ELVCIDATO-
J?.IVM ECCLESIASTI-
C V A/, JD officivm ecclefi^ pertinentia pla- nius exponens : & quatuor libros comple - dens.
X
Pnmm, hymnos dctcmpcrc&Ana/s p^totu aiim ffnaum,a<iciia explanatione, declarat.
EecIefia(Kca,antiph(iJ benediaionibns can. explanat ' palehalis & fondum : familiaritet
Q_VA
R T A AE D I T I o;
Apud PoncetumlePreux, invias. lacobUubm.
erCgmo iupi, eregione Macittinorun»;
i f 4 8.
/
i -
V .., \
V
V
i/
■ • ' *• A ^
y"
■}
« t
V*>v
Si''''
r-!
v:'
•5 ' S/' ^
*
-r* ^Li
.-.J,
^■im,«;rr/.i^
•4^ /•? <irb**r
tiQii-mviA iifcp^ i bl^?. J
.UlTL^^*3^k^ '
^ T ■ '>^T-''>-' i
. . I Jt otfe
" --'iC- T .-'■.■‘^‘"'i^ t
r. ' ' _ _ Ii .’ ^ . T - .*
-coL;-?o ;:!!>•“ • ‘
'I
t«;y >ed IgrSooglc
4
X £ V E R JE o IN CH K I S TO Patri ae Domino D . loatmi Gozthon, dc Zclcflhc fuptriorc in Pannonia : Ecdcpa lauricnfis Epifcopo dig^ifiimo, locique eiufdm comiti perpetuo: ludocus Clichthoucus Neoportuenfii t facrg Tljeologiapro feffor hunulUmus:
D monet nos diuinus P/aItes,/^a- P/4/. tifsime antiftes; quod deo fapienter pipiamus, non folafcilicetnuda ver oa ore proferentw^d dc piam coru intclligentiam aefenfum, mente in deum excitata meditates. Qijod pia ne non tantum ad pi^odiam 6c facram pfalmoru decantationem accommodandum putem ; verum- etiam & ad omnem qu» deo rite exhibetur Iauda> donem ac orationem: quandoquidem omnis illa fi- ^ cut TcStc integreque proferri a mynidris ccclefiafti tis debet; ita & une intelligi, quo animum orantis
intentius m deam engat dfcfyncerius affedumred _ dat. Ide quoque docet deiloquus Paulus ad Corin- thios /cribens.OraboCinquiOfpiritu.orabo & men te : pfidlam {piritu,pfy lam & mente. Vbi & /piritu & mete orare vocat, di uinas quidem laudes ore de- tiromcte,& eas intellieetia meteque capere. Qjtod fi defit corufnquai deo conciniuitur intelledus: mens orantis plerumque ociofa eft , & fine opera- tione intention^que in, deum. £t tunc potifsimum id locum habet:quod dominus' per Eiaiam prophe ^ tam conqueritur ,aim ait.Populus hic labiis me fio norafccor autem eorum longe eft a me. Q^od pras iertim in viris ecclefiafticis ftunmopere dignam eft:
A ii 4Tcprc-
l
. EPISTOIA.
jcprchcnfionc,& virio dandum; quoniam ip/brum partes funt & munia , non modo pro fcipfis, fed 3c pro tota fidelium ecdefia preces ad deum fundere, * &iugiter illi facrifidiun laudis & orationum liba- mina publico mynifterio offerre. Aftipulatur eide fententia; praeclarus etiam vir Cafsiodorus,in pro- logo expolitionis pldmorum dicens. Veruntamen nequaquam nobis vt pfitads meruJifquc vernandu eft qui dum verba noftra conantur imitari, quid ta- men canant , nofcuntur modis omnibus ignorare. Melos fiquidem blandum, animos obledat fed no copellit ad lachrymas fruduolas , permulcet aures, fed non ad fuperna erigit audientes. Corde autem TfdLtt quod^ore didmus animaduerterc
' ‘ valeamus.ficut in pialtcrio legitur. Beatus populus
quiintelligit iubilationem. Et iterum . Q3om‘am rex omnis terra: deus,pfaJIite fapienter . Philippus EM46 quoque apoftolus cum regin? Candacis enuchum, s c<2gnouiffet/cripturas ei fandas co-
petrter expofiut. ^i pofiquam quod legebat ad- • tiertit Ihtim gratia baptifmatis exquifiuit , & mox perfede munera falutis accepit. In Euangelio etiam dominus ait. Omnis qui audit verbum regni & non 13 intelligit, venit malus & rapit quod feminatum eft in corde eius. Vnde congrue datur intelligi hxc il- lis prouenire non pofIe,qui fcriptiu*as fmdas puro corde meretur aduertere.Hacc Cafsiqdorus.Quo- drea vel maxime curandum eft.& enitenduvt qui- cunque ecclefiaftids addidi funt officiis,f^tem me dideriter intelligant ea qua: fingulo quoque die de- emtanda occurrunt , 3c leditanda in perldlutione diuinarum laudum, vt puta hymnos, canonemmif-
fx
epistola.
&,profis, Sttxtcrz id genus ad officium ccclcfia- ilicxm attinentia: quo (ycaeriorem deo exhibeant f3TiuIaCu,& tam corde quam voce , tam animo qua corpore debitum illi pracftent obfequium ^ ipfum- que adorent infpiritu 8c veritate ; quemadmodum tefte Euangelio deus qui fpiritos ell^adorari petit.
Id fani frequentius folicito reuoluens animo gra uifsima tiu paternitas,zcelo dom'is dei fucccfa,mui to iam tempore indoluit tantim in ecclefia dei inua lefcereinfiriam atque tam crafTam eorum qui iah- fto myniflrat altari , 3c diuinas ex officio perfonat laudes, ignorantiam vt rari admodum inuenianrur qui exaft^ & integre quse legunt aut canunt, intclii gant,qui eoru qua: ore expromunt fenfum capiant, aut reda teneant percipiant/c'fen:entia.Vnde per- multi ipibrum .redduntur animo aridi, inftir aquae gelidi.de in diuinis perlbluedis officiis prorfusfex- tindo (piritus feruore)tepidi,qui labiis quidem per ftrc^onc iacra cantica fed incim 3 corde nullam eo - rum tenent intelligentiam . Caeterum vt huic graui morbo ia.m /ari erallanti & totum pene occupanti Chriftianuni oroem, pro viribus occurrere mede • riye poGit infignis tua dignitas, cura apud celeber- rinum Parifiorum academiam diuer/aretur ad tem-
f>us,non pertae/a tara difficilem & longinquam d fo o natali peregrinationem: vt more Pythagorae 5c Platonis /Iluftflum philofophorum etiam apud ex- teros praeclaras exquireret, & capefleret difciplinas; me pro incredibili fua hamanitate in mutiuin fami liaritatem & quotidianam congrefsionem afeitum; a/siduis adhortata cft impulfibiis, & cotinua effiagi tatione /blicitauit ? vt hymnos ccclcfiafticos qui in
r A iii ho-
I
e;p X st;ol A.j
!^Qris canomds quotidie decantantur fidii plana- que expofitione elucidarem, quod illi nonnunqua multis fcate^tnxedis liberariorumincuria pafiim indu61is.*^ plaerique eorum non ftatimperuiapr^ fermt fententiam. fed abfti ufiore latendoremqj & lucis indiga, vt etia i^rum millje canone auguuiisi macopIcCTentc myfteria verbaq; lacratiidma,anno tadonibus breuiufcijlis patendore reddere & dete ^ore.vt denique prolas quae incelebrarulo altaris (Orificio ante Euangelium pro more eccleliailico leguntur ‘ueenon oradones Dencdi<ftionum ecclc- (ia^ic^u Sc caitcra^id genus familiari & aperta ex- planadone enodare: q> & in iis occurrant tepius er intelledu difficiles contextus . At ero diu dus, fateor, hanc detia^ui fubire prouindam; cau latus eam ad me nequaquam lpc(9are, aliis occupa- tu grauioribus ftudiis 8c ardioribus implicatu ne- godisjled podus ad peritu grinades profeflbre;
generibus carminu hymnico- ru difiCTcre,^ cuiuli|j Ladni lermonis aperire len tendamrillud infuper afferens, eos qui vel medio- critergrammadas elemends funt infhtud.,lenfum hymnorum, prolarum conlimilium oradonup> aut proprii ingenii per/picacitatcluaque minerua, aut librorum fuper his editorum diligenti leno- ne penetrare fadle polle, neqj me fiiperuacuo illo labore conllimi debere ; quo adiim agere viderer Aut dari/simo loli faculam admouere velle, qu«e i Jum ryddat conlpediorcm. Et certe vifum eft mi’ hi diidiiujn illud aliquanto humilius & lubmilsiusl
2u^ quodi mc lufcipi deberet, aut me* profef- onis radonc diceret. Veru dignilsima tua pater- nitas
I
ipr stol'a;
_ y
iuas creuangeko compertu imbej improBam im-' portunitacc/u inflantiamque quotidiana 3c in p^> Lmdo perfeuerantiam efFicad/simam clle ad quip- piunSc a deo Se ab hominibus impetrandu exem- plo mulieris Chanancae.poft crebram repuHam fi- liae lu^falutem.conieputJB, exemplo itidem amici ab amjco no<^e intempefta tres panes, & vidua* in- terpellatis iniquum indicem pro fumenda vindifta de fixo aduerl^o: non deftitit obnixius me quoti- dianis quatere efHagitationibus,& GnQa improbi- tate importunis petitionibus : donec cui^ nje in fuam perpuliflet lentendam. Contcftata cft enim» idipfixmad lacerdotis munus^quo (licet indignus) fungor, congruenter atdnere,quod facerdotaJe of- fidum clarius reddat, illiulque inuolucra& nodos diflbluat, neque me publicam docedi prouindami qua fulccpi.fruftuofius, vriliulvc ad quicquim ac - commodiue polle aut exercere; quim quodlaccr- dotes dei doceam vt quae legunt intelligant.Coten
in fixper fingularis tua prudentia , in mediuq^ adduxit» quddncutrc&e docent fabrilia fabri, & Vfmtorum naturam nautae: ficut item agriculturam probe tr^t durus arator: & artem militare .qui im pigre 8c alsidue grauibus fiidauit in armis : ita con>< ® uum effe ac decens, quod ficris initiatus,ecclelja ibea: Ibrti addi&os fiiaeque milida: viios ea qua* funt ecclefiallica rite edoceat, & praecipuam cos la lutaribus documentis inftituendi curam gerat. Ita- que vidus fiim, fateor, importunitate tuadignifsi- me^fiil,rcd q omni oportunitate tepeftiuior cft,dc comedabilior Viftus lu itide illa animi tui eximia lynceritaterqua non propria: vtilitads,lcd public^
A iiii tantum
EPISTOLA.
6u[»tum rationem habens ea impenfius expetis fieri qusE ad dei honorem, in omnibus quaredum & ad animarum noftrarum falutem atttinent.quasque ad cultum ccclefiafticum & maiorem diuinarum reru fpeflant celebritatem. Viftus furn denique incredi bili tiuin me beneficentia, qua ob fuicepta cumu- l^tifsime atuareuerenda paternitate rriunera vfquc aded illi fum obftriftus , vt ne minimam quidem il loru parte condignaropeniatione aequare poflem. Ne tamen ob hac tuoru in me naeritoru inxftimabi icm magnitudinem nulla prorfus ipfis referatur gra tia, quibus certe debetur qua maxima conixus fum pro viribus elucubrare fuccifiuio ftudio hoc quod tarbperc efflagitafti opus: non quidem qiuntu ex- poicit ipia rei dignitas.icd quantfi valet tenuis mea facultas‘pcrfuafum habens fingularem tium benc- uolcntiam mihi quidem ptTfpe&isima facili venia id excufituva.-qiiod minus futlficicnter aut plene di - (cuflum cft in eo negotio , aut non fatis reclufum. Enimuerd Mc noftra qualemcuque elucubratione, Elucidatoriu ecclcfiafticiim inicripfi quoad ecclc- fiafUcu pertinetia offici u atque in eo legenda, dice- dave clarius elucidet. Eadem quadrifidam quadri- partitam digefii.atqiic in quatuor libros difleftam. Quoru primus h)Mrmos ecclefiafticos ; fecundus nonullacatica.antiphonas, refpofdria Sc peculiares quafda benedidiones: tertius aliquas miflas partes praecipue prxfationes & canone : denique quartus profis mifl^um explanabit Non tamen paisim om nes hymnos aut proias promiicuc dilucidareinfti - tui: quandoquide id maiore exigeret opera & ociu qiiamipfe poflem in re praefati impedere fedeos
dun-
EPISTOLA.
* •
larat qui in frcqueciore ccclefi? vfii habcmr,& quo$ hinc di/cedc<i apud mj fcripcos rdiquifti pra: cjcre- ris exponendos . Nihilo fecius prster illos interdii alios adiiciamrquoru crebrior eft vTus & fcncctia di enior queadmodil etiam fieri a me debere expeti- iH- Meuvtique eritftudiu; genera carminu quibus hymni cotexti fiint paucis deicribere,rhythmorum ccclefiafttcoruin profis obferuatoru leges & numc ros recefere. fi qua in illis ciTata autmendoiadepre hciafuerit ad lima rcducere:authores ip/bru vbi mi coperti fuerint nominatim exprimere. Dem u fi- qua deinde occurrerit annotatione ^priadifFufius cxpolcetia , aut cx gramatica , aut ex Icriptura facra pcndctemilla a3du(fto probatoruauthoruteftimo nio , approbationeve lanftoru eloquiorum ordine verfiiii obferuato fiibnefta , neque exhorrebo ctia caquar humilia vidcbutiu- aut rudimentis puerili- bus perfimilia interdum vbi locus id cxpo/tulaue- rit afferre, mihi perfiiadens no dedecoro fiim efie il la familiarius explicari qua: ignominiofiim eft igno rare,& longe iatius efie illa ipfa latius expromi:qiia ignorata intelligentiainfirmis prarcluderc Siquid3 vt ita facere , mini lege pi «Elcripfifti ; & eorfi etiam quae ad gramatica attinent ratione , expetifii decla ' ratione,fi quando res ipfa popofeerit adiedum iri. Si itaque id a me fa^ efie damnauerint aut impro bauerint aliqui tibi hoc exigenti ca culpa, qusc cer - te nulla eft ,afcribat cui malui vt par erat in re tam ferh morem gerere, quam alioru fuggillatione re- prehenfioneve reformidare. Tui itaque graiufiimi nominis f cui liofce meos labores nuncupatos iurc volui >uthoritate ac patrocinio fuffultus malo pro
legentium
E pr« TOit a;
lentium idlrudione videri vtilia^qulm pi^Iaii Ic ardua hic dicere. Carterum quoniam non ifojunji h?nc operam noftram infigni ecclefiae tuas Iaur(en- fiautPanonis, ied&galliasnoibae&quibiiiyis a> liis profutura fperaui, ratus fum id cun^ condupt bile fore fi in lucem aedatur arte chalcotypa, profp- pnirque in publicum quo in plures extendatur at que propagetur ipfiusCfi qua cft futura )ytilitas. Au diuim naqueex diuino patre Dyonifio C cuius prae t^erc^teros es fiudiofiisimus)fpirituaIia muner4.fui in plura di ftributione neqiuquam imminui, ffd ma
fis ac m^s exundare , quo diuinx bonitatis inex- , auftum propius imitentur fontem, qui iugi perpe tuaque bonorum in creaturas elargitione non dimi yiuitur , fcdimmenfus femper & exubcrandfsimus pernjanet. Itaque amplifiinix tuas paterm’tati dedi- catum hoc opus, atque pollicitationis noftrx fatifi. fii&orium,faeniore vultu fulcipe quqfo, atque illud in mei(quo te merito proiequor )monumcntum Sc pignus amoris^c vel exiguu gratitudinis te meas argumentum apud tc repone, no quidem yt ea quae compicftitur euoluendo difeas, qui literiscumhu ipanis,tun> diuinis libeialiter ac prxclar^ inditurus Ipngihasconimatranicendifti neque eorum indi ges cluQdatione aut enodatione; (ed yt (requencio Tccpdieis huius afjjedu atque attredatione , cre- brior mei tefubeat memoria, qui tibiclictulus fum deditius, tuasque digniutis obicri^tifsimus . Va- leat quim diutifiime, venerada 3c mihi iemper co- lenda tua paternitas. ExParifiis, anno verbi incar- nati. 1^15.
AD
i
V
AD LECTOREM.
Andidc Icdor , id vnum tc admoiii- cumveIim:quod cum fecunda huius operis pararetur sditio, ipHufque k vertice ad calcem vfque mea opera rurflun fufeiperetur recognitio : ope racprecium duxi eam cum ampliore /beuoce 3c incremento fieri debere . Proinde nulla propemodum ante didorum fafta fubtraftione, Sc paucis admodum ficubi res efHagitabat commuta- tis, cuique librorum praifcntis operis fadaeft ali- quanta accefiio , & adiero eorum quae in priore volumine nequaquam continebantur. Siquidem in primo libro interie^ funtCfuo quifque locoXom- plurcs hymni, prius nequaquam expofiti. Secundus cantica ferialia cuiuique diei totius hebdomada; co pleatur adie&itia, & nonnullas benedidiones cal* cieius annexas. Tertius aliqua ad iandifsimum al- taris facrifidum pertinentia generatim inipfa fron te comprehendit adiun£b,prar(crtim quae confecra tionem, Ecclefiac & altaris , indumentorum lacer - dotaliumradonem,& miniftros iplbs templi ac la- cerdotes concernunt . Dcmiim in quarto libro fu- peradditac percipientur aliquot profae eccIefiallicaB cum fais explanationibus,fuo quaeque loco (vt cer tus expolccoatordo)dilpofit3c. Quae omnia, ex coi Utione huius fi»;undaeemilsionis eum prinu, facile conftabunc. Vale, anno dominic® incarnati* -
nis: I S ^ o.
. f
w »
■t . \
$
l
index- Jnr AfNORrAf ecclb,
fiailicortmjn primo libro huius operis declaratorum,
■ fecundum ordinem Utcrarum alphabeti coUe^,
A quibus fuum fumunt exordium.
Ad coenan agni proui- di IJ4
Adedo Gmfta trinitas.
Aeterne rerum conditor 17
Aeterne c*U gloria 4^
Aeterne rex alufsiaiC|rcdc m ptor '64
Aeterne rex altirstme reddes
30*
Aeterna Chridi munera jjj Agnofcjt omne fcculuin <7 Ales diei nuncius aS
Alma chorus domini 173 AnnaeCbridefeculorum A patre rnigenitusyad nos ve nit 9f
A iofis ortus cardine
Aduntfeda iubilea 27; Audi benigne conditor 107 Aue maris della 244
Auo Catharina martyr 34* Aurealuce & decore roC 267 Aureas ad nodras deitatis iio Aurora ii Tpargit polum . 47 Aurora lucts rutilat 148 B
Beata nobis gaudia 170 Beatz martyr profpera 36 * C
C at iMrinz collaudemus 373 Choris nouzHieruralem 132 3 hride redemptor geaiiu 63
r
Chride qui lur es d; dies lof' Chride cun^lorum domina- tor aof
Chride fandiorum decus 321 Chride redemptor omnium
Chride lucis fpleador verz 37+ ,
Clarum decus ieiunij 106 Claris coniubila Gallia 242 Cleri patrem &patronu 213 Cclideusranilifsirne 33 Conditor alme fyderum ff Colcendativfquefydera 273 Confors paterni luminis 27 Corde natui ex parentis £9 Cultor dei memento 1 si D
Deus creator omnium 49 De patre verbum prodies 79 Deus tuorummilitum 300 Deus tuorum militum 334 Deus pfalmator cuneorum
Dies abloluti prztereunt 100 fi
Ecce iam nofUs tenuatur 3 En miranda prodigia 27S En martyris Laureum 294 ExmoredofUmydil^ 103 fixultet aula czlica 210 fixultetczlum laudibus 330 F
Fedu nunc celebre } magna • a que
Dl>
I^NDEX.
qa« i£i
Fu porta Chcifti peruia 247 Foelixpcronjnci fcftom 271 Fraire^Tnaniioes foedere 3]< G
Gaude materpietatir 287
Gaude rifceribus mater 304 Gaudent cxli noua luce 346 Gaude mater ecclelia 38 1 Gaude foeliz Hungaria 338 Gloria laus & honor 131 Gratulare Ca:(area 231 Gratuletureccle/ia 14 H
Hallelu ia dulce carmen 97 Hoflis Herodes impie 84 Hyronu dicamus domino 139
lam ChriAe fol iuAitix 115 lam ChriAus aAra afccderac 171
lam lucis orto fydcre 3 I4 tec quaternis trahitur 1 1 3 leCu quadrageHaic n 6 lefu uloator feculi, verbum *f7
lefli noAra redemptio 164 lefu corona celfior 234 lefu faluaior leculi « redcptis
lefu redemptor omnium 371 leni corona virginum 379 Immenie cali conditor 23 In maieAatis folio i85 Inter jetcroas ruperun coro> nas 2j7
Inuentor rutili dux bone 141 lAe confeiTor domini (aera-
cua jg,
lauda mater eccleda'
Lignu cnicis miraculis 254 Lucis creator opt/m e 1 1 Lucis huius fcfta ; colat 285 Lux cccc furgit aurea 3^ Lu^' mundi beatiisima 3 21
M
Magne deus potentia; 39 Magne pater Auguftinc 334 Magno falutis gaudio 133 Martine confeilordci 33^ MartineparapoAolis Martyr dei qui vnicum 360 Martyris ecce dies Agath* 227
Martyris Cbrifti canimus avz N
Nofle furgentes vigilemus i Nox tencbr*& nubila 33 NoxatrareruiOiCotegit 36^ Nouura fydus exoritur 390 Nouum fydus emicuit 341 Nunc /ani^fe nobis ipiritos 7 Nunctu vobis fero dc fup^- nls
O
O ChriAi mater fulgida 377 O gloriola domina exceHa
66
• O lux beata trinitas, d!:princi palis
Olux beata trinitas tres vnii i8f
Onazarene duxBethlec 119 O pater lan^e, mitis atque pie
Oquim glorifica loce corgC-
p '
Pange chorus hymnum deo
filio
l
r
i.Mll>EX.
|
. filio Pange lingua gloriofi , pr«- liutn 127 Pangelingua glorioTi corpo- jrii «99 Pangelingua Nicolai pr«efu< H$ a«l |
s Sanitoru meritisinclftati4 2>omno refediu artubi» « Splendor paternxglorix aa cepha no primo roartvri -»7 oummar dens clementix ^ 5urami largitor pntmii 117 T TcChrtftercxpiifttmc at^ |
|
Plafmator hominis deuc 44 Plaude parens Padnonia 329 |
|
|
Prccoprcclani^tacer 3^3 Primo dierum omnium Ornem non pramalent ,ppria il |
i elucisanteterminuih la Te lucis authorpeiTon^t i^i i elluris ingens conditor 3« libi Chrilte (pleitdor patris |
|
Quem terra 1 pontus, nthera Quod chorus Tatum Tenera- ^fcs R. »»8 Reftor potens, Tcraa deus t Regis regam ciuisaue S63 Rerum creator optime 32 Rerum dent tenax vigor 9 |
T u trinitatis vnitat,orb5 41 Veni creator (piritus i^t Veni redemptor gentium <i Verbum Aipernum prodiens, d patre ^7 |
|
Verbum fupemam prodiens, nec patri |
|
|
Rex angcloru priepotens sjf |
V exma regis prodeunt 1 34 |
|
RexChnHetaCtororoniu i3i Virgo dei genitrix, quem to- Rex gloriofe martyrii 36! tus 349 _S Virgtnisprolef, opifex4;ma Sacrae Chrifti celebremus co • ~ms ronae 797 Vita fanAorumdeCns angelo Sacris (bienniis iudafint 194 rum 139' SaloC crux ranfta,falne ifi Vox clara ecce intonat 39 Salue feila dies toto 14^ Vrbs beata Hierufalem aoo Salucte flores martyrum 82 Vt queant laxia refonare fi* SanAe dei precieie protomar bris JNS£CVND0 libro faitis opcrfSjtontcnU. Anticu fanftorQ Au> Canticu trid pueroru hd>raeo ■ ' guflini & Ambrofii rum,pro die dominico 39 t V cufuaexpofiti 60383 Canticum £/aix prophetae/ e ri 8 |
/
INDEX.
riac fecnn^ afsignata 397 Caoticam Ezechijc regis lu> da,pro feria tertia 401 CanuciJ Annae matris Samue lts,pro feria quarta 406 CaaticuiD Moyit & iiliorua Jfiael.feriae quintae acconi' nodaram 413
Canticum Abachuc prophe* tae, feris fextae adaptatu 411 Cantico moyii, laudibus ma- tutinis ludie (abbati deiigna
tura 434
Caniicu Zach ari ^•patris fan - I oannts b ap 11 Ita Symbolum Athanaiii, cpifco pt Alexandrini 4((
Ciucu facrofa^frirginis Ma rif,paucU explicatum 464 Cinri: fifti
oopletonj afiiRnatura 469 Antipbons in aduetu domi^ ad canticum beats virginis camxri folitx 471
Antiphons poft natioitatem domini, beats Maris rirgi nt peculiares 4S0
Amiphonsin oftauts epipha nic decaniandside mylle* riiibaptirnit 487
Nonnulla.de natiuitate do^ iMni&bcat.i virgine refpo foria 4^
Nonnulla, quadragefimalis palchalis temporis, refpon» loria 304
De (anfio eucharidis (aera* meto,dedicaiide eccIe(i;,A: (analis martyribtnonulla re (po(bria,cuin fuis expolitio- nibus yix
De horarum ecc^e.numero A: denoniinationib. & primdra de o£Ficio matudnty 6\%
Qg/d (ignet di£lio halelu ia, Q^id homiJia, dr amen 321 De priiBa,tenia, fexta d: no- na horis ccclaiiailicit fi4 De officio vcfpertlno.d:cora pictori jr ^
De vanis eoru denominatio^ nib.qui ad ecclelia fpe^ant, aut ab eius gremio funt fepa rati ^ ibidem
De fepte ordina ecclef. nomi nib.earuq>ratiorabus fj) In telto puriHcationis beats virginis , benediftio cereo
rura
In die faflo parafeeues-. 54^ In iabbato (anfto pafehc: ^ nedi^io noui ignis, 'quoiuC Incendendi cerei 3(3 Eenedift.ccrei pafchalis 337 £enedi£bo £ontis baptifmalis
in Iabbato pafchs 36^
Eenedidiio carnium ,indie^ fando pafchs {So
Bonediiflio aqus Benediftio panis dominica- lis
fienediftio palmarum 39!
EDICIS CVM PRIMI TVM S ctmdi tlueiditorij uclefUfUci libri: finis.
|
♦ ' • |
•% ^ |
i-.fiii-!;' 3 |
* '* - |
t |
«•.- « |
t t» jV,; '• (. |
|
|
V. |
; »^' •>. . |
■ • : |
■• > 1 *, |
5 |
|||
|
' |
■ • '1 |
> •» • |
• '• ~f |
||||
|
- f |
' |
?!U*, |
rs |
' >3i. 'K . ■ |
|||
|
1 ; |
1 |
l |
£■1 '^1 |
‘1 |
t ' i . ’ ! .1 • ' . t' |
1 t |
|
|
• |
' ' 1 » ® 1 |
, .if l ^ |
. .i |
i. 'T. . |
■' . / ' X '1 . , . |
||
|
V ,<h >• |
.* |
• Ul«». I |
|||||
|
; * |
t - . • .;^ij ■ ’ |
v> ■' |
«■I .1 |
- |
|||
|
^ :j\ |
. P . |
• > I r . •• |
S ! f |
■■■•✓. I 'V-, |
•ia _ } |
||
|
; ^ |
<.;'*!r' |
J.A fi |
I*- ‘ .' v'.',: .’. |
h .' |
|||
|
-.al |
^ t |
i-‘S' fl’ |
J |
• i |
• ■ ! 1 !■ .1 ; . |
,' ■= ' |
|
|
. . - |
■ * s:.'' ■ |
« ^ ^ X xrf c' ■ A. 4 ■• |
|||||
|
r> |
'it ' |
■ t. |
|||||
|
' * |
■ |
. ^ |
X j. |
- ... .vjv : |
;, y |
||
|
• -I |
. in |
>(-♦.•• 'pC. |
■x . i- |
.'1 ■ 4 |
r-* |
||
|
,j..; |
• V |
i". " ■ 1 |
> ► < *n , • 1, ; j ^ |
||||
|
r »■ * i |
f " ^ ' |
#'■ |
' ni |
Ct ‘ |
>'■•■ |
1 - ,iS9'^ |
|
|
t .f'-* ' I |
• |
,.i |
|||||
|
a»«'l |
3 1;»;'» |
- ' |
< ’ ' I • > j |
r-f*' |
|||
|
/ • |
■ ■■: Si ^ :i».3 |
^ t |
«.iir ' •.•tPli: ii\rf 4i; |
‘o |
|||
|
ifc .ItIfC ‘ |
•f |
||||||
|
• ot |
.rntitvxf/M*. ,, ■ |
t |
■ |
-■•k'; (T!*norJ.-'r>oA |
|||
|
% / ■’ |
t |
.- ’ • |
4 . • |
1 X |
■itii.i ! |
h« |
1 ;C1. : j 3CJUO» ,>
D<] ;; . ■: «/; ..‘•,u--,w ^ nl i!o«| •xt.o-* ,.
xil ' Uj. ,■ iTpi it.' 01 .pi Oa
o*.|» •
II , i ••"* • o.'3W- *»
* jth.«,i»vi ,i.*' ’ “<i * -SU-ifi ' "I .'■■ »in
•; I -ff.'.;h.-< <1 w' imii
|
t |
1 / ; «tif |
• t |
-ch .1- |
•i i! oV' |
|
o' / |
i , t ♦ |
' t 't * rti •• "^O ^ t^f ' |
||
|
;. ’ |
’L" xi‘ |
|||
|
i . |
- V - >1 |
, n |
• i'« rr ’»•■' |
V. l iU f'j |
|
a ? |
. < 1 e X |
iA- |
jxO ; |
|
|
*• « |
‘ ; ' ■•x* • «1 I* * |
\K" \ J |
V^-VUV X ‘ |
I VD OCICLICHTG-
VE/, NEOP ORTV EN SIS, DOCTO- ris Theologi, Flucidatoriu ecclefianicu: cuius primus liber.hymnos ccclefiafticos,tuin ^ de tempore tum Sancis facili de*
claratione depromit.
fDIE B V S D O MI N I-
cis ad nodurnum matutinu:
H Y M N V S.
O^furgentes vigilemus omttcf: Semper in pfalmis mt(Utemur^4tque Nifibwf totis domino canamus "Dulciter hymnos.
Vt pio regi pariter canentes:
Cum fuis fan^ mereamur aulam Ingredi c^eli,fimul cr heatam Ducere uitam,
3 Prci^tthocnoUsdeitasheaU S^rxtusxcuius reboat in omni Patris ac nati, parit erque fatifH Gloria mundo. oOnen.
CE Prxfeni hymnus fapphieo carmine & adonio decurrif. Nempe in -rnoquoque verfu tria compleffitur carmi- na fapphica continuo fe fequentia : quibus fubneffitur quartum adonium-femper yerfum claudens. Conftatau- tem carmen fapphicum , quod lemper eft endecafyllabu, Tndecimque fyllabaru, quinque fedibus 8c locis . Quoru primo folus conilituiiur trocheus,fecundo (pondeus, ter- tio loco da^fylut, quarto folus trocheus, quinto yerd Se podremd trocheus vel fpondeus . Carme verd adoniumr
J)emaryllabum Iemperell& quinque fyllabaru,duos ib- um habens locosiin quorum primo folus ponitor daffy- Id^iin lecondo verd fpondeus vel trocheus. Soniat autem luc hymnos eza£te Ibpraditi carminis legem:pr;terquim
a k»
-ih tertio carmiae poftremi verfut; in cuius ouartoloco ponitur pyrrichius pro trocheo; contra huiui^ carminis rceubm; quod Icriptorum vitio potius quim authoris fi* ftam ctediderimtcum eadem fententia facile ita potuerit ,
’ exprimi.cuius reboat per omnem, gloria mundum. Crte
Ctrti«nm, rum authoriftius hymni eft beatas Gregorius;inquoad iacras vigilias nofturnas nos hortatur A decantadas deo laudes : quo tandem cxleftis regni confortium aflcqua-
mur,&foelicem perpetuo viuamus vitam. •
I ®AHNoTATioMa s*In orimo verfu.Nocte lur-
-gtes vigllemus.Cu admonet author noae furgendu no- bis effe & vigiJandumitempus exprimit proprium A con sruum huic hymno decantando, in ofFicio fcilicet matud no: quinimmo in eius ferd principio A ante PCtlmonim nodulatione. Quod fand matutino ofiFicium.feMndu pri
mitiu* eeclefiac inftitutionc circa medium n^is cuiricu
luni celebrari folitum eft:adlmitadonem fan^ prophet* P/a/.nS. dicentis. Media node furgebam ad confitendu tibi:fu^
ioaidiioiKti- <u*.EwaU i»
dcr.ii.ytraCTofia*»lrgi"l»M.n«puaPar.r,M:&c^
pluribus aliis, in omnibus ena fere' monafterus ft religio
fcsaomibusobicroanirbicmoscelebraidi officium ma. «irinum circa meaium nodis rpacium.CInnufaem ver
fus carmine teriio.Nifib" loris aomino. Didio nifib’;ab.
• iatiuus pluralis eft i nomine nifus quart* inflexionis:
quod vim, laborem ac conatum fignificat; formatilrque i verbo depotente nitor, vt habet nifus in prsttento.quod quidc pr«teritum,ricut A nomen verbale, de quo hic fer mo:etii in vfu eftjjrobatoru authoru. Sedulius in primo libro diuinorum mirabilium loquens de Arrhio hatreliar cha. Ciui curuaper auia reaum fleaere niCis iter; foucJ dilapfuTin atra corruit. Nixus vero nomen itidem quar- te declinationis :partu fignat. Virgiliusin Georgicu . nec ftttus nixibus «dunt; deducitilrque ab eode verbo nitor: fcd vt prxteritu facit nixus. Cstterum nixus etiam dnm labore A conatum fignat. Mantuanus in vita Qnai Georgi j. Magnanimos nixus iuuet deus. Et ruriu ibidc. Semper ab extremo pendet viaoria nixu:horaque prae- teritos foelicitat vna labores. In eiufdem verfus pe quarto.Dulcitcr hyraaos; nomen
l
P o.
