदुः श्वेतमश्वं -मधा्वाय राश्वदित्‌ स्वस्ति ।

तद्‌ वाँ वातरं महिं कीर्तन्य मूत द्रो वाजी सदमिद्धव्यो अर्यः ह युवं न॑रा स्तवते ष॑चियाय कक्षीवते अरदतं पुरंधिम्‌ ।

कारोतराच्छफादश्वस्य वृष्ण॑ः शतं कुम्भा असिञ्चतं सुरायाः ७ हिमिनायिं परसम॑वारयेथां पितुमतीमूरजमस्मा अधत्तम्‌ ।

ऋलीसे अदरिमश्विनाव॑नीत मुच्निन्यथुः सगणं स्वस्ति र

1... ॥ 1 न चक्रथुर्जिह्यवारम्‌ ॥ परावतं नासत्यानुदेथा सुाञुं चक्रथुजिं । न~ (न्य ॥ गोत॑मस्य क्षरन्नापो न पायनाय राये सहघ्राय॒ तृष्यते गोत॑मस्य ९ @)

दुग्बेद्‌ः! भ० १, अ० ८, व० ९] [ ८६]

जुजुरुषो नासत्योत ब॒त्रिं भाशचतं द्वापिमिव च्यवनात्‌ । परातिरतं जहितस्वायुरख्ा - दित्‌ पतिंमकृणुतं कनीनास्‌

तद्‌ दो नरा शंस्यं राध्यं चा-भिष्टिमन्नंसत्या वख्थम्‌ ।

यद्‌ विहांसा निधिषिवापगृह् - मुद्‌ दंातादृषथुरवन्दुनाय

तद्‌ वा नरा खनये दसं उद्र - माविष्छणोमि तन्यतुर्न वृष्टिम्‌ । बृष्यद्‌ः ह यन्मध्वाथर्वणो वा- स्वस्य हीणा श्र यदुवाच अजोहवीन्नासत्या करा वाँ अहे याम॑न्‌ पुरुभुजा पुर॑धिः । शरुतं तच्छासुरिव दधिभत्या दिर॑ण्यहर्तमग्विनावदत्तम्‌ आस्नो वृकस्य वर्तिकाम्ममीकेः युवं न॑रा नासत्याभुभक्तम्‌ 1 उतो कवि पुरथुजा युवं ह॒कृपमाणमङ्रणुतं विच

रिं हि देरिवाच्छदि पर्णं - माजा खेलस्य परितक्म्यायाम्‌ । सद्यो जछचामा्यसीं विर्पलाये धने हिते सरवे प्रत्य॑धत्तम्‌

डातं मेषान्‌ वृक्ये चक्षवान - मज्राश्वं तं पितान्धं च॑कार । तस्मा अक्षी नासत्या विचक्ष आध्॑ दरा मिषजावनर्वन्‌ आ वां रथं दुहिता सूर्यस्य कार्मवातिषठदैता जयन्ती । विश्वै वेवा अन्व॑मन्यन्त द्धिः समुं भिया नासत्या सदेथे यदयातं दिवोदासाय वर्त - ्मरदराजायाग्विना हय॑न्ता । रेवदुवाह सतनो रथो वां वृषभश्च लिंशुमाशव यक्ता

रथिं सुत्रं स्वपत्यमायुः सुवीर्यं नासत्या वह॑न्ता ।

आ जहां समनसोप वाजे -खिरहे। भागं द्ध॑तीमयानम्‌ परिविष्टं जारं विभ्वतः सीं सुगेभिर्क्तमूहधू रजोभिः 1 विभिन्दुनां नासत्या रथेन वि पपै अजरयू अयातम्‌

एकस्या वस्तोरावतं रणांय॒वज्ंमम्विना सनये सहस्र । निरतं दुच्छुना इन्द्रवन्ता प्धुभव॑सो वृषणावरातीः

छारस्य॑ चिवाचतकस्यावतादा नीचादुच्चा च॑कथुः पात॑वे वाः । यवे चिन्नासत्या, शचीमि -जंसये स्तथै पिप्यथुर्गाम्‌ अवस्यति स्तुवते कृष्णियाय करयते नासत्या शयमिः ।

पष न नटमिव दरौनाय विष्णा ददयु्वश्वकाय

{० १, ० १११,म०१.

१०.

११

१४

१५ [१०]

१६ १७ १८ १९

२० [११]

२९

रर

(१९०५)

अ० १० ८, वर १२] {८७ ] | श्लग्वेदः । मं० १,५्‌० ११६, म० २४

दन्न शशचीरकिवेना नव यू-नर्वनद्ं श्रथितम॒प्स्द4 नतः !

विगतं रेषगुदनि प्रवक्त - ुन्िन्यथुः सोधमिद सवेण २४

भ घुं दसौस्यग्विनाववोच -मस्य पति; स्यां सुगवः सुवीरः ! 6

उत पश्य॑श्रुवन्‌ पीर्घमायु -रस्तमिवेव्जरिमा्ौ जगम्याम्‌ २५ [१२] (१२९०) ( ११७)

२५ कक्षीवान्‌ दै्ध॑तयरू दिजः । आश्विनो । त्रिष्टुप्‌ 1 ष्ठुः सो्म॑स्याण्विना परदय धतो होता सिवासते वाम्‌ । बषिष्॑ती रातिर्विथिंता मी -रिषा यातं नास्त्य वाओः १ यो क॑मग्विना षन॑सो जवीयान्‌ रथः स्वश्ठो विज्ञ आनिगांति 1 येन गच्छ॑थः सुकृतो दुरोणं तेन॑ नरा व्तिरस्सभ्यं यातम्‌ क्रदि नरावंहसः पञ्डंजन्व -वृनीसादन्नं सुच्छथो गणेन ।

९१

मिनन्ता दस्योरशिवस्य श्राया अनुष बुवणा चोदयन्ता ६

अच्छं न गृह्ुसरिवना दुरेव - रषिं नरः यृषणा रेभमप्सु । 9

सं तं रिणीथो विशते दरसभि- न दौ जूर्यन्ति पव्या कृतानि \। सुषुष्वासं न निरतेरुपस्थे सूर्य॑ न दु! तम॑सि क्षियन्तम्‌ ।

शुभे रुक्मं न दर्ातं निखात - बुदरूपथुरशिविना वन्दनाय ५ [१९३] तद्‌ वा नरा शंस्यं पञ्ियेणं कष्ीव॑ता नासत्या परिज्मन्‌ 1

छाफादृरष॑स्य वाजिनो जनाय जातं कुर्मो असितं मधूनाम्‌ ६

युं न॑रा स्तुवते कष्णियायंषिष्णाप्वं दृद्थुविरवकाय ।

घोषायै वित्‌ पित्षदें दुरोणे पति जूधन्त्या अश्विनावदत्तम्‌ ७

युवं क्षयाव\य रङ्तीमदत्तं महः क्षोणस्याश्विना कण्वाय ।

्रवाच्यं तद्‌ वुषणा कृतं वां यल्नाखदायु शरवो अष्यधत्तम्‌ ८

पुरू व्पीस्यम्विना दधाना नि पेद्वं ऊहथुराशुमश्वम्‌ ।

सहस्रसां वाजिनमध॑तीत - महिंहनं भवस्य तरुत्रम्‌ ९

एतानि वां शरवस्या सुदानू बह्मा सद॑न रोर्वस्योः ।

यद्‌ वाँ पञासो। अश्विना हव॑न्ते यातमिषा च॑ विदुषे च वाजम्‌ १० [१४] (१३०७)

` छग्वेद्‌ः । भ० ६, भं* ८ व° १५] {८८1 [ स० ए, सू० ११७, म०१ स्‌ नोर्मानिनाश्विना गृणाना वाजं विप्राय भुरणा रद॑न्ता ।

अगस्त्ये ब्रह्मणा वाव्रुधाना सं विष्पौ नारत्यारिणीतय्‌ ११

कुह यान्तां सृष्टुति काव्यस्य दिवो नपाता वृषणा शयुत्रा । दिश्ण्यस्येव कठो निखांत्‌-मदरूपथु्द्रमे अ॑ग्ठिनाह॑न्‌

१२ युवं च्यवानमश्विना जरन्तं पुनर्युवानं चक्रथुः दारशैभिः !

सुवो रथं दुहिता सूर्यस्य सह त्रिया नांसन्यावृणीत १३ युवं तुयाय पूर्न्यभिरवैः पुनर्मन्यावभवतं युवाना 1 युवं भुज्युमणसो निः समुद्राद्‌ विभिंख्युररञेभिरस्यैः १४ अजोहवीदश्विना तौग्यो वां ॒प्रोह्णः समुद्रम॑ल्यथिर्गन्वान्‌ 1

निष्टमूहथुः सुयुजा र्थन मनोजवसा वृषणा स्वस्ति १५ [१५] अजेंहवीदरिविना वर्तिका वामास्नो यत्‌ सीसमुतं बुकस्य ।

वि जयुषां ययथुः सान्वद्रं जातिं विष्वा अहतं विषेणं १६

ङतं मेषान्‌ वृक्ये मामहानं तमः प्रणीतमरिविन पित्रा ।

आक्षी ऋजारेदे अरिविनावधन्तं॑ज्योतिरन्धायं चक्थुर्िचक्ष १७ शुनमन्धाय भर॑मह्नयत्‌ सा॒ वृकीरश्विना वृषणा नरेति ।

जारः कनीन इव चक्षदान ऋजवः शञातमेकं च मेषान्‌ १८

भटी वामूतिरश्विना मयोभूरुत खामं धिष्ण्या सं रिणीथः ।

अथां युवामिद॑ह्यत्‌ पुर॑धि- राग॑च्छतं सीं वृषणाववोभिः १९

अनुं दा स्तर्यं † विष॑क्ता-मपिन्वतं शायद अश्विना गाम ।

युवं शचीभिर्विमदाय जायां न्यूहथुः पुरुमित्रस्य यो्प॑म्‌ २० [१६]

यवं वुरकेणार्विना वपन्ते - षु दुहन्ता मनुषाय दघरा 1 अभि दस्युं वरेणा मन्तो रु ज्योतिंश्वक्रथुरायीय २१ आथर्वणायाश्विना दधीचे भ्व्य शिरः परतैरयतम्‌ ।

सवा मघु प्र वोँचहतायन्‌ त्वार यद द॑खावपिककषय वाम्‌

सदां कवी सुमतिमा च॑के वां॒विर्वा धियो अशरिवना भाव॑ते मे । ४

अस्मे. रयिं नासत्या बरहन्त॑ -मपत्यसाचं श्रुत्यै रराथाम्‌ रहे हिर्ण्यहसम्तमदिवना रर॑णा पुत्रं न॑रा वभिमत्या अदत्तम्‌ ।

त्रिधा ह शयाव॑मञ्िना विकस्तमुज्जीवस एरयतं सुदानू २४ (१३१)

अं० १, भ० ८, क० १७ {८९} [ ऋग्वेदः । म० १, नू ११५ म॑० २५

एत्थ वामग्विना वीर्याणि प एव्याण्यायवोऽवाचन । 1

च्य कृण्वन्तो वृणा युचरभ्यौ सुवीरासो विवृथमा वदेम्‌ ८

८

५ [१७] (१३२२)

(११८ >)

११ करश्चीवान्‌, दै्धतमस ओशिजः। आं ग्नौ । श्रिष्टुष्‌ ।

१)

ॐ स अदन श्वेनप॑त्वा॒सुभूष्छीकः स्वरी यात्वर्वाङ्‌ ।

यो मन॑सो जवींयान्‌ चिवन्धुरो दुंषणा वातरहाः १

चिबन्धुरेणं तिवृता रथेन जिचक्रेण सुवृता यास्वा

पिन्व॑तं भा जिन्व॑तसधैतो नो वर्धय्तमहिवना वीरयस्मे य

प्रवद्यामना सुवृतए रथन दावम जणं शल्ेकमदरः ।

किमङ्ग वां परत्यव॑तिं ग्ि्ठा -हुविप्ासो अश्विना पुराजाः ३

आ वां श्येनस्य अदिवना वहन्तु रथे युक्तास आङ़वादः पतङ्गः ।

ये अप्तुरो दिव्यासो न गुध अभि प्रयो नासत्या वहान्त भ्र ॥ आ वां रथ॑ युवतिसितषठद््न॑जुद्धी नरा दुहिता सूरस्य ।

परि वामर्वा वषुदः पत॒ङ्गा वयो वहन्त्वरुषा अभीके ५ [१८]

उद्‌ वन्दनभेरतं वंखनाभि रुदभं दुखा वृषणा रा्चीभिः ।

निशैप्यं पारयथः समुद्रात्‌ पुजरच्यवानं चक्रथुुवानम्‌ द युवमल्रयेऽव॑नीताय तप्त - भूजैमोमानमरिविनावधनत्तम्‌ ।

युवं कण्वायापिरिताय चक्षुः प्रत्यधत्तं सुष्टाते जुजुषाणा ७ युदं धं गयवें नाधिताया-- पिन्बतमरिवना पर्याय ।

अमुत घरतिकरामहंसो निः प्रति जश्च विरपलाया अधत्तम्‌ < युधं शवेतं पेदवे इन्त्रदत हिहन॑मश्विनादत्तमरव॑म ।

जोद्न॑र्यो अभिभरतिमुथ रंहस्रसां वृषणं वीडुङ्गभ ९ ता वाँ नरा स्ववसे सुजाता हवामहे अष्दना नाधमानाः

आ न॒ उप॒ वसुमता रथेन गिरो जुषाणा सुविताय यातम्‌ १० आ स्येनस्य जद॑सा नूतनेनास्मे यातं नासत्या स॒जोषाः

हृते हि यामरिवना रातहव्यः ररवत्तमाया उपस) षवुष्टो ११ [१९] ९३३३)

१९

| ऋग्वेदः | अ० १, अ० ८, व० २० ] [९० } { २० ९, सू° ११९, मे०॥ | (११९)

| १० कष्ीवान्‌ देषैतमस ओशिजः । आवन ! अथसी !

