HISTOIRE GÉNÉRALE DE LANGUEDOC ÉDITION ACCOMPAGNEE DE DISSERTATIONS & NOTES NOUVELLES CONTENANT LE RECUEIL DES INSCRIPTIONS ANTIQ.UES DE LA PROVINCE DES PLA^NCHES DE MÉDAILLES, DE SCEAUX, DES CARTES GÉOGRAPHIQUES, ETC. ANNOTEE PAR M. Charles ROBERT MEMBRE DE I.'lNSTITUT M. Paul MEYER PROFESSEUR AU COLLEGE DE FRANCE M. Anatole de BARTHELEMY MEMBRE DU COMITIC DES TRAVAUX inSTORIOCES M. Auguste MOLINIER ANCIEN ÉLÈVE DE l'ÉCOLE DES CHARTES M. GERMER-DURAND BIBLIOTHÉCAIRE DE LA VILLE DE NIMES M. ZOTENBERG BIBLIOTHÉCAIRE AUX MANUSCRITS DE U BIBLIOTHÈQUE NATIONALE PUBLIEE PAR M. EDOUARD DULAURIER KEMBRE DE L INSTITUT CONTINUÉE JUSaUES EN 1790 PAR M. Ernest ROSCHACH CORRESrONDANT DU MINISTÈRE DE l'iNSTRUCTION PUBLIQUE POUR LES TRAVAUX HISTORIQUES Tous droits réservés pour ce qui concerne la nouvelle rédaction, même partiellement. HISTOIRE GÉNÉRALE DE LANGUEDOC AVEC DES NOTES ET LES PIÈCES JUSTIFICATIVES DOM CL. DEVIC & DOM J. VAISSETH RELIGIEUX BÉKÉDICTIKS DE LA CONGRÉGATION DE SAINT-MAUR TOME HUITIÈME TOULOUSE DOUARD PRIVAT. LIBRAIRE-ÉDITEUR MDCCCLXXIX 596649 U . ii , 5^ j il/ PRÉFACE LE tome VIII de la nouvelle édition de VHlstoire générale de Languedoc renferme les [Meuves du tome III de l'édition originale. Composé sur le même plan que le tome V, sauf quelques modifications de détail, il contient quatre parties bien distinctes : i» Chroniques; 2° Chartes &i Diplômes; 3° Catalogues 81 Inventaires; 4° Tables. 1. Chroniques. — La seule chronique un peu étendue publiée par dom Vaissete dans le tome III de son histoire, était l'histoire de la guerre des albigeois en langue vulgaire, que dans les notes du tome VI nous désignons sous ce nom : V Anonyme. Le savant bénédictin avait cru cette chronique originale ou du moins composée un peu plus d'un siècle après les événements d'après des documents originaux. Il est prouvé, aujourd'hui, que son auteur n'a fait que mettre en prose le poëme sur la guerre des albigeois qui, public d'abord par Fauriel, dans la collection des Documents inédits, vient d'être réédité par M. .Meyer pour la Société de l'histoire de France. Il ne semble pas, en effet, que l'Anonyme ait employé d'autres sources, sauf pour les dernières pages de son œuvre, qui ne sont qu'une traduction peu exacte Se même fautive du fameux traité de Paris de 1229. Aujourd'hui que nous possédons la Chanson de la croisade, la chronique en prose a beaucoup perdu de sa valeur; c'est, à tous égards, une œuvre des plus faibles : le style en est terne & la langue a été fort altérée par les copistes modernes; les idées sont enfan- VIII. « V) PREFACE. tines, 8i le récit souvent incohérent. L'auteur, méconnaissant les diitérciiccs profondes qui existent entre Guillem de Tudèle Se son continuateur, a trans- formé les deux parties du poëme, & en a tiré un récit uniformément insipide, sans rien garder des qualités qui font de l'œuvre du poëte anonyme une des plus belles productions de la littérature méridionale. — Aussi une chronique aussi faible, réimprimée au moins trois fois depuis dom Vaissete, méritait-elle à peine les honneurs d'une réédition; forcé par notre plan de lui conserver sa place, nous avons du moins cherché à en améliorer le texte &c à en donner, dans la mesure de nos forces, une édition définitive. Dom Vaissete n'avait connu que deux manuscrits, conservés : le premier à Paris, le second dans la collection Peiresc (aujourd'hui à la Bibliothèque publique de Carpentras); ce dernier est la copie de l'autre. Si tous deux présentent la même lacune vers la fin de la chronique. A ces deux manuscrits, nous avons joint celui de Toulouse, dont les variantes n'ont aucune importance, dont le texte a été trop souvent abrégé par le copiste, mais qui du moins est complet. Ce dernier manuscrit avait été édité à part par Duniège, dans ses additions à l'ouvrage de dom Vaissete; mais la collation attentive du manuscrit nous a permis de constater qu'il avait apporté à ce travail sa négligence habituelle, & le nombre des fautes commises par lui est tel , que son édition peut être considérée comme nulle & non avenue. — La comparaison de la chronique en prose 8c du poëme nous a permis de faire de nombreuses corrections, surtout pour les noms propres, 8i nous avons toujours renvoyé le lecteur au poëme, éta- blissant ainsi à notre tour, après M. Meyer, la concordance entre ces deux ouvrages. — Enfin, nous avons refait le petit glossaire imprimé jadis par' dom Vaissete, sans chercher à donner un index philologique, que l'état du texte rend inutile; on le trouvera peut-être un peu court, mais il suffira, croyons-nous, aux savants, qui, ne connaisssant pas la langue méridionale, auraient à consulter notre édition. A cette première chronique, dom Vaissete avait joint trois autres morceaux de valeur bien inégale. Le premier, emprunté par lui à dom Estiennot, Si copié par celui-ci sur un manuscrit de MM. Sabathier de la Bourgade, à Toulouse, n'est pas à proprement parler une chronique; c'est une collection d'analyses d'actes, dont la plupart nous sont connus par ailleurs, rangées dans l'ordre chronologique de 1194 à 1454. Nous nous sommes contenté de collationner ce fragment sur la copie de dora Estiennot. Cette soi-disant chronique date au plus tôt du seizième siècle. La Chronique de l'hôtel de ville de Montpellier s'étend de l'an 1204 à l'an 1253. Elle se compose d'annales consulaires, &. donne pour chaque année les noms des consuls en exercice; de temps à autre le scribe a ajouté PREFACE. vij la mention d'un fait historique intéressant Montpellier. Cette chronique nous a été conservée par deux manuscrits : l'un à Paris, que nous avons suivi, du treizième siècle j l'autre à Montpellier, en tête du grand Tha- lamus. Les noms des consuls n'ayant aucun intérêt pour l'histoire générale & se trouvant dans les histoires de Montpellier, nous avons cru pouvoir les supprimer. La Chronique de Berdoue^ se compose de renseignements annalistiques, écrits probablement sur un livre de comput, par un moine de l'abbaye de ce nom, au treizième siècle. Elle ne contient aucun fait que nous ne connais- sions paraiileursj mais on a si peu de chroniques méridionales pour cette époque, que dom Vaissete a bien fait de l'imprimer ; nous l'avons revue sur le manuscrit moderne employé par le savant bénédictin- Les chroniques que nous avons cru devoir ajouter à celles qu'avait publiées notre prédécesseur, sont loin d'avoir un grand intérêt; elles ne contiennent à peu près aucun fait qui se rapporte à l'histoire générale, & beaucoup des personnages qu'elles mentionnent sont des clercs, ou même de simples bourgeois de Narbonne Se de Béziers. Pourtant, les renseignements qu'elles fournissent étant toujours contemporains des faits, elles ne laissent pas de donner quelques dates sûres pour la suite des archevêques de Narbonne 8c des évêques de Béziers. Nous avons eu plus d'une fois à les employer dans nos notes du tome VI, & les nouveaux éditeurs du Gallia christïana pourront les consulter avec profit. II. Chartes &< Diplômes. — Les documents diplomatiques ajoutés par dom Vaissete au tome III de son histoire, ne le cédaient pas en intérêt à ceux dont il avait enrichi les volumes précédents. Sauf quelques-unes, peu nom- breuses, les chartes données par lui provenaient toutes de la collection Doat £c du Trésor des chartes. Notre premier soin a été, toutes les fois que la chose nous a été possible, de collationner à nouveau les documents sur les originaux ou les plus anciennes copies. Ayant longtemps pratiqué les layettes du Trésor des chartes, nous avons pu y retrouver les originaux de beaucoup de pièces dont nos prédécesseurs n'avaient connu que des copies défec- tueuses; c'est ainsi que nous avons collationné la plupart des actes de Simon & d'Amauri de Montfort, donnés par dom Vaissete, sur les originaux du supplément du Trésor des chartes. Aux actes publiés par dom Vaissete, nous avons joint un grand nombre de documents empruntés à des archives, qu'il n'avait pu mettre à profit. C'est ainsi que bon nombre d'actes toulousains des douzième 8i treizième siècles ont pris place dans notre recueil. Dumcge en avait, il est vrai, publié un vîij PREFACE. certain nombre dans' ses Institutions de Toulouse, mais ses textes étaient si fautifs que le i:)esoin d'une nouvelle édition se faisait sentir. Nous avons aussi donné beaucoup d'actes empruntés aux registres d'Alfonse de Poitiers. Dom Vaissete, qui avait connu quelques-uns de ces registres, avait négligé les plus importants d'entre eux. Nous en avons tiré nombre de documents des plus intéressants. Ces actes, il est vrai, figureront de nouveau dans la correspon- dance d'Alfonse de Poitiers, dont le Comité des travaux historiques a décidé la publication ' ; mais ce travail ne paraîtra pas avant plusieurs années, & nous n'avons pas voulu priver plus longtemps les lecteurs de YHistoire de Languedoc d'une source précieuse de renseignements. A côté de ces actes, mentionnons encore quelques chartes empruntées aux archives du château de Léran, & un certain nombre de documents tirés de la collection Doat. Autant que possible, nous avons donné tous ces actes in extenso & complété ceux qu'avait publiés dom Vaissete. Nous avons revu les dates avec grand soin, remanié la ponctuation, qui généralement laisse beaucoup à désirer dans l'édition princeps, 8c malgré les fautes que les érudits trouveront sans doute dans notre collection, nous croyons pouvoir dire dès à présent qu'il sera désormais impossible aux historiens méridionaux de s'en tenir à la réédition de Dumège ou à l'édition princeps. III. Inventaires & Catalogues. — M. Mabilie, en traçant le plan de la nouvelle édition de dom Vaissete, avait annoncé la publication dans les volumes de preuves d'une série de catalogues d'actes relatifs aux différents établissements ecclésiastiques de la Province. Nous avons pu dans le tome VIII nous astreindre encore au plan qu'il avait tracé, mais nous craignons fort que l'abondance des matières ne nous force à renoncer pour l'avenir à ce genre d'additions. Dans le tome III de l'édition originale, dom Vaissete racontait l'histoire des douzième St treizième siècles. Aussi avons-nous tenu à donner à la suite de nos preuves la notice d'actes se rapportant spécialement à cette époque, Si, laissant de côté les églises cathédrales & les anciennes abbayes bénédictines, nous avons choisi les deux plus grandes abbayes cisterciennes de la Province. L'abbaye de Grandselve, en effet, fut la mère de toutes les maisons de Cîteaux fondées dans le Midi; elle possédait d'immenses domaines dans le Toulousain depuis les environs de Castelsarrasin jusqu'aux confins du comté de Foix, &. de ii5o à iiSo elle ne cessa d'agrandir ces possessions. Aussi le catalogue très-étendu que nous avons donné de ses actes fournira-t-il nombre de renseignements pour la géographie du Languedoc. En outre, la • Confié d'abord à M. Ed. Boiitaric, ce travail a depuis été attribué à notre confrère M. G. Saige. PREFACE. ÎX plupart des auteurs modernes, qui ont eu occasion de parler de cette célèbre abbaye, ont cru que les documents qui la concernaient avaient entièrement disparu; or, peu de monastères du Midi ont conservé des archives aussi considérables. Sans parler de deux collections de pièces originales, conservées aux. archives départementales de la Haute-Garonne &c aux archives de France à Paris, cinq cartulaires de Grandselve existent encore aujourd'hui à la Biblio- thèque nationale, & un sixième a été transcrit en entier par les copistes de Doat'. De ces cartulaires, le plus intéressant est certainement celui qui contient les exemptions de péage accordées à l'abbaye par les seigneurs rive- rains de la Garonne. Il renferme nombre de chartes en langue vulgaire. Si mériterait à tous égards d'être publié en entier. Les actes que nous avons pu recueillir sur l'abbaye de Boulbonne sont moins nombreux que ceux qui concernent Grandselve; mais la plupart sont beaucoup plus intéressants & se rapportent directement à l'histoire politique du Midi. Les archives de cette abbaye ayant entièrement disparu, 8<. n'exis- tant à notre connaissance dans aucun dépôt public soit de Paris soit du Midi, nous avons dû employer les copies de la collection Doat. Un manuscrit du dix-septième siècle, appartenant à M. H. Vaschalde, de Vais (Ardèche), nous a fourni l'analyse d'un certain nombre d'actes sur la chartreuse de Bonnefoy en Vivarais, actes qui nous ont semblé d'autant plus utiles à indiquer dans le présent volume, que dom Vaissete n'avait publié qu'un petit nombre de documents sur cette partie de la Province, & que cette lacune n'a pas encore été comblée d'une manière satisfaisante. Enfin, le dépouillement des deux registres de Pv.aimond VII nous a permis de dresser une liste assez étendue, sinon complète, des actes émanés des deux derniers comtes indépendants de Toulouse. IV. Tables. — Les tables qui terminent le présent volume sont au nombre de quatre. Les deux premières [Index onomasticus 8<. Index geographiciis) se rapportent aux chartes &. chroniques, qui forment la première partie du volume. La troisième donne les noms d'hommes &. de lieux contenus dans les inventaires 8c les catalogues; la quatrième enfin comprend la liste des ouvrages imprimés & manuscrits cités dans le texte original & dans les addi- tions des tomes VI, VII &, VIII. De cette dernière, nous n'avons rien à dire, sinon qu'elle est exécutée sur le même plan que celles qui accompagnent les ■ Les copies de Doat ont été employées par in-8°, donne (pp. lâo-zSz) une liste irèt-détailU» M. F. Moulenq, qui, dans ses Doeamcnts h'istorl- des abbés de Grandselve. 9, novembre. — Accord entre le roi & Pons de Montlaur. 207. — 1220, 2 janvier. — Promesse d'A- mauri de Montfort au vicomte de Nar- bonne, au sujet du château de Lézignan. 210. — 1220, 28 octobre. — Vente à l'en- can par les consuls de Toulouse des biens d'un partisan du comte de Mont- fort. 212. — «221, 5 février. — Promesse du maître de la milice de la Foi au comte de Montfort. XV) TABLE DES CHRONIQUES ET DES CHARTES. 216. — 1221, 25 août. — Amiiislie accor- dée par le jeune comte tle Toulouse, Raimond, à ceux des habitants d'Ageii qui avaient pris le parti du comte de Montfort. 217. — 1221, 25 août. — Confirmation de ses coutumes & octroi de divers privi- lèges à la ville d'Agen. 223. — 1223, janvier. — Donation faite à l'hôpital de Saint-Jean de Narbonne. 239. — 1224, août. — Réconciliation du jeune comte Raimond VU avec l'Eglise. 247. — 1226, 26 janvier. — Charte de pa- riage pour les villages du Fousseret & de Sénarens. 256. — 1226, juin. — Soumission du châ- telain de Carcassonne. 