I
leatlaatantfiofet^gnecam eft vocabutaai:laudem dei ft- gni6canf^icuius metri lege copondillcut & omnes pGil ni io hebnea Jingaa dtcutur certa carminis lege elTe for> manm aderit Caffiodorus in expolitione pfaimi fexage Hjmnai* fiat foeti. Proinde & Pralmodiarxpenumero hymnus di « dtunyteoloco pCilmi 64.Te decet hymnus deus in Sid;
A tibi reddetur yotum in Hierufalem.Aptd itidem & h^c diainaraffl laudum cantica (quoru nunc expoiitione deu adiutoreaggredinaur')dicuntor hymnitquonia in dei lau dem condnuntur, & certa aliqua lege carminis cou(lra> da font atque compreheia. Neque quifpiam hymnorum yfiim anqudm leue quiddam dc futile repudiet: quando»
SuideiD is i tota eccleiia approbatus ell vt oftendunt ian donet canonicae,iandorumque patrum decretale cole cradooediilinAione prima, cap.de hyronis,hi(ce verbis.
De hymnit canendis: Afaluatoris &apoftolomm habe» taos exeroplft.NI At ipfe dominus IwmnomdixiiTeperhi . g betur:Matthaeo eoangelifta teilate.Et hymno dido exie- mntin montem OliuarumiEt Paulus apoftolus ad Ephe fiosfcribitdicens.Impleamini rpiritufandodoquetes vo bifipiis in pGilmis At hymnis & canticis fpiritaalibus. Et quia nonulU humano Radio hymni in laudem dei atque apoftolorum & manyrum triuphos copofiti efie nofoin» turtheuti) quos beatiisimi dodores Hilarius atque Ara» brofius condiderunt. In eode quoque loco deinde refelli tor & confutatur acriter eoru lententiaiqui putant hym- nos non efle recipiedos ed qodd non deferipturis fando« rum canona vel apoftolica traditione exiftunt. C In ter» '
tio verfii,carmine tertioReboatin omni.l^eboare verbfi Egnlficatrefbnare.Virgili* in Georgicis. Reboat fyluae- que & magnus Olympus. Compoiitu e(l exprepoiitio ne re, A verbo boo,as,qu6d i bob mugitib* tradu (ignifi cat mugire fioe ibnare. Inde boat* nome:ide eft quod nm gitus iiue ibnitus.
DIBBVS DOMINICIS AO 1. A V D m S 1 matutinas.
ECetiSnoiHs tenua^’ Uns corrufeat,
turmhra: NifibuitoHs rogitemus (^i
Lucis auroru rutHa CutUUpotentem.
. a ij Vi
^ HYMNO IMiYM
% Vt deus nofier mi[eratm:omnem PeUat langorem^ihuat falutenty Donet cr nobis pietate ^ris,
JHegna. polorum.
3 Prejiet hoc nobis deitas beata.ut fupra.
Hymnus tfte eiufdem e(l generis curo pratcedeme, carroinifque fapphici & Adonij regiam feruat ]egc,prae cerqudro in primi verfus fecundo carmine: in cuius lenio loco ponitur tribrachus pro dadylo. At li quis dixent lu- cis exortus rutilas corufcat : & cande feruauerit fententii & exa^lam carminis legem. In fecundi euam verfus fe* eundo carmine:fpondeus primo loco collocatur pro tro- cheo:quod quidem vitiu carminis emendaremur: (i ita c6 • texeretur. Pellat angor£ tribuat falutem . Eius author ignotus^quem tamen facile crediderim fiiifle (anAu Gre- gorium:ob continuatam prccedentis hymqi materiam d: idem carroc.In eoy no6lis ambitionA dcicribit & propin- quum diei exortumshortatur deum,orerous;vt noxia om nia i nobis au ferat, falutaria tribuat, & deniq; caclefte re- gnum conferat.
1 C^AKHOTA- T-i.o N B s.Tn primo verfu.Ecce iam no ^is.Hic delcribitur tempus iflius hymni decatandi:vipo- te in iine ipfius ofi'ici) matutini & poil pfalmos laudum:^ ferme contingit circa ipfum diluculum, quo nofits opaci- tas paulatim difcedit,& diei aduenientis percipitur fublu Uris &fubrutila affulgentia. i f[lnfecudo verfu:vtde* noftermiferatusomnem.Miferatus participium: a verbo deponente primae coniugationis mileror, aris, deducitur, quod iigninCat opem ferre , alicuius miferiam leuare,& accufatiuo iungitur . Virgilius in Aeneide . O fola infan- dos Troiae migrata labores. At vero mifereor verbuetia depones fed fecudae coiugationis: iigniiicat fuper alicui* snileria moueiimiiericordia! affe£lu,prcteritu habet roi- fertus:& potifsimum expofeit genitiuum. Virgilius in fiu colicis. Nilnoftrimiferere:mori me deniqjcogis. Ineiuf d6 verfus fecudo carmine. Pellat ligore,tribuat laluti. Vt mododi£iu eftfi id carmeeomodo legeretur ex vfu&mo ‘ re ecclefiadico. Pellat angore, tribuat falute, & ttic lenior Acfuaaioreffet flado, ifldniaretur carminis itegritasd;
tiaeabtw
f
X 1» o. s
fentetic aptitudo. Eft enttn angor, oris, nome a verbo an« go. isC^ruciare& vexare ngni(icat)<leduAu:ide ^ cru. datos, anxietas, anxietudo fiue anguftu cum corporis, tu an(-*ni,quem merito i nobis repelli oraremus r nam vbi in oalefcit, bonorum operum graue infert impedimentum.
Qimd ireStc nos admonet Ecclenadicusdicens . TriHi- Ecr/r.)* titum longe expelle d te:rau1tos enim occidit triditia, Sc non ed vtilitas tn ea.^ Q^id autem langor iignificet: om- nibus ed peripicuum.
1 €Ea d p a i m a m.
Iamlucii orto fidere Potmcih{<^ue pareittis.
Dr« preeemur fappliees: 4 Vt cum dies ab[cef-‘
Vt in diurnis adibas ferit
Nos feruet X nocentibus. Nodeque fors reduxerit:
* Lingua.refrcnas teperet: Mundi per abjlinentiam Ne litis horror infonet. /pfi canamus gloriam. Vifumfouendo contegat: j Deo patri fit gloria
Ne uanitates hauriat. £iusquefoU filio,
g Sint pura cordis intinta: Cumfpirituparaclito
^yfbftfM uecofdia. » Et nunc cr in perpetuu.
Carms terat fuperbiam Arnen.
CHymnas ide vniformls ed,& vno dutaxat genere car- minis cddanSjicillcet iabico dimetroiduos pedes pro vno metro menfuraque peculiariter obtinente , St idcirco i duabus cuiuique carminis menfuris iiue metris : dime- trum ab amboribos paisim nuncupatur. Ipfum autem quatuor iedibus atque locis compingitur ac coalefcit. In primo quidem loco condituitur fpondeus vel iambus: in fecundo fblus iambus. In tertio itidem Ipodeus vel ia- bos,in quarto vero St podrerao loco iambus vel pyrrhi- chius,fecundum podrema: fyllabae ipfius carminis quan- titatem St conditione. Itague quifque verfus idiur nyra- ni &con(tmilium(nam quamphirimi hymnorum eccleda 'fticorum hac metri legefunt contexti: quinimo fere oia- nes)^uatuor continet huiufmodt carmina, S: quod que onae odo comple£titur fyllabas,& duc fy llabc femper V . a ii) Ynam
4 HYMNORr^
Tnam conftituant ipHas carminis pedetn. Vnumqoodq; autem carmen huius generis, hypercataledicum emqnod in eo neque abiidet fyllaba neque deficiat. Et archilochid etia dicitur ab archiloco, primo ei* luctore.De quo Hor.
1 ane poetica Archiloco rprio rabies arraauit i^o. Por« rd 1 toto hoc hymno, pdi^i carminis regula ad vnguS fer iMtunprcterqiquiti verT* poftremo carmine,vbi tertio loco ponitur troche* pro fpodeo, contra lege hui* metri.
EiusauthoreftEinflus Ambrofiosiinquo nosezhor tatur quod exono iam die rogemus deum xt per totu diei curriculum nos cufiodiati vitits,detqnedieiprum in laa de iua perficere, i €Eanhotationis. In primo verfu. (am lucis ono fidere.Hocloco temp* exprimitur : quo foleat hymnus iile ex ritu ecclefiadico cantari^qui of k ncio^rimxpeculiatereftaddiftus.Illud aut o£Rcium cir caiphus folis exortum eleuationemfuper nos, folet quo- tidie celebrari.Dicitur autem hic fol per infignem quan- dam excellentiam ryd*lucis:quodcaeterisrydertbus fitla cidior,&totum hunc mundum fua lampade illuftret.
2 f[ In fecundo verfu. Linguam refrenans temperet. Al. F/tf/m.40 ludit hic ad hanc prophetat orationem inpfalmo. Pone
domine cudodiam ori meo:& odium circundantiae labiis P/k/m. 118 vifum fouendo c6ntegat:exprimit hac
^ * plalmi ad deum orationem. Auerte oculos meos ne vide-
ant vanitatem. Et ita fermd omnes hymnorum fententiae deprecatoria; locum habent aliquem (cripturie ex quo (oc derumptx:& cui conformitate fenfus aptc^refpondent, vC facile reprehendere podiint qui facris literis vel medio- criter funt inuerfati. 3 In tertio verfu Abfidat& ve- cordia. Vecordia pro dultitia Sc doliditate animi, re6Id hic fumitunad bona opera inertis ac inepti. Dicitur enim vecors:quafi fine corde, qui irifipiens ed 3c dolidus, quod i ve particula negatiua,& nomine cor compofitum ed. Cor autem pro prudentia beneque operandi (cientia in- terdum fumitur.vt apud Hieremiam. Audi popule dulte,
3ui non habes cor.Inde cordatum homine dicimus pra- entc&maturu. 4 4EIn quarto verfu. Noftemque fors reduxerit. Sors hic non pro fortuito rei euentu, aut parte quae fortiendo cuiquam euenit fumitur:fed pro fuccefsio ne vicifsitudin^que t£poris.cuius certa ferie ac alternatio nC;dieifuccedit horano^ma.E: tuedeo gloriam cana-
V
E X P O. 7
iDbC|radoiMl>il0 eftrqood ei*inunere diefn totum tranie* gcrimut /ine incomtn odo ac malo»
€[a d tertiam.
N vncfaUie nobh Jpiritus^
Vm patri cu filio: Dignare promptus ingeri Nofiro refufus ^peflort,
JFhmmefcat igne charitds lAccedit ardor proximos 3 Prxfta pater pupme: Patricjue compar unice: Cum fpiritu paraclito :
tOSfUgua^mesfiJ^yUigor: Et nunc cr in perpetuum* Cofi/ij5ro»cw p^fonent xXmen.
fCEodem genere carminis hymnus ifte conAringitur: fi- cot prccedens, & vbiqoe regiam feruat illius metri legem preterqua in poAfemo carmine tertii verfbsrin cuius ter Cio loco ponitur trocheusprolpondeo:qood quidem vi*
Cium tolleretur: fi quis ita verfum illum clauderet ,nuc per omne feculum.C Au thor eius e A beatus pater Am- hroAustinquofan^minuocatfpiritumrvtdigneturno- buillabi.hortatur deinde:vt & corpore & animo diuinas perfonemas laudes:ac feruentem charitatis afiFe£tum in proximos habeamus. CEANMOTATioKBs.Inpri fflo verfuyMunc fande nobis fpiritus. Quoniam hic pri. m* verfot intricata & difficilem prima fronte habet Aru>
^ ^ram atque contextum :ita eA ordinanda eius lententia.
•O fande fpiritus qui es vnu in fubAatia ipfi pat ri cu Alio: dignare promptos ac facilis ingeri illabi^ ; nobis «refufus atqiinfufus nt^o pedori Aue animse noArse . vt dadous nobts:ad verba Ingeri nedatur,& noAro pedori: ad par tidpiu refufuSfquod ibi tatude valet atq;illapfus velin* fufus.CsReru ibide dicitur fpus fandus efTe vnu patri ca ' fiIio:quia vnius ac eiufdceAfubAanticd naturae cu deo patre & filio:d quibus ineffabiliter procedit.Cu enim vni caAt&indtuiduadiuinafubAantiae, tribus fuper diuinis perfonis communis ac eadem:haud dubidfpiritas fandus d patri d filio cofiibAanUalis eA«d vtrique vniute ^b* ,
ditia coiugitur.Qupdaptddaccomodatd per neutruge n* vnd,hic ifinuatur:q> ipfufubAantiae eA henificatiunm.
Jueadmodi filius dei vtfeipfu vni* deiufde fubAatiaecu eo patre efTeihueretidtxit.Egod pater vnu fumus. No Uhaa, io\ •A ait admiuedu.quod fpirit* fand* fit vn* patri cu filio.
a Ui| Nam
f
HYM N O R V M
N am i(Mo ille indicaret vnam eand^mque efle perfbnS (pirit* Gin£H cum patre & filio: quod niafculinum genus, perTonac fit infinuatiuum. Illud autem nequaqua recipiS. dum eft: cum inter ipfas tres‘diuinasperronas fit difcretio perfonalis. C 1 n fecundo verfu . Os, lingua, mens, fenfus, vigor.H^ quinque, os, lingua,roens,renfus,vigor:pond. tur ad indicandum omnia quae ipfius hominisfunt,nuead corpus fiue ad animam pertinent.Os enim & lingua, & fd fus:ad corpus attinent;mens autem & vigor liue virtus a- nimi:ad fpiritum. Debet emm drearo in nobis & fpiritut diuinas laudes perfonare: vt dicamus cum propheta . Be-
P/s/.tOZ nedic anima mea doroino:dc omnia quar intra mefunt^no
mtnifan^o ci*. Et cofcfsio eo in loco non pro confefsio» ne peccatoru aut fidei accipiturefed pro confefsione lau« dis, vt frequctifsime in fcriptura.Deniqpgnis ibide p lpi«> ritu (an£io rc&c fumirur: qui ignis eft ille caeleflts, quem
Lara it dominus venit mitterem terra corda noilra terrena: A: nihil aliud vult:nifi vt facer ille ignis i nobis fuccedatur.
Qui tcmp&ds rerum Aufer calorem noxium, uices. Coferfalutem corporu:
Splendore mane inflruis: Veracji pace concordiie.
dHymnusifte, carminis iambici dimetri legem vbique obferuat.In tertio tamen carmine primi verms vocalem habet alteri vocali continuo fine collifione prscpofitam, quod non pafsim cuique licet. N eque in quarto eiuidem verfus carmine trocheustertiolocopohiturpro fpddeo: vt putarent illi qui primam fyllabi di^lionis meridie cre derent efl*e longam & fecundam breuem . Nam ediuerfo
firima eius lyllaba breuis eft & fecunda Ionga:quare eo oco apte ponitur iambus. At vero primi date di^ionif fyllabam breuem efle & feciidam longam: teftis ell Marr. in hoc carmine iambico (enario. Inter repenres pod meri diem buxos. Idem obferuat Catullus in*hoc verbo meri* dio,as,in hoc carmine phaleutio. lube ad te veniam meri ' dlatum.Author eius:lan£lus Ambrofius.In eo diuina lau- dat omnipotentiam a prouida ordinatione ac difpofitioe temporum* oratquevt ardores concupifccmiarusa a ne-
I
AD S B X T A M.
Edor potes uerax deus:
Et ignibus meridiem.
1 Extigue flamas lititL
►
9
E X P O. f '
\>\s tollat : & (alataria taro corpori qaam animar tribuat: corpori qui<fnB Ctnitatem,anirocvero tranquillitacero.
1 4[/i nmotatiowis. In priroo Ycrfu. Splc- doremaoeindruis.Hocinloco mane, non aduerbij fed nominis locum tenet & (ignificationero. tempus eniroroa toonum (ignat:& accufatiuus eft . Sic & apua facram (cri proram frequenter furoltur in primo cap. Genefeos. Sic d^apud Per/njm ponitur cum ait. Nempe hoc afsiduei na cbru mane feneiWas intrat. Vbi mane noroinatiuus efl & adie^buo neutrt generis anneifHtur . 2 CIn fecudo ver- fu-Ettingueflamma* Ittlum. Hoc loco flama,caIor,ignis, fumumu^vt ita dixerimVn malam partem: pro coromo- lione& vehementia noxia ru conciipiicentiaru miiitantiu contra fpiritumrquomodo & in facris eloquiis fiepenume roaccipiumr.vc apud prophetam- Omnes adulteri quah cA cIjrbanus^rdens.Et Pauios.lnquopofittsoroniatela ne- * ** # quiTsimi ignea extinguere. Denique lacobus. Lingua ig nis,vniue^tas iniqoiutis. inflammat rota natiuitatis no- -
firc inflammata a gehenna . in eodem verfu. Veramque ^
pacem cordtuoa . Pax quam dat hic mundus:non vera eft:
Sax fed adumbrata & iimulata. Non eft enim pax impiis: '' tcitdominQS.Pax yerd quam deus confert,rraquilitas f. cofcienuKyatq; cocordia cu deo, feipfo & proximo, vera eft & fyncerapax,fammoper£que expeteda. de qua dicit ptal.Paz multa diligetib* legS tua & no eft illis fcandalu* ^ ,
ad nonam.
R.Erumdtm tatdxui'
gor,
•‘Tmmotusmtcper-’
manens
^ucis diurna tempora: Sucafsihus detemmns.
2 Largire clarum «e- fptre;
Quo uita nuf({ua decidat Sed prmium mortis /e- erx
perennis inflet gloria.
CHymn* ifte,carminis iambici dimetri regula apte coer cetur.Author eiustS.Ambroiros , in quo diuinam laudat
Jirouidentia ftia virtute omnia coferuStem : &diei partes uis vicibus diftinguetem. Orat vt item foelicem & beatu vite exitu deus largiatur nobis: & poft mortem Gin£lam ac piam, vitam «terna. I C[a nnotationis. In primo verfti. Kerum deus tenax vigor . Hic dicitur
deus
io HYMNORVM
deas efle vigor tenax reruoi,qaonia omnitenenti (ua vir tute cunAa conferuat in fuo tenore; in leipfo 'tamen per«K manet immotus :quia apud ipfum no eft tranfmutatio nec Ticifiitudinis obubratio,ftabiitTque manes dat cunfta mo ueri. Demum dei tempora fucceuibus determinat: quoniS horis diurnis Tuas vicifsitudines & ordine aisignat , Or- dinatione enim ip(iu$(vt ait Pialmus)per(euerat dies, dt: alio loco. Fecit lunam in tempore :ibl cognouitoccafuna' Aium In fecundo verTu.Largireclarumverpere.llhus (e iiS* Abilis A: tdporalii diei vefpere,etia tcporariu ac fluxu, P/4/. 103. vt pote tempus vefpertinum atque ferotinum obfcurh eft & atrum nam ob vicinum no^s crefpalculu & folis occa Aim:paulatim decumbit in tenebras. Vefpere autem fpiri tuale& mvfticumtftilicet lacer beatus vitfcxuus.quino bis eft vemera pracfentis incolatus, eft clarum & luciduna %' quoniam luccedentem non habet tenebrarum horrorem: fcd lucidam regni caeleftis habitatione, nullo fine claude dam.Etin ifto claro vefpere vita nuiquam decidit flue do ficit:quia mors ibi amplius locu non habet, led immortali cas & perennitas eft indeficientis vitx.Poteft iuque pofto xioris verfus fecundum carmen de vita futura & alterius ieculi intelligi:ficuc nunc expolitum eft: necnon & de vi ta pra;fenti:quam petimus hic ita a nobis tranllgi: vt ipla nunquam decidat i redWtudine neque prolabatur in mor tem anime per peccatum fed eterna nobis gloria deindo adueniat,queeftprjtmiu atque remuneratio mortis (an- Ap»rs;i4. ^^jp,Quiciu in domino moriuntur, beati funt, atqqe lena Gsss.l* piternam vitsm in mercede accipiunt. Infuper & hic an* notatione non eft indignum:quod vefpere nomen inde- clinabile neutri generis, f extrema dieipartetapud (acr2 icripturain in frequenti eft vfu: vt, fa£fum eft velpere St mane dies vnus. Apud authores vero Angularis literatu- rtt non id nomen in vfu verlatur:fed ve^r, eris,vefpe- ra,e, A: veQ>erum,i.quorum trium vnumquodque Agni- fleat vltimam diei parrem;cum iam no^is inftat opacitas quoniam eo tempore ftella poft occalum folis exoriens (qua: velper i Latinis dicitor, & velperus, A: vefpera : i . ’ Gneds verd helperus ) apparere folet . Exempla
horum paflim occurrunt.
f
p 1 1-
1
EXP O.
1
II
DIIBTS dominicis: t ad verperas .
LVck creator optime : Lucedieru proferes: Primordiis lucisnou£ dfdundi parans originem, 2 Qmmanewn^mue- /pm
Dtem uoeari pr^etpis: Tetrum chaos iJUhitur, Audi preces cum fletibus* 5 Ne mens grauata cri^
minei
vita pt exui manere Dum nil perenne cogitat, gefa^ culpis iHigot.
4 Caelium puUetinti^ mum:
Vitale toUat pramium Vitemus omne noxium : Purgemus omne pe fimum*
Pr«(ens hymnus carminis iambici dimetri regulam thiqueexa&d feruat : praeter id quod in quarti verius primo carmine ipondeum habet pro iambo in fecundo lo co:quodnoaeft frequenter admittendum. Author eius,' fan^s Gregorius.In quo deum laudat : vt lucis diurnae dt temporum creatorem atque difpoiitorem : oratque n? mens noftra peccatis opprelTaexulcet i vita coeleili : fed iiadecUnet peccata in pnefentiiccuIOyVt in futuro aeterw si regni obtineatpnemium, tranfeatque i morte ad vita pexjpetuam. i a knotationis. In primo vec ib.rrimordiisiucisnouaB.Defcribiturhoc loco ab autho re opus prima; dieifinter fex illos dies :quibus in Geneii mundus feufibilis creatus dicitur , Nempe primo die di- xit deus.Fiatlux:& fafta eft lux.& diuiiit deus lucem i tenebris, vocauit lucem diem, St tenebras noffera.Et £a- ftum eft refpere & mane:dies vnus,id eft prim*. Idckco hicreftcdicttprim* verfos:quod p lucis nouae primor- dia deus mundi par auic originem, <^uoniam ab ipfa loce Inchoauic opus uxdieru. Apte itide &verd dicit fecudus Ter(^:qood deus praeceperit ipfum mane coniunffu vefpe ri vocari die.quonia ab illis partibus extremis, principio &fine:prim*ipfefex dieru & reliqui oes, in Geneildeno minati flint. x In (ecundo.Qui mane ionftu vefperi.Ve fperihicdatiuus efthul* nominis vefpcr,eris:tertiaedecll nationis:quod(.vtpaulo ante diff u eft)eztrema diei pand • ngnat
«
GeiM.z* '
I* HYMNORVM
fignatfVtapudScatiu.Sed veCper opacusLonarei ia ducit equot . Chaos aucem apud antiquos confufatn ligniBca* bat rerum ante mundi formationem molem & conge» ^ riemtqucab eisomniu rerum ponebatur principium. Hic autem( vt Cepe aIias)pro tempore nofburno capitor: ^dd ob tenebrasA: obfcuritatem, rebus confuBonem in« gerit. 4 fflnt^uarto rerfu. Coelorum pulfet intimum. Rare verba pullet &tolIat:referri debent ad nominatiuu mens in prarcedente verfu exprelTum. vt fenfus (it. mens ergo noltra feruenti oratione A; meditatione a(sidua cae- los lp(bs puKitet ac penetrettarternacque vitae brauiu tan- dem (ibi vendicet At a(Tequatur . Et verbu tollere,non au - Lma ferre hic (igni(icat,aut remouere:red accipere & compa- MaMb.ao nreivt & in eo loco . Tollis quod non pofuilU . fit tolle quod tuum e(i:& vade.
1 €Ea o c O M P Ll T o a t V M«
»E heis ante ter mi “ nojhrucoprim
nm:
Rf rwn creator pofei- ms.
VtfoUta clementia:
Sis praful ac otlbiia. z Procul receiant fomnU:
EtnoBium phantafm%
t;
Ne pouiwttur cvrpora 3 J^alh pater olpotcns Per ihcfum Chrifludo^ mnum
Qtti teatm in perpetuum Regnat cum fanSlo j^iri- tu.^metL
Hymnus ifte, carminis iambici dimetri lege A; mode Con(bingitor:At in duobus primis eius verlibus illum es- afte feniat, praeterquam in tenio carmine primi verfus,' yhi primo loco ponitur trocheus pro fpondeotcontra ha ius metri normam. Tertios verb verTus.ameter eft At (ine reftl meniura.nam nullum quatuor eius carminum eeCti obferuathuiuCce metri regulam :vtcogno(centi quanti- tates fyllabarum A; carminis rationem liquido condat. f[ In illo ad deum dirigitur orado» vtadueniente nofHs crepuiculo fit cudos nodertftin noft urna quiete propel- lat i nobis infomniorum illufiones atq; nodhirni fomni j pollutionemtquashodenodro fiiggerente interdum con tingit. 1 ([a MMOTATioHBs. In primo verfii. Te iucis ante terminu.Hic tempus infinuacur, huic bym-
■o
E X P O.
no cantando <le(ignatuin:Ttpote ipHus completori), quod ante finem diei & in ipfo fere nonis crepuiculo ex eccle*
. fiaiHcacoflitutione exolui deo debet. f[ In eodem verfu.
Sis prarTul ac cuAodia . Prtrfiil dicitur qui aliis ad tutame Aprefidiem prteeA:quorum cuAodia; & dire^ioni inni- ^ilat,vt cuique homini iuus angelus bon*, praefui ac pr^«
{es eA.CuAodia vero in a^iua lignificatione (ficut & hic fumitur))s dicitur, qui alium aiAodit,illiufquecuftodien di fedulam curam gerit. Sunt & nonnulli , qui hunc pti. mom verium ita finiunt. fis praefui ad cuflodia. £t hi etu re^e legunttnam neque carmen neque lententia ob hac motationem vitiatur. 2 €E(n fecundo veriu. Etnodia phatafmata. Phatafma.grecu nom£ eil: fignificas fpeciem nue imagine animo apparete atq;obieda fine rei exiAe- tia. Vn<K phatairoata no^Viu dicutur vi(a noAurna : quae nobis dormictib* atq^fomniantib* occurrut.Etlllainter> duro illufione hoftis noAri impura fe obiidunt & ad im- * munditiam peitrahentia. idcirco merito petere debemus illa dei pneudio k nobis aueni. Quemadmodum etiam vt d corpora pollutione no^lurna pr^eruemurrfeduld oran dum nobis eft. quoniam \bi illa nodis nodri fuggedione acciderit inter dorrolendumtreddit hominem minus aptu Deplus 6c indirpofitum ad fan^i altaris celebrandum my- fterium,vt latius fit d: tutius, ob augudilsimi lacramenti eucharidue reuerentiamidieproximd^illam lequente ab eo contre^ando confecrando abdinere,modo id com< mode A fineofiTendiculo fieri pofsit . Quod & vetus lex nobis fubinfinaatteum ait. Si fuerit inter vos homo qui Omr. k no^umo pollutas fit Ibmniotegredietur extra cadra , non reueneturpriufquam aduelperamlauetur aqua dt pod Iblis occafum regredietur in cadra. Si enim in veteri A figurali lege ob poIlutinnS no£famam cenfebatur -ho- mo toto die proxime lequente immundus , & iubebatur iequedrari ac leparari d cstterorum conlbrdoatquecon- tubemiOyVniusdiei fpatio: quanto magis innoua lege A euangelica vbi fan£liora A lacratiora tra Aanda funt my- deria , podridie quam acciderit illius inquinamenti con- cagiumrdebet fe homo immundum reputare , A ob diui- nonim fiicramentorum puritatem ac fublimltatem abillia * . tone atueclandis humiliter le fiibtrahereac legregare. ’ .
die- .
i %
14 H Y M N O R V M
DIlSTt DOMIlCICIt AD noctvrhtn: 1 inatuUnuai:aUus hymnus.
PRimo dierti ommS Q»o mundus extat conditus:
Vd tjuo rcfurgens coditor hios morte uida liberat.
% Pulfis procul torporib\ Surgamus omnes ocyus. it node (puramus pium: Sicut pro^a nouimus.
5 Noftra/s preces U tuh dial:
dextra porrigat’ it expiatos [ordibus Reddat polorum fedibus.
4 Vi (juit^ facratilUmo Huius diei tempora Horis quietis pfaUimus. Donis beatis muneret.
^ Ia nue p^ema claritas Tepoflulamus affatim Abfit libido fordidans Omnis adus nodius.
6 Nec fcedafituellubri^
C4
Compago nofhri corporis: Per quod auenu ignibus Ip[i crememur acrius.
7 Obbocredieptorqu£“ fumus
Vt probra nofhra dduat. Vit£ perennis commoda. Nobis benigne conferas. g Quo camis adu exules Effvdiipficorlibes: Vtpraflolamur cornui Mdos canamus gloria.
Przfens hymnus metro iambico dimetro copofitused: & refbun eius (ere in omnibus locis obferuac legem, prae terqua in iis vbl vocalis proxime vocalem in diuerlis di- £iionibut (Ine collifione con(equitur: quod vbi frequens ed, concinitati carminis officit: & in is vbi trocheus pr» (pondeo primo loco, & (pondeus pro iambo fecundo lo - co reponitur, quod inueftiganti facile occurret. €[ Au- thoreius ed lanftus Gregorlusiin quonos exhortatur
3uod in (aero die dominico furgamus no&e ad cantidas eo laudes, vt demum nos mudatos ab inquinamento car nis& fpiritus perducat ad cceledia regna, vbi perpetuo eius nomen laudemus.
X iLAMNOTATiONBS.In primo verdi.Primo die* rum omnium. Hic comendatur dies dominicus(quo hym nus ide ad nodbumum catari folet) a duobus potiffimuni myderiis.Primum, quod (t ooiniu dierum fuerit primos:
VI
E X P O. if
ante IpCrm nullus fuerit huius (eoilidies inter (ex GtnttU dies in Geneh diftinftos quibus deusrcribiturforma0^ huacmffdoni ienfibilem.-dies dominicus primu obtinue* ritlocum.fueritque illoru fex etiam primus. Q^od qui* dem facile ex Icriptura conuincitur. N am requieuit deut die feptimo ab omni opere quod patrauerat:cum iam ex* pletl effent fex dies operum dei. Et dies ille feptimus idcir conofniaaraseflfabbatum: id eil requies. Atquifianto iabbatum futuantur continuo ordine fex diestprimus il* lorum eft dies dominicus;(ecundu», foria fecunda:& ter.. tius,feria tertia, & ita deinceps . Igitur primus dies quo mundus foit conditus, A: quo formata defcrlbitur lux,vC inantepraccedete hymno dtAum efl,fuit dies dominicus.
Secudum huius diei dominice myderium hicexpreifum e(l:qood eo die Chriflus refurrexit i mortuis, S: deui£hi snone nos ab eius liberauit imperio. Quod etia ex facra fiTipturaeuaditperfpicuum. Nam yt dicit Marcus euan* gelida :Chri(l*furrexit i mortuis mane prima fabbati id * *
eft prima dies poft fabbatu: eft dies dominicus. Eft igitur Ule dies,«tia gloriofa Chrifti refurre^iioe infienitus & ho Boratus. Alia etufHemfacre diei (aeramenta hic preter.» nittuntuTiquUi non conueniuntpropofito. a InCecundoyerfu.Surgamus omnes ocyius. Hocjoco ocyut aduerbium eft comparatiuu pro pofltiuo pofitums ▼t apud Virgilium fn Bucolicis.Ille vbi me yideticontra ocyus inquit. Ocyns inquam, id efteito (iue velociter. Ca ret aute pofitiuo: (ed fuperbtiuum habet ocyllimd: que- admodum 8t eius nomen d quo formator : fcilicet ocyor, non habet pofiriuum fed Iblom fuperlatiuum ocyfTimus* Significat autc ocyor idem quod velocior. Vireilius,Fo« git licet ocyor Euro.& y grxeo infecunda fyllaba feribi- turicom is omnibus que formatur ab eo.fl Porrd in eo* deaverfo, accufatiuus piu:verbo queramus annedlide* bet,& ad deum(qui clemens eft & l^ignus)referri. Ac* cafathms yerd prophetam cum verbo infinitiuo quxfiulf {e fubaudito iungendus eft: vt hic fit (enfus.fid]t nouimus ^
prophetam Daoid quefioilTe deum no£le,cum ait in pfaJ mo, media no^e Turgebam ad confitendum tibl.|
4 CE In quarto venu. Donis beatis muneret. Legedum eft hoc loco snuneretyper la in prima fyllaba & n in fecu-
das
HYMNORVM
•da:qaodi nanero,as,are,fbnDatur: iignificatqae dona* fe,A aliquo munere quempiam honeftare. Expofcitd^ue accuiattuum cum ablatiuo;ricut & eius coropoutu remii« nerare. Naro liquit htc muneret per n in prima fyllaba & in tn (ecunda proferret a verbo nunero,at :is neque rcAa ieruaret fententiam, neque legitimam carminis compo(i« tionem.( C In quinto verfu. laro nunc paterna clarita<;. Nomine paternas claritatis,reftc intclligttur ipfc deus pa ter: qui e(l claritas &lux aeterna, vt idetica lit illa oratio. Reftd etia ea nuncupatione defignatur dei filius, qui pa- terna (iue patris dicitur claritas : nam fplendor & iniago cft dei patris, vnde&facratilsimusl Dionyiius lefum ap- pellat paternam lucem.7 CLInfieptimo verfu. Nobis be- nignd conferat. Aliqui hoc loco legutrnobis benignus c6 ferat,quod licet nec fententif nec carminis incommodet: duriorem tame habet & difficiliorem prolationem, pro- pter plurium confonantiuro coucurGim, Idcirco latius eft ob foauiorem prolationem tlegere aduerbium benignd.