1

||

जा च रथ पुरुमायं मनोजुद॑जीराश्दं यञि जीवदं हृदे ! सहस्रकेतुं वनिन ठतद॑सु॑शरुष्टीवान॑' दस्ोधामभि पयः

ऊर्ध्वा धीतिः भत्यस्य॒ प्रयाम -न्यधापि हस्न्त्छम॑यन्त आ! दिर; ¦ स्वदामि घर्म मति यन्त्यतय॒ आ वामूर्जजी रथ॑मश्चिनासहव्‌ र सं यन्मिथः पस्छृधानासो अग्म॑त ॒जुभे मला अधिता जयदो र्णें। ^ सुबोरहं मरव्णे चेकिते रथो यद॑श्चिना वह॑थः सूरिमा द ग मवं भुज्यु भुरमाणं विभिर्मतं॒॑स्वयुक्तिभि्यवरहन्तः पितुभ्य्‌ श्‌ । यासि वरशैवणा व्जिन्यं{ दिवोतय सिं देति कामलः

युनोरण्चिन वपुषे युवायुजं रथं वाणीं रेमत्रस्य जार्ध्वषू्‌ ।

[7 1

अ बौ पतित्वं स॒ख्याय॑ जग्ृषी योर्वाबुणीत्‌ जेन्दां दां पतीं ५ [२०] युं रेभं परिषूतेररुष्यथेः हिमेन घर्म परितप्तमनये । युवं शयोरवसं पिप्युरगेषि प्र देण वन्दुनस्तार्यर्यषा दै

युवं वन्दनं निजतं जरण्यया रथं न द॑खा करणा स्विन्वथः ्षेत्रावा विप्र जनथो विपन्यया प वामर विधते ठंसनां भुवत्‌

\9 | अगच्छतं कृपमाणं परावति पितुः स्वस्य त्यजसा निदःभितस्‌ । स्वर्वतीरित ऊतीर्यवोरट॑ चित्रा अभीक अभवन्नभिदयः : उत स्या बां मधुमन्मदिकारप - न्मे सोमस्यौशिजो हुवन्यति । युवं द॑घीचो मन॒ आ विवासथो ऽथा शिरः प्रतिं वामङव्यं वृत्‌ ९

युवं पेद्वे युरूवारमभ्विना सघा श्वतं तरुतारं दुवस्यथः कथैरभि्यं पृतना दुष्टर चकुतयमिन्दरमिव चर्षणीसहम्‌ ६ ( १२० )

२ कक्षीवान्‌ दै्धतमस ओरिजः । अद्धिविनौ ( १२ ुःस्वमनाशनम्‌ ) । १ गायनी,

७ नष्टरूपी, ५ तलुशिरा, ६ उष्णिक्‌, ७ विष्टार-एदली रतिः, ९ विराट्‌, १०-१२

१० [२१] (१8५)

उद १, अ० ८, ष० २२ ] {९१} ॥ भरहवेदः | म० १, सू० १२०, पं०२

धिद्राखदिदं दुर पच्छ इविद्रानित्थापयो पचतां । ता दिष्ट॑सः हवा त र विद्रास्ा पन्य वोचत \

{व ६च्छ्६ 1

<

२

[२२] शतं मायं तकंवानस्या -हं चिद्धि शिभा॑श्विना वाम्‌ 1 आक्षी शरुभस्पतीं दन्‌ ६

युवं ह्यास्तं महो रन्‌ युवं वा यधिरततंसतम । ता नो व सुगोपा स्यातं पातं नो वृकादघायोः ७ मा कसं धातमभ्यंमि्िणे म साकुत्रां ने गृहेभ्यो येने गुः । स्तनामूजो अर्शिश्वीः <

दीयन्‌ भिघ्रधितये युवा रये च॑ नो मि्ीतं दाज॑वत्यैे । इवे च॑ नो मिमीतं धेनुसन्यै ९ अश्विनोरसनं रथ॑ -भनष्ठं वाजिनीवतोः । तेमां भूरिं चाक्म १०

अयं छह भा तन्‌ दयात र्नो ॐ \ सोसपेयं सुखो रथ॑ः ११

अधर स्वस्य॒ निर्विदे. ऽभुंखतश्च रेवतः ! उमा ता बघिं नर्यतः १२ [२३] (१३५५)

( ९२१ } [{ अश्छदगीऽद्धदाकः ॥१८॥ स्ट० १२१-१२६

१५ कश्चन्‌ दरधतमस ओदिजः । इन्द्रो विभ्वे देवा वा! चिष्ुप्‌ ।

कबित्था नुः पात्र देदयतां वद्‌ गिरो अङ्किरसां तुरण्यन्‌ ।

भ यदानड आ हर््यस्यो - सु क्रंसते अध्वर यजत्रः १ स्तध्ीद्ध खां ख धरुणं धुषाय -हयुर्वाजाय दरविणं नरो गोः ।

अय स्थजां स॑हिषश्व्त व्रां तेनामभ्व॑स्य परं सातरं गोः २ नक्षद्धवमरुणीः पूर्व्य रद्र तुरो विक्ञामद्धिरसामसु चन्‌ ।

तक्षद्‌ वञ्चं नियुतं तस्तम्मद्‌ थां चतुष्पदे नसय द्विपदि ३ अस्य से स्वर्यं दा खताया ीवृतसुधियांणायनींकेम्‌ ¦

यद्ध भरसग चिकदुम्निवर्त ~ दप इहो मानुपस्य दुरो वः ४

तुभ्यं पयो यत्‌ पितराव्ीतां सः सुरेतस्तुरणं भरण्य । शुषि यत ते रेदण आव॑जन्द सवर्ुवांयाः पय॑ उधियांयाः

3

[२४]

अध भ्र ज॑ज्ञे तरणिर्ममत्तु प्र रोच्यस्या उषसो न सूरः

इन्ुर्वभिरष्ट स्वेदुहव्यैः चुदेणं सिश्वश्चरणाभि धाम्‌ ६ स्विध्मा यद्‌ वनधितिरपस्यात्‌ सूरो अध्वरे परि रोध॑ना गोः यद्धं परमासि क्यौ अनु चू- ननित पश्विषे तुराय ` ६) (र)

|

॥ |

ऋरवेदः । अ० १, ० ८, ष० २५] [९२] [ म० १,स० १२१०५ ॥

अष्टा महो दिव आवो हरीं इह॒ ुंम्नासाह॑समि योधान उत्स॑ ! | हरिं यत्‌ ते मन्दिनं दुक्षन्‌ वृधे गोरंभसमद्विभिर्वाताप्यस्‌ त्वमायसं भतिं वर्तयो गो -र्दिवो अ्मानसुरपनीतमरभ्वा !

4;

कृत्सांय॒ यत्र॑ पुरुहूत वन्व - जञ्चछुष्णंमनन्तैः परियासि वधैः ९

पुरा यत्‌ स्रस्तम॑सो अ्ीति- स्तम॑द्रिवः फलिगं ठेति॑स्य । . ॥ शुष्णस्य चित्‌ परिहितं यदोजे। दिवस्परि सुग्रयितं तदादः १० [९५] | अनुं त्वा म॒ही पाज॑सी अके दावा्ाम मदताभिन्ह कर्म॑न्‌ ।

त्वं वरत्रमारायानं सिरासु सहो वञैण्‌ सिष्वपो वराहुम्‌ ११

त्वमिन्द्र नर्यो यो अवो गन्‌ तिष्ठा वातस्य सुयुजो -वहिंठान्‌ ।

यं ते काव्य उशाना मन्दिनं दाद्‌. वुंत्रहणं पां ततश्च वसम १२

त्वं सूरो हरितों रामयो मन्‌ भर॑च्चक्रमेतंगो नायमिन्द्र! | परास्य पारं न॑वतिं नाव्यांना- मपि कर्तमवर्तंयोऽयज्य॒न्‌ १३ । त्वं नो अस्या इन्द्‌ दर्हणांयाः पाहि व॑जिवो दुरितावृभी | ॥ प्र नो वाजान्‌ रथ्यो अरवनुष्या - निषे य॑न्धि श्रव॑से सता॑ये १४ ।

ते सुसतिर्वि : 1 ~ 1 मासा ते अस्मत सुमति द॑सद्‌ वाज॑भमहः समि वरन्त । | आ ने। भज मघव॒न्‌ गोष्वरयो मंहिंठास्ते सधमादः स्याम १५ [२९] (९१) | ॥ दति प्रथमोऽष्टकः ॥ १॥ - (9, )^°+ ~ ( १६२ ) गरी ~>, क = भ व्‌ १५ कक्षीवान्‌ देधतमस ओरिजः। विषवे वेवाः । ति्टुप्‌, ५- र वः पान्त रवुमन्यवोऽन्धो यं रदायं मीहे भरध्वम्‌ । दिवो अस्तोष्यसुरस्य वीरे -रिु्येवं मरुतो रोद॑स्योः

{ प्रथमोऽध्यायः ॥१॥ घ १-२६ ]

६ बिराद्रूफा ।

| ॥ | | ॥ ॥ |

१ पततीव पूर्वहि वावृधध्या उयासानक्त पुरुधा विदाने । सतरनाछं वयुतं वसाना सूर्यस्य भिया सही हिरण्ये; र ममत्तु न; परिज्मा वसौ ममत्तु वातो! अपां वृषण्वान्‌ । । , जिग्रीतमिन्दापवता युवं न~ स्तज्नो विर्व वरिवस्यन्तु देवाः इ उत च्या म्‌ यशसा शवेतनायै ग्यन्ता पान्तोंणिजो हव्ये । ॥ ध्र वो नपातमपां करणुध्व॒ पर मात्रां रास्पिनस्यायोः ` ४ (4)

अष्टक २, भ० १,द० १ | [९३]

आ दें रुवण्युमौशिजो हवव्यै योपेव दंसमर्नुनस्य॒ नशं ¦ पव॑; एप्णे वावन ओँ अच्छा बोदेय वसुतातिमे

शरुतं म मित्रावरुणा हवेमो - त श्रतं सद॑न विश्वतः सीम ।

मतुं नः प्रोतुरातिः सुश्रोतुः सूक्षतरा सिन्धुरद्धिः सुपे सा वाँ वरूण मित्र राति - र्वं छता पृक्षयामेषु पत्रे ! श्रुतरथे पियर॑ये दधानाः सद्यः पुष्टिं निरुन्धानासो अग्मल्‌ अस्य स्पे महिंमथस्व राधः सचां सनेम नहुषः सुवीरा; । जनो यः पद्धभ्ये{ बाजिनींवा -नश्व॑वतो रथिनो मह्यं सूरिः जक्नो यौ सित्रादरूणावभिधर - गते न वाँ सुनोत्य॑ष्णयाघूक्‌ । स्वयं घ यक्ष्मं हदवे नि धत्त॒ आए यदीं होव्राभिर्करतावां स व्राध॑तो नदो दसनत; ज्ञस्तरो नरां गूर्तश्रवाः ।

~ ^

विरदरातिर्याति बाह्लसत्वा॒दिभ्वासु पत्सु सतृमिच्छरः

अषु ग्मन्ता नहुषो हवं सुरैः श्रोतं रजनो अमत॑स्व मन्दराः \ जमोजुो य्विरवस्य राधः प्रद्॑स्तये सिना रथवते

रुतं श्च धाम्‌ यस्य॑ सुरे - रित्ववोचन्‌ द्रतयस्य नंशे । खयुष्ठानि येषु वसुताती सारन्‌ विश्वे सन्वन्तु प्रमथेषु वाजम्‌ मन्दम दक्ततयस्य घासे दत्‌ पच्छ विभ्रती यन्त्यन्ना । किमिष्टाश्व इटरङमिरित ईजानासस्तरुष कते नृन्‌ हिर॑ण्यकर्णं मणिग्रीवमणं - स्तज्नो विश्व वरिवस्यन्तु वृवाः

अर्यो गिर॑ः सय आ जग्सुषरो - घा्ाकन्तुभरयष्वस्मे

चत्वारो सा मजाङ्ञारस्य रिश्चयो राज्ञ आयवसस्य जिष्णोः रथों वां मित्रावरुणा दीर्घाप्साः स्पूमगभस्तिः सूरो नाख्णत्‌

.(१२३ ) १३ कक्षीवान्‌ देधेतमल ओशिजः । उषाः । त्रिषु ।

पृधु रथो दक्षिणाया अयोज्ये - नं देवासो अश्तासो अस्थुः । कृष्णादुस्थावु्यी ३ विहाया - शिकित्सन्ती मानुषाय क्षयाय

[ श्ग्बेद्‌। । मं० ९, सू° १२२, स ५

५ [१]

(९

१२

१४

१५ [३](६३८५)

१ (१६८६)

शिशवः} आ० २, अ= १, व० ४]

परख विश्वस्माद्‌ भु्दनादबोधि अयन्त काज उदा व्यंख्यट्‌ युवतिः पुम - रषा अंगम्‌ चथमः यदृद्य भाग दिभजांति तभ्य उधों दोषे भर्त स देवो नो अनं सदितः दष्ुनः अनागसो दोदति सूर गृहगरहमहना यात्यच्छा दिवेदिवे अधि नासा दः सिषासन्ती योतना रण्ठदागा -द्थ॑मथ्रभिद्‌ जते दसन्‌ भगस्प स्वसा वरुणस्य जामि -रुषः समते पथमा जरस्व ; प॒श्वा स द्या यो अघस्य धाता ज्यम्‌ द इष्िजया रः

उदीरतां सूनृता उवे पुरन्धी - सदृशचय॑; शुशुचानासो! अस्थु स्याह वसूनि तम्रसापमून्ना - विष्छरण्वनतयुषस विभातीः अपान्यदेतयभ्य१न्यदति विषुरूपे अमी सं चरते ।

। परिक्षितोस्तमो अन्या गुहाक - रयौुषाः शोसुखतः रथेन सशी सहतरीप्दु श्वो दीर्घं सदन्त वरुणस्य घास ¦

अनवद्माछ्िंशतं योजना - न्येकैका कतुं परि यन्ति सखः

| जानवर; प्रथमस्य नाम॑ शुक्रा कृष्णादजनिष्ट श्थितीरी ।

| कतस्य योषा न मिनाति धामा ईरहनिष्कृतखा चर॑न्ती

। कन्येव तन्वा शाशदाना एषि देति देवमिय॑छमाणम्‌ ¦ संस्मयमाना युवतिः पुरस्ता - दाविद्सि करणुषे विभानी

सुसंकारा तू योषा - विस्तन्व शणुदे टले कथ ! भद्रा त्वमुषो वितरं व्युच्छ न तत्‌ त॑ अन्या उषसो नास्त अश्वादतीर्गोमितीर्विन्ववांय यत॑माना रमि; सूर्य्य । परां च यन्ति पुन॒रा च॑ यन्ति दा नाम्‌ वह॑माना उपास ऋतस्वं रदिमम॑नुयच्छमाना भदरेभर कतुमस्पासुं येहि । उषो नो अदय सुहवा श्ुच्छा- स्मासु रायां धवंत्सु च स्युः

(२२४) १३ कक्षीवान्‌ दै्ैतमस ओशिजः। उधाः । विषम्‌ 1 ध; उच्छन्ती समिधाने जा उलन उधिया जयोतिर । जवो न्नो अत्र॑ सतिता न्वर्थं प्रासावीद्‌ दिपत्‌ प्र चतु्पदितयै

(क)

1

वा> ~ व < ह क "~ ऋ -- 4 ~

{ ९8 | {० १

७३ सू° १२ ३ ) म१ 1

४

+ [च

(|

११ १२ १३ [६ (६२९८) 1 (६३९२)

आर २; भ १०५ [स्५] | ऋस्वेदः। प्र॑० १, स्‌ १२४, = २

परमिनती ब॑नुष्यां युगम । ~-स्यतीनां -प॑खमोया व्यंसीत्‌ २ पोतिर्तखाना सखला पुरस्तात्‌ ।

परजानतीव न दिको भिनाति ६ परिधं । 1 ५ [७] ६ ५9 € आसां पूवीसामरहसु स्वसा --धपंस पूरवीमर्ेति पश्चात्‌ । ताः भत्वन्नव्धसी्ूनडस्ये रेवडुच्छन्तु सुदिना उषासः ९ तर सोषयोवः प्रणते संयो-ज्युंव्यम्ानाः पणयः ससन्तु । | ५ (~. चोनि =. सते 1 ^ रेवदुच्छ भचद॑र्यो मघोनि रेवत्‌ स्तत सुनते जारयन्ती १० [<] अवेद्‌ युवतिः पुरस्ताद्‌ युद्धे गवांमरुणानापमीकस्‌ \ वि नूमञच्छदसति ४ केतु गृिगृहमपं तिष्ठाते अभिः ११ उत्‌ ते वय॑शिद्‌ वसतेरपय्तन्‌ नरदड ये पितुभाजो स्यु । अमा सते व॑हामि भूरिं काभ सुषो देवि कृष्ुडे सत्यौय १२ अस्ते स्तोम्या वहा मे ऽवीवृधध्वगरुातीरषासः युष्मा देवीरवसा सनेम॒ सहासं च शतिनं च वाजप्‌ १२ [९](१७११) (१६५)

७ कक्षीवान्‌ दैघतसस ओशिञ; । स्वनयस्य दानस्ठतिः । ्रिषडुप्‌, ४-५ जगती ।

भ्राता रल प्रातरित्वा दधाति ते चिङ्ितवान्‌ परतिगृह्या नि ध॑ते । तेन॑ प्रजां व्यमा आयुं रायस्पोयैण सचते सुवीरः १ (९४९२)

| { } ॥1

` ऋग्वेदः अ०२, भ० १) व० १०] [९६]

+ 4 ८ | ० १, सू १२५, म॑

सुगुरसत सुिरण्यः स्वभ्वो बृहरदस्मे वय॒ इन्द्रो घाति । यस्त्वायन्तं वसुना भातरित्वो मुक्षीजयेव पर्दियुत्छिनाति र आयमद्य सुक्तं प्रातरिच्छ चिषटः पुत्रं वसंसता रथेन !