264. — 1227, 27 février. — Soumission des habitants de Saint-Pons au roi Louis IX. 265. — 1227, niai. — Serment de fidélilé prêté par les habitants de Najac au comte de Toulouse contre le roi de France. 268. — 1228, i5 janvier. — Privilèges ac- cordés aux habitants de Pamiers par Maurin, abbé de Saint-Antonin. 284. — 1229, 4 décembre. — Accord entre le roi & î'évêque d'Albi. 290. — i23o, 10 octobre. — Paréage de Bourret. 293. — 1201, mai. — Donation du roi Louis IX à Jean de Fricamps. 294. — i23i, 10 août. — Accord entre le comte de Toulouse & Raimond de Dourgne. 3oo. — 1233, 20 avril. — Statuts du comte de Toulouse contre les hérétiques. 302. — 1233, octobre. — Restitution faite à Bèrenger de Caux & à sa femme. 303. — 1234, 5 février. — Promesse de I'é- vêque d'Agen au sujet de la monnaie de cette ville. 307. — 1234, août. — Vente de biens con- fisqués sur les hérétiques au monastère d'Alet. 3i2. — 1235, 5 février. — Assise de Barbe- d'Or, seigneur de Tourbes. 321. — 1237, décembre, & 1289, 28 décem- bre. — Etablissement d'une nouvelle mine dans la seigneurie de Boussagues. (Deux pièces.) 325. — 1238, septembre. — Doaaiion de Jean de Fricamps, sénéchal d'Albigeois, à la femme de Gaillard d'Estors. 326. ,— 1239, juin. — Lettre de Louis IX en faveur de Douceline de Montpellier. 327. — 1239, 29 octobre. — Littere ephcopi Agathensis super insula Sete. 332. — 1240, i3 octobre. — Rapport du sénéchal de Carcassonne, Guillaume des Ormes, à la reine Blanche. 335. — 1240, 20 décembre. — Etablisse- ment d'un nouveau péage à Marmande. 338_, — 1241, 18^ & 23 avril. — Traité d'alliance entre le comte Raimond VII & Jacme, roi d'Aragon. (Deux pièces.) 844. — 1241, décembre. — Paréage entre le comte de Foix & l'abbé de Lézat, pour la ville de ce nom & son territoire. 047. — 1242, 20 janvier. — Coutumes & libertés accordées parSicard Alaman aux habitants de Montastruc. 35i. — 1242, II juin. — Mandement de Raimond VII aux consuls & habitants d'Agen. 36o. — 1243, 29 mars. — Testament de Vidal Gautier de Toulouse. 362. — 1243, 1 1 avril. — Plaintes des habi- tants de Padern à l'abbé de Lézat, contre les officiers du comte de Foix. 364. — 1243, 23 avril. — Nomination par Raimond VII, comte do Toulouse, de Bèrenger de Promilhac, comme viguier de Toulouse. 370. — 1244, II mars. — Lettre des con- suls de Toulouse aux consuls d'Agen. 375. — 1244» 3 août. — Restitution de biens à Ermengarde du Moulin. 379. — 1245, 14 janvier. — Lettre d'Inno- cent IV à Louis IX, en faveur de plu- sieurs marchands génois. 380. — 1245, 14 février. — Confirmation des libertés & privilèges de la ville de Foix. 38i. — 1245, 5 mai. — Répartition de l'impôt à Agen. 382. — 1245, 3o mai. — Abandon du con- sulat de Castelsarrasin. 385. — 1245, juillet. — Hommage du sei- gneur de Mirepoix pour le château de Montségur. TABLE DES CHRONIQUES ET DES CHARTES. xvn 389. — 1246, janvier. — Assise d'Isani de Fanjeaux. 390. — 1246, février, h 1248, mars. — Mandements du roi Louis IX au sénéchal de Carcassonne. (Vingt-cinq pièces.) 393. — 1246, juillet. — Lettres du roi Louis IX pour les prisons de l'Inquisi- tion à Carcassonne & à Béziers. 39.5. — 1246, 12 novembre. — Sentence des consuls de Toulouse dans une affaire de succession. 397. — 1247, 18 m.irs à 1247, mai. — Pièces concernant la ville de Saint-Antonin, en Rouergue. (Trois pièces), 398. — 1 247, mai à 1 248, février. — Pièces concernant la ville de Clermont de Lo- dève. (Cinq pièces.) 399. — 1247, mai, à 1248, février. — Diffé- rends entre le vicomte & l'archevêque de Narbonne. 401. — 1247, octobre. — Règlement de Louis IX touchant la charge de juge- royal à Béziers. 403. — 1247, 19 novembre. — Bulle du pape Innocent IV pour la sépulture du comte Raimond VI. 400. — 1247, 9 décembre, h 1248, 9 avril. — Bulles du pape Innocent IV en faveur de Raimond Vll, (Quatre pièces.) 409. — 1248, i" octobre. — Quittance de Raimond VII, comte de Toulouse. 412. — 1249, 29 juin. — Lettre de Rai- mond VII à Arnaud-Othon, vicomte de Lomagne. • 4i3. — 1249, 23 & îS septembre. — Tes- tament & codicille de Raimond VII. (Deux pièces.) 414. — 1249, 20 octobre. — Vldimus de l'hommage rendu par le comte de Poix au comte de Toulouse pour Saverdun. 423. — I25l, 5 juin. — Littera Arnaldi, vicecomîth Leomanie, super Castro Altivil- laris sibi reslîtuto. (Col. 1291-1292.) 424. — I25i, 28 mai. — Consultation de jurisconsultes sur la validité du testa- ment de Raimond VII. 428. — Vers I 252. — Plaintes du sénéchal de Carcassonne contre l'évêque & les habitants d'Albi. 435. — 1253, 9 avril. — Arbitrage entre le sénéchal de Toulouse & les fermiers de la monnaie de cette ville". 436. — 1253, 16 avril. — Résiliation du contrat entre le sénéchal de Toulouse & les fermiers de la monnaie de cette ville. 441. — 1254, mai ou juin. — Projet de bulle contre les hérétiques albigeois. 446. — 1254, décembre Ordonnance & statuts du roi Louis IX. 448. — 1254, 12 octobre, à i256, mai. Mandements du roi saint Louis au sé- néchal de Carcassonne. (Trente -deux ])ièces.) 449. — 1255, 23 avril. — Sentence arbi- trale du juge de Pamiers entre les con- suls de Pamiers & Sicard de Montant. 451. — 1255, 10 juin. — Attestation de Pierre de Voisins en faveur de Guillem de Roquefort. 452. — 1255, avant le 12 décembre. — Mé- moire du comte Alfonse contre les con- suls de Toulouse. 455. — 1255. — Tableau sommaire des griefs du comte Alfonse contre les con- suls de Toulouse. 456. — 1255, 12 décembre. — Lettre d'Al- fonse de Poitiers aux consuls de Tou- louse. 459. — 1256, mai. — Exemption du droit de pezade accordée aux habitants de Gaillac. 465. — 1257, 3i janvier Lettre de l'in- quisiteur Rainaud de Chartres à Alfonse de Poitiers. 470. — Vers 1 256-1 257. — Mémoire du sénéchal de Carcassonne à Louis IX, touchant les empiétements des prélats ! de la sénéchaussée sur les droits du roi. 476. — 1259, juillet. — Instructions du roi Louis IX à ses enquêteurs dans la sénéchaussée de Carcassonne. 480. — 1259, II octobre. — Citation du sénéchal de Carcassonne à l'évêque d'Albi. 481. — Vers 1260. — Instructions & man- dements du comte Alfonse à son clerc Jacques du Bois. (Trois pièces.) 483. — 1262, octobre. — Mandement d'Al- foiise de Poitiers, touchant la guerre entre l'abbé de Gaillac & l'évêque d'Albi. 485. — 1260, juin. — Concession du roi Louis IX à Pierre de Voisins. XVU] TABLE DES CHRONIQUES ET DES CHARTES. ^89. — 1260, 10 octobre au 10 novembre. — Actes toucbant Olivier de Ternies. (Quatre pièces.) ^(jo. — 1261, 18 avril. — Contestation entre Gui de Mirepoix ik Bérenger de Puisserguier pour le château de Floren- sac. 492. — 1261, 7 & 17 septembre. — Actes de famille des seigneurs de Montarnaud. (Deux pièces.) 493. — 1261, 3 décembre. — Instruction pour la levée du fouage. 494. — 1261. — Lettres d'Alfonse de Poi- tiers pour la levée du fouage. (Quatre pièces.) 495. — Vers 1261. — Instructions du comte Alfonse à ses sénéchaux pour la levée du fouage. 497, — 1262, 8 mai. — Pierre, abbé de Cannes, confirme une transaction entre l'abbaye & les enquêteurs royaux, au sujet du salin de Cannes. 5oo. — Vers 1262. — Lettre du roi Louis IX au comte Alfonse do Poitiers, pour la monnaie de Saint-Antoniu. 5oi. — 1262, i5 novembre. — Lettre de Louis IX en faveur de l'abbaye de Cuxa. 5o2. — Vers 1262. — Lettre d'Alfonse de Poitiers à Louis IX en faveur de Rai- mond, évêque de Toulouse. 5io. — 1264, 21 octobre. — Supplique d'Alfonse de Poitiers au pape Urbain IV. 5i3. — 1265, 1" août. — Exemption de péage & lettres de sauvegarde de Jacme I, roi d'Aragon, pour les habitants de Poix. 5l5. — Vers 1265. — Mémoire présenté par les habitants de Toulouse au comte Alfonse. 517. — 1266 à 1267, 22 décembre. — Paye- ment du fouage par la communauté de Toulouse. (Cinq pièces.) 5i8. — 1267, ï8 avril, à 1270, i5 mars. — Mandements d'Alfonse de Poitiers pour diverses affaires d'administration. (Qua- rante pièces.) 020. — 1267, décembre, à 1269, décembre. — Actes touchant Roger de Bôziers, fils aîné de Trencavel, dernier vicomte de Carcassonne. (Trois pièces.) 521. — 1267, du 17 avril au 21 décembre. — Mandements divers d'Alfonse de Poi- tiers, de l'an 1267. (Seize pièces.) 5>2. — 1267, 26 juin h 1269, 18 juillet. — Mandements d'Alfonse de Poitiers pour les habitants de Toulouse. (Vingt-deux pièces.) 523. — 1267, 3i mai, à 1270, 29 janvier. — Mandements d'Alfonse de Poitiers pour la levée du fouage. (Onze pièces.) 525. — 1268, i3 janvier-décembre. — Man- dements divers d'Alfonse de Poitiers pour l'année 1268. (Vingt-six pièces.) 526. — 1268, II juillet, à 1269, 3 mars. — Confirmation des privilèges de Toulouse par Alfonse de Poitiers. (Six pièces.) 527. — 1268, 8 octobre, à 1269, 19 juillet. — Mandements d'Alfonse de Poitiers relatifs aux juifs de ses États. (Sept pièces.) 532. — 1270, 18 mars, & 1271, 20 mars. — Restitution au seigneur de Mirepoix par le sénéchal de Carcassonne des osse- ments de plusieurs hérétiques de sa juri- diction. (Deux pièces.) 533. — 1269, 7 janvier-29 décembre. — Mandements divers d'Alfonse de Poitiers pour l'année 1269. (Vingt-huit pièces.) 539. — 1270, du 5 janvier-16 février. — Mandements divers d'Alfonse de Poitiers pour l'année 1270. (Sept pièces.) 340. — 1270, novembre. — Ordonnance de réformation du conseil de régence insti- tué par Alfonse de Poitiers. 541. — 1271, 3o janvier. — Fondation par le seigneur de Mirepoix de la ville neuve de llibouisse. PREUVES PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC .*'t^««i/««t^^t^i¥t/îï^i^««.^?«/ï«.^ç't^^ CHRONIQUES I. I Histoire de la guerre des albigeois, écrite en languedocien, par un an- cien auteur anonyme. LA chronique publiée par dom Vaisscte dans le tome III de l'édition princeps, est l'une des deux sources méridionales de l'histoire de la guerre des albigeois; on peut même dire que ces deux sources se réduisent à une seule, puisque le poëme, publié par Fauriel en iSSy, n'est autre chose que l'original employé par le chroniqueur. On sait aujourd'hui que ce poëme, attribué par ion premier éditeur à un seul auteur, — au Guil- lem de Tudele, qui se nomme dans les premiers vers, — est l'œuvre de deux personnages d'idées 8c d'opinions bien différentes. Le premier, auquel on doit les deux mille sept cent soixante-huit pre- miers vers, est catholique fervent & partisan de la croisade; le second, au contraire, dont l'ceuvre est restée inachevée, laissant de côté la question religieuse, ne s'occupe de la guerre qu'au point de vue politique, & défend avec véhémence les prin- ces du Midi dont il est le partisan convaincu. On sent d'un bout à l'autre de cet ouvrage un souffle, une vigueur, qui en font un véritable poëme national. L'auteur, en outre, a été témoin oculaire de la plupart des événements qu'il ra- conte, 8c son récit poétique est souvent fort utile pour contrôler les affirmations des historiens pu- rement catholiques. C'est cet ouvrage que l'auteur du texte en prose publié par dom Vaissete s'est contenté d'abréger, en y ajoutant quelques détails puisés à des sources qu'il est difficile de préciser, 8c qui peut-être ne sont plus entre nos mains. La comparaison mi- nutieuse des deux textes prouve surabondamment que le manuscrit du poëme employé par lui était beaucoup plus complet que celui que nous possé- dons aujourd'hui ; mais les deux rédactions pré- sentent de telles différences de détail, que dans la plupart des cas on ne peut que constater la lacune sans la remplir. En effet, le prosateur ne s'est pas contenté de transformer le style du poëte, il en a modifié complètement les idées; de l'écrit d'un chaud partisan du comte de Toulouse, il a tiré une apologie exagérée de ce prince 8c a trans- formé Simon de Monifort en une sorte de héros de théâtre, toujours parlant 8c disputant, n'agis- sant jamais; toujours malheureux dans ses en- treprises, contredit par ses barons, il voit tout tourner contre lui, 8c quoique toujours vain- queur, il est toujours sur le point d'être vaincu. C'est donc une œuvre assez faible à tous les points de vue, 8c écrite par un individu qui n'avait de grandes connaissances ni en histoire, ni en litté- rature. Aussi est-ce surtout pour observer notre règle de donner scrupuleusement tout ce qu'avait insère VIII, PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. dom Vnissete, que nous publions ce document. Nous en donnons un texte aussi bien établi que possible en renvoyant au poëme, dont il vient de paraître une édition définitive '. Cette chronique en prose fut certainement écrite par un légiste toulousain dans le courant du qua- torzième siècle; en effet, certains passages du préam- bule montrent que l'auteur connaissait le code de Justinien, &, d'autre part, la mention de l'île de Rhodes comme résidence des chevaliers de Saint- Jean prouve qu'elle fut écrite assez longtemps après la perte de la Palestine par les chrétiens; l'ordre de Saint- Jean ne s'établit à Rhodes qu'en iSop. Quant aux autres raisons données par dom Vais- sete dans la préface de son tome III', telles que l'emploi du nom de Languedoc Si la mention de l'évêché de Castres, la première preuve est inutile, puisque le nom de Languedoc (lingua Occltaniac) paraît avant iSop; quant au nom de Castres, c'est le résultat d'une faute de lecture du chroni- queur qui a pris l'archidiacre de Paris, mentionné par le poète, pour l'évêque de Castres. Ajoutons à cela que les manuscrits que nous possédons ne sont pas assez exacts pour permettre de reconnaître l'époque du texte par sa langue, & nous serons forcés de placer la composition de cet ouvrage entre les années i35o & 1460, & à lui donner pour date .npproximative 1330-1400, commencement du (^rnnd schisme. On connaît trois manuscrits de cette chroni- que. P. Bibliothèque nationale, fonds français, 4975, ancien 9646. Petit in-folio, papier, grosse écri- ture du milieu du seizième siècle (vers 1340). Les formes grammaticales prouvent que ce manuscrit, probablement copié dans le Midi sur l'original ou un manuscrit provenant de l'original, a été transcrit par un Français, qui a sensiblement altéré la langue de l'auteur. Il contient quatre cent quatre-vingt-trois pages, numérotées en chif- fres romain! jusqu'à la page cxxxix, en chiffres arabes d'une autre main de 140 à 483; les deux numérotages sont du seizième siècle. Une lacune de quarante-huit pages, antérieure au dix-hui- tième siècle, de la page Syp à 426; elle existait avant dom l'nissote. T. Bibliothèque publique de Toulouse, ms. S-, petit in-4°j a appartenu autrefois à Lefranc de Pompignan. Papier, cent soixnnte-un feuillets; écriture très-grosse & très-lisible de la fin du seizième siècle ou du commencement du dix-sep- tièine. Titre : Histoire des alhigeois^ par un auc- teur inccrtatny en langage îholosain. L'ouvrage «jt entier. • Par M. Paul Meycr, pour la Sociélé de l'hiitoire de France, t. i, texte & glossaire; t. 2, traduction. ' \'oir au tome VI de I:i pressente édition. C. Bibliothèque publique de Cnrpentras, ms. Peiresc, n. "jp. — Copie faite par dom Fournier, religieux de Saint-Victor de Marseille, à Paris, Bibl. nat. Collection de Languedoc^ vol. 78. Même lacune que dans P. Catel connaissait deux autres manuscrits incom- plets qui ont disparu. Les manuscrits qui nous restent sont dans les rapports suivants : N (orig. ou ms. en dérivant) En effet, les rapports de P & de T sont certains; mais les variantes que nous donnons en note prou- vent qu'ils proviennent seulement d'un original commun & n'ont pas été copiés l'un sur l'autre. Quant aux rapports de P & de C, ils sont prouvés par l'existence de la même lacune, qui, à l'ori- gine, n'existait pas dans P, dont la pagination ancienne est interrompue, & qui n'existe pas dans l'autre manuscrit, T. Notre texte est principalement établi sur P, le plus ancien des manuscrits, avec le passage de T qui comble la lacune. Le copiste de T, probable- ment méridional, semble avoir fortement rajeuni la I.ingue de l'original 8c a abrégé un grand nombre de passages. Cette chronique a été publiée depuis dom Vais- sete, dans le tome XIX des Historiens Je France, où dom Brial a reproduit l'édition princcps; dans les additions à la réédition de l'Histoire de Lan- guedoc, par Dumège (d'après le manuscrit de Tou- louse), t. V; enfin en i863, à Toulouse, ^ar un indigène'. Pour la première fois, nous rétablis- sons le texte sur le manuscrit de Paris, que dom Vaissete & Fauriel avaient pris pour une copie de C, La lettre G désigne la Chanson de la Croisade (Guillaume de Tudèle). Les numéros des vers étant les mêmes, on peut employer soit l'une, soit l'au- tre des deux éditions de cï poème. [A, M.