S CE In o£lauo verfu. £ffe£hipficoelibes. Coelebs ellqui fe continet a carnis voluputibus : & caftam degit vitam. Inde coelibatus : vitae continentia, & i carnali confortio abftinctia. Cernuus vero dicitur inclinatus &jpnus:quali qui terram cernat, oculofque ad eam deflebat. Virgilius in Aeneide.Ereftoque incumbit cernuus armo. Cum igi- tur nofipfos in terram profternimus ante deuro,vt humi- litatem animi corporis habitu demonllremus, re£fd cer- nui elife dicimur. Demu melos neutri generis nomen eras cum tdicitur cantus fuauitas & dulcis modulatio. Perluis. Cantare credas pegafeium melos. Recipit declinationem fere ad modu fecudx declinationis nominum latinoruidE ablatiuum fingularem facit in o, ficut chaos habet chao. Ouidiusin Metamorphofi.Etnoffe, noAifquedeos here bdque chadque. Inde melodia dicitur dulcis catus & fua- uis auditu, cuius penultima breuis elL
Diebua
EXPO. 17
Cd IBBVS DOMICtt AD laades matutinas.
AlterM rerum con- ditor
No&em diern^ qui regis:
£t temporU das tempora Vt allcues afHdium.
2 Preco diei tam fonat No£Hs profunda peruigiU NoShimalux viantibus xA no^e no^m fegreganSt 3 Hoc excitatus lucifer Soluit polum caligine:
Hoc omnis errorum chorus Viam nocendi deferit.
4 Hoc nauta uires colligit: Ponti que mitefeunt freta. Hoc ipfa petYA ccclepa Canenteiculpam diluit.
5 sttrganm ergo /Jrc- nua:
Gallus iacentes excitat. Et fonolentos increpat: Gallus negantes arguit
6 GaUo canete fpcsrediti .Aegris falus refunditur» Mucro latronis conditur, Lapfis fides reuertitur.
7 lefulabentesref picei Et nos uidendo corrige. Si refpicis:lapfus cadunt Fletu(p culpa foluitur.
8 Tu lux refulge fefib*i Metifque fomnu difatte. Te nojlra uox primum fonet:
Et ore pfallanP tibi Arne
fE Hymnus ide, carminis iambici dimetri regulam inte- gre ieruat.Cuius licet foli duo poilremi verfus in nonul- lis eccle/iis cantari ad laudes matutinas foleant:quonia tst men totus apprimi fuauis eft & admodum elegas, neque prolixitate tailidiens,totus etia hic explicatus eft.Etquo ntam idem circa gallicantum concini conrueulttdefcribi- tur in eo murtiplex vtilitas dc commoditas, quae homini- bus abipib gallicinio prouenire Colet. Quarcuque itaque hic de GaUo & eius nofhjrno cantu dicunturtfeniibiliter ad literam atque corporaliter primiim intelligenda funt, Vr prima fronte differuntur . Deinde verd ad fpiritualem trasferenda funt intelligentiam :& in myftico accipienda fenfb.quo nox & tenebraeipeccatum fomnus verd: torpo rem & inertiam in peccato fignat,lux autem diurna diui- nsE gratiae fulgore indicat. Etgallus Chriftum. eiusverh cantoSyTOcemChrilUinfinuatynosper euangeliu & do- la fUinaia
tf HYMNORVM
^inl apoftolieam excitantis, vt excufTo torpore noxio ad opus Donum euigiletnus & exurgamus. Q^emadmo* dum perputchrd & aptd Aurelius Prudentius ipfum gal- li cantum ad rpiritualem traduxit fententiam & expohtio ne,in eo hymno qui inferius fubiungetur. Ales diei nun- cius, lucem propinquam praecinit, nos excitator mitium: iam Chriftusad vitam vocat,qui huic hymno materiae c6 firmitate propemodum refpondeatac cognatus eft.
Porro huius hymni materiam beatus Ambrofius tilHe propemodum verbis exprimit*in lib.quinto Hexameron cap.vice(imoquarto,cum aittGallos quaR bonus cohabi- tator A dormiente excitat , & folicitu admonet , & vian- tem rolaturtproceifum noiiiscanora figniiicationeprote fians.Hoc canente: latro Tuas relinquit iniidias. Hoc iple lucifer excitatus oritur, cclumque illuminat . Hoc cane- te moellitia trepidus nauta deponit, omni^ue crebrd ve- fpertmis flatibus excitata tempeflas & procella mitefeit. hoc canente:deuotus afle£ius exilit ad precandum, lege- di quoque munus inflaurat. Hoc poflrem^ canente: iple ecclefiae petra culpam fuam diluit, quam priufquam gal- lus citaret negando contraxerat. Iftius cantu fpes oiimi- bus redit,aegris 1euaturincommodu:minuitur dolor vul- nerum,febriu flagrantia mitigatur,reuertitur fides lapfls lefus titubantes refpicit:errantes corri git.Denique refpe xit Petni & flatim error abfceflittpulfa efl negatio, fecu- taconfefsio.Ha*c Ambrofius. Exquofumiturcoiefiura: iibrojiiu aut beatu Ambrofiuhuc fiymnu(vt Anonullosalios)co texuifle, aut eius authorem, hunc Ambrofij locum vidiR* ie, 6c ex eo totam fumpniTe fententiam prxfentis hymni. i€[a NNOTATiONHs.In primo verfu.Et teporum das tempora. Dicitur deus, teporum dare tempora: quo- niam alternationes facit & vicifsitudines temporum :diei fcilicet & no£lis.vt huiuGnodi variatione, immutatione, alternaque illorum fucceflione tollatur faflidium: quod nobis inferretur fi vnius duntaxat (ortis Sc conditionis te pus iugiter haberemus. Si enim continuus foret fineno- Ae dies: id fand txdium nobis ingereret: Sc tanto magis, fi perpetua nobis effetnox fine die. Nunc vero cum diei fiicceditnox,itidem &no£lidies: huiufmodi vicUsltudi- fu dolitor nobis omnis fadidii occafio.
/
E X P O. xy
A ' lE In (^ndo verAi. Prxco diei iam fooat. Pr«co hic 4idturgaJiuf,aoisdomeftica ¬a:qDoniaro (ui cantus prtrconiodiem propinquam nunciat. Idem etiam no£iis profunde eft peruigihquoniam nofle intempefla cu cz. teras animantes Ibpor altus habet, vigil excubat: vt flatis ac certis horis cantum zdat. Idem quoque nodurna lux cft viantibus, quantum ad munus & officium :qubd no^ iter agendbus no£lurnas fignibeat horas : perinde atque interdiu viam carpentibus lux foUs eas infinuat confpici tibusfolem, temporis^ue decurfum annunciat. Denique idem diei praeco i noAe nodem fegregare memoratur:
Suoniam priorem nodis partem d pofferiore, fuo cantu irimic ac diHeparar,per inditam illi a diuina prouiden> tianoumquandam & figoaculum diferetionis ac intelli- geotiae:qua «rdinatifsime lifdem nodis temporibus in ca tuerumpit,quafi nodis diferetor. Q^are no immeritd fci fcitatur deeo beatus lob.Quis dedit g^ointelligctiamf S €[ In tertio verfu. Hoc excitatus lucifer. Stella illa ma tutina que folis exortum fuo fpledore vt nuncius przue- nit, humano vulgarique more hic dicitur excitari per ip. ium diei praeconem, quafi prius fopore fuilTet depreffus, & galli cantu excitus fe przpararet ad ortum, quoniam paulb poft tempus gallicaius) lucifer e xoritur, & czium spliim nodurna caligine purgat. Tunc itidem omnis raa* lefadorum caterua nocendi finem facit, quonia qui ma> Jd agit, odit Iucem,& male agedi tenebris audacia crefeic. In ipfb autem gallicantu diem vicinum nunciante, fures, iicarij,latrones,nodis opacitate nocendi occafionem an« te nadi,druisdenffunt maleficiis lucis propinquitate de« territi.Qupd & Prudentius in hymno uipradido (qui t- tiam e(l ad gallicanturojhoc modo exprefsit. Ferunt va« gantesdcmonasjlztos tenebris nodium, gallo canente cxterritosjfpariim timere accedere. 4 CE In quarto ver ' £>.Hoc nauta vires colligit. Nodumo tempore, ingruen- tes mari tcpeffates ob negatu lucis diurnz beneficiu,roa- ftisfbrmicLintur a nautis. ladati igitur grauibus procel- lis intempefla node, cum gallicantum audiunt nautz, vi- res animot^ue reuocat.ob fperatz diei ppinquitate. Ad- de 9 fedatior fieri pl^runq; folet tepefias, & mitefeere ve toni fragor ac j^cellaru fremitus, drea diluculu. Porro p , b ij petram
M HYMNORVM
Eetr^eccteHc hoc loco £in6luf Petrus intelligitufiob fo* ditatem fidei & confefTionts ChrifU, cum ab eo inter- rogeretur quem eum effe diceret:id nomen iure fbrcitus. Is autem canente g^allo culpam trinae negationis Chridi fletu diluit: quonia audito galli cantu recordatus eft ver- bi domini quod ante dixerat, antequiim gallus cantet, ter §Adf,t6t me negabis: &egrefTus foras fleuit amard. Idem quoq; Se.
Prudentius in loco iam di£lo (icexpreTsit. Fleuit negator denique, ex oreprolapfum nefas. Cantdque galli cogni- totpeccareiuilusdefhtit. v iT In quinto verfu.Surgam* ergo (Irenud. Monemur hoc loco d fomnolentia peccati defidiaque exurgere,ex ipfo galli cantu ad hoc excitati, Ram.t). quemaamodum etiam nos admonet beatus Paulus.Hora Bfhe. f. (inquit) efl iam nos de fomno Turgere. Et rurfum alio in loco.Surge qui dormis, & exurge a raortuis:& illumina- bit te Chriflus. Vnaquaet^ue enim harum & confiroilium IcripturacTan^faAxhortatioaumtfpiritualis efl galli can- cus,infonansauribusnoftris.^ flE In Texto verfu.Gallo cancte:fpes reddit. Spes inquam euadendi cuiuTpiam pe riculi,q> horrida noftis opacius reddidit grauius & for- midabUius. Tunc etiam argris Talus inftauraturtquoniatn morbus no£fe ingraucTccs, (atpenumero circa diluculum iit leuator,cum abeunte no£fe(quse ipfis fomno deftitutis iuitt;dio(a)optawi diei lux eminare coeperit. RurTum tuc mucro latronis recoditur, vaginaque reponitur:qubdob diei aduentu i latrocinio vel inuit* latro cefTet. Denique tunc lapfis fides reuertitur,vt beato Petro qui ante nega- do prolapTus : per gallicantum ad fidem reuocatus efl.
7 G In Teptimo verTu.IeTulabantesreTpice.Crediderim potius hoc loco,Iabantes,fiue cadentes effe legendum. Se ob vicinitatem vocabuli & Tignificationis: fa^a effe vni* vocabuli in alterum commutatione. N am labor,eris, de- ponens verbum primam (yllabam habet longam : quare Iecund</loco confhtuitur fpondeus pro iambo :Iabo vero labas,habet primam breuem:& ergo aptum componit fe eundo loco iambum. S €E In oAauo verTu. Sirefpicis la pfus cadunt. Aliquihoc locoproferurfi relpicis.lapfi fla buntulij verd dicunt:fi refpidslapfi cadut. Primus qui- dem horum duorum modorum aptam cotinetfentetiam, fltd vitiat carmen : quia Tpondeum quarto loco collocat
pro
E X P o: 5,
pro iambo. Secandos verd neque reftam tenet (enten. ciam.neqoe iatis cohxrentem cum procedentibus. Quis enim aped tudiceteflet fenfurayqubd (i refplciat nos Chri- ihu:lapii caduntfcum potius benigno eius intuitu lapii e* ligantor; Kurfum qu< lapfi funt,quomodo iam cadunt:cu idem Ht labi & caderei Satius igitur fuerit dicere:(i relpi- ds,laprus(id eft peccata & culpo quibus prolapii fumus) cadunt atque deiiruuntur: & tunc re£f um feruabitur car- men atque iententio aptitudo.
FIK.IA SBCVNOA AONOCTYILMVM
1 matutinum.
SOmnorefeCiisdrtub^ 3 Cedat tcnehr<e lumim: SprctocuBilifurgim*, Et nox diurno fyderi.
Nchk pater canenUbut Vt culpa (pta nox intulit: tedepofeimus. Lucis labafcat munere,
2 Te Ugua ^imu cocinat-. 4 Precamur iiide fupplices: Te mentis ardor ambiat Noxas ut omnes amputes. Vt atiuuinje<iuentium Et ore te canentium .
Tu fantie [is exordium. Lauderis in perpetuam.
Profens hymnus, carminis iambici dimetn lege vbiqi , femattpraeterqua in quarti verfus poifa-emo carmine, vbi/ tertio loco troeboum habet pro iambo^ C[ In eo iit ad/ < deum deprocatiotvt furgentibus ad diuinas laudes aderl 1 (e velit & Ajum lumen infundere, quo depellantur teneA bro vitiorum. \
2 amivotatiohis; Infecundo verfu. Te lin- gua primum concinat, fix hoc loco id accipiatur docurae ton, quod valde ialutare eft & comedabile cum primum demmo ftrato furrexcrimus,anteq quippiam operis mo- liamur:deo laudes perfoluere & preces fudere, atque ab oratione aufpicari diurnum noftram opus: vt omnia quas deinde fa^ri fumus, d deo dirigantur in bonum finem ft exitum* Petiuit Aquidem & propheta in pGilmo,fuo- rum operum adeo diredionem : cum ait: Et At fplendor domini dei noftri fuper nos:& opera manuum no Ararum dirige fuper nos , & opus manuum noArarum dirige. In eiul^m quoque verfus (ecudo carmipe) ambiat verbum aon circundare aut drcumple^ Agnat:fed deAderare Sc
b iij arden-
r/w^.
Bfbe.f,
HY MN O R VM
afdentftr concupifcere. Petit enim ea oratio vt noftrs ' mentis amor feruidus deum ardenti affeflu proiequatur & defideret : vt quemadmodum ceruus defioerat ad fon- tes aquarum, ita anima noftra ad deu. ) CT In tertio ver- fu.Cedanttenebrae lumtni.In hoc loco & hymnis fequen tibus, lumen & tenebras non folum corporaliter pro lu- ce diei & tenebris notiis, fed & fpiritualiter accipere de- bemus: lumen quidem pro fulgore diuinz gratiz,oper6- que virtutum , & tenebras pro no£le peccati & metis c^m. oute. Quomodo & apoHoIus accipit:cum ad Romanos fcribit. Abiiciamus opera tenebrarum, & induamur arma lucis. Bt ad Ephefios, Fuidis aliquado tenebneinunc aute lux in domino. In eiufdero quoque verfus quarto carmi- ne,non labefcat diccdum edCvt faciunt plzrique)fed la- baibat.quod d labo.as,adieda co fyllaba ad lecunda per- fonam deducitur & primam habet fyllabam breuem,ncue etiam fuum priraitiuum,labercocntm,1atinum non ed:cu non habeatur verbum tabeo, es, in vfu: d quo formetur, neq;3 verbo labor, eris,formari pofsit. E(t autem labef* cefe:cu impetu deorfura ruere, deficere atque proHemi- 4 €L In quarto verfu. Precamur iidem fiipplices. Hoc loco pronome iidem pluralis debet elTe numeri, & refer- ri ad adiefliufi fupplices in eode cafu : & proinde duplo i,fcribi,vt primam habeat longam fecundum carminis e- xigentiam.Ham fi intelligatur elTe neutru fingulare, ac- cufatiui cafus,& fimplo i , feribatur habetet prima lylla- bam brcuem,& pyrrhichius in (ecundo condituereturlo /co,quod huic carmini nequaquam conuentt: Aptior etiS eft lenfus hoc quam illo modo.
■ APBMFBLIA «BCVNDA.
X ad vefperas.
Fledor pdtertus glo Micjus nitore perpeti.
S rU mhirque fan^ifpiritut:
De luce luce profe - Infunde nojlris (enfihus. rens. 3 Votis uocem^ te putre^
L«k lucis 0* fos luminist Patrem perennis gratia:
Dies diem illuminans Patrem potentis gloria,
z Veritfyue [ol ilkhere: Culpam rdeget bibricattfJ
Confir.
E X p o;
*4 Cofimut IheiMos: Lteti hihumut fohrim
Ebrietatem fpiritm.
7 Latuf dies hic tranfeat: Pudor fit ut diluculum. Fides uelut meridies: Crepufculummes nefeiat.
8 Aurora curfus ,puehit xAurora totus prodeat.
Dentem retundat inuidi Cafus fecundet afperos Donet gerendi gratiam.
5 Mete gubernet CT regat Ctftofi^li corpore.
Filiis calore ferueat:
Fraudis uenena nefeiat^
6 Chriftus^ nohis fit cib^: In patre totus filius:
JPotu^ nojterfit fides. Et totus in tierbo pater.
Prae^ns hymnus» carminis iambici dimetri modum dc formaro accurate obieruat:prxter id quod in quarto car> snine Texti verfus trocheum habet primo loco pro Tpodeo (eftenim nominis ebrietas» (ecunda fyllaba fine contro- oerna,breuis)quod htprgter huius metri legero. In eo hc ad dei filiu oratio yt Tuo lumine nos illuflret, peccata no>
Ara repellat, & virtutes in nobis adaugeat, i €[ a n n o- T ATI ON ■ s.ln primo verfu. Splendor paternzglori^.
Omnes i(he funt filij dei dominatidesrqui eft Tplcdor glo riaepatris,yt ait Paulus. Ide quoque de luce eft luce pro ferenstquonia de (elpTo qui vera e(I luxipiritu ianAu ve * *
ram etiam lucem Woduxit. Chrillus itidem eil lux lucis: quoniamluxefttu; luce, filius de patre. Infuper ipTeeft Font ium/nis; nam origo eft Se principium omnis illumU * * nationis in creaturas propagate: illuminat enim omnem bominem venientem in hunc mundum. Demum idem eA dies diem illuminans: nam Tpiritualis eA lux,(ua claritate metes humanas Se angelicas etiam lucidas & idcirco diei nomine hic (ignificatas,illuminans . a CE Infecundo verfn. Micans nitore perpeti. Hoc loco diAio perpeti» ablatinos eA Angularis nominis adicAiui perpes,etis:ide Agnans quod perenne ac perpetuum, referturque ad no« mea AibAantiuu nitore. C^are non e A opus eo loco pro« ferre perpetim aduerbium:quoniam per nomen illud, Sc carme& A;ntentuaptiuS'quadrat. ) CE In tertio verfu*
Culpa releget lubricam. V crbu releget d relego relegas» »»
formatur & oriturrquod AgniBcat in exiliu mittere»expcl Iere &abiicere:penultlraamquefyllabam habet produ-
b iiij ftam.
1
S4 HYMNORVM
Ai.Neq: eo loco legat quiTpia, religet lubrici: qnonian id yerbum ex re & IigOyat,dedu6hifn: neque iententic cS- gruit neque carmini,cum penultima habeat breuetn. Su> pra di^m autem verbum & fequentia tertie peribiue, ad iubar fan^ fpiritus funt referenda:non autem ad pro nomen tu, quod filium dei mo Arat noArum patrem & au- thorem,nam diuerfie funt ab illo perfonc. 4 fl[In quar- to verfu, Confirmet a^us Arenuos . Non hic conformet dicendum eA, vt nonulli habent libri neque informet, vt habent alij: quoniam neutrum eorum verborum adapta- tur fententic conuenienter:& omniu(credo) iudteto ver- bum confirmet, accomodatiorem reddit ienfom. Confimt li quoque modo in eiufdem verfus tertio carmine , cafus lecundet afperostverbum fecundet d fecundare quodeft profperum facere proficifeitur : & accufatiuum expofeit: vt deus hate mea coepta fecundettinde fecudui, a, um : p- fper. Neque ibidemfoecundet legendum eA a verbo foe- Cundo, at:quod eA foecundum facio: quandoquidem hoc verbum neque ipfe conuenit fententix neque legi carmi nls. 6 €[ln fexto verfu. Bibamus fobriam ebrietate fpi- ritus.Ebrietas camis & temulentia:fobria non eA,fed fo- brietati vel maximdaduerfa. Ebrietas ver6fpiritus,fcili- cet exuberantifeima & profufifsima fuauitas interna (qua fentiunt pix mites ciim iyncero amoris & meditationis af fefhi deo coiungantur)femper habet annexam libi Ibbri- etate vt indiuiduam comitem . Porro ad hanc ebrietatem fpiritualem fommopere expetendam: inuitat omnes dul- ctlsimus ille fpofus 1 canticis amatoris, dicens. Comedite amici & bibite,& inebriamini charifsimi . Eandem quo* q; comendabilem ebrietate fenfit proph«a:cum eru^- uitin plalroo illud caticum , quim magna multitudo dul- P/d/.jo cedinis tux domine*, quam abfeondiAi timentibus te . Et
rurfum alio in loco Gu Aate & videte, quoniam fuauis eA JiiJem. dominus . Salomon quoque in libro Sapientix eandem Sa/sea.it exprefsit, cum ait . O quam bonus & fuauis eA domine, fpiritus tuus in omnib*. 7 €TIn leptiroo verfu. L^tus dies hic trafeat .Nomine diei hic tota prxfens vita re£lc acci- pitur,in qua partes afsignat lpirituales,diei fenfibilis par cibus Amilitudine quadam relpondentes, vtfcilicet pu- dor id cA caAius animi & corporis^fit exordiu bonorum
operu
E X P O.
operam ft quali Alucaluro, fides autc nullis fufcata tene- bris;fiivtmeridics:qul clariflimuscft . Nullum vero fit jsentis noftrac crepufculum finifque dieiifcd iugitcr in Iu mine fidei & bonorum operum permaneat, expers nodis * tenebrarum peccati. 8 CIn odauo verfu. Aurora corfusprouehit.Afenfibiliaurorahlc ad intelledualem & fpiriiualem aurora fcilicet Chriftum : fit manududio.
Sicut (inquiOaurora vifibilis nuc curfum fiium accelerat iefiinatque ad ortum;ita Chnftus qui vifitauit nos ories ex alto per incarnationis myfierium,depulfa node mun do vt myfiica aurora illuccns:totus ad nos per benignita cem prodeat.Iule quidem dei filius totus eft in patre ( ve ^fe in euangelio te(latur)totus etiam pater in filio : per
inefiabilemdiuinarumperfonarumimmeationem atque Uan,t^*
immanentiam.
C^BADBM FBrIASBCVNOA I ad vefperas.
IMmenfecsU conditor 3 Infunde nunc pHj fima Qm mixta nc confunde Donu perennis gratU. rent: Fraudis noua ne cafihus:
tyfqu^fhientd diiddenst Nos error atterat uctus.
Cdlum dedifb limitem. 4 Lucem fides inueniat :
1 Fipnaslocucale(hb*: Sic luminis iuhar ferat. Simul^terrxriuuUs. H^c uana cun^a terreat-.
Vt unda flamas temperet: Hanc falfa nuUa compri- Terrx folii nedijUpent. mant.
C!H^n* ille, carminis iabici dimetri lege oib* 1 locis re dd ODferuau coponitur.In eo c5medat author dei virtu* te imelatab ope lecud(dtei:petitq; gratia 1 bono pleue* nndi nobis dari fimul & fidem redam atque fyncaeram*
I Ca NNOTATioNB s.lnprimo verfu. Immele cx Ceae»u '' Ii coditor.Hic laudatur oipotes dei virt* ab opere lecud{ diei creationis reru: quo 1 Genefi feribitur de* fecilTefir inamentuin medio aquaru,&illi*iterllitio diuififie aquas quaefimtfubfirmametoab ijsquzfuntfuperfirmametu. lEtaptd admodu praefens hymn*, illi* operis fecunda; diei meminitjNa 1 oficio ecclefialHco canitur i fecuda feria; qo£ lecud*ell dies hebdomad^, & relpod^s ordine acnoie
fecun-
hymmorvm
i<^n(]xdieicreati6is mudi. Quemadmodum duo hytnd foperius expo(iti,Tt puta Lucis creator optime, luc£ dierd proferens,& primo dierum omniu quo mundus extatco dltus,di At (unt cantari die dominico,quonia opus prims diei fciltcet formationem lucis exponut,quK quidem pri- ma dies,ip(i dominicf etiam certo re(ponlu,aptaque pro- portione accommodatur. In eodem verfu, ndnulti le- gunt fecundu eius carme per verbum lingulare c6 funde- ret,allj vero per verbu plurale cofunderent,& vtriquera Ad:nam manente eadem lententia , lingulare verbum ad aquam referri potell, plurale vero ad fluenta. Sic & in fe- cundo verfu quartum carmen aliqui claudunt verbo lin- gulari dilsipet.quod referut ad nominatiuu vnda,ali) ve rd verbo plurali difsipent, quod ordinant cu nominatiuo plurali flammae, fubaudito ac repetito . Et quanuis vterq; &nfus fatis Iit congruus, pollerior tamil videtur huic loco couenientior. s ^ In fecundo verlii. V t vnda flamas t6- peret. Hic author ipfe li eam particulam intelligat (vt vi- detur)de aqua fuper caelos polita:fecutus vulgata multo- rum lententia, dicit d deo conlHtutas elTe aquas lujper fir- mamentb, vt temperet acftum atq; calorem fyderu ne cae- los ipfos exurant . Q^a: quidd ratio philofophiae naturali non vfquequaque ell c6fona:cum orbes caelorum no lint nati incalelcere,neque pofsint incendio conflagrare,vt e- Cia in fecundo libro Damalceni de fide orthodoxa cap. 7« * annotauimus. Idcirco ea claufula vt vnda flamas teperet» ad aquam quK fub firmamento eH, potius ell refereda :te- perantem flammas allrorum ne illae terra comburant. Sa- ne $ fuper exios collocatx lint aqux:fcriptura multis in locis tellatur.Q^am aute ob caulam illic politx lint, non oportet nos curiolius elTe folicitos,fed id folum fateri, Ip- 4as Ibidem c611i tutas eam ob rationem, quam deus nouic» quinihilin hoc ornatifsimo mundi opificio line rationa & frullra difpofuit , cum omnia in lapientia fecilTe perhi- l>eatur. 3 C[ In tertio verfu Fraudis noux ne cafibus.Pe- tit hxc oratio perpetuum diuinx gratix munus : ne anti- quus error prxteritoru maloru nos oprimat per nouas dx «nonis fraudesmeue ex trafaAis malis praua cofuetudine inducamur adnoua peccata perpeirlda . Peccatu (inquit Greg.)quod p ptrnitentia no deleturillio podere mox ad
aliud
E X P O.
a\iod trahit In quarto verfu, Haec vana cun Aa terreat.'
fides loce diainarefulgens:cnn£la vana & fuperfti- tiola explodat, hanc etiam hdem nulla falla dogmata aut hcredcorn figmenu opprimant.
Cf SatA TBATtA, AD NO-
1 chirnum matutinum.
C\On\m patatii lu“ ExpcUe fomnolcntim: minis: Nc pigritantes obruat.
Lux ipfe lucis ct dies 3 Sic Chrijle nobis oibits hIoHe canedo rumpimus: Jndulgeas credentibus : ^/iJH/lcpoftuUntibus Viprofit exorantibus z Aufer tenebras mentiti: Qt^od precinentes pfalli^
fuga catervas dtmonum. mus. f[Pr«fenf Kymn* carminis iabici dimetri regula vbique quide re£hilTimd feruat. In eo fit inuocatio fili j dei: vt 2 nobis expellat cxciute mentis & pigritiam bene agendi.
I motationis. In primo verfu. Colbrs pa-
terni luminis.Hoc in loco dei filius dicitur confors pa- terni luminis:quonia ipfe de patre proditper generatione «ternam atqucemanatjVtlumende lumine, vt luxdelu- _ ce,& i Sapiente dicitur effe candor lucis attern*. Et quo» 7?
ntam filius patri confubftantialis dl,connaturalis & coeC ientialis.comunicat cum patre in lumiue diuinitatis,& e- andecueo habet lucem deitatis comunem.Efi enim deus
S»aterlux,&fili*etla luxtno umc alialux pater, alia fiU*s ed oino eadeiquonia lucis nome hic natura idicat , non perfoni.Dicitur infuper ipfe fili* dei lux lucis :qa lux eft deluce* deos de deo,vt ante eftdiftomrdenique & dies hic nominaturrquia huius mundi claritas eft fpiritualis, propoUata nofte errorum & fuperftitionuriumcn verita- ds &agnitionem veri dei huic mundo manifelans.Vnde . ,
lneuangelioIediemnominat:cumalt.Siquisambulaue- «
Tit in die:non offendit. i C In fecudo verfu Expelle fom nolentia. Homine fonoleniise.ignauia animi & focordia (qu« fpirinjalis eft & noxia foporulentia^no inepte' acci- picur:Iicet & ide de corporali lomnolentia reAd intelliga tur:haec enim cum in omnibus operibus noffris, tum ma- xime in diuinis celebrandis offici js eff fugicda:in quibus
cum
I
if HYMMORVM
cu vigili excit^toque corpore etiam vigil animas deo e(l exhibendus. 3 f[ In tertio verTu. Indulgeas credctibus. Hic indulgere,iignificat peccatorum veniam dare: qua; (i gnificatio tn ecclefiaftico vfu e(i frequens :extra illum ve rd non YHirpanda, quoniam apud probatos authores ne- quaquam inuenitur . Eodem etiam loco accommodatd Hic hymnus praecini dicitur & prius quim alia cantari: quoniam ante offici j matutini plalmodiam cantatur ad no^urnum.
BADBM VBRIA TBXTIA, AD
t laudes matutinas.
ALes dici tumcius Vigilate, ia fum proximut
Zucem propinqua 3 lefum damus uocib*: prxcimt. Flentes ,precantcsfohrii.
Nosexdtator mentium Intenta fuppUeatio
lam Chriflus ad uitam uo Dormire cor mundum «c- cat tat.
% Auferte clamat k- TuChrijlefomnudifcute: dulos: Tu rumpe nodis uincula,
Mgros,fopore defides. Tu folue peccatum uetus:
Cafli^ redi ac fobrij JVouum^ lumen ingere.
CHic hymnus, metri iambici dimetri lege confhtuitur: eamque adamuffim exa£fdieruat:Czteriim in fecudi ver Ius quarto carmine primum locum occupat anape(lus,ibi proipondeo politus quod vterque earum aequa numero habeat prolationis ac iyllabarum tempora. Neque id vl« tiofum cenferi debet:^ interdum in hoc genere carmi nis in primo aut tertio loco vbi fpondens habere po« teft iedem , ipfum fpondeum anapefto commutare : d: elegans eft & venuftum . Quinimmo & in darmine he- xametro id nonnunquam fa^taruntpoeue, vt Virgilius in Georgicis . Fluuiorum rex Eridanus campoique per omnes vbi primo loco anapeftus conlHtuitur. Author cius, Prudentius :apud quem hymnus ifte inferimus ad gallicantum:longe copioiior eft & diffiillor, & multo plu res compledensverfustyt liquido condat inipedfanti o- pera eius:emiffain lucem iludio & indudria Aldi Manu- tijiviri vtique de re literaria optimd meriti. £t certd talia , funt
E X P O.
fimt IpfiDt.Prodentii opera, ft talis ipie autTiof: vt impri mis dignos i Chrtitianis legi:quod in ipfo & (ermo ip.
(e iit cultiflimus, Sc carmi cuiufuis generis elegamiflitou,
& quod plurimi fieri debet, fententia Ghriftianac pietati ac religioni maxime conforroi$:nihil in eo quod cadas ft
Sias offendat aures inuenias:nihil quod deorum(ne dica XTnonom)nomina,flagida & fcelera commemoret. Ita- que fi commendantur apud gentilesrqui hymnos & odas iifuoivw deorum laudem confcripferant ,vt apud Gnew cos Orpheus & apud Latinos Horatius:nonne maiore co meatione apud Chriflianos funt digni qui in veri dei rc Iterationem pios & religionis plenos modulati funt hyni nosiinter quos Prudentius noder primum ferd locum ob tinetRurfum (t diligenti dudio decantarunt ethnici Tuos hymno$,vt quos putarunt deo celebrarenttnonne vigila- ^
tiore opera & diligentiore cura,no$ quibus diuino indul- tu lux veritatis intulfit , debemus deo vero hos hymnos concinere? Paceffant igitur odae horatianae,valeant Dian^ laudes &Veneris,Cupidinirque;atque in earum locum (occedant pi)s hymnis conferipta dei & fan6Iorum praeco nia.Hunc denique Chridianum authorero & quidc pro- batifftmum.podosleditent Chridiani,quim impura poe tarum carmina venerem oIentia,& deorum gentiliu(qai in ore Chridiani,fi Hieronymo credimusj Tonare non de bent)(actnora & fraudes buccinantia:de quibus re£Ie di- xerim iliudofalmi verbum. Narrauerunt mihi iniqui fa- P/a/.nt, bulationesifed non vt lex tua. Nam eloquia dominitelo- P/aim. lu quia cada.Quorum cadltatem & puritatem.quilm proxi- me imitatur atque refert in Tuis operibus noder Pruden- tius.Simradi^ii tamen hymni,rolum quatuor verfus hie TOliti (unt:qu6d i j foli In vfii ecdefiadico (cui nodra de- ludat opera )cantari foleant. Qui vero integrum defide- rat hymnum legere, eum in Tuis operibus(quat pallim om nibus ad manum TunOperquirat & euoluat.