अंशोः सुतं पयय मत्सरस्य यद्वीरं वधय सुष्रताभिः इ उषं क्षरन्ति सिन्धवो मयोभुवं ईजानं च यक्ष्यमाणं च धेनदः पृणन्तं च पपुरिं च श्रवस्य यतस्य धारा उप यन्ति विश्वतः ४ नाकस्य पठे अधि तिति श्रिते यः पृणाति स हं देदेषुं च्छति । तस्मा आपे घृतमर्षन्ति सिन्धव - स्तस्मा इयं दक्षिणः पिन्वते सदां # दक्षिणावतामिदिमानि चित्रा दक्षिणावतां विवि सूयौसः दक्षिणावन्तो असरत भजन्ते दक्षिणावन्तः प्र तिरन्त आयुः ६ मा पृणन्तो दुरितमेन आरन्‌ मा जारिषुः सूरयः सुत्रतासः ४ अन्यस्तेषां परिधिरस्तु करिच - दपुणन्तमभि सं यन्तु लोकाः ७ [१०](९५१८) (६९६)

७ (१-५) कक्षीवान्‌ वररधघतमस ओजः, (६) खनयो मावयव्यः, ८७) रोमा । १-५ स्वनयो भावयम्यः, ६ रोमा, ७ स्वनयो भावयव्यः । व्रि्टेष; ६-७ अनुषटु्‌ 1

अमंन्वान्‌ तस्तोमान्‌ प्र भरे मनीषा सिन्धावधि क्षियतो भाव्यस्य !

यो भ सहस्रममिमीत सवानतूर्तो राजा श्रवं इच्छमानः १ रातं राज्ञो नाघ॑मानस्य निष्काज्‌ छतमण्वान्‌ प्रय॑तान्‌ त्सय आद॑म्‌ ।

ङतं कक्षीवां असुरस्य गोनां विवि श्रवोऽजरमा त॑तान २ उप॑ मा यावा स्वनयेन वृत्ता वधूमन्तो दृहा रथासो अस्थुः । -षटिः सदमन गव्यमागात्‌ सनत्‌ क्षीवा अभिपित्वे अह्वाम ३ चत्वारिंशद्‌ दशरथस्य शोणाः सहघ्स्यागरे श्रेणिं नयन्ति ।

अवृच्युत॑ः कृडानाव॑तो अत्यांन्‌ कक्षीव॑नत्‌ उदमृक्षन्त पञ्जाः ४

प्रयतिमा दद्‌ 1 अष्टावरिधायसो पूवीमनु प्रयतिमा ददे व खरीन्‌ युक्तां अष्टावरिधायसो गाः । सुबन्धवो ये विश्या इव बा अनस्वन्तः श्रव रन्त पञ्चाः आगधिता परिगधिता या कंठीकेव जङ्गहे ।

ददाति मचय याद्री याद्यलां भोज्यां डाता ६ (९४२)

|

9

अ० २, अ० १, व० 9] [९७] [ ऋम्ेदः। मं० १, सू० १२६, म॑०७

[८ 2 4

पंप वेष्संगृ् मामे दृ्राणि मन्यथाः । हमस्मि रोभ॒दा गन्धाश॑णाभिवाविका ७ [११(१४२५)

3

१

[८ 2

|

(१२७) [पकोनविंशोऽलुवाकः ॥१९॥ सू० १२७-१३३) ११ परुच्छेपो दैवोदासिः । अश्रिः। अत्यष्टिः, ६ अतितिः।

अथि होतारं मन्ये शस्व॑न्तं॑ वसुं सूनुं सह॑सो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम्‌ 1

य ऊर्ध्वया स्वध्वरो ददो देवाच्यां कृपा ।

घृतस्य विभ्राष्टिमनु वि शोचिषा ऽऽनुर्हानस्य सर्पिषः १ यजिं त्वा यजमाना हुवेम॒ज्यष्ठसङ्धिरसां विप्र मन्म॑भि-रविभेभिः शुक्त मन्प॑भिः । परिज्छानमिव्‌ दख होतारं चरणीनाम्‌ 1

जोदिष्डेजं वृष॑णं यमिमा विज्ञः प्राव॑न्तु जूतये विशः २ स हि पुरू बिदोज॑सा विरुक्मता दीद्यानो मर्वति दुहैतरः पर्रम दहतः ।

वीं चिद्‌ यस्य समरुतौ श्रवद्‌ वनेव यत्‌ स्थिरम्‌ ।

निष्वह॑माणो यमते नायते धन्वासहा नाय॑ति द ह्ला चिदस्मा अलु दुर्यथा विदे तेजिंछाभिररणिभिदूीश्यवंसे ऽपरे दूष्ट्यव॑से। प्रयः पुरूणि गाहते तक्षद्‌ वनैव शोचिषा ।

स्थिरा विदल्ना नि रिंणात्योज॑सा नि स्थिराणि चिदोजसा ४ तम॑स्य पृक्षमुपंशख धीमहि नक्तं यः सुद्रीतरो दिवातरा- दपा॑युषे दिवातरात्‌ । आदस्यायुरथमणवद्‌ वीदुं शाम न सूनवे ।

भक्तमभ॑क्तमवो ग्यन्ते। अजरा अय्यो व्यन्ते। अजर ५ [१२]

स हि शषौ न मारतं तुविष्वणि-रपस्वतीषुवैरस्विष्टनिरातनास्विष्टानिः । आद॑दधव्यान्यौददि - ज्ञस्य केतुर्दणां । अधं स्मास्य॒ ह॑तो हृषीवतो विश्वे जुषन्त पन्थां नरः शुभे न पन्थाम्‌ ६ हिता यदी कीस्तासो! अभिद्यवो नमस्यन्तं उपवोचन्त भृग॑वो मभन्तो दाशा भूगवः \ अथिरीशि वसनां शुषिरयो धर्णिरेषाम्‌ । पिँ अंपिधीनिषीष्ट मेधिर आ व॑निषीष्ट॒ मेधिरः ७ (र्डरो १३

| ऋन्वेदः। अ० २, अ० १, व° १३] [९८] [ ० १, सू० १२०,१० ८ विश्वासां त्वा विडं पतिं हवामहे सर्वास ससाने दैप॑तिं भु त्थि अतिथिं मानुषाणां पितुर यस्यासया \ अमी च विष्वं अघरतास॒ आ व्यो हन्या देवेष्वा वयः तवभ सह॑सा सहन्तमः श्ुभ्मिन्त॑मो जायसे देवत॑तये थि दैवात । शुषमिन्त॑मे हि ते मदे। यशनिन्त॑म उत कतुः । अध स्मा ते परं चरन्त्यजर श्ीवानो माजर

वौं भूजे \

2

<<

प्र वों महे सह॑सा सहस्वत उपधं पदुषे नाद्यये स्तोमे! लभूतवय \

प्रति यदी' हविष्मान्‌ विभ्वौसु क्षासु जगु \

ग्र रेभो न ज॑रत ऋपुणां जुर्णिितं करूणाम्‌ १० स नो नेदिष्ठ द्द॑शान आ भरा देवेभिः सच॑नाः सचे शह रायः छुदेतुनां । महि शविष्ठ नस्कृथि संचक्ष भुजे अस्यै । | महिं स्तोतरभ्यो मधवन्‌ त्सुवीर्य॑ सीर न हादसा ११ [१३1९५९४ |

(१२८) | ८ परुच्छेपो दैवोदासिः । अधिः । अत्यष्टिः 1 | अयं जायत मनुषो धरैमणि होता यजि उशिजामनु घत-मध्िः स्वमु त्तम्‌ ¦ विश्वश्रं्िः सखीयते रयिरिव श्रवस्यते 1 अद॑ग्धो होता नि षदृदिवटस्पदे परिवीत हृ्टस्पदे १ तं य॑ज्ञसाधमपि वातयामस्यृतस्य पथा नम॑सा हविष्म॑ता दैवताता हविन्म॑ता । स नं ऊजौमुपाभर त्यया कूपा न जुंयैति 1 यं मातुरिश्वा मनवे परावते। देवं भाः प॑रावत॑ः

~~ ---

र एवैन सद्यः परयति पार्थिवं मुहुगीं रेतों वृषमः कनिक्रद दधद्‌ रेत्‌: कनिंकरवत्‌ । | नरातं चक्षाणो अक्चभि-वो वरनषु तुर्वणिः । । सदो दधान उर्रेषु सायुं ष्वभ्निः परपु सानुषु । ३ ॥ |

स सुक्र्तः पुरोहितो दमेदमे ऽ्नियैज्ञस्याध्वरस्य॑ं चेतति कत्व यज्ञस्य॑ चेतति । क्रत्वां वेधा इषुयते विभ्वां जातानि पस्परो 1 यतो वृतश्रीरतिथिरजौयत वहिरवैधा अजायत

ष -

अ० २, भ० १, व० १४] [९९] [ ऋण्वेद्‌ः। म० १, सू० १२८, म० ५

कत्छा यदस्य त्िदीषु प्रवते ेखेण मरुतां न भोज्येषिराय न भोज्या स हि ष्या दानभिन्व॑ति वस्नं च मञ्मनां। } व स ग॑स्रासते इरिताद॑थिद्रदः रंसाद्षाद॑मिहरतः ५ [१४]

6: ७

रतिर्वसुद्थे इत्ते द्चिणे तरणि शिश्रथ- च्छरवस्यया न हिभ्रथत्‌) धुध्यते दवा हव्यमोहिषे । कृते दारधरृण्व-त्य॒मिद्धीरा ब्युण्दति &

शतम हतो ऽयिर्यज्ञषु जेन्यो न विश्पतिः श्रियो यज्ञेषु विरपतिः ।

र)

14 0 २१ 2 | ~ ~~ 4

५ 2 5 5)

+ -& ९ ४ 2{- ~ 1 >

४.1 ६1

स न॑खीसते वरणस्य धूर्ते हो $वस्य पते ७

चतत वसुधितिं श्रियं चेतिठभरतिं न्येरिरे हन्यवाहं न्येरिरे ! विहार्यं विर्ववेदश्च॑ होतारं यजतं कवि ¦ देवासो रण्वमल॑से दस्यवो गीर्भी रण्दं वसूयवः < [२५](९०५५)

(१२९ ) ११ परच्छेपो दैवोदाख्िः । इन्द्रः, ६३न्दुः 1 अत्यष्टिः; ८-९ आतिरक्यो; ११ अष्टिः ।

यं त्वं रथमिन्द्र मेधस तये ऽफका सन्त॑सिषिर प्रणय॑सि भानवद्य नय॑सि ॥ सदधि चमराभषटये करो वरश्च आजिनय्‌। सास्माकमनवद्य त्तुजान वेधस मिमां वाचं न देधसाम्‌ १ ङ शरि यः स्मा पृत॑नासु कासु विद्‌ द्षाय्यं इन्र मरहृतये नृभिरसि पूर्तये नृभिः । यः उरिः स्व4: सनिता यो चर्वाजं तरुता । तमींज्ानासं इरधन्त काजल पृक्षमत्यं न वाजिनम्‌ २ दस्मो हि मा वृषणं पिन्व॑सि त्वच॑ कं चिद्‌ यावीरररं शूर मत्य परिवृणक्षि सत्यैम्‌ 1 इन्द्रोत तुभ्यं तद्‌ ठिविे तद्‌ रुद्राय स्वयशसे 1 भिन्नाय शचं दर॑णाय सप्रथः सुमृढ्धीकाय सप्रथ ३ अस्मा व्‌ इन्दर॑भुदमसीश्ये सख।यं विदवायुं प्रासहं युजं वाजेषु प्रासहं युजम्‌ । अर्भकं बह्मोतये ऽवा पुत्सुषु कासु चित्‌ नहि तवा शबः स्तरते स्तृणोषि य॑ विवे शद्ध स्तणोषि यम्‌ ४

निप नमातिमतिं कय॑स्य चित्‌ तेजिष्ठाभिररणिभिरनोतिभि रुयाभिरुग्रोतिभिः । ५ नेषि णौ यथः पुरा-ऽनेनाः शर मन्य॑से 1 ४ विर्वनि प्रोरं पर्षि वहि - रासा वहिनो अच्छं ५ [१६](५५९)

्

ऋभ्बिद्‌ः । अ० २, अ० १, व° १७ ] [ १००] [ घं० १, सु १२९) सै० ६ पर तद्‌ वेचेयं भव्यायेन्दवे हल्यो न य इषवान्‌ मन्म॒ रेज॑ति र्षोहा मन्यु रेति । स्वयं सो अस्मदा निदो वधर॑जेत दुर्मतिम्‌ । । अवं सरवेदृघरंसोऽवत्र -मवं कुद्रसिंव स्रवेत्‌ ६ वनेम तद्धोत्र॑या चितन्त्या वनेमं रयि र॑यिवः सुवीथै॑ रण्वं सन्तं सुवीर्यम्‌ । दुर्मन्मानं सुमन्त॑मि रेमिषा पुंचीमहि । आ सत्याभिरिन्द्रं युख्द्तिभि- ज॑ यु्द्रतिभिः ७ प्रभ वो अस्मे स्वयशोभिरूती प॑रिवर्म इन्द्रो दुर्मतीनां द्रीमन्‌ दूर्धतीनाम्‌ 1 ` स्वयं सा रषियध्यै यान उपेषे अत्रैः । हतेमसन्न वक्षति क्षिपा जूणिनै वक्षति त्वं न इन्द्र राया परणसा याहि पथा अनेहसं ॒पुरो याह्यरक्षसा । सच॑स्व नः पराक आ सच॑स्वास्तमीक आ । पाहि नो दूरदारादृभिष्भिः सदां पाह्यभिष्टिभिः ९ त्वं न॑ इन्द्र राया तरूषसोग्रं चित्‌ त्वा महिमा सं्षदव॑से महे भितं नाव॑से । ओजिष्ठ त्रातरविता रथं कं चिदुमर्त्व । अन्यमस्मद रिरिषेः कं चिदद्विवो रिरिक्षन्तं चिद्प्रिवः १० पाहि नं इन्द्र सुष्टुत धिधो ऽवयाता सवृमिद्‌ दुम॑तीनां देवः सन्‌ इमतीनाम्‌ । हन्ता पापस्य रक्षसं खाता विप्र॑स्य॒ माद॑तः । अधा हि तवां जनिता जीज॑नद्‌ वसो रक्षोहणं त्वा जीज॑नद्‌ वसो ११ १०]९५५)