| COM entre toutas las causas que lo Crea- tor a formadas, principalenieu" a créât & format dos entendemens, so es lo eii- tendemeii angelic & huma, l'entendemen angelic per cogita & prémédita las causas diviiias & lo huma las humanas', afin que ' M. de Loubens. ' P. premieramen. Mais la leçon Je P. a été ajoutée depuis & a remplacé l'ancienne leçon qui était conforme à T. ' Manque P. Ed.ori:; t. m; col. 1. PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, td.orig. t. 111, col. 2. A.1 I202 liJ.orig. t. III, col. 3. en se excercîeii en grand hbor & estudy, el iiieymas conesca las causas iiicognegu- das & de lasqualas jamay uo a' aguda no- tissa, loqual entendemen per inbecillitat de natura es labille, & de aver de toiitas causas memoria es plus causa divina que humana, counia' recita la L. de vet. Jure civiW C, A laquai fauta an volgut obviar & y* provesir' les bons' & sages doctors, tant del temps passât, que aussi volen ob- viar& y provesir los' del temps presen, que per lor grand study & labor an faict re- degi & redigissen en escrich tant las bou- nas que mauvesas causas & obras, affin que fessa exemple alz mauveses & consolation alz bons. Et que belcops de gens & doctors an mes los gestas ik obras de belcops de rialmes, monarchias & provinces, villas & cieutatz de gran renom, sans far nien- tieu des grans faictz d'armas & guerras souffers per la très granda, renom mada & nobla cieutat de Tholosa, & monarchias de Lengadoc' & Provensa, & autras pro- vensas & monarchias circuuvesinas & ma- jormen so que fo faict despey l'an mil dous cens & dot?;e, régnant per aquel temps en pontificat Innoceii III niestre d'aquel nom, estai! aiidict siège l'espasy de xviii ans, quatre meses & vingt-quatre jours, & Philip Dieudonnat rey de Fransa, & lo conte Ramon conte deldit Tholosa & de Provensa, & UHg nebout deldit comte' es- tant conte de Beziers & de Carcassonna, & ung noumat lo comte de Monfort, & uug frayre Arnauld, abat de Cisteau-ï, légat per lodit Sainct Payre, & lo glorios sanct mos- senher Sainct Domenge, premier fondado del ordre dos PredicaJos, & fondet lo pre- mier couveu dins lodit Tholosa, entre losqualz princes ac de grandas & niorfals guerras, ainsin que sera dict .i ' ,, • j. r conte ly a bayladas per gardar Iadita cieu- Minerve faisait réellement partie d un pays iron- ■' •' in ,ière,& était proche de ce qu'on appelait /e5;,ort5 t^t- ^t quand SOU estatz arnbatz, lodu & paa^ges d'Espagne. Cette dernière expression Verles a baylat a Iadita contessa sas letras, était employée officiellement dès le commencement & d'encontinen a faict cargar forsa carre- du règne de Philippe le Bel. (Voir notamment les tas per portar aldit Termes Iadita artilharia pièces du carton J. 388, aux Arch. nat.) T. porte gj engins, aiiisin que mandat ly era per son partz. [A. M.] senhor ledit conte de Monfort. •Les actes & les textes laiins prouvent que Ejj ^^\ç,nc démontre que aquest Verles c'était Guillelmus 8c non Guiralius de Muicrha. G. porte W [IVilUlm). [A. M.] ' P. falida manifuc. ' Tout ce passage est extrêmement abrégé dansT. ' G. y. io56-i 087 ; siège 8c prise de Minerve. ' P. tout. ' G. V. 1088-1 176 j séjour à Penautier Se sicge de ' G. v. 1177-1239; combat sous Carcassonne Termes. Plus développé dans le poëme; discours Se entre les croisés 8c les gens de Cabaret; la rédaction détails omis par h rédaction en prose. [A. M.] en prose a changé certains détails du récit. [A. M.] An I2IO 49 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5o Hi.Oii.- I. m; col. 27. fasia cargar lasditas carrelas, counia dit es, un spia loiiqual era per lo capitaiii de Cabaretz, vezeii tout so dessus, prestamen s'en es partit d'aqui & aldit capitany de Cabaretz es anat ly dire & coiitar, com le- dit Verles avia faict cargar lasditas carretas de ladita artilhiaria, laquala volian meuar aldit Termes. Et adonc quand lodit capi- tany deldit Cabaretz aguet ausit & enten- dut so que ledit spia ly avia dit, a faict armar ben iij'-" homes des melhors que aguessan en touta ladita plassa, & quand s'es vengut sur la neit, affin que degun no s'en preguesa garda, deldit Cabares s'en son sortitz, & ai camy per on dévia venir ladita artilharia & carretas s'es anat an sasditas gens enbo?car & deniorar, per so- breprendro ladita artilharia & [las] gens que la menavan. Et quand s'es vengut len- dcma bon matin, ledit Verlesa faict nietre adonc ledit Verles s'es forlat dins la plus granda prieysa de sos ennemicz an sas gens, lousqup.lz eran toutz fresques, & taiameu an frapat de cascun cartyer, que n'en so pro demoratz de morfz & de blessatz sur la plassa & nafratz de toutas partz. Mais a la fin a calgut aldit Peyre Rogie & sas gens los que se son pogutz salvar, & aysso per la grant fola de monde que lot venya des- sus devers lodit Carcassona. Et adonc quand Peyre Rogie capitani deldit Caba- retz s'es estât retirât, counia dit es, ledict Verles d'Eiicontre a faicta tornar ladila artilharia dins la cieutat de Carcassonna, & ayso [afin] de y trametre an melhora & segura conpanya '. Et quand s'es vengut al bout de quatre ho cinq jours après tout so dessus, ledict Verlesa faict arniar& mètre en poinct uiia bonua conpania de gens valenta, laquala An I2IO a camy ladita artilharia per anar dreit aldit a baylada a conduyre & governar a ung va- Termes, & quand es estada partida, es se len gentilhome que per aleras era an el avisât couma home sage & valen & usitat en talas causas, & a faict anar un tast de gens ben armatz & montatz davant, per descouvrir. si cas era que y agessa deguna enboscada per lo camy, & les autres a lais- satz an ladita artilharia, & el ts deniorat a ladita cieutat. Et adonc les que anavan devan son vengutz dreit ont era ladila en- dins ladita cieutat, & lor a baylada ladita artilharia per la menar aldit Termes, los- qualz se son metulz a camy & dreict aMit Termes son anatz, & ladita artilharia an menada ben & seguramen sans tiobar au- cung desturby & encontre '. Adonc quand ledit gentilhome es estât arribat aldit Terme, devant son scnhor lo boscada, de laquala se son apercevutz. Et conte de Monfort es vengut, & ladita ar- quant losdits de ladita enbosca an vist & conogut que eran descouvrilz & desolatz, s'en soii sortitz de ladita enbosca, & dreit en aqnelz son anatz frapar, mais les autres se son tousjours reculatz jusquas c(ue son cs'atz près dels que condusion ladita ar- filliaria, & adonc an coumensat de se reti- rar & frapar sur les de ladita enbosca, & talanien se conbatian, que si no fos stat calcun que aldict Verles anet dire que los de Cabares eran salitz subre sas gens, & que toutz los avian quasi luatz, & presa ladita artilharia, & mes lo fouc en aquella, los deldit Cabares no ny aguessan pas laisat ung, que toutz no y fossan demoratz mortz ho preses. Mais d'encontinen que lodit Verles ausit las novellas, a faict arribar qui mais a pogut & el meteys s'es armât & al secours de sas gens prestamen es anat, los- qualz a trobat que se conbatian an lors en- nemicz dins ung prat a la riba de Aud.i. Et tilharia luy a presentada. Et adonc ledict conte de Monfort luy a près a dire & de- niandar que era la causa que avia tant apunhat de la ly trametre. Loqual gen- tilhome a dit la causa com era stada de mot a mot, com lodit Peyre Rogie les era ven- gutz assalhir sur lo camy & com lodit Ver- les venguet devers [la] cieutat, & les avian desconfitz & meses en fuita. De laquai causa lodit conte n'es estât may joyos, que que ly aguessa donnada la melhor plassa dcl monde. Et adonc ledict conte a dit ik demostrat tout ledit faict aldit Icguat & a toutz les deldit sety, & ayso en collaudaut lodit Verles d'Encontre, loqual avia faicta ' Le récit An cnmbat e;f très-différent dnns G., V. i2o6-i2.'?9, surtout au corain;ncement. Les dé- tails sont plus prkis dans le poëme. ' G. V. 1240-1 263 j tr.insport des m.uliinis As Ruerre à Termes. An 12IO Éd.oiig. t. 111. col. 28. ;)i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ladifa valentya, dont loiidict Icguat & au- tres ne fouguen graiidameii jouyoses. Al- qiial sety a aytaa de monde, que no es home que ho saubes dire ny pensar, mais au tout aquo los que son dedins lodict Termes no los presen ny crenhau gayre; car dins lodict Termes ade valeutas gensik bonnas per armas, lousqualz se deffeudeu ben & vaientamen. Car no era jour que los del castel & plassa no lor salyssen des- sus scarmussa & conbatre, ont gasanliavan soven maint ensenha & estendart, & tala- men se mantenyan & deffendian, que lodict conte de Monfort y perdia grantz home.';, dont era fort corrossat quand ladita plassa no podia prendre ny aver a son plaser, la- quala no agueran jamais aguda ny presa, si los que eran dedins no l'aguessan desen- perada ny laisada, ainsin que sera dit ayssi après'. Or dict l'istoria que dins ledit castel & plassa deUiit Termes se metet una granda ik terribla malaudia, dont tous les jours y morian gens sens fy, que era grand piatat de vezer le monde que y moria, laqualla malaudia y venguet a causa que las ayguas lor eran falhidas & sequadas dins lodict castel, que no ne aviau gota, mais pro vy avian be & autres vieures. Et ung jour plcguet tant & fouc tant granda l'aygua que toubet, que los de ladita plassa ne eiipleneguen las sisternas que eran dedins, aniay ung grand tast de vaissela, talamen que las ayguas se meteguen a corrompre, & qualia que ne fessen lo polatge & pres- tiguessen le pa*, dont se va conprenguar dins lodit castel ung mal de expremesos, que no era home, peysque no era tou- quat, que n'escapessa janiays, que no mouris deldit mal, que ung tant solameu non scapava que no mourit, dont fouguen fort esbaitz los deldit castel & plassa, & non sans caussa, quand se vesian toutz les jours a bêla tira mourir sans sessar. Et adonc vezen ladita mortalitat & ma- laudia que dins lodict castel & plassa s'era mesa, van deliberar los que eran encaras alegres & sains, de layssar & abandon- nar ladita plassa sans plus demorar de- dins ny estar, laquala causa meteguen en exécution, car mais aniavan mourir en se coubaten, que non pas en aquela forma & maniera que mouriaii dins loudict castel. Et adonc una neit, laquala lor senblava ben convenienta per salhir defora & s'en anar, se van ben armar & acotrar cas- cun, & adonc son salitz de ladita plassa le plus secretamen &coyamen' que an pogut far, sans que los deldit sety 110 s'en son ponch apersegulz ny gardatz, & lor camy an près, quand an agut passât ledit sety, en Catalhouia, car la plus grand part d'aquelz eran Catalhas. Et quand son estatz deforas ladita plassa, [couma] dict es, a souvengut al capitany d'aquella, appellat per son nom Ramon de Termes, de qualques baguas que ly eran dcnioradas dedins ladita plassa, lasqualas volguot tournar serquar, mais degun home de sens no lo volguet aconpanya, dont fe- gucn sajamen, & lodit capitany grand folia de y tornar; car ly costet lo corps, amay la vida. Car adonc que se botet a retoriiar, los deldit sety se fouguen aulcunamen aper- sevutz & senti tz, que los deldit castel s'en eran anatz & salitz sans lor saber, dont eran grandamen corrossatz & marritz de los aver ainsin perdutz. Et adonc en auan & tornan en sus & jots per lodit sety, van rencontrar lodit capitany tout soûl, loqual fouc près & saysit incontinen Si menât devers lodict conte de Monfort & autres senhors que an el eran, dont loudit conte fouc fort jouyos, quand vie ainsin prison- nyer devant el lodict capitany, que tant de mal ly avya faict durant lodit sety'. Et adonc quand lodict conte de Mon- fort a vist tout so dessus & saubut com lodit castel & plassa era vuyda & sola de touta defensa, & lo capitany deldit casiel près entre sas mas, encontinen s'en es anat an ung grand tast de gens ben arniatz & An 1 21a lld.ortg. t. III, col. 2y. ' G. V. 1254-1285; commencement du siège de ' P. porte cryamen yai n'a pas Je sens; T, n'j Termes. pas conservé ce mot. ^ La îe<^on de P. est incomprchens'thU ; la voici : ' G. v, 1286-1. 3 i r ; abando:! du c!