1 €L annotationes. In primo verfu.Ales ,diei nuncius. Per alitem, diei nuncium : hoc loco accipiendus ed gallos gallinaceusicui id natura inditum ed, vt taqua diei pnenundusteius aduentum Aio cantu denunciet, vn- dedeilloVirgilius. Excubitorque diem cantu praedixe- rat ales.Et de eodem Ouidlus.Non vigil ales ibi cridatl
caa
M4trf>.a5*
Kom4.
30 H Y M M O 1^ V M
cantibus oris:euocat auroram.Hanciiutem galU cSJiddC nem a fomno excicatricem , apta metaphora acc6modat bic author ad Chriftum y afsidua admonitione fcripturc nos vt i fomno peccati furgamus & vigilemus excrtantS. X Clnfecudoverfu. Auferte clamat. Si quis perconte- tur*vbi talia nobis excitatoria verba Chriftus ingerit ac inculcatrrefpondendum illi eil, in euangelio: cum dicit* Vigilate itaqueiquia nefcitis diem neque horam . Et ite* rum. Vigilate ergo, quia qua hora non putatis : filius ho* minis veniet. Et per Petrum apoftolum nos hortatur. So , brij eftote ac vigilate. Kurfum per beatu Paulu oos admo net quod hora ell ia nos de ibmno furgere, nox enim prte cefiit:die$ aut appropinquauit.Oenique per eundem fur- ge qui dormis & exuree i mortuis & illuminabit te Chri ftus.jCln tertio verfii. lefii clam* vocib*. Vcrbu,ciam*, hicpofitu, & perfolucfcribfdu:quartae coiugationis eft & indicatiuu habet cio,is,ire:quod praeteritu facit ciui A: fuplnu citu prima fyllaba produ£la:fignificatque vocare, & accufatiuu poftulat.lnde accire & excire copofita de* ducuntur.At vero cieo, es.ere, fecundae coiugationis ver* bum etiam a£f iuum :fignificat commouere.Virgilius .
Et tonitru caelum omne ciebo:habet & ciui in praeterito &in fupinocitum,fed prima fyllaba correpta. Indo ex- cieo A concieo compolita formantur.
CEeADBM FBXIA TBRTIA,
X ad vefperas.
T£ Uuris tges coditor 3 Aientis perufl£ uul~ Alundi (olunt qm nara
eruenSy Munda uirore gratia,
Pulfis aqu£ moleflifs Vt fada fletu diluat,
Terra dedijli imtnohilem. M otufq^ prauos atterat.
2 Vtgerme aptu proferes 4 lufis tuis obtemperet. Puluis decora floribus NuUis mabs approximet. Foecunda frudu fifleret. Bonis repleri gaudeat,
Pafiumq; gratu redderet, £t mortis adum nefdat^
CHic hymnus, carminis iambici dimetri lege conftat: eamque omnino integram obferuat. Laudatur in eo di- uina virtus ab opere tertiae diei creationis rerum , A: ad
Ulana
E X P 0, ji
slVam ^nailtn fitileprecatio,vtinfu(ionenic gradae cor- da noftra expurget i peccatis.
X CaKMOTATIOMX s.[n primo verfu. Telluris ingens conditor. Hic hymnus in principlo,opus tertie di- ei creationis ipiius mundi apt^ congruent6rque deferibit, quod feria tertia ad ofiiiciura canatur vefpertinum , quas certisE diei primorum fex dierum ordine & nomine refpo det.Nempe Tt Genefis teftaturitertio produftionis reru dieiuflu dei congregate funt aquein vnum locum, & ap paruit arida . Protulit ite eode die terra diuino imperio iterbamTiretetn.&facietefeme iuxta genus fuu lignuq; fadens ^du,& habens vnumquodq;(emcte fecudu fpe- de fua.Porrd nonnulli in hoc primo verfu Iegunt:mundt fbluin qui exuens:<S: non minus re£lc\quam qui legunt: eruens.Cum enim exuere fit ami£Vum prius circum poli- tum i (e deponere & terra prius aquis quali velle quada drcundata.fueritdete^la &fafla arida, aptd aquis exuta fiiilTe dicitur. Emere vero eH quod obrutu erat terra auc aqua^tn apertum ducere: vtfolTitia terre vilceribus em- onturtquare terradepullis partim aquis eam aperientib*; CTuu etiam aquis verd perhibetur.In eodem quoque pii xno verfu terra dicitor immobiIis:quia fuo lixa loco per- petuo qoiefctt,nequevt alia elementa agitabiittatem ha- bet in propria fuafede ac regione.Vude Pfalmus de deo canit. Etenim firmauit orbem terre , qui non comouebi* titr.Etrurfum. Qui funda Ili terram fuper Habilitatem fuam;non inclinabtturin leculum feculi.
» C In lecundo verfu .Foscunda fmflu fillerct. Hic ver- ba lilleret nd aflioi habet ligntficationem vt alTolet , fed neutralcj&profuocompolito exiHeret poni videtur. S£» fus enim ell,vt ipGi terra multiplici fruftu fescuda foret, fteongmu terreftribus animatib*pabulufubminillraret. ) CIn tertio verfu. Munda virore grarie. Aliqui hocin loco legunt id carmen hoc pado.munda vigoris gratia, qui etli carminis feruent integritati & fentetie cogrxten tiS.petetes quod deus per gratia fuc virtutis mundet vul nera cordis noHri, tamen non adeo accoroodatd alluddc operi teniae diei per metaphora que ibi intiditur , d cor- poralibus ad fpiritualia tedens,licut qui leguqmuda viro K gratic, Na viror gratiae ad herba virentem tertio die
pro»
Gcne.x,
P/4/,4*;
pyi/.ioj
Ii HYMNORVM
produftan congruum habet rerpofum :& ex oppofito ad ^ anente xitioru z{hi peruftam , quae tali virore vegetetur, reoirefcat& innouetur.Eft autem viror , oris ipdiviridi- ;
tas fiue vireicentia herbarum, foliorum, ^ianimve rero*
' Et deducitur i verbo vireo, es.ere.
VBRiA q^varta: ad no*
I . fiumum matutinum.
RJSrttmcre<ttorop~ time
ttojler
4pice : quiete noxia Merfos fopore libera.
1 Te fande ChriBe
j^fcimMi
^iffofce tu criminibus.
confiteniu furgimus: J^oraf^ ttodis rupimus.
3 Mentes ytnanufquc toUimus.
Ti^opheta ficut nouimus Nobis gerendu pracipit: Paulufque geftis cenfuit.
4 Videns malum quod gef^mus:
Occulta noflra pandimus. Preces gemetes fundimus. Dimitte quod peccam- mus.
t CCarminu iambici dimetri lex & forma, in toto ido hymno ezafie feruatur.In eo hr ad deum deprecatio, vt (i cutlforono corporis excitamur hoc noffurno tempore ad deum laudandumtita eius gratia expergifeamur a fom no peccati,& bonis operibus inuigilemus.
•2 Ca NMOTATioNE s.In iecundo verfii. MoraC* que no6fis rumpimus>Nos id rumpere dicimur:quod cu violentia difeontinnamus & diicindimus. Vergilius. Qmdme alta iilentia cogis rumpere. Sic moras no^s rumpere dicimur:quandO non quantum durat noftumu te®pa«fomnoinduIgemus :fed ante finem eius ftratum F/4/.1IS. dimittimus. ) dn tertio verfu.Propheta ficut nouimus Rom4.i}. fanftus propheta in p&lmo edocuit nos mentes & manus Kchtu.zo^ nofhi ad deum tollere deberercum ait. In noflibus extol Kdm,i6, jite manus vefiras in fanfta :& benedicite dominura.Cum etam alio loco dicas.Media no£fe fiirgebam ad confiten* dum tibi fijperludiciaiufiitiac tuae. Sanflus vero Paulus ftyerbo id docuit cum ait. Hora eft iam nos de Ibmno fijr gere.Idem quoq) fuo exemplo Sc opere, fa^itandum o-
ftendit:
i
\
(
i
1
I
EXPO. ]]
fleadiccoiB no^e vigilans manibus operabatur, vt viAa fibi compararet: cum etiam tenebrofo carcere claufus i- tempdboofteadiunfio Sylla fuo collega laudes deo cd ciauit:&faflo terrae motu concufla funt fundamenta car cehs,& omnium vinftorum dirupta vincula.
4 C In quarto verfu.Occulu noftra pandimus. Occulta nollra hic dicuntur peccata:qux clam hominibus, aut co gitandoaut (emotis arbitris mali quippiam agendo com» mittimus. Deo autem abditum eft nihiltnam omnia nuda Heb,4, ft aperta funt oculis eius.IIla aute pandimus.quando per reconciliationis (aeramentum facerdoti illa detegimus, humiliter nos accufantes:aut quando aduerfum nos con- fitemur iniuftitiam no(lramdomino,nofq;reos eiTcTup- pliciter in cordis no(hri fecreto gemimus- Neque illapa- dere dicimur: quafi ignoranti ilTa deo referemus qui no- nit ab(condita cordis, ferutaturque corda & renes: & cui etiam antequam fiant cognita funt omnia.
IAOIM fBJLlA Q_V A R. T a: A O Z. A V- |||'
I des matutinas.
NOX cr tenclfrtc intende nojlrk fcnfihiu.
erntitiU 3 Caligo terr^ feinditur:
Conft^a mundi PercuffafolUfpiculo.
Cr turbida. Rehufque km color redit
i (Lux intrat, albefcit pdhtt: Vultu nitentis fyderis.
^ Cbrifbu uenit)difcedite 4 Sitt multa fucis illita:
1 Te Chrifte folii nouin^i Qua luc£ purgentur tua»
Te mete pura rj fimplici Tu lux eoi fyderis:
Lledo^ canedo qudtfum* Vultu fereno illumina.
Hymnus iHe etia efi iambicus dimeter, & omni expar> teanahiis illius modulos feruans. Author eius,Prudeo« dus: apud quem hymnus prefens multo efi prolixior Sc copiouortveruntamen quatuor duuxat verlM hic pofiti lunttquod ij foli in officio ecclefiaftico citari foleat. De- feribit autem in eo. mfius folis ortum,propinquum ei tem potis pardrqua in wie ofifici j matutini caniturt& illa (en fibilem diei expulfa noAe effulgctiaro applicat apta ma- ^ nadudHoneadanimaru illuminatione poft peccatorum* teaebras:quc Chrifto vero fole nobis adueniente (it.
e ANNO.
54 H Y M N O R V M
ifTAKNOTA TioNB s. In primo verfu.Ltnc hitrac^ albeicit polus.C^pniam hic rubne£ii(urnipradi£lisfen-> lentiis panicula, Chriftus venit:planum eft hunc Tcrfum de tenebris &luce corporali primu intelligt debererdein- de vero proportionaliter de luce fpirituali. Sunt enim te* nebrxfpirituales: peccata, lux: diuina gratia,catlu:anima nollra,ioUpirituafis:Cbri(l*domin*,quod &in Tequeti- b* verfib*,quinetia &hymnis obferuetur. Porrd vocatiu^ illi omnes inprincipio verfus pofui: ordinadi fiit cu ver* bo difcedite:in fine collocato interieftis per parcnthefint trib* illis orationibus:per verba tertiz perfonz nuciatis. Illa verbnomtna,confu(a& turbida : (ubftamiuoru neu- tri generis locum tenent Sc vim : vt confufionem reru li- gnent)tenebris noflis indu£lam : pariter & turbationem tempefiatum. z In fecundo verfu. Percuirafolislpt* culo. Spiculum: telum e(l &iaculum. Vi^i, Liber par- tho torquere cydonta cornu rpicula.Tran(Tumitur autem hic ad foUs radium: qu6d in terram iacitur, & re^ qua- dam iaculatione porrigitur , perinde atque fagitta arcu exculTa vibratur. 4 C In quarto verfu. Sunt multa fu- cis illita. Fucus ell color adumbratus: qui rei fuperponU tur vt pulchrior appareat. Inde fucatum dicitur, quod a- lieno uiperdu^o colore decorum videtur & ornatu. At-< x^oi honores,opes, voluptates huius mundi prx fe ferunt boni fpeciem, & tamen verd bona non (unt,(ed boni ima gine incautos fallut: idcirco fucis illita non immerito di- cuntur. Illita autem participium verbi pafsiui illinor, e- xis:fignificatinfe£la nuetin£fa,&ablatiuu pofiulat.Oui- dius. Illita lernzomifi tibi texta veneno. Neque hoclo- co legendum e(l. Sunt multa fiifcis illita : vt ftciunt ple- fique: nam fufcus per fe,adieAiuum eO fignificas atrum -vel fubnigrum: non autem haberethoc locotfubllantiuu nomen: cum quo ordinetur. In eodem verfu. Tu lux eoi ryderis.Eoustrifyllabum nomen & adiedliuum: ide ligat quod orientalis : hab^tque primam fyliabammodo lon- gam, vt V irgi]ius.Boa'(que acies & nigri Menonis arma: modo breuem:vt idem. Et iam prima dies claro Turgebat eoo. In hop autem loco, prima eius fyllababreuiscft: le- . eundum carminis exigentiam. Eli igitur eoum fydus,iple ful:qui quotidie in parte prientali exoritur. Cztemm
hymne
EXPO. 3j
liynno ipto integro vt habetur in operibus Prudctijrcar- men llludilc legitur: tu rc)ceoifydcris;fed vtruq: rcfte dtdtor: neque quicquS refert, an rex aut lux ibi dixeris.
Nam deos ipie & ibiis orbem regit:& eum fiio natiuo la mine implet atque illuminat.Etplanciicut luxTeniibus, ?eiitase(l: & lumen indediffufum.illius imago, ita deus: ipiius folis noflri verum eft exemplar & authorrfbl verd, remota eil eius figura atque reprxfentatio. Re61e igitur dicitur deusefle lux & fplcdorprimitiuus ipfiusiblis, EADEM FERIA QUARTA: ad ve/peras.
C^Eli <U* fatt^i^ims, 3 Vt noilibut ucl lumini ({ui lucidti cctrii poli Diremptionis terminum: Cadore pigis igneo: Primordiis er menfium Augens decoro lumine. Signum daret notijiimtL
'Sk Q^to dic <^td flamea 4 Illumina cor hominii:
Salis rotam conftituens: Ahflcrge fordes mentium
tume miniflras ordini Pefolue culpa vinculumz Vagos rector fusfyderum. Euerte moles criminum.
Hic hymnus etia carminis dimetri modulatione babet:& pmntquaAire^e obferuat,prxter id quod in fecu di ver- fus fecundo carmine trocheum habet intortio loco pro /pondeo. Laudatur in eo dei virt* & prouidentia ab ope» re quartxdiei produ£lionis rerum,fcilicet formatione Iu roinarium ipfius cxli, oratioque ad ipfumdirigitur,vt (pi rituali lumine corda nodra vi(ttet,quo peccatorutenebr^ dilpelJatur. iCa mnotation* s.ln primo verfu, Qmluciducentrupoli.Defcribitbic verfuscu tribus fe> quctibos,opusquartxdiei produ^Honisipnus mundi, in qua feribitur deus ^duxiffefolcTt prxeflet diei, Alunam '
vipramCTet no£U,& ftellas, quoniam prxfens hymnus fe>
|ia quarta cjtatur ad offiiciu vefpertinu, quxipHus heb> domadm quartus eddies,&ipfl quarto diei inter fex pri- mos dies nomine & ordine refpodes.Porrb hic ectru non accipitor p pun£lo infe^Hli in medio fpherxcddituto,dk vodiqoaque d circundantefuperneie xquidi(lante,neqo(i polus pro punfto extremo terminante axem ipfius exU; quumodo lumutqr h^cvocabula 1 philofophia naturalift ' c ij aftronq^
?/4/.|0.
%€ HYMNORVM
alh'ononiia;quoniam non curauic author in carmine tam exaf^am illorum nominum rationem fitruare : vt neque opus fuit:fcd centrum pro ipfius catli fpacio fumit & or- be:polum yerd pro cxio. In fecundo verfu. Luntemini- llras ordini» Alioui id carmen ita legunt. Lunemini» ftwns ordineroifed minus apte & congruenter: vtmeum cft iudicium Nam in toto illo verfu nullum aiTignare poT funt verbumtquod fentetiam compleat,Infuperduos ac- cufauuos ordinem & rccurfus.diuerla fignificantes : fine •liqua coniunaionis copula ad idemannc£hint partici- pium minillrans,quod latini lermonis concinnitas n6 ad- mittit:quare potius legendum cen(eo:vt habet ante lite- ra:& totum tertium & quartum huius iecundi verfiis car- men de luna intclligenduro: ficut & totus iequens verfus ad lunaro refertur, & deeaimelligitur.Diciturautedeus mini (Irafie ordini ipfius lune vagos recurfiis (yderum : quoniam ipfi lun{ aflignauit varios & multiplices motu* per figna celeftia qu* propter ftcllasipfis infixas inter- dum nomine fyderum & aitrorum nuncupantur. Virgt- lius.Per duodena regit mundufol aureus aftra.j % tertio verfu.Diremptionis terminum. No hoc loco dire- ptionis legendum cft: vt ferd omnes libri habent : fcd di- remptionis:id eft diftinftionisjdifcretionls atque diuifio- nisrquod d verbo dirimo proficifeitur, fignificantefepa- rarcatquefciungere.Nam direptionis vocabulum, quod violentam fignat ablationem, huic loco minus congruit quantum ad lententia ro, licet carmen non vitiet. Forma* ta quidem hic dicitur luna vt przberet limitem fiue me- tam dilHn£Honis diei & no£^is;quia no6lu luna lucet non interdiu. Etiam produ^a eft luna, vt daret fignum & indi Cium initiis menfium.Nam in cuiulque mefis lunaris ez- ordio,Iuna renquatur,lum£nque fiium redintegrat. Inde apud Graecos primordium menfis: neomenia dicitur ; id eUnoua luna,fiue nouilunium.Vnde dicitor in Pfalmo. fiuccinatein neomenia,tuba.
f 1 z 1 A Q^v inta: ad nocttr- X num matutinum.
NOx atra rerum mtegit
Terra colores ommum. Nos confitetes pofeimut
Jo
> ^
r
E X P O.
Te iujle index eordxum. X. Vt auferM piacula: Sorde filuc mentis abluat. Doiief<^ Chrifle gratia: Vt arceantur crimina.
^ Mcs ecee torpet impia: QS4 culpa mordet noxia.
Ohfciiragellit tollere:
Et te redemptor efuarere. 4 Repelle tu caliginem Intrinfecus quam maxU me.
Vtin heato gaudeat Se collocari lumine.
s
t
n
i-
»•
>a-
(xi
iJt
»•
e-
oft
nii
ex-
ode
:id
ItOi
n
0*
te
^ - Hymnos i(le«carminis iambici dimetri regulam inte^
. grdieruac.OeicTibit autem no£lumitemporis(quo(blec canun)^ualitatem ac conditionem: eam aptd transferes adhabitum mentis noilrae, deumque rogans vt expulHs peccatoruno tenebris nos illuminet.
I i[ANNOTATioNBs.In primo verfu. Nox atra rerum cotegit. Hoc loco nox pro nodle (eniibili poniturt cuius id proprium eft quod rerum abdit colores, quonia non reddit eos confpicuos atque fpe^biles. Virgilius. Ec rebus nos abftnlit atra colorem. Verum congrua me- taphora per atram noftem hic etiam re£th intelligas pec- catorum tenebras, mentem nodram obducentes & occu- pantes dtcaeteraconfimili modo. Porro in fecundo huius 'verGucannine,coloreslegendu ed:nd calores}, vt faciue nonnulU:nam hoc podenus nomen: fententix nullo pa- do congruit aut quadrat, z C Iniecundo verfu.Vtau- feraspiacula.Hocloco piaculum pro peccato,crimine & flagitio accipitur, ficut & in libro ludicum: cum dicitur. Nunquam tantum nefas &tam grande piaculum eft In UraeLVirgiltus in Aeneide. DiduUt in ieram commilTa piacula mortem.Et venit a verbo pio, as, are, & (ignificac contaminare iiue polluere. 3 f[ In tertio verfu.Obfca- ra hic dicuntur opera tenebrarum fiue peccata:quoniam in luce non lunt fada, & metem humanam obfcurant at- que obtenebrant.Nercierunt(lnquit pralrous) neque in- tellexerunt:in tenebris ambulant. Etquiambulat inte* nebnsiiUs Ipiritualibus:nefcit qub vadat. Huiufmodi igi t : tur obfcura mens humana male fibi conicia culpa, & quS mortifera remordet : cupit a fe abiicere, deumque in (e- Ruenti verlu praecatur:vt hanc i Ce caliginem repellat,& ' iaCmfto luminat fu« gracUe iplam conilituat.
ciij EA.
Uan.x^m
\ i
t»dn,u.
\% HVMNORVM
EADfiM FER.IA QJ^.INTA: AD LAV- det matadnas.
Y Vx tccc furgit anrcai Voluamuf ohfcttrm tiM* I Pailcns faccfUt c£ci 3 Sic toU decurrat dies:
I . tof. NeU^ua medax:Hentan\
Qux ttofntet t prxceps diu Ocuhue peccent luhrici: £rrore traxit dcuio. Nc noxa corpus inquinet^ ^ H<cc lux ferennm con - 4 Speculator aflat de fup, ferat: Qui nos diehus omnibus
Purof^ue nos pneflet fibi. jidufq} noftros profpicij, NihiUoquantur fubdolum: tA" luce prima in vefperu^
Przfens hymnus carminis iambici dimetri legibus coer- ceturrquas itidem re£Vd obferuat. In terti j tamen verfus tertio carmine & quarti verfus primo, ponitur primo lo- co anapcfliis proipondeo;quodin hoc genere metri in- terdem vfu venit. Neque in fecundo tenij carminis ter- ti j verfus loco ponitur fpodeut pro iambo, quoniam non legendum cft illic, oculi nec peccent lubrici, quemadmo- dum multi habet librl,fed, ocuUvepeccct lubrici quia Ita leguntur exemplaria caiiigata» Authoreius Prudentius: hos quatuor verfus complcftens in illo hymno. Nox &: tenebrx & nubila, paulo ante explicato, vt infuis operib* hic hymnus legatur illius elTe pars. Defcribitur in eo ip- fius aurorx exortus : &per metaphoram applicatur ad aductum gratis in animas noftraspoft tenebras Mccati,. 1 Cannotationbs. In primo verfu. Pallens fa- celfat excitas. Non hoc loco fatifeat legendum efttvtfe- rd omnes habet libri, fcd facelTatiid eft abeat & abfcedat d verbo face{Tere,quod cum neutrum eft: abire, difcede- reque lignihcat. N am fatiflere eft defatigari fiue defice • re.Virgi.in Georgicis. N eupuluere vifta fati Icat, qux (a nc fignificatio huic loco minus cft accommoda. In ter- tio verfu. Sic tota decurrat dies. Hic nomine diei totius: tota prxfcns vita noftra infinuatur, ficut & in euangelio cum ait dominus nofter. Me oportet operari opera eiu* qui mifit me; donec dies cft,vcnit nox: quando nemo po teft operari. In code quoque verfu: noxa culpam fignat^ Tt&apud Virgi, Vnius od noxam & furias Aiacis Oilei,
Alias
E X P O. TP
AlUs eius Cgnificatides cofulto onii(tiraus,quonii[ huic lo co no (ancaccdmodxneque conducibiles. 4 dlnquar- xo verGi . A loce prima ia vefperum.Lucem primam vo- cacauthoripii*dieiexonu: (icut & vefperu,diei extremi- tate,omnia enim opera noiHa diurna profpicit deus^& n6 id modotied etiam nodlurna & quz in tenebris gerimus. JBthoc quidem no vno die aut duobus, fed omnibus vite nolbrre diebus. Refle etiam quifpia per lucem prima intel leseritipnim vit® noflr®introitu,&pervefperum,finem' yitx ac exitumificuc & pfalmus dicit. Dominus cufiodiat introitu tuu & exitum tuu,& alio loco. A cuilodia matuti- ■pr^j navfq; adnote.fperet Ifrael in domino. Q^onij ab ipfo 'Vita: noftr* exortu ad calce vfq; deus oper* noftrapipi-
cittvt ne minim*quidc rogitatus «ofter, oculos ei* fugiat. ^ Quod nos ad bene- vtuendtl merito debet inducere, vt aie Boetius.Magna vobis eil (i dtfsimulare no vultis, necefsi. tai indi^ probitatis, cum ante oculos agitis iudicis cun. ^cementis.Eandequoque fententiam exprimit Prude- dus in poftrcmo verfu, illius hymni, ex quo prxfens hym nusdewmptuseA,quirand verfus continuo fequiturvl timd huius hymni verfum,vbi ita fententiam coepta pro- fequitar de deoloquens. Hic teftis,hic eil arbiter, hic in- tuetur quicquideft , humana quod mens concipit , hunc uemo fallit tudicem.
X EADEM PERIA QJINTA: AD VESP.
M*Agfi£ dm po~ Diucrfa rapiant loca.
tcnfi£ 3 Largire citiHis fcruulis
Qui cx 4({uu or- Quos mudat unda fdguinis
tum genus Nefcirelapfus criminum:
Pdrtim remittis gurgiti: Nec ferre mortis Udium.
Partim latas in aera. 4 Vi culpa nullum de*
1 Dimerfa lymphis im^ primat:
Nullum Iciietia^ntia.
£lifa mens ne concidat:
Elata mens ne corruat.
CT Carminis iambici dimetri legibus conflringitur hic ]iymnus,eafqueexafle feruat. In primi tamen verfus fe- cundo carmine & in tertio fecbdi, vocalis proxime voca- le fequ itur fine coUt(l6e,quod ipii aothotilicuiiTe puildu
c iiii cft
primens:
Sul^Ski c£lis irrigans, Vt flvrpe pna prodita:
Cme,f
P/4I.8
loan.t^
f
40 HYMNORVM
efttlicut & postis in carmine hexametro. In quarto inih-
Ser carmine fecundi verfus : pyrrichius ponitur loco ia-?
i in fecudo loco:quod non eft frequenter tehtandu.Co- meiidat autem diuinam virtutem & omnipot^tiam: ab o« perae quintx diei produftionis rerum fenlibilium, petens vt ei virtute firetimeque extollamur 1 profperis neqj de- liciamur aducrfiis: i i[ a m n o t a x i o n h s. In pri- mo verfu.Qui ex aquis ortum genus.Defcribit hic hyron* opus quintae diei creationis reru,qua ex aquis diuino nu- tu produffa refcrutur in Geneii volatilia & aquatilia. Et rcftd quidem:nam fcria quinta canutur ad omcium vet pertinum:quz quintx diei inter primos fex dieS) nomine & ordine reffj refpondet. z ([In fecundo ve r(u. Sub- ueAa cxlis irrigans .Hic cxli non pro orbibus Aimuntur caeleihbus, quoniam illos nec aues habitat ne volado tra- nant: fed pro partibns acris fiue ipfo aererquomodo in fi- crafcriptura frequenter casli nomcfumitur,vtin eo pial- mi loco . Volucres c«Ii & pifces maris . Et in euange- lio. Et volucres cxlicommederunt illud. Dicuntur au- tem ftirpe vna prodita, diuerfe rapere loca. Nam ex eodc principio materiali.f. aqua,produ£fa aquatilia,& volati- lia diucria fortiuntur habitationis fu* loca:pifees aquam &aues aere. 3«:in tertio verfu Q^os mundat vnda fen suinis.His verbis:fan£him baptifmi facramenturo hic in- nnuatauthor: quoniam illud & in aqua tanquam materi* eius propria miniftratur, & in prxeiofo Chrifti fanguine confecratum eft, efficaciaque habet . In cuius rei argu- mentum;ex latere ipHus Chrifti dormietis in cruce, pro- fluxit iftu militaris lance* finguis &aqua in remifsionc peccatorum noftrorum . Et hoc minifterium aperias bea- tus loannes.ait.in prima fuarum epiftolarum.Hic eft qui venit per aquam & fanguinem Icibs Chriftus:n6 in aqua folum fed in aqua & fanguine. Et rurfum eodem loco. Ec tres feilicet qui teftimonium dant in terra: fpiritus,aqua & (anguis: & hi tres vnum funt. Porrd cum eodem in ver fu canimus quod largiatur nobis deus non ferre mortis f tdejucne (ccunda & jttcf ns id intclligenduni rcu«
ius moleftia & grauamen i nobis auferri petimus.Neque enim morte corporis deprecamur qua natura effug^e- poiTum*. 4 ([In quarto Tcrfti. Vt culpa nullu deprimar*
Aliu-
E X p o;
4«
A^udendo ai pUcium & aaium conditionem :hic petim* nobis i deo c6cedi,vt culpa grauit nullum ad ima degra- nettiicotpifMS demerguntur aquis, nullum etiam iaftan- na A animi elatio (uftollat ad aitarmore auium perina» oevolantiamyTt kidem mens eli(a mole criminom aut adueriitaie non deliciatur: itcut pilees, ne etiam mense- lata prol^ro liiccellu aut rebus littioribus linfiar auium corruat per Tuperbiam.
FEI.IA sbxta: ao no- X dumum matutinum.
TV trirtitdtis twitds : Orbem potenter qui regis.
tAttendeUudum cantica: Qttdc cocinentes pfalUm uf. ^ Ia ledulo cofurgim^: Nbihs quieto tempore.
Vt flagitemus uulnerum A te medellam omnium.
S Qw fraude ^de^uid damonum
in nodtbiif deli<[Hum.
^jiergat illud celitus Tutt poteflds glorie.
4 Ne corpus afit for^ didum:
Nec torpor inflet eordiu. Nec criminis contagio Tepefeat ardor fpiritus»
5 Ob hoc redemptor quefumus
Jieple tuo nos lumine. Per quod dierum circulis NuUis ruamus ad ibus.
^ Hymnus ideiintegTi & omnino carminis iambici di« metri obleniat rationem & modum. Fit in eo ad deum in- uocadOyTtnosdimiflbledolaudib* eius intentos exau* dtac & quicquid culpx nodo contradom e(l,clemens al^ luandeniquq vt immundiciam corporis y animiq; pigri- tiam & tepiditatem i nobis auferat.
1 f[A N N o T A T I o H B s. In ptlmo verfu.Tu trini- tatis voicas.Trinitatis vnitashic dicitur : quoniatrinitar tisperfonarum vnitase(lfub(landa:;& iprafumma trini- tastinvnitatedeiutiselirubnftens.Eftenim deus ynitri- nut:vt neque vnius naturx, trinitati perfonarum prziu- dicet^neque trinitas hypo(la(eon:vnitatielTentiac.In eo- dem autem verfu & (ecundo eius carmine, fcilicet orbeny potenter qui regis:(i(vt nonnulli facere Iblent )quz pro>- nomen legaconrefenur ad antecedens exprelTum Tnitas,
4^ MYMNORVM
Sin veri ibi dicatur qui.vt ferd legunt omnes tlriteUiga- tur ipiuna referri non ad nomen praecedens expre(suied alterum tantundem fignifiLans : vtpote ad nomen deus, vnitas nanque trinluds:vnuse(l & verus deus. In eodem Itidem verfu & quarto eius carmine, qu; excubantes pfal lamus, excubantes dicuntur qui vigilant , vigiliaique a- gunt i verbo excubare:quod vigilare liue cuftodiam faca re lignificat.Inde excubiae plurali folum numero;runt vi gili^ liue diurnae liue no6iurnae,& excubitor qui excubat Vigiliafque fedulus agit,quemadmodum gallus.
5 ([In tertio verfu.Et criminis contagio. Hoc loco,di- £Ho contagio ablatiuuscafuseft nominis fecundae decli- nationis contagium, & non nominatiuus tertiae declina- tionis :qui contagionis habet geniciuura,vt ip(a orationis ilruAura facile inonnrat.Significat autem vtrumque no- men, labem quae ex vnius rei ad alteram contaftu atqud cohaerentia contrahicur.Et meritd orandum nobis e(i :ne per labem peccati fcruor animi in nobis /rigefcat. Quo- niam vt iplius ignis ardor & aedus per aquam fuperfulam imminuitur,ita cordis humani alacritas & promptitudo ad bonum elanguefcitper peccati frequentationem & c6 iuetudinem. 5 €[In quinto vcrfu.Per quod dierum cir- culis. Nomine dierum, hic non tam fpacium temporis di- urnum :quam totum vitxnodrae tempus accipiendu eft, non enim folum nobis orandnm eft,ne in diurno tempo- re corruamus tn peccatumrfed etiam ne noftumo cum n6 soinus nofte quam die polTimus prauis adlibus deum of- fendere & ab eo excidere, & idcirco reftd oratecclelia ca tholica in crepulculo. Dignare domine node Idatline peo cato nos cododire,ficut& in diluculo oratyfuos filios eo die i peccato diuina protedione conferuari. Cum vero . «ramus deum,quod toto vitae nodrae curriculo eiusadiu lorio non prolabamur in malum diem omnem
vitae nodrx & nodem in illa oratione ' compledimur,neque vllum
vitae nodrae tempus tum recluditur.
' E X 1> 6. 4j-
OaOBM FHfclA sexta: A0 , laudes matutinas.
AEtinuc£li gloria Cadit caligo nodiumi
Beata fpes morta Luk fanih nos illuminet. Uum. 4 Manens'^nofhisfen-
CdW tonantis unice :
Coftk^ proles utrginis. Notlcm repellat fecuU.
2 Va dextera furgentih^t Omnic^fine dieii BxurgatO" mcnsfohria. Purgata fauet pedora. Flagrans^ in laudem dei ^ Qii^tta id primufidesi Crates rependat dehitas. Radicet altis fenfibus.
3 Ortus refulget lucifer: Secunda fpes congaudeat i Sparfamq; lucem nunciat. Qua maior extateharitas. ‘ CCarminis iabici dimetri pedibus & numeris hymn'ifte
c6fbtuiturallo$4»cxaaeobferuat,prxter jd qudd in fc-
cSdt ver£* tertio carmine fit iroediata vocaliu fine collifio ne coherStia,* ? terti j veri* tertio carmine rpodc*p iSbo fccudo loco ponitor.DcniqjI quarti verf tertio carmine pyrrhichius teniafcdc collocatur: cotra hui* metri lege acretula.Defcribliaiit ppinquu diei vifibilis cx^u : o- ratdei fiVm vt ita lux dluina oriatur in cordib* noims.de- , pulfisdi maloru tenebris ifidcirpe & charitate nos lllultret ac muniat, i Ca nnotatiomis.