<

(१३०)

९० परुच्छेपो दैबोदासिः। इन्द्रः । अस्यधिः, १० धिषुप्‌ । एन्द्रं यादयुपं नः परावतो नायमच्छां विदथानीव सत्पतिरस्तं राजेव सत्प॑तिः । हवामहे त्वा व॒यं प्रय॑स्वन्तः सुते सचां । 8 पुत्रासो न पितरं वाज॑सातये में वाज॑सातये १ पिबा सोम॑मिन््‌ सुवानमद्रिभिः कोन सिक्तम॑वतं न वंस॑ग-स्ता संगः । मदय हयैताय॑ ते तुषि्माय्‌ धाय॑से । ॥ ^

आ त्वां यच्छन्तु हरितो न सूय महा विश्वेव सूर्यम्‌ २ (००)

ख

~ अ०२, अ० १, व० १८ || [१०१] [ ऋग्ेदः। म० १, सू १३०, सं० ३

अदिन्दद्‌ दवो निहितं गुह निधिं वेन गर्भं परिवीतमरम॑-न्यनन्ते अन्तरदम॑नि 1 चज वज्री गवामिव सिषास॒न्नङ्गिरस्तमः ।

अपावृणोदिष इनदरः परीवृता द्वार इषः परीवृता ३ दृुहाणो वज्ञभिन्द्रो गभ॑स्त्योः क्षरैव तिग्ममसनाय सं रय दष्टिहत्याय सं य॑त्‌ । संचिन्यान ओज॑सा रवोभिरिन्दर्‌ सज्मना ।

तैव वृक्षं वनिनो नि बँश्वसि पश्वेव नि चंश्वसि ४

तवं वृथा नद्॑ इनदर सर्तवे च्छा समुद्रससूजो रथा इव वाजय॒तो रथी इव ।

इत ऊतीर॑युश्नत समानसर्थम्षितम्‌ ।

पनरव मनवे विश्वदोहसो जनाय विश्वदोहसः ५ [१८]

इषां ते वाच॑ वसुयन्तं आयवो रथं न धीरः स्वपा अतक्षिषुः सुञ्नाय त्वामतक्षिषुः । जु्भन्तो ञ्य यथा वाजेषु विप्र वाजिनम्‌ । अत्य॑मिव्‌ ्ाव॑से सातये धना दिश्वा धनानि सातये भिनत्‌ पुर नदतिभिन्द्र पूरवे दिवोदासाय महिं कृरु नृतो वञ्रैण दृशु रतो । अतिथिग्वाय श्व॑रं॑गिरेयो अवाभरत्‌ 1

अहो धनानि द्य॑मान ओज॑सा विश्वा धनान्योजसा ७

इन्दः समत्सु यज॑मानमार्॑ प्रवृद्‌ विदवैषु डातमूतिरजिषु स्वर्मीह्निष्वाजिषु । मन॑वे शासंद्वतान्‌ त्वच॑ कृष्णामरन्धयत्‌ ।

दक्षन्न विश्वं ततृषाणमोषति न्य॑सानमोषति < सूर॑रकरं प्र वृहज्जात ओज॑सा भपित्वे वाच॑मरुणो मुषायतीशान आ संषायति । उशना यत्‌ परावतो ऽज॑ग्ूतये। कवे ।

॥।

स्तानि विश्वा मतव तरवणि रहा दिश्वैव तुर्वणि ९ स नो नन्येभिवुंषकर्मसुक्थैः पुरौ दर्तः पायुभिः पाहि ग्भः । दिवोकासेभिरिनद स्तवानो वावृधीथा अहोभिखि यौ १० [१९] (४६५) ( १३९ )

७ परुच्छेपो दैवोदासिः। इनदरः । अत्यः । इन्द्र॑य दि यौररो अन॑भ्नते- न्द्राय अही पंथिवी वशैमभिः युञ्साता वशैमभिः । इन्द्रं दिभ्य सजोष॑सो वेवासे। दधिरे पुरः । । इन्द्र॑य विश्वा सव॑नानि साता रातानि सन्तु मातुवा १ (९४९९)

ऋग्वेदः अ० २, अ०१, व० २०] [ १०२] [सं० ९, सृ० १३१, ०२ विषु हि त्वा सव॑नेषु तुखतै समानमेकं वरष॑मण्यवः पृथक्‌ र्द; ्मिव्यव पुक्‌ । | ५ पर्षणिं । 1 धीम

तंत्वानावंनप रूषस्य धुरि धीमहि ¦

इनं न यत्ञेहिचतयन्त आयवः स्तोभभिरिनदर॑माय्वः

वि त्वां ततस्रे मिथुना अवस्यवो वजस्यं साता गव्य॑स्य निःसृजः सन्त इन्द्र भिःजः; यद्‌ गव्यन्ता द्वा जना स्वर्यन्तां समूहसि । आविष्करिकद वृष॑णं सचाभुवं वजं॑मिन्द्र सचामुद॑म्‌ ३

विदु अस्य वीरस्य पूरवः पुरो यदिन शारदीरवातिरः सासहानो अवातिरः । शासस्तमिन्द्र मर्त्य मय॑ज्युं शवसस्पते । महीममुष्णाः पृथिवीमिमा अपो मन्दसान इमा अपः ४ आदित्‌ तै अस्य वीर्यस्य चकिरन्‌ म्दषु षनरुरिजो यदादिथ सखीयते यदर्दिथ ! चकथ॑ कारमेभ्यः पृतनासु प्रव॑न्तवे । ते अन्यामन्यां नयं सनिष्णत श्रवस्यन्तः सनिष्णत ५ उतो नो जस्या उषसो जुषेत ह्य+--क॑स्यं बोधि हविषो हवीमभिः स्व्॑षात हवीमभिः । यदिन्द्र हन्तवे मृधो वृषां वजिद्धिकैतसि 1 आ मे अस्य वेधसो नवीयसो मन्म॑ श्रुधि नवीयसः ६ तवं तभिन्द् वावृधानो अस्मयु र॑मित्रयन्तं तुविजात मत्य॑व्जेण शूर भरत्यैम्‌ । जहि यो नो अघायति श्ुणुष्व सुश्रवस्तमः । रिदं न यामन्नप भूतु दुर्मति र्विरवापं भूतु दुर्मतिः ७ [२०] (षज्य (१३२)

£ परुच्छेपो दैवोदासिः । इन्द्रः, ६ ( १ अर्ध्च॑स्य ) इनद्रापव॑तौ । अस्यषिः । त्वया वयं म॑घवन्‌ पूर्व्य धन्‌ इन्द्रत्वोताः सासह्याम पृतन्यतो व॑नुयाम्‌ वनुष्यतः ॥ नदि अस्मिन्नहन्यधि वोचा यु सुन्वते । अस्मिन्‌ यज्ञे वि चयेमा मर कृतं॑वांजयन्तो भरे कृतम्‌

१ स्वर्जव मर आप्रस्य ववम॑-न्यपर्ुधः स्वस्मिन्नख॑सि भ अहन्निन्द्रो यथां विदे उीष्णादीष्णोपिवाच्य॑ः । मन्न खसि ।

। अस्मत्रा त सभय॑क्‌ सन्तु रातयो अदा मद्स्य रातय,

६ (१७५४)

~ ~ --- ~

अ० ३, अ० 9, च० २१] [१०३ ] [ ऋग्वेदः] मे० १, सू० १३२, सं०३

तत्‌ तु भयः परलथां ते शुशुक्वनं यस्मिर्‌ यज्ञे वारभर्रण्वत क्षयं - मृतस्य वारसि क्षयम्‌ । वि तद्‌ वेचिरधं दविता--ऽन्तः प॑श्यन्ति रदिमभिः ।

स ध पिद अन्विन्द्रो गवेषणो बन्धुक्षिद्धयों गवेषणः ३

दू इत्यः ते पूर्वथा च प्रवाच्यं यदद्धिरोभ्योऽवरणोरपं व्रज मिनदर रिक्षन्नपं व्रजम्‌ ।

दम्यः समान्या दिका ऽस्मभ्यै जेपि योत्सि च ।

सुन्वद्भ्यो! रन्धया कं विंदवतं॒रहणायन्त विद्व्रतम्‌ ४

सं यजननान्‌ तुंभिः शूर $क्षय दधन हिते त॑रुषन्त श्रवस्यवः प्र य॑क्षन्त श्रवस्यवः । तस्प्रा आयुः प्रजावदिद्‌ वां अर्चन्त्योज॑सा ।

इन्द्र॑ ओक्यं दिधिषन्त धीतयो! दर्वा अच्छा न धीतयः ५

युवं तमिन्द्रापर्वता पुरोयुधा यो नैः पृतन्यादप तंतमिद्धतं वत्रैण तंतमिद्धतम्‌ ।

रे चत्ताय॑ च्छन्तसुद्‌ भन यदिनक्षत्‌ ।

अस्माकं राजन्‌ पारि सूर दिश्वतो। दुमा द्॑षीट विश्वतः - ६ [२१] (९७७८)

( १३३ ) ७ रुच्छेषो दैवोदाखिः। इन्द्रः । १ त्रिष्टुप्‌, २-४ अनुष्टुप्‌, ५ गायत्री, £ श्रतिः, ७ अष्टिः }

उभे पुनामि रोद॑सी ऋतेन इहो दहामि सं महीरनिन्द्राः ।

अशिष्टग्य यत्र॑ हता अमित्रां वैलस्थानं परं तृणा अर्दोरन्‌ १ अभिव्लम्यां चिदद्रिवः इर्षा यातुमतीनाम्‌ \ छिन्धि व॑टूरिण। एदा महाव्ूरिणा पदा २ , अवासां मघवखहि दाधौ यातुमतीनाम्‌ । वैलस्थानके अर्मके महादिलस्थे अर्मके ३ यास! तिसः प॑श्ाशतो। ऽभिव्छद्गःरपाव॑पः । । तत्‌ सु त मनायति तकत सु त॑ मनायति ४ 1 पिहङ्गष्िमस्भृणं पिहञािमिन्द्र सं मृण । सर्व रक्षो नि बर्हय ५ | अवर्मह इन्द वाडदिभुधी # शुशोच हिः क्षा न भीर अद्रिवो वणान भीषा अद्िवः। शुसिन्त॑मो हि शुष्भिभि-्वधैरुयेभिरीयसे ।

` अरूषप्तो अपतीत शूर सत्व॑भि- खिस्ते; शर सत्व॑भिः ६ (१४८४)

॥

न्््-------~

॥ | | | |

कम्बवः । अ० २, ० १,ब० २९] [१०४] [ मे० १, सू° १२३, १०७ | वनोति हि सुन्वन्‌ क्षयं पशैणसः सुन्दानो हि सुन्वान इत्‌ सिषासति सहस्र! वाज्यवृतः ।

सुन्वानायेन्द्रो द्दात्यामुवै रयिं ददात्याभुवम्‌

ष्मा यजत्यव द्विषो देवानामव द्विषः ।

७ [२९] (९८८) । ( १३४ ) [ विोऽनुवाकः ॥२०॥ स्‌ १३४-१३९ ] | ६ परुच्छेपो दैषोदासिः । वायुः । अत्यष्टिः, ६ अष्टिः । |

आ त्वा जुवो रारहाणा अमि प्रयो वायो वहन्त्विह पूर्वपीतये सोम॑स्य पूर्वपीतये 1 ऊर्ध्वा ते अनु सूनृता मन॑स्तिष्ठतु जानती ।

नियुत्व॑ता रथेना याहि दावने वायो! मखस्य ददने १ मन्द॑न्तु त्वा मन्दिनो वायविन्द॑वो ऽस्मत्‌ कराणासः सुङता अभिद्यवो गोभिः क्राणा अभिदवः। | यद्धं क्राणा इरध्यै दक्षं सच॑न्त ऊतयः । सभ्रीचीना नियुतो! दावने धिय॒ उप॑ हुवत ई धिय॑ः २ वायु रोहिता वायुररुणा वायू रथ अनिरा धुरि वो्ह्यवे व्हा धुरि वोदह्वे ! | प्र बोधया पुर॑िं जार आ ससतीमिव ।

भ चक्षय रोद॑सी वासयोषसः भरवसे वासयोषसः ३ | द्वस सचय परावति मदा वलां तन्व दसं ररिमषु॑ तिजा न्ये रदमु | तुम्बं धनुः संबईघा विश्वा वसूनि दोहते ।

अजनयो मरुतो वक्षणांम्यो दिव आ वक्षणाभ्यः ४

तुभ्यं शुक्रासः शुचयस्तुरण्यवो मदेषु ईषणन्त भवैण्य-पा्िषन्त भूर्वणिं ।

त्वा त्सारी दसमानो मग॑मीदे तक्ववीये ।

त्वं विश्वस्माद्‌ वनात्‌ पासि धपैणा--ऽसूयौत्‌ पामि धकणा ५ | त्वं न। वायवेषामव्यः सोमानां भयमः पीतिमंहीसि सुतानां पीतिम॑दीरि ! | उतो विहुत्मतीनां विशां व॑वर्ुधीणाम्‌ ।

विश्वा इत्‌ ते भनवों दु आशिर॑॑पृतं दहत आशिरम्‌

६ [२३] (१५५) (१३५) ९ परुच्छेपो दैवोदासिः । १-३,९ वायु; ४-< इन्द्रवायू । अत्यष्टिः; ७-< अष्टिः । स्तीर्ण बर्दिरुपं नो यादि वीतये सह्ेण जितां निसुत्वते शति्ीभिनिुत्वे । त्यं दि पूर्वपीतये देवा देवाय॑ येमिरे !

भरते सुतासो मधुमन्तो अस्थिरन्‌ मद्‌॑य कते अस्थिरन्‌ । १ (९४९२)

अ०२, अ० १, व २४] [ १०५] [ ऋग्वेदः । मं० १, सू° १३५, म० २

तुभ्यायं सोमः परिपूतो अद्रिभिः सपाह वसानः परि कोशमर्षति शुक्रा वसांनो अर्षति । तवायं माग आयुषु सोमे देवेषु हूयते ।

वहं वायो नियुतो! याद्यस्मयु जुषाणो याह्यस्मयुः २

आ ने नियुद्धिः ्तिनीभिरध्वरं संहिणीभिरूषं याहि वीतये वायो हव्यानि वीतय । तवायं भाग क्रत्वियः सर॑समिः सूर्ये सचां ।

अष्ठयुमिभेर॑माणा अयंसत॒ वायो मुक्ता अयंसत ३

आ वां रथो! नियुत्वान्‌ वक्षदव॑से ऽभि प्रयांसि सुधितानि वीतये वाये हव्यानि वीतये । पिब॑तं सध्वो अन्ध॑सः पूर्वपेयं हि वौं हितम्‌ ।

वायवा चन्द्रेण राधसा ग॑तु-जिन्दर्च राधसा गतम्‌ ४

आ वां भिये ववृतयुरध्द्ते उपे-मणिन्दु स्ूजन्त वाजिनं माशुमत्यं न वाजिनम्‌ ।

तेषौ पिबतमस्मयू आ नो गन्तमिहोत्या 1

इन्द्र॑वायू सुतानामद्विभिर्युवं मदय वाजदा युवम्‌ ५ [२४]

इमे वां सोभा अप्स्वा सुता इहा- ध्वर्युभिर्भर॑माणा अयंसत॒ वायो शुक्रा अयंसत ।

एते वाम्य॑सृक्षत॒ तिरः पवित्रमाशवः !

