^•;
'S,
'S.-'
..%.
IP
.1»
'^^*^
f^^w^f»
:^ ^|ÍÍÍ«Í^'
«'
1.
i 0 V lí
'^^
•':-rr
university of connecticut
libraries
■7^
'■"i
7-:/^
•<^-
XI
W -,-Hsk' \
DICCIONARIO
ESPAÑOL-PORTUGUÉS
#
.<?
" ;*c
ESPAÑOL-PORTUGUÉ
EL PRIMERO QUE SE HA PUBLICADO
Cou las voces, fiases, refranes y locuciones usadas en España y Américas Españolas, en el lenguaje común antiguo y moderno
LAS CIENCIAS Y ARTES
DE MEDICINA, VETERINARIA, QUÍMICA, ¡WINERALOJIA, HISTORIA NATURAL Y BOTÁNICA COMERCIO Y NÁUTICA
Con algunos nombres propios, y asi las voces particulares dclas Provincias Españolas y Americanas, elr
COMPUESTO SOBRE LOS MEJORES DICCIONARIOS OE LAS DOS NACIONES
MANUEL DO ("INIO E CASTRO MASi^ARENHAS VALDEZ
1/ Oidaljo CabaliiTO de ia Casa Real
TOMO TERCERO
LISBOA
EN LA IMPRENTA NACIONAL
^866
ES5:RVED FOR
NCE
NG
NOT T^~^ TAKÈÍT FROM THE LI8HARY
pe
V.3
u
]\IAC
j\I. f. M; decimii quinta letra do alphabeto hespaiihol. É lima das consoantes mais la- biaes. Em hespanhol ne- nhum vocábulo termina em m, mas sim em n. Antes de h Q p deve sempre escrever- se m, seguindo n'este caso a lingua latina: — M; usa- se como abreviatura de ma- gestade, muito, e outras vo- zes, segundo os difterentes casos: — (archeol.) ]\[; nas inscripçoes latinas, substi- tue os nomes de Marco, Man- lio, Mucio, e o titulo de ma- gister: — (astr.) M; abre- viatura de meio dia, nas tá- buas astronómicas: — (niath.) M ; como letra numeral, vale mil, e com um traço liori- sontal por cima, um milhão:
— (med.) ]\I-, abreviatura de misture, manipule, nas re- ceitas; — (num.) IM; nas moedas francezas indica que foram cunliadas era Tolosa.
Maiía. /. (¡)ot.) Maba; genero de plantas da familia das ebenáceas.
Mabea. /. (bot.) Mabea; gene- ro de plantas da familia das euphorbiaceas.
IMabke. /. (art.) Alisador; la- mina de ferro, que na fabri- cação do crystal serve para alisar a materia, antes de lhe dar a forma.
Maca./. Pisadura, macula, na fructa. Lcesio, anis: — nó- doa, mancha, defeito nos te- cido?, etc. Macula, ce: — (fig.) manha, defeito, dissi- mulo, fraude. Dolus, frmis:
— (zool.) maca; ave do- mestica, mais pequena do que o gallo e de vistosas co- res, originaria do Perú.
1
Macauko.s. m. pL (liU. c rrl.) I\Iacabeus; nome dos últi- mos livros do Antigo Testa- mento, contendo a historia judaica na epocha dos pri- meiros principes da raça dos asmoneus.
Macaco, ca. adj. (fam.) Maca- co, feio, desproporcionado: — m. (p. Mcx.) o papão com que se intimidam as creanças: — (zool.) macaco; genero de mammiferos qua- drumanos, da tribu dos mo- nos, que comprehcnde as es- pecies intermedias, por suas fóniias e costumes, entre os micos e os cynocephalos.
Macagua. /. (zool.) Macagua; genero de aves de rapina.
Macaira./ (zool.) Macaira; ge- nero de peixes acanthopte- rygios, da familia dos scom- beroideos.
Macaisa. /. (hot.) ]\íacaisa; ar- vore dasPhilippinas, de ma- deira mui leve.
IMacan. m. (p. M. B.) Especie de panarício.
Macana. /. (p. Ám.) Macana; arma oífensiva que usavam 03 indios do Perú: — pau para fazer recuar os bois batendo-lhes nos cornos.
Macandon. m. (ant.)Y. Caman- didero.
Macanea. /. (Jjot.) Macanea; genero de plantas da fami- lia das gutiferas, e da po- lyandria monogynia de Lin- neu.
IMacaonia. /. (hnt.) Machaonia; genero de plantas da fami- lia das rubiáceas.
Macak. a. (ant.) Macular, man- char, avariar. V. Dañar.
Macaranga. /. (bot.) Macaran- ga ; genero de plantas da fa- milia das euphorbiaceas.
MAC
]\ÍACARENo, NA. s. (fam.) Boni- frate, paralvilho : — ferra- braz, fanfarrão. Fortitudi- nis et strennitatis ostentator.
Macaroso. m. (süoZ.J Macaroso; genero de aves palmipedes, da familia das alcideas.
]\Iacahkon. m. Macarrão; mas- sa de farinha, em figura de tubos compridos e encurva- dos, üsa-se em hespanhol, commummente noplural.r»- hulus edilis ex farina: — pastel de amêndoa.
Macarronea. /, Macarronea, macarronada ; composição burlesca, na qual entram palavras de ditferentes lin- guas, alterando-lhes, a ge- nuína significação. E tam- bém adjectivo substantira- ão. Lucubrationis fesiivce ge- ñus.
Macarrónico, ca. adj. Macar- rónico; relativo á macarro- nea. Impolitus, rudis.
Macarse, r. Sorvar-se ; princi- piar a apodrecer. Corrum- jpi, Icedi.
Macbridea. /. (bot.) Macbri- dea; genero de plantas da familia das labiadas.
Macdonaldia. /. (bot.) Macdo- naldia; genero de plantas da familia das orchideas.
Maceador. m. Maçador; o que maça linho. Contzmdcn.s:
Macear, a. Maçar, pisar; dar jiancadas com maço ou ma- ça. Mallc.o, jJsrcidere, con- tundere: — n. (fig.) malhar, repisar, fatigar, insistir na repetição de uma cousa. Te- naciter insistere.
Macedón, na, Macedónico, ca, Macedónio, nía. adj. Mace- dónio; da Macedónia.
Macelario. m. (ant.) V. Car- nicero.
2 MAC
Macella. f. (ant.) V. Desgra- cia. Macellar. a. Manchai-, sujar. Macello. m. (ant.) V. Presa,
pedaço de carne. Macemutino. m. (num.) Mace- mutiao; moeda áurea que passou dos árabes aos hes- panhoes. Maceracion. /. Maceração-, ac- ção e etfeito de macerar. Ma- ceratio, onis: — (chim.) ma- ceração; operação que con- siste em submetter qualquer corpo solido á acção de um liquido de temperatura não mais elevada que a da at- mosphera, até se lhe dissol- verem certos principios con- stituitivos. Maceramiento, m. (chim.) Ma- ceração. Macerar, a. Macerar ; amolle- cer alguma cousa pela ac- ção de algum liquido ou de pancadas. Macerare: — (fig-) macerar; mortificar, afiiigir a carne com penitencias e trabalhos. Macerare, casti- gare: — fallando das aves de rapina, avesa-las e en- fraquece-las para a caça. Macerina. /. Prato ou pires com um concavo no centro, . onde se põe a chicara ou ti- gela para servir o chocola- te. Patina cavo instructa. Macero, to. Maceiro; o que le- va a maça em certas cere- monias religiosas ou civis. Claviger, ciavam ferens. Maceta. /. Vaso para flores ou outros vegetaes. Texta floribus excolenclis: — jar- ra ou vaso artificial, ou pé de metal ou madeira, em que se pregam flores artificiaes para adorno dos altares. Vas florum artificidlium: — (art.) cabo de alguns instrumen- tos de ferro ou aço. Manu- hrium, i: — dim. de Mazo. Macinha. Macetica, lla, ta. /. dim. de
Maceta. Maceton. m. aug. de Maceta. Mácias. /. pl. (pharm.) V. Ma- cis. Maciega. /. (p. A.) Porção de herva brava e damninlia que nasce nas terras semeadas. Maciegal. m. (p. A.) Matagal ; terreno coberto de hervas bravas e damninhas.
MAC
Maciella. /. (ant.) V. Carne:
— (ant.) mazella angustia. Macilencia. /. (ant.) Macilen-
cia; aspecto macilento. Macilento, ta. adj. Macilento, pallido, descorado, extenua- do. Macilentas^ exteuuatus. Macina./. (chim.) Macina; prin- cipio particular que se ex- trahe do macis, e tem jjro- priedades de gomma. Macintosh, m. Macintosh ; pan- no coberto de gomma elás- tica. Tomou o nome do fa- bricante americano que ap- jdIícou esta gomma ao fabri- co de objectos de toda a classe. Mácis. m. (pharm.) Macis ; cas- ca subtil e cheirosa que se tira da uoz moscada. Macla. /. Espadella para o cânhamo; — (zool.) maclila; genero de insectos coleópte- ros heteiomeros, da tribu dos asiditos. Macle. m. (br.) Labéu, macu- la de bastardia; peça do es- cudo feita em losango fura- do no centro. Macleania. /. (boi.) Maclea- nia; genero de ¡Dlantas da familia das ericáceas. Maclura. /. (bot.) Madura ; ge- nero de plantas- da familia das moreas. Macno. m. V. Cochinilla. Maco. adj. (germ.) V. Bellaco. Macoca, m. (p. Mure.) Especie
de figo temporão e grande. Macolla. /. Grupo de pés ou caules nascidos da mesma semente. Scaporum ex eo- dem grano nascentium fas- ciculus, manipuliis. Macona. /. Cesta, cesto sem
azas. Corbis, is. IVIaconera. /. (ant. ar eh.) V.
Recuadro. Macradenia. /. (bot.) Macra- denia (glândula comprida); genero de plantas da fami- lia das orchideas. Macranto. m. (bot.) Macran- tho (Jlor comprida); genero de ¡Dlantas da familia das leguminosas papilionaceas. Macráspide. /. (zool.) Macras- pide (escudo grande); gene- ro de insectos da familia dos lamellicornes. Macrobiano, na. adj. Macro- bio; que viveu mais do ter- mo ordinario.
MAC
Macrobiótica. /. (ined.) Ma- crobiótica; parte da hygie- ne, que trata dos meios de prolongar a vida. Macrobioto. m. (zool.) Macro- bioto (longa vida); genero de auimaes microscópicos, que vivem nos musgos, nas areias, e na terra dos te- lhados. Têem a particula- ridade de resistir ás gran- des seccas, revivendo na epocha das chuvas. Macrocarpo, PA. adj. (bot.) Ma- crocarpo; diz-se do vegetal que tem fructos grandes. Macrocefalia. /. ^anat.) Ma- crocephalia ; genero de ano- malias ou monstruosidades, que comprehende as cara- cterisadas pov um excessi- vo desenvolvimento da ca- beça. Macrocéfalo, la. adj. (anat.) Macrocephalo; diz-se das creanças de excessivo volu- me de cabeça, desproporcio- nal com as demais regiões do corpo : — m. (zool.) ma- crocephalo; genero de inse- ctos hemipteros da familia dos aradidos. Macroceuco, ca. adj. (zool.) Macrocerco ; que tem cauda comprida. Macrocístide. m. (bot.) Ma- crocystide ou macrocj'stis (grande bexiga); genero de algas da familia das phy- ceas. Macrocloa. /. (bot.) Macro- chloa (herva comprida) ; ge- nero de plantas da familia das gramineas. Macrocomo, ma. adj. Macroco- mo; de cabellos compridos. Macrocosmolojía. /. Macrocos- mologia; sciencia que trata do universo em geral,' e da terra em particular. Macrocosmos, m. Macrocosmo; nome que alguns philoso- phos deram ao universo, em opposição a microcosmos. Macrodactilia. /. (anat.) Ma- crodactylia; desvios orgâ- nicos, (}ue comprelieudem os caracterisados pelo excessi- vo desenvolvimento dos de- dos. MacrodÁctilo, la. adj. (zool.) Macrodaerylo ; diz-se do ani- mal de dedos compridos ou com grandes prolonga-
MAC
mentos em forma de dedos : — m. macrodactylo; genero de insectos coleópteros pen- tameros da familia dos la- mellicornes : — /. j)l- niacro- dactylas; familia de aves da ordem das alcoridas que têem os dedos inteiramente separados e muito extensos.
Macrodo. m. (zool.J Macrodo (grande); g'cnero de insectos coleópteros pentameros da familia dos sternoxos.
Macrodonte. aâj. (zool.) Ma- crodonte; diz-se do animal que tem dentes grandes.
Macrofillo,. m. (zool.) Macro- phyllo (folha extensa); ge- nero de mammiferos cheiro- pteros.
Macrofisocéfalo. m. (meã.) Macrophysoceplialo; incha- ção edematosa da cabeça do feto.
Macroftalmo. m. (sool.) Ma- crophtalmo (olho grande); genero, de crustáceos deca- podas bracliynros, da fami- lia dos catometopos.
Machogloso, sa. arij. (med.) Ma- croglosso; qualificação d'a- quellea individuos cuja lin- gua tem um desenvolsimen- to desmarcado: — m. (zool.) macroglosso ; genero de in- sectos lepidópteros crepus- culares, da tiibu dos sphin- gidos: — macroglosso; ge- nero de mammiferos cheiro- pteros: — m. pi. macrogl os- sos; familia de aves estabe- lecida por alguns natura- listas na ordem dos pássa- ros trepadores.
Macrolépide. m. (bot.) Macro- lepide ou macrolepis (escama comprida); genero de plan- tas da familia das orchi- deas.
Macrolobio. m. (bot.) Macrolo- bio (vagem comprida) ; ge- nero de plantas da familia das leguminosas papiliona- ceas.
Macrolofo, fa. adj. (zool.) Ma- crolupho; que tem um pen- nacho na cabeça.
Mackolojia. /. (rket.) Macro- logia ; excessiva prolixida- de, diffusào n'um discurso, capitulo, etc.
Macroma. /. (zool.) Macroma (grande espádua) ; genero de insectos coleópteros pen-
MAC
tameros, da família dos la- mellicornes.
Macrowelia. /. (med.) Macro- melia; grandeza de qual- quer membro.
Macroméride. m. (zool.) Macro- meride ou macromeris (coxa comprida); genero de inse- ctos hymenop teros.
Macromitrio. VI. (Iiot.) Macro- mitrio (cabelleira grande); genero de musgos briaceos, originarios das regiões tro- pieces ou sub-tropicaes.
Macronkma. /. (zool.) Macro- nema (fio comprido) ; genero do insectos nevropteros, da tribu dos phryganios.
Macroneura. /. (zool.) Macro- nevra (nervosidade compri- da); genero de insectos dí- pteros, da familia dos ti- pulicios: — macronevra; ge- nero de insectos hymeno- pteros, da familia dos clial- cideos.
Macrónice. m. (zool.) Macro- nyce ou macronyx (unha comprida) ; genero de aves da ordem dos pássaros.
Macronico. m. (zool.) Machro- nyclio (unha grande) ; ge- nero de insectos coleoptei'os pentameros da familia dos macrodactylos; — m. pi. ma- crouyclias ; familia de aves da ordem das alcoridas.
Macropnea. /. (med.) Macro- pnea ; respiração extensa ou lenta.
Macropo. m. (zool.) Macropo (pé cominido); genero de insectos coleópteros subpen- tameros, da familia dos lon- gicornes.
Macropodia . /. fanaí.J Macro- podia; genero de desvios or- gânicos, caracterisados pelo excessivo desenvolvimento dos pés.
Macrópodo. m. (zool.) Macro- poda (pé comprido) ; genero de peixes acanthopterygeos.
Macroprio. to. (zool.) Macro- prio (serra comprida) ; ge- nero de insectos coleópteros tetrámeros, da familia dos clavicornes.
Macroprosopia. /. (anat.) Ma- croprosopia; genero de des- ,vios ou monstruosidades, ca- racterisadas pelo excessivo desenvolvimento da cara.
Macróptebo. m. (zool.) Macro-
MAC
3
ptero (aza comprida); ge- nero de insectos coleópteros tetrámeros, da familia dos curculiónidos.
Macrorinco, ca. adj. (zool.) Macrorhynchp ; que tem o bico comprido.
Macrorizo, za. adj. (bot.) Ma- crorhizo; que tem grandes raizes.
Macrortorincos. m. pl. (zool.) Macrorthorynchos; familia de aves da ordem das sil- vanas.
Macroscelia./. (anat.) Macros- celia; genero de monstruo- sidades, caracterisadas pelo demasiado desenvolvimento das pernas.
Macroscélide. 771. (zool.) Ma- croscélide (grande coxa); ge- nero de mammiferos insecti- voros.
Macroscépide. m. (bot.) Ma- croscepide ou macrocespis; genero de plantas da fami- lia das asclepiadas.
Macrosoma. /. (zool.) Maci'oso- ma (corpo comprido); gene- ro de insectos coleópteros da familia dos lamellicornes.
Macrosqüelia./. (anat.)Y. Ma- croscelia.
Macrosteno. m. (zool.) Macros- teno (comprido e estreito); genero de insectos coleópte- ros pentameros da familia dos brachelytros.
Macróstico, ca. adj. Macrosti- co; escripto em linhas com- pridas. Assim se denomina também a quinta profissão de fé composta pelos Euse- bianos.
Macrostílide. m. ffioí.J Macros- tylide ou macrostylis (gran- de estylete); genero de plan- tas da familia das diosmeas.
Macróstilo. m. (zool.) Macros- tylo; genero de insectos co- leópteros tetrámeros, da fa- milia dos curculiónidos.
Macrostomio. m. (bot.) Macros- tomio (abertura grande); ge- nero de plantas da familia dos orchideas.
Macróstomos. m.pl. fzooZ.JMa- crostomos; familia de mol- luscos -caracterisados prin- cipalmente pela sua concha auriforme, desprovida de opérenlo e com bordas des- unidas.
Macrótide. m. (zool.) Macroti-
4 MAC
de ou macrotis (orelha com- prida); genero de insectos cole()])teros heteromeros da familia dos melasomos.
Macrotope. m. (zool.) Jíacro- tope ou macrotops (olho com- prido); genero de insectos coleópteros pentameros, da familia dos lamellicornes.
Mackoxricio. m. (zool.) Macro- thricio ou macrothrix (pello comprido); genero de crus- táceos da familia das da- phnideas.
]\lACROTÓriDE. m. (bot.) Macro- tropide ou macrotopis (gran- de navio); genero de plantas da familia das legumino- sas.
Maceoxeiria. /. (anat.)\. Ma- croxeria.
Macroxeiro. m. (zool.) Macro- cheiro (pé anterior); genero de insectos coleópteros te- trámeros da familia dos cur- culiónidos.
Macroxenia. /. (zool.) Macro- chenia (pescoro comprido); genero de mammiferos fos- seis, da ordem dos pachider- mes.
Macroxera./. (ant.) Túnica de mangas compridas que usa- vam os antigos.
Macroxeria. /. (anat.) Macro- cheria; genero de anomalias orgánicas, caracterisadas pe- lo excessivo desenvolvimen- to das màos.
Macrüros. m. pl. (zool.) Ma- crouros; nome que designa, nadasse dos crustáceos, urna grande divisão da ordem dos decapodas, que tem por ty- po o genero caranguejo.
Mactra. m, (zool.) Mactra (jar- ra, vaso); genero de moilus- C03 da familia, dos mactra- oeos, que vivem occultos nas areias a pouca distancia das praia;-.
Mactráceos. Til. pl. ^zooL) Ma- ctraccos; familia de mollus- cos caracterisada pela sua concha equivalvc, geralmen- te entre aberta pelas extre- midades latcraes.
Mactrismo. m. (hist. ant.) Ma- ctrismo; dansa antiga e có- mica dos gregos.
Macuacue. m. )(p. Mex.) Ma- cuache; indio bocal.
Macuba./. Macuba; tabaco que vegeta ao N. da Martinica,
MAC
a que se dá o nome do paiz em que se cultiva.
Macuca. /. Especie de pereira silvestre, cujo fructo é mui l^equeno, corado, insípido c de substancia moUe.
Macuenco, ca. adj. (p. Ouh.) Fraco, débil, frouxo.
MÁCULA./. Macula. V. Mancha. Também se usa na accepçào de desdouro, infamia ou vi- leza:— (fam.) macula, ma- nha, malicia, dissimulação, artificio: — (astr.) manchas ou pontos escuros no disco da lua ou do sol : — (med.) macula, mancha; nome que os antigos davam a uma ma- lha de sangue que algumas creaneas trazem ao nascer, e que se attribuiam á força da imaginação da mne.
Macular, a. foííí.jV.il/anc/í ar.- — borrar, sujar as obras impressas ou estampadas quando ainda não estão bem seccas.
Maculatura. /. (imp.) Macu- latura; folhas mascarradas e mal impressas, tiradas com pouco aceio: — maculatura; folha de papel que os estam- padores põem entre a estam- pa e o panno grosseiro da prensa: — maculatura; pa- pel de embrulhar que se faz com os restos do trapo.
Maculca. / (p. A. Mer.) V. Agyjetas, como gratificação de algum trabalho extraor- dinario.
Maculiforjie. adj. Maculifor- nic; com a fórma^de uma pe- quena mancha.
Maculipénneo, kea. adj. (zool.) Maculipenneo; diz-se das aves que tcem as azas ma- lhadas.
jMaculirostro, tka. adj. (zool.) IMaculiroiílro; diz-sc da avo que tem o bico malhado.
Maculoso, sa. adj. (ant.) Ma- lhado; salpicado de manchas. Macnlosus, a, um.
Macun. m. (p. Chili.) Especie de camisola.
Macuquino, na. adj. Diz-se da moeda cortada sem sarrilha. Moneta non orhiculata.
Macuta, Macute. /. Macuta; moeda de G-uiné.
JiIacuteno. m. (p. Mex. ) Homem mau e paciente, não por bon- dado, mns por degradação.
MAC
Macuto, m. (p. Cnb.J Cestinho de yagua, contendo cera, carne, tabaco, ou outro ge- nero similhante.
Machaca./. V. Machacadera:
— adj. (fam.) repizador, ma- çador; fastidioso na sua con- versação. Alolesius, impor- íuniís homo. Machaca que machaca (loe. adv.); pesada- mente, rudemente; com mui- to peso.
Machacadera. /. Pilão, maça. Jiistrumentum conter endo aptum.
Machacador, ra. s. Machuca- dor; o que machuca. Con- terens, contnndens.
Machacar, a. Machucar, esma- gar, pisar, maçar. Contunde- re, conterere: — n. (fig.)ma- Ihar, repisar; insistir perti- nazmente. Pertinaciter con- tendere.
Machacón, na. adj. Repizador, maçador; diz-se da pessoa enfadonha, fastidiosa na couAersação. Gravis, im- por tunus.
Machada. / Fato ou rebanho de bodes. Hircorum grex:
— (fam.) V. Necedad. Machado, m. M achado. V. Ha- cha, para cortar madeira.
Machaquería. /. (fam.) Caus- ticidade, importunidade.
Machaquero, ea. adj. V. Ma- chacón.
Machar, a. V. Machacar.
Machasor. m. Machasor; pala- vra hebraica que signifi- ca céu: — machasor; nome de um livro de orações mui- to usado entre os judeus nas grandes festas.
Machca./. (p. A. il/.jMachca; farinha de cevada, alimento ordinario dos indios.
Machear, n. Engendrar, os animacs, maior numero dft machos que de fêmeas. A:ii- malia másculos edere.
Macheta. /. (p. Gal.) Macha- diuha; pequeno machado.
Machetazo, m. Machetada; golpe de machete. Ictus cul- tro, machcerâ impactus.
Machete, m. Machete; sabre de dois gumes, recto e cur- to, que usam os artilheiros. Culter grandior, machcera; gen us : — (p. A.) machete ; íaca de mato usada pelos pretOR.
MAC
Machetero, m. Desbravador; o que abate as arvores e to- jo que impede a marcha. Viam sternens in silvis.
Machial. m. Monte abundante em arbustos e arvores silves- tres, aproveitáveis j^ara ¡Das- to dos animaes cai3rinos.
Machicülis. m. (mil.) V. Ma- tacanes.
Machihembrar, a. (art.) Embe- ber; unir duas peças de ma- deira pelas juntas de femea e macho. Cardinare.
Machina. /. (art.) Compasso; instrumento de que usam os chapellciros para cortar as abas dos chapéus : — (naut.) cabrea; machina para em- mastrear ou desmastrear as embarcações. Macli ina in. na- valibus ad malos navibus aptandos.
Machinete, m. (p. Mure.) V. Machete.
Macho, m. Macho; animal do sexo masculino. Mas, mas- cidus: — macho, mulo; ani- mal filho de cavallo e ju- menta ou de burro e egua. Mulus, i: — adj. macho, varonil, forte, robusto : — de litera; macho de liteira, egua de leziria. Applica-se á pessoa rude e estupida;
— macho; parte do colclie- te que se eiJgata na femea respectiva. Uncimis mascu- lits: — (art.) macho; peça que, entrando em outra, for- ma ou constitue algum in- strumento. Instrumenti pars másenla: — macho; mar- tello de bancada no cilicio de serralheiro. Ingens mal- leus: — cepo em que os fer- reiros têem a bigorna ]íq- qnenn. Seamnum ferrariam:
— macho; molde de areia ou barro em que so fundem os .sinos: — macho, broca; parte da fechadura que en- tra no buraco da chave : — macho; martello de estacar urna peça metallica : — ma- cho; a haste maior nos moi- nhos de vento: — V. Ee- manadera, nas alcaçarias ou fabricas de couros: — (bot.) masculina; na planta é a flor que fecunda a ou- tra de sua e.'pecie com o pollen dos seus estames: — (naut.) pl. machos; ferra-
MAD
geni cujas abas embebidas na madre do leme, e ali pre- gadas, giram dentro dos tu- bos: — macho; dente ou sa- liência que se deixa na pe- ça, pelas faces que hão de encaixar em outras: — (arcli.) V. Filar: — cabrio ó de cabrío. V. Cabrón: — de 2)arada; bode ensinado e acostumado a estar quieto em um ponto, para o gado se não dividir ou extraviar. Cieurafiis caper : — romo; mulo asneiro; o que nasce de cavallo e burra. Mas ex equo et asina natus.
Machón, m. (arcli.) Contrafor- te, esporão, gigante; obra que reforça a parede por alguma parte principal. Pi- la, a^dificii fulcriim ex opere lateritio seu cosmentitio.
Machorra./, (vidg.) Machorra ; ovelha estéril. Por extensão também se diz das outras fêmeas. Femina sterilis.
Machota. /. V. Machote.
Machote, m. Mascoto, malho; martello grande com que nas casas de moeda se pi- sam as jjequenas raspas ou fragmentos de oiro ou pra- ta, reduzinrlo-os a pó para os lavar. A machota ó ma- chote (loe. adv.); a golpe de malho, á martellada. Con- tundenter.
Machucadura. /. Machucadu- ra, pisadura, trilhadura; ac- ção e effeito de machucar. Contusio, onis.
Machucamiento, m. Y. 3Iachi- cadura.
Machucar, a. Machucar, es- magar, Irisar, trilhar. Con- tandere, comminuere.
Machucho, cha. adj. Machu- cho, judicioso, prudente, sen- sato. Sapienter agcns: — maduro; entrado cm idade.
Machuelo, m. dim. de Macho. Machinho: — o coração do alho. Alia par s interior.
Machlimacept. m. Machuma- cept; preparação de ojdío. de que os xnouros usam pa- ra excitar o appetite.
MadagaÍva. /. (ant.) Phautas- ma, espantalho.
Madama. /. Madama; termo appropriado do francez, pa- ra designar senhora. Domi- na, ce.
MAD 5
Madaiueo. m. (p. Lima.) Ma- damismo; reunião de mui- tas senhoras.
Madamisela. /. Rapariga ain- da muito nova, e que se in- culca já por senhora. Juve- nis femina munditiei affecta- trix.
Madan. m. (hist.) Madau; pe- queno edificio nas princi- paes estradas do Indostão, para descanso dos viajantes.
Madapolam. m. (com.) Mada- polam; tela de algodão que se fabrica na cidade d'este nome.
Madaeia. /. (bot.) Madaria (seni jícllos); genero de plantas da familia das compostas.
Madaeo. m. (zool.) jNIadaro (li- so, nú); genero de insectos coleópteros pentameros, da familia dos curculiónidos.
Madaroglosa. /. (bot.) Madra- glossa (língua sem pellos); genero de plantas da fami- lia das compostas senecioni- deas.
jNIadarosis. /. (physiol.) Mada- rosis; queda do pello ou ca- bello, particularmente das pestanas. E urna especie de alopecia local.
Madefaccion. /. (pharm.) Ma- defacção; operação que con- siste em humedecer certas substancias para a prepara- ção de medicamentos.
Madeficar. a. (pharm.) Madc- ficar; humedecer uma sub- stancia.
Madeja. /. Madeixa, negalho; porção de linha, lã, algodão ou seda, presa a uma aspa ou roda de tal maneira, que passada á dobadoira so pos- sa reduzir a novellos. Fila in longum convolnta: — ■ ma- deixa; porção de cabellos:
— (fid-) riiadeixa; homem afeminado, frouxo, deslei- xado. Homo segnis, piger:
— sin cuenda (fr.); nega- Ihos torcidos; qualquer cou- sa muito enredada ou em- baraçada. Bes implexa, im- plicata: — pessoa sem tom nem som nas suas cousas, palavras ou acções. Homo non sibi constans. Hacer ma- deja ó hacer hebra (fr.); fiar, correr lentamente; a^íplica- se aos licores ou xaropes espessos, quando escorrem.