Aeterna «eli gloria .Quatuor hic per ordine hUo dei ^ ad
- r l._:..:M.»^•.rrrikl1^ltl1r.nuod tcilicct CtUlU CXie
' uendufpes ett vnica:«in quo u>iu m tris fit vnigenitus, denique ^facrofanax virgmis Mari* filius.Dcu aut vocat hic author tonantc.no ad poetarum
imitationS:afuu loui appellat tonatg,* altitonatc.g,^-
«hana cft & ridedu.fcd quonii i &cra fcriptuia tonare i- Senitor etia deo attribui, vt i.lib.Rcg.cap.a-Dorainu for i. xnldabut aduerlarij ei*:& fuper ipfos i calts **
Rec.cap.aa.Tonabitde calodomin :&excclP dabit vo fs^i. . C In r«u-Jo «rfu.FJa«5^;I l.»dc Aliqo, IcEUt id carmen per ablatiuum laude, fed nOn adeo rea^ sum trocheumteruo loco pro fpondeo collocant
ast
44 HYMNOR VM
carminit lerprohibet,quare potius legendam foret, fla* grans& in laudem det.Ita in tertio verfu dicunt aliqui; natus refulget lucifer, fed malim dicere ortustquod id e- pithetum ipii lucifero aptius accommodatur.Denique in poflremo Terfu aliqui vltimum carmen legunt per relati uum quotfed minus apte, cum nullum ei refpondeat no- men ad quod referatur.legendum itaque potius :qua ma- ior extat charitas vtrelatiuum illud ad fdem & fpem an- te nominatas referatur. ( C In quinto yerlu. C^aeliu iam primum fdes.Hoc loco numerus Sc ordo trium prae cipuarum virtutu Bdei, fpei, & charitatts iniinuatur. Pri- num enim locum (ibi fides vendicaf.ea credens quae fii- pra fenCum 6c rationem funt.Secunda verd & fecundo re- ponenda loco,e(l fpestcertu expe£lant fiitursc vitae bona qua non videntur.Tertio denique loco charitas conditui turtreliquis duabus maior,earum(); complementum atq; perfeAio, quemadmodum feribit beatus Paulus ad Cor • Nunc autem manent fides,fpes,& charitas , tria haectma- >Car« 13« ior autem horum charitas. Qmppd quae nunquam ezei- dattetiam in regno caeledi «caeterae verb duz tolletur: (ue cedente clara dei vi(ione:&praefenti aeternorum bonohi poflelTione ac perfruitione.
CEaADBM fbxxa sizta,
I ad vefperas.
PLafmtor homin is SiSdens dedifH homim,
deus 3 RepeUexferuis tuist
exff eunda folus or^ Q^cquid immunditiS dinans: jiutmorihus fefuggerit.
Humum iubes producere Autadibus feinterferit.
Reptantis cr jir£ genus. 4 Da gaudiorum prss z Qju magna rerum mia :
corpora . Dagrotiarummunera, Didu iiJf entis uiuida: Dijfolue litis uincuU:
Vt feruiant per ordinem %^firingc pacis fcedera.
dCarmen iambicum dimetrum T hoc hymno eza£id fer uatunpraeter fd quod in primi verfus primo carmine pyr rhichius locum fecundum occupat pro iambo, & in terti j verfus primo carmine vocalis proximd vocalem fine coU lifione praMcditiCommendat autem diujnam virtutem a
EXPO-
prodadfone operum (exta; diei:rogatgue vtimmandum omneinobis.repellat, placidam concedat pacen],& jeter nxTiusdorta, i ®"a nnotationb s.In primo ver fu. PJaffflator hominis deus. Dcfcribiiur hoc loco opus (esndieiprodudlionis rerum corporalium, qui crea- GoiM* wtdeus c tcrra( vt habet Genefi$)be(Uas terrj iuxta fpe- cies (uaSfiamenta &omne reptile in genere (uo & de» mm creauit hominem ad imaginem & firailitudinetn /wri.cai fubiccitpifces maris & omnes animantes terra.
£tid quidem aptc:nam prafenshymnus,fexta feria aci commodatus cftvtin eacanteturtqui fextodiei creatio- nis rerum, nomine pariter &. ordine rcfpondef.
1 Clnfecundo verfu.Di^^u-iubentisviuida. * Hocloco di<9ua6/atious ertTingularis a nomine diftu$,us,ui ,qdar tainflexionis.quodr^bquidemin vfuauthorum inue- nitunoim vtuntur pallim omnes potius nomine diftum i, fecunda dcdinationis;pro verbo, fiue eo quod dicitur^
Ars tamen prius illud nomen non abhorret;cum deduca! turapofteriorefupino verbi dico, cis, Fuerunt autem pe- Gws.i. cora & alia tcrrcftrium animalium genera, viuida, fiue vi tendadiStu iubeniis.quonia vi habet Genefis, dixit deus. ?roducat terra animam viuentero in genere fuo ,iumen- a & fcptnia & bclHas terra fecundum fpecies fuas fa ihimeft ita.Dicereenimdei:eftiubere, fimul & facere; jueroadmodumaitpfalmus.Quiaipfedixit & fafta fune
iCe m^ndsuh & ^eata funt. j C In tertio verfu. At mo hvs Ce ruggemnter mores & aftus manifeftum eft diferi cn:ncQt & hic etiam inlinuatur.Nam mores, modum ra mfintique viucndi & vita inftitutum (ignant , vt probos bonos mores dicimus.curo quis reftd vitam inlHtuit.
faonefte viuit,prauos itidem &pcruer(bs dicimus mo- ^ t.cam quis improbam ducit vitam. Aftus autem fune
•radones ipUe quas facimus,* fecundum quas aut bo- moribus aut malis imbuti cenfemur . Itaque hoc loco J37VS diu ina bdnitate d nobis repelli, quicquid iramu-
<»: impurum aut vita noftrainfKtuto ac ordini fug- rur,aut operib» nolh-is iteruenitrvt & honefti fintnw>
a^irus puri. 4 CIn quarto verfu . Da gaudiorum ia. Ciuatuorhicraeritdoptandaddeopofhilan- Prrfexy»m:«iu<5d calelUum gaudiorum poft hanc vi- tam ,
(
HYMNORVM
tara nobis det pricmta. Secundum:quud nuc & Jnprciea* tifeculo nobis elargiatur Tuarum gratiarum dona, que ^ iuntvt pignus fiituracgloriz.Vtruraque autera ddeoiu- re po(lulandum:vt qui folus ambo illa conferre pofflt,(i- ' cut ait Pialmus.Gratiam & gloriam dabit dominus , Ter» tium,qu6d dirumpat in nobis rixarum Sc contentionum occaHoneS}ac incendia extinguatrquoniam non in com- motione dominus :& deus noiter non di/TenHonis edde* ;
19. Ted pacis.Q£artum,qu6d placido foedere pacis nos om- 1. Cf, 14. nes ad inuicem obflringat, vt deus ipfe qut vera eft pax, a.Cfr.13. A deus pacis in icripturis celebratur, quietam in nobis habeat raanlionem.Eteft totus hic verius valde dignus,
A Ceplus d nobis deo per orationem offerendus.
sabbato: ad no- I Aurnum raatu tinum .
dcut clcmcntu Alundi^ifaUtormtt- chitur:
Vnui potentialitcr Trinus^ perfonuUter.
2 Nofrros pius cum cS- ticis
Fictus henignc fufdpe. Quo corde puro [ordibus Te perfruamur largius.
3 LumhoSi iecur^i mof
hidum
^Adurc igne congruo. xAccindi ut fint perpetim: i
Lux remoto pef.imo. '
4 Vt ({ui(^ hordx no6Hu <
Nunc concinendo rum~ ‘
pimifs:
Donis heattc patrite Ditemur omnes affatim.
€[ Metrum iambicudimet. in hoc hymno integrd ferua- tur.In tribus tamen eius locis vocalis Irquitur continuo' vocalem in diuerffs dictionibus (ine collifione, icilicet in tertij verfus fecundo & tertio carmine, in primo carmine quarti ver(us,quod paffim quibuluis non licet. Conti- net autem inuocationem ad deum , vt caffitatem men- tis A corporis nobis elargiatur , quo tandem aeternae vitaa bonis perfruamur. i fTANNOTATioNHs. In primo verfu. Vnusjpotentialiter. Si id permififlet car- men,poibifTet fonaiie author in eo loco, vnus fubffantia- liter.vt fuperlan^x trinitatis myfferium clarius explt- caffet,in qua ynitas eff (ubftantiae & trinitas perfonarura*
Verum
1 X p o; 4y^
V'erimft!joc(qoo carmen contexwit') modo: eandem fnuentiam fiibinlmuauit . Nam cum vnam dicat trinum .diuinarumperfonarum eilcTirtutem & potentiam /con- i^aenreftiS; iliarum vnamefle fubibntiam.Q^onim e«
. oiin virtus eftvna & eadem, illorum & eadem cll fubftan lia.vt inquit Damaicenus. j f[ In tertio verfu. Accindli . TtGnt perpetim. In lumbis elTe dicitur voluptatum carna lium ledesaclerainarium, quemadmodum de Leuiathan dicitdominos ad Iob,qudd fortitudo eius e(I in lumbis eius.Itaquc lumbos accingimus ,cum (vt ait Gregorius) carnis lumriam per continentiam coarftamus,(icut in e«
iiangelio nos monet dominus dicens. Sint lumbi veftri is«
Srjtcinfti.dk lucernse ardentes in manibus vedris. Etapo olus ad EphenosIcribensait.Stateer|afuccin£IiIum- Proiter.i4 bos veftros in veritate.Demum mulier tortis ( vt ait ia- piens)accinxit fortitudine lumbos fuos, quia carnis In (e eoncupiicenttam redinxit. 4fElnquartovcr(u.Vtqui- quehorasno£lium .Qmque pronomen ibi pro quicun- que(,vt & Gepe alias )Gimitur,vt hxc lAbeatur intelligen- tia.Qoicunque tempora no£li$ abrumpimus.non illis to- tis fomno indulgentes, fed fopore ante finem no£lis excuT fo,dbtdomlnQpCanentes,a;temcgloriaBmunedbusabtt-
de locupletemur.
.1 CS ABBATO, AO LAVDBS MATVTIKAS.
M Vraraim fpurgit Qtricquidtenchuhorridic polum, "Hox attuUt culpa icaddt.
Ji \ Terris dies iTldhitur 3 VtmanciUui ultimum: Zucisrc[ultat fpiculum Quod pr^floUmur cer-
"Difceiatomncluhricum nut,
z^Stafma no(Us decidat: In lucem noUs affluat '
Aientis reatus f ubruat. Da hoc canore concrepat,
Przlbns hymnus, carminis iambici dimetri legibus c6 tineturyeafque reAe obleruat.In tertijtaroen veriuspo- ilremocarmine,habct vocalem continuo fubiunclamli- tene m,finlenti di£iionem,quod exa6la ratio carminis no » padim permittit.Continet autem fecudum temporis (^quo ' canitur^adaptationem, exortus diei delcriptionem, pe- ctens ttoepulfano^e pedati) diuina nos lux illuminet,
4 dk ad
'Afoca.ti,
C*oe.t»
4» H Y M N O R V M
& ad lucisperpetuz confbrtiam perducat. x([4nnotationbs. In primo verfu* DHcedaC omne lubricum.Id lubricum dicitur:in quoquic (ineia* pfu non facile poted connflereyVt locos lubricus : aut ^ facile labitur:vt adolefcentia lubrica, pes lubricus , pifci» lubrlcus.Et quoniam id omne immundiciam aliquam ha- bet aut vilcoutatem ad lapfum inducentem: hic lubricum dicitur:quicquidanimx noftrae prolapfionem infert :vti- puritas & foeditas peccati. 3 CE In tertio verfu . V t ma- ne illud vltimum. Per mane vltimum,intelligitur hic dies aduentus domini ad iudicium in confucnmatione feculi : qui & Rouiflimus dicitur dies , quoniam illi alia nonell (uccelTura dies temporalis. Q^are illud mane no habebit vefperamrquoniam qui habebuntur digni reftirre^ione ad vitam:(ransferentur in regionem lucis iempiternf,vbi Continuus (ine no6fc dies,& I^pitema (ine interpolatio- ne claritas.Namvt habet ApocalypHs mox ibi vitra noa erit. Cuius quidem rei id Tymbofum efl , gudd feptimus dies mundane dufationis(^qui labbati & requietionis no- men iibiyendicat : qubd in eo requieuerit dominus ab omni opere quod patrauerat ) habet quidem mane:fed non veiperam more fex preoedentium dierum , huius vi- te labores Sc agonem (ignantium : quoniam requies illa beatorum per (optimum diem (ignata: non eft terminum nec finem vnquam habitura. CE In eodem verfu. Dum hoc canore concrepat. Aliqui hoc loco legunt hec ,in no minatiuo ca(u fingulari,foeminini generis :quod quidem pronomen referunt ad nomen nox , in precedente ver(b pofitum.Veru«inon videtur huiufoodi referentia fatis conueniens : ob nimiam antecedentis diftionis difianti- am:& potius legendum eft, hoc tinnominatiuo lingulari neutri generis, quod referatur ad vocabulum mane:in eo dem verfu po(itum:vt huiufmodiytotius verius habeatur fenlus :vt Vltimum illud coufummationis feculi tempus quod cum humilitate expeAamus:nobis in perpetua lu- cis participationem cedat, dum hoc mane quo hic viui- mus :diuinc laudis modulatione peribnat , & in laudem dei expenditur. Porrdcanor,oris, (ubfiantiuum no- men tertia declinationis:dicltur cantus fiue conibnantia quadam.OuidiusinMeumorphofi. Nec tamen ille ca- nora
1
r' E X P O. 49
tior:moIceiuIas natus ad aures. Inde canorus, a, um ;quod diane eH audito & dulce. Venitque vtniroquea verboca no,i^ere:7tfignat voce modulari.
1 SABBATO:AD VESPERAS.
iMX hedOL trinius z Te mane laudum ear^
l JEt principiis un i
tas.
lamfol recedit igneus: dnfuiUe lumen cordibus.
mine
Tedcpreccmur Vef^eri. Te nojlra fupplex gloria Per cunSla laudet fecula.
Hymnos i(le,carmine iambico dimetro rede compo- nitor. Inuocatur in eo fanda trinitas, vt quoniam fol ien- libilis tendit ad occaiumirpirituale tamen lumen nunqua nobis auferat,quo ipfam perpetuo laudare poisimus. iCanhotationbs. In primo verfu. Et prin- cipalis vnitas. IpHus deitatis indiuidua vnitas , dicitur prindpalis:quoniam omnis vnitatts in rebureftexordiu &fons:a qua quicquid in mundo ellvnum fuam habet Tnitatem.Ita deus ipfe: principalis dicitur veritas, boni- tas,vtnut,lox:&csetera coiimilia . z C! In fecundo ver- fii.Te deprecemor velberi. Didio vefperi hic aduerbium edtemporistmvCuauuorum frequens, & vefpertinu (e- roUndmque tempus (igniheat. Nam vefper,ens, nomen: abilatiuuro facit velpere,non vefperi. Ouidius. Seroque trahit de velpere nomen. I n eodem quoque verfu & ter- tio eius carroine:non fimplex gloria legendum ell, vt fa- ciunt nonnulli, led fupplex. Nam fimplex^aptum non eft epithetum nominis gloria,nequefacildquifquam a6i- goarit < qoacnam fu noBra (implex gloria, fupplex yerb adiediuuro accommodatum eft & congruum huius nomi * nis gloria. Quod quidem pro laude ac praeconio diuinm snaieftatis(quo eam glorificamus & extollimus)hic fiimi- tur,ficut & in illo verfu ecclefiaftico celebratiisimo. Glo ria patri & {piritui fando.
SABBATO AD VESPERAS; t alius hymnus.
D£us creator oniity Diem decoro lumine^ Polt^fte re^or: ve Noctem foporis gratia, piens t/frtus folutos ut quies
d Re.
^^0
HYMNORVM
'Bxddat Uhorisufui: Mcntefque fcfjds alleuct, Jjtmfquc foliMt anxios.
3 Grates paralio ia die: £t noSHs exorta preces Votii( reos vt adduues) JJymnu canetes [oluimus. 'ij. Te cordis im concin- nat:
Te vox canora cocrepet. Te diligat cajlus amor:
Te mens adoret fobria.
5 Vt cit^p funda clau ferit Diem caligo notfium: Fides tenebras nefeiat^
Et nox fidei luceat
6 Dormire mete ne fuM: Dormire culpa nouerit. Caflos fides refrigerans: Somni vaporem temperet.
7 Exuta fenfu lubrico: Te cordis alta fomnient. Nehofiisinuididolo Pauor quietos fufeitety
8 Chriflum rogemus O" patrem
Chrifii, patris q; fpiritum. Vnm potens per omnia Foue precantes trinitas. %Amen.
Hymnus ifte(vtpratcedentesVarminis iambici dimetri modulatione contiringitur ; eamqueadvnguemferuat, preterqua in quinto verfu,vbi in fecundi carminis fecun do loco ponitur fpondeus pro iambo, & in quarti carmi- nis fecundo itidem loco pyrricitius pro iambo, quod hu- ius carminis vfus aut nunquam, aut raro admittit. In fcpri mi quoque verfus tertio carmine: vocalis proxime voca lem iine collifione prxccdit, quod quis facile deuitaue- ritiii loco particulae ne,legerit nec, cum per id,fenfus non vitietur. Dirigitur in eo inuocatio ad deum: vt abeunte iam dic & no£le ingruente,nos conferuet noflurno tem- • pore mundos & cadosinequeilluiiombus daemonicis pa- tiatur nos terreri aut eludi.
> C ANMOTATioNBs. In primo verfu. Vefliens diem decoro lumine. Qudd diuinaprouidentla,dies ad operadum hominibus (it alsignatus, nox autem ad quie> tem:o(lendit etiam propheta in Pialmo cum ait. Pofuidi tenebras & faAa e(t nox. Et deinde. Ortus edfol, exibit T/al. 10} . homo ad opus fuum,& ad operatione (uam vfque ad vc- Ipcram. Porro caulas ob quas fomnus hominibus adeo indultus (ft, in fecuqdo verfu ezpreflas, compledlitur e-
tiae)
1
E X P O. S'
tiam eleganti carmine Ouidius,cum ait.
Somne qaies renimyplacidifsinie fomne deorum;
Paranimi quem cura fugicjqui corpora duris
Fefia minilieriis mulces, reparaique labori.
) f[fnterdoTerfij.Gracespera£ioiamdte.MonnoIli li- bri hic habent gratis, fed mendofe niroiutn. N am id ad- nerbio(qDod (ignificatiine caufa & iponte fua.fen nullo impelleate) huic iententiae nequaquam congruit. Itaque dicendam e(I, grates, id eil gratias, vt (it accuCatiuus qui leferatur ad verbum foluimus. Caret autem id nome fin- gulari numero,& Tolos tres cafus nominat'uium,accurati- num & vocatiuti habet in numero plurali, fignificis tan- tundem atque gratiarum a£Honcs. Con (imiliter in quin- to verfu , vt cu jifunda claulerit,aliqui libri habet j>fun- do & minus re£Fc, debet enim legi profunda, vt nomina'* tiuus (it (ingularls, qui referatur ad nomen caligo.Nem* peablatiuus ille profundo , neque fententisE conucnit, neque aliquid habet cui rite pofsit annefli.
In quinto verfu. Fides tenebras neiciat.Tenebrarum no mine, errores hic & falfa dogmata, fidei omnino adueria intelligutur, quae petimus ab ipfa fide nofira procul amo ueri.At quoniam nicquandiu per fiJem ambulamus, vi- demus foluro per fpeculum in xnigmate,& ergo fides ali- quam habet ob(curitate,in coparatione ad claritatem vi- (ionis in patria, quae quide obfcuritas hic nomine noAis /ignatur.Hicigiturno^em fidei petimus e(Te lucida, per /ynceritatem & ferenltatem animi fidelis, nulla vana aut falfa permifeentis in iis quae credit,vt nox eius ficutdies pA/j, • illuminetur &(icut tenebrae eius,ita& lumen eius. Sicut enim in exodo legimus, inter Hebraeos & Aegyptios il loru periecutores erat nubes tenebrofa, & illuminans no ^ro.Ita & fides noilra ob non apparentiam crededoru, oblcura c(l,miro tamen lumine mentem fidele illufiras.
6 Cia fexto verfu. Dormire mentem ne finas. Dormire loens dicitur, quando ociofa & ignaua torpefeit inpecca tis- Quod a nobis auerti petendum cd impenfius cu pro- pheta in pialmo.Iilumina oculos meos ne vnquS obdor- Vfal.lti mii in morte.Et hora c(l(inquit Paulus) ja nos de fomno R.oat.1 j. fijrgere. Caeterum qui dormit, nullas exteriorum fen- fiitt fun^lioes exercet : quod ligati fint in fomno. Itaq;(i-
4 i> niiU.
^ hymnorvm
miU ratione,* culpa in nobU dormire dicitur quSdo nu\ la ipfius culp« in nobis fit aaio ac operauo.Id autem ne- qoaqua fiatmifi fit d nobis extirpata & abrala culpa. N a ?i ipfa adhuc occupat animum, mouct ad fuum opus & ^
prauum inducit, neque omnino emortua & cxttntta elt.
Cum igitur culpam in nobis dormire petimu$,eam pror-
fusd nobis auferri dctcrgi^ucpoihilamus.
SABBATO AD VESPERAS, alius hymnus. ^
OPdter fdnHcy mi- 3 S eruiunt tibt cuaa tisatdue pie. creajU.
OlefuChriflefiU Tetu£ cunas Uudat crea Vinerunde. turs.
P^TMUtcMc ftiriti» cr ATos quoque liti ffMm alme: deuoti
Demutem. Tuiioiex^. . _
i Trimtm{Ma4,vmti[- 4 GUmatthommfotet
que firm:
I^iM ueru , ioiiitM im- Trium <7 um mgfms menfu: cr ««p
L«x angelorum, fdutor- Te decet bymnut bonor, phanorum laus, cr decui. ^
Spcfdue cunaorum. Omne cr m suum. *Ameq
Hymnus i(le,carminis fapphici pra * “‘J"
dolatione, videturque in vnoquoque v^u nibus fapphicis fubnefterc quartum adoniuro, ficui duo primi hymni, in fronte ac principio hu.us °P5«*P°^ VerCimnouferuat quoquo pafto illius ac regulam neque pedes illius habet fuis in locis coftitu- tos:vt rcfta huiufce metri rauo expofat.(^octrca roeri- td vocari poteft hic hymnus,ametcr,quddnne metro & debita fit carminis menfura. • , •
fit in eo prim.'.m iouocatio &oaiftim* tr.tmam.aem - ie declaratio diffdfionis dioinae bonitatis m omnes crea- gras, illi inre fobieaas, & demdm denota oratto,,^ ftras preces exandire dignetur. Et qnonia pta «
teligiolainad deom orationem, loco illios altorum (f^
«au eadem fenMntia)bymnum hoc modo luftmus. O
E X P O. jj
t O pater fummxdeitd- 3 T e creatur £ ueneran- th ortus tur omnes:
O patris fummi uenerada Et tibi totus famulatur or froUs. his,
0 facrum ^men patris Qu£ tui feruiferimus:be- atque nati nigne
Spiritus <ime. Sufdpc uota .
2 Trinitas unum deitate 4 Da tuas fcmper refo»
numen:
Vna mAeftojs , bonitas cr una.
0 falus mundi pater or- fanorum:
Spefquc piorum.
nare laudes.
Da tuum nomen celebre- tur altum.
Te decet puro modulan- dus ore
Hymnus in £uum.
Porrd in hoius hjnnni i nobis decantati principio :dici- Car deas pater cSc ortus (iue origo fummae deitatis,quo- nia ipfe a nullo emanat:red a feipfo e(l, filius aute & fpiri tns ab ipfo(^licetin efFabilem) habent origine,non quide temporalem fed etema.Id beatus afferit Dionyfius in li- bro de diuixut nominibus, dicens q> pater eft primordia- lis & fotana deitas:filius vero & fpiritus fan^his fiint foc- cund^ deitatis germina plantata diuinitus. Sed hxc alcio- niuatfg bicexpofcitlocus,ideoilla mifTa facientes : ad annouuioes traiw»mus>i ANNOTATioHBt.In primo veriii.ParacIit^que fpiritus. Paraclitus, graccu e(l tocabuiumtquod eruditiores dtgrasci fernsohis rationem callentes per e in penultima fyllaba potius proferendum putant, quoniam apud Grxeos in tertia ^llaba feribitur per dipbthongo.ei qu^ apud latinos in e longu vertitur, vt quod Graed dicut cythereia:nos cy therea dicim*.Vir« gilius.Parce metu Cytherea manet immota tuoru. Ita cu Graeci dicat paracleitos, nos (inquiunt^paracletus dicere debemos.Nonnuqua tamen ob maiore fonoritate verti- tureidiphthongusgrzcainiloneum,vt Grzci Thaleia dicunr.Latini auteyThalia.Virgilius.Noflra nec erubuit fyluas habitare Thalia, vt eo in loco Bucoiicoru annotat Seruius. Quare etiam confimili analogia & ratione pof-
d iij funt
^54 HYMNORVM
(iint Litini dicere, paraclitus, modo penultima (it ldga:& per i latinum fcribatur^non grxcum,qi)onia (i per y grac> cum rcriberetur:ngiiiBcaiionem haberet ipA rpiritui fan> do nequaquam attribuendam, ;vt ex Fracifco Philelpho adducit Uefpauterius noAer in tertio libro fuo de arte TerAAcatorla, vbi difTerit de quantitate vocalis e amet in mediis fyllabis. Qui non modo in diligentia confcribc di arcem carminum, & annotadi quantitates ryllabarum, verum etii in omni parte grammatic^ tradenda purd ter« fi & abfoluti^recentiores omnes aut atqua(Te,aut(vt po- tius ccnfeo)ei(upera(re vidctur:& cui plurimum debet Ia tinte lingua: (Itidiola iuuentus. Quocirca citra contctione omne, vtru maluerit quifpia, proferat aut paracletus, aut potius paracUtus, ne videatur nouitati (ludere, aut ia in- olitu vsu prfus damnare, cu vtruque redddici pofsit. Seri batur tamc femper ea didio per i latinum, vt didu ell : 8c penultima proferatur loga, quod tamen pofteriusiin nul- lis ferme hymnis ecclcliadicis obferuatur,niA in illo hym no de rpintu fando. Veni creator fpiritus:metes tuorum vifita, vbi in fecudi verfus primo carmine, qui paraclitus diceris, ca fyllaba c(l longa, quadoquidein in fecundo e* ius loco^vt debet)iambum conftituu.ln vltimo tamen e- iufdem hymni verfu & in omnibus fere exteris hymnis eccle(ia(licis:tertia illius didionis fyllaba prxtereiusna turam,& redam carminis legem perpera corripitur. Pot ro Baptida Mantuanus in agone fandx Margaritxduas primas cius fyllabas corripit & tertiam produciticum ait. Cui nomen paracletus eratidelcendere mandat,& id imi tandum centeo. Significat autem paracletus, aut fi mauis parac1itus:idcm atque cofolator fiue aduocatus.Qux fa- interorecatio & figniiicatiotipfi fptritui fando congue s .Or.t. ter attribuitur. N am ipfe e(l deus totius confblationis :qu( Rom.S. cofolatur nos in omni tribulatione nofira.Ipfe etiam fpi-
ritu$(vt ait Paulus)po(hilat pro nobis gemitibus inenar- rabilibus & aduocacus e(l pro peccatis nofiris .
3 €E In (ecundo vcrfii.Salusorphanoru Orphanus(vt ex Hyeronimo affert Calepinus) c(l qui nec patrem ha- ^ bet,nec mairem.Pupillus verd,qui non habet patre. Sc- penumero tamen ida cofundumur in feriptura: & vnnm pro altero promifcud fumitur.Dicitur aute hic deus falut
orpha-
E X p o;
OTpIiMOruin: quoniam itngularicura tllos protegit, fo- uet,& (aluat:qui parentibus funt orbati, & quos pater & nater (fereliquerut morte fublati: illos dominus benigni Vfal.it» rer, vtaitpiafmus, aflumit,vt quanto minus Itt humani aoxilij & fiibleuaminis, tanto praefentius aiTit 8c j)pius di ointimpneiidium. Vnde ad deum dicit Propheta in pial> mo. Tibi dereli£^us eft pauper; orphano tu eris adiutor.
Etalio in loco, dominus pupillum & tiduam fuicipiet:
4r nas peccatorum difperdet.
XINAOVBNTVDOMtNItAO VBSPBX.AS,
Onditor alme fy- dcrum
Aeterna lux cre- dentium:
Chrijieredeptor emniu, £xaudi preces fupplicum. z Qui cu dolm interitu Mortis perire feculum: Sduafti mundu languidu^ "Donans reis remedium.
5 Vergetemudivefpere: Vti fponfus de thalamo^ £grdf[us honefUfsima Virginis matris claufula: 4 Odus fortis potentia Cenu diruantur omniax
CalejHaterreflrU Fatentur nutu fuhdita.
5 Occafum fol cujiodiens. Luna pallorem retinenSy Candor in ajlris reluceni Certos ohfcruat limites.
6 Te deprecamur hagie Venture iudex feculi: Conferua nos in tempori HofUs k telo perfidi.
7 Laus honor virtus glo* ria
Deo patri cum filio: San^o fimul paraclito In femp iterna fecula, ^men.
Hymnus ifte,carminis iiibicl dimetri forro3'gerit & ima ginc tno tamc eius pedes omnino obferuat. N ara trocheu none primo nuc fecundo, nunc vero tertio admittit loco. Interdu verd fpodeu fecudo loco recipit, & nonnunqua pyrrhlchiu:quae omnia: legibus hulufce carminis aduerfS tur.Author eiusiBeatus pater Atnbrofius. Comedatur in ipib Chridi fili j dei benignitas; quod ad nos redimedos, inpimo aduentu de facrofan£la virgine nafei dignatus ed, rogaturque vt in fecundo fiio aduentu nos ab hofte amiquo (aluet & protegat:nc ipfius percutiamur telo.
I/4MX
t.lottn.t
t,Coria.iQ
ffal.it
Vbil.x
^ HYMNORVM
5 Cakmotatiomhi. In tertio ycrTu. Vei^ente mundi yefpere.ipnus mundi vefpere,iiue poftremum da rationis fpaciumrcft finis ipfius mundi, confommatioque eiufdcm.Dicitur autem veniffe Chrift*pcrfucfept«Mr- ois dlfpcnfqtionem, cum propinquaret illud mundi vef- pcrc. Nam expletis iam quinque mundi aEtatibus,in fexta ▼cnit eius actate,qu9 ad finem vfque feculi porrigetur. Quocirca in nouUsimis diebus veniflb a prophetis dici- tur; vt apud Elaiam.Etcritin nouiismisdiebus prepara- tus mons domus domini in xertice montium. Rurfum lo- annes in prima fua cpifioIa.FiliolirnouiIsima hora eft. Et Paulus circa ea tempora dixit Corinthiis . Scripta fijnt autem ad corruptionem nofiram.in quos fines feculorum deuenerunt. In eodem verfu & eius quarto carmine, no men claufula ablatiuus eft fingularisrordinatus cum par- ticipio egreffus. Significat autem claufula id quodcku- fum & occlufum cft.Qu,ia igitur Chriftus de claufo facra- tifima: virgiuis & matris vtero procefsitin orbem.ianqui fpoiifus de thalamo fuo vt ait Pfalrous , neque matcro« virginitati detrimentum intulit:honefti(sima virginis ma tris claufula egreffus dicitur. 4 f[ In quarto veriu.C«le- llia,terre(lria. Sub illis & inferna comprehendantur : i Paulo etiam exprcffa,cura ait ad Philippenfes. Vt in no- mine lefu omne genu fleflatuncarlciliura, terreftrium & infernoru. Veriim c^leftia & terrcftria genua ei fleftunt* in fignum cultus & rcuerentiat, ex amore obfequiofo proi cedentis. Inferna vero non itarfedin fignum fubiediois ouam vel inuita & trementia illi cxibent.Porri in fecuni do ciufdem verfus carmine, nomen genu, accufatiuus eft ordinatus cum verbo pafsiuo curuatur per fynedochen
vt curuatus genu dicatur , qui genu habet incuruum ; atl
que ad impendendum hoporem inflexum. 6 fflniexto
verfu Te deprecamur hagie.Id grateum eft vocabulum- Idem fignificans quod fanfte.Et Greci quidem hagios di- cunt in norainatiuo fingulari.Latini vero fyllabam os mu tant in vs:& proferunt hagius in eodem cafu. Vnde in vo catiuo lingulari mafculini generis : formatur hagie.De- pct autem femper cum afpirationelcribi.
IN
E X P O. 57
IN ADVENTV DOMINI:AD NO-
I fturnuni matutinum*
VlrBum fupcrnu 3 Iudexcj;cu pofi aderis:
prodiens Rimari fa^bt pecoris.
sA patre oUm e~ Reddes vice pro abditis: xiens. lujti fcp regnu pro bonis.
Quimu orbi fuhuems: ^ Nonium arRemur
Cerfu deciiui temporis. malis: t Ihmina nunc peRora: Pro qualitate criminis. Tuoque amore concrema. Sed cum beatis compotes ludito ut praeconio: Simus perennes ccelibes.
Sim pulfa tandeJubrica.