युवायवोऽति रोमाण्यव्यया सोमासो अत्यन्यया द

अति वायो ससतो याहि शश्वतो यञ्र यावा वर्दति तत्र गच्छतं गृहमिन्द्रश्च गच्छतम्‌ ।

वि सूतरता द॑ रीय॑ते घृत - मा पूर्णयां नियुता याथो अध्वर सिन्द्श्च याथो अध्व॒रम्‌ ७ अत्राह तद्‌ हेये मध्व॒ आहुतिं यमंश्वत्थमुपतिन्त जायवो ऽस्मे ते स॑न्तु जायवः ।

साकं गावः सुवते पर्च्यते यवो न त वाय॒ उप॑ दस्यन्ति धेनवो नाप॑ दस्यन्ति धेनव॑ः <

हमे ये ते सु वायो बाह्लोनसो ऽन्तनैदी तै पतयन्त्युक्षणो महि वराधन्त उक्षणः ।

धन्व॑श्चिद्‌ ये अनादाय जीरार्चिदभिरौकसः ।

सूयैस्येव रदमयो। दुर्नियन्तवो हस्त॑योदुर्मियन्त॑वः ९[२५](९५००)

(१३६) परुच्छेपो दैवोदासिः । १-५ मित्रावरुणौ, ६-७ लिङ्ञोक्ताः। अल्यष्टिः, ७ तिष्टु्‌।

सु ज्येष्ठं निविराभ्यां व्रहन्नमो। हव्यं मतिं भरता मृद्छयद्धयां स्वादिष्ठं मृढ्छयभयाम्‌ ।

ता सम्राजा घृतासुती यज्ञेयज्ञ उपस्तुता ।

अ्थनोः क्षत्रे न कुतरचनाधूष देवत्वं त्‌ चिदाधृषे १ (१५०९) १४ ५

कगविदः। अ० २, भ १, ष० २६] {१०६} {भं १,द्‌०१२९.१०२ | । अवुकषिं गातुरुरवे वरयसी पन्थ! ऋतस्य सर्म॑य॑ल रर्मिनि -क्षर्म्॑स्य रस्मिभिः । दयुक्षं भिन्नस्य साद॑न मर्यष्णो दणस्य द्‌ ¦

अयां दधाते बृहदुक्थ्यं चयं उपस्तुतं रद्‌ वयः

| ज्योतिष्मतीमिति धारयलदति स्द्षतीमा सं देवे जपोतिष्मत्‌ कषतर्माशाते आदित्या द्लुनस्पतीं ।

| सिवस्तयोर्वरुणो यातयल्लनो ऽर्यमा यातयज्ननः

॥ | | २ - | ( + | दिदे दिवे जवास दिवेदिवे । |

4 ५ अयं मित्राय वरुणाय त॑भः सोमो भरत्ववपानेष्वामगो ठेवो देवेष्दा्भ॑यः । | तं केवासे जुषेरत॒ विष्व अद्य सजोषसः ¦ तथा| राजाना करथो यदीमह ऋतावाना यदीमह ४

यों मित्राय वरुणायाविधव्ननो ऽनर्बाणं तं परि पातो अंह॑सो दाश्वांसं ममेहसः । तमर्यमापि रक्ष तयुजूयन्तमनुं बत्‌ \ उक्थे एनोः एारिमूति वते स्तोभैराभूषति वतम्‌ च्‌ नमो दिदे वहते रोद॑सीभ्यां प्ि्राय॑ वोच वरणाय मीहे सुमूदछीकायं मीहे । | इन॑मधिसुपं स्तुहि युद्षम॑रयमणं भरम्‌ । ज्योग्जीवन्तः प्रजयां सचेमहि सोम॑स्योती स॑चेमहि ऊती देवान वयमिन्द्रवन्तो अभ्निभित्नो वरणः शाम य॑खन्‌

६ मसीमहि स्वर्यरासो मरुद्धिः तदश्याम मघवानो वयं च॑ ७ [२६ (१५०७) (१३७) ॥ ३ परुच्छेपो दैवोदासिः 1 मिघ्ाघरुणौ । अतिाक्री । ` सुधमा यातमद्रिभि- श्रौता मत्रा हमे सोमासो मत्स॒रा इमे । आ राजाना दिविस्पृशा ऽस्मा गन्तमुप नः । इमे वो मित्रावरुणा गवाशिरः सोमा; शुक्रा गवाशिरः ` इम आ यातमिन्द॑बः सोमासो दध्याशिरः सुतासो दध्यांशिरः । उत वामुषसो बुधि साकं सूर्यस्य ररिमिभिः । । सुतो मित्राय वरुणाय पीतये व चारुतायं पीतये । । तां धेनुं न वासरीम दुहन्त्यद्रिभिः सोमं दुहन्त्यद्रिभिः । ॥ 1 अस्मत्रा गन्तमुप नो ऽवीञ्जा सोम॑पीतये । अर्य व मित्रावरुणा नृभिः सुतः सोम्‌ आ पीतय सुतः

[ द्वितीयोऽध्यायः ॥२॥ वर्गा; १-२७ ]

३ [१] (१५१०)

अॐ० २०अ०२,व०३|] [ १० | [ करम्बेदः। मं० १, सू १३८, मे 1 (१३८) ७ पहर पो दैवोदासिः । "यूवा । प्त्यष्टि ॥

१ भभ पून्ण्तुविजातस्यं शस्यते महित्व्॑स्य तवसो न त॑न्दते स्तोतरम॑स्य न तन्दते ।

ध = चीमि उन्नयल्रह -भन्त्यूतिं मदोमुचस्‌ 1

दिभ्वस्यु यो मनं आयुयुवे मरो देव शायुयुवे मख १ त्वा पषक्नभिरं म याव॑नि स्तोरमेभि कणवो यथा ग्घ उष्टीन पीपरो मृध॑ः । वे यत्‌ त्वं षयोभुद॑ देवं ख्याय मत्यै \ अस्ाकमाद्गषान्‌ युश्निल॑स्क्यि वाजेषु दु्निनस्करधि २ यस्य॑ ते पुष्‌ त्छख्ये दिपन्यव॒ः कत्वा चित्‌ सन्तोऽवसा बुमुधिर इति कत्वां बुभुचिरे ।

स्रीं भव ३

अस्वा ऊ यु ण उदं सातये भुवो ऽहैव्टमानो रिवो अंजाश्व श्रवस्य॒तासजाश्व ।

ओ षु त्का ववृतीमहि स्तोमेभिर्दस्म साधुभिः

तहि त्वा पूषन्नतिघन्य आघृणे न तै सख्यसपर्तैव । ४ [२] (१५९५)

(१२९) ११ परुच्छेपो दैदोदासिः। १ विवे देवाः, २ मित्रावरुण, ३-५ अश्विनौ, ६ इन्द्रः, ७ अग्निः, ८ मरूतः, ९. न्द्रास्ी, १० बहस्पतिः, ११ विश्वे देवाः । अत्यष्टिः, ५ युदती, ११ वरिषटुप्‌ । अस्तु श्रौ पुरो अभ्रिं णिया द॑व आ तु तच्छर्धो विव्यं वंणीमह इन्दवाचरवरंणीहे । यरं क्राणा विवस्वति नाभा संदायि नव्यसी 1 अघ प्रसू न उप॑ यन्तु धीतयों देवा अच्छा न धीतयः १ यद्ध त्यन्भिन्राबरुणावृताद्‌ -ष्य्वदाये अनं स्देन॑ मन्युना दक्ष॑स्य स्वेन॑ मन्युनां 1 सुदोरित्थापि सद - स्वप॑श्याम हिरण्ययम्‌ । घीभिरवन मन॑सा स्वेभिरक्षभिः सोमस्य स्वेभिरक्चभि २ युवां स्तोभभिदैवयन्तो अभ्विना ऽऽश्ावयन्त इव श्छोकमायवो युवां हव्याभ्या भयव; 1 युवोर्विश्वा अधि श्रियः पृषं वि्ववेद्सा ।

शषायन्ते वां पवयो हिरण्यये रथै दस्रा हिरण्यये २ (९५१० @

| ऋग्वेदः ॥ अ० २, अ०२,व०३ 1 [ १०८] [ मं १, सू० १३९, १०॥ | ॥ अचेति दा व्यु नाक॑मृण्वथो युञ्जते वां रथयुजो दिविंशि-ष्दध्वस्मानो दिदििषु । | | अधि वां स्थामं वन्धुरे रथे दघरा दिर्ण्यये । पथेव यन्तांवनु्ञास॑ता रजो ऽख॑सा दासता रज; ४ शचीभिर्नः शाचीवस्‌ दिवा नक्तं दशस्यतम्‌ । ।

| मा वां रातिरुप दसत्‌ कदां चना- स्मद्‌ रातिः कदां चन ५ [३]

वृषािन्द्र वृषपाणास इन्द॑व इमे सुता अ्विषुतास उद्धिद्‌ सत्यं सुतास उद्धिद्‌; । ते त्वा मन्दन्तु दावन महे विताय राधसे । गीनिरिवहः स्तवमान आ ग॑हि स॒मृदधीको न आं ग॑हि ६ ओषूणों अग्रे शणुहि तमीङितो देवेभ्यो नवसि यज्जियैभ्यो राजभ्यो य्ियेभ्यः । यद्ध त्यामङ्गिरोभ्यो धेल देवा अदत्तन । वितां इहे अर्यमा कर्तरी सर्च एष तां वेद्‌ मे सचां ७ भो घु वो अस्मदृभि तानि स्वा सनं भवन्‌ छन्नानि मोत जांरिषु-रस्मत्‌ पुरोत जारिषुः । । यद्‌ वश्व युगेयुगे नव्यं घोषाद्म््॑म्‌ । । अस्मासु तन्मरुतो यज्॑ दुर दिधृता य॑ दुष्टरम्‌ < दध्यङ्‌ हं भे जतु रवो अद्विराः भियमेधः कण्वो अति्तुरिद्‌- स्ते मे पूवे मनुर्विदुः । तेषा वेवेष्वायौति रस्माकं तेषु नाभ॑यः 1 तेषा पदेन मह्या न॑मे गिरे- न्द्रा आ न॑मे गिरा होतां यक्षद्‌ वनिनो वन्त॒ वाय वरहस्पतियैजति वेन उक्षभि जगृभ्मा दूरआदिशं श्लोकमद्रेरध त्मनां । अधारयदररिन्दानि सुक्रतुः पुरू सदमानि सुक्रतुः ये देवासो दिव्येका॑दङा स्थ पृथिव्यामध्येक|दञ स्थ । अप्सुक्षितो महिनैकादश स्थ॒ ते देवासो यज्ञमिमं जुषध्वम्‌

९ । : पुरवारेभिरक्षापिः ।

१०

११ [४] (१५२५)

| (१४०)

[ कविशोऽजुवाकः॥२१॥ सू १४०-१५६ ] | । १३ दीधैतमा ओचध्यः | अग्निः। जगती, ९०

त्िष्ुग्वा, १२-१३ चिष्टुप्‌ । ॥ | वेदिषदे परियधामाय सुद धासिमिव भ्र भ॑रा योनिमग्नये ! | वरेणैव वासया मन्म॑ना शुचिं ज्योतीरथं शुकद॑णी तमोहर्नम्‌

१ ९५२६)

अ० २, अ० २, व० ५] { १०९] [ ऋग्वेदः । मं० १, सू० १४०, मं० २

अभि दविजन्मा जिवृदनन॑श्रज्यते संवत्सरे वावृधे जग्धमी पुन॑ः ।

अन्यस्यासा जिह्वया जेन्वो वृषा न्यन्येन वनिनों शष्ट वारणः २ कृष्णघुती। वेविजे अस्य सक्वित॑ उमा तरेते अभि मातरा रियम्‌ ! पराचाजिंहं ष्वसय॑नतं तुषुच्छुत--मा साच्व॑ कुर्॑यं वधैनं पितुः ३ मुक्षवो$ अनवे मानवस्यते रषदः कृष्णसीतास ऊ जुवः । असमना अजिरां रघुष्यदो वात॑जूता उप॑ युज्यन्त आहवः ४ आद॑स्य ते ध्वसय॑न्तो ठुथैरते कव्णभग्वं सहि वर्षैः करिक्रतः । यत्‌ सँ महीमवनिं राधि मरय दृभिश्वसन्‌ ससत॒नयन्नेति नानवत्‌ ५।॥ भषन्‌ न योऽधि बश्रूषु नश्र॑ते वृषैव पतींरभ्यति रोरुवत्‌ । ओजायर्मानस्तन्व॑श्च शुस्ते भीमो न शृङ्गं दविधाव दुभृभिः ६ ख संस्तिरो विष्टिरः सं गुंभायति जनेचचेद जानतीर्मित्य आ इयि । पन्॑धन्ते अपि यन्ति देव्य॑-मन्यद्‌ दषः पिच्नोः करण्वते सचां ७ तमथुव॑ः केशिनीः सं हि रेभिर ऊर्ध्वास्तंसथुमषीः परायते पुन॑ः 1 तास जरां प॑मु्चन्नेति नान॑द्‌ -दसुं परं जनर्यखीवमस्ततम्‌ < अभीवासं परि मात्र रिहल तुविग्रेभिः सत्वभिर्याति वि जयः \ दयो दधत्‌ प्ते रशत्‌ सदा--ऽनु स्येनीं सचति वरतुनीरहं ९ अस्माकमगरे मघवत्सु दीर्य श्वसींवान्‌ वृषभो दमूनाः । अवास्या शिशुंमतीरदीपे र्वे युत्ख परिजभराणः १० [६] इदमंप्र सुधितं दधिताद्धिं परियादु चिन्मन्म॑नः प्रयो अस्तु ते ! यत्‌ ते शुक्तं तन्वो$ रोच॑ते शुचि तेनास्मभ्य॑ वनसे रत्नमा त्वम्‌ ११ रथाय नावमुत नों गृहाय नित्यारित्रां पदं रास्यगे । अस्माक वीर उत नो मघोनो जनरव या पारयाच्छर्म या चं १२ अभी ने! अश्र उक्थमिज्जुगुर्या द्यावाक्षामा सिन्ध॑वरच स्वगूर्ताः । गध्यं य्य यन्तो दीर्घाहेषं वरमरुण्यो वरन्त १३ [७] (९५३८) ( १४९१९)