6
MAD
Beber la madeja (fr.) V. De- vanarla. Saber vender sns madejas; saber vender o scu peixe ; ter sagacidade, astu- cia e esperteza : — entrope- zada. ¿Quién te aspó, por qne vo te devanaba? (rif.); Madeixa embaraçada ¿Quem te fiou porque te não dobou? Applica-se áquelles que co- meçando alguma cousa a embaraçam, deixaudo-a pa- ra que outro tenha o traba- lho de a pôr em ordem.
Madejeiros. m. pi. (art. p. Gal.) V. Cazoeira, Cazonal.
Madejeta. /. dim. de Madeja.
Madkra./. Madeira; todo o cor- po ligneo, paus e tabuado. Ligmim, i: — casco; unha de cavallo. TJngula, ce : — dei aire; pau do ar; pontas, cor- nos, chifres do animal: — en blanco ; madeira em bran- co; a que está trabalhada, mas sem pintura ou verni;í. Sangrar la madera; sangrar a arvoí-e; praticar- lhe umas incisões profundas , como succede com os pinheiros e mais arvores resinosas. Ar- borem incidere : — trompeta (bot.) V. Cecropia: — m. madeira; vinho da ilha da Madeira.
Maderada./. Madeirada; reu- nião de muitos madeiros. Lignorum copia.
Maderaje, m. Madeiramento; a madeira empregada n'um edificio, ou destinada para qualquer outro uso. Ligno- rum, trabium copia, conti- gvatio.
Maderamen, m. V. Maderaje.
Maderamiento. m. (ant.) V. Enmaderamiento.
Maderar. a. (ant.) V. Enma- derar.
Maderería./. Estancia de ma- deira. Talierna lignaria.
Maderero, m. Estanceiro ; ho- mem que vende ou nego- ceia em madeira: — janga- deiro; o que se encarrega de conduzir as jangadas ou balsas pelos rios. lÀgnorvm. vector, asportator: — V. Carpintero.
Maderico, llo, to. m. dim. de Madero. Pequeno madeiro.
Maderista, m. (p. Ar.) "V. Ma- derero.
Madero, m. Madeiro, tronco,
MAD
viga, lento, trave. Tignum, i: — de cuenta (natit.); pe- ças principaes, que consti- tuem a ossada de um na- vio. Primarice trabes in na- vi. Ser ?m madero (fr.); ser um madeiro, uma pedra; ser insensível a tudo quan- to ouve e vê.
Maderüelo. m. dim. de Made- ro. Madeiro pequeno.
Madgiar. adj. V. Magjiar.
Madianita. adj. Madianita; diz-se do que é relativo ou pertencente á Madian: — s. madianita; o natural de Maclian. Os madianitas fo- ram pela maior parte ex- terminados por Moysés e Gedeáo.
Madio. m. (arif.) Maio; o quin- to mez do anno.
Madiós. (expr. ant.) V. Par Dios ó por Dios.
Madona. /. Termo tirado do italiano que significa ima- gem da Virgem Mae. Em- prega-se algumas vezes, ca- pricliosamente, por senhora ou minha senhora.
Mador, s. m. (med.) Especie de transpiração cutânea.
Madoroso, adj. (med.) Húmi- do, humedecido.
Madovino. m. Madovino; moe- da de oiro piemonteza.
Madras, m. (com.) Madras; certo tecido de algodão e seda fabricado na índia.
Madrastra. /. Madrasta; mu- lher casada com viiivo que tenha filhos do primeiro ma- trimonio. Noverca, (b: — (germ.) prisão, cárcere, ca- deia. Carcer, eris: — (fig.) madrasta; mãe que maltra- ta os filhos: — (fiff-) nfia- drasta; applica-se também á terra árida e ingrata, e em geral a. tudo que preju- dica ou incommoda. No- verca.
MadrÁtidas. m. pi. (Jiist.) Ma- dratidas; individuos de uma dynnstia arfibe que reinou na Mauritania pelo espaço de 130 annos, e que foi des- truida nos principios do sé- culo X pelos fatimitas.
Madraza. /. (fam.) Mãe mui- to condescendente, que dá excessivo mimo aos filhos. Mater filiis nimium indvl- gens.
MAD
Madre. /. Mãe; a mulher ou fêmea do animal, a respei- to do filho que pariu. JSla- ter. genetrix: — madre; ti- tulo que se dá ás religiosas professas. Mater: — regen- te, governante, directora; mulher que nos hospitaes e casas de Iiosjdícío ou reco- lhimento tem a seu cargo, em parte ou na totalidade, o go^■erno de taes habita- ções. Giibernafrix, icis: — (fig.) mãe; causa, origem de que alguma cousa procede, como: la ociosidad es madre de todos los vicio s ; a ocio- sidade é mãe de todos os ví- cios: — madre, útero, ma- triz; parte cm que as fêmeas concebem e alim.entam o fe- to. Matrix, icis: — madre; o leito do rio, dentro das margens. Alvevs, ei: — se- dimento, lia, pé, borra; a parte mais grossa e espessa do vinho ou do vinagre que assenta no fundo da cuba ou vasilha. Vini avt aceti sedimenivm: — mãe d'agua; a fonte d'onde ella nasce, ou o reservatório d'onde parte e se deriva pelos en- canamentos, canos meno- res ou secundarios. Incile, aqncedvctns primarias: — de leche. V. Nodriza: — pa- tria; mãe patria; o estado, em referencia á sua depen- dencia ou colonias: — políti- ca. V. Suegra, e alguns tam- bém assim chamam ámadras- ta:— señora. V. Abítela. Len- gua madre; linaua mãe; lingua d'onde outra se de- riva. Esa es, ó no es la ma- dre del cordero (fr. jam.) ; não vae por ahi o gato ás filhoses. Sacar de madre a alguno (fr. fg.); pôr em apuro, inquietar o animo de algnem, faze-lo perder a paciencia . Pamas madres (agr.); ríimos mestres; os ramos mais grossos de uma arvore: — (anat.) V. Ma- triz. Dura madre y piama- ter (anat.); duramater e piamater; duas das mem- branas que cobrem o ce- rebro: — (naut.) madre; principal madeiro sobre que se fundam e apoiam as de- mais partes de certas peças:
MAD
— de niños (med.); espe- cie de epilepsia; enfermi- dade parecida com a gotta coral. Ayaa madre (chim.); agua mile; agua salina e espessa que já nao pode crystallisar.
Madkkar. n, (fctm.) Eepetir a voz de màe. as creancas.
Madrecica, lla, ta. /. dim. de Madre. Máesiaha: — ovario das aves. Aviam m,atrix.
Madkeclavo. m. Cravo da In- dia que fica dois annos so- bre a arvore. Caryopkili aromatici fructus.
Madrenaga. /. (comm.) Madre- naga; especie de panno de algodào tecido com tio de palmeira, que se fabrica nas Philippinas.
I\1adrexa. /. V. Almadreña.
Madruperla. _/. (zool.J Madre- pei'ola; concha quasi redon- da, de quatro a seis polle- gadas de diámetro, escura e áspera pela parte externa, e nacarada pelo interior. Pertence a urna especie de molluscos do genero avicula.
Madrépora. /. (zool.) Madré- pora; genero de jDolypeirus pedregosos e porosos, da di- visão dos lamelliformes ou subdendroides ramosoS; pró- prios das regiões intertropi- caes.
Madrepórico, ca. adj. (mia.) Madrepórico; que contém madreporas.
Madreporífero, ua. adj. (zool.J Madreporifero; que é abun- dante de madreporas.
Madreporita. /. (mili.) Mad re- ponta; variedade de carbo- nato de cal de cor pardo es- cura, similhante ao coral, e que é resultado da crystal- lisaçào.
Madrero, ra. adj. (fam.) Ma- dreiro, philomater; diz-se da creanca que anda sempre agarrado ou cosido á màe, e que muito a estima. j
Madreselva. /. (hot.) Madre- | silva; genero de plantas da ¡ familia das caprifoliáceas, | apreciadas pela sua bonita ; folhagem e exeellente aroma i das flores. !
Madrigada. /. (ant.) Mulher j que pela segunda vez con- : trahiu matrimonio. Mulier \ bis nupta. \
MAD
Madrigado, da. adj. Castiço; diz-se do touro e de outros aniniaes que já castiçaram. Taurusadriiitisarias : — (fig.) pratico e experimentado na copula. Callidas, versutas.
Madrigal, m. (poet.) Madrigal ; composição poética em ver- sos endecasylabos entresa- chados com alguns heptisy- labüs. Ordinariamente é de pouca extensão, nao tanto como o epigramma, ao qual genero também pertence. Foematii genus: — madri- gal; peça composta para vozes sem acompanhamento, que esteve muito em voga desde o principio do xvi sé- culo até principios do sécu- lo xvii.
Madrigalejo. m. dim. de Ma- drigal. Pequeno madrigal.
Madrigalesco, ca. adj. Madri- galesco; applica-se ao es- tylo da musica dos madri- gaes.
Madriguera. /. Madrigueira; toca, lapa, cova, onde se re- colhem os coelhos e alguns outros animaes. Cunicalus, i : — (fig.) toca, latibulo, es- conderijo; logar retirado e escondido, residencia degen- te de maus costumes e má vida. Latibulum, recessus.
MadrileSo, KA. adj. Mudrilen- se; natural de Madrid: — Matritensis.
Madrilla. /. (p. Ar.) V. Boga, peixe de rio.
Madrillera. /. (p. Ar.) Appa- relho para pescar o peixe miúdo. Instrumentwm pisca- torium.
Madrina. /. Madrinha; a mu- lher que leva uma creança á fonte baptismal. Lustralis mater: — madrinha; mulher que acompanha outra que vae tomar estado. Prónuba, ce: — madrinha, protectora; mulher que protege a al- guém em algum negocio ou pretensão. Fatrona, ce .• — V. Faidal, columna de ma- deira : — lançadeira, ou fia- dor de subjugar ; correia ou corda que une dois cavallos ou animaes de tiro para ca- minharem com igualdade. Lorum bijuges connectens: — (ant.) V. Madrastra. Al madrina, que eso ya me lo
MAD 7
sabia (rif.); isso é mais ve- lho que a sé, mais antigo que azeite e vinagre nas ten- das : — (naut.) V. Escora, na sua primeira accepçào : — escora, esteio, espeque ; peça com que se reforça ou fiima outra peça.
Madriz. /. (ant.) Matriz, útero, madre : — (ant.) matriz, igre- ja, cidade principal : — logar em que a codorniz faz ninho, ou o sitio em que se cria o ouriço do mar quando está em terra. Ortygometra, echi- ncemetra: — (proü.) canal que conduz a agua para a irrigação das terras.
Madrona. /. (fam.) Màe dema- siado carinhosa e condescen- dente pai'a os filhos. Indul- yeus nioiis mater: — (ant.) V. Matrona.
Madroncillo, m. (iuus.) Moran- go. V. Fresa.
Madroñal, m. Medronhal; lo- gar plantado de medronhei- ros. Ager arhutis consitas.
Madroñera. /. V. Madroñal.
Madronero. m. (Mure.) V. Ma- droño, arvore.
Madroño, to. (bot.) Medronhei- ro ; genero de plantas da fa- milia das ericáceas, com va- rias especies arbóreas e ar- bustivas, todas perennaes : — medronho; fructo de me- dronheiro. Arbutum, i.
Madronuelo. m. dim. de Ma- droño. Medronhosinho.
Madrugada. /. Madrugada, al- va, aurora, diluculo. Dilu- culum, prima lux: — madru- gada;~ acçào de madrugar. Antelucana de lecto surre- ctio. De madrugada (fr.); de madrugada, ao amanhecer, muito cedo. Frimo mane, prima luce.
Madrugador, ra. s. Madruga- dor; o que madruga. Dilu- culo eviyilans.
Madrugar, n. Madrugar, ma- tinar; levantar-se cedo, ao amanhecer. Primo, miãto mane sur gere: — (fig-) ma- drugar; antecipar-se para qualquer fim. Frceripere, anteverterè. No por mucho madrugar amanecemasaína, o mas temprano (fr.); nem por muito madrugar ama- nhece mais cedo.
Madrugón, m. Grande madru-
8 MAD
gsida. Evigilatio, antelucana siirredio.
Madruguero, ka. adj. (ant.) Madrugador ; que madruga, que se antecipa fora do cos- tume. Antelucana, pye.cox.
Maduina. /. Maduina; moeda de oiro joiemonteza.
Maduración, f. Maduração, sa- zonamento; acção e effeito de amadurecer. Maturatio, onis: — (med.) maturação; estado de um abcesso (jue caminha para sua madurez.
Maduradero. to. Madureiro; logar próprio para amadu- recer as fructas. E synony- mo de Madurero.
Madurador, ra. adj. Madura- dor; que amadurece ou faz amadurecer, v.ff., sol madu- rador. Maturans, . antis.
Maduramente, adv. Madura- mente ; com madureza, atten- tamente, consideradamente. Frudcnter.
Maduramiento. m. (ant.) V. Maduración: — (fig. ant.) perfeição, conclusão, bom êxito de algum negocio.
Madurante.^, a. de Madurar. Maturans, antis.
Madurar, o. Madurar, ma- turar, sazonar ; fazer ama- durecer os fructos. Também se usa como neutro. Matn- rare, maturescerc — (fig.) fa- zer as cousas maduramente, estudar um negocio, dirigi-lo de maneira que tenha bom êxito. Capta maturar e: — n. (fig.) amadurecer; crescer cm idade, juizo e pruden- cia. Ad maturitatem perve- nire : — a. (med.) madurar; amadurecer ¡Dor meio de agentes therapeuticos a for- mação do pus n'um abcesso. Coqiiere, ad maturitatem jjerducere.
Madurativo, va. adj. Matura- tivo, maturante; que tem virtude de maturar. Matu- rans, antis: — m. (fig. fam.) correctivo ; meio que se ap- plica para abrandar e mo- derar a irritação de uma pessoa, dispondo-a a favor d'uma outra pessoa ou cou- sa. Tjenimentum, i : — adj. (pharm.) maturativo; qua- lificação dos tópicos que se usam para favorecer e ac- celerar a elaboração do pus
MAE
ou suppuração de um tu- mor:— maturativo; diz-se do estimulante que obra excitando as propriedades vitaes c reanimando as par- tes que carecem de vigor,
Madurazox. /. (ant.) V. Ma- durez.
Madurero. m. V. Maduradero,
Madurez. /. jMadurez, madura- ção; estado do fructo maduro ou sazonado. Maturitas, atis : — (fiff-J circumspecção, siso, prudencia.ilfa¿M?-¿/«s,a/;¿s: — (fig.) perfeição de uma cousa. Maturitas, atis: — (med.) ma- durez, maturação; estado de um abcesso em que se formou completamente o pus.
Madureza. /. (ant.) V. Ma- durez.
Madurísimo, ma. oxlj. sup. de Madtiro. Maduríssimo. Ma- turissimíis, a, um.
jNIadurgada. /. (ant.) V. }Ma- drugada.
^Maduro, ra. adj. Maduro, ma- turo, sazonado; que attin- giu a madurez. Maturus, a, um: — (fig-) maduro, cir- cuiBspecto, judicioso, sabio, sisudo. MatuTus, a, um : — maduro, velho, idoso : — (fig.) maduro; diz-se do ne- gocio ou pi-etensâo que está em estado de dar o resulta- do que d'ella se espera.
MÁes. adv. e conj. (ant.) V. Mas.
Maesa. /. (zool.) V. Abeja maesa.
Maese. m. (ant.) V. Maestro : ■ — coral.Y. Juego de manos, por agilidade, etc.
IMaesil. m. V. Maestril.
Maeso. m. (ant.) V. Mc.ese.
Maestat. /. (ant.) V. Majes- tad.
Maestoso. adj. (mus.) Maes- toso ; termo italiano que si- gnifica magestoso, o qual junto a outro que marque o movimento, lhe dá um certo grau de lentidão mais pro- nunciado, e indica uma exe- cução grave, e assim se diz: andante maestoso; andante magestoso.
Maestra. /. Mestra; mulher que ensmíi. Alagistr a, prae- ceptrix: — mestra; mulher de qualquer mestre. Magis- tri, opi fieis uxor : — (zool.) V. Abeja maestra : — mestra;
MAE
tudo que instrue ou ensina, como: la historia es maes- tra de la vida ; a historia é a mestra da vida. Magistra, ce: — i^l. (naut. ant.) mes- tras; as velas maiores.
Mães IRADAMENTE, adv. m. (ant.) Destramente, ames- tradamente, engenhosamen- te. Dextere, affabre.
Maestkadgo. m. (ant.)Y. Maes- trazgo.
íMaestrado, da. adj. (ant.) Amestrado, dextro, ensina- do, artificioso. Dester, calli- dus.
Maestraje, m. (ant.)Y. Maes- tria, na accepção de mestre de navio.
Maestral, m. V. Maestril : — adj. magistral; de mestre ou magisterio. Ad equestris or- ãinis prKfectwn seu prce- fecturam pertinens : — (aiif.) V. j\[aji.'¡tral : — (mar.) V. Noroeste no Mediterrâneo. Corus, i.
jMaestralizar. n.(iHar.) V. No- roestear no Mediterrâneo. In corum declinare.
Maestramente, adv. (ant.) Ma- gistralmente; como mestre. IDextere.
Maestrante. m. Cavalleiro que pertence a alguma das so- ciedades reaes de cavallaria ou de equitação. Cvjnsdam ordinis equestris sodalis.
Maestranza./. Mestrança; reu- nião de operários destinados nos arsenaes á construcção e reparo das embarcações ou de seus apetrechos. Na- valium opificum socictas : — sociedade real de cavalleiros, cujo instituto é exercitarem- se no manejo e destreza dos cavallos. Equestris ordo qui- dam : — (ant.) armazém ; lo- gar de um arsenal em que es- tão as madeiras, cabos, lo- nas e mais objectos Nava- lium armamentorum offi- cina : — (mil.) officina ; casa onde se fazem ou concertam armas e objectos correspon- dentes ao material de guer- ra : — local ou edificio que occupam estas officinas.
Maestrar. a. (ant.) V. Amaes- trar.
Maestrazgo. ?n. Mestrado ; di- gnidade de mestre em qual- quer das ordeug militares.
MAE
Equestris ordinis prcefe- ctura: — commcndas rnafyís- traes; territorio da jurisdic- çào do mestre. Equestris or- dinis prcpfedi ditio : — (ant.) qualidade, exercício de mos- tre, especialmente em arte. Fabrile magisferium. Maestrk. m. Mestre ; o supe- rior de qualquer ordem mi- litar. ^gMCs/j-i-s ordinis prce- fectus: — (ant.) mestre, pre- ceptor : — coral. V. Jaego de manos, por agilidade, etc. :
— data (ant.); notario, es- crivão : — ó maestro de hos- tal (hist.); vedor; na casa real de Aragão era o indi- viduo que cuidava do go- verno ecoi\oxmQ.o.CEconomus:
— de campo (mil.); mestre de campo, hoje coronel ; — de campo general; mestre de campo general ; official superior da milicia a quem se confiava o commando dos exércitos. Legatns, i : — de jarcia (nant.); mestre: o que tem á sua conta o appa- relho e velame dos navios. Navis armamentorum prce- fectus : — de raciones ó de viveres; despenseiro do na- vio. Gran mestre ; grâo- mestre ; chefe ou cabeça de differentes corpos ou ordens. Magister.
Maestrear, a. (ant.) Assistir, ou entender, com outros, em alguma cousa como mestre. Rei tanquam magistmm adesse: — 71. (fam.) dogma- tisar ; fazer de mestre. Ma- gistmm sese jactare, magis- tri instar agere : — (agr.) descarregar; alliviar a vi- nha, deixando ao sarmento um palmo de comprido, para o preservar das geadas até que chegue o tempo de se podar. Vites, pahnipedati palmite relicto, putar e : — (arf.) nivelar alguma pare- de ou tabique. Parietem ad lihellam diicere, erigere : — (nant.) V. Maestralizar.
AÍaestreciomar. VI. (ant.) V. Jvego de manos, por agili- dade, etc.
Maestreescuela, m. V. Maes- trescuela,.
Maestrepasquix. m. (ant.) V. Pasquin.
Maestresai-a. m. (ant.) Mes-
MAE
tre-sala, trinchante ; domes- tico que assistia á mesa de um fidalgo, trinchava as iguarias, e as servia aos commensaes. tJsava para com o amo a cerimonia de prova-las primeiro á mesa para o certificar de que nâo estavam envenenadas. Mejí- Srt? straetor, p)rcegi(stator.
Maestrescolía. /. Mestre-esco- lado ; dignidade de mestre- escola. Gyrnnasiarchce mti- nus.
Maestrescuela, m. Mestre-es- cola ; dignidade de algumas igrejas cathedraes, que anti- gamente ensinavam as scien- cias ecclesiasticas. Scholce prcefeetus : — V. Cancelario em algumas universidades.
Maestria. /. Mestria, habili- dade, saber. Ars, industria, peritia: — magisterio; en- tre os regulares a quali- dade de mestre. Magiste- rium, ii : — ofíicio de mes- tre nas embarcações. Ques- tura , annonce prcefectura in navihus : — (ant.) engano, estratagema. Dolus, falla- da: — (ant.) remedio, me- dicina : — (ant.) machina, engenho bellico : — de la cámara (ant.); emprego e officio no palacio real. Offi- cium quoddam domas an- gu stoi.
Maestril. m. (agr.) Cellula de favo de mel, no interior da qual se transforma em inse- cto a larva da abelha. Al- vearii cellula, qua apis fe- mina; larva metamorphosin subit.
Maestrillo. m. dim. de Maes- tro. Mestresinho. Cada maes- trillo tiene su librillo (rif); cada qual tem seu pensp.r.
Maestro, m. Mestre, professor;' o que ensina alguma arte ou sciencia. Magister, tri: mestre; o individuo que em algum officio mechanico era approvado, e o exercia pu- blicnmcnte. Fabriles operes rite exercens : — mestre; ar- tista que emprega alguns oíEciaes por sua contíi, ou trabalha sobre si. Fabriles operes rite exercens: — mes- tre; pratico e versado em qualquer materia. Exper- tas, peritus : — doutor ; in-
MAE 9
dividuo que tem o grau su- perior em philosophia, con- ferido por alguma universi- dade. Magister, tri: — maes- tro; musico compositor; co-* mo: Rossini es un maestro ; liossini é um maestro : — mestre; titulo com que nas oídeiis religiosas se galar- doavam os religiosos bene- méritos, ou quando se llies concedia o cargo de ensi- nar, chamando-se-lhes pa- dres mestres. Magister, tri :
— (ant.) V. Cirujano: — mestre; ajDplica-se particu- larmente aos grandes pin- tores que têem illustrado as escolas. Magister, tri: —
— adj. mestre, mestra; tem applicação a certas obras ou artefactos, que jior serem principaes, ou acabados com perfeição e artificio, se re- putam notáveis em seu ge- nero: — (fig-) mestre; ap- plica-se ao irracional ades- trado, como perro maestro, halcón maestro; cão mestre, falcão mestre, etc. Edoctus, mansuefactus , domini nufi- bus parens : — m. (ant.) mes- tre, gran-mestre de alguma ordem militar: — aguañón; official encarregado das aguas e fontes, que sabe a hydraulica. Hydraulicce ar- tis p>eritus: — ai cémbalo; ensaiador; o que dirige os actores ou a orchestra nos ensaios : — de altas obras. V. Verdugo: — de armas; mestre de esgrima. Lanista, Cd: — de capilla; mestre de capella; professor de musi- ca, compositor d'esta para os templos, e o que nas func- ções da igreja dirige os mú- sicos e cantores batendo o compasso. Chori magister:
— de ceremonias ; mestre de ceremonias; individuo que nos templos regula as cere- monias segundo o ritual. Ri- tuiim magister: — de cocina; mestre de cozinha, ou mostre cozinheiro. Coquorum ma- gister, pro'fectus : — de es- cuela; mestre de escola, mestre de meninos, a que hoje se chama mestre ou professor de instrucção pri- maria. Imdimagister , tri :
— de hacha; carpinteiro de
10
MAa
macliado : — ãe. liomias y roturas. V. Ilernista: — ãel sacro palacio ; mestre do sa- cro palacio; empregado do Ijalacio pontificio, que tem a seu cargo o exame dos li- vros que hão de ser publi- cados. Magister sacri pala- tii: — de la nave. V. Pilo- to : — de llagas. V. Ciru- jano : — de novicios ; mes- tre de noviços; religioso que nas communidades dirigia e ensinava os noviços. Novi- tiorum majister aptid cceno- hitas : — de obras ; mestre de obras; o que cuida da parte material da construcção de um edificio sob o plano de um arcliitecto : — en ar- tes ; mestre em artes; titulo que se dá ao que obtem o grau maior de philosophia. Philosophice doctor : — üs- iñritual. V. Director espiri- tual : — mayor; piúmeiro ar- chitecto. Architectus publi- cus : — racional (ant.p. Ar.J ministro das finanças cu da fazenda. Al maestro cu- chillada (fam.); mestre das catanadas ; usa-sc esta ex- pressão quando se emenda cu corrige alguém que pre- sume saber ou entender de uma cousa. El ejercicio hace maestro (jr.); usa e se- rás mestre/ — mestre ; em geral é todo o chefe de iim estabelecimento artístico. Magister, tri : — (naiit.) mastro mestre de uma em- barcação : — mayor de la fábrica de navios ; enge- nheiro naval, ou director das construcções marítimas : — de vela ; mestre de velas ; aquelle que as corta e sabe mandar fazer.
Maforte. m. (ant.) Toucado proi)rio das mulheres casa- das e das viuvas religiosas: — especie de capa ou chla- myde que usavam os mon- jes egypcios, que lhes cobria o collo e as costas.
Magacen. m. (ant.) V. Alma- cén.
Magada. /. (mus.) V. Maga- dis.
Magadaña./, (ant.) Phaiitasma, espantalho.
Magadis. /. (mus. ant.) Maga- dis; lyra de vinte cordas
MAG
afinadas em oitava de duas cm duas, usada entre os gregos. Magallana. /. (bot.) Magal- lana ; genero de plantas da familia das tropeoleas. Maganel. m. (ant.) Maganello; machina de guerra própria para bater muralhas. Belli- ciim quoddam tormentum op- pugnando aptiim. Maganto, ta. adj. (ant.) Me- lancólico, doente. Moestus, a, um. BIagaña./. (ant.) Escaravalho; falta de continuidade que fica no interior da peça de artilheria por ter sido mal fundida. JEnei tormenti bellici prava conflati sca- bredo interior: — (ant.) as- tucia, dolo, ardil. Insidice, dolus. Magae. (conj. ant.) V. Aunque: — m. magar ; nome dado a certos mágicos de Mingrelia. Magarzuela. /. (bot.) V. Man- zanilla hedionda. IMagdalena. /. Bolo composto de assucar, summo de li- mão, farinha, ovos, e mais substancias. Magdalenitas. /. ^jZ. (rel.)M.ai- gdalenitas; religiosas que se dedicavam á conversão das pessoas de sexo feminino, que já tinham perdido o pudor. Magdaleon. m. (pharm.) Ma- gdaleào; nome dos medica- mentos que se conservam enrolados á maneira de cy- lindros, e particularmente dos emplastros e das mas- sas pilulares. Magdalides, magdalia. Magee. (conj. ant.)V. Aunque. Magha.to. (chron.) Magha; no- me do primeiro mez dos ín- dios. IMagia, Mágica. /. Magia, ma- gica ; sciencia ou arte Hup- posta que ensina a obrar cousas prodigiosas: — (fig-) magia, fascinação, presti- gios, encanto de alguma pes- soa ou cousa : — blanca ó na- tural; magica branca ou natural ; a que com o auxi- lio de causas naturaes obra offeitos extraordinarios e surprehendentcs, que á pri- meira vista parecem sobre- naturaes. Natíiralis magia :
MAa
— negra ; magica negra ou diabólica; arte supersticio- sa e abominável que pre- tende illudir o vulgo, fa- zendo-o crer que com o au- xilio ou intervenção dos es- píritos infernaes se pode go- sar tudo, por mais dífficil e extraordinario que seja. Su- perstitiosa magia. MÁGICA. /. V. Magia. Mágico, ca. adj. Magico ; per- tencente á magia. Magicus, a, um: — (jig.) magico, ma- ravilhoso, extraordinario, so- brenatural : — m. magico, encantador, mago. Magus, incantator. Linterna mági- ca. V. Linterna. Magidáride. m. (bot.) Magída- ride ; genero de plantas da família das umbellíferas. Magiella. /. (arit.) V. Mejilla. Magilo. m. (zool.) Magilo ; ge- nero de moUuscos gasteropo- das. Magilla. /. (ant.) V. Mejilla. Magín, m. (fam.) V. Imagina- ción : — entendimento, juizo. Magines, m. pi. (ant.) V. Lná-
genes. Magismo, m. (philos.) Magis- mo ; doutrina dos sacerdo- tes da antiga Pérsia. Magisterial, adj. Magistral ; que pertence ao magisterio. Ad magistcrium j)ertinens. Magisterio, m. Magisterio ; exercício, sciencia de mes- tre em relação aos seus dis- cípulos. Magislerium, ii: — magisterio ; qualidade ou grau de professor que se confere em alguma faculda- ãe.Magisterium,magisfridi- gnitas, gradus: — magiste- rio ; corpo collectivo dos mes- ti-es ou professores : — (fiff-) gravidade aííectada e pre- sumpçosa no que se faz ou aconselha. Affcctata gravi- tas: — (pharm. e chim.) ma- gisterio; nome com que an- tigamente se designavam os compostos, ]3rincipalmen- te mineraes, a que se attri- buiam virtudes superiores, e cuja preparação era feita secretamente nas boticas : — V. Precipitado: — de azu- fre; enxofre obtido pela pre- cipitação de um sulphureto: — de bismuto; magisterio de bismutho, sub-nitrato de bis-
MAG
inutho: — de jalapa; ma- gisterio de jalapa; resina de jalapa.