î3îeau de Ter- talamen que de ladita nygua se meteguen a cor- ine.1; très-développé pour la fin dans la rédaction rossar & per potatge & prestir le pa. en prose. An 1210 53 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 54 acotrafz devers ladita plassa & ccstel, lo- qual a trobat sans aulcuna deffensa uy guarda, ont es intrat a tout son plaser sans aulcuna contradectieu; car 110 y avia ung home per aquella hora, sinon ung grand tast de fennas deldit pays, que se eran retiradas aqui dedins an toutz lors bes, lasqualas fennas lodict conte de Mon- fort fec prendre & mètre en loc segur, lor bailhan bonas & honestas gardas, & aiso affin que no lor fossa faict aulcun octrage ny deshonor, que fouc causa ben faicta per ledit conte de Monfort, que de gardar ronor de lasditas fennas, ainsin que fouc. Et faict que aguet tout so dessus, fech mè- tre lodit capitany Kamon de Termes dius le fons d'una tor an grans fers a las can- bas 8c strectamen gardar & pensar. Et quant tout le pays de l'entorn a saubut & ausit, que ledit Termes era près & le ca- pitany prisonyer en tala forma que dit es, manta autra plassa & castel es slada lays- sada & desenparada per losdits routiers & herctges, desqualz son eslatz preses una grand partida en s'en fugen, & aquelz arses & bruUatz sans aucuna marce ne pia- tat. Et adonc dementre que tout so dessus se fasia, es estât près ung fort castel & plassa per las gens deldit conte de Mon- fort, louqual s'apellava d'Albios, una forta plassa, car los que eran dedins ausen dire que ledit Termes era stat près, ainsin que dit es, incontinen an layssada Indita plassa ■& relinquida, & s'en son anatz, dont ledit conte de Monfort es estât fort ben con- tens 8c joyos, car adonquas tout lo pays s'es metut en son poder 8c ma '. Adonc quand tout so dessus es es(at faict, coma dit es, ledit léguât a mandat aldit conte Ramon, que tout incontinen vengua per devers el 8c son conseilh, lou- qual se tenya a Sant Gely en Provensa, la ont lodit léguât avia ajustât ung grand conselh, instiguan ledict evesque de Tho- losa, loqual no cessava jamais de serquar mal, 8c aysso contra lodit conte Ramon, & ly ostar sa terra, nonobstan toutz les ap- ' La plus grande partie de ce paragraphe & no- tamment la phrase relative à Raimond de Termes manque dans G.; M. Meyer conjecture qu'il y a une lacune dans ce dernier. [A. M.] poincteniens dessus dits ny alleguatz. La ont ledit conte Ramon, counia vray obe- dyen a ia Gleisa, y es anat 8c s'es trobat, no pensan so que era ne que volian far. En louqual conselh es estât ben debatut allonc de la matyera, per que eran ajustatz, ont les ungs an :repat 8c chargeât ledit conte Ramon, les autres l'an deschargeat, vesen SOS apponctamens 8c absolutions que avia agut deldit Sanct Payre, 8c aussi vesen com era stat 8c era encara de presen vray obedien de la^Gleysa, 8c que l'on no ly dé- via pas serquar so que lodict léguât ly ser- quava, qu'era causa malfaicta, vesen so que ly costava, 8c d'autra part que avia bayl.it de son bon grat 8c volontat aldit léguât ledit castel Narbonnes de Tholosa, que era lo plus fort castel 8c plassa de tout le pays, 8c que vist tout so dessus 8c ben considérât, lodict léguât no avia causa ny actieu de le molestar ne presipitar, ainsin que fasia ne voulia far. Per lasqualas cau- sas dessus dictas, tout ledit conselh s'es de- laysat 8c defaict per aquel cop. Et adonc ledit conte Ramon es estât advertit de tout so dessus, incontinen a faict trossar 8c car- gar son cas, 8c a camy s'es metut per s'en toniar vers ledit Tholosa, 8c ayso per don- nar ordre 8c recapte en so que vesia que lodict léguât ly voulia far contra dreict 8c raso 8c maleciosamen de ly voler far pren- dre sa terra, ainsin que deliberava de far'. Et ainsin que lodict conte Ramon s'en tornava devers lodict Tholosa, 8c fouc a Narbonna, aqui trobet 8c encontret le rey d'Araguo, louqual era son cunhat, louqual venia devers lodict conte per le veser, mais quant aguen parlât ensenble toutz dos 8c festejat per certans jours, son se despar- titz, 8c ledit rey s'en es tornat en son pays, ben dolent 8c coussirat de so que lodict son cunhat ly avia dit Si contât deldit lé- guât 8c de so que ly volia far. Et adonc quand ledit léguât es estât advertit que le* dit conte Ramon s'en era anat, a ly mandat autre messatge que tout incontinen 8c sans demora se aia a trobar a Arles, la ont tout lodit conselh se dévia troubar 8c ajustar, 8c aussi ledit léguât mandet ledit rey d'A- raguo que s'i aguessa a trobar sans aucuna An 1210 An 1211 Kd.oria. t. m, col. 3o. G. V, 1 320-1 343 j assemblée de Saint-Gilles. 55 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 56 """" An An '^" coiUradecticii, & ayso per vezer & ausir Preniieramen, que ledit conte cassaria 8c que séria apponctat & ordenat deldit conle donnaria congiet tout incontineu a toutz Ranion. Et adonc quand ledit conte Ra- los que ly eran vengutz donnar ayda ny mon a vist & entendut le messatge que de secours, ny per donnar lyn vendrian, sans novel era veiigut devers el de par le le- ne retener ung tant solamen. guat, luy mandan que tout incontinen & H. Item, que a la Gleysa séria obedien, sans deniora se agues a trobar aldit Arles & toutz los cops & doumatges repararia, per ausir so que séria dit contra el ne de- & en aquela tant que vieuria séria soub- clarat, louqual conte Ranion s'es metut giet sans deguna contradictieu. autre cop a caniy devers ledit léguât, es III. Item, que en touta sa terra no se anat aldit Arles couma vray obedyen tous- minjaria que de doas cars. jours de la Gleysa. Mais qualque obediensa IV. Item, que ledict conte Ramon cas- que el fessa ny mostressa, toutsjours le mal- sara Ej gitara toutz les iretges & lors aliatz dict evesque de Tholosa no ccssava de ser- de toutas sas terras. quar mal & destruction aldit conte Ranion, V. Item, que lodict conte Ramon baylara douant toutsjours a entendre que touta sa & delieurara entre las mas deldit léguât & terra era plena de heretges & majormen conte de Monfort toutz & cascun d'aquelz Tholosa, par lasqualas causas & paraulas que per elz serian declaratz & dictz, & le paure conte Ramon era tant presepitat ayso per ne far a lor volontat & plazer, & & malmenât, couma dit es dessus'. ayso dins lo terme de ung an. Or dit l'istoria que quand lodit conte VI. Item, que en toutas sas terras home Ramon fouc arribat aldit Arles, a trobat que sia, tant noble que vila, non poriara lodict rey d'Araguo, louqual era desja yen- degun abilhanien de pretz, sinon que ca- . gut & arribat aldit Arles. Adonc non cal pas negras' & maissantas. pas demandât s'an faicta bonna chera toutz VII. Item, que toutz los castelz & plas- . dos, & quand an agut sejornat ung jour sas de sa terra, losqualz so de deffensa, Ed orig. ou dons, aldit léguât s'en son anatz prcsen- fara abatre & demollir jusquas a terra, coi.3i. tar & nionstrar. Loqual léguât lor a co- sans layssar rcs. mandat que no se ajan a meure ne botjar VIII. Item, que degun gentilhome delz deldit Arles sans lo congiet del ou de son sens, ny nobles dins aulcuna villa ho plassa conselh, tant aldit rey que aldit conte no dcmouraran ny abitaran, mais defforas Ranion, & an lor lougis les an faict re- per los camps, com si eran vilas ho pay- trayre & retirât, jusquas que on les manda sans. venir. Et adonc es estât tant procedit aldit IX. Item, que en touta sa terra piatge ' conselh, louqual era tout per ledit conte no se pagaria, sinon les vielz & anticz Ramon, que per apponctamen deldit con- usatges, que se solian pagar & levar. selh es estât dit & apponctat aysi dejos, X. Item, que cascun cap' d'ostal pagara louqual appontamen fouc portât & trame- per cascun an aldit léguât quafte deniers tut per ung députât per lodit conselh aldit Tolozas, ho an aquelz que pel el seran conte Ramon, car no avian ausit dire ny ordenatz a los levar'. declarar ledit apponctamen en audiensa XI. Item, que toutz les renoviers de sa publiqua, pet paout del murmur & com- terra les tenovelz' fera rendre & retour- moution del poble, car vesian ben que nar & toutz les profitz que agutz n'au- lodit apponctamen era contra Dieu & con- rian. ciensa, louqual apponctamen coatenya XII. Item, que l'on quand que le conte ainsin, so es a saber que' ; de Monfort anata & cavalgara per sas ter- ras & P'iys, ne aussi aucuns de sas gens, , „ „ , . . . , j- , , tant petit que gran, de res que prenguan Cette longue tirade est le développement dans ' i o j i i a nn sens favorable au comte de Toulouse de ciuel- qiies vers du couplet Lix de G. [A. M.] ' T. blanclias. ' Même observation que ci-dessus; G. v. 1344- ' L'article X manque dans T. |355. [A. M.] • T. renovels. An 1211 ^7 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 58 ne despendaii ne lor deniandaran res ny lor dit que estian en Ijonna garda & men- contradire aytaii pauc. bratz de lor cas, que no siau subrepreses, XIII. Item, que quand louJict coûte Ra- en breu retornara devers elz. Et adonc mon aura tout so dessus faict & aconplit, s'es partit deldit Tholosa, & a Montalba couma dit es, de lay la mar s'en yra perfar s'en es tirât 8c aiiat, & quand devers los guerra contra les Turcz & infidelz, ik ayso dessus dits es estât, a lor dict & déclarât dins l'ordre de Sanct Jehan, sans jamay de lodit apponctamen, ainsin que faict avia perdeça retornar, que per ledict léguât no alz de Tholosa. li sia mandat. Et adonc quand ledit apponctamen an XIIII. Item, que après que tout so des- ausit, cascun delz aldit conte Ramon a sus aura faict & aconplit, counia dit es, toutas sas terras & senhorias ly serian ren- dudas & delieuradas per ledit léguât & conte de Monfort, quand lor playra'. Et quant ledit conte Ramon agut vist & entendut lodict apcnctamen, el se près a dit & déclarât, que plus leu qu'elz fassan aquo, que y consanten, que lors enfans nianjarian plustost, & que bon coratge a, se ledit léguât ve ny sas gens per aquella causa, de se deffendre & gardar, mais que tant ïolamen ledit conte les veulha enpa- entenaut lociict apcnctamen, ei se près a lant îoiamen leuit conie les veuina enpa- rire de grand joc que n'agut, & a son rar & gardar, dont ledit conte Ramon i.^*i-,.i:-*_-,^_.i»A 1' A * 1 — 1„ :*1 — 1„„ ^r, ^*^ i. \ : cunhat lodict rey d'Araguo l'a monstrat, lou- qual rey a dit aldit conte Ramon : Pla vous l'an paguat. Et adonc ledit conte Ramon, sans prendre ny deniandar aulcung congiet alJit léguât & conselh, s'es partit deldit Arl^s & aldit Tholosa s'enes anat & tour quand a ausit lor voler, es stat ben jouycs, & lor na saubut ung tresque grand grat. Et adonc quand ledict conte Ramon a vist 8c saubut le vouler de toutz ses sub- jetz, es s'en tornat devers Tholosa, & aqui a scrich a toutz sos aniicz, aliatz 8i sub- nat, & aussi lodit rey en sas terras s'en es jectz, 8c que cascun ly volya donna seccrs . T? . .. _ 1 II*. _ - _ . _ Tî _ _ . . O- _!.. .]_ I„ _ O- ,1 «iX 1-„ „_ * anat. Et quand ledit conte Ramon es estât dins Tholosa arribat, tout incontinen son conselh delz de ladita villa a ajustât, 8c ayso tant los petitz que los plus grans, 8c a toutz lor a dit 8c demostrat ledit apponc- tamen, loqual lor a faict ausir en plen au- ditory, que tout lo monde l'ausit 8c enten- dut de mot en mot, ses layssa res, non pas ung mot tan soulamen. Et quant lodict apponctamen es stat legit 8c déclarât, 8c que tout lodict poble l'agut ben ausit 8c ten en aquo, que plus leu se layssarian toutz viens scorgcar, dont lodit conte Ra- mon, quand los a ausitz parlar 8c dire, 8c d'autra part an vist lo voler que avian, es estât grandamen joyos 8c conten delz. Et quant tout so dessus es estât faict, couma dit es, ledit conte Ramon lor sen- hor natural lor a dit qu'el s'en voulya anar jusquas a Montalba, Castelsarraze 8c son vengutz a son mandamen 8c ajuda los deAlbiges' & los de Bearu 8c de Cumenga, 8c le conte de Foys, 8c d'aquelz de Carcas- ses, car inqueras ny avia pro, 8c aytaiiibo es vengut Savari de Malleo, toutz aqu.lz son vengutz aldit conte Ramon an grand gens que an amenada, 8c aysso perajudar aldit conte Ramon". Aysso era a l'intran de karesma que lodit conte Ramon fasia aqueste amas de gens. d'autras plassas que del tenyan lor dire 8c Or dis l'istoria que dementre que lodict demostrar lodit apponctamen, per vezer que luy dirian no que voldrian far, 8c a • p. de Abeguas. • G. 1376-1407; articles proposés par le concile. ' G. i356-i375 8c i^oS-i^îôj retour i\\ comtî Uaimond àToulQi.lsc; ses préj-aratifs. An I z: I Éd. cri 5, I. Ili, col. il. 8c ajuda, jier gardar 8c deffendre sa teria, laquala ledit léguât 8c conte de Monfort ly volen ostar 8c d'aquela le gitar, ainsin que lor scrieu del tou», car se pensava be en so que ledit légat 8c conte de Monfort farian, car tousjours avian ledit evescjuc de Tholosa, [qui] los emaglinava en loc de los appaisa. Et quand lesdits senhors, a qui ledict conte Ramon a escript, an vist Se entendut so que ledit légat 2i. conte de Monfort vo- cntendut, no quai pas demanda se en lor Icn far aldit conte Ramon, loqual era gran- coratges son corrossatz 8c marritz, disen damen amat per tout lo monde 8c aliat, cascun, que avant qu'elz fassen ne consen- "- — 5c) PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 60 " — An ' An '^' conte fasia so dessus, ledict léguât a tra- seren graiidamen en la gratia & amistat '^'' metut ledit evesque de Tholosa vers las del léguât & aussy del conte de Monfoit, partidas de Fransa, & ayso per predicar la so es que ieu vous rendray entre vostras crosada contra ledit conte Ramon, que s'eia mas la plassa & castel, & so al nom del- rebelat contra la Gleysa, & qu'el avia re- dit léguât & conte de Monfort, proveu captatz en sa terra toutz les eretges de tout que en elz vous me fares mon acord & ap- lo pays, an losqualz volia menar una granda ponctamen, s:i' j perdre res del meu, & guerra contra la Gleysa, amay ledit léguât, ieu lor prometre de les ben servir envers ainsin que ja avia coumensat de far, ont toutz & contra toutz. » Per laquala causa, avia tuât & niurtrit gran quantitat de las lodict Boquard ' a promesa de far eu la gens de la Gleysa. Laquala causa ausida forma & manyera que lodict Peyre Rou- per aucuns senhors, encontinen se son gie avia dict nyprepausat, laqualla causa crosatz per venir contra lodit conte Ra- & acordy toutz dos [an] promes & jurât mon, ainsin que ledit evesque avia predi- de tener & observar, & incontinen lodict cat & donnât de per ledit léguât & Sanct Peyre Rougie a faict ostar los fers de las Payre absolutieu' de toutz pecatz a totz canbas deldit Boucart, losqualz avia por- los que se crossarian. Ont se croset le tatz tant que avia demorat prisonyer, & la conte d'Ausura ik Robert de Cortenay 8i harba luy a faicta far, & aussi l'a abilhat le chantre' de Parys, aquestes s'en son 1-en & honestamen, & devers ledit légat vengutz an una granda armada de gens que . a trametut ben montât & acompanhat de an levada, & tant a faict, que a la cieutat gens aldit Carcassonna, ont era an touta de Carcassonna son arribatz an lodit eves- l'armada. Et quand lo conte a vist lodict que, que los menava & los condusia, Zi. Bocard en tala forma & manyera, e*s ne ayso devers lodit léguât & conte de Mon- estât esbayt, & a ly demandât coni era sor- fort, losqualz son estatz ben vengutz per fit deldit Cabares. Et adonc ledit Boquard lodit conte de Monfort'. a contât tout lo faict ainsin qu'era aldit Et adonc quand Peyre Rougier, capitany conte, dont lodit conte de Monfort ne es de Cabarez, loqual- tenya en sas prises le nioult jouyos & content, n'a saubut ung senhor Boquart que dessus es dict, a vista très grand grad aldit Peyre Rougier. Et tanta de gens vene aldit conte de Monfort, adonc lodit Bocard a dict aldit conte de & aussi a vist que lodit conte avya tout le Monfort : « Senhor, ieu ay promes & jurât ' pays en son poder & mas, adonc s'es co- aldit capitany que res del seu no ly séria mensat esbayr & aver paour. Et adonc s'es dostat, & que en aquo tout jusquas ayssi avisât com el tenya & avia tengut long ly séria perdonnat, & que en vostre ser- temps prisonyer ledit Bocquart, pensant vicy sera, & aussy m'a el promes que toutas en el que per lo moyen d'aquest dit Boc- horas & quantas que vous voldres, ladita quart el faria sa pacx & apponctamen an plassa & castel vous baylara & lieurara lodit légat & conte de Monfort, ainsin que sans aucuna contradectieu, & ayso aven faict. Et adonc sans autre ajutza faict ve- jurât de tener l'ung & l'autre & de esse nir ledit Bocquart devant el, alqual lodit bos amicz d'aras en avant. » De lasqualas Peyre Rougie capitany deldit Cabarez a dict causas dessus ditas, ledit léguât & conte de per aquesta forma & manyera ; « Senhor Monfort son estatz ben contens de far & Bocard, vous sabes ben que a long temps passar en la forma & manyera que ledit que vous es prisonnyer, sans que janiay Bocard avia dit ny faict envers lodict capi- honie del mojide vous aja secorrut ny aju- tany, & las letras n'en [anj faictas far, si- dat de res que sia, & y poyrias esta touta gnadas & sagelladas del sagel & signet deldit Éd.oriij. vostra vita. Toutas vechs, ieu me soy en- eguat & conte de Monfort, & aldit Peyrel col. 33. magenat, que se vous voules, vous & ieu Rogier capitany deldit Cabares les an fra- metudas per ung scudyer, & lor vènguda ly ■ p ay5so a„_ an mandada, dont ledit Peyre Rougie n'es ' P. le comte. ' G. 1427-14.