Carmen iambicum dimetrum in hoc hymno ferdfem. pcritde obGsruatur, niii qubd interdu vocalis fequituc proximi vocalem, aut m literam (ine coUinone;& fecun- do loco nonnunquam deprehenditur fpondeus pro iam- bo c6(Htutus,& In tertio loco trocheus pro iambo, quod aon facili admittit huius metri regula. In ep rogatur deifilias,vt(icutin primo aductu nos vintauitperincar- aadonem fua:italn fecudo fuo aduentu ad iudicium nos beolgniterCaluos faciat. iCEannotationb s.In primo verfii. Verbum fupernum prodiens. Hic dei filius, Tcrbudicitur /iipemu : quiacalefie immo fupercaelcfte &fijpermundanue(I verbum, non feculare aut tempora- ie:quemadmodd noftrum, hinc de illo dicit propheta in
{)(almo.In aeternum domineiverbu tuum permanet in cc 0. Ide quoque dicitur hic prodiens extr jque progredies per alti&mum incarnationis (acramctu:quo fe nobis in- finuauit atque ouinife(lauit.Denique ipfum dicitur exies d patre per diuinam illam natiuitatem; quaabxterno ex ibodautia patris eft progenitum. N 6 quidem ^ vnquam patr£dareliquerit:aut ab eo fuerit feparatu.-fed ^ illi in- timum manenstab eo ineffabiliter emanauetit , quemad- modum ipla fumma veritas de fe in euangelio tedatur . Exiuia patre: deveni in mundum. Poted& exitus ille verbi d patre: deteporali filij dei natiuitateintclligi,fc- canduqua(vtait)venitin mundu. In eodem verfu.Cur- fii deciiui tcporit.Iddecliue dicitur:quod deorfum tedtt«
dcclinatque
r
Vfal.nV
m
5» HVM^^ORVM
declinacque ad ima,quan pronum & dcuergens ad HnMij Quoniam igitur Chrifhis tranfafba iam maiore mundan^ durationis parte vt pote quinque xtaiibus^in pofhema e^ iut venit ztate,&innouifsimis eius diebus: re£lO dicitur hic TubuenliTe orbi per natiuitatem (ecundum carnem in curAidecliui temporis, z fl In fecundo verfu. Audito vt prcconio. Fili j dei pra;conium,e{lannunciatio de ei*ad« uentu tum primo tum fecundo:per prophetarum oracu- ladc euangelicam lectionem faAa . Nempe & propheue a£Faiim de vtroque domini aduentu nobis veritatem nun> ciant: 3c longe apertius euangelium fandum , vtriufque nobis e(l nuncium. Petimus itaque vt cum auditum fue* ritd nobis prophetarum &euangelij de aduentu (ili j dei prxconium ac tedimonium : propellantur i nobis per (i. dem & boni operis inftantiam ac fru£ium peccau,in qu^ facile prolabimurex infirmitate noftra. 4 ([In quarto verfu. non demum ar£iemur malis . Arfiemur verbu,per & fcribidebet:& fuum etiam a£ituum ar£io, as:quoniam frequentatiuum eft verbi arceo, es, & formatum ab eius fupino ardum. Significat autem ardare: confiringere at- que comprimere, nam & arcere:ftringere interdum fignac Virgilius.Nam teneras arcebant vincula palmat. Inde ar« dus:(lridus,&arditudo:anguftiaatque (Iridudo.CaEte- rum putant nonnulli etiam eruditifimi, artare verbum no ab arceo deduci:fed primitiuum e(Te,& fine c ante t (cribi debere.Quod ofiendunt ab eo profeda & formata voca- bula,fecundum ipforu placitum, vtpote artus nome fub- ftantiuum pro membris,& illius diminutiuuro articulusr artus adiediuum pro angufio^coartarc verbu fignificans afiringere fiue coniungere , & confimilia tum nomina tu verbaiquz jibatuS gramaticoru vfus fine c ante t (cribere folet.Et h^c fententia quonii etia magnos habet autores.' no omnino reiicieda efi neq; dilnanda: (ed jipofitoru (cri- bedi illius verbi artare modoru, eligat quifqivtrauis vo- luerit,& (enferit c6gruent)or£. In eode verfu. Simus perennes ccelibes.Per coelibatum perennem qui hoc loco optatur:futurzvitz petitur fiatut regnit^ue czlefiis per- petua manfio: quoniam in eo lugisefi continentia , atque Matthaa vacatio i carnali confortio . Nonenimibinubentneque nubentur: vt facrum habet euangeliu. Et ita per pprietate
con-
E X P O.
Cona6nien(m Tupemf ciuicatis incotis:Iiic infinuatur eo- rum habitudo atque focietas .Sunt etiam qui hoc loco le £unt;iiinusperennescaelite$,& hi apeniorem exprimuc noio5 locirententiam.Verum qui legeret fimus perenne coelibeSjTd fimus perenne coelitesimulto aptius diceret, ifatn&lenior efi prolatio & melior orationis ftrudhira; cum dux ilUe difliones perennes &calibesfiue caelites, non aptdponamur 'adinuicem fine coniun£lione media: quodambx figniBcationem habeant adied^iui. Ac fi per- conedicamos pro perenniter, vt aduerbij habeat locum & iuDgatvrcum verbo fimus:iam n;hil eft quod aures of feodat. Neque illud ignorandumiquod nomen perennis & quxeunque ab eo formantur; fine afpiratione interme dia ad fecundam fyllabam Icribi debent. Coponitur enim 'Cxdidione per,& nomine ann*:commutata a in e. Atqui planam e(l vocem annus afpirari non debere, quare neq; eiuscompofitum perennis. Significat auteperenne:quod iugUeft & perpetux durationis.
N ADVBNTv; AD
] laudes matutinas.
VOx clara cccc in- j Efurfum agnuf mittitur^ tonat: Laxare gratis debitum^
Ohfcura in- Omnes pj-o indulgentia crepat. Vocc dmus cu lachrymis.
Pellantur eminus fomnia : vteiif uundo fulferit.
Mithere ChrijP* ^micat Afundumq; horror cin- iMcsurefurgattorpida. xcrit:
Quaforde extatfaucia. Non pro reatu puniat ; Sydus refulget iam nouu : Sed nos pius tunc pro- VttoQatomne noxium. tegat. fEHymnus ifie etiam carminis iambici dimetri lege c6(U tuitur,eamquepropemodumobferuat. Frequentes tamc habet vocalis poft vocalem aut m litteram fine collifione hiatos:<St fecundo loco fpondeum pro iambo.quod cocin .. nitati carminis non parum derogat.Sentemia ipfiusfcrd cade cum prxcedenti,hortatur onim nos omnes ,cueuan gelica tuba nos ad virtutes excitetiqudcf furgamus d vk- tsjs ac torpore, peccatorum que veniam pofiulemus in
hoc
HYMNORVM
hoc domini aduento per miiericordiam,yt cumyenerit iu . di care mundum in iufticia & cquitate:nos (aluet & tuea> tur i morte sterna, i Ca n n o r a t lo n b s. Inpri mo yerfu.Vox clara ecce intonat.Hic yox clara poteft ac dpi manifeihi euangelice legis prcdicatio : quz yt tuba altifona intonat auribus noftris,ft opera tenebrarii dam nat.Iddrco pellenda e(l d nobis fomni in peccato iner< tia. Nam Cnriihis a celo refulgens per aduentum in car nem:nuncin terris emicat unquam nouum &Cdutareiy« dus exonum in tenebris. N on ineptd etiam per vocem claram intonantem : intelligere polTumus iacratiiDmom . Chriftiprsconem loannem Baptiftam.De quo vaticina* ^f4U, 40t ECiias.Vox clamantis in deferto :parate yiam do-
mini:red:as facite in folitudine femitas dei noftri. Qu(>d
3uidem propheticum oraculum , ip(e domini praecurfor e fe di£him e(Ie,& in feipfo completum perhibet tdicens iacerdotibus & leuitis ad fe milTis.Eeo vox clamantis In deferto, dirigite yiam domini: iicut dixit Efaias prophe* ta. In eodem yerfu. Pellantur eminus fomnia. In hoc tenio primi verfus carmine(quodhypercatale£Hcom eft nam vna iyllaba yltra debitam menuiram abundat )in le eundo loco pro iambo ponitur amphibrachus,habent ex cremas (y liabas primam & tertiam breues,& mediam Ion gam,yt docere, quod in hoc metri genere rariflimum eft. £minusentm:primam habet loi^am.Ooidius. Pars ani« mxdileAsmes,licet eminus elle fortibus; Antheo no- cuit temeraria yirtus.Vnde aptius elTet carmen, H quis ita diceret, procul fungentur Ibmnia. Signi&cat autem eminus, idem quod procul, iteut cominus ei* oppoiitum, iignatdyicino&propd.Virg. Pugnatur cominus armis. 4 'C! In quarto eiufdem primi yenuscarmine.Abcthere Chriftosproraicat.Di£Iioacthre,diiryllaba proferri per X iyocopamdebet:yt fecundo loco conilituatur iambus.
Nam fi trifTyllaba proferretur, anapeftus in fecunda coi locaretur fede,quod raro admodum vfu venit.Sic& Vir- gilius sthra protulit in carmine pro sthera: cum ait in Aeneide. N am neque erant aflro- rumignestnec lucidussthra fyderea polus.
I M
t J
r
E X P O.
t %
V
jCf K KATIVIT
Eni redeptor gen tium:
Ofhide partum utr^is
Miretur omne feculum :
Talis decet partuf deum 2 Noncxuirilifemincy Sed myflico fpiramine:
Verbum dei fadu e[l caro.
Fruilus^ uentr is floruit.
5 xAluus tumefeit mrgu nis:
Ciaufird pudoris perma- nent.
VexUla uirttUum micant:
Verfatur in templo deus.
4 Procedes de thalamo fuo.
Pudoris aula regia.
Ceminx gigas fubflantia: In fempitema fecula :
^Alacris ut currat uiam. Arnen.
C Carmen iambicum dimetrum in hoc hymno integrd leruatur:occDrrit tamen interdum (pondeus in iecundo loco pro iambo^contra carminis huius legem , & anape- fhis in primo & tertio loco pro fpondeozquod iplius me« tri integritatem non vitiat* €[ A uthor eius,ian^t Am> broiius.Laudatur ineo Chriflus dei filius : quod pro no- bis redimendis humanam carnem de matre virgine fura- p(erit,& natiuitatis ipfius fecundum carnem myfteria pid referantur, z €EANMOTATioMHs.ln fecundo ver iii.Fm^fque ventris floruit.Fru£^us ventrishicintelU- gimrChrtftusrexvtcro virginali ( vt de fiia arbore fru- dus^verd & fecundum humanam fubflantiam progenit*, deqaoclamauitfan^ EUzabeth.Et benedi^s fru^s Lec4.i*
ventris
atb domini. j Egreffus eius i pedre: Pegreffus cius ad patrem^ Excurfus ujque ad inferos: Recurfus ad fedem dei.
6 Jfcqutdis atemo pa- tri ‘
Canis trophxo accin - gere.
Infirma noflri corporis Virtute firmans perpeti.
7 Prafepe iam fulget
tuum:
Lumen^i nox fpirat nouS. Quod nuUa nox inter- polet:
Fidc'^iugi luceat.
8 Gloria tibi domine: Qui natus es de uir^. Cu patre et fando fpiritu:
1/4.7.
P/4/.lS.
gt hymnorvm-
Tcntris tui.Is autem (iru Aus nunc florui c,quoniatn per na tiuitatem carnis tanquam flos de virga lefle in apertum prodiit, j C In tertio verfu. Vexilla virtutum micant. Vexilla hic accipi poflunt miraculorum infignia & dtui- n{epoteftatisngna,quainhacfacranatiuttate clarius e- micuerunt. Nonne nouum id ilgnum e(l & fuperna virtu tismanife(latiuum(quod dominus longeantcdare efldi gnatus')qu6d virgo Ipiritus(an£H obumbratione conce* pitfilium:& virgo permanens eund^ mundo fine dolore protulitiN onne & id:qu6d flhus dei faftus efl homo , ma nens quod erat, & alTumens quod non erat ratque inveit tre virginali, vtfuo templo eftdiuerfacus fecundum car* nis angufiias:qui neque carlo, neque terra, fecudum dei- tatem comprehendi potefl? 4 C In quarto verfu. Gemi- na gigasfubfiantix Hoc tn loco Chnflus gigas dicitur: quoniam fortilfimus eft pugil & certator contra principe huius mundijvenit^ivt cum alacritate,huius vitat morta- lis curfum pcragat,quemadmodum ait pfalmus . Exulta- uit vt gigas ad currendam viam. < d In quinto verfo. Egrcfluseiusapatre.Alludithicadillud plalmi verbum. A fummo catlo egreflfio eius:& occurfus eius vfque ad fu- mum eius.Et ad iententiam illam euangelicam. Exiui i patr^& veni in munduriterum relinquo mundum, & va- do ad patrem. 6 Cln fexto verfu. Carnis irophzo accin gcre.Trophscum dicitur infignefpolium , quod ex hofti- bus reportatur in fignum viflorijE, Chriftus aurem per carne aflumpta debellato diabolo vidor euafit,ipfam<Jj glorificatam carnem demum c*lo intultt. Retle igitur no lira: fubflantia; forma quam induit: hic trophati nomine eipiimitur. N eque ifto in loco flrophium legendu c(l(^vt faciunt plerique)quod cingulum fignificat. Nam quam- uis nomen hoc fententie fatis congruerettearmini tamen difconueniret.quoniam pyrrhichium fecundo conflitue- fet loco,qubd duas primas fyllabas habeat breues, tro- phxum vero primam habet breuero & fecundam longa. Ouidins. Ponite de noftra bina trophxadomo. In eo- dem verfu. Virtute firmahs perpeti. Multi legunt hic & in illo hymno de fando fpiritu. Veni creator fpiritusf^ vbi duo poftrcma huius verfuscarmina.etiam integra inlc- runtur)virtute firmans perpeti, fed & hic & ibi aptior eft
(enno
E X P O.
£er(noperablat!uutna(iieAluum,quod ordinatur cuHib- ilantiuoTirtote:quamperaduerbium, & ita potius cen- feo legendum. 7 ClnTepcimo verfu.Lum^nquenoxrpi ratnouom.Hocloco rpirare,venu(ld accufatiuum habet iibiadian^m, quoniam aftiuam habet fignificationem, Untundem valens atque efiPundere (iue emittere. Interpo* lare aatem, quod riinpIo],rcribidebet:vtollendit carmc, cft intermittere fiue interrumpere. Vnde quod diTconti> nuatum eli & interlaxatum, interpole dicitur, & interpof iatim id fittquod dilcoQtinu^ & per intermiiTiones e£fici-< tnr,vt Hat quxdam temporis ineo op:re intercifio.
fit N NATIVITATB DOMINi: alius hymnus.
CHrifie redemptor 4 Sic pr£fes teflatur dies, gentium Currens per anni circulu:
De patre patris Quod f olus i fede patris
unice. Mundi f alus adueneris.
Solus ante principium ^ Huncc^lumytcrrajhuc Natus inejfahiliter. mare,
2 Tu lumen CT fplendor Huc omne quod in eis e(l : patris; ^Authorem aduentus tui
Tu fpes perennis omnium. Laudans ,exultat cantico. Intende quas fundunt pre • 6 Nos quoque qui [an*
CCS Ao tuo
Tui per orSem famuli Redempti fumus fan-
^Memetofalutisauthor: guinc:
Qiiod nofhri quondam cor Oh diem natalis tui poris Hymnum nouum conci-
JExilkhatauirgine mms.
N afcedo forma fumpferis
CPnelens hymnus carminis iambici dimetri ( cuius for- siam pnefen^non omnino feruat menfliram. Nam tro> chfum nunc primo, nunc fecundo, nunc tertio admittit lo co ripondeum quoque nonnunquam in fecunda fede recl pit. InAiper vocale interdum vocali aut literz m, fubiun* habet (ine colhfioe.In eo Ht ad dei HUu gratiaru a£tio
dta
j
y
Vftl, 109
"Ecelef.i^,
E/4.5J.
‘ i- .
1^4 HYMMORVM
deinefiabiliruatni(<»4cordia:quacuin(lei patris fit rnl* genitus ante fecula, de virgine nafci dignatus eft pro no- bis in tempore. 1 Ha NNOTATioNBs. In primo verfu.Solus ante principium. Filios dei dicitur hic folus genitusante principium temporum &mundi exordium; quoniam antequam mundus fubiifteret, aliud nihil geni- tum erauNon enim deus pater, natus dici potuit; quia in genitus eflynec fpiritus fan£lus:vt qui non per generatio nem,feddiuinamprocelTionemapatre& hiio prodierit: nec aliud t^uicquam tum fuit natum, cum aliud nihil tunc adhucfoblifteret.Vndeinpralmopateraitad 61ium . £x *vtero ante luciferum genui te.Et ipfa diuina fapieotia, quK dei filius eft apud Ecclefiadicum dicit de feipfa. Ego ex ore altifTimi prodiui:primogenita ante omnem creatu- ram. Natus autem dicitur fecundum diuinitatem Chri- flus inefiabiliter,quia de eo dicit Efaias. Generationem eius quis enarrabit. 3 f[ln tertio verfu. Ex illibata vir- ’ gine. Libare per tranflationem figniiicat interdum leniter tangere. Virgilius.Ofcula libauit natar,dehinc talia fatur. Indelibatus participium:quodatta£lum fiue conta£him ed.Cui mea virginitas, auibus libata (iniflris.Ex ‘quo co. pofitum deducitur illibatus, id e(l non libatus, 'fiue non ta Aus. Illibata igitur virgo,eft virgo inta£fa,inuio1ata, inte merata,fiue incorrupta. 4 H In quarto verfu. Quod fo Ius a fede patris. Solus aduenifle dicitur Chhdus defeda patristquoniam folus ipfc per incarnationem humanam induit naturam.Neque enim pater incarnatus efl, neque fpiritus fan£fus,licet vterque ad facratiflimum incarna- tionis lUyfterium iufpiciendum d hlio,cooperatus (it.
5 Hin quinto verfu.Hunccxlum, hunc terra, hunc ma re.Pronomen illud tertio repetitum '.refertur ad id nome dies in prxcedenti verfu po(itum,vt fenfus fit qudd crea- tura cxleftis &angelica,& terre(h‘is.f.humana,immb om nis dei creaturathunc diem natalitium , tanquam aduen- tustuiadnos.O Chridexditorem atque mani fellatore, concelebrat :fpirituali cantico exultans in domino. £e hic verfus id completum effe videtur annuciare:ad quod propheta in fpiritu prxuidens hunc diem aduentus domi nici hortabatur pfalmo. 9 3‘dicens.Lxtenturcxli& exul- tet terra, commoueatur mare plenitudo eius gaudebut
campi
£XPO.
campi & omnia que !n eis runt.£c caui^ pauI3 poft fub« iungit.*9uia dominus venit.
ITiN KATIVITATB DOMlMi;
> alius hymnus.
A solis ortus eardi- t4t.
ne expm mttris duo gejUesz
t^que terre U Claufus loamtes fenferat. fnitn/tf 6 Famo iacerepertu-
Chrijkmcanmus princi- h>,
Prefepe non abhorruit.
Paruoq; latie pafius efi^ Per (juem nec ales efurit. 7 Gaudet chorus ce\f- ftium^
pem
Ifdum Maria uirgine.
2 Beatus author fecuU 'Serktle corpus induit Vt came carnem liberans^
Ne perderet quos codidit. Et angeli canunt deo,
3 Cafie parentis uifccra Pddmque fit paftori^ Cdeflis intrat gratia.
Venter pueUe baiulat Secreta que non nouerat.
4 Domus pudici pe-
coris
Templum repente fit dei. Intadanefciens uirum. Verbo concejoit filium. Enixa eft puerpera.
bus
Pafior, creator omnium.
8 Gloria tibi domi- ne:
Qui natus es de uirgine Cum patre cr [ando fpiri tu,
Infempitema fecula. Arnen.
5
Quem Gabriel predixe- €I Hymnus ifte iambicos eft dimeter ,huiufce carminis le gem exaAe (eroans,eleganter^*,compoiitus , eo quidem contextu, qu6d iuiguli verfus i lingulis alphabeti literis icroata earum ierie incipiunt ,vt primos verfus primam nabet Itteram A,(ecundus B, tertius C,&iia deinceps, pr^ ter oAauumpoftremumqueverrum:quiadhunc((icutet ad omnes hymnos natiuitatis domini:eodem metri gene^ re compoiitos')eftadie£Htius. Author eius Sedulius. De- icribit in eo myfteria natiuitatis dominicciA: ex illis lau«
0 dandti
«
€6 ' HYMNORVM
►
dandie ipHut minnicordix materiam proponit.
I €Ta MNOTATiONH s.In primo verfu.A ibIU ort* cardine. Cardo iplius ortus foIaris;e(l plaga czli orienta lisyvnde fol oritur.Limes autem iiue extremitas terrattre* gio eft occidua. Itaque hortatur nos primus hic verAis, quod Chriftum canamus non vno tantum in loco, fed ab oriente, vbi principium e(l ortus folis, ^fque ad finem . . «terminum terrae oppofitum,(cilicet occidentem, fiue a Po ***• lis onu vique ad occafum; vt ait pialmus. In eodem ver- fu. Natum Maria virgine.Apud grauesdt probatos auth» reszmediafyllaba huius dicionis Maria corripitur, vta« pud Sidonium in hoc carmine afclepiadeo .FormofusMa riam ducit Honorius.Et apud Mantuanum, vt,Maritepor fit laqdesaequ.ire loquendo. Hoc tamen loco,ob carmi* nis congruentiam(ficut & in omnibus fere- hymnis,'vbi no menilludintexitur)eadem producitur. Nam iambum in lecundo loco hic con(Iituit,vbi pyrrhichius re&i poni no poteft, Nempe fecutus c!l author vulgatum & commun6 grammaticorum vfum, producentium mediam fiipradi* Ax diclionis fyllabam:qui tamen a probatiiHmorum au« thorum fententia eA alienus. At ipie potius authonbus il lis receptiiTimisaccedendum cenieo in carmine : (eruato tamen in prolatione accentu Tuper penultima (yllaba.
In fecudoverfu.Seruile corpus induit. Alludit hsc fententia ad verbum beati Pauli in epiAola ad Philippen fes fecundo cap.dicentis de Chriflo. Qni cum in forma dei elTeUnon rapinam arbitratus e A (e e^ atqoalem deo, fed humiliauit lemetipfum formam ferui accipiens:& h« bituinuentus vt homo. Itaque fcruilc corpus nic dicitur corpus humam>m,qo6d humana natura lecundumie eft ferua & fubieda deo. Induit autem chriAus hanc ferui for inamtvt carne fua,carnem naturamq; humanam libera- ret ab interitu & exitio mortis zternac. Eodem quoque lo coieculumpro hominibus in hoc mundo degentibus ac- cipitur :quoniam in hocfeculo durationei^i temporali vi tam agunt. 6 f[In(extoveFfu.Paru6quela£lepaA*eA. Id de ChriAo dicitur, quia exiguo virginalium vberum Ii quore la^leo eA enutritus. Non enim indigent copiofa a- limonia infantes recens natLPer eum tamen nec ales , id cft aoibcfiirittquontain fiiaprouidetia etiam voIatUibua
r
EXPO. (1
CdicilialiCongruafflrubminiftraC.vtdicitpfalnius.Qui dat iaoenti$ercafniprorum:& pullis coniorum inuocan P/4/. loa. tiboteoo.Omnia enim ab illo expe£lant,vc det illis efcif /n tempore. Verum ipfe la£^e materno nutritus ell: (ecun* dam{iainaniutem)& per eum nec ales efuri^fecundu di« U{aitati$tirtutemtomnibus(apientiirimdprouldentem.
Reliqoa bic addufta natiuitatis dominice (aeramenta, none latius non explicantur :quoniam ex euangelica le- Aooe/acile omnibus condant.
ClN MATIVITATB 1> O M 1 N t:
alius hymnus. '
ACnofcdt omne fe- y Pr^fepe poni pertulit culum: Qm lucis uutbor extitit:
ycniJlc uitx pr£- Cum patre c£los condidit: mium. ' Suh matre pannos induit.
Pofl bojhs afperi iugum: 6 Lege dedit qui feculo^
C/fpparuit redemptio. Cuius dece prtcepu funtz 1 Ef<uas qu£ cecinit: Dignando fadus ejl homo
Completu funt in uhrginc. Sub legis efje uinculo. tAhmmciauit angelus: 7 ^Adamuetus quod poi
,.^4n^s rc^lcitu fpiritus. luit:
3 Maria uentre cocepit. ^Adam nouus hoc abluit.
Verbi fidelis femine. Tumens quod ille deiicit:
' Que totus orbis non capit: Humillimus hic erigit:
Portant pueUtC uifcera. 8 lam nata lux eJl CT /d-
4 Radix leffeiam floruit Itis:
JEt uirga frudum ^edidit. Fugata nox,ui(laet mors.
Fcecunda partum protulit Venite genteSycredite :
£t uirgo mater permanet. Deum maria protulit.
(El^relbns hymnus,iambicuseft dimeter, vbique carmi* nis iOios leges exa£ldleruans:prcter id quod in feptimo ver(u bis (ecundo loco pyrrhichium habet pro iambo. AuihoreiusiFortunatusepircopustCoromendatur in eo £lijdei mi(encordia:quepod grauem feruitutem humx no generi contulit redemptionem , & eacompleuitqute ante promiferat. < '
e ij A N H o^
Inm.i*!»
41 H Y M^N O R V M
^ »
. I CEAMHOTATioNBs.In primo veHu. Venlfle ti tKpnemiuni.ChrUhis hic prcoiium vite dicitur : quonii tperces eft eteme vitx ijs qui diligunt eum. Hacc eft( in- quit euangell fla) vita eterna:vt coenofeant te folum rum deum, & quem miflflilerumChriflum. Etquod ipli Abraham di^m eft i deo. Ego protegor tuus,& merces tua magna nimis:hoc omnibus Abrahe filiis per iroita- donem:dei filius etia repromittit. N eque id obflat propo fito:qudd alio loco largitor przmij dicitur :nam feipfunn iisquipic viuunt datinpremium: id6mque A remune- rans efl&remuneratio* 2 ®In iecundo verfu.Efaias qu£ cecinit. Non nutetur hic vitium ineflecarmini:& fecun- do loco fpondeut conflituirquoniam nomen Efaias & co fimilia nomina hebnea in ias definentia: apud probatos authorcipenultima,habent breuero,vt Helias,Hieremia. Mantuanus. Helias ardenti exium petiiiTe volatu. Idem. Non ita Hieremias docuit:nec Trachius Orpheus.Huiur modi tamen nomina in prolatione accentum (eruant ift penultiroa fyllaba.ld (anc potius carminis reguix deroga re videtur:qudd in dato carmine trocheus ponitur tertio loco,&in quarti verfus primo carmine (pondeus iniecu- do conftituitur loco. 5 4LIn tertio verui. Maria ventre concipit.Hicnon prxteritum legendum efl concepit ^ (ed prxiens verbum concipittconfimiliter in tertio carmino feptimi verfus, non dciecit.fed dcijcit eft-dicendum,ob le gc carminis (eruandam,(juod |n quarto loco nunqua ad- mittit ^ondeum aut trocheum. Neque temporis prxte- riti ratio quempiam moueat:quoniam verba illa prx(en- tiapro prxteritis facile capi intelligutur:ficut& alia ver ba ibidem po(ita,fcilicet portant & erigit :accipienda etia (unt,vt prxteritam faciant (ignificationem • Porro quod eodem verfu dicitur verbi fidelis (emine: in analogia in- telligaturdi&um,ad conceptum naturx lege fa^um , in quo vinus requiritur feminaria patris.Illius autem vices egit in hoc virginali & (ingulan conceptu verbum ab an gelo annunciatumxui (aerata virgo credidit & conien- lumprxbuit.Itaquehuiufmodi verbum angelicum itidS & beatx virginis re(ponfum conientientis ange|6 :foit vt myflicum quodda (eme,c6ceptionis operatoriiL 4 (fln
quarto verfii. Radix lefle ia floruit. Alludit hoc loco ad illud Edite oraculum.Egredietur virga de radice lefletAc
E X P O. ^9
floi de ndiee eiuc alcendet. Vbi per virga de radice leffir egreilbri,accipttur ad litera (^croi^a virgo Maria dc ftir pc Iefle(qui fuic pater ipfi* Dauid regis) exorta,atq;de f genie l^uid dedu Aa.Per flore vero qui aibenfurus nu daairderadicehaiusvirgx:intelligitur dominus noder Iefa$ Chriflos,qui de feipib dicit in Canticis.Ego flos ca pi<liumconuallium.C^od autem in (ecundo eiuiHem Cairti.aj verfl» carmine (equi tur,& virga firu£lum zdidit :deea- dem virga lelle poted intelligi:autli mauis,de vii^a Aa< ron,qoaciine terrae humore & fomento fronduit,norult, ft frudum protuIit.Eratenim illa:typus & figura facro- (andae virginis^quae (ine humano comercio frudum tod mundo (aluiarem atdidtt,fufceptam^ide caelo prolem foe ' liciter peperic. 7 dnfeptimoverfu.Adam vetus quod
5olloit.Vetus Adam:pnmus ed parens noder, & primo i eo de limo terrae formatus, omnium hominum principi> um fecundum carnem. Nouus autem Adamed dominus noder lefus Chridusjconceptutde fpiritu fando , d nat* ez'Mariavirgine:qui omnium hominum principium cd fecundum fpiritum:& regenerationis fecundum deum.
Nam per ipfum falus mundi fada ed: & (aluatum genns tmmanum.Edautem vetus Adam,vt imago & figura, at- que vt ait Paolusifonna futuri. Adam vcronouus:vteius exemplar & verias. Idcirco &in multis conueniunt ad- ' inuicem,din niuitisdifcrepantivt praeclare deducit bea- tus Pauius quinto cap.fuxepidolae ad Romanos. R*jim,j,
K NATIVITATE DOMt- 1 ni, alius hymnus.
COrie natus ex pe- % O beatus partus iUe :
rentis. Virgo cum puerpera
^nte mundi ric- xXedsdU nojhromfalu*
tem:
Iceta fando fpiritu.
Et puer redmptor orbis Osfacratum protulit:
rentis.
**^nte mundi tx- ordium.
t-ATfiktcf o cognomina tus.
Tpfe cr claufula
Omnium e\u£ funt/uerut: Secutorum feculis. Q^que poil futura funt 3 PfaUat altitudo cadi: Secularum feculis. PfaUant omnes angeli.
e iij Q^icquid
yc HVMNORVM
Qttfc<{edd cfl tdrtutis u[<lHx Paritulorum te chorut. PfalUttnlituicmdcL Turha matrum uirgim^
NuUi Ungi4orum filefcat^ Simplices pueSuLe,
Vox cr omnis confonet. Voce concordes pudicis **,
Secularum feculis. Perjbrepent concetUibus:
4 Pccequcuatesuetuftis Scculorum feculis^
Concinebant feculis 6 Tibi Chrifle/itcu patre
Quem prophetaru fideles Nagioq; pncumati: Pagin£ fpoponderant: Hymn^ , melos Jiaus
Emic(U promiffus olim. Gratiarum a£tio.
Cuntla coUaudent cum: Honor ^ uirxus^td&oria^
Secubrum feculis. Regnum atemaliter
5 Tefencscr tciuuent^: Secutorum feculis. Amat. CI n carmine trochaico prziens hymnus contexitur: alc manio &euripidio,n]tematim currens. E 11 autem trochal cum carmen :inouo trocheus frequentius locum & fedc occupat qua'm alijpedesdocisimparibusvtprimo &ter tio trocheum fere' femper habens : locis vero paribus yt (ecundo & quarto etiam fpondeum admittens. Alcmani- um autem trochaicum, carmen eft trochaicum tetrame- trum acatalcdficum:obtinens integros quatuor pedes, tta conflatutos vtdi^him ell:cui neque deell neque (uperflu- it Tyllaba aliqua adiuam menfuram:led integra eft & c6- pleta.Euripidium verdritaab Euripide inuentore luo co- gnominatum(vt fert' omnia carmina:^ primis fuis autho ribus nomina rortiuntur)carmen eft trochaicum tetrame trum catale£ficum:comple^ns tres pedes , eode ritu vt in ftiperiore carmine di^olitos,& vnam lyllabam ;qua'« re deeft illi ad quarti pedis complementum vna fyllaba. Itaque ynuCquilque verfus przlentis hymni:.’Teptem com plebitur carmina zquoruro primum, tertium Sc quintum: eft trochaicum alctnanium: lecundum vero quartum & iextom:trochaicum euripidium. Quibus prxter morem exterorum hymnorum limili metro compolitorum:appo nitur io fine cuiufque verfus feptimum carmen, quod eft trochaicum euripidium & in omnibus verfibus lemper idcm,fcilicetreculorum feculis. Nempe ali j hymni huic
confimi-
t
t'KP 0. 71
c0n(ifflile<nivnoquoqueTerru folum fex habent cattni* natrochaia:(cilicet tnaalcmania & tria curipidia, alter- nadffl commixta: vtalcmania in locis imparibus dilpo- naomrrearipidia verd in fedibus & locis paribus .Serua tor autem in toto hoc hymno fupradi^i carminis regula ad voguem,pra;cerquam in poftreroo verfu :qui in plerif- quelocisarefta lege exorbitat. Author cius Pruden- tias apud quem hymnus i(le,profu(tor eft & longe copio ft>r:Ttpeihibet Henncus fiebelius inilingenlis, virvti-
Juein humanioribus literis & cultioribus diiciplinh em itiflimus:qttem in citandis hymnorum authoribus poti&
(imum infequor,nominatimquc illos alTigno peculiari ez prefitoneauthorestquos ab eo nominatos inuenio in an« nouinentis illis quse hymnos ecclenafticos collegittquod nullum mihi commodius occurrat prxHdiu in re tam in- certa diSiniendatvt pote quinam fudbint authores hym- norum. Attamen hicduntaxat adducuntur if rerfus. (Ac iapealias')quiinvru eccleiiaftico (olent adhiberi atque cantati. Exponit in eo Aurelius Prudentius duplicem Cbri(linatiuitatem:vnam(ecundu diuinitatem ideopa* tre, alteram Cecundura humanitatem i virgine matre:om- n^que inoiut ad eius laudes depromendas, a M OT A T 10 N a s. In primo verfii. Corde nat* ex parentls.Quc (piritualia funt & intelle^lu alia , nobis corporalibus vix bene poiTunt niti corporaliter & fentibi terexprimUdcirco natiuitas illa «terna tilij det dicitur eileex corde patris: vt intinuetur eo loquendi modo elTe ex propria & intima patris rubtiantia,& non abextrinCe- co:queadmodu impius oblatrabat Arrhius. Et hoc plane exp(aL44.depromptum e(l:diccnte. ErudVauit cor raeu verbum bonum.Secundum eandem (ementia dicitur det filius ex vtero patris genitus:cum ait pfalmus. Ex vtero . ante luciferum genui te.Dicitur & titius ex ore patris pro diilTetcum inquit apud eccletia(ltcum. Ego cx ore altiiTt- P/^‘ mi prodiui:prtmogeniu ante omnem creaturam. In eo- EfHe/'.a4» dem ver fu. Alpha & o cognominatus. Id fumptum edex Apocalypri:vbi Chrillusdei tilius & verus deus , legitur femel & tteram de feip(b dicere Hgo fnin alpha & a tprin cipium& finis,primus & noui(Timus. Quoniam enim al- poatprima e(l litcra alphabeti grzci,& omega magnum,
C iii) podre-
7» HYMNORVM
Aptc.Xm po(lrema;perhuiurmo<ii extremas literas primam & no^ Afotitt» uifTimamtdefignatur tp(e omnium rerum ciTe principium & (inis. Idcirco & hic dicitur cflc fons id eft origo omniu & claufula^id ed (inis & conclu(io omnium ,quod omnia claudat definiat, j <[In quinto verfu.Tefenes teiuue tus.Omnem (exum &xtatem hic inuitat ad concinenda deo laudestpropemodum illud di^um pCUmi propones. , luuenes & virgines, fenes cum iunioribustlaudent nomo
domint.Dicuntur autem hic puellulae: tenere virgines d: minufculaeideduciturque id nomen i diflione puer :inde diminuciuum pueIlus,pro paruo puero : & puelb atquo puellula, pro virgine teneriufcula.Porrdfimphces puel< laedicunturiquia fine a(hi dedolo runt,coIumoinam fim- pltcitatem pra: Ce ferentes, quae pergrau efi deo & acce- Pr«M<r.io« pliflttna.Q^i enim ambulat (impliciter :ambulat confide- Mas.io. nionet nos ddhiinus (implices e(Te debere (icutco*
lumbasrid e(Minea(lutia& fraude.