Magistrado, m. Magistrado; toda a pessoa revestida da auctoridade publica com po- der e jurisdiceão. Magistra- tus, us: — (a7if.) magistra- tura; dignidade ou emjare- go de magistado. Magistra- tus, lis: — magistratura: cor- leo, assembléa, conselho dos magistrados. Magistratus : — qualquer tribunal. Sena- tus, US. Magistrados extraor- dinarios {hist.); magistra- dos extraordinarios; os que se creavam em Roma em circumstancias anormaes, como os dictadoi'es: — mayo- res; magistrados maiores; os nomeados nos comicios por centurias, como os cón- sules e os ¡pretores : — me- nores; magistrados meno- res; os de auctoridade limi- tada, e nomeados nos comi- cios por tribus, como os tri- bunos: — ordinarios; ma- gistrados ordinarios; os que persistem era todo o tempo para a policia e administra- ção das cidades, como os pre- tores e tribunos.
Magistral, adj. Magistral; de mestre. Magistralis, le: — magistral, decisivo, fallando do tom ou maneira de deci- dir: — magistral; appli- ca-se a um dos quatro ca- nonicatos de officio, cujo em- prego é pregar. JSlagistra- lis: — m. individuo que ob- tém o canonicato chamado magistral: — (pJiarm.) ma- gistral; bebida auti-vene- rea. Composiciones magis- trales; composições magis- traes; as preparações que o boticario deve preparar na própria occasião, á vista da receita.
I^Iagistralmente. adv. m. Ma- gistralmente; com mestria, como mestre. Ut magistrum decet : — magistralmente ; em tom imperioso.
Magistratura. /. Magistratu- ra; cargo, dignidade de ma- gistrado. Magistratus na- mus, di guitas: — magistra- tura; o tempo que dura o cargo de magistrado : — ma- gistratura; corpo, classe de
MAG
magistrados: — magistra- tura; a carreira da toga.
jMagma./. (chim.) Magma ; mas- sa espessa e gelatinosa: — magma; linimento espesso, que apenas contém liquido para evitar d'esta maneira que se estenda e que escor- ra quando se applica: — magma; sedimento ou ma- teria espessa que fica de- pois de espremidas as par- tes mais fluidas de alguma substancia.
Magna, m. (ant.) V. Maná.
Magnala. /. (xihys.) Magnala; o supposto espirito da agua.
Magnánimamente, adv. m. Ma- gnánimamente; de um modo magnánimo. Magno animo.
Magnanimidad./. Magnanimi- dade, grandeza de animo. Magnanimitas , atis.
Magnánimo, ma. adj. Magná- nimo, generoso, liberal, de alma grande. Magnanimus, a, um.
Magnate, m. ]\Iagnate, gran- de, potentado; pessoa illus- tre, principal ou influente de alguma cidade, provin- cia ou reino. Usa-se com- mummente no plural. Pro- cer, óptimas.
Magnesia. /, (chim.) Magne- sia; especie de terra bran- ca, alcalina e pulverulenta, leve, insípida, insolúvel na agua, solúvel nos ácidos, que se usa na medicina. Ma- gnesia, lactenm: — (ant.) magnesia; entre os alchi- inistas se chamava assim ;l pedra dos sabios ou ao mer- curio philosophal: — magne- sia; uma das oito terras cruas por largo tempo pri- mitivas, que boje se conhece ser o oxydo de magnesio.
Magnésico, ca. adj. (chim.) Ma- gnesiano, magnésico; deno- minação das preparações que têem por base a ma- gnesia: — magnesiano; da magnesia.
IMagnesio. m. (chim.) Magne- sio; metal sollido, branco, parecido com a prata, duro, brilhante, que entre outras pi'opriedaees tem a virtude de decompor a agua á tem- peratura ordinaria, e pro- duz a magnesia, combinan- do-se com o oxygenio.
MAG
11
Magnesita. /. (min.) Magnesi- ta; tri-silicato de magnesia hydratado, que vulgarmen- te se conhece pelo nome de esjjuma do mar.
Magneta. /. (ant. phys.) Ma- gneto, pedra imán, bússola.
Magnéticamente, adv. m. Ma- gneticamente; de uma ma- neira magnética.
Magnético, ca. adj. (phys.) Ma- gnético ; relativo ou perten- cente á pedra imán ou ao magnetismo. Magneticus, a, um. Acimuth magnético; azi- niuth magnético ; medida da declinação magnética. Agu- ja magnética; agulha ma- gnética; barrinha de aço to- cada pelo imán, por meio do qual adquiriu proprie- dades magnéticas. Atracción magnética; attracção ma- gnética ; propriedade que possue o imán de attrahir o ferro e o aço. Corriente ma- gnética:, corrente magnéti- ca. V. Corriente. Emplasto magnético ; emplastro ma- gnético; emplastro que usa- vam os antigos, que tinha por base um mixto de iguaes partes de enxofre, antimo- nio e arsénico. Ecuador ma- gnético. V. Ecuador. Flui- do magnético. V. Fluido. Maridiano magnético; me- ridiano magnético ; plano perpendicular á direcção da agulha magnética. Sueño magnético; somno magnéti- co; estado de um individuo que se adormece pela in- fluencia do magnetisador. Torbellino magnético; tur- bilhão magnético; materia magnética que se despren- de dos polos do ¡man, e em virtude da qual um corpo é impellido a unir-se com ou- tro que tem menos facili- dade para mover-se : — (fiff-) magnético, sympathico.
Magnetismo, m. (phys.) Magne- tismo; propriedade que o imán possue de attrahir o aço e o ferro. Magnética vis, virius: — magnetismo; gru- po de phenomenos resultan- tes da propriedade magné- tica do imán; — animal; magnetismo animal; influen- cia reciproca que se exerce entre alguns individuos, em
12
MAO
virtude da liarLoouia de re- lações que se estabelece, já pela sensibilidade physica, já pela vontade ou pela ima- ginação, em que os priuci- paes phenomenos sào a so- nolência, o somnambulismo e ura estado convulsivo: — terrestre; magnetismo ter- restre; acção que parece exercer a terra sobre a agu- lha magnética, consideran- do o nosso globo como um grande iman de polus op- postos.
Magnetización. /, (phys.) Ma- gnetisaçào; acçào de ma- gnetisar ou dar a virtude magnética ao ferro, friccio- nando-o contra o iman: — raagnetisação; acç^lo de ma- gnetisar uma pessoa ou um animal: — maguetisaçào ; es- tado de uma pessoa ou cousa magnetisada: — magnetisa- ção; influencia exercida vo- luntaria ou involuntaria- mente por um individuo em outro.
Magnetizado, da. adj. Magne- tisado; que soffreu a magne- tisação.
Magnetizador, ra. s. Magne- tisador; o que maguetisa.
Magnetizar, a (phys.) Magne- tisar; communicar, pôr em acção o fluido magnético, fazendo com que se desen- volva n'algum corpo, como succede com o ferro. Ferro magneticam vim infundere: — V. Imantar.
Magnetofenia. /. (phys.) Ma- gnetophenia; parte da pby- sica que trata dos phenome- nos ou efíeitos magnéticos.
Magnetofónico, ca. adj. (phys.) Magnetopheuico ; pertencen- te ou relativo á magneto- phenia.
Magnetóideo, dea. adj. (phys.) Magnetoideo ; relativo ou pertencente á magneitoides.
Magnbtoides./. (phys.) Magne- toides; divisão da magneto- logia, que comprehende iu- dos os factos que apresentam grande analogia com os phe- nomenos magnéticos, mas sem identidade com estes.
Magnetojenia. /. (phys.) Ma- gnetogenia; parte da phy.si- ca que trata da producçào dos efifeitos magnéticos.
MAG
Magnetojénico, ca. adj. (phys.) Magnetogenico; relativo ou Ijertencenteámagnetogenia.
Magnetólogo. m. (phys.) Ma- gnetologo; pessoa que se de- dica á magnetologia, ou que é versado n'este ramo de sciencia.
Magnetolojia. /. (phys.) Ma- gnetologia; tratado acerca do iman e do magnetismo: — magnetologia; nome ge- nérico que comprehende a sciencia do magnetismo ani- mal, seus meios, resultados, causas e effeitos.
MagnetolÓjico, ca. adj. (phys.) Magnetologico; relativo ou pertencente á magnetologia.
Magnetómetro. m. (phys.) Ma- gnetometro; apparelho para dar a conhecer e comparar as forças attractivas das di- versas classes de imans ou magnetes.
Magnetoteckia. /. (phys.) Ma- guetotechnia; parte daphy- sica que trata das operações e instrumentos usados para artificialmente produzir o estado magnético.
Mágnetotècisico, CÁ.adj.(2)hys.) Magnetotechnico; jDerteu- cente ou relativo á magne- totechnia.
Magníficamente, adv. m. Ma- gnificamente, cora magnifi- cencia, sumptuosa, esplen- didamente. Maynifice.
Magnificar, a. Magnificar, en- grandecer, exaltar. Magaiji- care, laudibus extollere: — (phys.) magnificar; em ópti- ca significa o mesmo que augmentar, exagerar.
Magníficat, m.. (rei.) Magnífi- cat; cântico da Virgem, as- sim chamado por começar por este termo latino. Ma- gníficat.
Magnificencia. /. Magnificen- cia, generosidade, munificen- cia. Magnificenfia , ce : — ma- gnificencia, pompa, sumptuo- sidade. Magnificentia, ce.
Magnífico, ca. adj. Magnifico, esplendido, pomposo, llhis- tris: — magnifico, escellen- te; a proposito para o fim que se deseja: — magnifico; perfeito, de mérito extraor- dinario. Magníficos señores (hist.); magníficos senhores; titulo de honra e de digni-
MAG
dade que no século v foi outorgado exclusivamente aos patricios. Magnificus : — magnifico; titulo conferido ao soberano conselho de algu- mas republicas suistas. Au- toridad magnífica; auctori- dade magnifica; titulo ho- norifico que os imperadores romanos concediam a seus fuuccionarios. Magnificus.
Magnílocuo, cua. adj. (ant.) V. Grandílocuo : — magniloco, grandisono, sublime.
Magnitud./. Magnitude; gran- deza, volume de algum cor- po. Magnitudo, inis: — ma- gnitude; grandeza respecti- va das estrellas. Magnitu- do, inis: — (fig.) magnitude, grandeza, diguidade.ilia^'íií- tudo, inis:— de un eclipse; magnitude de um eclipse, grandeza de um eclipse; par- te eclipsada de um astro, do sol ou da lua. Magnitudes comcnsarables ; magnitudes commensuraveis; grandezas em que se podem calcular suas relações ou proporções: — incomensurahles ó irra- cionales; magnitudes incom- mensuraveis ou irracionaes; aquellas c]ue se não podem medir ou calcular.
Magno, na. adj. Magno, ma- nho, grande. Usa-se como epitheto applicado a algu- mas pessoas illustres; como: Alejandro Magno; Alexan- dre Magno.V. Grande: — m. (p. Perú.) especie de concha de cochonilha silvestre, que se emprega na tinturaria.
Magnolia. /. (hot.) Magnolia ; genero de plantas da fami- lia das magnoliáceas, com varias especies arbóreas no- táveis pela belleza de suas folhas e flores.
Magnoliáceas./, pl. (bot.) Ma- gnoliáceas; familia de plan- tas dicotyledoueas polijae- talas.
Mago, ca. adj., s. Mago, ma- gico, feiticeiro. Magus, in- cantator: — mago, sabio; applica-se aos antigos sa- bios e philosophos do Orien- te: — magos; commummen- te serve para designar os tres reis, que foram adorar Jesus Christo recemnascido. Magus, i.
MAG
Magofonia./. (hisí. ant.J Mago- pliouia; festa celebrada pe- los persas em memoria da matança dos magos e do fal- so Esmerdis por sete senho- res persas, 521 annos antes de Jesus Christo.
Magonia. /. (bot.) Magonia; genero de plantas da fami- lia das sapiudaceas.
Magostar, a. fp. Gal. e Leão.) Fazer um magusto.
Magosto, m. (j). Gal. e Leão.J Magusto; merenda de cas- tanhas assadas na fogueira.
IMagra./. Fatia, posta de pre- sunto. Pernve porcince frus- tum.
Magkafe. m. (mus. ant.) Ma- grafe; instrumento de vento dos hebreus,
Magrecer. a. (ant.J V. Enma- grecer. Também se usa co- mo reciproco e neutro.
Magkedina. /. (comm.) Magre- dina; tela de algodão que se fabrica no Oriente.
Magrez./. (ant.J Magreza, em- magrecimento. Macies, ei.
Magreza. /. (ant.J V. Magrez.
Magkica, lla, ta. /. dim. de Magra. Fatiasinba de pre- sunto.
Magriço, ca, llo, lla, to, ta. adj. dim. de Magro. Magri- nho, magrosinho.
Magro, gra. adj. Magro, des- carnado, secco. Macer, era, crum.
Magrujo, ja. adj. (ant.J V. Ma- gro.
Magrura./. V. Magrez.
Magua./, (p. Cub.J V. Chasco.
Maguab. (covj. ant.J V. Aun- que.
Maguarse, r. (p. Ciib. e Cana- rias.J Enfadar-se ¡jor algum chasco.
Maguer, Mahüera. (conj. ant.J V. Aunque: — que(conj. ant.J Y. Aunque.
Maguera, (conj. ant.J V. Ma- guer.
Magüeto, ta. adj. (prov.J V. Novillo.
Maguey, m. (hot.J V. Abrica.
Maguillo, m. (bot.) Macieira silvestre que em Murcia e Granada costumam enxer- tar.
Magujo. m. (art.J Magujo; in- strumento de ferro para ti- rar a estopa velha e antiga das juntas do casco e cober-
MAH
tas da embarcação. Uncus ferreus nauticus.
Maguladura. /. (a7it.J V. Ma- gulladura.
Magular. a.(ant.JY. Magullar.
Magulla. /. (ant.J V. Magu- lladura.
Magulladura. /. Magoadura, pisadura, contusão, nódoa negra. Suggillatio, anis.
Magullamiento, m. Magomen- to ; acção e efíeito de magoar, de pisar. Suggillatio, contii- sio.
Magullar, a. Magoar, pisar; bater ou comprimir violen- tamente um corpo, fazendo- Ihe contusão sem solução de continuidade. Suggillare, contundere.
Maguyar. (conj. ant.J V. Aun- que.
Mahabarata. m. (litt.) Maha- barata; grande epopéa san- scripta, que tem por assum- to as guerras dos koros e dos bandos, descendentes de Bharata, principe da dynas- tia lunar.
Mahabub. m. Mahabub; moeda de oiro de Tripoli e de Tu- nes : — d zequi mahabub; ma- habub ou zequi mahabub; moeda de prata do Egypto.
Maha-Omarat. m. (hist.J Ma- ha-Omarat; titulo do minis- tro.encarregado de represen- tar o rei de Siam durante a sua ausencia.
Maharactri. m. Maharactri; nome de um dialecto espe- cial de que se servem os poetas indios modernos.
Maharam. ?h. (chroa.) Maha- ram ; primeiro dos mezes per- sas:— niez dos árabes cor- respondente ao nosso setem- bro.
Maiiaratas. m. p)l. (hist.J V. Mahratas.
Maharon, na. adj. (ant.J Infe- liz, desditoso, miserável. In- felix, miser.
Maherimiento. m. (ant.J Pre- paração, preparamento; ac- ção e effeito de preparar ou previnir alguma cousa. Ap- paratus, commeatvs.
Maherir. a. (ant.J Prevenir, antecipar alguma cousa. Pa- ratum hahere.
Mahernia. /. (bot.J Mahernia; genero de plantas da fami- lia das byttneriaceas.
MAI
13
Mahesvabi. m. (hist.J Mahes- vari; individuo de uma seita religiosa no Indostão, ramo da seita dos tíivaitas.
Mahmudl m. Mahmudi; moe- da de prata e de oiro na Turquia.
Mahometano, m. Mahometano; sectario da seita de Mafo- ma. Mahometanus: — adj. mahometano; pertencente a Mafoma ou á sua seita. Mahometanus, a, um. Año mahometano (chron.J; anno mahometano; anno lunar, que principia no anniversa- rio da Hégira, e que é al- ternativamente de 354: ou 355 dias.
Mahomético, ca. adj. (ant.J V. Mahometano.
Mahometismo, m. (rel.J Maho- metismo; religião que ad- mitte um só Deus e a mis- são de um propheta chama- do Mahomet.
Mahometista. m. (ant.J Maho- metano; sectario da lei de Mafoma ou Mahomet.
Mahometizar, n. Professar a lei de Mafoma. Mahometa- nam projiteri sectam.
Mahon. to. (com.J Nankim; tecido- de algodão de côr amarello deslavado, chama- do Mahon, em Hespanha, o qual é um objecto especial do commercio de imjjorta- ção de Mahon, nas ilhas Baleares. Gosypinai telas, ge- mís.
Mahona. /. (naut.J Mahonna; embarcação turca de trans- porte: — (ant.J V. Galeaza.
Mahonés, sa. adj. Mahonez; natural de Mahon, capital da ilha de Minorca.
Mahozmedin. m. (ant.J Mahoz- medin; moeda antiga. V.
• Maravedí de oro.
Mahurea. /. (bot.J Mahurea; genero de plantas da fami- lia das ternstremiaceas.
Maído, m. V. Maulido.
Maiella, /. (ant.J V. Presa, bocado de carne.
Maíllechort, m. (art.J V. Al- p>aca.
Maimón, m. V. Bollo: — pi. (p. And.J assorda; sopa fer- vida com azeite, sal e agua, que se usa muito nos povos do littoral : — (zool.J mai- mão; especie de mammife-
14
MAJ
ros do genero macaco, cara- ctei-isados por urna cauda mais curta que o corpo, e ás vezes muito pequena.
Maimonete. m. (ant. naut.) V. Maimoton.
Maimonideo, dea. adj. Maimo- nideo ; diz-se da doutrina e dos discipulos do philosopho judeu Maimonides, que ex- plicou e propagou, no sécu- lo xri, as ideas peripatéti- cas de Averroes.
Mainada. /. (ant.) V. Mesnada.
Mainadorio. m. (ant.) Nome que antigamente se dava em Hespanha, e particularmen- te no reino de Aragão, á pessoa que pelo menos por parte do pac, pertencesse a uma familia de rico homem, o que lhe dava entrada no palacio para servir o rei.
IVIainato. m. (zool.) INIainato; genero de aves da familia dos esturnideos, da ordem dos pássaros.
Mainel, m. (prov.) Y. Clara- hoya.
Maipurí. m. (zool.) ]\Iaipuri; nome do tapu em Cayenna.
Mairia. /. (hnt.) Mairia; g:e- nero de plantas da familia das compostas.
Mais. adv. (ant.) V. Mas, Sino.
Maison. /. (ant.) V. Casa.
Maitinada. /. (fam.) Madruga- da inopportuna.
Maitinante. m. Matinante; o que costuma ir a matinas. Quiantelucanisprecibiiscan- tandis: — ecclesiastico que em certas cathedraes é obri- gado a assistir ás matinas.
Maitinario. m. (ant.) Matuti- iiario; livro que contém as matinas.
Maitinero. m. V. Maitinante.
Maitines, m.pl. (reZ.J Matinas; a primeira das horas canó- nicas que antigamente se rezava, e que ainda hoje se reza em algumas igrejas an- tes de amanhecer. Anteluca- nce nocturna preces.
Maíz. m. (hot.) Maiz oii milho grosso; genero de plantas monocotyledoneas, da fami- lia das gramíneas, que con- tém varias especies oriun- das da America.
Maizal, m. Maizal ; campo se- meado de maiz. Majada./. Malhada, redil; lo-
MAJ
gar onde estaciona de noite o gado. Magalia, avile : — (ant.) V. Posada: — (p. A.) rebanho de ovelhas.
Majadal, m. Malhadeiro; cam- po que serviu de malhada, e que está beneficiado com o esterco do gado. Stercora- tus ager.
Majadear. ii. Pernoitar o ga- do em alguma malhada. In ovilla pecus se recipere: — a. fazer que o gado pernoi- te em uma herdade ou cam- po, e assim se diz: maja- dear un campo.
Majaderamente, adv. Rústi- camente , estupidamente. Stulth.
Majadería. /. Tolice, babosei- ra, fatuidade ; dito ou feito néscio ou imprudente. Stid- titia, ce.
Majaderico, m. (ant.) Especie de guarnição na fimbria do vestido. Fimbrice species.
Majaderillo, lla, to, ta. adj. dim. de Majadero. Tolinho: — TO. agulha de fazer ren- das. Paxillus reticuUatis jimhriis conficiendis.
Majadero, ra. adj. (fig.) Ma- lhadeiro, tolo, curto de en- genho. Stolidus, stultus: — m. (a7it.) malhadeiro; mão do gral, do almofariz. Pis- tillum, i: — (ant.) cada lun dos fusos de fazer rendas ou outros lavores idênticos. Paxillus reliculatis fimbriis conficiendis. Anda el maja- dero de otero en otero, y viene a quebrar en el hom- bro bueno (rif.); quasi sem- pre paga o justo pelo pec- cador.
Majaderon, na. adj. aug. de Majadero.
Majador, ra. s. Pisador; o que pisa. Qai pinsit.
Majadura. /. (ant.) Pisadura; acção e effeito de pisar. Pi- satio, onis: — (fig. ant.) açoute , azorrague . Fla- grum, i.
JMajagranzas. m. (fam.) Mal- si sudo, boto, inei^to, gros- seiro; ap25lica-se ao homem néscio e enfadonho. Slupi- dus, a, um.
Majagua, m. (bot.) V. Belocia.
Majal, m. (art.) V. Cardume ó
Cardumen. Majamento, Majamiento, m.
MAJ
(fig, ant.) Afflicção, pena. FLagellum, po'.na.
Majano, m. Balisa, monte de pedras soltas nas terras de lavor, nas encruzilhadas ou divisões de caminhos, para servir de limites. Lapidum, tumulus.
Majar, a. Maçar, pisar. Pin- sere: — (fiff-) moer, moles- tar, enfadar. Molestum, gra- vem esse alicui.
Majarete, to. (x>. Clã).) Manjar doce, que se faz com o sum- mo de maiz tenro, ralado e misturado com leite e as- sucar, fazendo-o adquirir punto ao lume.
Majari. to. Ladrilho que se emprega no pavimento das habitações.
Majarkana. /. (p. And.) V. To- cino fresco.
Majata. /. (aut.) V. Majada, de gado.
Majenca. /. (agr. p. Mure.) Cava das vinhas.
Majencar, a. (agr. p. Mure.) Cavar as vinhas.
Majencia, Majería. /. (fam.) Charlatanería, fanfarrice.
Majestad. /. Magestade, ex- cellencia, sublimidade, ma- gnificencia. Dignitas, ina- gestas: — magestade; gra- vidade que alguma pessoa apresenta no semblante ou acções. Gravitas, dignitas: — magestade; tratamento honorifico que se dá aos mo- narchas europeus. Magestas, atis. Crimen de lesa majes- tad; crime de lesa mages- tade; delicto commettido contra o soberano ou con- tra o estado.
Majestoso, sa. adj. V. Majes- tuoso.
Majestuosamente, adv. to. Ma- gestosamente, decorosamen- te ; com dignidade. Decore, grauiter.
Majestuosidad. /. Magestade, excellencia , sublimidade . Magestas, atis.
Majestuoso, sa. adj. Magesto- so, augusto, sublime. Deco- rus, gravis.
Ma jeta. /. (bot.) Mageta; ge- nero de plantas da familia das melastomaceas, indíge- nas da America tropical.
Majeza. /. (fam.) V. Majencia.
Majia. /. V. Magia.
MAL
MÁJico, CA. adj. e s. V. Mágico.
Majines. m. 1)1. (ant.) V. Ima- gines.
Majisterial. adj. V. Magiste- rial.
Majistekio. m. Magisterio. V. Magisterio.
Majistrado. m. V. Magistrado.
Majistral. adj. V. Magistral.
Majistratüra. /. V. Magistra- tura.
Majiella. /. (ant.) V. Mejilla.
Majo, ja. í. Petimetre, peral- ta; pessoa que no porte, traje e acções aíFecta uma tal cu qual liberdade e aíFe- ctação. Blatero, onis : — adj. vistoso, adornado: — fanfar- rão.
Majocas. /. pZ. (prov.) ísome que em algumas partes dão ás judias.
Majolar, m. (ant. agr.) Vinha nova. Vinetum novum: — a. (ant.) atacar os sapatos com fitas ou com atacadores de couro. Corrigiis calceos optare.
Majorana. /. (ant.) V. Mejo- rana.
Majorca. /. V. Mazorca.
Majuela. /. Fructo do es]3Í- nheiro alvar: — correia ou atacador de couro com que se atam os sapatos. Corri- gia, ce.
Majuela, m. (agr.) Vinha no- va. Nova vinca : — (jj. Rioj.) bacello ou cepa nova. Vitis nova: — (hot.) espinheiro alvar, cardo branco. V. Es- pino alhar.
!Makemba. freZ.j Makemba ; Ído- lo dos negros do Congo, que preside á saude do rei.