^5; prédication de la croisade. ' T. £• P. p.irtout Broqiiard. An 1211 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 62 stat ben joyos & content, 8i a faictas sas préparations tant de viandas que d'autras causas neccessarias en tala causa. Adonc es partit ledit léguât & conte de Monfort an toutz los autres senhors & armada, & droit aldict Cabares son anafz, par prendre la talamen que del loc no ne podian gayres aver aldit sety, dont passaveu pro mal & de fam adoras, & dins ladita Lavaur era le- dit Aymerigat, couma dit es dessus'. Or dit l'istoria, que dementres que ledit sety era davant Lavaur, que una granda An 12.1 1 possession d'aquel, dont ledit c-apitany los armada de canpanya de Alamans, losqualz t. m, col. 34. a resaubulz fort hoaorablamen , & dins la dita plassa les a metutz, baylant las claus de tout lodict castel aldit léguât, counia cap & senhor de tout, dont ledit léguât & conte l'an remerciât très grandamen. Et adonc es stada niesa una bonna & grossa garniso aldit castel & plassa, per la gardar & deffendre, si mestyer era'. Et tout so dessus f'aict, couma dit es, bel- cop d'autras plassas se son rendudas & 111e- tudas entre las nias deldit léguât & conte de Monfort, & qua'^y tout le pays. Adonc s'en es vengut ledit léguât an touta son ar- mada devers Lavaur, & ayso per la pren- dre, laquala cieutat era per aquel hora & temps de una dona apelada na Guirauda, laqualia avia ung trayre, home valen & ar- dit, appellat Aymeriguat, senhor de Mon- real & de Laurac lo gran. Mais ledit léguât & conte de Monfort avian gasanhadas & jiresas sus el lasditas plassas, & ly avian tuatz & murtritz toutz sos homes, sinon paucx que lin eran demoratz. Per lasqua- las causas dessus dichas, ledit Aymerigat se era retirât devers sa sor aldit Lavaur an una granda & 'bonna companya que avia aguda. Et adonc es vengut & arribat ledit légat & conte de Monfort an toutas sas gens & armada davant ledit Lavaur & lo sety y an botat, car ladita villa era forla & granda & ben tornejada de valatz prions, per que fouc forsa de nietre lodit sety a l'entorn. Mais dediiis avia de bonna gen & valenta, que se deffendian ben aldit légat & armada, loqual y tenguet lo sety plus de syeys meses, sans que y fassen causa que fossa a lor profiech, car adonc les vieures eran tant cars, que per argen no s'en po- dian trobar, & aysso a causa que los de Tholosa tenyan toutz los pasatges sarratz, 'G. V. 1446-1521; soumission du seigneur de C.'ibnret. La rédaction en prose ajoute quelques détails accessoires; voir au tome VI l'annotation du texte des Bénédictins. [A. M.] eran ben syeys mila, venyan dona secours aldit légat & conte de Monfort, losqualz se aneren lotgear al loc de Montjoyre, out a l'entorn per aqui, les ungs près delz au- tres; car anavan saradamen, per so que eran en la terra delz ennemicz. Et adonc qualqun que avia vistas & spiatz lesdits Alamans s'en venguet a Tholosa, la ont era peraleras ledit conte Ramon an grand cop de senhoria de gens, la ont era le conte do Foix, home valen & entreprenen, aiiisin que mostret, alqual conte de Foix ledit spia s'es be adressât, & [va] ly dire com el avia vistes lesdits Alamans, losqualz s'eran alot- jatz aldit Monjoyre. Et adonc quand le- dict conte de Foix a ausit ledit spia, en- continen & sans far autre dilay, a faictas sas gens anar de bêla neit aldit Montjoyre en avant, ont las gens deldit pays quand an saubut le faict se son metutz an ledit conte [de] Foix, per anar desfar losditz Alamans. Et adonc s'en son anatz enbos- cardins la fores, per ont qualia que lesdits Alamans passessen per anar aldit Lavaur, & aqui les an atendutz entro lendema mati al solelh levan, que lesdits Alamans se sont desalotjatz & dreict aldit Lavaur s'en son tiratz, en passant ladita fores. Mais non sont guayres estatz avant, que ledit conte de Foix an toutas sas gens lor es salit des- sus, & talamen an coumensat a frapar sur losdits Alamans, que sinon ung non es sca- pat, que toutz no sian estatz mortz ou blassatz ou preses, la ont lodit conte de Foix & les gens del pays an gasanliat una granda richessa. Et quand tout so dessi»s es estât faict, ledit conte de Foix s'en ee ' G. V. i522-i549j commencement du siège de Lavraur. Le poëme a placé le récit de la bataille de Montgey (alias Montjoire), qui suit, après le siège de Lavaur; M. Meyer conjecture qu'en inter- vertissant cet ordre, le rédacteur de la chronique en prose a suivi la chronologie de Pierre de Vaux- Cernai. [A. M.] A.1 63 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LAKGUEDOC. 64 liJ.Oli. t. m; col. 3? tirât dreict a Moiitgiscard an la presa que avia f'aicta, & lesdits gens del pays se sont retiiatz cascun en son endrech. Et adonc lo que era scapat desdits Alamans, que fouc granda causa que no s'en po- guessa salvar que atiuel, louqual s'en anet & tiret devers ledit léguât & conte de Monfort aldit sety de Lavaur, ont anet dire 8c coatar alsdits senhors la granda tirar peyras & abatre las muralhas, laqualla a faicta d'encoiitinen nicnar & tirar dins les valatz, & l'assault a faict coumensar de donar, louqual es estât fort aspre. Et adonc se son metutz les ungs a niinar las mu- ralhas & tours, les autres a escalar per in- trar dedins, & talamen an faict, que a touta forsa dedins son intratz & la villa an ga- sannhada, nonobstant touta deffensa, la- desconfictura que lor era avenguda aldit qualla fouc faicta per los [de] dedins, car Montjoyre per lo conte de Foix & sas y avia de boniia gen valenta, on costet gens, & que se prestamen 110 y anavan lor donnar secours, tout era perdut & tuât. Laqualla causa ausida per losdits légat &: conte de Monfort, incontinent a faict ar- m:ir & nietre en poinct ben Xliil'". homes, & dreict aldit Montjoyre a tirât, & qui niay a pogut es anat, que ung no atendia l'autre, per secorre lors gens. Mais lard sont arribatz, car ja lodict conte de F'oix s'en era anat, coma dit es, & las gens del pays retiralz, & no trobet ledit conte de Monfort, louqual y era en personna, home a qui parlar, sinon que les mortz & les blessalz, que era uiia grand piatat de vezcr ung tal murtre de gens, dont lodict conte Je Monfort es estât miech désespérât, mant home aldit conte de Monfort avant que intressan dedins. Et adonc quand son cstatz dedins, & ladita villa an aguda presa, an faict talla tuaria & murtre, tant d'ho- mes que fennas & petitz enfans, que res no y laissavan a nietre a mort, tant eran corrossatz de so de Montjoyre. Et adonc ung noble home, ainsin que mostret be, anet devers ledit conte de iMonfort, quand vi ladita tuaria, & las donas lasquallas s'e- ran pogudas salvar an lors petitz enfans en ung certain loc, las anet demandar aldit conte, que las ly volguessan donnar, las- quallas ledict conte las ly donnet que ne fessa a son plaser & volontat. Et adonc le- dit senhor, couma noble, va pendre toutas quand a vist lodit faict que lodict conte lasditas fennas, tant vielhas que joynas, & de Foix avia faict. Et adonc a faict car- e garda las va baylar a ung tast de sas gens, guar sus forsa carretas los qu'eiau blas- lor coumandan sus pena de la mort, que a satz & que no eran pont mortz, & aldit sety vielha ny jone no serquen dcshonor au- les a faict portar, per los far peiisar & ge- cuna, mais las gardassen ben & honesta- rir, dont belz cops ne sont mortz d'aquelz, & ledit conte de Monfort es demorat aldit Montjoyre per far enterrar los que y eran mortz, affin que las bestias no les man- gessan'. Et quand tout so dessus es estât faict, couma dit es, ledit conte de Monfort s'en es tornat an sas gens aldit sety, tant marrit & corrossat, que plus no podia. Et arribat fiien de tout mal & domatgé, so que fouc faict. Et adonc ledict conte de Monfort a faict prendre ben IIII'*'' homes des plus aparens de ladita villa, losqualz a faictz toutz brul- lar & cramar fora ladita villa, & aussy ledit Aymerigat, frayre de ladita dona Guiraulda, dona deldit Lavaur, a faict prendre en sa conpania ben iiii"" cavalhies ou gentils- que es estât aldit sety, incontinen a faictz homes, losqualz fec toutz penjar & straa- aprestar sas gens, & aysso per donnar l'as- g'ar en certan gibet que fec far devant sault a ladita villa, per se vengear de so ledit Lavaur, & sus toutz les autres ne fec que lodict conte de F'oys ly avia faict aldit far ung plus naut que toutz les autres, al- Montjoyre. Ayso era enviro la festa de la quai fec mètre & penjar ledict Aymerigat, sancta Crox de may, que so dessus fouc com le plus grand de toutz les autres. Et faict. Et adonc que touta la gen es estada faict tout so dessus, a faicta prendre ladita presta, ledit conte de Monfort a faict pre- dona & dama deldit Lavaur, que dessus es ')arar la guata, laquala era ung engin per dicta, & dins ung potz touta viva l'a faicta davalar, & quand es estada al fon deldit ' G, V. 1.574-1^14; défiiits dss Allemands, potz, a ly faict gectar tant do calhaus des- An 121 1 An 121 I An 1211 65 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 66 sus, que touta la ne ha couveita & faicta raguord, & d'autres jusquas al nonbre de mourir de niala mort diiis loJict potz. Et quatorze tau solamen, mais gens valen- quand tout so dessus es estât faict & toutz tas eran, aiiisiu que beu mostren aldict los que erau dins ledit Lavaur tuatz & conte de Monfort & sas gens. Et adonc murtritz, que ung sol no ny au laysat per ledict conte de Monfort a faict menar per senhal eu vida, que fouc ung plus grand donnar lodit assault calabres, peyrieras & murtre que aquel de Moutjoyre, ledit autres engins per abatre ledict castel & senhor que avia lasditas douas demandadas plassa, & ledit assault au coumensat de don- & bayladas en garda a sas gens, lor a donat nar, la ont eran plus de XIIII'" homes. Et ^tuif congiet per s'en anar la ont lor a plagut aJonc se son les de dedins talamen' defen-> col. 36. (le anar, sans lor far mal ny villanha, que dutz, que peyrieras, trabuquetz tout lor au fouc una grand noblessa & cortesia faicta crepuat & ronput eu tala faiso que lesdits per lodict senhor a lasditas fennas. Et engins jamais no s'en son plus ajudatz. Si adonc fouc pilhada touta ladita villa sans talamen les an faictz recular fora dels va- layssar res, en laqua'a fouc trobada una latz, ont eran intratz, que pro ne son de- granda ricbessa. E adonc avia en la con- moratz d'aquela premiera venguda, tala- panya deldit conte de Monfort ung grand men que no an agut plus cura de donnar & riche home, loqual s'apelava de son ledit assault ny les assalhir. Et quand ledit nom Ramon de Salvanhac, louqual era de conte de Monfort a vist que ainsin ly aviau Cahours, louqual merchant avia fornyt Se trinquatz & ronpufz ses engins & sas gens fiirnisia grand soumas d'argent, dont ledit murtritz & tuatz, & faict recular ledit as- conte ly era grandamen tengut en grand sault, es estât grandamen esbayt, vesen & so'.imas d'argen , per lasqualas causas Si considérai! que ladita plassa no era pas de soumas fouc baylat aldit merchant en pa- las plus fortas. Adonc s'es enformat qu'eran giia touta la despolha deldit Lavaur, dont les dedins. Se dont ly es stat dit que lo aguet una tresque granda ricbessa & lues- frayre deldit conte Ramon era lo capitani timabla'. de ladita plassa. La ont ledit Monfort Or dis l'istoria, que quand tout so des- cnmagenat que no era pas aqui que n'a- sus es estât faict en la forma que dit es, guessa anbel de geii valenta per se def- ledit conte de Monfort a près tout lo pays, fendre. Et adonc a mandat ledit conte de plassas, castelz d'aqui a l'entorn, dont a Monfort aldit conte Baudoy capitany de aguda mainta & granda ricbessa. Et adonc ladita plassa, que [a] asseguransa 8c a fe es anat dreict aldit castel & plassa de de gentilhessa venguessa parlar an el, la- Moiiferraiit, laquala tenya le frayre deldit quala causa ausida per lodict Baudoy, es conte Ramon, apellat Baudoy, louqual era salhit deldit castel 8i plassa an ung de sas home valen & ardit, laqualla plassa no era gens tant solamen, Si les autres a laysaiz pas de las plus fortas, & le sety a faict de.lins, & dreich aldit sely es vengiit, Si mètre devant Si après douar l'assault per lo ayso al logis deldit conte de Monfort. Et pendre si poden. Mais ledit conte Baudoy adonc le a reculyt ledit conte de Monfort per lor assault ny sety de res no s'es esbayt, fort honeslamen Se gratieusamen. Si après ny los que an el eran, mais se sont beu salutations faictas de cascun cartyer, ledit garnitz Si perparatz perse deffendre dins conte de Monfort s'es près a dire aldit conte ladita plassa & castel. Et se noumavan los Baudoy, que el a mes sas gens an grand que eran an lodict conte Baudoy dins la- piatat del, amay de sas gens que an el son dita plassa, so es le visconte de Montciar, dedins ladita plassa, car ly senblava que & ung autre gentilhomme appellat Pierre, son frayre no lo amava gayre, vist la Si Pons le Ros de Tholosa, Si nUc del plassa ont l'a faict mètre, el Si les autres Brelh Si Sanct Spassa', Ramon de Pcy- que an el sont, Si que be mostra que les Éd.oric. vol fa mourir, vist que ladita plassa no es col. 37. ■ G. r. ,550-. 