CDE SANCTO STEPHANO.
S^ndc dei pretio fe Protomartyr Ste^ phane:
Qui uirtutc charitatis Circunfultus undique: Dominum pro inimico £xora(li populo.
.1 Tu cjelejiis primitiuus Signifer militix : Veritatis ajfertiuus Teflis primus grati£.
• Fundamenti lapis uiuus: Bdfis patientLe.
3 Saxo exfus non mu- crone:
Per faxorum cufpides Corpus, memhri pafione Circuncidiprmdes.
Ad decorem funt corotut Rubricati lapides. a^.Tuciloru prim^lhrota Confiemis lapideam.
Tu per Chrijiu hebetata Primus trabis romph^a, Primu granu trituratum, Chrifti ditans aream»
5 Tibi primum referat^ Geli patent ianua. lefm uides potcftate:
Cui pugnans ftrenue. Stans cit patris maiejlate: Tecum efiajiidue.
6 Prafias geti perfequeti Preces pro lapidibus:
N e rependas te petenti Lapidef pro precibus.
Sed
75
E XP O.
Pluftjua audet Vocibus 7 Fitde preces pro deuoto TibtnunccolU^Oy Vttuopropidatus JfUeruentu dominus:
Nos purgatos i pecc4tis
lungant c£U dttibus.
8 Gloria cr honor deo: Q^ite flore rofco Coronmt^zT locauit In throno fydereo. SaUetreos,foluens eos Mortis ab aculeo. Arnen.
CTrochaicus efthic hymnus,carrnine alcmanio & euri» pidio alcernatim decurrens, quemadmodu prxcedens ; in hoc (blo ab eo differens: quod in vno quoq; verfu fex u* tum carmina complectitur: & ex illis,quz imparibus con- fittunmr locis: alcmania funt,quz verd panb*:euripidia. Attamen non feruatur vfquequaque in noc hymno illius carminis lex & norma, nam interdum iambus »interdum ▼ero pyrrhichius,pro trocheo collocacur:inuenitur non« nunquam & fpondeus primo conftitucus Ioco,contrahu- iolce carminis rationem , & vocalis poft vocalem line coi lifione politio. In eo ht ad fanCtum Stephanum inuo* cadoyvt quemadmodum ex abundantia charitatis pro la« pidanttbus fe orauit:ita & pro fidelium congregatioe illi deuota dominum fedulus deprzcetur.Q^amuis aute hui* hymni primas verius & Teptimus duntaxatino£Ficioec> cleliallico plerumque cantari foleantiquoniam tamen to- tus ampla depromuin viCti martyris Stephani przconia, &prcclarasipli* dignitates , illa prefertim przrrogatiua quod martyrii omnium primiceri* primariufque fuerittip uim etiam totum non mancum neq; mutilatum hicinle- rere^nobisconliliumfuit. Etcertddign*ellinGgniter c6> a-* ^ mendari hic fortllsimus Chritli pugil qui in aCtis apollo- *** licis tantoperd celebratur:diciturque nunc plenus Ipiritu fando & nde:nunc plenus gratia & fonitudine, nunc in- tentis in czlum oculis ChrilH vilione dignatus. > ifTANKOTATlONHS. In primo verfu. Protoroar- tyr Stephane. ptomartyr,grzcu eG vocabulu: tantundem vales atq; prim* teGis. Protos enim,primu ligniGcat-Mar* tyr vero teGe:ficut martyriulignat tefbmonium . Sandid noroeroeritb afcribiturlandi^imo Stephano,quod poG pafsionem domini & gloriofam eiusinczlum alsenGo-
nem
1^4 H Y M N O R V M •
nem,priaSus ooinium mortem pro Chrifto pettul^it, Chrimanc fidei veritatem fui unguinis efufione teftifi< * tus fit. In eodem verfiicircun fultus vndique. Circun- ftiltus idem fignificat quod circundatus adque circuqua.
Sue munit*. Formatur enim d fulcior verbo pa(siuo,quO(l ifientari muniric^ue fignat,& ablatiuum poftulat. N eq; circunfulfus hic legendum efi, vt faciunt nonnulli , quo- niam fulcio fultum habet in fupino non fullum. Et cir« cunfulgeo facit quidem fupinum drcunfulfum : fi modo habeat fupinum:quonlam tamen verbum eft neutrura:no format de fe pratteriti temporis participium, a In fe- cundo verfu. Tucxlefiis primitiuus. Dicitur hic beatus Stephanus primitiuus fignifer militix czleftis , quoniam in candidato illo & purpurato martyrum exercitu quicg- lefiem in terris gefferunt militiam, ipfe primus fuit dux velut antefignanuSffacrzque illi* & inui^fc cohortis ve- xillifer. Eadem quoque ratione dicitur tefiis primus gra tixtquia inter omnes qui pofi reuelatam legem gratix Sc veritatem euangelicam fiia morte Chrifium funt teflifi. ^^^'4 cati, ipfe priro* enituit. 3 C In tenio verfu. Corpus mS-
u/mx 5 (ji-t patsione. Sicut in veteri lege fiebat circuncifio camis
cultro lapideoivt Sephoram coniugem Moyfi fecifie le- gimus , & deum ipfi lofue prxcepiife , ita O fanfte (in- quit) Stephane prsniides & cognofeis corpus myfttcum. Chrifii circuncidi (piritaliter per faxorum cufpidestqua- fi mucrones gladiorum, & id quidemt per unius membri illius corporis pafiionc & tormentum . Cum enim tuipfe (qui membrum cras tunc interr is illius facti corporis, ^ eft ecclefia fidelium)patiebare lapidum i£f us : fciebas ip- fiim totum corpuSfhuius modi iac^ lapidum fpiritualiter circunadi.quoniam per hanc membrorum pafsionero ft circuncifionetipfum totu corpus in fuis membris expur- gatur ab omni forde,& redditur circuneifum domino . Cetenlm vt gemmx inferuntur coronis aureis ad ornatu ic fplendoremnta lapides, ait, O fiephane tuo fanguine rubricati, quibus ab impia ludxorum turba es impetitus: funt ad decorem & ornameniuro tux coronx,qua nunc coronatus cs in cxlu.
Cln
E XP O.
7J
4 In qnano verfu.Tu ctelorum primas ftrjtam.Stra- ta,z:via eil publica Gue platea lapidibus condrau : qux &dratuiQ,i,didtur.Virgilius.Miraturporcus,{h'cpitum« qae & lirata Yiarum. At Hcut materialis platea ex corpo- ralibus cofternitur lapidibus: ita&rupernzciuitatis Hic rolalem pauimentum ex viuis conftruitur lapidibus, fan- dis fcilicet qoi in hoc mundo contuli Sc perfecutionibus fiim attriti. Et quoniam poli gloriofam ChriHi alcenlto- nem beatus Stephanus per martyrium primus czlos fu- biit: redc dicitur bic,ipfe primus conllrauine viam cz- loram lapideam. In eodem verfu. Tu per Chritlum he- betatam. Gladium illum flammeumatque vcr(atilc,quo cherubin d domino collocatus ad cullodiendam viam pa radifi, armatus in Geneli dcfcribitur : hic vocat rhophea. per quam nihil aliud inielligere debemus:qu dm przclu- fumante mortem CitrilH omnibus hominibus regni cz- loram aditum atque introitum. Illa autem romphza fuit per Chnflu hebetata: quia pafsione fua nobis paradifum xc&rauit, & in afcenlione fua cum fplendido comitatu U pfum primus imroiuit. Etquonia beatus St»hanuspoft Chrillam primus per martyrium ingrelTus ellczios: me- rito hic diatur primus illam romphxam intercipientem viaparadifi tranlifle, hebetata per Chrillum. Porr6 rom- phza hic penultima fyllaba breui ponitur & profertur: quam tamen probati & graues authores producunt, vt Mantuanus.. (^am geris, aduerfas feriat romphza co- hortes, & iigniheat gladium. In eodem verfu. Primum granum triuiratum. Granum tritici flagello contufum in area, dtexculTa palea purgatum : re£le difpolitum eft vt mittatur in horreum.Iia qiiilque fandorum, fpiritua- )e ell granum: flagello mbulationum 8c perfeaitionum in hac roudi area trituratum, & amota omni palea inqui- namenti & (brdis mundanzydte przparatumrvt in hor- reum czleftispatriz mittatur. Proindefandus Iohannes baptUla teftihcamrde Chrillo, quod permundabit are2 iuam,& congregabit triticum in horreum fuum.Qma igi rur beatus StephanuS* primus potlChrillu flagello per- fecutionis concufluSjfuum in hoc mundi lladlo confum* mauit curfum : iure hic dicitur elTe primum granum tri • turatuia.
jCIn
Gfitr.;.
HYMMORVM
5 C Tn qninto verfu.Tibi primum rereratc.Id ex aftU Apoftolorum. vbi beati Stephani glorioGim deiciibitur nartyrium,derumptum ed.Cum eflbt(ait Lucas)Stepha nusplenuiipiritu fanftoMntendens in czlum vidit glo- riam dei,& lefum dantem a dextris virtutis dei,& ait:Ec- ce video cxlos apertos* & filium hominis datem ideztris virtutis dei.Stantem inquam, tanquam accin£him &pa> ratum ad ferendum fuo militiathietcc^ue auxilium, qui tamen (edere i dextris dei dicitur: tanquam confumma-
MarW. i6
Katki.
iMc.iy.
to labore vix quiefcens in prannio,& iudiciaria poteda- ^ te Infignitus i patre, i C In fexto verfu. Prxdans gen- * ti perkquenti. Oratio hxc deprecatoria innititur argo* mento a minori: habenti magnam perTuadendi efficacia atque vim.Cu O Stephane(inquit)prxditeris turbx Iu- deoru te atrociter periequenti preces pro lapidibustquot in te coniecerunt: politis enim genibus oradi pro eis di- cens:Domine,ne datuas illis hoc pecptum,oramus fup- pliciter ne populo Chridiano te veneranti & votis alsi- duis colentitreddas lapides(vltionem fcilicet & vindida: peccatis nodris debitam ) pro precibus quas tibi deuote randimus. S ed elargire & concede pix- menti tuorum £a- muloru: etiam ampius quam vocibus audeat podularc. Illud enim eximix ed munificend^ argumentum:!! is qui rogatur plura elargiatur quam iple petens audeat abeo expofcere.Ita enim Chridus bonorum omnium largitor beneficentidimus : Centurioni pro puero fuo paralytico roganti, ex affluentia fux bonitatis relpondit. Ego venia & curabo eura,quo ille deinde ex humilitate deprecatus edtidem Zachxo conlcenla arbore dominum tranfeun- tero videre cupio.dlxit: Zachxe fedinans delcede: quia oportet me hodie in domo tua manere, quod (and iple Za chxus non fuiflet aufus a domino podulare.Denique la- troniincruce oranti: Domine, memento mei dum vene- ris in regnum tuum,refpondit ex abudantia mifericordig Tux. Arnen dico tibi, hodie mecum eris in paradilb,longe plus illi pollicitus quam iplepetiuerat:aut expetere fbil^ iet aufus. Decet autclandos, det famulos:largitatis &be nignitatis dtuinx (Hcut & profedb funt') efle imitatores; Et ergo par cd illos exemplo domini etiam plus elargiri tpis & auxilij hominibus: g auHnt illi ex eis podnlare.
S i£ Ia
E X P O. 77
S IK. oAaao Tcrfu.Tibinunc collegio. CoIlegio,con-
ereeattoeft &conuentus hominum eide muneri obeun- do defigoatorUfiiue eccIe(ta(ticoy(iue ciuili. Ec deducitur
1 verbo colIego,as,qudd i con Sc lego copolitum, (igni- ficataliquosad idem officium exequendum iimul lega- iie^oemittere.Indecollega:qut alteri ad idem peragen- . da muo* focius affignatus eft & coadiutor. Hic vero coi legiuffl, pro congregatione 6c coetu fideliu accipitur.
DE SANCTO STEPHANO, alius hymnus.
4 Stephano firimomitr- vidit patrem cum filio, tyri: ^ Monfirans in c£lU uiuere:
Cantemwt canticum nouu‘ Que pkhs gaudebat per-- Qg4nt dulcis cjl pfallat- dere.
tibws: ^ ludai magis famnt:
Opem ferat credentibus. Saxaque prefant manib^i
2 Hic primas almo [an- Coniurant ut occiderent:
guine Veredm Chrifli militem.
ChrifU fecutus gloriam: 7 At ille edum intuem:
viam [edutis cateris Tradit beatum fpiritum, Ji more mortis prahuit. Pro perfequenttm crimino
3 Hic enim per apoftolos: Pracem fecundam dirigit.
Probatus in laude dei: 8 Deus creator omniu/m:
VexiUa mortis rapuU Dimitte cacis hoc malum. Vt praferretur omnibus Pthocnefas quodafpicis:
4 Opraferenda gloria: Indulge meis pracibus.
O beata viHoria. <f Prafla pater per filius
Hoc meruiffe Stephanum Prafia per almS jpiritu. Vt fequeretur dominum. Cum his per auwm triplici
5 lUekuatis oculis: Vnusdeus cognomine.
Carminis iambici dimetri Ipeciem & forma gerit pne* iens hymnu5,non tamen eam exa£ld (eruat. Na nunc tro« cheum,nuncpyrrichium in tnbus primis habet locis,nuc -vero rpondeum in (ecunda (ecundeiquod huiufmodi car- minia lex prohibet. Commendatur ineo ini^s Chrifti
athleta
^•^8 HYMNORVM
athleta Stephanus : qu^ ab Apodolis deleAas fuit dia- \
conus in viduaru Tninifteriuro, qubd prirnui manjrium pro Chrinopertulit^quod etiam c^Ios apertos & gloriam dei in agone pofuus viderit, qubd denique pro perfecu- torib* dominum exorauit.Quac omnia, ex aais Apoftol.
. capite fexto & feptimo diluta funt. iCannotatiohi s. In tertio verfa. Vexilla mor tis rapuit.Quj in confli£^u bellico vexillum gerit;omnes anteit, omniumque primus aciem fubit interritus. Ita ia- !
cratus deo martyr Stephanus, velut ante(ignanus,vexiU | hfer & iignifer:in candidato manyrom exercitu(qui (an i guine claras emifere animas & deuicere tyrannos,vt ca— ! nit Mantuanus)primum occupauit locum, omn^fque aa- !
tecefsit.Idcirco mortis pro fide perfereda: vexilla rapuiT ' re,prxripuiiT£que dicitur. Siquidem (vt de eo canit eccle ‘{
ria)ipfe ante alios imitator dominice pafsionis enituit. j Mortem enim quam faluator dignatus e(l pro omnibus 1 pati: hanc ille primus reddidit faluatori. In quin- to veriti. Vidit patrem cum filio. Dicet forte quifplacbea- |
tum Stephanum cum vidit cxlos apertos duntaxat filium ] dei vidiiTe,qubd in a^is Apoilolicisde deo patre ab eo i vifo non fiat erpreiTus Termo, veriiro is intelligat cu pro- !
teilanirTacer Stephanus fe vidiiTefiliorohorainisilatem ddextris virtutis dei:nomen dei ibi peribnaliter iumi pro deo patre,& ergo illic etiam de patre mentionem haW ri. Ad hxc cum dixerit dominus Philippo.qui videt me, videt & patrem meum,& Stephanus fine controueriia fi. lium dei viderit:confequens e A ipTum & deum patrem vi dide. 6 CE Iniexto verfu. .Saxaque prenfant manibus. Preniantfrequentatiuum eA verbi prendo,dis, quod (u- pinum habet prenfum.vnde formatur prenfo,as:quod ar ripere fiue corripere fignificat. Virgiliusin Acncide:Ni- tuntur gradibus,prenfant faAigia dextris. At vero alijle gunt hoc loco. Tax^ue preiTant manibus : St etiam iatU apte, nam preAare frequentaiiuum verbi premo,is:com^ primere manibus.& Aringere fignificat.
7 CE In feptimo verfu. Pro perfequentu criaiine.In hoc carmine periequentum legendum ei^ per quatuor fylla- bas,non perfequctium,per quinque,ne nimius excrefeat fyUabarum numerus in eo carmine, qui o£fonarium non
debet
1
E X P O. 7,
^•^^®*ce«lcfc,nifianapeftui pro ^ondeo illic ponatur qutnoDaiaadiiciacryllabani. Seruaturentmin toto hoc hymno cuique carmini fuus fylabarum numerus adamuf uRiiCrfi quantitas (yllabarum non vique adeo exaAa ha- beatur rario. In eodtf vcrfu,* quarto eius carmine. Pre- cem fecunda dirigi aliqui hic fecundam legut:id eiitpro- Iperam falutarf-mquepratccillis qui pcrcacoucrii ^nt «thiMcarroims integritate fatis etiam quadrant fentenl li*.A/i/verd fcccundanfticut: id cft.fruftuofam & effi- cacem moltis.quiper cara dono fidei illuminati funt. Et hitentemifquide congruentiam feruant,non autem car minis, nam fpondeum fecundo conilituuntloco.
I C Porrd oftauus verfusintelligenduseil vtoratioi ^ato Stephano fa£la ad dominum : & exprimit carmine hanc eius poftulationcm. Domine ne ftatuas illis hoc pec- catum; quia nefclunt quid faciunt. 9 C In nono vcrfu.
Triplici vnus deus cognomine. TripIcV cognomen, nun- cupatur hic trium diuinarum perfonarum nomenrpatrJs, * fihj,& fpiriiusfanai. Eft itaque vnusdeus triplici co- gnominc:quoniam vnus eftin effenda,* trjnus in perfo- nis, quarum vnaqueque rcAd denominatur deus. No ta- men idcirco folo nomine credat quifpiam perfonas diui- nasdiftingui,fed fingularicdam difcretionc cum impio SabclUo.furom* trinitatis confundat perfonas ; carum- C05 veram in fingolaribus proprietatibus tollat diftin- aionem.
DfiS ANCTO lOANNE 1 euangelida.
D£ patre verhtm 3 Eruduans almo pe^fore prodiefUf Fluenta euangelica De matre corptu Qut haufit in conuiuio induens Pajjuro mundi domino.
J^miteftimonio A Afccndes crucis arhore Hoc erat in principio. Commedat matre uirginc 11 oMnes uirgo exteris lefus^uic difcipulo: DueSior apoflolis: Vt fuimet vicario.
^og^sapudEpbefum j Vt yirgo uiri nefeU Confcnpfit euangelium Etca/fitatisconfda: '
Solamea
So H?MNORVM
Solamctt Utri prouidi Hahcret dies fecuU.
€ Accepit uirgo uirgi- fum
Corruptionis injaum.
Et par pofi Chriftii filius Deferuit integerrimus^
7 San^e loannes optime
jihfoke nofiracrimittd: Vt mereamur liheri Seruire fummd principi. 8 Pr^fia beata deitas: Jndulge clemens trinitas. Vttihcafto corpore %mtulemur omni tepore, . jimen:
Iambicus dimeter videtur hic hymnus, non tamen illius leges integrdobferuat,quod tribus primis locis aliquan* do trochaeum habeat, aliquando verbpirrichium : fpon- deum etiam fecundo loco frequenter recipiat,contra hu iufce metri regulam. Explicatur in eo pr^clara beati loa- nis euangeliftae praeconia, vtpote quod de verbi dei co- aeternitate cu patre ac diuinitate lublimitcr intonuir,pr{t- tcr caeteros apoftolos d domino dtle£fus eft,euangeliu ro gatus ab Aiiae epifeopis feripiit : quod in coena fupra pe- £hi$ domini recumbens hauferat,qudd denique facratiC* ^mam dei matrem i Chrido in cruce Hbi commendatam accepit in fuam curam>
X CEanmotationbs. In primo veriu. loannis tedimonio in hoc hymno & exteris omnibus quibus hoc nomen loannes in(eritur:ipfum ponitur vttridyllabum, & prima eius fyllaba corripitur fecundum vulgatu & c6« n/tinem grammaticorum vfum, qui tame ab eruditorum & probatorum amborum difsidet fententia. N epe hi ean demdi£fionem faciut in carmine quadrifyllaba, per dix- redm dideparanres ii Ar o, & ex fingulis vocalibus fingu- las condituentes fyllabas. Infuper eius primam fyllab^ fciIiceti,corripiunt:(ecundam verd, vtputa o, producur, vt Mantuanus. Quartus loannes aquila lignatus, ami£la fulget in albenti.mentoque & vertice canus. Sic in quar- ti verfus pnefentis hymni tertio carmine, nome lelus dil^ Tyllaburo ponitur, prima eius fyllaba produ£ht,licut & in exteris hymnis quoties adducitur id nomen, ita colloca- turfecundum protritum & vulgatu grammaticoru vlums d probatorum tamen authorum iudicio ac fententia alie- num,qui id nomen in carmine tridyllabum faciunt , per
dierenm
E X P O. gt
dlaEreHmciiuidentes i,abe,&exnngulisv6calibus Hngu las confidentes fyllabas, quarum primam corripiunt, eundam verdproducunt.Mantuanus.Strenuus indigenas populos abigebat lefus. 2 f[ln fecundo Tcrfu. Rogatus apud Ephefum.Quemadrnodum refert venerabilis Be- da ia homilia illius euangeli j.Diliit lefus Petro , fequere me, quod legitur in folennitate (an£^t loaiinis euangelia fictintra o^^auas natiuitatis domini. Cum beatus loines ob iniuperabilem euangelizandi conflantia m efTet i Do« mitiano Caefare relegatus in Pathmos infulam,irrumpen tes in ecclefiam haeretici quad lupi in ouilia paflore defit tuta Marchion Cherinthus,Hebion &c^ceri,diuinitatem Chrifliblafpheoiabantioblatrantesipruni,foIum effe ho- minem,& anteMariam non fuifTe. Verutn occifoDomitia nOfbeatus loannes d pio principe Neruareuocat* ab exi lio,Ephefumque regrefTus,ab omnibus pend tunc Afiae e- piCcopis & multarum ecclefiarum legationibus rogatus eft,vt dediutnitateChrifh & coaeternitate eius cum pa- trealtiuffermonem faceret, euangeltumque coferibereu qno confutarentur impietates & vefana haereticoru dog« , mata.Qupd ille non fe aliter fa£lurum refpondit,nifi in* di£^o ieiunio omnes fimul dominum pratcarentur,vtdeo>' digna fcriberepofTet.Eihoc^aflo inflru^us reuelatioo he diutna, atque fpiritus (an£lt gratia illuflratus:euange« liuiD feribere exorfos efl.In cuius initio, eruAauitaltilTt- wum jl/ud eloquium.In principio erat verbum, & verbu erat apud deum:& deus erat verbum, hoc erat in princi- pio apud deum.In quo &Chri(K filijdei afferuit deitate toul v^cternitatemtipfiusqs d patre diferetionem atque di(ltn£lionem. 4 C[ In quano verfu . V t fuimet vicario. Potius hic dicendum fuiflet,fi permifilTet carmen : vtfbo ipfiurvicario,autquouis alio modo per pronomen fuus.
N am-fui priroitiuum,pafriuam habet fignificationero, ne- que aptd iungitur huic nomini vicarios. Aut feruata car- minis ratione legi pofTettvt proprio vicario.Ita & in fine quinti verfus cum dicitur, haberet dies feculi,accufatiuus temporis obfcuri} admodum & dure adiugirur verbo ha* .bcret,qoi potius in ablatiuu efTet comutand* :hoc modo, baberet omni tcpore,vide!icet vitx fux in hoc mudo de- gedae, S fIT [n hoc oAano verfu. Famulemur 01 tempore.
f Nonottl-
St HYMNORVM
>4onnulliHbrl habent eo 1oco:(eruiamus omnt fed id carmini non congruit. Ali j legunt. Iietemur omni te pere,red id praecedenti fententix non refpondet. Idcirco pofuimus reiculo vtroquedidlorum verborum: illud ver ^mfamulemur,quodreA^& carmini & fententix c6ue nit.Ita in primi verfus huius hymni fecundo carmine,lo« co eius quod fer^ omnes habent libri:corpus de matre in ^ens,tranfmutato folum verborum ordine . ita legedum difpofuimus:de matre corpus indues, quod hoc modo & lenior ellprolatio:& refla carminis obferuatio.
f[l N FESTO SANCTOEV14
1 innocentium.
flores mar^ tyrum:
Qnos lucis ipfo inii- mine
Chrifii infecutor fujlulit: Ceu turbo n^ifeentes rofas. z Vos prinw ChrijU ui-
Crex immoUtorum tener* ante ipfam fimplices Palma cr coronis luditis.
3 ^udit tyrannus anxius tXdefje regm principem. Exclamat amens nuncio. perrum fateUes arripe
4 AJds omnis infans oc-
cidat:
Scrutare nutricum finus. Era^nequa furti fuhtrahat Prolem uirilis indolis.
5 Transfigi tergo carni-
f€X
Mucrone diflri^lo furens Ejfufa nuper corpora: jinimas'^ rimatur nouat.
6 O farbarum fpe^ta-]
culfcm.
Vix interemptor imtenit Locum minutis artubus : Quo plaga defeendat pat- iens.
7 Quid profuit tatu ne fas f Inter coaui fanguinis Fluenta: folus integer Impune Cbrifius tollitur^
8 Sit trinitati gloria: Virtus honor uidoria. Qnadat coronam tefhbus Per fcculorum fecula.
jimen.
Legem carminis iambici dimetri ad vnguem obiemat hic hymnusyfuumqi no obicurd refert ac prodit artificem ob elegantia contextus & metri c6cinnitatc:vtpotd Aure lioPru4cnUu,quiimercaeterasfuas odas hymau fuauiiH
E X P 0. gj
lnoac5po/altc!e epiphania dominhculusinitiue/}. Qui- cunqoe Chrii^um qua;ritis:ocuIos in altum tollite, illic Ii cebitriieretngnum perennis gloriar, ex quo przfens liym DUC excerptus eft.habetq; fuosvcrfus omnes Tparfim illi ' in/ertof:non tamen eodem prorfus ordine quo htc funt digeili.Deprorauntur autem in eo praeconia fan^oru in- ‘ nocentium, quod bcator^jm Chrifti martyrum funt primi- ti«& velut prima cfflorentia:d truculento Herode in cu 'Bis ipfis & primo vitae exordio pro Chrifto csefi. Vnde ar guttur maior ipiius perfecutoriscrudelitastquod in illos ferrum diftrinxerit, quibus tenerior xtas parecdum fua- det. I ®[a KNOTATioNHs.fn primo verfu.Qu^os lucis ipfb in limine.Non hic lumine legendum eil,vt ha- bent libri mendofiiied limine quod primu domus ingref» fum & quod ianux fubijcitur fignat,vc feiifus (it, q> Chri- ili periecutor Herodes idos flores & primitias martyrum in ipfo vitx introitu fuflulit:licut turbo, vetustas violent' decutere folet defudollererofas primu «aicentes. Et me- lius in quarto verfus huius carmine legitur nafcetes, qua florentestvt nonnulli habot libri. Na (igniflcantiorefldc congruentior innocentiu coparatio ad nafcetes rofas qua floretes, ad (ienificandu in vtrifque primu fubflilctix ex- ordium. Prudentianus item codex hoc loco nateentes ha- betinoflorentes. 2 f[ln fecundo verfu. Vos prima Chri ili vi^ma.Plxriquejirimu huius verfus carme habent.
Qoid crimen Herode iuuat,quod quidem etiam efl Pru- dentiand:(ed non eo pofitum loco,vt fententix fequentis difcrepantiaofledit.Et illud ab ipfo Prudentio proximd prxponitur primo carmini feptimi verfus prxfentis hym niteui (ententix affinitate aptd refpondet. Idcirco carmi- ne illo dimi(To,fecundum pofuimus integrum verfum ex quatuor carminibus cognatx fententix conflantem :vt a- pud Prudentium funt dtfpofita. In eodem verfu. Palma & coronis luditis.Palma arbor in manibus & corona ca- piti impoflta:in(ignia funt oIimvi£boribus dari folim.
Vnde & beatus Iohannes in facra Apocalypii vidit fan- £boscxlefltsciuitatisincolas:& coronis adornatos:& pal hfor,j. mas geflates manibus. Q^onia igitur (anfiiinnoectes, ty rant viftores fuere,dcmudo triuphato curfum hui'vit( c5 fiimmarunt :palma & coronis inftgnitihic deferibumur,
f ij Appo-
Mitr.z;
K9
»4
HYMNO R VM
Appofit^ autem &accommodt\ luditis hic dicit author, addefignandam infantilem eorum xiatem , qux leuibus ludis gaudet & occupatur, j dln tertio verfu. Exclamat amens nuncio.Ablatiuus illeinuncium,i)tformator, vel d nominatiuo nuncius,i)jVt fignificat rem qu^nunciatur. Vterquecnimnominatiuus|.'roea figniBcatione in viii eil probatorum authorum.Nuncio igitur.i. denunclatio- ne Magorum, quod natus elTet illis diebus rex ludxoru. 4 dinquarto verfu. Mas omnis infans occidat. Id ver- bum,media correpta proferri debet, nam & neutrum eft & i cado deducitur, iignificatq; interire, perire.intcrfici; & vt fententia & carmen fatis odendunt. f d In quinto verfu. Transfigit ergo carnifex. Hoc loco transfigit legS- dum eftitrans&figondefttraijcit & penetrat, non aute tranfigit( vt nonnum codices inemendati habent) d trans & ago. Nam hoc verbum neque carmini neque (ententi; quadrat.Mucronc diftriftorgladio nudo, & vagina exem pto. N am mucro^ropric cufpidem (ignificat;& extremi* tatem teli,f?pius autem pro toto fumitur telo & enfe. Ef- fuia nuper corpora rrecens in lucem xdita ac partu emii^ fa. Animas nouastdudum vitam fortitas. 6 dinfexto ver fu. Minutis artubus:membris teneris & paruis innocen- tium. Plaga patens, vulnus latum & apertum. Tam parua (inquit)adhuc fuerunt puerorum corpora: vt vix Inferc- dis vulneribus inueniri potuerit in ets locus. 7 d In lep- timo verfu. Coxui fanguiniszcruoris (ancorum innocen- tium Chrido coxtanei. Nam xtate pares erant Chridus &fan£liinnocentes,& inter inundationes ac fduuiafa- cri illorum fanguinistfolus Chridus liber euafit. Nam an . gelico monitu fubmotus ed in Aegyptum.
d'N EIMVHANIA DOMINI.
HOfbs Herodes im- pie:
Chriflum uenire quid times ?
'Nc tl eripit mortalu.
Qtti regna dat caleflia,
2 lidl magi qua uiderant:
Stellam fequentes pr<fuia. Lumen requirunt lumine : Deum fatentur munere.
3 Lauacra puri gurgitis Ctelefiis agnus attigit. Peccata qu£ non detulit: Nos abluendo J‘ujlulit. .
NO
I
E X P O. «j
4 Nott/w genus poten- y GlorU tibi domine: ti£: Qtt/ apparuifii hodie.
tA({U£ ruhefcuttt hydria. Cum pafre v fanato fpit. Vinmq^ iujjfa fundere In fempitcma fecula.
MuUuit unda originem. jfmcn.