Mal. m. Mal; o contrario ao bem, o que tem imperfeição positiva, pelo que se afasta do que é licito e honesto. Malum, i: — mal; damno, prejuizo recebido na pessoa ou fazenda. Detrimentum, incommodum : — mal, acha- que, enfermidade. Morhus, i: — mal, calamidade, infor- tunio : — adj. V. Malo, man ; usa-se somente anteposto ao substantivo masculino; e assim se diz : Mal humor, mal dia, etc.; mau humor, mau dia, etc. : — adv. V. Malamente /maliciosamente, com malevolencia, irregu- larmente. Pravh, neqniter :
MAL
— mámente; com imperfei- ção, inadvertidamente. Per- 2)eram: — mal, apenas, com diíEculdade, pouco; e assim se diz: anda mal, come mal; anda mal, come mal, come l^ouco. Fariim. Mal de mi grado, mal de tu grado, mal de su grado (fr.); mau gra- do meu, mau grado teu, mau grado seu; a meu, a teu, a seu pesar, como quem não quer. Me, te, se illo invito. Mal ajeno de pelo cuelga (rif.); mal alheio pesa como um cabello. JSIal de ojo; olhado, quebranto, fascina- ção. Fascinatio, onis. Mal haya; mal haja; especie de interjeição imprecatoria, co- mo quando se diz: Mal haya el diablo; mal haja o diabo. Díi te, illum perdant. Mal que bien; expressão que si- gnifica de boa ou má von- tade, bem ou mal feito. jEquo, sive iniquo animo. Mal que le pese. V. Mal de su grado. Allti vaya cl mal do comen el huevo sin sal (rif.); ninguém faça mal á conta de lhe vir bem. A mal de sti grado (fr.) V. 3Ial de su grado. Bien bengas, mal, si vienes solo (rif); uma des- graça nunca vem só. Del mal el menos (loe. fam.); do mal o menos, o menor. Mí- nima de malis. De mal en peor (loe. fam.); de mal a peior. In pejus. Echar á mal (fr.); deitar para mal; des- apreciar alguma cousa, te-la em pouco. Contemnere, p)ro- jicere. Echar á mal ó á mala parte; deitar para mal, dei- tar á má parte, para mau sentido. Tambera significa desperdiçar e empregar mal uma cousa. Disperdere. El mal del milano las alas quebradas y el pico sano (rif); muita parra pouca uva. El mal entra á braza- das, y sale áp)ulgadas (rif.); o mal entra ás braçadas, e sáe ás pollegadas; as doen- ças vem a galope e vão-se a pé. En mcd de muerte no hay médico que acierte (rif.); quando é de morte o mal, não ha medico j^ara curar tal, ou do céu lhe venha o reme- dio. Morti frustra remedinm
MAL
15
quadras. Hacer mal ci alguno (fr.); fazer mal a alguém ; persegui-lo, desfavorece-lo. l'erseqni, malo afficere. Ha- cer mal alguna cosa (fr.); fazer mal alguma cousa; prejudicar, ser nociva. No- cere. Hacer mal á un caba- llo (fr.); conduzir á risca um cavallo; governa-lo com de.x- treza para obedecer ao freio e á espora. Equum regere, domare, freno docilem red- dere. Hacérsela de mal (fr.); custar os dentes da boca; JEgre ferre. Mas mcd hay en la aldehuela del que se suena (rif.); mal usa quem não cuida. Meter enmal (fr.); intrigar, metter zizauias. Discordias serere. No hace poco, o es un loco, quien su mal echa á otro; aquelle nao faz pouco, que seu mal deita a outro. Callidus suam in alium culpam conferí. No hacer mal a um gato (fr.); nao fazer mal a um passari- nho. Faga lo que debes, sa- narás del mcd (pie tienes (rif.); paga o que deves, sa- narás o ten mal. Fara el mal que hoy acaba no es re- medio el de maiiana; para mal que hoje acaba nao ha remedio, o de amanhã não basta. Serb sapiunt Fhriges. Foner en mal {fr.); ¡DÒr a cal- va á mostra; descompor al- guém. Aliquem in invidiam adducere, odia in illum con- fiare. Quien canta, sus ma- les espanta (rif.); quem can- ta seus males espanta. Quien escucha, su mal oye (rif.); quem escuta de si ouve. De mal cuervo, mal huevo; de mau corvo mau ovo, quem sáe aos seus não degenera:
— (med.) mal; tudo que é contrario ao estado de sau- de:— ardiente; mal arden- te, erysipela, anthrás epidé- mico, ou qualquer outra en- fermidade inflammatoria, principalmente caracterisa- da jwr uma sensação de ca- lor ardente: — cctrf?/co; mal caduco. V. Epilejjsia: — de Asturias.Y . Mal de la rosa:
— de aventura; especie de panarício que ordinariamen- te se forma em consequên- cia de uma picada junto áa
16
MAL
unhas dos dedos das mãos:
— de corazón. V. Epilepsia, Gota coral: — V. Náusea:
— de Crimea; mal da Cri- mea; enfermidade frequen- te entre os habitantes da Cri- mea, e bastante análoga á lepra: — de estómago; mal de estomago: nome vnlgar de todas as sensações peno- sas que se experimentam na regiào epigástrica, aindaque não tenham logar no próprio estomago: — de garganta; mal de garganta. V. Anjina :
— de la rosa; variedade de lepra que se observa em va- rias provincias daHespanha, especialmente nas Asturias:
— del Canadá; mal do Ca- nadá; erupção de pústulas pequenas nos labios, lingua ou no interior da boca, cujo caracter corrosivo é causa algumas vezes de se destruí- rem as linguas completamen- te. Ataca particularmente as creanças, e parece que é en- démica n'aquelle paiz: — de valle ó de valles (p. Perú); certa enfermidade endémica da America meridional: — de madre. V. Histérico : — de mandibidas. V. Trismo:
— de mar. V. Mareo: — de piedra; mal da pedra; en- fermidade que resulta do des- envolvimento de areias ou calcules nos rins ou na be- xiga: — de Pott; mal de Pott; caria de urna ou mais vertebras, assim chamada da excellente descri pçào que d'ella fez o cirurgião inglez Pott : — de San Antón. V. Fuego de San Antón: — de San Juan. V. Epilepsia: — de San Lázaro. V. Elefan- tiasis : — de Santa María. V. Lepra, Sífilis: — de Siam; mal de Sião; nome applicado á febre amarella, por se crer que ella passou de Sião á America no xvii século: — divino. V. Mal sagrado : — francés; mal francez; nome que os napo- litanos dão ao gallico ou mal venéreo, suppondo que os fi*ancezes o levaram a Ña- póles, no tempo da conquis- ta d'este paiz em 1494 : — muerto; especie de lepra crustácea, com mortificação
MAL
completa das partes que in- vade, as quaes logo de prin- cipio estão lívidas: — rojo de Cayena; especie de ele- phautiase, lepra tuberculo- sa : — sagrado ; mal sagrado ; nome que antigamente se dava á epilepsia : — venéreo; mal venéreo. V. Sífilis: — de bestia (veter.J; mal de besta; especie de fenda que se observa frequentemente em torno da regiào da coroa do cavallo e seus congene- res, quando padecem a en- fermidade chamada arestins: — de ciervo; mal de cervo; tétano do cavallo: — de Es- paña ó de fuego; mal de fogo; enfermidade do caval- lo, caracterisada por uma inflammação do cerebro ou de suas membranas.
Mala./. Mala do correio. Bul- ga tabellaría: — V. Malilla, na primeira accepção.
Malabaila./. (bot.) Malabaila; genero de plantas da fami- lia das umbelliferas.
Malabar, adj. Malabar; o na- tural do paiz d'este nome ou o que lhe pertence. Ma- labaricus, a, um.
MalabÁrico, ca. adj. de Mala- bar; pertencente á costa do Malabar.
Malabatro. m. (pharm..) Mala- bathro; folhas de urna espe- cie de loureiro, oblongas, ponteagudas e brilhantes, de cheiro aromático agra- dável, similhante ao do cravo.
Malacadenia. /. (bot.) Malaca- denia; genero de plantas da familia das orchideas.
Malacanto. m. (zool.) Mala- cantho; genero de peixes acanthopterygios, da fami- lia dos labroideos.
Malacate, m. (p. Mex.) Fuso para fiar.
Malacaza. m. Frente aberta; diz-se do cavallo de pello escuro com urna malha cla- ra na parte anterior da ca- beça, e que se prolonga até baixo.
Malacentomozoario, ría. adj. (zool.) Malacentomozoario; dizse do animal que occupa o termo medio entre os mol- luscos e os animaes articu- lados.
MAL
Malacia. /. (med.J V. Allotrio- fajia.
Malacobdela. /. (zool.) Mala- cobdtíUa (sanguesuga molle); genero de annelidos da fa- milia das hirudineas.
Malacodendro. m. (bot.) Mala- codendro; genero de plan- tas dicotyledoneas, da fami- lia das nialvaceas.
Malacodermos. m. pl. (zool.) Malacodermes (pelle bran- da); tribu de insectos co- leópteros peutameros, cara- cterisados principalmente por terem o corpo de con- sistencia molle.
Malacolita. /. (min.) Malaco- litha. V. Diópsida.
Malacolojia. /. (zool.) Mala- cologia; sciencia que trata da organisaçào, costumes e classificação dos molluscos, e da sua distribuição pelo globo.
Malacolójico, ca. adj. (zool.) Malacologico; diz-se do que é relativo á malacologia.
Malacómidos. m. pl. (zool.) Ma- lacomidos; tribu da familia dos myodarios malacosomos.
Malacondicionado, da. adj. Ma- lacondicionado; de má con- dição, de mau caracter.
Malacópodos. m.pl. (zool.) Ma- lacopodas (pés hí-andos); classe de eutomozoarios ou animaes articulados, que tem uma certa analogia com os myriapodas.
Malacopterijios. m. pl. (zool.) Malacopterygios (barbatana molle); grupo de peixes de esqueleto osseo, que compre- hende tres oi-dens; os abdo- minaces, os apodas, e os sub- brachianos.
Malacóptero. m. (zool.) Mala- coptero (aza branda); gene- ro de insectos coleópteros sub-jDentameros, da familia dos longicornes.
Malacorinco, ca. adj. (zool.) Malacorhynco; diz-se das aves que têem o bico brando e membranoso.
Malacosarcosis. /. (med.) Ma- lacosarcosis; estado de mol- leza, especie de relaxamen- to dos músculos.
Malacosteosis. /. (med.) Mala- costeosis; amollecimento dos ossos.
MalacostríÍceo, G^K.adj.(zool.)
MAL
Malacostraceo; diz se dos crustáceos cuja concha é pouco consistente.
Malacostumbrado, da. adj. Mal acostumado; que tem maus hábitos, maus costu- mes. Male assuetus.
Malacotuice. /. (bat.) Malaco- thrice ou malacotbrix; ge- nero de plantas da familia das compostas.
Malacozoario, ría. adj. (zool.J Malacozoario; diz se do ani- mal cujo corpo não apresen- ta signal algum de mem- bros, e que é coberto por uma pelle branca e contrá- ctil em todos os seus pon- tos.
Malacra. /. (bot.) Malachra; genero de plattas da famí- lia das malvaceas-sideas.
Maláctico, ca. adj. (pharm.) V. Emoliente,
Malacuenda. /. (com). Grossa- ria; tecido muito basto e grosseiro, que se faz da fi- laça das estopas mais or- dinarias, do cânhamo ou al- godão.
Malacuuo, RA. adj. (zool.) Ma- lacuro; epitheto do papa- moscas, por causa das pen- nas compridas que tem no rabo.
Maladito, TA, adj. (ant.) V. Maldito.
Malaestanza. /. (ant.) V. In- disposición.
Malaestrugo, GA. adj. (ant) Malvado: — malaventurado.
Malagana./, (p. .ár.J Desmaio, agonia, aíflieção.
Malagana./, (p. Ar.) Proces- so que usara os colmeeiros em algumas partes para fi- xar 03 enxames que saem das colmeias. Consiste em uns paus tincados em terra, e cruzados ao alto nos ân- gulos com juncos seceos.
Malagata / (pharm.) Mala- gala; droga que vem da ín- dia.
Malagma,Malagmo. wi.fpÃarm.j Malagma; medicamento tó- pico que tem a virtude de amollecer, tornar branda uma parte.
Malagueño, ña .adj. Malaguez, malaguense ou malacitano; diz se do que é natural de Malaga, ou pertencente a este paiz. Malacitamis, a,um.
MAL
Malagués, sa. adj. (ant.) V.
Malagueño. Malagueta,/ (bot). Malague- ta, pimenta de Guiné; fru- cto parecido com o do myr- to, de côr loura, que vem da America, de Chiapa e de Tabaeco, com o nome também de pimenta d'esta provincia, e que ás vezes serve de especie pela suavi- dade do seu sabor. A plan- ta que a produz couhece-se em botânica pelo nome Myr- tus pimenta. V. Pimenta de Tabasco. Malaltía. / (ant.) V. Enfer- medad. Malamente, adj. m. Mámente, maliciosamente. Male: — mámente, desfavoravelmen- te, irregularmente: — infe- lizmente, desgraçadamente. Malancolía, Malanconía, /.
(ant.) V. Melancolia. Malandancia. /. (ant.) Malda- de, perversidade, acção má. Malandante, adj (ant.) Mal- andante, infeliz desgraça do, malaventurado. Infortu natus, a, um. Malandanza./ Desgraça, des- dita, desventura. Calamitas^ injnrtunium. Malandar. m. (prov.) Dá se es- te nome em algumas locali dades de Hespanha ao por- co que não é destinado a engordar, e por isso se não faz entrar em ceva. Errans porcus. Malândria. / (med. ant.) Ma-
landria; especie de lepra. Malandrín, na. adj. Malan- drim, vadio, maligno. Ma- leficiis, a, um: — (hist.) ma- laudrim; nome que no tem- po dos cruzados se dava a certos ladroes bohemios ou árabes. MalÁnea. f. (bot.) Malanea; genero de plantas da fami- lia das rubiáceas. Malantia. /. (ant) V. Enfer- medad. Malápias. adj. (p. And.) Día- se de uma especie de ma- çãs pequenas. Maláptero. m. (zool) Mala- ptero (barbatana branda); genero de peixes acantho- pterygíos, da familia dos labroideos. Malapteruro. m. (zool.) Mala-
MAL
17
pteruro (barbatana e cauda branda); genero de peixes malacopterygios abdomí- naes, com uma uníca espe- cie chamada malapteruro eléctrico. Malaquino. m. Malaquino; no- me com que os árabes desi- gnaram o real de vellón. Malaquio. m. (bot.) Malachío; genero de plantas da famí- lia das cariofíladas: — (zool ) malachio; genero de inse- ctos coleópteros pentame- ros, da familia dos malaco- dermes. Malaquita. / (min) Malachi- ta; carbonato verde, de co- bre hydrarado, que erystal- lisa em prismas rectos rhom- boidaes, e que se decoaipõp pelo calor e pelos ácidos. Falsa malaquita; jaspe verde. Malar. adj. (anat.) Malar; re- lativo ou pertence ao osso da face, á maçã do rosto. Hueso malar, V. Pómulo. Malastrugado, Malastrugo. GA. adj. (ant.) V. Desventu- rado. Malatía. /. (ant.) V. Enfer- medad. Malaxo, ta. adj. (ant.) Mala- to. V. Enfermo. Também se usa como substantivo: — (chim.) raalato; nome gene- rico dos saes neutros, for- mados pela combinação do acido malico com as basea salifieaveis: — de hierro; roalato de ferro; extracto de maçãs cora ferro, que se prepara por digestão de cer- ta quantidade de limalha de ferro porphyrisada e sumo de maçãs azedas.
Malavenido, da. adj. Malavín- do, desavindo, di8C0^de.£)^/-
• ficilis, le.
Malaventura. /. Malaventu- ra, desgraça, infortunio, de- sastre. Calamitas, injortu- nium.
Malaventurado, da. adj. Mal- aventurado, infeliz, desdito- so. Infelix, infortunatus.
Malaventuranza. / (ant) Des- aventura, adversidade, des- graça. Infelicitas, infortu- nium,
MalÁvez, Malavez, Malavés. adv, (ant) V. Apenas,
Malayo, ya. adj. Malaio; per-
18 MAL
ten cente á provincia de Ma- laca e aos seus habitantes: — malaio; a lingua mais pura da India oriental, usa- da pelos sabios, e que Hctual- mente é a que se falla no commercio. Malbaratador, ka. adj. Mal- baratador, desbaratador, prodigo. Patrimonn, bono- rum dissipator. Malbaratar, a. Malbaratar, desbaratar , desperdiçar , vender mal, dissipar os seus bens. Vili venderé, dissipa- re: — desbaratar, arruinar. Malbaratillo, m. V. Barati- llo, casa onde se vendem objectos de baixo preço. Malcaido, da. adj. (ant.J Ar- ruinado, desgraçado, des- amparado. Malcalzado, da. adj. (ant.) Maltrapilho; voz de des- prezo applicada como syno- nymo de desprezível, mal- vestido, etc. Malcasado, da. adj. Malca- sado. Conjugii pertesus. Malcasar, a. Casar mal. Male nuptui locare: — r. casar- se mal, não casar a seu gos- to ou inclinação. Male nu- ptui locare. Malcaso- m. Traição, perfidia, deslealdade, crime. Crimen iurpe. Caer en malcaso. V. Caso. Malcocinado, m. Malcozinha- do; comidas grosseiras, o in- terior das rezes, e o local cu bodega em que estas se vendem. Viscera intestina pecudum. Malcoha. /. (zool.) Malcoha; genero de aves trepadoras da familia das cuculideas. Malcomido, da. adj. Malcomi- do, mal alimentado. Parvo cibo nutritus. Malcondicionado, da. adj. V.
Malacondicionado. Malcontentadizo, za. adj. V.
Desconten tadizo . Malcontento, ta. adj. Malcon- tenta, desagradado. MaVe contentus: — m. certo jogo de cartas. Ludus quidam chartarum pictarum: — des- coutente8,sedieiosos,pertur- badores da ordem publica. JSeditiosua, a, um: — (ant.) descontentamento,desgosto, pena.
MAL
Malcorte. m. (jur.) Infracção dos estatutos e disposições das matas e florestas, cor- tando lenha, fazendo carvão ou cortando determinados ramos para peças de machi- nas, contra as leis respecti- vas. Sylvarum adversus le- ges ccesio.
Malcraca. /. fant.J Cavallo de pernas fortes e robustas.
Malcreer. a. (ant.) Acreditar pouco, não crer completa- mente. Justo citius temeré credere.
Malcriado, da. adj. Malcrea- do, mal educado. Prave edu- catus: — malereado, inci- vil, descortez. Malh mora- tus.
Maldad. /. Maldade, malicia, iniquidade, nequicia. Pravi- tas, atis: — maldade; ac- ção má e injusta. Improbi tas, scelus: — maldade; in- tenção má e perversa: — (ant.). defeito, mancha.
Maldade. /. (ant.) V. Mal- dad.
Maldadosamente, adv. m.(ant) Malignamente , perversa- mente, impiamente; com ma- levolencia ou malicia. Ma- ligne, improbe.
Maldadoso, sa. adj (ant.) Ma- licioso, maligno, iniquo.Ma- lignus, improbus.
Maldecidor, ha. s. Maldize- dor, diffamador, maldizente. Detractor, mordax,
Maldecimiento. m. (ant.) Ma- ledicencia, murmuração; ac- ção de fallar mal de al- guém. Obtrectatio, onis.
Maldecr. a. Maldizer, mur- murar. Maledicere, detrahe- re; — maldizer, amaldi- çoar, praguejar. Imprecari: — m. {ant.) V. Maledicion.
Maldiciek. a. (ant.) V. Malde- cir. Maldiciente, adj. s. Maldi- zente. V. Murmurador. Ma- ledicens, obtrectator. Maldicientemente, adv. m. (ant ) Maldizentemente; com maledicencia. Maledicc. Maldición./. Maldição, impre- cação, praga. Imprecatio, onis: — (ant.) V. Murmu- ración. Caer la maldición a alguno (fr.); cair a mal- dição, a praga, o anatbema em alguém; fazer crer a al-
MAL
guem nas pragas que se ro- gam, quando succedem con- tratempos ou desgraças; e assim se diz: parece que le ha caido la maldición; pa- rece que lhe rogaram algu- ma praga. Maio imprécate affiei.
Maldicho, cha. adj. (ant.) V. Maldito.
Maldicto, cta. adj. (ant.) V. Maldito.
Maldigno, gna, adj. (ant.) V. Indigno, Maligno.
Maldispuesto, ta. adj. V. In- dispuesto, na accepção de sentirse encommodado.
Maldita./*, (fam. e vulg.) Lín- gua. Soltar la maldita (fr, fam.); soltar a lingua, des- enfrea la; dizer ou exprimir com liberdade e sem consi- deração o que se sente. Âu- dacter, impudenter loqui.
Malditamente, adv. m. (fam.) Pessimamente, exasperada- mente:— de má vontade, á força.
Maldito, ta. adj. Maldicto, maldito, detestável, execra- vel, perverso; de má condi- ção, ou índole. Improbus ne- quam: — maldito; amaldi- çoado, damnado, condemna- do pela justiça divina. Ma- ledictus, a, um: — (fam) V. Ninguno.
Maleabilidad. /. Malleabíli- dade; qualidade do que é malleavel.
Maleable, adj. Malleavel; ap- plica se aos metaes que po- dem forjar-se a golpe de martello. Quod molleo pro- Gudi potest.
Maleador, ra. adj. V. Ma- leante.
Maleante, adj., m. V. Burla- dor, Maligno.
Malear, a. Corromper, depra- var, falsificar; deitar a per- der. Perderé, corrumpere. Também se usa como reci- proco: — (fiff) corromper, preverter, induzir, subornar. Também se usa como reci- proco. Corrumpere: — n, (fig.) portar-se mal com al- guém.
Malecillo. m. dim. de Mal.
Malecina./. (ant.jV .Medicina.
Malecón, m. Dique, represa, vallado, reparo para vedar as cheias. Âgger, vallum.
MAL
Maledicencia. /. Maledicen- cia, murmuração. Obtrecta- dio, onis.
Maléficamente, adv. m. (fig-) Maleficamente , maligna mente, perversamente. Ma- lefice.
Maleficencia. /. Maleficencia, malquerença ; disposição malfazeja. Maleficentia, ce.
Maleficador, ka. 8. Malfei- tor, perverso, scelerado.
Maleficiar, a. Malfazer, da- mnar, damnificar. Damnum inferre : — V. Hechizar : — depravar, perverter. Perver- ter e, depravare.
Maleficio, m. fant.) Maleficio; damno ou prejuizo causado a outrem. Maleficium, ii: — maleficio, sortilegio; meio que se emprega, segundo acreditam os supersticiosos, para causar o mal do feiti- ço. Veneficium, ii. Desligar el maleficio (fr.); desenfei- tiçar, desinguiçar. Venefi- cium dissolvere.
Maléfico, ca. adj. Maléfico, malfazejo, nocivo. MaZe/icMS, a, um : — feiticeiro, bruxo, nigromántico. Veneficus, a, um : — maléfico, malvado, malévolo. Maleficus, a, um.
Maleito, ta. adj. (ant.J V. Maldito.
Malencolía. /. (ant.) V. Me- lancolia.
Malencólico, ca. adj. (ant.) V. Melancólico.
Malenconi'a. /. (ant.) V. Me- lancolía.
Malencónico, ca. adj. (ant.) Y. Melancólico.
Malenconioso, sa. adj. (ant.J V. Malhzimorado.
Malentrada. /. Malentrada; direito que pagava um pre- so ao entrar na prisão. Car- cerária pensio. Em Portu- gal também havia a malen- trada, que era certa somma que o preso entregava, além da carceragem, para varias despezas.
Maleolar, adj. (anat.) Malleo- lar; relativo ou pertencente aos malleolos ou artelhos. Arterias maleolares ; arte- rias malleolares; nome de duas ramificações que sub- ministra a arteria tibial an- terior prozimo á entrada do pé.
MAL
Maleolario, üiá.. adj, (anat. JV. Maleolar.
Maléolo, m. (anat.) Maleólo, tornozelo, artelho.
Maleona. adj. Nome que n'al- gumas partes de Hespanha se dá á egua estéril, ou ma- ninha.
MALEE.à. y. (ant) Y. Maldad.
Maleserbia. /. (bot) Maleser- bia; genero de plantas da familia das maleserbiaceas.
Malestanza. /. V. Estarna: — (ant.) má reputação: — V. Menoscabo.
Malestar, m. Indisposição, in- commodidade indefinível: — (med.) languidez, des- fallecimento vago; estado inexplicável de incommodi- dade,que não constitue ver- dadeira doença, mas causa urna alteração geral.
Maleta. /. Maleta; saco de coiro ou de panno, para jor nada ou viagetn.Hippopera, ce. Hacer la maleta (fr.); fa- zer a mala; arrumar os ob- jectos que se pretendem le- var para viagem. Viaticum parare.
Maletero, m. Correeiro, oífi- cial que faz malas, e o que as vende. Hippoperarum ar- ti/ex, venditor.
Maletía./. (ant.) Insalubrida- de; qualidade pouco sadia ou nociva á saúde. Insalu- britas, atis: — (ant.) Y. En- fermedad.
Maletica, lla, ta. /. dim. de Maleta. Malasinha; pequena mala.
Maletón, m. augm. de Male- ta. Malotão.
Malevolencia. /. Malevolen- cia, desamor, malquerença, aversão, antipathia. Male- volentia, ce.
Malévolo, la. adj. Malévolo, maléfico, mal intencionado. Malevolus., a, um.
Maleza. /. (ant.) Maleza, mal- dade:— abundancia de her- vas ruins que prejudicam as sementeiras úteis: — selva, tojal, espinhal, mata brava. Dumetum, i.
Malfacer. a. (ant.) Malfazer, damnar, damnificar. Male- faceré.
Malfaciente. adj. (ant) Mal- íazente, malfazejo. Malefa- cietie, entis.
MAL 19
Malfadado, da. adj. Malfada- do. V. Malhadado.
Malfecha. /. (ant) Malfeito- ria, crime, delicto.
Malfecho. m. (ant.) V. Malhe- cho.
Malfechob. s. (ant.) V. Mal- hechor.
Malfeita. /. (ant) Malfeitoria, damno, delicto. Damnum, noxa.
Malfeitor, m. (ant.) Y. Mal- hechor.
Malfeitría. /. (ant.) V. Mal- fetría.
Malketría. /. (ant) Malfetría, malfeitoria, maldade. Scelus, eris.
A^alfice. m. (ant.) Y. Maldad.
Malgacho, adj., s. Malgacho; nome que mutuamente se dão aos habitantes de Mada- gáscar : — adj. pertencente ao Madagáscar.
Malgama. /. (chim.) Y. Amal- gama.
Malgastador, adj., s. Desba- ratador, estragador, dissipa- dor. Prodigus, a, um.
Malgastar, a. Malgastar, dis- sipar, estragar os bens, gas- tar mal. Bona dissipare, de- lapidare.
Malgranada. /. (ant.) Y. Gra- nada, fructa.
Malhablado, da. adj. Mal fal- lado, malfaílante, maldizen- te, maledico. Peíulans, pro' cax,
Malhadado, oK.adj.(ant.) Mal- fadado, desditoso, infeliz./n- ftlix, infortunatus .
Malhecho, m. Malfeitoria, mal- dade, acção má, criminosa. /Scelus , flagitium : — adj. malfeito, imperfeito, defor- me, corcovado. Gibbosus, a, um.
Malhechor, ra. s. Malfeitor, perver8o,scelerado, crimino- so, facínora. Maleficus, sons.
Malherir, a. Malferir; ferir gravemente. Graviter sau- ciare.
Malhetría. y. (ant.) V. Malfe- tria.
Malhojo, m. (ant.) Restos, so- bejos, cascas, aparas, lixo, refugo, rebotalho. Purga- menta, quisquilice.
Mal^lmorado, da. adj. Mal- humorado, doente, de hu- mores mórbidos. Pravo eor- poris habitu affectus: — maU
20 MAL
humorado, de mau humor, intractavel, desabrido. Dif- ficilis asper moribus. Malicia. /. Malicia, perversi- dade; uiá iuclinação ou ac- ção. Pravitas, a/!is.*— mali- cia; tendencia para o mau, e assim se diz; tiene mucha malicia; tem muita mali- cia. Malignitas, nialitia: — malicia, maldade, nequi- cia, perversidade de quem pecca por pura malignida- de: — malicia, dolo, astu- cia, ardil; certo maehiave- lismo 6 dissimulação com que se faz alguma cousa. Versutia, ce; — ffam.) sus peita, desconfiança, receio. Suspicio, onis : — malicia; má interpretação, sentido malicioso de alguém relati vãmente a qualquer cousa. Maligna interpretatio : — malignidade; qualidade que torna urna cousa desfavo- rável, prejudicial e de mau caracter; e assim se diz: es ta calentura tiene mucha ma- licia; esta febre tem cara- cter de malignidade, aspe cto maligno: — (ant.) dito mordaz, satjrico, picante. Mordax, aculeatum verbum, dictum: — malicia, astucia nas creanças. Aunque malí da escurezca verdad, no la puede apagar; aindaque a malicia escurece a verdade, não a pode apagar. Maliciar, a. Corromper, vi- ciar. Vitiare, corrumpere: — suspeitar, desconfiar. Suspicari. Maliciosamente, adv. m. Ma- liciosamente, astutamente, ardilosamente, eom malicia. Malitiosh, vafre. Maliciosico, ca, llo, lla, to, TA. adj. dim. de Malicioso. Maliciososinho. Malicioso, sa. adj. Malicioso, mau, maligno. Maliiiosus, a, um : — malicioso, tra- vesso: — malicioso; que tem malicia. Malitiosus, a, um. Málico. adj. (chim.) Malico; relativo ou pertencente á maçã. Diz-se de um acido branco, inodoro, que existe em quasi todos os fructos ácidos. Málico, ca, llo, lla,to,ta. adj. dim. de Malo. Mausinho.
MAL
Malignamente, adv. m. Mali- gnamente, maliciosamente, astutamente. Maligne. Malignante. afíj. Maligno, cor- ruptor, prevaricador, vicia- dor. Vitians, corrumpens. Malignar, a. Malignar, cor- romper, viciar. Corrumpere, vitiare : — (fig-) malignar; fazer maligna e má uma cousa. Depravare: — (ant.) malquistar; desacreditar a alguém com intrigas ou ca- lumnias. Discordias serere, invidiam alioui conciliare: —r. corromper-se, viciar- se, depravar se, deitar-se a perder. Corrumpi, deterio- rem, fieri. Malignidad. /. Malignidade, perversidade; propensão do animo a obrar vasA. Mali- gnitas, atis: — malignida- de; qualidade que constitue nocivas ou com mau aspecto algumas cousas. Malitia, ce: — fmed.) malignidade; cara- cter grave de urna qualquer enfermidade. Malitia, ce. Maligno,na. ad/. Maligno, mau, malicioso; propenso a pen- sar e a obrar mal. Magnus, a, um: — (fig) maligno, no- civo,damnoso, deletério; que tem qualidade má ou preju dicial. Nocens, noxius. El maligno; o espirito maligno; o demonio : — (med) mali- gnas; qualificação das en- fermidades que apresentam caracter pernicioso, como pústula maligna, etc. Maliki. m. (zool.) Maliki; um dos quatro logares orthodo- xos do islamismo. Malilla. /. Manilha; em al- guns jogos de cartas é dois de paus e de espadas, ou sete de oiros e sete de co- pas, sendo trufos. Lusoria charta, sic dieta: — mani- lha; jogo de cartas. Char- tarum ludus sic dictus. Maullo, lla. adj. dim. de Ma- io, Mausinho. Malina. /. Malina; aguas vi- vas nas marés. Malintencionadamente . adv. m. Malintencionadamente ; com má intenção, de propo- sito. Malintencionado, da. adj. Mal- intencionado, malvado, mal inclinado.
MAL
Maléolo, m. (ant.) V. Majuelo na aceepçào de bacello.
Malísimo, ma. adj. sup. de Ma- lo. Malissimo, péssimo. Pes- simus, a, um.
Malmandado, da. adj. (Jam.) Mal -mandado; que faz qual- quer serviço de má vontade. Jussa negligens, cegrè apa- rens.
Malmensil. m. V. Menstruo.
Malmeter, a. (ant.) Enredar ou induzir ao mal. Mala suadere: — desbaratar, dis- sipar: — (ant.) V. Malquis- tar:— Malbaratar.