१३ दीघैतमा ओचध्यः। अग्निः । जगती, १२-१३ त्रिष्टुप्‌ ।

बधित्था तद्‌ वपुषे धापि दङ्ञतं॑देवस्य भैः सह॑सो यतो जनि 1 यदीमुप हते साधते मति-ऊतस्य धेनां अनयन्त ससुतः १ (लर)

ह ०1 { ११०] {म० १, ० १४१, ०६ पृक्षो वपुः पितुमान्‌ नित्य आ शये द्वितीयमा स्शिवाद् आतड | तृतीयमस्य -व॒षभस्यं दोहसे दरप्रसतिं जनयन्त सोच॑णःः |

~<

| निर्यदीं बुध्रान्सहिषस्य वधस ईजानास: हवसा ठ सूरयः यदीमनु प्रदिवो मध्वं आधवे रुढा सन्तं मातं तरिन्वा सथायदिं

५

| भ यत्‌ पितुः परमान्नीयते प्‌-रया पृक्षुधो दीरुधो दंसु रोहति ¦

| उभा यदस्य जनुषं यदिन्वत आदिद्‌ यविष्ठो अभवद्‌ घणा शुदि ।। | आदिनमातृरा्विजद्‌ यास्वा रुषि -रर्दिस्यमान उर्विया दि वपे । अनु यत्‌ एवां अरुहत. सनाजुवो भि नव्यसीष्ववरासु धादते ५ [<]

आदिद्धोतारं बरृणते दिविंटिषु भग॑मिव पपचानासरं कञते कैवान्‌ यत्‌ कत्वा मज्मना -पुरुटुतो सरद रस विश्वध वेति धाय

& | | वि यदस्थाद्‌ यजतो वात॑चोदितो ह्वारो न दका जरणा अनाकृतः ! | तस्य पत्मन्‌ दृष्छषः कृष्णजंहसः शुचिजन्मनो रज आ व्युष्ठनः ७ | | रथो न यातः दिक्रभिः कृतो अामद्धभिरकुचेमि तीयते \ । | आदस्य ते कृष्णासों दक्षि सूरयः शर॑स्येव त्वेषथादीषते वय॑ ८ | | त्वया हयग्ने वरुणो धृतव्रतो भिच्रः शाज्द्वे अयमा सुदान॑वः | | यत्‌ सीमनु करतुना विष्वथां विभु ररान्न नेमिः परिभूरजायथाः द ॥ ॥ | त्वमद्ने शशमानाय सुन्वते रत॑ यविष्ठ देवतातिमिन्वसि । । ते त्वा चु नव्य सहसो युबन्‌ वयं भगं न कारे म॑हिरत् धीमहि १० | । | अस्मे रथिं न स्वर्थं दमूनसं मग दक्षं न पपचासि धर्णसिम्‌ 1 ॥ रदमीरिव यो यर्मति जन्मनी उमे देवानां रोसंमृत आ च॑ सुकतुः ११ उत नः सुद्ोत्मा जीराश्वो होता मन्द्र शणवच्चन्द्ुरथः ! स नं नेषननषतमरगररो ऽभिर्वामं सुवितं वस्यो अच्छं १९ `

अस्ताव्यथिः शिमीवन्धिरकः साम्राज्याय भतरं दधानः । शमी च ये म॒चवानो बयं च॒भिहं न खरो अति निषु १३ [२] (९५५१)

० २, अ० २, द० १०] [ ११९1 [ छभ्डेद्‌ः 1 स २, सू० १४२; मै० १

(४२) थ्यः ( याग््स्ककं )= १ इष्यः सभिद्धोऽग्निवी, २ तनूनपाद्‌. 9 नरासः, 9 दवः, ५ यद्धि, ६ दैवीः द्वारः, ७ उवासानक्ता ८ दैव्यौ दोतारौ प्रचेतसौ, ९ तिस्रो दैव्यः लरस्वतीव्ा- सारत्वः, ६० त्वष्टा, ६१ दनस्पतिः, १२ श्वा्टातयः, ११ इन्द्रः । अदुष्टुप्‌ 1

समिद्धो अद्र ऽ द॑ंह॒देवाँ अदय यतचे 1 तन्तु तनुष्व पर्व्य॒॑ सुतसोमाय दृशु १ घृतवनतमुदं भासि =भधुमस्तं तनूनपात्‌ 1 यज्ञं विप्र॑स्य॒ माव॑तः शारामानस्वं ाद्यपः २ शुषिः पाठको आनट मध्वां यज्ञं लिभि्षति। नरादंसाखिरा दिवो ठेवो देवेषु यज्ञियः २ डचि अघ्र जः वहे - न्दं विन्नमिह परिय; । इयं हि त्वां मतिर्ममा-- च्छां सुजिह्व वच्यते ४

स्तृणानासो यतुंयो विये स्व॑ध्वरे । वृ देवव्य॑दस्तस ~ मिन्द्राय राम सप्रथः ५ वि प्र॑यन्तामतावुधैः प्रे वैवेभ्यों महीः । पावकासः पुरुस्पुलो द्वारो तेवीरंसश्चतंः ६ [१०]

आ मन्दुमाते उपक नक्तोषासा सुेदांसा । यद्व ऋतस्य मातरा सीद॑तां बर्हिरा सुमत्‌ ७ अन्द्रजिह्व जुमुर्वणी होतारा दैव्यं कवी । यं सीँ यक्षतामिमं विधम्य दिरिस्पुांम्‌ < रुरचि्ववेष्वप्िता होन मरुत्सु मारती । इ्छ सर॑स्वती मही वर्दिः सीदन्तु यक्तियाः ° त्न॑स्तुरीपमनतं॑घुरु वारं पुरु त्मनः त्वष्टा ोपाईय॒ विष्यतु राये नाभा नो अस्मयुः १० अवसृज्ुए त्मनां॑ देवान्‌ य॑क्षि वनस्पते । अभनिल्या सुषूदति देवो दवेषु मेधिरः ११ पूषण्वते मरुत्वते विष्वरदैवाय वायदे स्वाहां गायच्रवैपसे हव्यमिन्द्राय कर्तन॒ १२ स्वाहा्ताम्या ग ~ द्ुपं हव्यानि वीतये । इन्द्रा गहि श्रुधी हवं त्वां हवन्ते अध्वरे १३[११] (१५६४)

( १४३) ८ दी्ैतमा ओचथ्यः। अग्नतिः। जगती, < चरिष्डुप्‌ ।

श्र तन्य॑सीं नन्य॑सीं धीतिम्यये बाचो मतिं सह॑सः सूनव भरे 1

अपां नपाद्‌ यो वसुभिः सह भियो होतां पृथिव्यां न्यसींद्हवियः १ ४ स जाय॑मानः परमे व्योम -न्याविरभिरंभवन्मातुरिभ्वने 1

अस्य क्रत्व समिधानस्य मज्मना प्र यावा जोचिः पुंथिवी अरोचयत्‌ अस्य त्वेषा अजरां अस्य भानवः सुसंहदौः सुप्रतीकस्य सुद्युतः । भात्वक्षसो अव्यक्त सिन्ध॑वो ऽपर रेजन्ते अस॑सन्तो अजरा इ (९५६७)

४ ५।

त

, ऋग्वेदः । अ० २, अ० २, व० १२] { १९२]

यमेरिरे भर्गवो -विभ्ववैदसं॑ नाभां प्रथिव्या भुव॑नस्य मज्मना 1

अभि तं गीर्भिर्हिनुहि स्व आ दुमे य एको वस्वो वरुणो न राज॑ति न यो वरय मरुतामिव स्व॒नः सेनैव सु्टा दिव्या यथार्चिः 1 अचिर्जम्भैस्तिगितिरंतति भैति योधो न राच्रून्‌ त्स वना न्यते

कुविन्नो अभनिरुचथ॑स्य वीरसद्‌ वु्कुविद्‌ वसुभिः काममावरत्‌ 1

. चोदः कुवित्‌ तुतुज्यात्‌ सातये धियः शुचिप्रतीकं तमया धिया गणे । धतप्र॑तीकं व कतस्य धूषद॑- मग्निं मित्रं न समिधान कते \

इन्धानो अक्रो विदथेषु दीय -च्छुकवं्णामुदुं नो यंसते धिय॑म्‌ अप्रयुच्छन्नधयुच्छद्धिरये शिवेभिनैः पायुभिः पाहि शग्मैः । अद्न्धेमिरहैपितेभिरि्े ऽनिमिषद्धिः परि पाहि नो जाः (१७४ ) ७ दीर्घतमा ओचथ्यः 1 अग्निः । जगती ।

एति घ्र होतां बतम॑स्य माययोर्ध्वां दधानः शुचिपेकासं धिय॑म्‌ ।

अभि सुचः क्रमते दक्षिणावृतो या अस्य धाम॑ प्रथमं ह निसंते

अभीमृतस्य कोहना अनूषत योनौ देवस्य स्दने परीवृताः । अपामुपस्थे विभूतो यदाव॑स-दधं स्वधा अधयद्‌ याभिरीयते युयूषतः सव॑यसा तदिद्‌ वपुः समानम वितरित्रता मिथः । आदी भगो न हव्यः समस्मदा वोह्ुनं रमीन्‌ त्सम॑य॑स्त सार॑थिः यी दवा सवयसा सपर्यतः समाने योनां मिथुना सेकसा । दिवा न नक्तं पठितो युवाजनि पुर च॑च्रजरो मानुषा युगा तीं दिन्वन्ति धीतयो दुञञ विरहो देवं मतीस ऊतये हवामहे । धनोरधि श्रवत्‌ आ स कण्व त्यभिवजद्धिर्वयुना नवाधित

त्वं ह॑र दिभ्यस्य राज॑सि त्वं पाथिवस्य पदुपा ईव त्मना 1 एमी त एते बुंहती अंभिभ्रियां हिरण्ययी वक्री बरहिरंशाते अग्ने जुषस्व प्रति हय तद्‌ वचो मन्द्र स्व्ाव ऋरत॑जात सुक्र॑तो , यो विश्वतः प्रत्यङुसि दङ्ौतो रण्वः संहो पितुमा शव क्षय॑ः

[ यण १) सू १४३) म०४

< [१२] (१८७)

५ &

७ [१३] (१५७२)

अ० २, अ०२, ब० १४] [ ११३] [ ऋम्बेदः। मं० १, सू० १४५ ०१

(१४५) ५ दी्षतमा ओचण्यः। अग्निः] जगती, ५ त्रिष्टुप्‌ ।

त ध्च्छत्ा स ज॑गाप्ना सवेद स चिकित्वो कथते सा न्वीयते । तस्थिन्‌ स्सन्ति पररिषस्तस्थिकचिष्टयः स वाज॑स्य॒ ठाव॑सः शुष्मिणस्पतिः तमिव प॑च्छन्ति न सिमो वि पुच्छति -स्वेनैव धीरो मन॑सा यदग्र॑भीत्‌ । न भन्ये प्रथमं नापरं वचो ऽस्य कत्व सचते अग्रहपितः तमिद्‌ ग॑च्छन्ति जुह१ स्तमर्दती - विष्ठान्येकः गरणवद्‌ व्चौसि मे ! परपषस्ततुरिर्थजसाधनो ऽच्छिद्रोतिः शिशुरादत्त सं रभ॑ः उपस्थायं चरति यत्‌ समारत स्यो जातस्त॑तसार युज्येभिः । अभि श्वान्तं मंते चान्ये मुदे यदीं गच्छ॑न्त्युञचतीरपिष्ठितम्‌

स ममो अप्यो वनु रप्‌ दच्युपमस्यां नि धा॑पि ।

व्य॑दवीद्‌ वयुना सर््वभ्यो ऽथिर्विौ कंत्चिद्धि सत्यः

(१४६) ५ दीर्ध॑तमा ओचथ्यः। अग्निः। च्िष्टुप्‌ । विमूर्थानं सतर गृणीषे ऽसुनमस्निं पित्रोरुपस्थ । नियतस्य चर॑तो धरुवस्य विश्वां दिवो रोँचनाप॑षिवांस॑म्‌ उक्षा महँ आभि व॑वक्ष एने अजरस्तस्थावितऊतिरष्वः । उर्व्याः पदो नि द॑धाति सानै/ रिहन्त्यूप अरुषासो अस्य समानं वत्समभि सं चर॑न्ती विष्वग्धेनू वि च॑रतः सुमेके । अनपवृर्यो अध्व॑नो मिमाने विश्वान्‌ कर्तो अधि महो दधाने धीर॑सः पदं कवये नयन्ति नानां हदा रक्ष॑माणा अनुर्यम्‌ । सिषासन्तः पर्यपरयन्त्‌ सिन्धुं माकिरभ्यो अभव॒त्‌ सरथो नन्‌ दिष्षेण्यः परि काष्ठंसु जेन्य॑ ढ्या महो अभीय जीवसे । पुरा यदभवत्‌ सूरहैभ्यो गर्भभ्यो मघवां विश्वद॑रीतः ( १४७) ५ दीर्धेतमा ओचथ्यः। अग्निः। न्िष्टप्‌ 1 कथा ते अग्ने शुचय॑न्त आयो -दैदाशुवौजेभिराशुषाणाः । उभे यत्‌ तोके तन॑ये दधाना कतस्य सामन्‌ रणय॑न्त देवाः १५

१

२

४

५ [१४ ९८८४)

१.1

४

५ [१५९५.९)

१ (९५९०)

ऋग्वेदः | अ० २, अ= २, वऽ १९] [९९९1 [ चण १, सूच १४७, म०९ बोधां मे अस्य वचसो यविष्ठ॒ महस्य प्रभ्रतस्व स्वधावः !