573, .6.5-.64.; siige & prise de forta ny de deffensa. Si que vist tout so Ldvaur. • T. Espassa. ' T. valentamen j P. toi;ilamcn, vni. 3 67 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An dessus, & que a la fin no s'en jioyraii tcaer, vist que tout l'autre pays, plassas & castelz tout es a sas mas & pouder, sera content ledit conte de Monfort que ledit conte Baudoy s'en ane vidas & baguas salvas, el & sas gens que an el son dedins ladita plassa & castel, proveu que ledit conte Baudoy prometra & jurara que jamais con- tra ledit conte de Monfort no se arma- ria ny ira directamen ny indirectamen. Et aysin ledit conte de Monfort ly promet que se anbel se vol tener & estar, que ly donnaria terra & senhoria per son estât entretenir, & que de tout so que se gasan- nharia l'en fara participant. Laquala causa ledit conte de Monfort fasia, affin per aver melhor colour de assalhir aldit conte Ramon. Et adonc quand ledit conte de Monfort agut dit & demostrat tout so des- sus, ledit conte Baudoy es estât conten de far en touta la forma & maniera que a dit & devisât ledit conte de Monfort, & de ly baylar & delieurar ladita plassa & castel, & ainsin ho an jurât & promes de cascun Car- tier. Et adonc ledit conte Baudoy a baylada & delieurada ladita plassa aldit Monfort, & devers son frayre le conte Ramon es vengut an toutas sas gens, & tout le faict ainsin qu'era ly a contât & dit. Laqualla causa quand lodit conte Ramon [a ausitj, es stat tan corrossat, que si aguessa per- duda touta sa terra no ne fora estât tan marrit & corrossat. Et adonc a lor donnât congiet que s'en anessen on voldriau & que devant el se hosten, disen a sondict frayre, que jamais plus davant el no se trobe ny venga, que jamays de res qu'el aia non valdra de may, vist que en son ennemie mortal s'era ainsin aliat & acor- daf, & que pira no ly podia aver faict sa- gramen de fidelitat. Lasqualas causas vistas & dictas per ledit conte Ramon a sondict frayre, se es hosiat d'aqui tan corrossat & mal contens, que no era home que se au- ses trobar davan el. Et adonc ledit conte Baudoy s'en es anat devers ledit conte de Monfort, loqual l'a reculyt ainsin que pro- mes avia. Et adonc ledit conte Baudoy s'en es anat retirar dins lo loc de Bruni- qiiel, louqual era de sondict frayre. Et adonc ledit conte de Monfort es tirât vers l'sabaslencx, Galhac, Montagut, louqual so 68 son rendutz & donnatz aldit de Monfort, & tanben se son donatz aldit conte de Mon- fort la Garda, Puechselsis, la Gipuia & Sainct Anthony, & trestout le pays s'es melut en las mas & subjectieu deldit conte de Monfort. De laquala reductieu de pays l'avesque de Albi es stat causa, car avia tre- balhat fort & grandamen per ledit Mon- fort', car ledit pays era tout pie de heret- ges. Et d'aqui ledit Monfort es volgut aaar 'mètre lo sety a Bruniquet per lo prendre, mais ledit conte Baudoy es vengut devers lodict conte de Monfort & armada, & aldit de Monfort ladita plassa a demandada, car autre loc ny plassa no avia per se retirar ny demourar, laquala ly a dada & autrat- jada per ne far a son plaser & coumanda- men'. Or dict l'istoria que dementre que tout ayso se fasia, couma dit es,venguet & arri- bet par deçà le conte de Bar an una granda armada de conpania, que mena[va] per do- nar secours aldit léguât & conte de Mon- fort, loqual conte de Bar es aribat & re- payrat [aj Mongiscart. Adonc ledit conte de Monfort es anat aldit conte de Bar aldit Mongiscart an una bêla & nobla conpanya, & a reculit ledit conte de Bar, & après aver sejornat quatre ho cinq jours aldit Mon- giscart, son se partitz & dreict a l'autre host son anatz, louqual era, couma dit es, per lo pays d'Albigues. Et adonc que son estatz ajusta tz, couma dit es, an tengut lor conseilh% es estât dit qu'elz vendrian mètre lo sety a Tholosa per prendre ladita villa & ne gitar le conte Ramon. Car ledit léguât & conte de Monfort no sercavan sinon de aver guerra an lodit conte Ra- mon, de laquala causa era ben advertit & per so se era provesit de bon hora do gens & [de] so que mestyer ly fasia per se def- feadre aldit léguât & conte de Monfort'. ' P. Ramon. ' G. V. 1640-1741 ; trahison du comte Ba\idoiiin & soumission de l'Albigeois. Le lécit en prose, quoique beaucoup plus développé, a toutefois sup- primé plusieurs circonstances accessoires. [A. M.! ' Ici P. ajOutCj par une répétition fautive : loqual era couma dit es, per lo pays d'Albiges. ' G. V. 1742-1750; marche des croisés sur Tou- louse, An 121 1 KJ.oi-ig, 1. III, An 1211 69 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 70 Et ainsin que ledit léguât & conte de Monfort & de Bar & d'autres an agut déli- bérât Si lor couseilh & parlamen, an faict & sans aucuna demora. Et adonc ainsin que aquestas gens fasian lors preparatieus & se met[e]guen a camy, un spia, loc[ual avia vist tout aquest afar, prestamen s'en es vengut a Tholosa devers ledit conte Ra- mon, alqiial a dict 8c déclarât tout so que deldit conte de Monfort, appcllat Bcrnad', es estât près & menât dins lodict Tholosa prisonnher, ont n'an aguda una granda ranso Se lichessa, & adonc faicta ladita presa, s'en son retiratz dins ladita villa de Tholosa. Et adonc quand ledit conte de Monfort a ausit dire que son filh ly avian près & menât' dins Tholosa, es cuydat en- ratja d'ira & de malenconia, & aussi que An m I a vist ne ausit, & corn ledict host 8c armada les de Tholosa avian tuatz gran cops de venyan per pendre ledit Tholosa, & que ja podian ben estre près de Montaudran, car per aquel cartier venian, & ayso affin que no fossan apersevutz. Et adonc quand ledit conte Kamon & le [conte] de Foix 8c de Cumenge, losqualz eran toutz ensenble sas gens en se retiran, 8c de grand yra 8c correux a faict anar pausar le sety aldit Tholosa. Et pausat que aguet lodit sety, agut son conseilh an lodit léguât 8c conte de Bar 8c de Chalon, loqual era aussi ven- gut aldit secours, 8c an délibérât de anar dins ladita villa 8c d'autres pro, an ausit donar l'assault aldit Tholosa per vezer si loJit mesaiger ainsin parlar, an ne agut lo poyran pendre ny conquestar. De la- grand gauch, car no desiravan que se con- quala causa los de ladita villa no se son batre an lors ennemicz. Et adonc cascun, gayre esbaytz, mais an garnida ladita villa, ainsin que es stat ordenat, s'es armât 8c acotrat, losqualz quand son estatz armatz 8c acotratz, son estatz ben cinq cens cava- liers toutz gens de faict ben armatz 8c en- bastonatz 8c montatz, 8c aisso ses las autras gens a pie, tant de fora que de la comuna deldit Tholosa, desqualz y a agut ung non- bre infinit la ont seiiiblava que toutas Ijis ainsin que calia en tala causa, 8c cascun delz s'es metut en deffensaj car gen va- leuta eran si ne avia en tout lo monde l)er se deffendre, ainsin que ben an mos- trat aldit conte de Monfort 8c sas gens, car voîontyers se dis, que tal pensa venja son honta, que l'acreys, ainsin que fec aquest conte de Monfort amais sadicla I-'d.orîff. t. III, col. 3c. gens del monde fossen ajustatz. Et adonc gen. Et adonc son vengutz an gran traydi- son salitz deldit Tholosa an una bêla 8c ses 8c targuas de cuer bulhit, 8c aspremant iiobla conpanya, bona ordenansa, 8c ben an coumensat de donar lodict assault. Ses arrcngatz 8c sarratz, tan las gens de pe estre esbaitz, mais couina lops enratjatz que de caval, 8c dreict aldit Montaudran de fam, [los] de ladita villa son salitz ben an tirât, 8c aisso a baniera desplegada. Et armatz 8c ben sarratz an bonna ordenansa quanu son estatz aldit Montaudran arri- batz, aqui sur le poinct s'en son rencon- tratz les ungs deçà, les autres delà, 8c tala- men se son assalilz sur ledict poinct per le gasanhar les ungs ho les autres, que pro ne sont passatz per le trincan de l'espasa, tant d'ung cartier que d'autre, que ou no sabia qui avia del melhor.Et adonc les del- dit conte Ramon, quand an vist le grand [monde] que tousjours venya 8c arribava per ledit conte de Monfort, son se coumensat de retirar le plus sarradanicn que an po- gut, 8c vers la vila an tirât, 8c aysso tous- jours en "se conbatan 8c frapan. Et adonc quand s'en son vistes près de la villa, s'en son reviralz contra lors ennemicz, 8c tala- Rien an frapat, [que] d'aquela punta n'an tuatz 8c murtritz ben xxiu, la ont lo filh que an aguda, 8c sus lors ennemicz son vengutz frapar, talamen que la prima an i- bada n'an tuatz plus de dos cens 8c nafrnlz autant ou plus, 8c cinq targuas dessusditas de cuer bulhit an gasannhadas, 8c deldit sety les an faict grandamen recular. Et adonc fouc tuât le cheval del conte de Foix entre sas canbas, 8c aussi ly fouc tiiat ung valen 8c ardit home, appellat Ramonet' de Casteibo, loqual fouc fort plangut de toutz los de ladita villa, car home sage 8c valen era. Et adonc se son retiratz de cas- cun cartyer per aquel cop 8c hora, car la ' G. donne Bertrand) il s'agit ici en réalité du fils du comlc de Toulouse. [A. M.] ■ P. metut j T. a supprimé le membre de plirasc. ' r. Riimonat, An 1211 71 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. V- neyt los subrepi'enguet. Et (jiiand leJit que grau piatat era de vezer le miirtre que conte do Monfort a vist que ainsiii l'aviaii fasiaii de las gens deldit conte de Mon- gictat del cani & sas gens tuatz, es stat fort. Et quand ledit conte de Foys a vist fort mal conteu & corrossat, mais res plus que lor pays se portavan si ben & valenta- 110 y podia far. Et adonc quand a vist que men, a faicta armar tota sa gen, coma sont d'aquelz de ladita villa no se podia veiijar, Bernasas', Navarros' & autres, toutz gent a faict armar ung grand tast de sas gens per valenta, & de ladita villa es salhit an toutas anar abyss'ar & dcstruyre toutas las vinhas sasditas gens, & an los autres que se coii- & blatz que lara eran, laquala causa fouc batian s'es anat ajustar & mètre. Losqualz graa piatat de vezer ledit mal que feguen quand son estatz toutz ajustatz, an metut per losdits blatz & vinhas, car tout ho bo- plus grau coratge que davant, & si avian teguen a perdition, car feguen ronprc & be frapat davant, quand an vist lodit se- copar lasditas vinhas per far fort faguotz, cours deldit conte de Foix, adonc an & aisso per enplenar los valalz de ladita nielhor faict, & talamen an fiict toulz villa'. asenblatz, que tuan ou blessan & les ne Et adonc montré que tout so dessus se mcnan, que grand piatat era de ho vezer. fasia, dins ladita villa era ung noumat nUc Et adoncan coumensat de cridar los que lo del Far, loqual era sencschal de Agenes, conte [de] Bar avia menatz, quand an vista & aussi y era ung son frayre appellat Peyre ladita disconfictura, tant que cridar an po- Arsis. Aquestes avian gran cops de gens gnt, a Bar, a Bar, & ayso afin qu'on lor valenta en lor conpanya, & quand an vist donessa secours. Et adonc son coumensats so dessus, que lesdits ennemicz gastaven & de arribar los que eran anatz a lasditas destrusian ainsin las vinhas & blatz, son vinhas & blatz & aussi touta ladita host s'en armatz trastoutz, & son s'en vengutz s'es coumensada de meure, quand an ausit salhir sur los ennemicz. Adonc le conte le brut & crit que avian faict les deldit Ramon es stat advertit d'aysso, & es ven- conte de Bar. Et quand los de ladita vila gut a la porta per ont volhan sailhir, & an vist venyr tant de monde, son s'en con- aJonc s'es près a corrossar quand losdits tentatz de so que avian faict per aquel cop dessus volian ainsin salir sur losdits enne- & salhida, & so se coumensalz de retirar niiez, car paour avia d'estre trayt. Et quand dins ladita villa an so que avian près Se los de la villa an vist aquo, son s'en armatz gasauhat. Et quand lodict conte de Mon- An 1211 Éd.orig, I. m, col. 40. & acotratz 8c ben montatz, an ledict sencs- chal se son metutz, îk aja volgut ho non ledit conte Ramon, de ladita villa son sa- litz ben ordenatz 8e sarratz, & sur ledit sety son anatz frapar per tala fayso & manyera, que melz senblavan diables salhitz d'infern, que non pas gens, la ont a lor venir au rencontrât ung de las gens deldit conte fort a vist lo grand mal & doumatge que ly avian faict & fasian toutz les jours lesdils da Tliolosa, en ly tuan & blessan sas gens, es estât miech désespérât, vist que no y podia mètre recapte, & d'autra part la ca- restia era tant granda aldit sety, que n't ra home que la pogues;a endura ny suppor- tar, car ung petit pa valia aldit sety dos de Monfort, loqual s'apelava Stachy' de solz, desqualz pas ung home n'aguera be Canhitz', ung valent home & fort amat del- niinjat a ung repas be cinq ou sies,des- dit conte de Monfort, loqual au tuât. Et qualz no fora pas estât trop sadol ne assa- adonc au coumensat de frapar de nielh en siat'. melh, talamen que res no lor demorava Et adonc vist tout aysso & que no po- davan, que tout no fossa mort ou blessât, dian aver venjansa d'aquelz de la villa, an délibérât de levar lo sety & de s'en anar ^ „ , •- , destruire tota la contât de Foyx, sans y ' G. V. 1751-1812; cominencement du siège de j 1 j Toulouse. Quelques différences sensibles pour les noms propres 81 pour les menues circonstances du ' T. Bearnescs. récit. [A. M.] » T. Navarrens. ' T. Estaclij. î G. V. 181 3-1 ' T- Canitï, Toulouse. 