Malmirado, da. adj. (fam.) Descortez, inurbano, desat- tencioso. Inurbanus, a, um: — descortez, villão.
Malo, la. adj. Mau, defeituo- so; que carece dos requisi- tos ou propriedades que de- ve ter, segundo sua nature- za ou destino. Malus, a, um:
— mau, prejudicial, nocivo á eaude. Noxius, valetudi- ni adversas : — mal, mal feito, mal composto, irregu- lar. Pravus. a, um : — mau, injusto. Tmprobus, pravus:
— mau, perverso, de má vi- da e costumes. Pravus, im- probas : — V. Enfermo: — mau, trabalhoso, difficil; e assim se diz: fulano es malo de servir, este verso es malo de entender: fulano é mau ou difficil de servir, este verso é mau ou trabiilhoso de entender: — mau, astuto, pérfido, perverso, Pravus, a, um : — maa, travesso, tra- quinas, desinquieto. Inquies, inquietus: — mau! usado co- mo interjeição, serve para demonstrar o descontenta- mento com alguma cousa que reprovamos. Malum! El maio; o espirito mau, o demonio. Usa-se ordinaria- mente no plural. Mala (loc. adv. ant.); em má hora. An- dar a malas (fr. fam.); es- tar mal, estar indiliVrente. Discorditer agere. De ma- la; com más intençõe?, com maus designios. Estar de malas; correr mal, desandar a roda da fortuna: (p. Mex) ser desgraçado. íTaòerZa ma- la; sair mal de uma acção ou empreza. Lo maio es; mau é; expressão que ás ve-
MAL
zes precede a circumstancia má ou difficil que existe ou pode acompanhar alenm fa cto ou assumpto. El malo siempre pensa engaño (rif.); o mau sempre sonha enga nos. Ex suo quisque ingenio alias judicat. Malo vendrá que bueno me hará (rif.); mau virá que bom te fará.
Maloca. /. (p. Am.) Maloca; correria hostil e roubadora dos indios: — negocio que faziam os hespanhoes com 08 indios, permutando os objectos que estes rouba- vam e os captivos que fa zíam a outros indios, por vidrilhos para collares, e outros objectos de pouco va- lor.
Malócera. /. (znol.) Maloeera (antenna em forma de tosão); genero de insectos coleópte- ros subpentameros, da fa- milia dos longieornes.
Malodonte m. (zool) Malo- donte (dente lanoso); gene- ro de insectos coleópteros subpentameros, da familia dos longieornes.
Malogramiento, m. V. Malo- gro.
Malograr, a, Mallograr, bíil- dar, falsar, perder, não ap- proveitar, Disperdere, amit- tere: — r. mallograr se; frustrar-se; gorar o que se pretendia ou desejava. Spe frustrari: — mallograr-se, perderse na flor da idade, por qualquer incidente, urna pessoa de esperanças. Im matura morte proeripi.
Malogro, m. Mallogro, frus- tração, damno, prejuizo.Ja dura, amissio.
Maloja./! (p. Cuh.) Forragem de maíz verde que se dá ás bestas.
Malón, m. (p. Am.) V. Malo- ca, na primeira accepção.
Malopa. /. (bot.) Malopa; ge- nero de plantas da familia das malvaceas, com varias especies herbáceas.
Maloquear, n. (p. Am.) Malo- quear; fazerem os indios as suas correrias roubadoras: — negociar com os indios, comprando lhes ou permu- tando os objectos roubados nas malocas.
Maloquero, adj. (p. Am.) la-
MAL
dio ladrão: — que faz com- mercio com os indios lndrões.
Malosoma./. (zool.) Malosoma (corpo lanoso); genero de insectos coleópteros, da fa- milia dos longieornes.
Malparado, da. adj. Malpara- do, em posição desfavorável.
Malparanza. /. (ant.) Mau es- tado, detrimento, cnenosca bo de uma cousa, Detrimen- tum, damnum.
Malparar, a. Maltratar, mo- lestar, deixar em mau esta- do. Lcedere, damno afficere.
Malparida. /. Malparida; mu- lher que abortou ou malpa- riu recentemente. Abortum passa.
Malparir, a. (med.)Y . Abortar .
Malparto m. (med) V. Abor- to: — falso parto.
Malpuia. /, (bot.) Malpigia; genero de plantas da fami- lia das malpigiaceas.
MalpijiÁceas. adj. f. pl. (bot.) Malpigiaceas; familia de plantas dieotyledoneas po- lypetalas, com especies ar- bóreas e arbustivas, de in- florescencia indefinida, cu- jas flores são desprovidas de estames e de estipulas.
Malquerencia. /. Malqueren- ça, aversão, odio, malevo- lencia.
Malquerenza./, (ant.) V, Mal- querencia.
Malquerer, a. (ant.) Malque- rer, aborrecer, detestar, de- sejar mal. Odisse, odio ha- bere.
Malqueriente, p. a. (ant.) de Malquerer; — adj. alque- rente, malévolo, maléfico, inimigo. Malevolus, a, um.
Malquistar, a. Malquistar, AUe.rius odium alicut con ciliare. Também se usa como reciproco.
Malquisto, ta. adj. Malquisto, inimisado, odiado; que se indispoz com alguém. Odio- sus, odio habitus.
Malrotador, ra. adj., s. Des- perdiçador, estragador, pro- digo.
Malrotar, a. Desperdiçar, des- baratar, estragar, dissipar, prodigar, dilapidar. Dissi pare, dilapidare.
Malsano, na. adj. Malsão, in- salubre, doentio. Insalubris, bre: — achacoso^ doentio,
MAL 21
valetudinario. Valetudina- rius, languidus.
Malsín, adj. (ant) Maledico, cal umniador,maldizente, de- tractor. Maledicus, a, um.
Malsinar, a. (ant.) Maldizer, murmurar.desaereditar Ma- ledicere, obtrectare.
Malsindad. /. (ant.) Maledi- cencia, murmuração. Male- dictio, obtrectatio.
Malsinería, j. (ant.) Y. Mal- sindad.
Malsonante, adj. Mal soante, dissono; que soa mal. Abso- nus, a, um.
Malsonar, n.,(ant.) Soar mal, produzir som e effeito des- agradável. Sonum aspsrum, insuavem edere,
Malsufrido, da. adj. Malsof- frido, impaciente, insotí^rido; que não sabe soffrer.
Malta (Cruz de) f (med.) Cruz de Malta; instrumento que tem a figura de uma cruz de Malta, que se usa no3 cura tivos depois da amputação das phalangea: — cruz de Malta; especie de bandagem com esta mesma figura: — • (min.) maltha; betume gela- tinoso, que se endurece com o frio, e se funde com o ca- lor, e é solúvel no alcool, na naphta e no oleo de tere- binthina.
Maltaco. m. (zool.) Malthaco (brando, delicado); genero de insectos coleópteros pen- tameros da familia dos ma- lacodermes.
Maltea./. (zool.) Malthea (cera branda); genero de peixes acanthopterygios caracteri- sados por suas barbatanas peitoraes pediculadas.
Maltês, sa. adj. Mahe?; de Malta, relativo a seus habi- tantes. Melitensis.
Malthdsino, na. adj. Malthu- sino; sectario da doutrina de Malthus.
Maltino. m. (zool.) Maltino (brando, delicado); genero de insectos coleópteros pen- tameros da familia dos ma- laeodermes.
Maltrabaja, m. (fam.) Quebra calçadas, quebra esquinas, calaceiro, mandrião, vadio.
Maltraedor, RA. s. (ant.) Re- prehensor, reprehendedor. Objurgator, repreheneor.
22 MAL
Maltraer, a. (ant.) Maltratar, injuriar: — reprehender com severidade. Objurgare.
Maltrapillo, adj. s. Maltra- pilho, farrapão, mal vestido.
Maltratamiento, m. V. Mal- trato.
Maltratar, a. Maltratar, in- Bultar, ultrajar, vexar. Ve- xare, exagitare: — corrom- per, estragar, viciar. Com- minuere, corrumpere: — mal- tratar, estropiar, mutilar al- guém.
Maltrato, m. Maltrato, vexa- me, cppreasão ultrage. Ve- xatio, oiiis.
Maltrecho, cha. adj. Maltrito, maltratado, avexado,atrope- lado, oppri mido. Fea;aí MS,o/- flictus: — (ant ) N .Enfermo.
Maluco, ca. s. Maluco; o na- tural das ilhaa Malucas, cu relativo a estas.
Malumijis. m. pl. (hist.) Malu- migis; hereges mahometa- nos que sustentam que a creatura pode n'este mun- do chegar ao perfeito conhe- cimento do Creador,
Malva. /. (bot.) Malva; nume- roso genero de plantas dico-
11, tyledoneas da familia das • malvaceas, sendo muitas das suas especies apreciadas pe- los seus usos medicinaes: — (fi9-) banana; pessoa de genio pacifico. Haber naci- do en las malvas (fr.) ser filho das hcrvas: provir de humilde nascimento. Obscu- ro, humiii loco ortum esse. Ni de malva buen vencejo, ni de estiércol buen olor, ni de mozo buen consejo, ni de puta buen amor (rif.J; nem da aialva bomvencelho,nem do esterco bom olor, nem do moço bom conselho, nem da puta bom amor. Ensina que de más causas se nào devem esperar bons effeitos,
Malváceas. adj. f. pl. (bot). Malvaceas; familia de plan- tas dicotyledoneas polype- talas. que têem por typo o genero malva, composta de plantas herbáceas ou arbus- tivas, 8 que são algumas bastante empregadasem me- dicina como emolientes, pela materia mucilaginosa de que são impregnadas.
Malyarisco. m. (bot.) Malvaia-
MAL
co; genero de plantas da familia dasmalvaeeas. Com- prehende diversas especies conhecidas pelas proprieda- des emoUientes de suas fo- lhas e raiz, que muito se aproveita em medicina: — de las índias. V. Abulillon.
Malvadamente, adv. m. Mal- vadamente, perversamente, malignamente,! niquamente. Iniquh, scelerath
Malvadísimo, ma. adj. sup, de Malvado. Malvadíssimo ; muito malvado, ou perverso. Sceleratissimus, a, um.
Malvado, da. adj. Malvado, mau, perverso, iníquo, sce- lerado, infame. Sceleratus, nefarius.
Malvar, a. (ant.) Corromper, depravar, viciar. Vitiare,de- pravare: —m. malvar; terra de malvas. Locus malvis abundans, malvarum ferax.
Malvasía. /. Malvasia; certa casta de uva muito doce e odorífera. Uva crética: — malvasia; vinho fabricado com a uva d'estemesmonome. Vinum creticum, vinum ar- visium.
Malvazo, za. adj, (ant.) Mal- vado, mau, ímpio, maligno, scelerado.
Malvecedad. /. (ant.) Malda- de, malignidade, perversi- dade.
Malvender, a. Malbaratar ; vender mal, por baixo preço.
Malversación. /. Malversação, má administração, Malape- cuniarum administratio.
Malversador, ra. s. Mau ad- ministrador, mau gerente; o que dirige mal os fundos ou as rendas. Malus pecu- niarum administrator.
Malversar, a. Administrar mal, prevaricar, dilapidar. Pecunias non ex fide versa- re, administrare.
Malvestad./. (ant.jY .Maldad.
Malvezar, a. (ant.) V. Mala costumbrar. Também se usa- va como reciproco,
Malvezdad, Malveztat. /. (ant.) Maldade, perversida- de, malignidade,
Malvís, m. Especie de tordo, mais pequena do que ordi- nariamente sao as suas con- géneres, distinguindo sepe- la cor alaranjada dos lados
MAL
do corpo e da parte inferior das azas, o que também lhe faz dar em Hespanha o no- me de tordo alirojo. Turdua iliacus.
Malviviente, adj. (ant.) Mal- vivente; de má vida, de costumes depravados e re- prehensiveis, Improbus, cor- ruplis moribus homo.
Malla. /. Malha ; abertura em tecido de rede. Betis an- nulus: — malha, certa espe- cie de tecido de anneis de fio de ferro ou de outro me- tal, com que se fabricavam as cotas e outras armaduras para defeza. Lorica hamis, annulis conserta. Cota de malla. V. Cota: — (br.) ma- lha; annel redondo, como fi- vela sem fusilhão : — (naut.) malha; dobra do chicote de qualquer cabo, a fim de se nao despassar ou det-gornir:
. — escurridiza / malha de correr; é a que se pode alar- gar ou apertar para fazer presa em qualquer cousa.
MALLADA.y. (ant.) V. Majada: — malhada,erro,falta, culpa.
Malladar. n. (ant ) Procurar malhada o gado, Pecus no- ctem alicubi peragere.
Mallar. a. Fazer malhas. Ha- mis contexere : — (ant.) ar- mar com cota de malha. Ha- mata lorica induere : — V. Matar ; — (naut.) dar um nó de amarração.
Mallero. m. Malheiro; o que faz malhas. Loricarum ha- matarum artifex : — agu- lha ou molde com que se fazem as malhas das redes.
Malleta. /. (art.) Corda de puxar e dirigir redes.
Mallete. m. (naut.) Linguete do cabrestante
Mallo m. Jogo da malha ou da choca: — maça; instru- mento com que se impelle a bola no jogo da choca. Tu- des : — (ant.) malho. V. Mazo: — (naut) maço com que os calafates batera so- bre 03 ferros de metter e cortar estopa nas costuras.
Mallorqués, sa. adj. (ant.) V, Mallorquin.
Mallorquín, na. adj., s. Maior- quino; natural ou concer- nente á ilha Maiorca. Ma- joricensis.
MAM
Mallugab. a. (p. Mex.) V. ilia- giiUar. Diz-ae particular- mente da frueta.
Mama /. (anat.) Mamma, pei- to, teta. Mamma, ce.
Mamá. /. Mamãe; termo usado pelos meninos. Mamma, (b.
Mamacallos, m. (fam.) Papal- vo, papa-moscas, simplório. Stultus, stolidus.
Mamada, /, (fam.) Mamma, mammadura; os primeiros annos da ammamentaçào de uma creança. Lactatüs tem- pus: — mammadura; acçào de mammar: — (p. Am. Mer.J mamma; cousa inesperada e de grande valor, vanta gem conseguida por pouco preço ou trabalho.
Mamadera. /. Mammadeira; bomba de vidro que se usa para alliviar do leito os pei- tos das mulheres. Tabula- tum vas jemineis mammis lacte levandis.
Mamador, ba. s. Mammador; o que mamma. Lactens, qiii femíneas mammas lacte le- vat: — fp. Am.) bêbado, borrachào.
Mamalojia. /, fzool.) Mamma logia; nome da parte da historia natural, que tem por objecto o estudo dos mammiferos.
Mamalón, na, adj. ¡p. Cuh.) Ocioso, folgasílo, que gosta de viver do alheio como pa- rasita.
Mamaluco, ca, adj. (fam.) Y. Mameluco.
Mamanpian. m. (med.) Mamau- pian; ulcera pela qual co- meça o mal pian.
Mamantar. a. (ant.) V. Ama- mentar.
Mamante, p. a. de Mamar. Lactens, entis.
Mamantón, na. adj. Mammao, mammote; diz-se do animal que ainda mamma. Lactens.
Mamar, a. Mammar; chupar leite da mamma, Lactere, ubera sugere: — (fig-J mam- mar, beber, aprender, afia- zer se a alguma cousa na in- fancia; e assim se diz: ma- mó de su madre los sentí- mientas de piedad; bebeu com o leite os sentimentos piedosos : — (fam.) mam- mar, comer, engulir. Deglu- tiré: — apanhar, obter; e
MAM
assim se diz: fulano se ha mamado por fim la preben da; fulano sempre a final apanhou a prebenda: — y gruñir (fr. fam); mammar e grunhir, Liíquovultuetiam beneficia recípere.
Mamario, ría. adj .(anat.)Mam- mario; pertencente ás mam- mas ou aos uberes. Glándula mamaria; glándula mam maria; corpo glanduloso que constitue a parte principal e posterior de cada mamma ou peito.
Mamarrachada./. Pachonche- ta, parvoice, palavra louca.
Mamarracho, m. (fam) Gebo; figura grutesca ou ridicula: — ornato ou figura mal aca- bada ou ridicula, á qual geralmente em portuguez se chama um mono. Figura incocinna, inelegans.
Mamarracho, Mamarrachista, adj, m. (fam.) V, Pintamo- nas.
Mamaru. m. (p. Am) V, Em- briaguez.
Mambla. /. (prov.) Mamma de terra, collina, outeiro.
Mambrino, (litt.) Mambrino; rei mouro, cujo elmo torna- va invulnerável a quem se cobria com elle.
Mambrú. m. (naut.) V. Cape- ruza.
Mamea, /. (bot.) Mammea; ge- nero de plantas da familia das cluseaceas.
Mamelón, m. (anat.) V. Pe- zón:— pi. mamillo ou ma- milho.
Mamelonado, da. adj. (anat.) Mamillonado; com pequenos tubérculos ou excrescencias em forma de mamillos. Sus- tancia mamelonada. V. Mi- ñón.
Mameluco, m. (hist.) Mamelu- co; milícia de que se ser- viam 08 sultões do Egypto, e extincta por Mehemet-Ali com a morte de grande nu- mero d'elles. Miles quidam aput cegyptios: — m. (fam.) maluco, tolo. Stultus, stoli- dus: — no Brazil se dá es- te nome á creança que pro- cede de um branco e de uma creoula, ou de um creoulo e de um branco,
Mamella, /, V. Marmella: — mamillo; excrescencia de
MAM
23
pelle que á feição de teta appareceemalgunsanimaes.
Mamellado, da. adj. V, Mar- mellado.
Mamey, m. Mamey; genero de plantas dicotyledoneas da familia das gutiferas.
Mamíferos, adj. m. pl, (zool.) Mammiferos; primeira clas- se de animaes do grande ty- po dos vertebrados, que oc- cupam também o principal grau na escala zoológica, a cuja frente se acha o homem.
Mamiforme. adj. (anat.) Mam- miforme; em forma de mam- ma;— V. Mastoideo.
Mamila. /. (anat.) V. Pezón.
Mamilar, adj. (anat.) Mamul- lar; das mammas. Ad mci- millas periinens. Eminen- cias mamilares; eminencias mamillares; proeminencias maiores ou menores na face interna dos ossos do cráneo, correspondendo ás anfra- ctuosidades do cerebro. Tu- bérculos mamilares; tubér- culos mamillares; tubércu- los esbranquiçados, situados entre os prolongamentos da meduUa oblongada, corres- pondentes á parte anterior e inferior do terceiro ventrí- culo.
Mamilaria. /. (ant.) Mammil- laria; armadura ou peça de armadura antiga, que pro- vavelmente defendia o pei- to:— (bot.) mammillaria; ge- nero de plantas da familia das cácteas, e da ieosaodria monogynia de Linneo.
Mammüth. m. (zool.) Mammuth; elephante fóssil da Sibéria, chamado pelos naturalistas elephante primordial.
Mamodis. m. (ant. comm.) Cer- ta especie de fazenda.
Mamola. /. Meiguice, festa oa afago passando a mão de certa maneira por debaixo da barba de alguém, ás ve- zes em ar de zombaria. Or- dinariamente pratica aecom rapazes. Menti perjocum at- irectatio: — como interjeição equivale a: tolice, simplici- dade; v.g.: cuenta usted con él? mamola; conta v. m.<=® cora elle? Que simplicida- de! Está servido. Hacer á uno la mamola (fr.fam); contar historias; adular a
24
MAN
alguém para o enganar, tra- tando-o como parvo. Stul- tum hlanditüs decipere.
Mamón, na. ac// Mammão,mam- inote-, queainda mamma.La- ctens: — que mamma muito ou uiais tempo que o regu- lar, Piu muliumque lacteiis; — m. (agr.) rebento ou pim- polho que rouba o sueco ali- menticio á haste ou pé do vegetal. Germen, inis.
Mamcna. /. (ant.). V. Mamola. Hacer la mamona (fr.); fa- zer festinhas na cara de al- guém em signal de zomba- ria e de chacota. Menta ali cvjus tacto cum irridere, il ludere.
Mamoncillo, lla, to, ta. adj- dim, de Mamón. Mammao- sinho.
Mamoso, SA.arf/.Amigo de mam- mar, que mamma com von- tade e appetite. Lac cupi- do, studiose sugens: — es- pecie de milho painço. Pa- nicum, i.
Mamotreto, m. Borrador, bor- rão, livro de apontamentos. Adversaria, commenf.arium: (fam) empecilho; todo o objecto ou pessoa inútil, que 80 serve de estorvo.
Mampara. /. Alpendre, Pro- thyrum, i: — biombo. Oppo- siium vento septum.
Mamparae. a. (ant.) Mampa- rar, amparar, defender, pro- teger. Também se usava co- mo reciproco: — r. escapar- se, evadir-se.
Mamparo, to. (naut.) Antepa- ra; divisão que se faz de tá- buas nas cobertas dos na- vios e no porão para formar 03 seus payoes. Navalis cii- biculi tabulatum: — (ani.JY. Amparo.
Mampastou. m. (ant.) V. Mam- pastero , Recandador : — maioral. V. Mayoral.
Mampesada, Mampesadilla. /. (ant) V. Pesadilla.
Mampirlan. m. (p. Murc.)De- grau de madeira. Ltgneus scalce gradus.
Mamporro, to. (fam.) Golpe ou gilvaz ligeiro que não causa grande damno.
Mampostear, a. (arch.) Traba- lhar de pedreiro, em alve- naria. Camenticium opus ex ■ traeré.
MAN
Mampostería. /. Obra de alve- naria, obra de pedra e cal. Ccementicium opus: — officio de pedreiro.
Mampostero, to. Pedreiro; offi- cial que trabalha em obra de alvenaria. Ccementicii operis exstructor: — colle- ctor de dizimos, impostos e outras rendas. Vectigalium, eleemosinarum exactor, pu- blicanus.
Mam POSTOR, to. (ant.) V. Mam- postero, na segunda acce- pção.
Mampostoría./. (ant.)Y. Mam- postería, na segunda acce- pçào.
Mampresar, a. (prov.) Come- çar a domar os cavallos in- dóceis e nao ensinados. Do- mare incipere.
Mampuesta, f. V. Hilada.
Mampuesto, to. (ant.) Achega; materiaes para as obras de alvenaria. Ccementum, i; — miúdos; pedra miúda, boca dos de tijolo, lascas de pe- dra, com que se enchem os vacuos das pedras grandes. Assula, ce. De mampuesto (loe. adv ); de mamposta, de proposito, de prevenção. £/'x- prceparato.
Mamudi. to. Mammude; moeda de prata que corre na Pér- sia e Indias Orientaes.
Mamujar, a. Mammar sem ap- petite, ora tomando a mam ma ora deixando-a. JEgre sugere.
Mamullar, a. Comer ou mas- tigar com os mesmos gestos e ademanes que faz o que mamma. Mammam sugen- tis gestus mandere: — ga- guejar, balbuciar, tartamu- dear. Balbutire.
Man. /. (ant.) V. Mano: — manhã: — a mano, man y mano (fr.); logo, no mesmo instante: — a maxiella; en- costar a mão ao rosto, em attitude de pensar. A man (loe. adv. ant.); logo, sem demora, em continente Sta tim, illicò. A man salva. V A mano salva. A man te niente. V. Manteniente. Bue na man derecha (fam. ant.); boa mão direita, excellente braço direito; felicidade, fortuna, bom êxito no que ae emprehende. Felicitas,
MAN
atis: — TO. peso em uso nas índias Orientaes.
Maná. to. (hist. rei.) Maná, manná; orvalho que Deua enviou em chuvaaos hebreus para os sustentarno deserto. Manna, ce: — (p. Estr.) man- ná; torrão muito brando e saboroso que se faz com as- sucar, cravo e outros ingre- dientes:— (ant.) manná; in- censo partido e reduzido quasi a pó. Tkuris manna, thus comminutum : — (bot.) manná ; materia concreta e assucarada , que corre em abundancia espontanea- mente ou por incidão de uma especie de freixo da Sicília e da Calabria, e se emprega em medicinacomoexcellente purgante. Manna., oe: — (fig.) manná, alimento celeste, sustento do espirito; o que deleita a alma.
Manada. /. Manada, rebanho. Grex^gregis: — de cerdos; va- ra de porcos: — manipulo; molho de herva, espigas ou qualquer cousa, que se pode abranger com a mão. Ma- nipulus, i: — (ant.) reba- nho, turba; reunião de mui- tas pessoas. Hoje só se usa em estylo familiar. Agmen, turba. A manadas (loc. adv.) V. Eu cuadrillas.
Manadero, ra. adj. Manadeiro; o que mana. Manans, antis: — TO. zagal, pegureiro, pas- tor. Pecuarius, pastor: — V. Manancial : — (ant.) coador, passador.
Manadilla, ta. /. dim. deilfa- nada. Manadasinha.
Manalgia. /. (med.) Maualgia; entorpecimento geral do cor- po e do espirito.
Manamano. adv. (ant.) V. Man.
Manancial, to. (ant.) V. Ma- nantial.
Manante, p. a. de Manar. Ma- nante. Manans, antis.
Manantial, to. Manancial, fon- te : — manancial; olho de agua nascente. Fons, origo: — (fig.) manancial, origem, principio, causa de um facto ou de um conhecimento. Ori- go, inis.
Manantío, tia. adj. (ant.) Ma- nante; que mana. Manans. antis: — m. (p. Estr.) V. Manantial, das aguas.
MAN
Manaquin. m. (zool.) Mauakin ou inauaquira; genero de aves da familia dos pipradcos, do- tadas de cauto melodioso e de plumajíem brilhante.
Ma NAU. n. Manar, correr, de- rivar-se; saíi-, brotar algum lirjuido de urna parte. Ma- nare, scatarire. Também se usa como activo : — (fig-) emanar, origiuar-se, proce- der. Emanare: — (fig.) abun- dar, superabundar. Affluere, abundare. Usa-se tarabem como activo n'esta accepção.
Manares, m. pl. Manares ; pe- neires primorosos de fio de palmeira, que fazem os in- dios de Casanare, na pro- vincia de Nova Granada.
Manas, m. (pililos, indica) Ma- nas; alma sensivel, instru- mento da intelligencia, que se distingue da alma, que pensa e quer. Usa-se no sys- tema de Niaya.
Manatí. ¿?i. V. Lamantiu: — (p. Cub.) açoute flexível e delgado, que se faz do cou- ro do animal do mesmo no- me.
Manatiazo. m. (p. Cub.) Gol- pe dado com o açoute, que na ilha de Cuba se chama Manatí.
Manato, m. V. Manatí.
Manaza. /. aug. de Mano. Ma- napola; grande mao.
Mancamiento, m. (ant.) Falta, privação, perda de alguma cousa. Defedus.
Mancar, a. Mancar, aleijar, es- tropiar-, impossibilitar o li- vre jogo de um membro ou parte do corpo. Também se usa como reciproco. Lcede- re: — n. (ant.) mancar, fal- tar, deixar de fazer-se algu- ma cousa por falta de al- guém. Deficere : — (germ.) faltar.
Mancarrón. «í. (p. A. M.) Ro- cim, sendeiro, cavallo estro- peado.
Mancarronada. /. (p. A.) Re- cua de sendeiros.
Manceba. /. Manceba, amiga, concubina, amasia; mulher com quem se têem relações illicitas continuadas. Pel- lex, concubina: — (ant.) V. Doncella. Manceba en cabe- llo. V. Doncella ó soltera, de pouca idade.
MAN
Mancbuete. m. dim. de Man- cebo. Maucebinho, mocinho, rapasinho.
Mancebez. /. (ant.) V. Juven- tud.
Mancebía. /. (ant.) Mancebia, adolescencia, juventude, mo- cidade, j.nvenilidade; idade de mancebo: — (ant.) man- cebia, aleouce, bordel, lupa- nar; casa de prostituição. Lupanar, aris.
Mancebico, llo, to. m. dim. de Mancebo. Mancebinho, mo- cinho.
Mancebo, m. Mancebo, jo- ven, moço na idade. Adoles- cens, entis: — mancebo; offi- cial ou artista assalariado. Artífex sub magistro opus faciens, mercede conducta:
— (ant.) V. Soltero. Mancebo me fui y envejecí, mas nun- ca al justo desamparado vi (rif.); fui rapaz e enve- lheci, mas nunca eni des- amparo ao justo vi. Júnior fui, etenim seniii, et non vidi justum derelictum.
Mancelladero, ra. adj. (ant.) V. Mancilladero.
Mancellar. a. (ant.) V. Aman- cillar.
Mancelloso, sa. adj. (ant.) Ma- licioso, maligno. Improbus, malignus : — manchado, su- jo, maculado.
Mancer. adj. (ant.) Espurio ; fi- llio de mulher publica. No- thus, a, um.
Mancera. /. Rábica do arado.
Mancerina. /. (ant.) V. Mace- rina.
JVIancia. /. (philol.) Mancia; nome ou suffixo de origem grega e latina, que entra na composição de muitas pala- vras castelhanas e portugue- zas, e que pode traduzir-se por adivinhação, prognos- tico ou arte de adivinhar.
Mancil. m. (germ.) V. Mandil.
Mancilla. /. V. Mancha : — (ant.) mazella; grande feri- da ou chaga que move a compaixão. Fcedum, vulmts:
— (ant.) mazella, afílicção, lastima. Miseratio, onis.