CHic hymnus carminis iambici dimetri legibus aptdcu Eriogitunprzter id quod in primi verfus primo carmine trochaeus primo ponitur loco,& fpondcusfecundo ,quod ’ Tix in hoc metri genere admittitur.Eft enim prima Tylla» ba nominis Herodes:longa,vtapud Mantu. lamferusHe rodes fatofublatustad vndam raptus erat nygiam.^terna cruciandus ery nne. Auihor eius, Seduliustqui prarientem hymnum continuo contextu anne^l^it hymno natiuitatis dominicae, A folis ortus cardine.prius expoiito, & poilre- mo eius veriui inchoato ab elemento G. immediatd fub- nefiit primum huius hymni verfum, incipientem abyH.ie quiturquein caeteris verfibusfemper ordinem literarum alphabetitcuiqoe eorum primam praefigens pro fua ferie literaro capitalem. Vnde & verfum habet propriu refpon dentem literx k.continub fequentem huius hymni fecun dum verfum,& alterum item proprium refpondentem It terae.M,& ab ea,inchoatum:qui proxime^ fequitur teriiu huius hymni verfum.Sed quoniam neuier dirorum ver- iuum myfleria epiphaniae domini compIe£litur( prior e- ntm de /andHs innocentibus mentionem facittquem tame interdum huic hymno adiedlum vidifTe me, memini , po- Aerior ver6 de Chrifli miraculis difrerit)vfuseccleria(lt- cus illos duos verfiis in huius diei hymno confultb prae- ccTmi(it.IlIos autem ambos verfus ,quinimmd & totuip- {brohymnumtab vngue(^vtaiunt)ad calcem vfque per Ii teras alphabeti in capite verfuum,ab A, vfque ad Z , de- duAum , in calce expofitionis huius hymni ponemus:! quoniam dtgniffimus e(l,& my Aeriorum Chrifli refertii limus. Declarantur autem in hoc hymno triahodier- tuedieiiacramenta, Aelia: apparitio, Chrifli baptizatio, & aqua; in vinum conuerfio.
I Caknotationbs. In primo verfu. Chriflum itenirequid times. Non hic legendum eft venifTe: vt face rent,qui temporis rationem accuratius obferuarent.
f iij Nam
8<J HYMNORVM
Nam Tpondeas tunc fecundo in loco coftitueretur :quod prohibet huius carminis regula. £ripit,aufert , amouec. None(ltibi(inqui<)6 Herodes iuila ob Chrifti aduetum timendi caufa. Nam non venit ipfe vt auferat tibi reenu tuum temporale, quemadmodum fufpicaris & formi^s: cum ipfe atterna & carledia regna fuis elargiatur.
2 CE In fecundo verfu. Ibant Magi quam viderant. Magi hic non dtcontur:qui maletici funt & magicis vanitabbut ‘fortilegi)$q;dediii,fed qui fapientia pollent & bonarum fcientiarum (ludio iunt addifli.Hd enim roagus^vt ait Ca lepinus)diclio perlicarqua apud eos fignihcatur fapiens. Sic nanque PerHe Magos vocant:vt Grcci; philofophos. Latiniifapienies.GalluDi^udas. Aegypti) : prophetas (i« ue (acerdotcs.lndi-gymnofophidas. Et AiTyrij: Chaldac-
Lt$cd,i, os.Lumen:ChrilIum,qui e(l lumen ad reuelationem gen tium. Lumine claritate (lellar, Magis apparentis.
3 CE in tertio verfu. Lauacra puri gurgitis. Lauacrum 4Ia uandodidfum e(I,& fignificat balneum aut baptiflerium: quo quis commode lauari polTit. Sine afpiratione autem in tertia fyllaba feribendum e(I,& media longa proferen dum:ficut aratrum, limulacrum, ambulacrum. Detulit :co iuint,perpetraiiit : nulla enim peccata admifit Chridus, quie bapiifmo abluerettred nollra ipforum peccata eo Ia~, u aero abii er fu. 4 CE in quarto verfu.Aquatrubefcunthy drue:Hydria;vrna aquaria & capiendis aquis accoromo*
_ da,vnde & nomen forttturthydorenim grated :aquam II- . gni(icar,cum afpiratione fcnbi debet, & y grzco in prima ^llaba:ficut & omnia ab ipfo dedufia nomina. Porr6 vn da erat iuda vinum funderetquando occulto diuinz vir- tutis imperio iulTa e(I in vinum conucrti.Et tunc fuS mu- tauit origine vndaiquonia prius & natura,erat aqua ,po- llea veru potedate diuina & fi^ra naturara:in vinum eft mutata. 5 CE In quinto verfu. C^iapparuidi hodie. Hic qnint^ verfus,adie£Iirius e(l ad claudendu hymnu:& gra tias deo agedas jp beneficio huic celebritati jiprio , quod edipfius fili) dei in carne apparitio, (lella duce Magis ex- hibita,vnde & grxee dies ide dicitur epiphania domini : id ed fupperapparitio fiue manifedatio:quemadmodu aic Hierony. Dies epiphaniorutgrzco fermone devocatur. QimdcnTapud nos apparitione vclodendonc dicimus x
Cr«-
T».rf ;
4':
EXPO,
i?
Grecl epiphania vocant, hoc autc ideo:quia dominus no
flatioper vocem paternam, &fpiritum fan^lu incolubc i^cie.Ec quando in nuptiis muiauic aqua in vinum:fa£ia e/idioinitauselus oHentio, & manlfet^aiiit (inquit euan. geIi/ia)glonam fua. Q<ut quidem duo poflrema myftc- ria:eodcdie(quo a tribus regibus adovui* eft)diuerns ta> nen annis & interiero multi temporis curriculo, perhi. betur fuilTe pera£la , Porro hic poilremus verfus non efl Seduli;: (ed ab ecclelia pro more adied^us , & in fecundo carmine a legitima huius metri regula nonnihil aberrat Tt faciidconflat inlpicienti.Sed nunc totum Seduli) hym num,vt promiliroustexibeamus.
CSEDVLII PRAESBIYTERI hymnus de Chriilo,fuccintd ab incarnatide vf. q; ad afcentione,eius opera coplc^lens.
1 A folis onus cardine ad vfque terrae limitem Ckriftu canam*principe: natum Maria virgine, a Beatus autor feculi feniile corpu I induit:
Tt came carnem liberas ne perderet quot codidit 5 Caike parentis vifeera c«Icms intrat gratia, venter puellae baiulac .iecreta quae no nouerat.
4 Domus pudici peAoris teroplu repentdfit dei. intada neiciens virum verbo concepit filium.
5 Enixa eft puerpera
quE Gabriel prodixerat.
paruoque laflepaft* eft per quem nec ales efurit,
7 Gaudet chor* cxleilium:
& angeli canunt deo, palamque fit pafioribua pallor creator omnium.
8 Hollis Herodes impie:
chrillu venire^ times* non eripit mortalia: qui regna dat caelefiia.
9 IbJtmagitqua viderant ftella fequentes praniia- lumen requirut lumine: deum fatentur munere.
10 Katerua matru perfonac collila defient pignora, quorum tyrannus milia chriHo facrauit vi^ma.
que matris aluo gelliens xi Lauacra puri gurgitis claufus loanes renferat. catlelHs agnus attigit.
4 Fosno iacere pertulit: peccata qua; non detulit,
pratfepe noa abhorruit. nos abluendo:lu(lulit.
■ ■
f Uij MU
n
H
;4
i6
>7
H Y MN
Miraculis dedit fidem: habere fe deum patrem jpfirma fanas corpora : refufcitans cadauera.
N ouum eenus potctiz: aquz rubefcut hydri^. vinumqiiufTa fundere mutauitvnda origine. Orat falutem feruulo flexus genu Centurio, credetis ardor plurim’ extinxit ignes febrium. Petr* p vndas ambulat: Chrilti leuai* dextera* natura qua negauerat: fides parault femitam. Quarta die ia foetidus: vitam recepit Lazarus. cun£Vis(^i liber vinculis fa^us fuperdes e(l fibi. Riuos cruoris horridi contadfa vcftis obruit, fletu rigante fupplicls arent flucta fanguinis.
O R V M
iS Solutus omni corpore iuflusrepentd furgere: fuisvicilTim greflibus zger vehebat le^ulu. 19 Tucille ludas carnifex aufus magiflru tradere pacem ferebat ofculo quam no habebat pe^ ao Verax datur fallacibuss pium flagellat impius, crudui nxus innocens: coiungitur latronibus, ai Xeromyrrhampoflfab. qu^da vehebit corpori quas allocutus angelus viuu fepulchro no tegi. 22 Ymnis venite dulcibus Om nes canam* fubditu ChrifU tridpho tartaru Qui nos redemit vedit^ 2} Zelum draconis inuidi & os leonis peflimi calcauit vnicus dei, fefeq} caelis reddidit.*
f[[In hoc hymno decimus verfus incipiens dlitera K,no men habet caterua ita feripturo: vt feruetur confequentla literarum capitalium. Di£fiones enim latinie nunquS ha- bet literara Illam in fronte. Ita in 22. verfu eadem ratio- ne prztermifTa efl afpiratio in di^one hymnistvt ille ver fus ab y inchoaretur.
C
OH
I
1
5
4
EPIPHANIA domini; alius hymnus.
Q«cw non pr£ualcnt propria magnitudine Cali, terra atque maria amphifepire:
De uirgineo natus utero ponitur in prafepio.
Vt propheticus fermonunciat:jlantlimul bos cr apnus.
Sed oritur jieUa lucidaiprabitura domino ohfequia.
Quam
? E X P O. j,
e 'y ' Qj^BaUam ex ludaica oriturS dixerat ,pfapia,
7 H/c Magoru oculos fulguranti lumine perflrin-
xit prouidos.
8 i/ftqi ipf os prteuia ChriJU ad cunahuU perduxit
inclyta,
5 offerentes regi auru.thus CT my rrham munera. J 0 Ipfa fed tamen my licis no caret munera figuris.
j I Aurum ut rcghthus utdeocr magno offerut fa~
12 Atque myrrham in fepulturam. (cerdoth
Speciem hymni praefert hoc diuinae laudis canticum: nullo tamen carminum genere(quod-norim)continetur» neque certa obleruat in verfibus Tuis quantitate fyllaba- ru, neque certum earu numerum quo determinetur. Id- circo proff magis quam hymno afsimilatur hic coiextus: Quoniam tamen inter hymnos ipfum annotatum offen- di:eum hoc loco caeteris etiam hymnis interui. Verum vc propinquiorem habeat hymni imaginem & formarhtfer- uata eadem lententia ipfum in carmen hexametrum & p£ Cametrum conftrinxi^hoc modo.
1 Quem non terra capit, nec ceKi regia caeli:
2 Nec mare diffufa mole tenere poteft.
) Virgine de (aera (iibiit praefepia natus:
4 Cui comites alinus bofque fuere dati.
y Qoam cednit Balaam luda de (lirpe futuram. -
6 Ignea caelefti (lelia decore micat.
7 Et rutilo fulgore Magos perfudit:& orti
t Ad pueri cunas przuia duxit eos.
9 Hitriafupremo regi pretiofa tulere
10 Munera:quae nobis myftica (enfa notant.
XI Regia maiellat auro, deus atque facerdos 12 Thure,G»lin myrrhalignific^^tur homo.
RurHim eandem fententiam in modulationem (apphi^ cam(qudd in hymn/secclefia (licis frequeniior (it: Seex- teris ruauior)hoc modo digefsi.
I Que fuo tellus fpatio te- ta matris nfre, vifccra portant,
tota nec c^li valet aplitudo i N at*agu(lb fubiit cubile: hunc faerm nunqua viola* & boui iS6las afinoq; cuas,
yagit
5
Cuius exciti radio , intus
luce perfuA meliore re* Rcs,
offerunt Chriffo puero u* craca
munera laeti.
6 His (aeramentum coU* tur triforme
thure roonftratur deitas: 8t auro
regium (ceptrum. fed odo* rafignac
myrrha (epulchrum.
90 H,Y M N O R y M
vagit abiefto Aabulo repo (idere caeli» re^orolympi. ((his
3 Igne (peclandam rutila te (lelbm
ilirpe de luda cecinit futu* ram
przfcius vates BaIaa:quod i(lo
tempore fadium efl.
4 Solis hzc veri manife. ftat ortum
Aelia mirando renitens de- core.
gloriam narrant dominico rufeo
Explicatur autem in hymno przfenti foluta oratione comporito:Chn(li fecundum carne natiuitas,& ftelle trU bus regibus fafta apparitio^ cuius du£Iu venerunt ad in* cunabula Chri(U:& cum muneribus royiHcis ipfumado* rauerunt.
c ANNOTATioNBs. In (ccundo verfu. Atque Maria amphiiepire.Di^io illa ex gr^co componitur am* phi, quod circum (igniAcat : dc latino verbo iepire, quod e(l circundare.Ita amphirepireiidemAgnat quod clrcuoi' lepire.Saiius tamen fuilTecinoc loco diAionem hanc om* ninoiatinam ponere, nam vix probatur ab authoribusco pofitio grzcz vocis cum latina in eadem diftione: & ad- modu rara eff Porro huius loci (enfus ell, quddChriftus . deus quem czlum terra & mare non polTunt fuis finibus & limitibus comprehendere, propter (pfius immcfitatem & infinitatem:ip(e natus de virgine reclinatus efi in pra:* (epio. In quarto verfu. Vt propheticus fermo nunciac. £(aias capite primo. Cognouit bos poffefforem fuum St afinus prx(epe domini fui. Et Abacuc propheta. Domine audiui auditu tuum & timui, confideraui opera tua Sc ex* paui;in medio duorum animalium.
6 C In fexto verfu. Q^am BalaamexIudaica.Siqui- dem in libro Numeri dixiffc legitur. Orietur ftella ex la- cob,&c6furget virga de Ifrael:& percutiet duces Moab* Qt^a; quidem prophetia oA ipfius Balaami de futuro no*
Ibri
Ahaatc.i-
1
' E X P O. 9t
ftrt Oialuatotis orto fecudu carnem ex lUrpe lacob. Pro«' fapia: progenie, flirpe. Dicitur enim prorapia:mulcorum amnoicemibccetientium generis longitudo, (iue feries in loMuo) deducia.
7 CIn&ptimo verfo. Pr«(lrinxitprouido$. Non Wc perflrinxit legendum e(l, vt habent libri inca (ligati : fed Lwr.j.’ periWnxit. Nempe pcrftringere ; eft breuiter & fumma- Ma«/;.a dm aliqua dicere aotfcribere. Prxdringere vero e(lob« tcne6rarcniiniofulgore,fiueobiunderc; vt cn oculi ni* jaia luce ofiundutur aut aures nimio fonitureddutur at- tonitae.LadantiusiHorum pulchritudo ac nitor preilrin- git oculos. Et haec (ignificatioihuicloco e(l conucniens.
9 C In nono verfu.Offerentes regi aurum. Regi: Chri* fio, qui efl rex regum & dominus dominorum, que etiam coram Herode profefii iunt e(Te regem ludxorum.
10 f[ In decimo verfu.Myflicis non carent munera Hga xis Myfiicts figurts:(piritualibus fignificationibus, fecre" tisque & occultis repraefentationibus.Dicitur enim myfii cuniquod fecretum e(l, & corporali forma aliquid fpiri- tuale ugnat: quemadmodum tria piorum regum dona»
IN EPIPHANIA DOMINI;
^ X ad completorium.
Nvncimuohis^odcjupcrnis:
Natuf efl Cbrijlm dominator oriis lnBethleemmd£.[iceninj^opheta Dixcrdtantc. ’
% Hunc cmtlxtus ehorm angelormi Sfclk decUratTjuctthint eoi Principes^digno celdrarc cultu MyfHcadomu
5 Thmdeo^myrrharntroidctemhummio:
Bra^eM regi chryfeds decenti (Dum colunt unum)meminere trino X Tres dare temd.
4 Gloriam trinx monadi ciUkfmus*
Cumdeo^diun genita^ proli ■
Flamini
HYMNORVM Flamini necnon ah vtroc[ue fufo: Corde fideli. ^Amen.
Carminis {apphici & adonict modulationem reSti te- net hic hymnus: praeter id folu qu6d in primi verfus ter- tio carmine loco dafiili ponitur in tertia A:de antibac- chius, ex duabus longis fyuabis conflans & tertia breui: cum aduerbium (icifemper producatur:& in terti j verfut primo carmine poil, ra, literam finalem ponitur vocalis line fynaltrpha atque collifione. Et cu, m, in fine dt5Ho- nis fit breuisribi trochei loco ponitur pyrrichius: contra regulam & formam carminis fapphici. Defcnbitur in eo manifeflatio Sc declaratio natiuitatisdominicae;primu fa£la palloribus ab angelo, illis cuflodienbus vigilias no ftis fuper gregem fuum,cu lumine cclefli apparente. Fa- iAatdf.z. ^ etiam magis per nouam flellam perlucida tqucipfos ab oriente perduxit ad intftnabola pueri nati .quem pro- cidentes adorauerunt, & eidem tria myllica munera obtu lerunt:vt euangelica leclio narrat diffufius.
I CANNOTATioNBs.In primo verfu.Nuncium vobis fero. Haec intelligatur efTe verba angeli ad pallo- res: nunciamis illis ortu Chrifli in terris & dicentis: Ec« L«r.x. ce euangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo: quianatusefl vobis hodie (aluatormudi quiefl Chriflus dominus,in duitate Dauid. Quod autem pro- pheta praedixerit Chriflum in Bethleera luda: nafeituru; conflat ex refponfo principum facerdotum,& fcribanina Matth.t. populi»<lato Herodi regi feifeititi ab eis vbi Chriflus naC ceretur:qui illud Micheae oraculum protulerunt in tefli- monium.Ettu Bcthleem terra Iuda:nequaquam minima fAicbtd.t, principibus luda. Ex te enim exict dux;qui regat po
^ ^ pulum meum Ifrael. Porrd in tertio huius verfus carmi-
ne facieda efl rynxrefis,duarumque fyllabarum in vnanj conglutinatio:propter prioris vocalis collifionem in hac dicione Bethleem,qu^ ctfi trifyllaba fit,&ita fcnbi ac p- fcrri debeat, per duplex fcilicet, e: tamen in metiendo car mine debet difyllaba poni:ficutin haediflide cui & huic id frequenter vfu venit:&in haediAiono deinde, apud Virgilium in hoc carmine. Incipe Dameta ; tu deinde fc-
quere
E X P O.
quereMenalca. a fE Infecundo verfu. Hunc canit Ic- tus chorus angeloru(n>Canit:1audat & cxledt cancu pr^- dicat,acque concelebratrcum fubito faf^J e(l cum angelo multitudo militixccleftistlaudantiura deum atque diccn tiuni.Gloria in altifsimis deo : & in terra pax hominibus bonx voluntatis. Eoi autem principe$:dicuntur reges o- L< rientales. N am vtdicn Maitnxut Magiab oriente vene> M runt HieroCbIymam. Siquidem eous,a^m,idem c(I quod orientalis, aliquidve ad onentein pertinens: JS; primi fyU iabam habet indifferentem apud authores probatos. In hocautem Ioco:fecundu carminis exigentiam habet pri- num breuem. Cxteriim in tertio carmine huius fecundi ' verfus dicendum e(l r digno celebrare cultu myflica do- na :vt celebrare cum accufatiuo drablatiuo(quemadmo- dum fiia fert natura )ponatur. Q^are qui dignu celebra- re cultum dicut,aut dignum celebrare culturperperam id carmen proferunt.neque redfam ex eo pofTunt colligere fententiam. 5 CE In tertio verfu. Thus deo ; myrrham troclete humando. Omnes illi datiui & accufatiui in hoc verfu pofiii:ordinantur cum verbo dare, ad quanque ea- rum fententiarum repetcdo’vt hic habeatur fenfus. Prin- cipes eoi menamere dare thus deo*quia in thure quo fit deo.(acrificium'^rignabanteiusdiuinitatem: meminerunt etiam dare myrrham trocletem, id efl rotunda, ipfi Chri- flo humandotid edfepeliendo: quia per myrrham figna- bant eius fepulturam:& qudd monalis elTet homo, myr-' rhaque(cun} tumularetur)condiendus.Infuper memine- fut dare brafbeas chry(eas,id eft laminas aureas fiue au- rum ipfi Chriilo,regi decenti: quoniam per aurum quod obtulerunt: (ignabant in Chrifto regiam maiellatem : fb« let enim regibus aurum pendi in tributu» Et ita dum illi principes eoi colunt & venerantur vnum Chriflu fecun- dum numerum &rem,lpfi tamen tres heroe$(nam totidc elTe leguntur Magi : qui Chriflumflclla duce inuenium adorarunt) meroineruntdare terna munera aurum, thus & myrrham:ipfi Chriflo trinojfecundum rationemrid eft habenti triplicem fortem atque conditionem, fcilicet re- ; gi,deo& homini mortali. At quoniam verfus ifletfcaber admodu eff & obfcurus, vt ordine gramaticali fere opus fuerit ad aperiedam fententiamtnonnulia vocabula dif- ficiliora
>
^^•^4 _ HYMNORVM
ficiliora cognito, inibi poHta funt paucis apcrieda. Qap«
. rum primum eft:trocletcn).Td nomen accufatiuus eftfm ' gulans & adie6liuus,ad fubftantiuum myrrhara ordina- tus:veniens ( quantum conie£tare pofTum & percipe- re ) i nominatiuo trocles , etis , ficut teres facit geniti- uum terretis, & hebes hebetis,penultima genitiui corre- pta.Significatautem id nomen:idem quod rotundusi^na formatur(vt fimilltudo vocis facit conie£hiram)a nomt- anine primitiuo troclea: quod indrumetu ed in orbiculis - (vt ait Calepinus')adfubleuada& deprim6daonera:vel rotula cx ligno vel a;re:quibus aquas haurire folemus fu nedu£lario vel hydria. £t quoniam huiufmodiindrume- tumquofaxa,aquX)ligna , marmora ,&nmilia id genus i furfum ducuntur:rotundu ed & voIubile,hinc trocles di- , citur,quod rotudum ed. Q^are autem myrrham fpeciem j aromaticam apprime notam vocet hic trocletem & illo | denominet epithcto:non fatis mihi(vt verum fatear^co- flat:proinde id aliis perquirendu relinquo. Secundo lo-, , co bradleas elucidandum vocabulum ed: quod accufati- uus ed pluralis i nomine braftea,e,fignificat autem bra- ^ dea laminam auri,argenti, alteriufve metalli tenuem, & fua fponte plicabilem,qu* creoitattvnde ii refonado no- men accepit. Virgilius. Ilice nc leui crepiubatbra£^a . Tento.Inde bracteola diminutiuum.
Tertio denique loco, chryfeas adie^Uuum sd chryfos primitiuo proncircitur,quod aurum (ignihcat. Inde chry folithus:lapis aureo colore refulgens, &chryrodomus« os aureu,& chryfopalTus: lapis aureis guttis alperdis, ita i& chryfscus,a,um hinc formatu edrficut ab auro deducU tur aureus. Brafteas ergo chryfeas intricato & inuoluto loquedi genere dixit autbor,quod apertius dicere poCTu- i mus aurea munera,aut frudra auri. ’
4 In quarto verfu. Flamini necnon ab vtroque fulb. Ita j legendum ed tertium podremi verius carroen,& non eo i modo:damini facro ab vtroquefufo, vt nonnulli habent j ]ibri,ne vocalis continuo vocalem in diueriis di^ionib* ' fequatur. Datum autem carmen tertiam in fuperfan^Fa tri ! nitate exprimit perfonam.fcilicet fpiritum fan£Vuro, i pa tre & filio incomprehenfibiliter procedentc,qui in hytn- i nis ixpe flamen, id ed fpiramen appellatur, drauciturquo '
. j ]
•i
1
E X p o; ^ '
SdnomS TeHtalel flo, as, flare flatuq;flgna.Porrdmre« eundo huios verfus carroine,noiren deo.difcretdfuropto & perf(maliter:deum patrem nobis infinuac, quif^e in feripniris nomine dei innuitur, vt cu didt Paulus ad Ga- latas. Miiit deus fllium fuum faiftum de muliere:fa£tu fub
lege,Tt eos qui fub lege erant redimeret. Et cum Chriftus ^ . ,
dicit in euaneelio. Sic deus dilexitmudum, vt filiu iuum ▼nigenitom daret, & multisaliis in locis.Demiim ablati- uosille, corde fideli, cum ablatiuo canamus ordinandus ell.quod prxeipuum eft totius fentenil* illo verfucom- prehenfz verbum.
IN EPIPHANIA DOMINI:
* alius hymnus.
A Pdhre unigenituf: Lumen pr^hefiJclihus,
ZA jid nos uenit per 4 Mane nobifeu domine^ .
^ Mtginemx INodem obfcura remoue,
Hdptifmd cruce eofecras: Omne delicum ablue:
Omaos fideles generans: Piam medellam tribue.
Z Hec^loeelfui^odm: 5 Que iS uenifje nouim^s
afece^t fomwn hotnititis. Redire item creditTws. Faauramrmrtc redimens: Tu fcepirum tuum inclytU >
Gaudia ViU largiens. Tuo defende clypeo.
3 Mocterediptoxcptt' c Gloria tibi dominei fumus: Qui apparuijli hodie,
mbere propitius. Cu patre crfado fpiritu:
CWum^ noftris fenfibus In fepitema fecula, jfmen,
Pr^fens hymnus.carminis labici dimetri fpecie pr«fen: non tamen exaftdferuat eius lcgc,& forma, g. fecudo lo co nunc fpondeu admittat nu c pyrrhichium, interdii etia vocalem ante vocale in diueriis diftionibus fine collifio.* ne r«dgia(,contra illius carminis morem & regulam.
Comedatur in ipfo bcneficiu incarnationis fili j det pro Tedeptione mundi exhibitum,* myfteriu facramenti ba- ptifim a Chrifto confccratu eodem dic(vt omnia eft fen- tetia)reDolutistriginta annis,quo fuerat ftella duce dMa gis adoratus & myfticis donatus muneribus. Demilm ad wnde dirigitor oratio, vtfuo lumine fpirituali nos illu-
«ret/uaqueprote^one muniat. j A N-
" HYMNORVM ‘j
* 1 iT ak N o T A T I o N B s. Inprimoverfu. BaptiHna ' cruce 'confecrans. Dicitur hic Chridus baptifmacru- Aitltfhjt ccconfecraiTe : quanuisipfum fuiceperita loannCyam* .
piius quam biennio ante crucis horam & patsionem fua; >
. . • & fufcipicntlo cdfecraucm ipfum & fanfhficauerittquo- ^
niamexmorteChriiliincrucctoleratatiufcepitipfeba* ' ptifmus fuam virtutem & efficaciam : quemadmodum & aha facramentaecclefianica-nobis in peccatorum medel lam diuina bonitate imlulta.In cuius ret argumentum,ex laAB.l^. latere domini noffri lancea militari poff mortem aperto: exiuit fanguis & aqua. Sanguis inquam in preciu repem- ptionis noffra;,&aqua in ablutionem peccatorum noffro- rumilauacrofandfa; regenerationis przdandam. Et hoc . baptifmalisfacramcnti munere Chriftut cuneos fideles generat, quinimmo regenerat ex aqua & fpiritu fan£fo: ; non quidem natiuitate fecundum carnem, fed fecundum ^ fpiritum, qua efficimur fili) dei, filiy adoptionis & regni. Itan. 3. De qua generatione conteflatur ipfe dominus N ichode> ; mo. N ift quis renatus fuerit ex aqua & fpiritu fan Ao: no poteff introire in regnum dei. 4 ([ In quarto verfu. Ma ' ne nobifeum domine. Hzc oratio deprecatoria, fumpta videtur exeo verbo duorum difcipulohim tendentium Jpfo die refurredf tonis dominice in cadellum Emaus : ad | Chriflum, cum linxit Ce longius ire. Mane nobifeum do' i I«r.24. mine:quonii aduefperafcit & inclinata effiam dies. 0^9 fane deprecatio a nobis quoque quotidie eff deo porrige da: vt maneat nobifeum in Ktemum cuffos& proce^^or noffer: quoniam aduefperafcit ia vita noffra,& inclinata eff eius dids per mortis viciniam: quantumcunque flores ' nobis adhuc fit ztas,viridiifque luuctus.Nefcimus enim:
' qua die & hora hinc properare debeamus, & prtefentis : vitzcurfum terminare.Petimus & in eodem quarto ver- fu noftem obfcura, peccatorum fcilicet & iniquitatistre* '■ mouert n mentibus noffris per clarum lumen gratiae diui- nz quod nobis infundatur. Sola enim tlla nox, efl noxia' animz noffrz,& exitialis: no ea, quam czli motus alter* nis vicibus adducit, cum folem noftro fubtrahicorbi.
5 In quinto verfu. Tu fceptrum tuum incljrtum. Glo» '
riofum Chriffi fceptru dc quo przfcns agitur femjo: ec- 1 clciia eff fidelium & coctus credetium in Chriffum, fuper
quos-
t
■ -EXPO. 97
<}uos/biritaa!e obtinet regnum atque dominum: hic no* 1 mine/ccpiri de fignatu,quemadmo'du ipic Chriftuspfal • SBo fecundo dicit: Ego autem conEitutus fum rex ah co; ibper Sion motem fan^^um cius. Hbcautem fceptrum & hugne & prarclarum, petimus hic defendi clypeo diuine protefiionis &. virtutis, ne ipfum hoAiliter inuadat aducr firius noder, & ih terra jjidratu c6fringat,quonia niii do minus cododterit ciuitatcifrudra vigilat qui cudodit ea. ^
S AB BATOAN TE DOMINICAM SE- ptoagcfimat: ad vefpcras.
Alclu .ia dulce car 3; Haldu ia non meremur
mett:
Vox perennis gau Halelu ia upx fuauis (Jij. E/l choris catejhbus.
Qua canunt:dei manetes In domo per fecula. ' 1 Ndltiu ia lata mater Conduh Hierufalem. Halelu ia uox tuorum Ciuium gaudentium. £xulcs nos -flere cogunt Babylonis flumina.
Nunc perenne pfallere Halelu ia nos reatus Cogit intermittere. Tempus i flat: t]uo perada Lugeamus crimina.
4 vnde laudando preca^ Te beata trinitas: (mar
VttuuinnoUs uidere Pafcha des in athcrc.
Quo tiH Uti cananws Halelu ia iugiter.
Arnen.
Praricns hymnus caripinc trqch^cp cotexitur:in vno- quoque vpriii fex carmiha complcftcns, quorum prirau tertium' & quintum, alcamia funt. Secundum vero, quar- tu,&Iextu:turipidia. Qmd autc trochaicu dicatur car« inen,quid alcraanium,& quid euripivm/ex annotatis cir ca expolitione hymni. Corde natus ex paretis, ante raudt exordtu:iam eualit perrpicuu,cpiprxfens .hymnus in c6> pofttione propemodum ars/milaiur, eo folp. ab ipfo dif> crepans, quod in vno verHi hiq hyranuf fex tantum car- mina conhple£fitur,tria trochaica alcmania,& tria eiuide generis euripidia alternatim commixta., Commendatur autem In eo dulce illud c.armen & canticum lattitic Ha- lelu ia, quodfan£H deoadiduc canunt in regno.cicledi, fupernaque ciuiute Hterqralcmiquodq; exindituto cc-
g clefiadic^
HYMNORVM
cle(iaftico nunc tnftante (eptuagefima vfque ad proxlmu pafchffeftu intermittere coclmur.Demilkm oratio addeu dirigitur:vt nos tandem ad focietatem illam cxleibum ci uiom perducatyvbi continud illi fuaue illud canticum mo dulemur.
X ilAMMOTATioNBs. In primo yerTu. Halelu dulce carmen.Hxc di£Iio Halelu ia,fecundu peritos He^ braicz linguae duas in fe continet di(lin£las di^ones. Quarum prior tres habet ryllaba$,& afpiratione in pria- cipio:atque in (ecuda fyllaba Gmplex,l,(icut & in tertia, boc modo Halelu. fignificaquetantundeinatquelauda> re.Secunda ver6di£lio apud Hebrzos vnius edfyllabaB: qu6dineai& a coadunantur in ynamfyllabam,coniun> . dimque proferutur hoc modo , ia , Agniiicatq;dominu: itam iilic:dei nomen e(l. Quare totum id vocabulum Ha Iclu ia:perinde (ignihcat, atque laudate dominu,& invno quoque huius hymni loco quoties repentur: quadrifyl. labum proferri debet,Gue in carmine alcmanio coftiiua- turrquod folum o£Io iVllabas debet continere,fiue in car mine euripidio:quod (eptem tantum fyllabas (uo cotextu cdple^itur. De huius autc di£Honis Halelu ia copoGtia- ne dc Ggnificato:1atior fiet fermo in fecundo huius operii libro, vbi de horarum ecclefiadicarum numero ac denq> minationibus fufeipietur determinatio. At verbilb vox Halelu ia dicitur hoc loco elTe vox fuauis choris czledt* bus:na incol^ccleilis illius ciuitatis(de quibus dicit pbl. V/al.tf. Beati qui habitant in domo tua domine.in fecula feculo.
rom laudabut te ) illam diuinz laudis vocem iugiter per- fonant. quemadmodum in fuo cantico perhibet Thobias Tho&M.ij. fenior:hx lapide (inquu*) candido & mundo, omnes pla- A^or«.iy. tex eius Aernentnr ; & per vicos eius Halelu ia cantabi- tur. Etinfacra' Apocalypfiaitloannes. PoAhxcaudiui qoafi vocem magnam tubarum multarum in exio, dicen tib^Haleln ia. Laus & gloria & virtus: deo noflro eA. Et paulopoAeadedi^o ineolocofeinel&iieru repetitur.
3 C Infecundo verfu. Exules nos Aere cogunt. Allu- dit hxc panicula ad illud verbu pfalmi cetefimi tricefimi fexii. Super Aumina Babylonis illic fedimus & Aieuimust Vfal.xii* duro recordaremur tui Siontquod licetad literam expri- mat luAufflfynagogxobcaptiuhatcm Babylonicam fa- ctam
E X P 0. ^
Aam fub Nabugoilonofor : {ecutulum niTfticutn tamen fenniin innuit fufpiria & gemitus fldelium in hoc mun- di incolatu rub(i(lentiuni, & ad cacletlem Hierufalem an- helantium. Nempe per Sion: intelligitur illic fuperna beatorum ciuitas: per Babylonem: prsefens mundus con- fbiionis reFertUsimus. Per flumina Babylonis mutabi- hus&inflabilitas bonorum huius mundi accipitur.Qut- buf cu Fe fidelis populus implicatum cernit Sc detentum: defiderio fupernx regionis inardefcens ; pias continere Don poteft lacbrymas, quibus fuom deploret exilium. Di ciiq;cum propheta. Hei mihi:quia incolatus meuspro' p/v7..g longatuseil. Etrurfum :Qi>ando veniam,