पीयति त्वो अनुं त्वो गृणाति वन्दास्ते तन्वै बन्दे अग्न ९ ये पायवो मामतेयं ते अश्र पर्य॑न्तो अन्धे दुरितादरक्षन्‌ । ररश्च तान्‌ त्सुकृतों विष्वदेवा दिप्सन्त इद्‌ रिपवो नाहं दे यो नो अग्रे अररिवो अघायु - ररातीवा मर्दयति द्वयेन ¦

९४

मन्त्रो गुरः पुनरस्तु सो अस्मा अतु मृक्षीष्ट तन्व दुरुकतै ४

उत वा यः संहस्य विद्वान्‌ मरतो मर्त मर्यय॑ति द्येन ।

अत॑ः पाहि स्तवमान स्तुवन्त - मग्रे माकिर्नो दुरिताय धायीः ५ [१६]९५२४) ( १४८)

५ दीधेतमा मौचथ्यः ! अग्निः । प्रिषटुप्‌ ! मधीद्‌ यदी विष्टो मांतरिष्वा होतार विश्वाप्सुं विश्वदेव्यम्‌ । नि य दृधुभनुष्यासु विक्षु स्व१णी चित्रं वपुषे विभावम्‌ १ वृदानमिन्न ददभन्त मन्मा- भिरवरूथं मम तस्यं चाकन्‌ । जुषन्त विश्वान्यस्य कर्मो - प॑स्तूति भर॑माणस्य कारोः नित्ये चिच यं सर्दने जगृभ्रे प्रश॑स्तिभिर्दधिरे य्ञियसः \

९१

प्र खू न॑यन्त गृभयन्त इष्टावश्वासो न रथ्यो रारहाणाः ३ पुरूणि वुस्मो नि रिणाति जम्भ -राद्‌ रोचते वन॒ आ विभावो । आद॑स्य वातो अयु वाति शोचि रसतर्म शायीमसनामनु चन्‌ ४

न यं रिपवो न रिषण्यवो गर्भ सन्तं रेषणा रेषयन्ति ।

अन्धा अंपरुया न द॑भन्नमिख्या नित्यांस ई प्रतार अरक्षन्‌ ५ [१७ [९५९२ ( १४९ ) ५ दीधैतमा ओचथ्यः । अभिः। विरादू । महः स राय एषते पतिर्दन्निन इनस्य वसुनः पद्‌ आ । उप भजन्तमर््रयो विधन्नित्‌ १ स यो वषा नरं न रोद॑स्योः श्रवोभिरस्ति जीवपीतसर्गः । अ यः संखाणः शिश्रीत योनीं २ (६०९)

अ०२, अ० २, व० १८ ] [११५] [ कग्वेदः । मं० १, सू० १४९, म० ३

आ यः एुरं नार्धिणीमदींदे -दत्व॑ः कवि्॑भन्यो ३ नार्वा । तरै न र॑रुक्ताज्छतात्मा

अभि द्विजन्मा ची रोचनानि विश्वा रजसि यु्ुचानो अस्थात्‌ । होता यजिं अपां खधस्थं

अयं स होता द्विजन्मा दिभ्वां दृधे वार्याणि वस्वा ।

व (९५० ) ३ दीधेतमा ओौचध्यः । अग्निः | उष्णिक्‌ । पुर त्वा कृण्वान वे रिथ्ये तद॑ स्विडा ! तोदस्येव शरण आ महस्य व्युनिनस्यं धनिनः प्रहोषे चिदररुषः 1 कदा चन प्रजिगतो अद॑वयोः ख चन्द्रो विप्र भर्त्वौ म्ह वराधन्तमो दिवि ! पेत्‌ त अग्ने वनुषः स्याम

(१५९)

९ दीथैतमा ओचध्यः। १ मिः, २-९ मित्रावरुणौ । जगती ।

गिन्नं न ये शिम्या षुं गव्यवः स्वाध्यो विदथं अप्सु जीज॑नन्‌ ।

अरेजेतां रोद॑सी पाज॑सा गिरा प्रतिं प्रियं यजतं जनुषामवः

यद्ध त्यद्‌ वौ पुरूमीव्हस्यं सोमिनः प्र मिन्नासो न दधिरे स्वाभुवः ।

अध क्रतुं विदतं गातुमय॑त उत शुं वृषणा पस्त्यावतः

आ वाँ मूषन्‌ भितयो जन्म रोद॑स्योः प्रवाच्यं वृषणा दक्षसे महे ।

यदीशरृताय॒ भरो यदते प्र होत्रया शम्यां वीथो अध्वरम्‌

प्रसा क्षितिर्‌ या महिं परिय ऋतावानावृतमा घोषथो व्रहत्‌ ।

युवं दिवो बरंहतो द्ष॑मासुवं गां न धुर्युप युधे अपः

मही अच्र॑ महिना वारमृण्वथो ऽरेणवस्तुन आ सद्ध॑न्‌ धेनवः ।

स्वरन्ति ता उपरतांति सूर्य मा निग्रुचं उषसं॑स्तकबीरिव

आ वाग्रृताय॑ केशिनीरनूषत मित यत्न वरुण गातुमर्चथः

अव्‌ त्मना सृजतं पिन्व॑तं धियो! युवं विप॑स्य मन्मनामिरज्यथः

यो वां यज्ञः हंशमानो ह दाशति कविहौता यज॑ति मन्मसाधनः ।

उपाह तं गच्छ॑थो वीथो अध्वरमच्छा गिरः सुमतिं श॑न्तमस्मय्‌ ®

५ [१८ ६६०४)

१ २

३[१९| (१६०७)

५ [२०] &

७ (१६१४)

च्गचेदः । अ० २, अ० २, ० २१ ] [ ११६] [ सं १, सू° १५१, म॑० ८ युवां यञः परथमा गोभिंरखत ऋतावाना मन॑सो न प्रयुक्तिषु ! भरन्ति वां मन्म॑ना संयता गिरो ऽदहं॑प्यता मन॑सा रेवदाशाथे

रेवद्‌ वयो दधाथे रेवदाशाथे नरां मायाभिरितऊति माहिनम्‌ ।

न वां द्यावोऽहभिर्नोत सिन्ध॑वो न देवत्वं पणयो नानशुर्मयम्‌ ९[२१] (१६१६)

(२५२)

७ दीधेतमा ओचथ्यः । मित्रावरुण । शरिष्टुष्‌ ।

युवं वस्राणि पीवसा वसाथे युवोरच्छिद्रा मन्तवो ह समीं: । अवांतिरतमनूतानि विश्व ऋतेन मित्रावरुणा सचेथे १ -एतच्चन त्वो वि चिकेतदेषां सत्यो मन्त्रः कविङास्त ऋघावान्‌ । चिरश्रि हन्ति चतुरभिरुमो देवनिदे ह भथमा अजूर्यन्‌ र अपादेति प्रथमा पद्वतीनां कस्तद्‌ वाँ मित्रावरुणा चिकेत । गर्भौ भारं भरत्या विंद्स्य ऋतं पिपर््वसरतं नि तारीत्‌ ३ प्रयन्तमित परि जारं कनीनां पर्यांमसि नोपनिपद्यमानम्‌ । अन॑वप्रग्णा वित॑ता वसानं परियं मित्रस्य वरुणस्य धाय अनश्वो जातो अन मीशुरवा कनिक्रदत्‌ पतयदुघ्वसांनुः । अचित्तं बह जुजुषुर्युवानः प्र मित्रे धाम्‌ वरुणो गृणन्तं आ धेनवो मामतेयमवन्ती - बंह्मपियं पीपयन्‌ त्सस्मिन्चूध॑न्‌ । पित्वो भिं्षेत वयुनानि विद्रा नासाविवासन्नदितिमुरुष्येत्‌ 8 आ वां मित्रवरुणा हव्यजुष्टिं नम॑सा देवाववसा ववुत्याम्‌ 1 अस्माकं ब्रह्म पृतनासु सह्या अस्माकं वृष्टिदन्या सुपारा

७ [२२] ९६२३)

। ( १५३)

| | ७ दीधेतमा ओचथ्यः। मित्रावरुण । त्रिष्टुप्‌ । यजामहे वां महः सजोषा हव्येभिर्भित्रावरुणा नमोभिः ।

अस्त्व धाम न भुक्ति रयामि मित्रावरुणा सुवृक्तिः ।

अनाक्ति यद्‌ वां विद्थषु होता॑सुम्नं वाँ सरदषणावियक्षन्‌

९)

(१६२५)

(व ---- ~ --------------

अ० २, भ० २, व० २३] { ११७] [ कम्वेव्‌

पीपाय येतुरदिंति्छेताय जनां मिच्रावरुणा हविर्द । हिनोति द्‌ व विदथे सव्यम्‌ त्स रातहव्यो मानुषो न होतां उत वौं विषु भखास्वन्धो गाठ आप॑श्च पीपयन्त ववीः । उत नो अस्य पूर्व्यः पतिर्दन वीतं पातं पय॑स उचियायाः

( १५४ )

द दीधैतमा ओचध्यः। विष्णुः । व्रिष्टुम्‌ । दिण्णो कं वीयींणि भ्र वोचं यः पार्थिवानि विममे रजासि । यो अस्कभायदुत्तरं सधस्थ॑ विचकमाणचरेधोरुगायः र तद्‌ विन्णुः स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो भिरिषठाः 1 यस्योरुषु चिषु विक्रमणे - ष्वधिक्षियन्ति भुव॑नानि विश्वां प्र दिण्णं शषैतु मन्म॑ गिरिक्षित उरुगायाय वृष्णे 1 य इदं दीर्घं भय॑तं सधस्थ -मेकों विसमे चिभिरित्‌ पदेभिः यस्य॒ व्री एणा सघुना षदा - न्क्षयमाणा स्वधया मदन्ति ।

य उं च्रिधातुं पृथिवीमुत द्या - भेको काधार्‌ भुव॑नानि विश्वां तद॑स्य प्रियमभि पाथं अङ्यां नरो यत्रं देवयवो मदन्ति । उरुक्रमस्य स हि बन्धुरित्था विष्णोः पदे परमे मध्व उत्स॑ः ता वां बास्तुन्युदमसि गमध्यै यत्र गावो भूरिगृङ्गाा अयासः । अत्राह तदुरुगायस्य वृष्ण॑ः परमं पद्मवं भाति भूरि

( १५५ )

: 1 म० १, सू० १५३, म॑०३

४ [२३।(१६२७)

1

१.

[२४] (९६३)

६ दी॑तमा ओचध्यः। विष्णुः, १-३ इन्द्राविष्णू । जगती ।

पर वः पान्तमन्ध॑सो धियायते महे शराय विष्ण॑वे चाचंत्‌ । या सानुनि पवैतानामदांम्या महस्तस्थतुरतेव सा धुना त्वेषमित्था समर॑णं शिमीवतो - रिन््रादिष्णु सुतपा वाुरुष्यति । या अत्यय अतिधीयमांनमित्‌ कृङानोरस्तुरसनाभंरुष्यथंः

ता ई वर्धन्ति मह्यस्य पोंस्यंनि मरातरां नयति रेतसे भुजे 1 दुधाति पूत्रोऽव॑रं परं पितु- नामि तृतीयमधि रोचने विवः

३ (६३६)

ऋग्वेदः । अ० २, अ० २, च० २५} {९१८1 [ म॑० १,स्‌० १५५, म०६

तत्तदितदिरद॑स्य पौस्यं गृणीमसी-नरयं वातुर॑वृकस्य॑ भीव्ुषुः 1

यः पार्थिवानि विभिरद्‌ विर्गामभि रुरु क्रभि्टोरुगायायं जीवसे ,

द्वे इद॑स्य क्रम॑णे स्वर्हरो। ऽभिख्याय मर्त्यो भुरण्यति 1

तरतीय॑मस्य नकिरा द॑धर्षति वयश्चन पतयन्तः पत्रिणः 11

चतुभिः साकं न॑दतिं = नाम॑भि चक्रं म वृत्तं व्यतीरवीविपत्‌ ।

बृहच्छरीरो विमिमान ऊर्कभिःरयुवाछुमारः परत्येत्याहवम & [२५] (१९९) (१५६ )

५ दी्ैतमा ओचथ्यः। विष्णुः । जगती ।

| भवां मित्रो न शेव्यो घृताखुति र्विभूतययुख्र एवया ॐ सप्रथाः ।

अधा ते विष्णो विदुषा चिदर्ध्यः स्तोदो यज्ञइच राध्यो हदिष्म॑ता १

यः पूर्व्याय वेधसे नवीयसे सुमज्जानये विष्णवे दद्ंराति

यो जातम॑स्य महतो महि वत्‌ सेदु श्रवोभिर्युज्यं चिद्भ्य॑सत्‌ २

तसं स्तोतारः पूव्यं यथा विदं कतस्य गर्भँ जनुषां पिपर्तन ।

आस्यं जानन्तो नाम चिद्‌ विवक्तन महस्ते विष्णो सुमतिं भ॑जाभरे ३

तम॑स्य राजा वरुणस्तमभ्विना करतु सचन्त॒ मारुतस्य वेधसं: ।

दाधार दक्षमुततमम॑हविद उजं च विष्णुः सचिवो अपोर्णुते ४ आ यो विवायं सचथाय दैव्य॒ इन्द्राय विष्णुः सुकृतं सुतः । वेधा अंजिन्वत्‌ तरिषधस्थ आर्यं मृतस्य॑ भागे यज॑मानमाभ॑जत्‌ ५ [२६] (षदो

(१५७ ) [ दाविदोऽङवाकः ॥२२॥ स्‌० १५७-१६४ £ दीधेतमा ओचथ्यः । अश्विनौ । जगता, ५-६ विष्टुप्‌। अ्बेध्यगनिज्मं उदैति दर्यो व्यु षाङ्चन्द्रा मह्यावो अर्चिषा । आयुक्षातामश्विना यातवे रथं प्रासावीद्‌ दैवः सविता जगत्‌ पृथ॑क्‌

यद्‌ युना वृषणमश्विना रथ॑ घ्रतेन॑ नो मधुना क्षवमुंसषतम्‌ । अस्माकं बह्म पृतनासु जिन्वतं वयं धना छसाताः भजेमहि

१

र (१६४६)

अं० २, अ० २, ० २७ | [ १९९ ] [ ऋग्वेदः । मं० ९, सू० १५७, म० ३

अर्वा चिचक्तो म॑दुवाहलो रथौ जीराश्वो अश्वनेर्यातु सुष्टुतः ।

चिवन्धुरो घवा विश्वर्सैभगः शं = आ वक्षद्‌ द्विपवे चतुष्पदे ड आ न ऊर वहतमश्विन युवं मधुमत्या नः कजंया मिमिक्षतम्‌ । घायुस्तादिषं नी रसि गृक्षतं॑देध॑तं दवेषो भव॑तं सचाभुवां ४ युवं ह भर॑ जग॑तीषु धत्थो युवं विश्वेषु भुवनेष्ठन्तः युवम॒मिं च॑ ठषणावपद्च वनस्पतीरभ्विनविरयेथाम्‌ ५ युधं ह स्थो मिदजां मेषजेि- रथों ह स्थो रथ्याई राथ्येभिः । अधो ह क्षजरमधि धत्थ उन्न यो वाँ हदिष्पान्‌ मन॑सा वृदां ६ [२७] (१६५०) ----त््ञ---- [ ठतीयोऽभ्यायः ॥३॥ ब० १-२६ ] ( १५८ ) ६ दीर्घतमा ओचध्यः । अश्विनौ । त्रिषु, £ अुष्टुष्‌ । वं रुद्र पुगन्त इृधन्तां दशस्यतं नो वृषणावभिर 1 दघ्न ह यद्‌ रेद्ण॑ ओदण्यो वां॒ग्र यत्‌ स॒स्राथे अकवाभिरूती १

को दाँ दात्‌ सुसतये' विदृस्यै दसू यद्‌ धेथे नम॑सा पदे गोः 1 जिगृतमस्मे रवी; युरथीः कामपेणेद मन॑सा चर॑न्ता युक्तो ह यद्‌ वौ तौस्यायं पेरु विं मध्ये अंसो धायि पञ्चः । उप॑ वाषवः शरणं ग॑भेयं शूरो नाज्म पतय॑द्धिरेवै ३ उपस्तुतिरौचध्यसरुष्ये -न्मा मामिमे पतच्रिणी वि दुग्धाम्‌ 1 मा मामेघो दृकंतयश्ितो धाक्‌ प्र यद्‌ वों बद्धस्त्मनि सादति क्षाम्‌ ४ न सां गरन्‌ जये; सातूतंमा वासा यदीं सुसमुब्धमवाधुः । ट शिरो यद॑स्य त्रैतनो वितक्षत॒ स्वयं कास उरो अंसावपि गध च दीर्घतमा मामतेयो सुंजर्कान्‌ द्मे युगे । अपाम! यतीन तहा भ॑वति सारथिः ! (१५९ ) ५ दौर्षतमा ओचथ्यः । द्याबाएूथिवी । जगती । दयावा! यजञैः पथिवी =तावृधां मही स्तुये विदथेषु परचेतसा ! कवेथिरये वेवरपत्र सुदंस॑से - त्था धिया वायीणि प्रभूषतः १ (१६५७)

९१

क

[१] (९९५६)

ऋग्वेदः } भ० २, अ० ३, व० २ ] [ १२० |

उत म॑न्ये पितुरद्रुहो मनो मातुर्महि स्वतवस्तद्धवीमभिः !