Mancilladero, ra. adj. (ant.) Infamante, deshonroso, des- lustrador. Maculans, fce- dans.
Mancillaiiiento. m. (ant.) Man- cha, deshonra, desdouro, des-
MAN
2è:
lustxe, infamia. Maculatio, onis: — V. Daño.
Mancillar, a. Manchar, sujar. V . Am an ciliar. Mac ulare: — lastimar, oft'euder, magoar, afBigir: — (fig-) manchar, de;-doarar, macular, deslus- trar, difiamar. Maculare: — manchar, afeiar, destruir; fazer feio e disforme: — ■ manchar, deshonrar, desflo- rar.
Mancilloso, sa. adj. (ant.) Las- timoso, deplorável, misero, carregado de miserias. Mi- ser abilis, le.
Mancinita. /. (min.) Mancini- ta; silicato de zinco, que se encontra perto de Liorna.
Mancipación. /. (ant.) Manci- paçâo. V. Emancipación.
Mancipas, a. Sujeitar, submet- ter, fazer escravo. Também se usa como reciproco. Man- cipare.
Manco, ca. adj. Manco, aleija- do; diz-se da pessoa ou do animal falto de algum mem- bro ou que se não pode ser- vir d'elle. Mancus, a, um:
— (fig-) manco, defeituoso, imperfeito; falto de alguma, parte necessária; diz-se de uma obra, de um verso, etc. Ma7icus, mutilus. No ser co- jo ni manco (fr.); não ser coxo nem aleijado, V. Cojo:
— m. (zool.) manco; genero de aves palmipedes, da fa- milia das impennadas : — pl. mancos; familia de aves da ordem das palmipedes, cujas azas são improprias para o vôo.
Mancomún (de), (loe. adv.) V. Mancomunadamente.
Mancomunadamente . adv. in. De mão commum, de com- muin accordo, de sociedade.
. Communi consensu.
Mancomunar, a. Mancommu- uar, ajustar, contratar, con- vencionar. Também se usa como reciproco. In commu- ne conferre: — (for.) man- communar; obrigar a duas ou mais pessoas mancom- muuadas á paga ou execu- ção de alguma cousa. Ad so- lutionem communiter con- stringere.
Mancomunidad. /. União, as- sociação em commum, de duas ou mais pessoas, para
26
MAN
negocio de utilidade mutua, contrato solidario. Commu- nio, conspiratio : — (fo^'-J sociedade; contrato pelo qual duas ou mais pessoas se obri- gam como principaes a pa- gar pro rata, ou cada uma in solidum, a divida que contrahem. Mancornar, a. Abater um gar- raio ou novilho, fazendo-o assentar os cornos em terra e impossibilitando-lhe assim o movimento: — (p. Cub.) ajoujar, ou juntar duas cou- sas da mesma especie; de ordinario diz-se dos ani- maes cornígeros, das res- teas de alhos, de cebolas, etc. Mancuadra. /. (ant, for.) Ju- ramento de calumnia; jura- mento mutuo que faziam os delinquentes de não faltar á verdade relativamente ao pleito. Mutuum litigatorum jusjurandum. Mancuerda. /. (ant.) Volta da roda, n'este genero de sup- plicio. Questionis contortio sic dieta. Mancuerna. /. (p. Cub.) Ajun- tamento; acção de ajuntar duas cousas da mesma es- pecie. Mancumun (de), (loc. adv.)
(ant.) V. De mancomún. Mancuso. m. Mancusso; moe- da de oiro mourisca, que coi-ria em Hespanha pelos séculos XI e xii. Mancha. /. Mancha, laivo, nó- doa, macula; signal que se imprime em algum corpo, quando sobre elle cáe algu- ma cousa que lhe muda a côr. Macula, os: — man- cha, malha; parte de um corpo ou superficie de côr difterente do resto, como as manchas do pello dos cavai- los e outros animaes, etc. Macula, ce: — malha; bo- cado de terreno que se des- tingue dos immediatos por alguma qualidade ou cir- cumstancia particular. Fars agri ab aliis eircnmstanti- bus diversa: — (fig-) man- cha, labéu, descrédito, des- douro, deslustre, nódoa; des- honra por nascimento ou por infamia. Macula, labes : — mancha; parte escura so-
MAN
bre um astro. Macula, ce. No es mancha de judio (loc. fam.); não é mancha de ju- deu, não é mal sem reme- dio; não ser muito impor- tante a nota má que se im- põe ou imputa a alguém. Haud máxima labes. Salir la mancha; sair a mancha, sair a nódoa da roupa. Di- lui , disparere : — (med.) mancha, malha ; alteração na côr da pelle, mais ou menos circumscripta, e sem eleva- ção nem depressão alguma:
— de escarlatina. V. Eféli- des.
Manchado, da. adj. Mancha- do; que tem nódoa ou man- cha. Maculis distinctus: — malhado; que tem malhas, manchas, pintado de varias cores, como a pelle do ti- gre. Maculatus, a, um.
Manch AMIENTO. 771. (ant.) Ac- ção e effeito de manchar.
Manchar, a. Manchar; sujar uma cousa pondo-lhe nódoa ou mancha. Também se usa como reciproco. Maculare:
— (fiy-) manchar, macular, deslustrar, desdoirar, enxo- valhar; denegrir a fama, a reputação, o credito. Fceda- re: — (pint.) manchar; ir mettendo as massas de cla- ro e escuro antes de as unir e empastar. Coloribus dis- tinguere.
Manchega. /. Fita de cores de que ordinariamente se fazem ligas. Chama-se fita man- chega, em castelhano, por se fabricar na Mancha. Lanece versicoloris fasciola, ligula.
Manchego, GA. s. o natural da Mancha: — adj. pertencen- te á província da Mancha. Contestanus, a, um.
Manchica, lla, TA. /. diM. dc Mancha. Manchinha, malhi- nha, manchasinha.
Manchón, m. aug. de Mancha. Mancha grande.
Manchuela. /. dim. de Man- cha. Manchinha, malhinha.
Manda. /. Offerta ou promes- sa que se faz de alguma cousa. Promissum, pollici- tatio : — legado, deixa, dis- posição testamentaria. P^m portuguez antiquado tam- bém se dizia manda. Lega- tnm, i: — promessa; a cou-
MAN
sa promettida: — (ant.) V. Testamiento. La manda dei bueno no es de perder (rif); o prometido é devido. Pro- missa repetuntur. Mandacion. /. (ant.) V. Juris- dicción, Facultad. Mandadeiro. m. (ant.) V. Man- dadero, nas duas ultimas ac- cepções. Mandadera. /. V. Demanda- dera. Mandadería. /. (ant.) Embai- xada, mensagem: — (ant.) oflicio ou cargo de manda- tario. Mandadero, ra. s. Mensagei- ro; o que executa manda- do de outro. Em portuguez também se dizia mandadei- ro. Famulus a mandatis : — m. V. Demandadero: — (ant.) V. Procurador: — encarregado ou commissio- nado de algum negocio ou contrato. Legatus, i. Mandado, m. Mandado, reca- do, mensagem. Mandatum, i: — (ant.) mandado; or- dem de um superior a um inferior. Mandatum, prcece- ptum, jussum: — V. Obe- diencia : — mensagem, com- missão : — satisfação, rasão, resposta. Mandador, ra. s. (ant.) Man- dador ; o que manda. Jubens, imperans: — mandador ; que manda muito, que abusa da auctoridade : — (ant.) embai- xador, legado, enviado ; pes- soa que levava alguma em- baixada. Legatus, i. No te hagas mandador donde no futres señor (rif); não te fa- ças mandador onde não fo- res senhor. Mandamiento, m. Mandamento, mandado, pi-eceito ; ordem de um superior a um inferior. Mandatum, prceceptnm, jus- sum:— mandamento; cada um dos preceitos do decá- logo c da Igreja. Prcecepitum, i: — (for.) mandado; ordem, despacho do juiz por escri- pto mandando executar al- guma cousa. Decretum, jus- sum : — pi. (fam.) os cinco mandamentos; os dedos da mão quando se usa d'elles em logar de colher, ou para dar em alguém, e assim se diz: come con los cinco man-
MAN
damientos, le puse en la ca- ra los cinco mandamientos ; come com os dedos, assentei- Ihe 03 cinco mandamentos na cara. Digiti, orum.
Mandante, adj. Mandante ; que manda. Juhens, entis.
Mandar, a. Mandar, ordenar como senhor ou superior. Ju- bere: — mandar, encarregar, recommendar; como quando entre pessoas absolutamente iguaes pergunta uma á ou- tra: ¿qué me manda? Que manda, que me quer? Man- dar em testamento, legar, dispor. Testamento legare: — mandar, enviar, oíFerecer, prometter. Promittere, pol- licitari : — ffam.) V. Enviar : — (ant.JmandaLY, querer: — n. mandar, dominar, governar, reger, ter o mando. Impera- re. Usa-se também como ac- tivo : — sobresaír, ser mais elevado que outra cousa: — r. mover- se alguém por si mesmo e sem ajuda extra- nha; diz-se principalmente dos doentes. Memhris facile, expedite uti : — communicar- se uma casa, uma peça com outra, nos edificios. Peruium usum cedes intus habere: — 6ervir-se de alguma porta, escada ou outra communi- cação. Pervio cedium usu frui. Manda potros y da po- cos (rif.J; quem muito pro- mette pouco dá. Multa fideni promissa levant. Manda y descuida, no se hará cosa ninguna (rif.); manda e des- cuida, nao se fará cousa ne- nhuma. Prceceptum, ni ope- ri instes, inutiVe est. El man- dar no quier par (rif.); man- dar não quer par. Omnispo- testas impatiens consortis erit: — (equit.) mandar, do- minar o cavallo, maneja-lo bem: — (naut.) V. Calar: — (mil.) mandar, commandar; dar as vozes de commando.
Mandarín, m. Mandarim; pa- lavra inventada pelos por- tuguezes, e adoptada por to- dos os europeus, para desi- gnar os empregados da Chi- na, e principalmente os ma- gistrados de justiça. Com- preheude todos os letrados divididos em dezoito classes. Prcefectus urbis, prcetor : —
MAN
(fig.) bachá, rei pequeno; o que exerce absoluta influen- cia nos negocios públicos de um paiz ou districto.
Mandakinato, m. Mandarina- do; dignidade, funcções do mandarim, territorio da sua jurisdicção.
Mandarinismo. m. (neol.) Man- darinismo; systema de pro- vas e de concurso por que se faz passar na China aos que aspiram ao grau de letrados, e por conseguinte aos cargos públicos : — em sentido mais lato diz-se de qualquer sys- tema que tende a classificar os cidadãos segundo a sua instrucção.
Mandarino, na. adj. Mandari- no, mandarineo; diz-se do que pertence aos mandarins. Lengua mandarina; lingua mandarina; a lingua sabia da China, que é usada pelos mandarins nos actos officiaes.
Mandarria. /. (ant.) Martello de que usam os calafates para metter ou tirar as ca- vilhas nos costados dos na- vios, e para outros usos. Mal- leus ferreus.
Mandatario, m. Mandatario, procurador; individuo que faz as vezes por alguém me- diante procuração ou man- dato. Mandatarius, ii: — mandatario; aquelle em fa- vor de quem o papa expediu um mandato. Mandatarius, i.
Mandato, m. Mandado, man- damento, ordem, determina- ção ; preceito imposto por um superior aos seus inferiores. Jussum, i: — lava-pés; cere- monia religiosa que se cele- bra na quinta feira de en- doenças lavando os pés a doze pobres. Religiosa coe- remonia ita dieta : — manda-, to ; sermão que se prega em quinta feira santa sobre os actos dos magistrados de Je- rusalém contra Jesus Chris- to : — (foi'-) mandato, procu- ração; acto pelo qual se en- carrega alguém de fazer al- guma cousa em logar de ou- tra pessoa, e se lhe chama procurador ou mandatario. Mandatum: — (polit.) man- dato; linha de conducta ou obrigações que os eleitores impõem ou traçam aos seus
MAN
27
procuradores ou deputados. Mandato apostólico ; man- dato apostólico ; rescripto do papa que tem p.or objecto uma prescripção ou uma prohibição. Também ás ve- zes se dá este nome aos res- criptos pontificios que con- feriam missão ou emprego particular a certos indiví- duos.
Manderecha. /. (ant. fig.) V. Mano derecha, boa sorte ou fortuna.
Mandíbula. /. (anat.) Mandí- bula, queixada, maxilla; ca- da um dos dois ossos em cuja borda livre estão im- plantados os dentes.Tambem se lhe chama queixos.
Mandibular, adj. Mandibular, maxillar ; relativo ou perten- cente á mandíbula, á ma- xilla.
Mandicho, cha. s. (ant.) Pi- caro, alcoviteiro, rufião.
Mandil, m. Mandil; trapo ou panno grosseiro para lim- par alguma cousa: — man- dil ; avental grosseiro de ho- mem ou mulher, para se não sujarem nos seus mesteres. Ventrale, is : — mandil ; pan- no de anediar as bestas de- pois de escovadas: — (germ.) V. Mandilandin.
Mandilada. /. (germ.) Mandi- lada; reunião de creados de alcoviteiros.
Mandilandin. to. (germ.) Man- dil; creado, mensageiro de alcoviteiros ou de mulheres publicas.
Mandilandinga. /. V. Picares- ca.
Mandilar, a. Anediar ; acabar a limpeza do cavallo, esfre- gando-o com o mandil, para lhe assentar e lustrar o pel- lo. Equos linteo crassiore ab- stergeré.
Mandilejo. to. dim. de Mandil. Mandilzinho; mandil peque- no : — mandilzinho; mocinho de alcoviteiro ou de mere- triz.
Mandílete, to. (mil.) Porti- nhola da peça de artílbe- ria. Pluteus bellicis tor men- tis tuendis.
Mandilón, to. (fam.) augm. de Mandil. Mandilâo; mandil grande : — (fam.) papa-as- sorda, cobarde, poltrão; ho-
28
MAN
mcm igiiavu, fraco de espi- rito.
Mandioca. /. (p. Am.) V. Yuca.
Manioc, m. Mando, nuetorida- do, poder de mandar. Im¡}e- rium, pot estas : — (ant.) V. Mandato:— (germ.J Y. Des- tierro. Tener el mando y el palo (fr.); ser senhor de ba- raço e cutello. Omnímoda aitctoritate pollere.
Mandoble, m. Mandobre; gol- pe, cutilada mxu forte, dada com as duas mãos. Grave vulnus, gravis ictiis: — (fiff-) reprebensão áspera e severa. Vehemens castigatio.
Mandolina. /. (mvs.) Mando- lim ou bandolim ; instrumen- to pouco maior que a ban- durra, e meuor que a gui- tarra, cortí quati'o cordas e o fundo convexo.
Mandón, na. adj. Mandão; diz- se do homem muito imperio- so e que de ordinario abusa da auctoridade. Também se usa substantivado. Imperio- sus, a, um.
Mandora. /. (mus.) Bandurra; instrumento antigo, ¡"«areci- do com o alaúde.
Mandra./. (ant.) Cabana, cho- ça de pastor. Mandra, ce.
Mandrachero, m. Taful ; jo- gador por officio e que tem casa de jogo. Aleator, oris.
Mandracho, m. (prov.) Casa de jogo publico. Aleatorice mdes.
Mandragora. /. (hot.) Mandra- gora (prejudicial aos gados); genero de plantas da fami- lia das solaneas, cuja espe- cie commum é dotada de pro- priedades narcóticas.
MandrÁgula. /. (a7it.) Mendrá- cula. V. Áíandrúgora : — (ant.) phantasma, visão má, especti'o, avejáo, larva.
Mandria, m. (fam.) Homern co- barde, apoucado, sem prés- timo. Homo igna.vus, meti- cidosus : — mandri ao, pregui- çoso : — (germ.J siivipleirao, bolonio, ignorante.
Mandriez. m. (ant.) Negligen- cia, pusillanimidade, fra- queza, falta de animo. Igna- via, debilitas.
Mandril, m. (zool.J Mandril ; especio de mammiferos cy- nocephalos.
Mandron. m. (aiit.J Mandrào; machina para atirar pedras,
MAN
de que usaAam os antigos na guei-ra. BalUsta, machina bellica. ad saxa jacienda : — (aiit.) bola, grande de pau ou de pedra que se arrojava com n mão : — (ant.) pri- meiro golpe que dava a bola ou pedra quando se despe- dia da mão. Frimus lapidis icfus.
Manducable, adj. (fam.) Man- ducavel, comivel, comestí- vel ; que se pode manducar ou comer.
Manducación. /. (fam.) Man- ducação; acção de mandu- car, de comer. Manducaiio, onis.
Manducar, a. (fam.) Mandu- car, comer, codear.
Manducatoria. /. (fam.) Pa- pazana, comezana, colnida.
Mandürria. /. (ant.) V. Ba?i- durria.
Manea. /. V. Maniota.
Maneador. m. (p. A.) Tira de coiro ou especie de laço que os camponezes levam enro- lado ao pescoço do cavallo para pear os potros, pren- der os cavallos e outros usos.
Manear, a. Pear ; prender a besta com pea ou maniota. Jumenti manus vincire : — (ant.) manear. V. Manejar : — fp. Mex) embaraçar, fa- zer tropeçar alguém atraves- sando uma corda por onde ha de passar : — (ant.) ma- near. V. Manosear : — ?•. (p. Mex.); enredar- se ou tro- peçar quando se vae an- dando.
Manecica, lla, ta. /. dim. de j>/ano.Mãosinha,manita,ma- neta; mão pequena: — /. fe- cho ; peça ordinariamente de metal com que se apertam e fecham alguns livros e ou- tras cousas. Fíbula, ai : — mão, manda ; signal com a figura de mãosinha que se põe ás vezes nos escriptos ou impressos para exprimir nota ou chamada : -•- mão ; ponteiro ou pequena flecha que nos relógios indica as horas ou minutos. Index, gnomon: — especie de aba de chapéu para esfregar o que se imprime ou estampa em tela. Manecilla dela este- va del arado ; a parte exca- vada por onde se pega para
MAN
manejar o arado ou a char- rua.
Manefestar. a. (ant.) V. Ma- nifestar.
Manejable, adj. Manejavel, maneavel ; diz-se do que é fácil de manusear ou mane- jar. Tractahílis, mitis,docílis: — (naut.) maneavel, brando; diz-se do vento e do mar quando não são muito for- tes e permittem manobrar com facilidade.
Manejado, da. adj. Manejado, executado; com os adverbios bien ou mcd e outros sirni- Ihantes, significa obra bem ou mal acabada ou executa- da. Usa-se particularmente fallando de pintura?.
Manejar, a. jNIauejar ; traba- lhar fazendo alguma cousa com as mãos. Manu tracta- re, versare : — (fig-) mane- jar, dirigir, conduzir, reger, governar. Dirigere, ducere:
— r. mover-se; adquirir agi- lidade depois de ter estado impedido : — governar-se , dirigir-se; conduzir-se bem, com prudencia, saber viver:
— (equit.) manejar ; gover- nar, dirigir o cavallo, exer- cita-lo, faze-lo andar com arte. Equo dextere uti : — n. (naut.) V. Barajar.
Manejo, m. Manejo; o traba- lho de manejar e o seu cf- feito. Tractatio, iisus : — (fig.) manejo, gerencia, ad- ministração; direcção de al- gum negocio. Admínistra- ctio, onis: — manejo, pica- ria, equitação; arte de exer- citar o cavallo. Equos re- gendi ars: — manejo, pica- deiro : — pi. manejos, mano- bras, artimanhas, artificios, trama astuciosa. Manejo de armas (mil.) manejo, exercí- cio das armas, manobras, evoluções militares.
Manenfestar. a. (ant.) V. Ma- nifestar.
Maneota. /. V. Maniota.
Manequí. m. V. Maniquí.
Manera. /. Maneira, modo, es- tylo. Modus, ratio : — ma- neira, sorte, feição; quali- dade ou classe das pessoas :
— (ant.) V. Figura : — (atit.) V. Faltriquera: — (ant.) V. Maña: — (ant.) V. Costum- bre: — maneira; abertura
MAN
nos capotes e saias das mu- lheres, para se metíer a mão na algibeira, feita de um lado. N'este sentido é anti- quado eni portuguez. Vcsfis foramen mütendis manihus: — abertura anterior dos cal- ções : — (a'Ht.) V. Especie, Género: — pl. maneiras, modo; porte das pessoas: — (cuif.) maneiras, costumes. V. Costumbres: — (pini.)mn- neira, cstylo; modo e cara- cter que um pintor ou es- culptor imprime a todas as suas obras. Modus, siüus. De manera (loe. adv.J; de maneira, de forma, de sor- te, de modo. Ita adeo, iisqtíe aden. En gran manera; so- bre maneira, muito, em alto grau. En manera. V. De manera. Por manera (loe, adv.J; por maneira. V. De manera. Sobre manera. V. En gran manera.
Mañero, ra. adj. (cae.) manei- ro, creado á mào; diz- se do açor e do falcào ensinado a vir á mào. Mansuetus, a, um: — adj. (ant.) dizia-se do devedor que se substi- tuía para pagar as dividas de outro. Subroqalus dehi- tor: — rn. (ant.) proroga- çào de praso.
Maneruelo. adj. (ant.) Macea- vel, manejavel, tratavel.
Máxks. m. pL Manes, almas dos mortos. Na mythologia dos etruscos e romanos, os manes eram as almas dos mortos, consideradas como divindades infernaos.
Manetia. /. (bot.) Manettia; genero de plantas da fami- lia das rubiáceas.
Manetrar. a. (ant.) V. Mania- tar.
Manezüela. /. V, Manecilla, Abrazadera.
Manferir. a. (ant.) Alistar, de- signar: — (naut.) averiguar a carga que pode levar uma lancha ou embarcação idén- tica, no arsenal de Cádiz, pondo-lhe successivamente pesos de ferro até não po- der resistir.
Maxfestau. a. (ant.) V. Mani- festar.
Manfla. /. (fam.) Concubina, manceba, amiga. Scortum, i: — (p. Mane.) porca ve-
MAN
lha que pariu recentemente. Sus enixa, effaita: — (germ.) mangalaca, bordel, alcouce.
Manflota. /. (germ.) Alcouce, bordel.
Manflotesco, ca. adj. (germ.) Próprio do bordel ou lupa- nar: — m. putanheiro; o que frequenta os alcouces.
Manga. /. Manga; parte do vestido que cobre o braço. Manicm, arum: — pedaço de panno que em alguns ga- bões cae dos hombros ■ até aos pés. Manicoi pendentes:
— maleta portátil, que se abre pelas duas extremida- des, as quaes se fecham com uns cordões. Bidga, ce: — saia da cruz. Parochialis crucis indiimentum: — (p. Mex.) manta grande de lu- xo usada pelos lavradores :
— pl. luvas, gratificação. Utilifates, commoda: — (art.) mangote; couro da carrua- gem, em forma de bainha, por onde passam os tiran- tes: — manga, filtro ou sac- co de baeta ou lençaria, á maneira de funil, para fil- trar os licores. Cucidlus li- quoribns colandis: — tarra- fa; rede de pescar. Beteja- ctdum, i : — camaroeiro; re- de com que se pescam ca- marões, e que ás vezes se substitue por um saco alon- gado, cuja boca é guarne- cida por um arco de pipa :
— (hot.) V. Mangle: — (^ihys.) manga, tromba; columna de agua que se eleva do mar por efieito de uma attrac- çâo atmospherica, e que de- pois se derrama em chuvei- ros. Aquce m.arince turbo: — (mil.) manga, plotão, troço, ¡jartida pouco numerosa de tropa escolhida: — manga; na antiga milicia era a tro- pa de arcabuzeiros ou mos- queteiros com que se guar- neciam os lados. Manus, ma- nipiãus: — (naid.) a maior largura do navio. Media na- vis latitudo : — também se diz da parte mais lai'ga de um dique e de qualquer das divisões de bordo: — man- ga; mangueira, a parte de uma bomba por onde sobe a agua attrahida pelos êm- bolos:— de viento (naut.);
MAN 29
furacão; vento repentino e impetuoso: — arrocada(ant.); e-pecie de manga do vesti- do, assim chamada porque tinha mais ou menos a for- ma da parte superior de uma roca de fiar. Manicce scisnris distincta;. : — de án- jel; manga larga e guarne- cida dos roupões feminis. Manicarum muliebrium ge- nus: — perdida; manga ¡perdida; a pendente por de- trás das jaquetas dos ar- veeiros, homens do camjDo e outros. Manicce ab Immeris pendidce: — boba; manga lar- ga, que não tem punho nem se ajusta ao braço. Andar man- ga por hombro (fr.); andar ;)o Deus dará; haver nnúto descuido e abandono no go- verno domestico. Omnia ra- ptim afque túrbate agi. Echar de manga (fr.); servir-se de alguém com dissimulo e as- tucia, para assim conseguir os seus intentos. Hacerse de manga ó ir de manga (fr.); mancommunar-se; associar- se com outrem para algum fim. Pegar mangas (fr. fig-); ingerir-se , entremetter-se ; introduzir-se a participar de alguma cousa. Ultrò sese in- gerere, immiscere. Ser de mangct ancha ó tener manga ancha (fr.fam.); ser de man- ga larga ou ter manga lar- ga; diz-se ordinariamente do confessor muito prompto em absolver. Nimis facilem, blandum esse. Traer en la manga (fr. fam.); trazer na manga; ter inna cousa á mão, perto, a fácil disposi- ção. Ad manum habere. Hi- jo ajeno, mételo por la man- ga y saldrá al seno (rif);
• filho alheio, metteo pela manga e saír-te-ha ao seio. Mangas postizas; mangas postiças, mangas falsas ou manguinhas; mangas que se cozem ou põem por cima das outras: — de Hipócra- tes (pharm.); manga deHip- pocrates; especie de sacco ou filtroccoio.
Mangabéy. m. (zool.) Y. Mico.
Mangado, da. adj. (ant.) Di- zia-se do que tinha mangas largas. Manicatus, a, um.
Mangajarro, m. (fam.) Manga
30
MAN
mal feita e que cobre a mão. Tnconcinnce et longiores jus- to manicce. Mangalis. m. Mangal is; peso das Indias orientaes, equi- valente a 5 graos, e só em uso para pesar pedi-as pre- ciosas. Manganato. m. (chim.) Man- ganato; genero de saes pro- duzidos pela combinação do acido manganico com as ba- ses sali ficáveis.
Manganear, a. (p. Mex.) Dei- tar um laço ao pé ou mão de um cavallo, touro ou outro animal, quando vae de car- reira.
Manganesa , Manganesia . /. (diivi.) Manganesio; oxydo de manganez, que se encon- tra abundantemente na na- tureza.
Manganesiato. m. (chim.) Man- ganesiato; nome dado ás ve- zes como synonymo de man- ganato.
Manganésico, ca. adj. (chim.) V. Mangánico.
Manganesífero, ra. adj, (chim.) Manganesífero; diz-se dos corpos ou substancias que accidentalmente contêem manganez.
Manganesio, Manganeso, m. (chim.) Manganez; corpo simples, comprehendido na terceira secção dos metaes, dotado de grande aíEnidade para o oxygenio.
ManganqX. m. (zool. p. Amer.) V. Abejón.
Mangánico, ca. aá/.fc/i¿m.jMan- ganico; relativo ou perten- cente ao manganez.
Mangánidos, adj. m. ]d. (min.) Mangánidos; familia de mi- neraes, que comprehende o manganez e as suas combi- nações.
Manganilla. /. Manganilha; subtileza de mãos. Prcesti- gia, orum :—(p. Extr.) vara de varejar as azinheiras: — (ant.) certa machina de guer- ra para bater as muralhas.
Mangano. m. (ant.) Especie de mandrão ou catapulta, usa- da antigamente para atirar pedras de grande calibre.
Mangla./. Ládano; nome que na Serra Morena dão á gom- ma adocicada que a herva xará costuma distillar. La-
MAN
danum, i: — (ant.) V. Ti- zón: — mangra; doença do trigo e outros grãos, proce- dida do nevoeiro ou nebri- nas, que lhes faz crear al- forra.
Manglar, m. Mangueiral; bos- que de mangueiras, arvores das índias orientaes. Locus mangle indica arbore con- situs.
Mangle, m. (bot.) Mangueira; genero de plantas dicotylc- doneas, da familia das tere- binthaceas, cujos fructos se chamam mangas.
Manglesia. /. (bot.) Mangle- sia ; genero de plantas da familia das eleagneas.
Manglieta. /. (bot.) Manglie- tia ; genero de plantas da familia das magnoliáceas.
Mango. m. Mango; cabo do mangual: — cabo, manu- brio; parte de qualquer in- strumento pela qual se lhe pega. Manubrium, ii: — nome vulgar que nas Anti- lhas se dá á mangaba ou fructo da mangabeira: — ó mástil de guitarra; braço da guitai-ra : — (artÚh.) ca- bo da lanada: — (zool.) mango; genero de mammi- feros mui parecidos com as mangostas.
Mangón, m. (ant.) Kevendão. V. Revendedor: — adj. (p. Murç.) V. Erandillon.
Mangonada. /. Cotovelada ou pancada com o braço ves- tido, Ictus impactus brachio manica induto.
Mangonear, n. (fam.) Mango- near ou mangonar, vadiar, preguiçar. Vagari : — (fam.) metter a sua colherada, en- tremetter-se; metter- se on- de o não chamam, dar sen- tenças. In aliena se inferre.
Mangonero, ra. adj. (ant.) De muitos feriados; dizia-se do mez em que havia muitos dias festivos, nos quaes se não trabalhava. Feriatus mensis est, suspende fuma- rio colum: — mangaz, iner- te, mandrião.
Mangonizacion. /. (med.) Ter- mo usado por alguns médi- cos para designar a altera- ção dos medicamentos.
Mangorrero, ba. adj. (fam.) Diz-se do que anda com-
MAN
mummente entre as mãos, que se maneja a miúdo, que é muito commum, de pouca importancia: — encavado; diz-se da faca ou outro in- strumento que tem cabo met- tido em ovado ou olho. Ma- nubria/us culter: — (fam.) mandrião, tunante, vadio, ocioso; o que não tem offi- cio nem beneficio : — diz-se também da faca ou cutelo tosco, mal trabalhado. En casa de herrero cochillo man- gorrero (rif); em casa de ferreiro espeto de pau.
Mangosta./, (zool.) Mangosta; rato da índia, genero de mammiferos carniceiros di- gitigrados.
Mangostan. /. (bot.) Mangos- tan; genero de plantas da familia das clusiaceas.
Mangote, m. (fam.) Grande manga. Amplior manica: — pi. mangotes ou manguitos; mangas postiças usadas por alguns individuos em certos empregos ou trabalhos para se não roçarem as mangas do fato.
Mangual, m. Cesto, manopla de correoes crus de couro de boi; instrumento d'onde pendiam umas pequenas ca- deias de ferro, armadas nos extremos por umas balas, com o qual se combatia. Ccestus, us.
Manguardia. /. (mil. ant.) V. Vangiiardia.
Manguera./, (nauf.) Manguei- ra; manga de couro ou de lona alcatroada, por onde escorre para o mar a agua das embarcações. Stupia manicapicata : — manguei- ra; tubo ou manga compri- da de couro ou lona alca- troada, que serve para en- cher de agua as pipas: — de ventilación; mangueira de ventilação ou ventilador; manga de lona não alcatroa- da, que serve para renovar o ar nas cobertas.
Manguero, m. O que maneja as mangueiras das bombas: — (caç.) monteiro que nas batidas matava a caça que caía nas redes, levada a es- tas pela gente que a obri- gava a levantar-se. Venator, oris.
MAN
Manguerote. m. (naut.) Man- gueii'a*, paus alcatroados, pe- gados nos embornaes, por onde corre a agua para o mar.
Mangueta. /. (med.) Borracha; saquinho de couro ou de gomma elástica, com garga- lo estreito, a que se adapta um pequeno tubo de marfim ou osso, para deitar clyste- res. Clysterium, ii: — (mech.J V. Palanca: — couceira; peça de pau sobre que a porta se volve em seus gon- zos . Lignia fasciola . Ho- landa de mangueta (com.); teia de Hollanda finíssima.
Manguilla, ta. /. dim. de Manga. Manguito, mangui- nha.
Manguilla. /. fart.J V. Salo- bre.
Manguispanado, Manguispena- DO, DA. adj. (ant.) O que tem as mangas muito acanhadas ou rotas.
Manguita. /. V. F%mda.
Manguitero, m. Pelleiro; o que fabrica e vende obras de pelles. Pellicarum mani- carum artifex: — pelleiro; o que prepara as pelles fi- nas.
Manguito, m. Manguito; re- galo de pelles, em que as senhoras mettem as mãos, para as ter quentes de in- verno. Pellica maniea : — manguito; meia manga que as mulheres usam justa ao braço, desde o cotovelo até ao pulso. Maniea hrevis re- ticulata: — biscoito gran- de em figura de rosca: — V. Mangote : — de Neptuno (zool.) V. Milépora.
Maní. m. (p. Am. bot.J V. Ca- cahuate.
Manía. /. Mania, extravagan- cia, teima, capricho de ge- nio no modo de pensar. Li- bido, inis: — (ram.) mania, pai.xão; aferro habitual, de- sejo immodcrado de alguma Cuusa. Libido, inis: — (med.) inania; especie de aliena- ção mental, loucura, demen- cia, lesão do entendimento, caracterisada pela alteração de uma ou mais funcções in- tellectuaes, tendencia ao fu- ror, ou repetição dos mes- mos actos ou idéae. Insania,
MAN
amentia: — lupina. V. Li- cantropía. Mania. /. (zool.) Mania; gene- ro de insectos lejjidopteros, da tribu dos amphipyridos. Maníaco, ca. adj. V. Maniá- tico. Maniabo, BA. adj. (veter.) Ma- nalvo; diz-se do cavallo cal- çado de branco. Maniatar, a. Maniatar; atar as mãos. Manus ligare, vin- cire.
Maniático, ca. adj. Maniaco; diz-se do que é doente de mania. Insanus, a, um: — (fam.) maniaco, extravagan- te, apaixonado; aferrado a uma cousa, que gosta com excesso d'eíla.
Maniblaj. m. (germ.J V. Man- dilandin.
Manicaria. /. (bot.J Manicai-ia (manga); generoíde plantas da familia das palmeiras.
Manicario. m. (hist. ant.) V. Retiario.
Manicordio. m. V. Monacor- dio.
Manicorto, ta. adj. (fig.) Mes- quinho, que é cicata, unhas de fome. Parcus, illibera- lis : — manicurto; curto de mãos.
Manicu. m. (zool.) Manicu; mammifero do genero di- delpho.
Manida. /. Manida; logar on- de se está, retiro. Mansio, cubile : — (germ.) casa, toca.
Manido, da. adj. V. Escondido. Abditus, a, um.
Manifacero, ra. adj. (p. Mure.) Mexeriqueiro; diz-se da pes- soa enredadora e que se mette em tudo. Ardelio, in- quietus.
Manifactura. /. (ant.) V. Ma- nufactura: — forma, figu- ra das cousas. Forma, w.
Manifatura. /. (ant.) \. 'Mani- factura, na segunda acce- pçâo.
Manifestación. /. Manifesta- ção; acção e effeito de mani- festar. Manifestatio , onis: — acto de tirar por justiça e depositar voluntariamente urna filha familia, com au- ctoridade do juiz, para con- sultar a sua vontade em as- sumpto de casamento: — manifestação; acção exhibi- toria para que uma cousa
MAN
31
se manifeste perante o juiz, a fim de poder ser vista pe- los interessados : — (for. p. Ar.) despacho expedido pe- la repartição da justiça de Aragão ás pessoas que o requeriam para se proceder nas causas segundo o direi- to, hl Aragonice rcgno litte- ros supremi judieis, quibus alterius judieis vis arcetur: — (polit.) manifestação; ex- pressão publica de um sen- timento, de uma opinião qualquer. Manifestador, ra. s. Manifes- tador; o que manifesta. Ma- nifestator, oris. Manifestamiento. m. (ant.) V.
Manifestación. Manifestar. a. Manifestar; pa- tentear, divulgar, publicar, declarar alguma cousa. Ma- nifestare:— manifestar, pa- tentear; apresentar ou otite- recer á vista: — (p. Ar. for.) subtrahir uma pessoa ou os seus bens á jurisdicção de juizes suspeitos de malver- sação, declarar que será jul- gada pela corte ou reparti- ção de justiça de Aragão, ou na audiencia real. Legibus locum dare, vim arcere. Manifestarios . m. pi. (rei.) Manifestarlos; nome de cer- tos anabaptistas da Prússia. Manifestion. /. (ant.) V. Con- fesión. Manifestamente, adv. m. Ma- nifestamente; de modo ma- nifesto, patente. Manifiesto, ta. adj. Manifesto, patente, claro. Manifestus, a, um : — m. manifesto, apo- logia; escripto em que se justifica ou manifesta algu- ma cousa. Apologia, ce: — (rei.) exposição do Sautissi- . mo Sacramento á veneração dos fieis: — (com.) mani- festo; declaração feita na alfandega, dos artigos de uma carga de navio mer- cante, etc.: — manifesto; declaração de um facto que o cai3Ítào de um navio mer- cante faz perante o juiz competente, quando lhe é requerido, ou quando volun- tariamente se quer livrar de alguma responsabilida- de: — (ant.) livro do ma- nifesto; o que serve para
32 MAN
registrar as fazendas que carregam e clescarreccam os uavios morcantes. Mejorar el manifisto; renovar o ma- nifesto; exhibir de novo na alfandega, dentro de certo praso, a relação das merca- dorias que tra/^ a bordo um capitão de navio mercante, reformando-a segundo as cir- cumstancias. Poner de ma- nifisto (fr.); fazer manifes- to; manifestar alguma cou- sa, patentea-la, expo-la ao publico. Exponere. 1\Ianigrafía./. (meã.) Manigra- phia; tratado sobre a alie- nação mental. ManigrÁfico, ca. adj. (meã.) Manigraphico; relativo ou pertencente á manigraphia. M ANÍGRAFO. TO. Mauigraplio ; auctor que escreve acerca da alienação mental. Manigua. /. (p. Cuh.) V. Ma- leza: — jogo do monte, fei- to por mero divertimento. Maniguazo. to. (p. Cuh.) Ma- tagal, brenha mui extensa. Manigueta. /. (naut.) Mala- gueta; cavilha de pau, que serve para dar volta aos ca- bos de laborar: — punho do remo, no arsenal de Cartha- gena. Manija. /. V. Maniota: — (ant.) V. Manilla: — cabo, manubrio de alguns instru- mentos; parte por onde se . lhes pega. Manuhrium, ü: — manivella: — annel de ferro, virola. Annulus me- tallicus. Manijero, m. (prov.) Capataz; o que dirige no campo um rancho de trabalhadores. Operariorum rector, dux. Manilargo, ga. adj. Diz-se do que tem as mãos compridas. Manu promptus: — (fig-) mãos largas, franco, liberal, dadivoso : — (p. Mex.) , V. Pendenciero. Manilio. m. (astr.) Manilio; vigésima quarta mancha da lua. Maniluvio, to. (med.) Manilu- vio; banho ás mãos, de or- dinario em agua quente, para produzir uma deriva- ção. Manilla. /. Manilha, bracele- te, pulseira; adorno que as mulheres usam nos pulsos,
MAN
e que de ordinario é de oi- ro, de pérolas, com pedraria ou singela. Armilla, ce. V. Pulsera, brazalete: — al- gemas; argola ou annel de ferro com que se prendem as mãos ou os pulsos a alguns delinquentes. Annuhis fer- reiís mautbus vinciendis , ma- iiicce : — (naut.) qualquer das duas peças de cinta, que ter- minam na roda de proa nas embarcações menores.
Manina. /. (bot.) Manina; no- me genérico que alguns na- turalistas dão aos cogume- los que crescem na escuri- dade.
Maniobra. /. Obra manual. Opus manufactum: — (fig-) manobra, artificio, trama as- tuciosa. Artificium, indus- tria : — (naut.) manobreiro ; arte que ensina a dirigir as manobras. Ars navigia re- gendi: — cordoalha; cabos e apparelhos do uma embar- cação. Armamenta navium: — manobra, faina; trabalhos de navegação. Opera regen- dce navi nautis prmstita : — manobra; evolução execu- tada por esquadra ou divi- são : — (cir.) operação ovi en- saios cirúrgicos que os fa- cultativos fazem n'um cada- ver ou n'um manequim, para exercitar-se : — (mil.) mano- bra; movimento táctico re- gular, exercícios militares.
Maniobrar, a. Manobrar; tra- balhar com as mãos, fazer obras manuaes. Operari ma- nu,, manu faceré : — (fig.) manobrar; usar de todos os meios para levar avante al- gum negocio, usar de as- tucia, de destreza. Machi- nari, moliri : — (naut.) ma- nobrar; executar manobras, evoluções . náuticas. Navem apCe regere: — un buque; ma- nobrar um navio; dirigi-lo com destreza, faze-lo mover com arte: — (mil.) mano- brar; executar a tropa as evoluções militares. Militum copias apte et ordinate mo- veré. Maniobrero, to. (mil.) IMano- breiro, que manobra bem; diz-se dos corpos bem exer- citados nas evoluções mili- tares.
MAN
Maniobrista. to. (naut.) Mano- brista, manobreiro; mari- nheiro intelligente, que en- tende bem da manobra dos navios. Navium furmarum- que regendarum peritas.
Manioc, m. (bot.) Mandioca; c-pecie de plantas da fami- lia das urticáceas, interes- sante pela fécula alimentar que produz.
Maniota. /. Maniota ; peia com que se prendera as mãos das bestas. Vinculum jumento- riím manibus vinciendis : — adj. maniota; diz-se do que pertence a Maina, paiz da Grécia :^ — s. maniota; o na- tural de Maina.
IManipodio. to. (fam.) V. Alca- hueteria.
Manipulación. /. (pharm. e cliim.) Manipulação; modo de operar em chimica, phar- macia e em outras artes: — (fig.) manejo, manobra; ac- ção e effeito de manobrar, de manejar os negocios, de se ingerir n'elles.
Manipulador, to. Manipulador; o que manipula.
Manipulante, to. (fam.) Mane- jador, director de algum ne- gocio, que o trata, dirige ou maneja. Tractator, adminis- trator.
Manipular, a. (fam.) Manejar; tratar os negocios a seu mo- do ou envolver-se em todos. Negotia tractare, eis immis- ceri: — (art.) manipular; preparar, executar com as mãos alguma operação.
Manipulario. 7n. Manipularlo; chefe que mandava um ma- nipulo, na milicia romana.
Manipuleo, to. (fam.) V. Ma- nipulación:— manejo de ca- pitães ou fundos alheios com fraude e dilapidação.
^Manípulo, to. Manipulo; peça dos ornatos do sacerdote, quando diz missa, e que se enfia no braço esquerdo. Manipulus, i: — (mil. ant.) manipulo; cada um dos vin- te e cinco troços ou compa- nhias em que se dividiu a cohorte. Manipidus, i: — ma- nipulo ; primeira insignia mi- litar de que usaram os roma- nos, assim chamada porque atavam um molho de feno a uma vara comprida, que lhes
MAN
servia de bandeira : — piro- técnico fant.); manipulo py- rotechnico, granada de mão. Maniqueismo. m. freí.) Mani- cheismo; seita dos mani- cheus. Maíiichceismus, i. Maniqueos. m. pl. (reí.) Mani- cheus; sectarios do mani- cheismo, discipulos de Ma- nicheu. Manichceus. Maniquí, m. (fig.) Autómato; pessoa inerte, incapaz de acção própria, que se dei- xa dominar pela opiniões alheias: — (med.) manequim boneco; figura humana de madeira ou cartão, para os alumnos se exercitarem na applicação de certos appa- relhos cirúrgicos e em ope- rações de obstetricia : — (pint.) manequim ; figura mo- vei de homem ou mulher, de ordinario feita de pau, que se pode collocar em varias posições, e serve especial- mente para o estudo de rou- pas. Lignea hominis effigies versatilis. Manir, a. Macerar, amoUecer, abrandar; fazer com que a carne se faça mais tenra e mais branda, guardando-a de um para outro dia ou o tempo conveniente. Também se usa como reciproco. Mol- lire, mollescere. Maniroto, ta. adj. Manirroto, dadivoso; largo em dar e dispender. Profasus, prodi- gus. Manikotüra. /. (ant.) Prodiga- lidade, profusão vã, libera- lidade excessiva. Profusio, prodigentia. Manisúride. /. (bot.) Manisu- ride ou manisuris (tronco delgado); genero de plantas da familia das gramineas. Manito. m. (chim.) Manito ou mannito; principio assuca- rado, crystallisavel, que existe no manná. Manivacío, cía. adj. (fam.J Ma- ni vazio ; diz-se da pessoa que vem ou vae de mãos Afasias, sem levar objecto algum co- mo dadiva, ofFerta, etc. Ina- 7iis, j.e. Manja. m. Manja; peso de 12 libras que se usa em algu- mas partes do Oriente. Manjar, m. Manjar, comida; toda a substancia que pode
MAN
servir de alimento ao ho- mem. Cibusy i: — (fig-) man- jar, alimento da alma, do es- pirito; recreio, deleite que fortalece, vigora o espirito. Re.feclio, onis: — fan^.} cada um dos quatro naipes do ba- ralho de cartas. Foliorum, chartarum familia: — blan- co; manjar branco; manjar delicado feito da carne do peito das gallinhas cozidas, desfeito e misturado com as- sucar, leite e farinha de ar- roz. Letícophagtim, i: — de ánjeles; manjar composto de ovos, leite e assucar. Ci- bus lacte et saccharo con- ditas: — imperial; manjar imperial; o que é de leite, farinha de arroz e gemma de ovos. Cibus lacte, vitellis, et orizae farina condittis: — lento ó suave; sorte de man- jar composto de gemmas de ovos batidas, leite e assu- car. Cibus lacte, vitellis di- Intis, et saccharo conditus : — principal; manjar que se faz de queijo, leite coalhado, gemmas de ovos batidas e pão rallado. Cibus caseo, la- cte, dilutis vitellis, et friato pane conditus : — • real; espe- cie de manjar branco, que se faz com carneiro, e que tem a côr amarella. Maza regia, leucophagi species: — (p. Am.) V. Guanábana. No hay manjar que no em- p)alague, ni vicio que no en- fade (rif); não ha manjar que não enfastie, nem vicio que não enfade. Satietasfas- tidium parit. Manjarda. /. (art.) V. Trabu- quete. Manjarejo. m. (ant.) Es- pecie de manjar branco: — faíi^.^ comida ordinaria, gros- seira, pouco nutriente. Vile opsonium. Manjarria. /. (j). Cub.) Gran- de alavanca do engenho do assucar, que serve para mo- ver a machina. Manjelin. m. Manjelim ; peso correspondente ao quilate usado nas índias para as pe- dras preciosas. Centesima quadragésima pars uncice. Manjolar. a. (caç.) Levar o falcão engaiolado ounamão. Mamtducere.
MAN
33
Manjorrada. /. (fam.) Come- zana ; comida excessiva. Ni- mium cibi. Manjitnje. m. (fam. ant.) Re- toques, correcção, emendas em alguma obra. Manlevar. a. (ant.)Y. Con- traer. Manlieva. /. (ant.) Imposto ou tributo que se cobrava effe- ctiva e peremptoriamente de casa em casa. Tributum in singulas domus distributum: — gasto ou despezas: — abundancia , copia de fructos para consumo. Manlievar. a. (ant.) Contrahir dividas, sobrecarregar-se de dividas. In ces alienum inci- dere. Manlieve. m. (ant'.)Do\o, frau- de para haver dinheiro de alguém, deixando-lhe como penhor um cofre ou caixa fe- chada cheia de bagatellas, fazendo crer que encerra objectos preciosos e de va- lor. Fraus, doloso pignore tecta. Manna. /. (ant.) V. Maña : —
V. Manera. Manno, nna. adj. (ant.) Magno,
grande. Mano. /. Mão ; parte do braço humano desde o punho até á extremidade dos dedos. Manus, us : — mão ; qual- quer das duas extremidades dos membros anteriores dos quadrúpedes. Anticus pes: — mão ; qualquer das qua- tro extremidades das rezes de talho, depois de cortadas. Pes, pedis: — tromba de ele- phante. Proboscis, dis : — mão ; lado esquerdo ou di- reito em que fica ou succede alguma cousa, em respeito á situação local de outra, como : el rio pasa a mano derecha de la ciudad; o rio passa á mão direita da ci- dade. Manus dextra, sinis- tra : — mão, pilão ; peça ou instrumento com que se pisa ou machuca alguma substan- cia no gral. Pisíillum, i: — mão; vigésima parte da res- ma do papel, ou cinco ca- dernos. Papyraceus scapus : — poder, imperio, mando, exercício de auctoridade. Usa-se de ordinario com os verbos tener, dar. Potestas,
34
MAN
atis: — mào; patrocinio, fa- vor. Palrocinium, ii: — mào; auxilio, soccorro. Auxilium, i: — mào ; iatiuencia, vali- mento:— mào; lance intei- ro que se joga sera dar ou- tra vez as cartas. Maniis, jactus in ludo: — máo; o pri- meiro a jogar. Usa-se como masculino. Colhisonim pri- mus: — repreheusào. Objur- (jatio, castigatio : — (ant.) mão; garra do falcão, da ave de rapina. Unguis, is: — (ant.) V. Palmo : — mào, companhia, reunião de gen- te de trabalho, para execu- tar alguma cousa: — repe- tição de alguma cousa; ca- da uma das vezes que ella se repete ou executa: — pe- nhor, fiança : — (ant.) mào. V. Manojo: — adj. (ant.) magno, grande. Mano á ma- no (fr.); com familiaridade, em companhia, juntamente com outra pessoa. Familia- riter: — mão por mào, de só a só, sem companhia, sem partido igual, sem vanta- gem de um a outro, no jo- go. ^Jqua sorte. Mano cer- tera o segara; mào certeira ou certa; a que habitual- mente não erra o golpe. Ma- no de azotes, de cozes. V. Vuelta de azotes, de cozes. Mano de cazo; canhoto; diz-se do que usa da mào esquerda em vez da direita. Sinister, Icevus : — de gato; arrebique; côr postiça ou artiíicial com que as mulhe- res pintam o rosto. lucus, i: — mào de mestre; correc- ção, aperfeiçoamento de al- guma obra, feita por pessoa mais hábil e instruida que o auctor : — de Judas ; mào de Judas; apagador que tem a íorma de mào, em cuja palma se põe uma esponja molhada. Kxtinclorhim, ii : — ■ de lanza ó de la lanza; mão direita do cavallo quan- do tem algum signal branco. Ânticus dexler pes, alba ma- cula distinctus : — de rienda ó de la rienda; mão esquer- da do cavallo cjuando tem malha branca. Anticus sinis- ter pes, alba macul i distin- ctus : — sobre mano, como mi'jer de ebcnlan.) (rif.J; j
MAN
mão sobre mào, como mu- lher de escrivão : — limpias (fig); mãos limpas, integri- dade e desinteresse com que se exerce ou administra al- gum cargo. Inuocentia, ia- tegritas: — (fig-) propinas; certos emolumentos que ren- de algum officio. Utilitates, comvioda. A lamano (loc. adv. fig.) ; á mào; fácil de enten- der, de conseguir. Ad ma- num, in promtu. A la mano de Dios (loc.) ; com o auxi- lio de Deus. Manus operi admoveamus, nihil cunctan- dum. A mano (loc. adv.); á mào, perto. V. Cerca: V. Artificialmente. A mano sal- va (loc. adv.); ás màos la- vadas; facilmente, sem con- tradieçào. Facile, nullo ne- gotio : — (fig-) ás mãos lava- das sem risco, com toda a segurança. A manos lava- das. V. A mano salva. To- mar la mano (fig); tomar a iniciativa; começar a dis- correr sobre algum assum- pto ou a emprehender al- gum negocio. Initium dicen- di faceré, príeocupare. Tro- car las manos (fr. fig.); tro- car as màos ; mudar as sor- tes. Sortes multare, seu cx uno in alium vicissim trans- ferre. TJna mano lava la otra, y ambas la cara (rif.); uma mão lava a outra, e ambas o rosto. Mamis ma- num fricat. Untar las manos á alguno (fig-); untar as màos a alguém; suborna-lo, corrompe-lo com dinheiro. Pecunia corrumpere. Venir algunos à las ma7ios ó venir uno con otro a las manos (fr.); vir ás mãos; pelejar, brigar. Conserere manus, conserere prcelium. Venirle á alguno á las muno ó ã las manos alguna cosa (fr. fig.); vir á mão de alguém alguma cousa; chegar-lhe ao poder sem a ter pedido. Mem sponte sua alicui ex animi senten- tia succedere. Tomar el cielo con las manos. V. Cielo. Vi- vir por sus manos (fr.fam.); viver de suas màos; susten- tar-se com o seu trabalho. Opera et industria vidum comparare. Mano de la brida (art.); mao da brida; mào
MAN
da redea, qiie é a esquerda, segundo as regras d'arte. Abrir mano al caballo (art.); abrir mão ao cavallo; alar- gar-lhe a redea. Hacer la mano (fr. art.); fazer o cas- co ; desbastar e limpftr a parte do cnsco da besta so- bre que ha de assentar a ferradura. Equi unguem enundare. Mano' de justicia (astr.) V. Cetro : — (br.) mão; symbolo de liberalida- de e alegria, se está aberta, de força quando fechada, e de amisade quando se repre- senta enlaçada com outra : — mão ; symbolo da aucto- ridade suprema : — (ant.) mào ; entre os Egypcios, symbolo de forca, e entre os romanos da fé. Mano de mar (bot.); mão de mar; planta marinha e medicinal, que tem a forma de mào : — (art.) na fabricação dos pan- nos significa as cardas uni- das e apparelhadas para os cardar. Dipsacorum ordo pannis 2}^ctendis: — (zool.J mào; genero de polypos es- ponjiarios.
Manobra. /. (p. Mur.) Mate- rial para alguma obra. Ma- teria, 01.
Manobre, m. (p. (Mure.) Ser- vente de pedreiro ; o que amassa a cal e a areia ou o gesso e a conduz em seguida ao pedreiro. Gipsum snhi- gens et porrigens.
Manobrero, m. Encarregado da limpeza dos canaes, ou aqueductos. Aqnceductutnn munditiei prcepositus.
Manojar. a. (ant.) V. Mano- sear.
Mano JICO, llo, to. m. dim. de Manojo. Manojosinho, mó- Ihinho.
Manojo, m. jMauojo, molho, rolo pequeno. Fasciculus, i. A manojos (loc. adv.); aos punhados; abundantemente. Abunde, affluenter.
Manojuelo. m. dim. de Ma- nojo. Manosojinho.
Manolico, llo, IO. m.fam. dim. de Manolo. Manuelzinho.
Manolo, m. (fam.) Manuel : — nome dado em Madrid á mo- cidade do povo mais baixo. Também se lhe chama Ma- nolas : — (fig. fam.) pessoa
MAN
grosseira, de costumes pouco decentes.
Manometría. /. (phijs.) Mano- metria ; arte de manejar o uiauometro.
Manomktrico, ca. adj. (phys.) JMauunietrico; relativo á ina- uoinetria.
JManómetro. m. (phys.) Mano- iiietro; iustrumento para in- dicar o grau de rarefaçào do ar debaixo do recipiente.
Manopla. /. Manopla; luva de ferro da antiga armadura. Chiroteca férrea : — mano- pla; açoute longo, de co- cheiro e de picaria. Auriyce fagellum : — (nant.) V. Co- llar, Gaza, Maniela:^ (cir.J manopla; especie de mão, de madeira ou de cartão, usada para certas opera- ções cirúrgicas.
Makópodo. m. (zool.J Manopo- da; genero de insectos co- leópteros pentameros, da fa- milia dos lamellicornes.
Mangrina./, fzool.) Manorhina {nariz ptqueno); genero de aves da ordem dos pássaros.
Manóscopo, m. (phys.) Manos- copo; instrumento que ser- ve para marcar as variações que experimenta a densida- de do ar.
Manosear, a. Manusear, apal- par; tocar com as mãos, pe- gar com as mãos. Manibus attrectare: — manusear, en- xovalhar, amarrotar.
Manoseo, vi. Maneio, manejo; acção e effeito de manear, manusear. Attrectatio, oi/is.
Manotada. /. Palmada, bofe- tada; pancada com a mão. Idus manu impactus, alapa: — (art.) bote ou estocada que consta de tres movimen- tos do braço e dois da espa- da. Ensis ichts quidam.
Manotazo, m. V. Manotada.
Manoteado, m. Y. Manoteo.
Manotear, a. Dar palmadas, bater, dar golpes com as mãos. Manibus percutere: — n. gesticular, accionar. Ala- nuiím mota significare: — patear; dar patadas o ca- vallo.
jManoteo. 771. Gesticulação, ac- cionado; gestos do orador, pregador, etc., acção e efiei- to de gesticular. Manuum motus.
MAN
Manotón, vi. V. Manotada.
Manquear, n. Manquejar, co- xear; fazer de coxo, estar manco. Mancam manum os- tendere, siimdare.
Manquedad. /. Aleijão de bra- ço ou mão; falta ou lesão de alguma d'estas partes. 2da- nus loisio, mniUaiio: — (fig.) manqueira, desar, falta. Ino- pia, d.cfectus.
Manquera. /. V. Manquedad.
MaNQüILLO, I.LA, TO, TA. «2. dim.
de Manco. Manquinbo, co- xinho.
Mansamente, adi: m. Mansa- mente; com mansidão, com brandura. Mansuete,, leni- ter: — mansamente. V. Len- tamente : — mansamente, de mansinho, devagarinho, sem fazer bulha. Sensim: — man- samente, socegadamente, do- cemente.
Mansedad. /. (atd.) Manseda- de ou mansidade. V. Man- sedumbre.
Mansedumbre./. Mansidão, be- nignidade; suavidade de con- dição, brandura de genio. Ingenii lenifas : — {fig. ant. ) mansidão. V. Apazibilidad. Dizia-se dos irracionaes e das cousas insensíveis. J/a»- suetudo, inis.
Mansedusixe. /. (anf.) V. ]\Ian- sedumbre.
Mansejón, na. adj. Mansarrâo; diz-se dos animaes muito mansos. Valde mansuetus, ci- curatus.
Mansella. /. (ant.) Lastima, dôr, tristeza.
M ansellero, ra. adj. (ant.) Mui- to triste, cheio de tristeza.