सुरेतसा पितश॒ भूमं चक्रतु -ररु प्रजायां अश्रतं वश॑मभिः

ते सूनवः स्वप॑सः सुदंससो मही ज॑जुमरतिशं पूर्वचित्तये 1

स्थातुश्च सत्यं जग॑तङ्च धर्णि पुरस्य पाथः पदमद्वयाविनः

ते मायिने! ममिरे सुप्रचेतसो जाभी सयोनी मिथुना समोकसा 1

नर्व्यनव्यं तन्तुमा तन्वते दिवि संदे अन्तः कवयः सुदीतयः

तद्‌ राधो अद्य सवितुर्वरेण्यं वये दवस्यं प्रस॒वे म॑नामहे ।

अस्मभ्यं यावापुथिवी सुचेतुनां रयि धततं वसुमन्तं शतग्विनम्‌ (१६०)

५ दीधेतमा ओचथ्यः । द्यावापृथिवी । जगती । ते हि दयार्वापथिवी दिश्वेमुव तावं रज॑सो धारयत्ववी । सुजन्म॑नी धिषणे अन्तशैयते देवो देवी धर्भणा सूर्यः शुचिः उरुब्यच॑सा महिनी असश्चता पिता माता च भुव॑नानि रक्षतः 1 सुधृष्टमे वयुष्ये न रोद॑सी पिता यत्‌ सींममि रूपैरवासयत्‌ स वधिः पुत्रः पित्रोः पवि््रवान्‌ पुनाति धीरो सुव॑नानि मायया ! घेतुं च पुश्च वृषं सुरेतसं॑दिश्वाहा शुक्तं पयो अस्य दुक्षत अयं देवानामपसांमपस्त॑मो यो जजान रोद॑सी विष्वहौ मुवा । वि यो ममे रज॑सी सुक्रतूया ऽजरभिः स्कम्भ॑नेभिः सम॑नचे ते नो गृणाने महिनी महि रव॑ः क्षत्र द्य॑वापथिवी धासथो वृहत्‌ । येनाभि कृष्टीस्ततनाम विश्वहा पनाय्यमोजो अस्मे समिन्वतम्‌

(१६१) १७ दीधेतमा ओचथ्यः। कमवः । जगती, १४ निष्टुष्‌ । किमु श्रेष्ठः किं यवो न आज॑गन्‌ किमीयते दूत्यं कद्‌ यदूचिम्‌ 1 न निन्दिम चमसं यो म॑हाकुलो ऽपर भरात्ेण इद्‌ भूतिमुदिम एक चमसे चतुरः कृणोतन तद्‌ वों देवा अंबुवन्‌ तद्‌ व आग॑मम्‌ । सीर्धन्वना यथ्ेवा करिष्यथ साकं देवेय्तियांसो भविष्यथ

॥ म १, सू १५१, म०२

च

[२] (१६६९)

[३] (१६६६)

(१६६८)

(~~

अ० २,अ० ३, ० ४] [१२१] [ ऋग्वेदः । म० ९, सू० १६१, म॑ं० ३

अशनिं रं प्रति यद्ब॑वीतना - श्वः कर्त्वो रथ॑ उतेह कर्त्वः 1

येत्ुः कर्त्वी युवता क्वौ द्वा तानिं भ्रातरतुं वः कृल्वयेस॑सि

चकृवांस ऋभवस्तरद॑पुच्छत॒॒केद॑भूद्‌ यः स्य दूतो न आज॑गन्‌ । यदावार्पंचभसाश्चतुरः कृता नादित्‌ त्वष्टा य्ास्वन्तन्यौनजे

हनामि्ौ इति त्वष्ठा यदनवी - चमसं ये देवपानमनिन्दिषुः ।

अन्या नामानि क्रृण्वते सुते सर्च अन्यैरैनान्‌ कन्या नाम॑भिः स्परत्‌ ।

हन्द्रो हं युयुजे अग्विना रथं वृहस्पतिंविभ्वरूपामुपाजत 1 ऋभुर्विभ्वा वाजो देव अगच्छत स्वप॑सो यक्तियं भाग्भतन निश्व्णो गाम॑रिणीत धीतिभि - या जर॑न्ता युवा ताकृणोतन 1 सोध॑न्वना अश्वादश्वमतक्षत युक्त्वा रथुषं दवा अयातन इददृकं पिबतेत्य॑बवीतने - दं वा घा पित्ता मुञ्नेज॑नम्‌ 1 सौध॑न्वना यद्ग तन्नेव॒ हर्य॑थ वतीयः या स्वने माद्याध्व

आपो भूयिष्ठा इत्येको अववी - दुचिर्भूयि्ठ इत्यन्यो अंबरवीत्‌ । वधर्यन्तीं बहुभ्यः पैक अतवी - हता वद॑न्तश्चसस अंपिंशात श्रोणासेक उदकं गामवाजति मांसमेकः पिंडाति सूनयाभुतम्‌ । आ निम्रुचः शकृदेको अपां भरत्‌ किं स्वित्‌ पुत्रेभ्यः पितरा उपावतु

उदरतसवस्मा अक्रुणोतना तृण निवत्स्वपः स्व॑पस्ययां नरः । अगोह्यस्य यदस॑स्तना गृहे तवृद्यदभ्र॑मवो नासं गच्छथ संमील्य यद्‌ भव॑ना पर्यसर्पत क्तं स्वित्‌ तात्या पितरा व आसतुः । अश्ञपत यः करस्नं ब आददे यः प्राजर॑वीत्‌ मो तस्मां अबवीतन सुषुप्वांसं कभवस्तदपुच्छता - गह्य क इदं नो अब्रुबुधत्‌ । श्वानं. बस्तो बोधयितारमबवीत्‌ संवत्सर इदमद्या व्यख्यत

विवा यान्ति मरुतो भम्याऽग्ि -रयं बातों अन्तरिक्षेण याति 1

अद्धियीति वरणः समुद - युष्मो इच्छन्तः शवसो नपातः

१६

१० [५]

१९ १२ १३

१४६१६८०)

करम्बेदः। अ० २, अ० ६, ष० ७] [१२२]

२२ दीधेतमा ओचध्यः 1 अवः । त्रिष्टुप्‌; ३, ६ ङगतती ।

मानों मित्रो वरुणो अरयैमायु- चिन्दर॑ ऋभुक्षा म॒रुतः परि स्यन्‌ यद्‌ वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामो विद्यं वीर्याणि यच्चिर्णिजा रेकणंसा प्ावुतस्य॒ रातिं गुंमीतां सुखतो नय॑न्ति । सुप्राङजो भेम्यद्‌ विश्वरूप इन्द्रापष्णोः परियमप्येति पार्थः एष च्छाग॑ः पुरा अश्वेन वाजिनां पएष्णो भागो नीयते दिभ्वेदैव्यः । अभिप्रियं यत्‌ पुरो्छाामवैता त्वेनं सौश्रवसायं जिन्दति यद्धविष्यमरतुहो देवयानं चिरमानुषाः पर्यश्वं नय॑न्ति ! अत्रा पूष्णः प्रथमा भाग एति यज्ञं देवेम्य॑ः प्रतिवेद्यंज्ञजः होताध्वर्युरावया अधरिमिन्धो यावय्राम उत रोस्ता सूविभः । तेनं यज्ञन स्व॑रंकृतेन॒ स्विष्टेन वक्षणा आ पुंणध्वम्‌

यूएत्रस्का उत ये यपवाहा -रचषालं य अश्वयूपाय तक्ष॑ति । ये चावते पचने संभर- न्त्युतो तेषांमभिग्तिन इन्वतु

उप प्रागात्‌ सुमन्मेऽधापि मन्म॑ केवानामान्या उप॑ वीतः अन्वेनं विप्रा ऋषयो मदन्ति देवानं पुटे च॑करमा सुबन्धुम्‌

यद्‌ वाजिनो दाम सदानमवतो या शींषेण्यां रश्ञना रज्जुरस्य ।

यद्‌ वां वास्य प्रमृतमास्ये तरणं सर्वा ता त अपि वृवेष्व॑स्तु

यदश्वस्य क्रविषो मक्षिकाश यद्‌ वा स्वरो स्वधिंती रितमास्ति ।

यद्धस्त॑योः काभितुरयश्नखेषु सवौ ता ते अपि वेदेष्व॑स्तु

यदरूद॑ध्यमुद्रस्यापवाति य आमस्य क्रविषो गन्धो अस्ति ।

सुकृता तच्छमितारः कृण्वन्तूत मेधं शृतपाकं पचन्तु

यत्‌ ते गा्रावुभ्निना पच्यमाना कृमि द्यं निहतस्यावधावति । मा तद्‌ भूम्यामा श्रिषन्मा तृर्णषु॒वेवेग्यस्तदुशद्धधों रातमस्तु ये वाजिन परिपदयन्ति पक्वं य ईमाहुः सुरभिर्निहिरेति ।

ये चावैतो मांसभिक्षामुपासत उतो तेषाममिगरतिंन इन्वतु

{जं २, स= १६२, मं०॥

>

५ [५]

११

१२ (१६९२)

॥ | | | [1 |

अ० र, ज° ३,९० ९| [९२३ 1 [छग्वेद्‌ः । भं० ९, सू० १६२, म० 1३

यदीक्षणं जस्च॑न्या उलाया या पात्राणि यूष्ण आसेच॑नानि । ऊष्यण्यारिधानतं दूणा - मह्ाः सूनाः परं ूषन्त्यश्व॑म्‌ १३

-मिकषले सिषद॑नं धिवतनं यच्च पड्ीलमधंतः

यञ्च॑ पपी रच्दं धासिं जधास॒ स्का ता ते आपि वृतेष्वस्तु १४

षा त्वारिध्छ्नयीद्‌ भूमगन्धि - सीखा भ्राजन्त्यभि विक्त जिः ।

ष्टं वीतयमिगू्ंवषट्रतं॑ ते देवासः प्रतिं गृभ्णन्त्यश्वम्‌ १५ [९]

सदु्वाय चासं उपस्तरण - न््य॑धीवासं या हिरंण्यान्यस्मे ।

संदायमधन्तं पड्ीशं प्रिया वेदेष्वा सांमयन्ति । १६

त्‌ तें सदे भहंखा शचकतस्य॒ पाष्ण्यी व॒ कदांया वा तुतोद ।

छदेख ता हविबों अध्वरेषु सदी ता ते बह्मा सूदयामि १७

चतुंखिंशद्‌ वाजिनो देदरबन्धो - द्रवस्य स्वधितिः समेति 1

अच्छा गात्रा वयुनां कृणोत॒ परष्परुरलुधुल्या वि शस्त १८

एकस्त्ष्टरभ्॑स्या दिशस्ता दवा यन्तारा भवतस्तथं ऋतुः 1

खाते शा्ाणाम्रतुथा कृणोरि ताता पिण्डानां पर जुहोम्यसरो १९

मा त्व{ तपत्‌ परिय आत्मापियन्तं मा स्वधिंतिस्तन्द १ आ तिष्ठिपत्‌ ते ।

मा तें गध्नुरंदिज्ास्तातिहायं चि गार्वाण्यसिना मिथू कः २०

न वा उ एतन्श्ियसरे न रिप्यसि देवौ ददप पथिभिः सुगेभिः ।

हरीं हे युख्चा षती अभूता - मुपास्थाद्‌ वाजी धुरि रासभस्य २९

खग्यं नो धाजी स्वष्यं पुसः पुरो उत दिश्वापुषं रयिम्‌ ।

अनागास्त्वं नो अतिः कृणोतु कषत्रं नो अर्वा वनतां हविष्मान्‌ २२[१०](९७०२) (१६३)

१३ दीधैतमा भौचध्यः । अद्वः । त्रिष्टुप्‌ ।

यदुक्तन्व्‌ः रथम जायमान उदयन्‌ त्समुद्रादुत वा पुरीषात्‌ ॥

श्वेनस्य॑ पक्षा हरिणस्य बाह उपसमुत्यं महिं जातं ते अरन्‌ १ (&७न्) ®

करम्बेद्‌ः। अ० २, अ० ३, व० ११] { १९७]

यमेनं दृत्तं त्रित एंनमायुन ~ गिन्दरं एणं प्रथमो अध्य॑तिठत्‌ । गन्धर्वो अंस्य रडानामगृभ्णात्‌ सूरादश्वं वसवो निर॑तष्ट असिं यमो अस्यांदित्यो अर्व - रसि चितो गद्येन वरतेन । असि सोमेन समया विषक्त आस्ते जीणिं दिवि बन्ध॑नानि जीणि त आहुर्दिवि बन्ध॑नानि ब्रीण्यप्सु त्रीण्यन्तः समुद्रे । उतेव मे बरुणरछन्तसयर्वन्‌ यत्रां त आहुः परमं जनित्रम्‌ इमा ते वाजिन्रवमाजँनानी - मा शफानां सनितरमिधानां । अत्रां ते भद्रा राना अपय - मृतस्य या अंभिरक्ष॑न्ति गोपाः

आतमानं ते मनसारादजानामवो द्वा पतयन्तं पतङ्कम्‌ । शिरो अपदयं पथिभिः सुगेभि - ररेणुभिर्जह॑मानं पतत्रि

अचरां ते रूपमंत्तममंपरयं जिगीषमाणमिष आ पदे गोः ।

यदा ते मत अनु भोगमान - ठादिद्‌ गसि ओष॑धीरजीगः अनं त्वा रथो अनु मर्यं अर्व जनु गावोऽनु भग॑ः कनीनाम्‌ । अनु बातौसस्तवं सख्यमीं्‌ - रुं ठेवा म॑मिरे वीं ते हिरण्यशृङ्ग तेऽयो अस्य पाका मनोजवा अवर इन्द्र॑ आसीत्‌ । देवा इदस्य हविरुदमायन्‌ यो अवनतं थमो अध्यतिष्ठत्‌ ईर्मान्तासः सिलिकमध्यमासः सं छ्र॑णासो दिव्यासो अत्या; । हसा इव श्रेणिको यतन्ते यदाक्षिषु्दिव्यमज्ममश्वां

तव शारं पतापिष्ण्ववन्‌ तव॑ चित्तं वातं इव धीमान्‌ । तव शुङ्गा विता पुरुत्रा -रण्येषु जर्भुराणा चरन्ति

उपु प्रागाच्छसनं वाज्यवीं देवद्रीचा मन॑सा दीध्यानः । अजः पुरो मीयते नाभिरस्या - नुं पश्चात्‌ कवयो यन्ति रेभा उप भागात्‌ परमं यत्‌ सधस्थ - मवां अच्छां पितरं मातरं च । अदा देवाश्ुटतमो हि गम्या अथा स्ते दाशुषे वार्याणि

[ म० १,