Mansera. /. (p. Cub.) Gamei- la que se colloca debai:so doS pequenos engenhos de assucar, e recebe o summo da canna.
Mansesor. m. (ant.) V. Testa- mentario.
Manseza. /. (ant.) V. Manse dumbre.
Maksico, ca, llo, lla, to, ta. adj. elim. de Manso. Mansi- nho.
Mansidupne. /. (a7it.) V. Man- sedumbre.
IMansillero, ra. adj. (ant.) V. Carnicero, com.edor de car- nes.
Mansión. /. Mansão, aposento, morada. Habitacidum, culi-
MAN 3ò
culam : — mansão, estancia, parada em alguMia parte. Mansio, anis. Hacer man- sión (fr.); fazer mansão, fa- zer estancia, estanciar, pa- rar em alguma parte. Alicu- bi morari, manere: ■ — (astr.) V. Casa.
Mansionakio, eia. adj. (ant.) Enclaustrado, clausurado; dizia-se dos ecclesiasticos que viviam em clausura. In sacris cedibus degens: -^ m. (hist.) mansionario; official ecclesiastico que vivia ao pé das igrejas: — aposen- tador, em algumas cortes. V. Aposentador.
Mansísimo, ma. adj. sup). de Manso. Mansíssimo, muito manso.
Mansito, adv. m. V. Quedito.
Manso, sa. adj. í.Ianso, placi- do, brando de genio, dotado de mansidão. Placidus, be- nignus, suavis: — manso, amansado, aíieito ao mando do homem, não bravo; diz- se do animal. Mansuetus, a, um: — (fig-) manso, placi- do, brando, socegado, tran- quillo; diz-se do ar, da cor- rente, e outras cousas in- anima,das. Placidus, quietas: — (ant.) manso, leve, sua- ve. Suavis, is: — m. guia; animal que nos diversos ga- dos guia os demais do re- banho ou manada. Dux gre- gis : — p>^- (P- ^4sí.j terras ou bens primordiaes dos cu- ratos e de alguns mostei- ros, que estavam isentos de llagar dizimos. Patrimonia parochis adsignata: — m. (agr.) terreno em continua cultura.
Mansuefacto, ta. adj. (aid.) Domado, amansado; dizia-se do animal feito manso, sen- do antes bravo. Hoje tem uso no foro. Mansnefactus, cicuratus.
Mansuetísijio, ma. adj. (ant.) sup. de Mansueto. Mansue- tissiü}o; muito manso.
Mansueto, ta. adj. (ant.) Man- sueto. V. Manso: — (ant.) mansueto, dócil; dizia-se dos animaes naturalmente man- sos. Mansuetus, a, um.
Mansuetud, Mansuetumbre. / (ant.) Mansuetude, V. Ma7i- sedumbre.
36
MAN
Manswehk. m. Manswerk ; me- dida de superficie para os prados, usada era Zurich.
Manta. /. Manta; cobertor de cama. Ladix, stragulum : — manta; cobertura que serve para abrigo das bestas. Dor- suale stragulum: — m. espe- cie de jogo de cartas : — de pared (ant.) V. Tapiz: — (fig.) tunda, sova; pancadas que alguém leva ou dá: — (p. Cub.) lenço de abafar, que as mulheres põem sobre os hombros: — tirillana; man- ta de retalhos de diíFerentes tecidos, para abrigo dos po- bres e outros usos. A manta ó a manta de Dios (loe. adv) ; copiosamente, em grande co- pia, a rodo. Abunde. Dar una manta (fr.fam. ) V. Mantear. Poner a manta [fr. agr.) V. Poner a almanta . Echar mantas (fr.) V. Echar pes- tes. Ser una manta mojada (fr.); ser um cesto roto; ser inútil, nao prestar para nada. Tomar la manta (fr. fam); passar á estufa; estar em uso do tratamento mer- curial contra o venéreo: — (mil.) manta; machina bel- lica antiga: — (min.) saco de pita para transportar o metal e o que fica dos des- montes: — (zool.) manta; peixe do genero esqualo, que se encontra no mar do sul, redondo como a raia.
Mantalona. /. Mantalona; te- cido de algodão com que se fazem as velas das embar- cações nas Philippinas e em toda a India.
Mantaterilla. /. (comm.) Pan- no grosseiro que de ordina- rio serve para fazer mantas para as bestas. Tela; vilioris gemís.
Manteador, ka. s. Mantea- dor; o que manteia. Qui si- mul cicm aliis sagulo disien- to in altum aliquem jactat.
Manteamiento, m. Manteação; o acto de mantear, ou de ser manteado.
Mantear, a. Mantear; pôr al- guém ou algum animal em manta tesa, segura pelas quatro pontas por quatro homens e, por travessura, faze-lo saltar ao ar, sacu- dindo-o fortemente. In altum
MAN
sagulo disiento aliquem ja- ctare:— n. (p. Mure.) ande- jar; andar sempre na rua, sair muito de casa, as mu- lheres. Midieres e domo cre- bra 7iimis exire.
Manteca. /. Manteiga; sub- stancia pingue do leite, que se separa batendo a nata. Butyrum, i: — manteiga de porco; banha, gordura d'es- te animal. Pinguedo, inis: — banha; a gordura dos animaes. Pinguedo, inis : — banha, manteiguilha ou ba- nha de cheiro; pomada chei- rosa preparada com essên- cias de flores. Unguentiim, i: — manteiga; substancia crassa e oleosa de alguns fructos, como a do cacau, etc. Pinguitvdo, inis : — (chim.) manteiga; nome de certos chloruretos metalli- cos, como os de antimonio, zinco, etc.
Mantecada. /. Fatia de pão com manteig&.Paiiis segmen- tum pinguedine delibutum.
Mantecadillo, to. m. dim. de 3Ia7itecado.
Mantecado, da. adj. (ant.) V. Mantecoso : — m. especie de bolo amassado com mantei- ga. Libum, i.
Mantecón, m. Homem delica- do, mimoso. Blandus, deli- catus.
Mantecoso, sa. adj. Manteigo- so, butyroso ou manteiguen- to; diz-se do que tem muita manteiga: — manteiguento, butyroso, crasso, similhante á manteiga. Pinguis, e.
Manteista, m. Estudante que assistia aos estudos vestido de capa e batina, quando usavam este traje em Hes- panha. Lycei alumnus tala- ri veste indutus.
Mantel, m. Toalha de mesa. Mantile, mappa : — toalha de altar. Mantile, is: — (ant.) lambrequim curto e largo que usavam os cavalleiros para cobrir os elmos e escu- dos. Alzar o levantar los manteles (fr.); levantar a mesa, acabar de comer. A manteles echados (fr.) V. De- nodadamente. Levantarse de los manteles (fr. ant.); le- vantar-se da mesa, acabar de comer. Convivio finem
MAN
imponere. En mantel (fr.)> dividido em tres partes; diz- se do escudo.
Mantelado, da. adj. (br.) Man- telado; diz-se do escudo ou dos animaes cobertos com um mantelete ou capa.
Mantelería. /. Grande nume- ro de toalhas, guardanapos, e roupas de mesa. Manti- lium mapparumque copia.
Manteleta./. Mantelete, man- tilha; capinha curta, de que usam as mulheres, á manei- ra de chaile.
Mantelete, m. Mantelete; ves- tidura que os bispos e outros prelados trazem por cima do róchete. Túnica ad genua demissa: — mantelete; ves- tidura de monsenhor em Ro- ma. Túnica, vestis ad genua demissa: — (br.) mantelete; capa curta, com que os ca- valleiros cobriam os escudos e capacetes. Linteum cassidi superimpositum : — (mil.) mantelete, manta de guerra. Pluteus, i.
Mantelia. /. (bot.) Mantellia; genero de plantas da fami- lia das cycadeas.
Mantellina. /. V. Mantilla.
Mantenedor, m. Mantenedor; o principal cavalleiro das justas e torneios. Primus in ludo equestri propugnator : — s. (ant.) mantenedor ; o que mantém, sustenta a ou- ti'cm. Sustentator, sustenta- frix: — (ant.) mantenedor, defensor. V. ÍDefensor.
Mantenemiento. m. (ant.) V. Mantenimiento.
Mantenencia. /. (ant.) Man ten- ça, manutenção, mantimen- to, sustento, alimento. Ali- mentum, i: — (fig. ant.) ma- nutenção; conservação de alguma cousa. Conservatio, onis: — (ant.) mantença, ali- mento, sustento, viveres. Ci- baria, annona.
Mantener, a. Manter, susten- tar; prover do alimento ne- cessário. Também é recipro- co. Alere : — manter ; conser- var no mesmo estado. Con- servare:— manter, ter mão, suster alguma cousa. Susti- nere: — manter; defender ou sustentar alguma opinião ou systema. Tueri, adserere: — manter, sustentar, proseguir
MAN
voluntariamente no que se está executando. Sustinere:
— ser o mantenedor no tor- neio ou qualquer outro jogo publico. Primas in ludo equestri partes agere : — r. manter-se; perseverar em alguma cousa. Perseverare:
— r. (fig-) manter-se, sus- tentar-se, alimentar-se. Ali:
— (for.) manter; sustentar alguém na posse ou goso de alguma cousa. Possessionem tueri, tutam prcestare: — r. (naut.) V. Aguantarse.
Manteniente, Mantinienti. adv. (ant.) Em continente, no mesmo instante. A mante- niente (loe. adv.); com am- bas as mãos, com toda a força. Totis viribus, utraqiie manu.
Mantenimiento, m. Mantimen- to, subsistencia; eíFeito de alimentar-se: — mantimen- to. V. Manjar, alimento: — mantimento, manutenção; conservação de alguma cou- sa: — mantença; quantia as- signalada aos cavalleiros professos para o pão e a agua que haviam de gastar em cada aimo. Stips annua, sin- gulis militarium ordinum equitibus erogari sólita.
Manteo, m. Mantéu; saia sem pregas, de baeta ou panno, usada por mulheres rusticas. Femínea túnica: — mantéu; capa comprida de religioso, com collarinho estreito.N'ou- tro tempo também a usavam certos estudantes. Pallium, ii.
Mantequera. /. Barata; vasi- lha em que se faz a mantei- ga. Vas butyro conficiendo :
— manteigueira ; vaso que serve para trazer manteiga á mesa. Fas butyro ad cibum assumendo.
Mantequero, ba. s. Mantei- gueiro; o que faz ou vende manteiga. Butyri venditor:
— adj. (naut.) diz-se de um navio mercante de pouca importancia e mal appare Ihado.
Mantequilla. /. dim. de Man- teca. Manteiguilha: — mis- tura agradável de manteiga de vacca e assucar. Butyri pastilus saccharo conditus.
Mantequillera. /. (p. Cub.) V.
MAN
Mantequera, na segunda ac- cepçâo.
Mantera. /. Manteira; mulher que faz mantos feminis. Pal- larum sutrix.
Mantero. m. Manteiro; o que faz ou vende mantas. Lodi- cu7n opifex, venditor.
Mantico, llo, to. m. dim. de Manto. Mantinho, mantosi- nho.
Mantícoea./. (zool.) Manticho- ra; genero de insectos coleó- pteros peutameros, da fami- lia dos carabicos.
Manticorídeos , Manticorios. m. pi. Manticoridos; familia de insectos coleópteros pen- tameros.
Mantidos, m. pi. (zool.) Man- tidos ou antios ; tribu de in- sectos orthopteros.
Mantilla. /. Mantilha ; manto curto e flexível, usado em Hespanha pelas mulheres, e n'outro tem230 nas províncias em Portugal, particularmen- te emCoimbra, com aqual co- briam a cabeça e parte do corpo. Muliebre velum, ami- culum : — mantilha, cueiro ; panno ou baeta para enfaixar as creanças. Usa-se mais no plural. Panni panniculi in- fantiles : — xairel ; adorno que cobre a parte superior das ancas ao cavallo. Pha- Irce, arum : — (art.) ban- queta; peça de linho que se pue entre o timpanilho e o timpano, para fazer branda a pressão : — pi. presente que um principe faz a ou- tro quando lhe nasce um filho. Pro infantis fasciis múnus. Estar eu mantillas (fr. fam.); estar para deva- gar, estar um negocio ain- da no principio. Diz-se tam- bém da pessoa pouco adian- tada, atrazada nos estudos. In incunabulis esse. Salir de mantillas y pañales (fr. fig.); comer já pão com co- dea; ter já uso de rasão, ter idade para se governar ou dirigir. Mamim ferulce sub- ducere.
Mantillado, da. adj. (br.) V. Mantelado.
Mantillega. /. dim. de Man- tilla. Mantilhinha, manti- lha pequena.
Mantillo, m. (agr.) Térmico,
MAN
37
terra vegetal; estrume já muito cortido e misturado com terra. Putre stercus. Dar mantillo (fr. art.); cer- ta untura que se dá no car- naz das pelles, nas fabricas de cortumes.
Mantillón, na. adj. (p. Mure.) Desalinhado, sem compostu- ra, mal composto, sujo. In- comtus, a, tim.
Mantinent. Mantinente, Man- tinenti. adv. (ant.) V. Man- tiniente.
Mantis. m. (zool.) V. Mántide.
Mantispa. /. (zool.) Mantispa; genero único de insectos ne- vropteros, da familia dos mantidos.
Mantitos. 7?í. pi. (zool.) Man- titos; grupo de insectos or- thopteros, da familia dos mantidos.
Manto. m. Manto; vestidura talar com que se cobrem as mulheres, usada em algu- mas provincias de Hespa- nha. Também se chamava assim á vestidura que co- bria a cabeça das mulheres e descia até á cintura, na qual se cingia. Velum mu- liebre:— manto; capa que se usa em algumas nações, e também a que trazem al- guns religiosos. Pallium, ii: — manto; capa talar rica e de ceremonia, que se ata por cima dos hombros, usada pelos reis e grandes. Tra- bea. O}: — capa; vestidura talar, usada em alguns col- legios, sobre a qual se traz de ordinario a beca. Toga, ce: — (fig-) capa, pretexto, côr; o que encobre ou oc- culta alguma cousa. Velum, i: — caballeroso; manto de cavalleiro; vestidura talar, antigamente própria e pri- vativa dos cavalleiros. Pa- ludamentum, i: — capitular; manto capitular; vestidura exterior que hoje usam os cavalleiros das ordens mili- tares. Equestre pallium : — de humo; manto de fumo; antigo manto de luto, pró- prio das mulheres. Pallce sericce genus: — de soplillo; manto de tafetá muito claro e flexível, que as mulheres usavam por gala. Theris- trum palia levíssima: — du-
38
MAN
cal (br.); manto ducal; no brazão, cota de armas que ofi cavalleiros traziam por cima das armas defensivas. Militare pal Unm: — (min.) beta ou veia metal lien que se estende horisontalmente para os lados na mina, sem notável inclinação jiara o centro da terra. Vena, ce.
Mantón, m. aug. de Manto. Mantão, grande manto: — cada uma das duas listas de estofo que se cosiam nos vestidos das senhoras em forma de ornato. Muliebris iJioracis Lractea: — V. Man- ta, nas aves: — (ant.) noi- vo; o homem recem-casado. Hecens maritus: — grande lenco de abafar : — (j). Cuh.) mantilha de mulher: — (ant.) V. Capa, Manteo: — aâj. V. Mantudo.
Mantoncillo. m. dim. Aq Man- tón.
Mantea, m. (j)Jiilol.) Mantra; oração dos indios.
Mantuano, na. adj. e s. Man- tuano; o natural ou perten- cente a Mantua. Mantua- nvs, a, 7/m. ■
Mantudo, da. adj. Agachado; diz-se da ave quando tem as azas caídas parecendo es- tar envolta e coberta com ellas. Coo23erizis, a, nm.
Manuable, adj. ]\Ianuavel; fá- cil de manusear. Tractahi- lis, le.
Manual, adj. Manual; feito á mão. Mami ftictus: — V. ]\lamiable: — fácil, de sim- ples execução. Facilis, le: — intelligivel; fácil de en- tender. Cajítu Jacilis: — maneavel, tratavel, man- sueto, manso, dócil. Facilis, humanus: — (ant.) manei- ro, leve, fácil para alguma cousa. Facilis, prompfus: — m. manual, compendio; ])q- queno livro em que se resu- me alguma materia. Ma- nualis líber: — manual; li- vro que contém os ritos com que devem administrar-se os sacramentos.í/^icAf r?'(Z¿07i , mányale: — diario; livro dos negocios, livro de aponta- mentos. Memoricdis líber, commentarius : — pl. certas distribuições de dinheiro, que se fazem aos ecclesias-
MAN
ticos nos oíticios de coro: — (aut.) direitos que sedavam aos juizes ordinarios pela pua assignatura. Stipendii gemís judicibvs jyrcestitum : — (naut.) V. Puño, na se- gunda accepção.
Manualmente, adc. m. Ma- ' nualmente; á mão, com as mãos. Manibus.
Manubrio, m. Manubrio; cabo de qualquer instrumento. Mannhriuní, ii: — mani- vella.
Manucodiata. /. Manucodiata. V. Ave del Paraiso.
Manucordio. m. (mus.) Manu- cordio. V. Monacordio.
Manuductor. m. (ant.) Mestre da capella ou do coro; o que o dirige marcando o com- passo.
Manuella. /. (naut.) Ban-a do cabrestante. Vedis, is: — caima do leme: — Y. Pu- ño, na correspondente ac- cepção náutica.
Manufactura. /. Manufactu- ra; obra de mãos ou pro- ducto da industria. Ojjms 7nan7ifactvni; — manufa- ctura; fabrica. V. Fabrica.
Manufacturar, a. (neol.) Ma- nufacturar, fabricar; fazer artefactos, trabalhar em ma- nufacturas.
Manufacturero, ra. adj. Ma- nufactureiro ; relativo ou pertencente á manufactura.
Mak^'lea. /. (bot.) Manulea; genero de plantas da fami- lia das escrofularineas.
Manumisión. /. (for.) Manu- missao, alforria; liberdade {|ue o senhor dá ao escravo. Manumissio, anis.
Manumiso, sa. adj. V. Horro.
Manumisor. ni. (/or.j Forrador; senhor que dá liberdade ao escravo. Manumissor, ina- numittens.
Manumitir, a. (jnr.) Dar o se- nhor liberdade ao escravo. Manumitiere.
Manuscrito, ta. adj. Manu- scrito ou mauuscripto; escri- pto á mão, de letra de mão. tJsa-se também como sub- stantivo masculino, Manu scriptus, exaratus.
Manutención. /. Manutenção, conservação ; acção e efíeito de manter e manter-se ou ser mantido. Conservatio,
MAN
onis: — conservação, pro- tecção, apoio, amparo. Con- servatio, protectio, tutela:
— (for.) manutenção; am- paro e protecção concedida pelo juiz ao queixoso, que diz ser perturbado por ou- tro na posse de alguma cousa.
Manutenencia. /. (ant.) Manu- tenencia. V. Manuteucion.
Manutener, a. (ant.) V. Man- tener, Amparar. Hoje usa- se no foro.
Manutisa. /.^ (bot.) V. Minu- tisa.
Manvacío, cia. adj. (ant.) V. Manivacío.
Manzana. /. Maçã ou ma- can; ¡"¡omo, fructo da ma- cieira. Malum, i: ^- de da- ma (p. Ar.) V. Acerola: — grupo de casas contiguas, isolado das mais de uma po- voação. Insula, w: — (ant.) maçã, cabeça da espada : — de la discordia (fig.); pomo da discordia; tudo que é causa de contrariedades, dis- cordias ou divisões. Discor- dioe occasio.
Manzanahigo. to. Especie de maçã que apparece sem flor.
Manzanal, to. V. Manzanar :
— V. Manzano. Manzanar, m. Mazanaria; po- mar, logar plantado de ma- cieiras. Pomarium, ii.
Manzaneda. /. (ant.) V. Man- zano, arvore.
Manzanico. to. dim. de Ma7i- zano. Macieirinha; pequena macieira.
Manzanil, adj. Similhante á maçã; diz-se de algumas fructas. Maio similis.
Maíízakilla, ta./, dim. de Man- zana. Maçanilha; maçã pe- quena: — a parte inferior e saliento que serve de cal- canhar nos pés e mãos dos cães 6 outros animaes pro- vidos de unhas. Calcaneum, i: — maçaneta; remate glo- bular ou da feição de maçã, com que se adornam os va- rões dos leitos, grades, etc. Pinna, ca: — ponta da bar- ba. Mentum, i: — vinho branco mui nomeado de San- lucar deBarrameda: — (a^T.j especie de azeitona peque- na. Oliva orbiculata: — (bot.) macella, camomilla \ nome
MAN
vulgar ãc diversas plantas . da familia das compostas :
— bastarda. V. Ajenjo. Manzanillo, to. m. dim. de
Manzano. Macieirinha: — (agr.) oliveira que produz a azeitona que em tíespaulia se chama manzanilla. Olea orhicidatas olivas fere ns: — (bot.J mancenilheira; -arvore venenosa das Antilhas.
Manzano, m. Maceira ou ma- cieira; genero de plantas da familia das rosáceas, cu- jas especies produzem ma- cas.
Manzenar. in. (ant.) V. Man- zanar.
Maña. /. Manha, destreza, ar- te, habilidade. Sollertia, m:
— manha, ardil, treta, as- tucia dolosa. Caliditas, atis:
— manha; mau costume, mau sestro. Mos, oris: — manipulo, manojo pequeuo, molhinho, etc. Manipidus, i: — (ayd.) maneira, mo- do: — pi. (ant.) manhas; maneiras, costumes. Darse mana (fr.J; industriar-se, fazer-se engenhoso, destro, dispor os seus negocios com habdidade. Callide se gere- re. Mas vale maña que fuer- za; mais vale a astucia que a força. Ingenio magis quam viribus opus est. El que ma- las 7nanas ha, tarde ó nun- ca las perderá (rif.); quem más manhas ha, tarde ou nunca as perderá.
Mañana. /. Manhã; o tempo que medeia entre o nascer do sol e o meio dia, ou tam- bém o espaço decorrido des- de a meia noite até ao meio dia. Dimidiam, diei ah au- rora, vel à media nocte ad meridiem (adv.J; amanhã; no dia immecliato. Cras, dies crastina: — (fig-) ama- nhã; tempo futuro. Tempus posterum : — em breve, sem demora, prestes. Cito: — ■ amanhã; expressão negati- va, de recusa. Minimè: — p>rieta; o amanhecer, o raiar do dia: — será otro dia; o dia de amanhã ninguém o viu; expressão com que se recorda a instabilidade das cousas do mundo. De gran mañana. V. Muy de maña- na. Tomar la mañana (fr.);
MAN
madrugar. Summo mane, dilucido S'urgere. Muy de mañana; muito de manhã; de madrugada. Primo mane. Tomar la mañana; madru- gar; matar o bicho; beber aguardente logo jjela ma- nhã em jejum. Hacer la ma- ñana (p. Mex.); matar o bi- cho; beber aguardente em jejum, como costumam os borrachôes de profissão: — de la vida (poet.); manhã, primavera da vida, juven- tude.
Mañanear, n. (ant.) V. Ma- drugar: — (fig. ant.) offe- recer para o dia seguinte.
Mañanica, ta. /. Manhãsinha ; o principio da manhã. Dilu- cnlum, mane.
Mañana. /. (ant.) Nome de cer- to jogo.
Mañear, o. Dispor alguma cousa com habilidade ou manha. Sollerter agere.
Mañera./, (ant.) V. Machorra.
Mañería. /. Maninhez; esteri- lidade, infecundidade das fêmeas ou das terras. Steri- litas, atis: — (ant.) mani- nhez; direito que tinham os reis e senhores aos bens de seus vassallos que morriam sem herdeiros legítimos. Jus iii ejus qai sine liberis de- cessit, hoireditatem : — ma- nha, astucia, sagacidade, fraude. Dolus, astutia.
Mañero, ra. adj. Manhoso, as- tuto, sagaz. Sagax, sollers :
— (p. A. Mer.) manhoso, resabiado, que tem mau ses- tro; diz-se das bestas: — (ant.) maneiro; dócil, trata- vel : — de fácil execução :
— V. Fiador, no sentido de responsável por outrem : — maninho, estéril, infecundo. V. Estéril: — (ant.) mani- nho; o que morria sem legi- tima successào. Qui absque liberis decessit.
Mañeruelo, la. adj. dim. de Mañero: — V. Acomodadizo.
Maño, ña. adj. (ant.) V. Grande.
Mañosamente, adv. m. Manho- samente, astutamente, ha- bilmente. Dextere, soller- ter: — manhosamente. V. Maliciosamente. Subdole.
Mañosísimo, ma. adj. sup. de iV/añoso. Manhosíssimo; mui- to manhoso.
MAP
39
Mañoso, sa. adj. Manhoso ; que tem manha. Sollers, tis : — manhoso, ardiloso, astucio- so ; diz-se do que se faz com manha ou astucia. Artificio- sus, a, um : — (p. Mex.) manhoso, resabiado, arisco.
Mañuela. /. Manha, astucia, ardil. Fraus, dolus, astu- tia: — s. pi. (fam.) pessoa astuta, manhosa, fina, des- tra no manejo dos negocios. Astutus, sxibdolus.
Mao. m. (ant.) O mez de maio: — mao; certo peso oriental para os géneros ordinarios.
Maor. adj. (ant.) V. Mayor.
MaorÁ. /. (ant.) Contracção dos termos me habrá.
Maoral. to. (ant.) V. Mayoral,
Maordomo. m. (ant.) Y . Mayor- domo.
Maormiente. adv. m. (ant.)Y. Alayormente.
Mapa. m. Mappa, carta; re- presentação de algum paiz ou terreno em uma super- ficie plana. Tabula gcogra- j)hica: — mappa; delinea- ção de terras, mares ou das regiões celestes sobre pan- no, metal, etc. : — militar (mil.); mappa militar; o que tem especialmente marca- das as posições, quartéis, es- tabelecimentos militares , etc. : — de anela (naut.) V. Pestaña: — (fam.) flor; cousa rara, excellente no seu genero, o que sobresae em habilidade ou produc- ção. Fios, oris. Llevarse la mapa {fr.); levar a palma; avantajar-se, exceder, levar vantagem, ser superior. Ex- cellert. JVo estar en la ma- pa (fr:); não estar nos map- pas, não ser dos livros; ser cousa desusada e extraordi- naria. Bem esse iiovampror- sus et inauditam.
Mapalia. /. (ant.) Choça, ca- bana.
Mapamundi, m. Mappamundi ou mappamundo ; mappa que comprehende todo o globo terráqueo. Totius orbis hi- X)artita descriptio : — celes- te; mappamundi celeste; mappa em que se vê de um lance de vista a posição das estrellas que brilham em ambos os hemispherios ce- lestes.
40 MAQ
Maprunea. /. (bot.) Maprou- nea; genero de plantas eu- phorbiaceas. Mapula. /. (min.) Pedia pre- ciosa que se encontra junto a Nova Granada, Mapuuia./. (bot.) Mapuria; ge- nero de plantas rubiáceas. MAPURrn. m. (zool.) Mapuriti; pequeno quadrúpede da Guyana. Maque, m. (p. Mex.) V. Charol. Maquear, a. (p. Mex.) V. Cha- rolar. Maquerio. m. (bot.) Macherio; genero de plantas legumi- nosas. Maquí. m. (zool.) Maqui; ge- nero de quadrumanos no- cturnos, da familia dos le- mui'ios. Maquiavélico, ca. adj. Ma- chiavelico; pertencente ao machiavelismo. Machiaveli- cus, a, um: — (fam.) ma- chiavelico; astuto, falso, pér- fido. Maquiavelismo, m. Machiave- lismo; systema de Machia- vello. Machiavelisvius, i : — (fam.) machiavelismo; pro- ceder astucioso, pérfido. Maquiavelista. 73?. Machiavc- lista; discípulo, sectario das doutrinas e systema de Ma- chisiveWo.Machiavelismo ad- hoerens. Maquila. /. Maquia; porção que os moleiros e os laga- reiros tiram da farinha ou azeitona que moem por con- ta de outrem. Molentis mer- cês: — maquia; medida de grãos e farinhas, Medimni pars vigésima quarta : — V. Maquilandero. De maquila (loe. adv.); á custa da barba longa, á custa alheia. Maquilandero. m. Maquia; me- dida para maquiar ou tirar a maquia da moenda para o moleiro ou lagareiro. Men- sura qncedam. Maquilar, o. Maquiar; tirar a maquia da moenda, que pertence ao moleiro ou la- gareiro. Ex molentino sti- pendium exigere: — (fig-) maquiar; desfalcar ou dimi- nuir parte de alguma cousa. Maquilero. m. Maquiador; o que recebe ou cobra as ma- quias. Molendinarius exa- ctor.
MAQ
Maquilo, m. (bot.) Machilo; genero de plantas da fami- lia das lauríneas: — (zool.) machilo; genero de insectos tysanuros.
Maquilon. m. (ant.)Y. Maqui- lero.
Máquina. /. Machina, enge- nho; artificio com que se executa ou facilita algum trabalho ou operação me- chanica. Machina, ce: — (fig.) machina; reunião de diver- sas partes ordenadas entre si, e dirigidas á formação de um todo. Machina, ce : — (fig. fam.) machina, edificio grande e sumptuoso. Moles, ingens cedificius: — (fig- fam.) machina; muita cou- sa junta. Multitudo