8j4j défaite de Montfort devant An 7- PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 74 laisar res que sia. Mais premîeramen que levar lodict sety, an aiiat acabar de des- truire toutas las vinhas & blatz que eraii denioratz, & aysso af'fin que los de ladita villa s'en poguessau ajudar ne servir. Et quand an agut faict, couma dit es, an levât lodict sety & tout plegat, a lour granda confusion & deshonor & perta de lors gens, & dreict aldit contât de Foix son anatz per so que lodict conte de Foix era dins ladita villa de Tholosa an ledit conte Ranion, loqual lor avia faict grand cop de mal tant aldit sety que a Monjoyre. Et adonc que son estatz levatz, couma dit es, le conte de Chalon a près conglet deldit legiiat & autres per s'en tornar a son pays, car vesia be que ledit légat & conte de Monfort non avian bonna causa ne que- rella de ainsin maiijar lo monde couma fasian, laquala causa lor a ben & degtida- men demostrada, exorlant ledict légat & conte de Monfort que veulhen farqualque bon apponctamen an losdits senhors que son dins ladita vila, & aussy n'a pregat le- dit conte de Bar. Lousqualz ne eran toutz qua'{i d'acourd de far qualque bon apponc- tamen, car cascun so ennanjava de dé- molira tan de temps en aqitela sorta, sans aver aucun repaus, & d'autra part que vc- sian tous les jours grandamen mourir de lors gens, & aussi que cognoyssian les au- cuns que no avian pas trop bonna querella ne bon dreit, & so que fasian de ainsin destruyre le pays, aras en sus, aras en jotz. Loqual conte de Monfort & légat agiieran volontiers apponctat, se no fossa le nialdlt evesque de Tholosa, louqual tousjours des- turbava lodict apponctamen disen que tout lodit Tholosa era pie de eretges, amay la terra deldit conte Ramon, louqual fouc causa d'una granda destruction de monde, & grand pecat & mal faict per lodit eves- que, car la plus granda partida delz senhors & baros de ladita armada & host ho volian ben que se fessa, car lor grevava fort de demorar plus aytal, vist que ladita guerra no era justa ny rasonabla. Et adonc a près congiet ledit conte de Chalon de toutz les senhors & baros, & a son pays s'en es re- tornat '. ' G. V. 1855-187S; levée du sicge de Toulouse. Et adonc ladita armada es tirada devers ledit contât de Foix, ont an faict de grans malz & destruction, car per tout ont pas- savan no y layssavan res que fous sus la terra, que tout no so destruisissian & gas- tessan. Et quand an agut sejornat ung temps an ledit contât de Foix, es estât forsa que ne sian partitz, car l'ivern es coumensat de venir & les grans freydors, per que lor es estât forsa de s'en tornar & ledit contât layssar, car no y podian plus estar ny demorar a causa del grand frech que y fasia'. Adonc se son retiratz, couma dit es, so es que lodit léguât s'es retirât devers Ro- camado an una partida de ladita armada, & le conté de Monfort s'es retirât vers [1;\1 cieutat de Carcassonna an una autra par- tida de ladita host & armada. Ainsin que ledit léguât s'en anava aldit Rocamado, es passât a travers pays entre' alz Cassas, costa Sanct Félix de Caramancg, ont es estât ad- vertit per aucuns, que alsdits Cassas y avya dins una tour ben iiii'^''oucheretges, lous- qualz los de Roquavilla y avian metutz per los gardar & salvar. Et adonc ledit léguât an sasditas gens es anat donnar l'assault à ladita tour, laqualla a presa amay los que eran dedins, losqualz an faictz toutz brulhar & cramar, & ladita tour a faicta abatre & arasar, amay tout le loc deldit Cassas sans y layssar res que fossa. Et quand a agut faict ainsin, es s'en tirât vers lodit Roca- mado, aqui tout l'ivern y a passât sans se boutjar ny meure '. Adonc quand s'es vengut sur lo printems, ledit conte de Monfort s'es partit deldit Carcassonna, & dreict aldit Roquamado es tirât & anat per serquar lodict léguât & armada. Et quand es estât arribat & agut sejornat ung temps aldit Rocamado, son s'en partitz & dreict [a] Galhac son ven- gutz & a Lavaur, mais ledit léguât s'es partit deldit conte de Monfort & es anat passar a Alby & a Saycliac, & ledit conte, couma dit es, es anat passa aldit Galhac & ' G. V. I 876-1 892; expédition dans le comté de Foix. ■ P. ent. 'G. V. i38o-iS83 & 1893-1897; destruction des Cassés. An 1211 Éd.orig. t. III, col. 4t. An 1212 An 1212 7^ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 76 i:d.orig. t. III, col. 42. Lrivaur, & d'aqui alJit Carcassonna es anat attendre ledit léguât, car en Provensa volhaii auar & tirar, aiiisui que avian déli- bérât entre elz aldit Rocamado de far'. Or dis l'istoria que dementre que tout SO dessus se fasia, & que ledit léguât & conte de Monfort anavan & tornavan, couma dit es, le conte Ramon fouc avertit, & no po- dia pas saber ont voulia anar frapar, per que volguet estre provesit, afin que on no lo sobreprengues al desprouveu sans se- cours, va manda toutz ses amicz, aliatz & subjeclz, que cascun volguessa venir ly donnar secours & ajuda, per gardar sa terra & villa de Tholosa, car ledict léguât & conte de Monfort avian autre cop levada lor armada, & s'eran metutz sur les camps, sans saber ont volia anar frapar, mais be S2 dobtava que sus el volia venir, ainsin que avian faict l'autre cop, per que lo pregava a cascun de venir le plustost que poyrian. Et adonc quand losdits dessus an ausit lo maudaiiien deldit conte Ramon & vistas sas Ictras, son se metutz a camy per venir devers el a Tholosa, la ont lodict conte Ramon les attendia & demorava. Adonc es estât tan gran lo monde qu'es vcngut et arribat per donnar secours aldit conte Ramon, que no era home que los saubes nonbrar, & entre los autres ly es veiigut donuar secours ung appellat Savary de Mauleo, home valen & sage, an una bcla & bonna conpanya de Bascos & d'au- tra gcn fort adestra & valenta, louqual Sa- vary es estât fort ben reculyt per lodict conte Ramon & autres senhors que an el eraii, talanien que quand toutz son estatz ajustatz ensenble, son estatz plus de dos' mila ben appoint & ben armatz. Et quand son estatz ajustatz, ainsin que dit es, an délibérât entre elz de anar ase- tyar lodit conte de Monfort dinslodit Car- cassona, vist que no venia poinct ny may lodit légat sus elz. Et adonc ledit conte Ramon a faict carguar granda quantitat de carrelas & saumyers per portar vieures & so que mestye lor fasia aldit sety, & d'au- tra part a faict carguar calabrcs, peyrieras, trabuquets & touta sorta de engins per ' G. V. 1898-1914; reprise de " T. detz. Foir G, v. i^iOÛ. hosti tirar contra lodict Carcassonna, se no se vol rendre, & sur camy se son metutz, & dreict aldit Carcassonna son tiratz ik anatz '. Et adonc es estât advertit de tout so des- sus ledit conte de Monfort, & corn ledit conte Ramon avia la plus granda armada que jamays home agiiet vista, dont s'es fort esbayt & non sans causa, & d'autra part es estât avertit com le conte Ramon fa pour- tar una grand quantitat d'enjins per tirar & deroquar ladita cieutat de Carcassoua. Et adonc a mandat per tout lo pays, & aysso a las garnisos, que cascun se retire devers el aldit Carcassona, car grand coyta es de o far, & aussi a mandat a toutz sos amicz & aliatz, losqualz son vengutz devers cl. Et quand son estatz trastotz ajustatz aldit Carcassona, son se metutz en conselh sus lodit afar que dessus es dict, & ayso per vezer se deu attendre dedins lodit Carcas- sonna ledit conte Ramon & son armada ou que deu far, St que d'aysso cascun lo veulha aconseilha & dire son avis. Sus ayso ly a respondut ung sage & valent home appellat nUc de Lascy, en ly disen : « Senhor, per mon oppinion vous no vous tendres pas barrât dedins ayssi, mais se creyre me voules, la fora vers Fanjau les yres attendre 8i demora an toutas vostras gens, & aysso al plus sinple & feble castel & plassa que vous ajas en aquel cartyer. » Adonc a senblat ladita oppinion bonna aldit conte de Monfort & a toutz les autres, 8i aysso per lor mostrar que el no los creiiha gayre, & ainsin que es estât dit per ledit de Lascy es estât faict. Et tout incon- tinen ledit conte de Monfort a faict mètre toutas sas gens en poinct & an armas, & an bella ordeiiansa les a faict tirar devers ledict Castelnau, couma la plus feibla plassa qu'el aguessa per aquel temps en touta sa terra Sk seinhoria, & aqui a atendutz sos ennemicz, entro que son vengutz an toutas sas gens '. Et adonc es estât arribat aldit castel ledit conte Ramon an touta son armada, car era advertit ledit conte Ramon que ledit conte ' G. V. 1915-19(59; préparatifs du comte Rni- moiid. La rédaction en prose est fort abrégée. ' G. V. 1970-2019; arrivés à CiiStelnaiidary, An 1 212 An 77 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 78 de Monfort le atteiidia aldit Castelnau an touta sa gen. Et quand ledict conte Kanion es stat arribat aldit Castelnau, a metut son sety a la pradaria al tour deldit Castelnau, la ont per aquela hora s'es desplegat & tendut maint ]iabalho & tenda, talamen que semblava que tôt lo monde fossa aqui ajustât tant grand era ledit sety & armada, la ont fouc aussi desplegat maint esten- dard & ensenha & metuda al vent'. Et quant ledit sety es estât pausat & cascun lotgiat segon son estât, adonc ledit conte Ramon a faict tendre ung trabuquet per tira aldit Castelnau, & adonc l'an destra- pat contra ledit Castelnau, & talamen an tirât aquel cop, que una tor&tinel deldit Castelnau au derroquat, dont s'es fort Ed.orii; i. m: col. 4?. Et demeutres que toutas aquestas gens venyan & se preparavan per venir, es ven- gut ung messatge al conte de Foix, louqual era an lodict conte Ramon aldit sety, & a luy dict com grand quantitat de vieures venyan aldict conte de Monfort, & aysso devers le pays de Carcasses. Et quand ledit conte de Foix agut entendut ledit messatge, encontinen s'es armât & a faict armar la plus grand partida de sas gens, sans dire res a home que sia del faict & devers las Bordas es anat, & entre las Bordas & Cas- telnau s'es enbosquat, atenden lesdits vieures que venguessan. Et adonc es estât saubut per lodict sety que ledict conte de Foix s'en era anat ostar lesdits vieures; adonc la plus grand partida deldit sety s'es esbayt lodit conte de Montfort aniay sas armât, l'an segut & après el son anatz, gens, losquals eran an el & an lodit castel. car cascun desirava d'estre en sa conpanya, Adonc a ledit conte de Montfort trametut sercar lodit senhor Bocard, loqual avia laissât a Lavaur per la gardar & ne estre governado. Et adonc C[uant ledit Bocard a ausit lo mandamen de son senhor, presta- men s'es metut en poing, & aysso per vony devers el am dos cens homes que a menatz an el, entre losquals y era an el ung filh del castela deldit Lavaur, home valen & ardit, se ne avia en tôt lo monde ung au- tre, & am ledit Bocard s'es metut de son bon grat sans estre mandat ung autre va- lent & ardit gentilhonie, loqual se apelava a causa que era plus entreprenen que les autres & le plus aventurât, talament que petita gen es demourada aldit sety, car no y es deniourat sinon lodict Savary de Mau- leo '. Or dis l'istoria que dementre que ledit conte de Foix s'era anat mètre en son en- bosque an totas sas gens, le senhor Bocart venga devers ledit Lavaur an toutas sas gens. Et quand es estât près deldit Castel- nau, a metudas sasditas gens en bonna or- denansa, & a les faictz marchar ben ariiiatz & ben sarratz & ajustatz', car se dobtava de Marty Alguay, lo((ual menaCva] an el vingt so que ly endevenguet, car home sage & homes ben montafz & ben armatz & gen valenta. Toutz aquestes son vengutz devers ledit conte de Monfort aldit Castelnau & ainsin que aquelz que* dessus se assenbla- van, ainsin que dit es, es venguda una autra conpanya de gen ben armada & acotrada vers ledit conte de Monfort, so es l'evcs- que de Cahors & lo de Castras', toulz valen era, & a faict anar davant sos avant- corredos, per descouvrir se y avia deguna enbosca en loc. Et ainsin que lesdicts avans- corredos son estatz al près de ladita en- bosca, an la sentida & aucunamen vista & son se reculatz devers la conpanya & capi- tany, & adonc an dict aldict Bocart com elz an vista ladicta enbosca, laquala es venyan an una bonna & granda armada de granda, & aussi luy ont dict la ont era. aquestes gens, per donnar secours aldit Adonc ledit Boucart quand a ausit so des- conte de Monfort*. sus, a faict melhor encaras sarrar sasdictas gens, & a lor dict & demostrat que aqui ' Tout ce passage, dep\ils le commencement du jio a remedi, sinon de ben lar cascun & Je se deffendre lo melhor que poyryan, ik que degun no s'en enbaysqua, mais que paragraphe, manque dans G. [A. M.^ ' P. ses dessus. ' Sic p. T.j G. parle, V. lo^j, deves Castras nnero trastotz cominalment. — On s'explique l'erreur du rédacteur de la chronique en prose. [A. M.] * G. T. ioii«20i^4) investissement d« Castel- naudary. ' G. V. 20^3-200.'); départ du comte de Foix. ' P. avisati. Ko;r dans G. les vers 2061 206Û. An 1212 ~~ 79 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 80 An ' ^ An cascuii aja bon coratgc. Et adonc quand los autres, que de cascini carlyer ny a agiit '''* ledit conte de Foix a vist & conogut qu'el de mal adobat. Mais a la fin aldict Bocart, era descouvert, es salit de ladifa enbosqua loqual era capitani & governado deldit an toutas sasdictas gens, & dreict sur ledit secours, es estât forsa s'en fugir, car au- Boucart & sas gens son anatz frapar en tramen y fora mort & demorat, car !o fil'n tala sorta & manyera, que qui bo vissa' del castcla que dessus es noumat y fouc disscra que aqui dévia prendre fy fout lo tuât, & la phispart deldit secours '. monde, talamen tonbavan les ungs mortz. Et adonc quand Marty Alguay, que des- les autres blassatz, que grand piatat era de sus es dict, & l'evesque de Cahours, los- ho vezer. Car ledict conte de Foix no ces- qualz eran toutz al secours an vist ayso, savadeabatre & tuar gens, car toutz les que son se metutz a fuyta sans frapar cop, mais le vesian venir ly fasian plassa, car no po- que may a pogut fugi, talamen que jusquas dian endurar ny suportar las grans alarmas que son estatz dinsFanjaux no se son arres- quo fasia, car era ung des valens homes tatz', & perainsin es demorat lo camp aldit que se troberen per lara en tout lo monde, conte de Foix. Et adonc quand las gens per laquai causa cascun lo volhia segre, & deldit conte de Foix anvist que lors enne- talamen an faict que aldit Eocard es estât micz s'en eran fugitz, son volgutz anar four- forsa de se retirar lo melhor que a pogut regiar los que eran mortz & blessatz sus la ny saubut, an las gens que a pogudas salvar plassa, & de faict y son anatz a lor grand ny gardar, nonobstan que gran gen ly avian dan & malaventura. Car ainsin que se altea- tuada & blassada '. dian aldit fouratge, ledit Boucart avia rcs- Et quant so dessus es estât faict, couma senblatz aucuns d'aquelz qu'eran scapafz 8c dict es, no se contenten de so que avian fugitz, & son vengutz frapar sus aquelz que faict aldit Bocart, an toutas sas gens es fourrejavan, & talamen que la phispart anat assaillir una granda conpanya desdits d.'aquelz y son denioratz mortz a la plassa, crosatz', losqualz eran en garniso a lasditas per (a conpanya alz autres. Et adonc men- Bordas, & eran Franceses, & talamen que tre que lodict Bocart fasia ladila tuaria de de prima arribada Guyraud de Pepios, que las gens deldit conte de Foix, es sobre- l'M.orig. dessus es noumat, rencontre une desdits venirut lodit conte de Monfort an un" i. m . ^ col. 44. crosatz, loqual era ung gentilhonie, home grand et poyssant secours, & qui agucssa valen, alcal lodit de Pepios anet donar tal vist doua alera & prendre, podia be dire cop de lansa, que d'oultra en oultra lo que jamays no avia vist melhor far, car de passet. Et adonc quand agut donnât lodit cascun cartierse tuavan ses aver marce des cop, a coumensat de cridar : Fom, Foix & ungs los autres, & talamen que on no Tholosa, & talamen an frapat, que tuât, sabia que avia del melhor, mais toutas blessât & los ne menât. Mais lodict conte vetz y domoregurn très f.lz del cast- la de Monfort a ausidas las novellas, com deldit Lavaur, que plus no ne avia, Ions- ledit conte de Foix ly tuava sas gens a las- qualz eran gen valenta, talz que on disia ditas Bordas, & adonc y a trametut ledit que en foula la conpanya deldit conte de Bocart, que y es arribat* an una granda Monfort no n'y avia de talz, couma cran conpanya per secourre lasditas gens contra aquelz très. Car qui aguesfa vist alera lodict ledit conte de Foix. Et quand ledit conte conte de Foix frapar, podia dire que cava- de Foix a saubut & entendut que grand Ihier era sans reprochy, car jamais Rol- sccours venya devers ledit Castelnau an lant ny Ollivio per u'ig jour no fegUcii aquelz de lasditas Bordas, adonc les a lay- mais d'armes, que ac[uest conte de Foix Ibc salz & contra lodit secours es anat, & per lara, car de forsa de frapar son espasa aysso en fala faysso an frapat los ungs sus se ronpet entre sa; mas. Et adonc arribet son filh, deldit conte de Foix, iing vak-nt ■ p. dissn. cavaihier & ardit, autant ou plus que lo " G. V. 2037-1097; comrnencement du combat. ' T. carrnssatz. • G. v. jc98-2i34i défnlts dîs croisés. ^ Ci-J moti que .Trribat manquent .ia-is P. ' P. nnnusatzj T. revir.iiz. An 1X12 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 8: payrc, an iiiig grand secours que se amenet, dit Castelnau. Et adonc aiisias ciidar Tho- & se appellava person nom Roger-Bernad, losa, Folx, Cumenge; & talameii an faict loqual quand es estât arribat, ses demandar & resaulnitz lors enneniicz, que qui s'en „..; .,..:_ j„i 11 _' »..A _.. i_ _i... 1! ._ ■ . . . .. „ Au I 21 2 qui avia del melhor, s'es metut en la plus grand pryeysa que y jia stada an toutas sas gens, losqualz an tVapat de tala sorta, que era de lors enneniicz an tuatz & na- fratz, & los an faictz tous recular ung grand tros de camy. An louqual Rougier- Bernad eran en sa conpanya ung appellat lo cavalhier Porrada, & Sycard de Pech- Laurens & ung autre apelat la Grua, los- podia tornar s'en tornava devers ledit Cas- telnau ou de la ont podia, car jusquas a las portas deldit Castelnau les an acon- paniatz. Et quand an agut faict tout ayso, & cascun s'es estât retirât, l'avis & conselh es estât que tout incontinen onplegueten- das & pavalhos, & que tota ladita armada anct tout drech aldit Pech-Laurens & au- tras vilas, per las recobrar, car si aras no qualz eran gen valenta se ne avia en tout las recobran, no las recoubraran jamays. Et lo monde, & l'on no sabia lors parelz. Et adonc la neit les a subrepreses, per que es estât forsa de se retirar de cascun cartier, les ungs dins lodit Castelnau, les autres a lor sety. Et quand lodict conte de Foix es Kd.orig. estât arribat aldit sety, a trobat que on col.^S. plegava las tendas & pavalhos, corn se fos- san estatz toutz tuatz. Et adonc s'es près a demanda, per quina causa plegavan lodit sety. Et quand lodict conte Ranion l'a ausyt et vist, a dict a Savary de Malleo, que fassa layssar que no destendan poinct las tendas ne pavalhos, mais que cascun se sarre dins lodit sety, louqual era ben valadat & sar- rat de carretas & autre bagatge, que quasi valia una plassa. Et adonc cascun deldit sety s'es armât & metut en poiiict, car se an ben pensât so que lodict conte de Mon- fort fara per se venjar, pesan an el que los que avian tout lo jour conbatut serian desarmatz & se voldrian repausar, & que aldit sety no y aiiria poinct gran gaict aquella neit. Mais el fouc ben frustrât de son ententa & entrepresa, car degun no se era désarmât, ains avian be faict armar los que y eran demoratz aldict sety an lodict conte Ramon et perainsin fouguen toutz armatz, grans & petitz, & en lor guarda, car se dobtavan be de so que lodict [conte] de Monfort fec, les cujan prendre al des- proveu. Et quand s'es vengut sur le pre- niyer son de la neict, ledict conte de Mon- fort es salhit deldit Castelnau an toutas sas gens, sus lodit sely es vengut fiapar, pcnsan que fossan adurmitz, et ayso cri- dan Monfort, Monfort, com si aguessan desja tout près & tuât. Mais les deldit sety les an si ben rcculhilz a lor venir, que tal y es vengut que jamays no s'en tornet al- adonc es estât faict ainsin qu'es estât dit ny coumensat & incontinen sans far aucun bruyt, an trossat & plegat toutz lors ba- guas, & dreict aldit Pech-Laurens son tiratz, loqual loc & plassa s'es rendut & donat sans cop frapar aldit conte Ramon, louqual es intrat dedins, nonobstan tota deffensa de la garniso que y era. Et adonc quand tout lo pays a ausit que lodict conte Ramon era dedins lodict Pech-Laurens, se son vengutz rendre a el, so es Galhac, Rabastenx, la Guipia, Sainct Anthony, la Guarda, Pech-Selsis 8c toutas las autras plassas & villas de l'entorn. En aquesta forma fouc rendut & réduit tout lo pays aldit conte Ramon, exceptât Bruniquet; car no volguet anar lodit conte Ramon aldit Bruniquet, per so que son frayre lo tenya, louqual era del partit del conte de Monfort, ainsin que dit es dessus '. Et quand tout le pays es estât metut & rendut aldit conte Ramon, las novellas son vengudas aldit conte de Monfort, que ledit conte Ramon avia près & recouvrât tout lo pays, en louqual avia per toutas las plas- sas, tant grandas que petitas, laissadas bon- nas & grossas garnisos de sas gens, dont lodict conte de Monfort fouc ben dolent & corrossat, de aver ainsin perdut lodict pays. Et adonc que agiict ausit so dessus, fec armar touta sa gen & mctie a camy per venir recoubrar ledit pays se pot, & dreit a Cahusac es vengut, loqual a près & rc- coubrat d'encontinen. Et aqui a mandat & faict venir le conte Baudoy, louqual era ' G. V. 2i3.')-233"i; coinbntî Sfiiis Cnsteln.nudary. Lt réiaciioii en proie a extre.uemeiit abrégé le rékit du poém«. An 1212 83 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 84 tJ.orig. t. 111, col. 46. alora a Biuniqiiet, alqual a mandat que sans delay vengua devers el aldit Cahusac, an totas las gens que poyia aver ny amas- «ar, loqual conte Baudoy, ausit lodit cou- mandamen, devers lodit conte de Monfort es arribat aUlict Cahusac. Et quand es estât arribat, an sejornat vij ou viij jours, aiso era enviro la Piphanya. Et adonc son par- titz deldit Cahusac & dreict a Sanct Marsal son anatz & tiratz per i mètre lo sety. Et quand son estatz arribatz aldit Sanct Mar- sal, lor sety an boutât, dont an faicfa granda folia; car a faicta lodit conte de Monfort una grand despensa, & no ly a gayre aprofitat, car an tengut lodict sety jusquas a las vespras de Pasquas, que fouc levât a lor grand perta & doumatge. Car dins lodict Sanct Marsal avia bona garniso de gen valenta, iosqualz se deff'endian ben, ainsin que mostreguen ben en aquel cop, & d'autra part la plassa qu'era forta, & los vieures eran fort cartz aldit sety, per las- quallas causas fouc forsa aldit conte de Monfort levar lodit sety'. Et deves scaber que nientre que lodict conte de Monfort anava & tornava en aquesta forma, le conte Ramon & de Foix & de Cumenge & autra seignoria eran a Montalba & Mirabel, & per aqui a l'en- torn. Et aladonc aribet una granda armada de crosalz devers lo pays d'Alamaignha & aussi de Lonbardia 8ide Aulverny, & aysso per donnar secours aldict de Monfort. Per laquai armada la gen del pays se coumen- seguen fort esbayr, & talameii que les plu- sieurs laysavan lors habitatieus per s'en fu- gir aklit Tiiolosa ho Montalba; car aquo ■era las doas prencipalz vilas que lo conte Ramon aguessa per aquel temps, & las plus fortas & deffensablas. Et adonc quand los que eran dins las plassas & castclz en gar- niso an vist, que en tala forma la gen del- dit pays s'enfugian & laisavan lors bes & habitations, son se grandamen ebaitz. Et de faict cascun layssava & desenparava las- dictas garnisos & plassas per se salvar, qui may podia, les ungs, couma dit es, vers Tholosa, les autres a Montalba. Et talamen an faict, que ledit conte de Monfort a tout le pays recobrat autre cop en sa ma, & ainsin a près ledit Sanct Marsal, que dict es dessus, car ladita garniso l'avia laysat & desenparat, loqual Sanct Marsal ledit conte de Monfort fec arrasar & abatre, que no y demoret peyra sur peyra'. Et quand an agut faict tout so dessus, son s'en tiratz a Sanct Anthony, ont son intratz, & en intran dedins an tuatz & murtritz ben trenta homes des plus apa- rans de ladita villa, & trastota la villa an pilhada & raubada, lo mostycr, capelas & clercs, tout ho an pilhat & raubat, sans y laysar res que sia, & le capitany deldit Sanct Anthoni, appellat Azemar Jourda, n'an menât prisonyer, amay lo visconte Pons & belz cops d'autres an elz. Et adonc a laysat lo conte de Monfort en garniso dins lodict Sanct Anthony lo conte Baudoy an ung tast de gens que luy an baylada per la guardar & deffendre. Et faict tout so dessus, touta ladita armada an lodict conte de Monfort es tirada vers Pena, per y mé- tro lo sety. Et quand ne son estatz arribatz davant ladita Pena, le sety y an boutât, la y ont faict adressar pcyrieras, calabres & au- tres engins per tirar contra ladita plassa, car forta era & inprenabla. De laquala plassa & castel era capitani ung appelât nUc del Far, louqual era ung home molt valen & ardit, & era del pays d'Arago, & aussi era anbel dins ladicta [plassa] ung apellat Daussas le Maynadyer, & Bernad Bour, 8c Gerauld de Monsabes, & d'autres belz cops, tout gen valenta & ardida, lou- qual sety fouc metut a l'Assention, ont l'en tegueren jusquas a la fin de septenbre, & ngueran jusquas al jour del Jutjamen, se las ayguas no lor fossan taridas ny secadas dins lodict castel & plassa, que lor fouc ung gran mal & dommatge, & d'autra part que fouc tant gran lo monde que tous los jours arribava & venya aldict sety, que no era home que ho saubegues dire ny non- brar, car adonc y venguet lo frayre deldit conte de Monfort an una bonna & granda conpanya & armada, apelat lo conte Guy, & an el le chantre de Parys, & Foulcaut de Bressas & grand cop d'autres senliors & baros. Per lasqualas causas fouc forsa aldit de Far capitany, & autres que an el An 1212 t. m, col. 47, ' G. V. 2336-235i ; siège de Saint-Marcel, ' G. V. 2352-2376; prise de Saint-Marcel, An 1212 85 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 86 eran, de rendre ladita plassa & castel, car Ranioii pot veny a sas attentas, que leu no avian degunas novellas del conte Ra- seranviratz. Et adonc ledit conte de Mont- mon, autant couma si fossa estât mort ou fort a tengut sou conseilh per veser si intiat ])er abisme, & ayso feguen a vida aldit Moyssac donarian l'assaut, que feren. salva & niays lors baguas, per s'en anar la ont lor playra. Et adonc es intrat ledit conte de Monfort dins lodict castel & plassa, en laquala a mesa bonna & grossa garniso per la gardar, & le sety a faict levar. Et quand ledit Pena es estât près, couma dit es, ledit conte de Monfort a faict anar & marchar ladita armada dreit a ung castel près de la niar', loqual s'ape- lava lo castel de Biron', delqual castel era capilany ung noumat Peyre Alguay, loc|ual Alguay s'era virât vers lo conte Ramon, & avia laysat son senhor lo conte de Mon- fort. Louqual castel a fin de causa fouc près per forsa, amay lodict Alguay, lou- qual lodict conte de Monfort fec prendre espressamen. Et adonc fouc baylat ledict castel en garda & coumanda a ung apelat Arnauld de Monlagut, valen home'. Quand tout so dessus es estât faict, couma dit es, adonc ledit conte de Mon- fort an touta son armada & host s'en son vengutz mefre lo sety a Moysac per lo prendre, & quand ledit sety es estât mefut, couma dict es, adonc la contessa de Mon- fort es venguda devers son senhor le conte de Monfort, car gran temps avia que no lo avia vist. Laquala contessa a mcnada una bêla & nobla conpanya de gens ben a poinct & ben armatz, losqualz eran ben quinze mila, losqualz menava & condusia le conte Baudoyn fraire deldit conte Ramon. Et adonc, quand les deldit Moysac an vist venir tan grand secours aldict conte de Monfort, son s'en grandamen ebaitz, los- qualz se volgueran volontiers acordar & apontar an lodict conte de Monfort si po- guessan; mais las gens d'armas que dedins eran los ne gardavan. Et adonc los del Castelsarrasi & de Agen an trobat ma- nycra de se appunctar am lodit conte de par, car home valen era & ardit. Loqual a Montfort, car se fisaven que si lo conte ' T. Lnvaiir. ' T. d'Aubigon; P. d'Airon. ' G. V. 2386-2458; prise de Penne d'Agenais & d; Biron. comensat de far merevilhas de son corpS, la ont ly fouc tuât son chaval entre las cambas, & el fora estât près & retengut, si no fossa lo gran secors que a agut, alqual ' P. presentavart. An 1212 Alqual conseil os estât délibérât & concluz que l'assaut se dona tôt encontinen aldit Moyssac, & de faict an comensat de far los aproches per donar ledit assaut. Et quant les que eran dedins ledit Moyssac an vist venir lodit host per lor donar ledit assaut, son s'en anatz cascun armar & mètre en point. Et c[uant son estatz armatz, son sa- litz ben ordenatz & sarratz & sur lors ene- mix son vengutz frapar per tala vigor & poyssansa, que d'aquela salhyda an tuatz & blassatz maint ung d'aquelz deldit sety, & talamen an faict, que recular los an faictz deldit assault, ont fouc tuât ung gentil escudie de la companya deldit conte Bau- doyn, loqual fouc fort plangut. Et adonc & stranglar a ung gibet, que ly fech far quant se son estatz retiratz, & ledit conte de Monfort a vist lo gran dornatge que los deldit Moyssac ly avian faict, es estât fort corrossat, & del gran corroz que a agut a faict dressar peyrieras & calabres & ung bozo, & aysso per tirar contra ledit Moys- sac, per abatre las muralhas de aquel, los- quals engins a faictz tirar nech & jorn sans cessar. Et adoncquas quant los de de- dins an vist que en tala fayso les persecu- tavan', son se autre cop armatz, & deffora S011 salitz sur lors enemicx; car mels aiiia- van niorir en se conbaten valentamcn la fora sur los camps, que niorir dins ladita vila enbarratz. Et adonc son anatz autre cop frapar sur lors enemicx, Se talamen an faict que grandamen los an faictz recular, & lesdits engins an arses 8c brullatz, que ung solet no ne an laissât, que lotz no sian estatz arses & brullatz. Et quand lodit conte de Monfort a vist que en tala faysso ly an sos engiens cramatz & sas gens tuatz, es estât mech désespérât & del gran corroz & yra que a agut, en la gran prieyssa s'es mes contra losdits enemicx [&] es anat fra- Kd.oris. t. III, col. ^ii. 87 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 88 An An '*'* ly secorreguen ben,& ly fouc ben mestier. que se los vol prendre a vida salva & lors Et adonc fouc près & retengut per losdits bagas, que luy rendrian ladita vila & plassa, de Moyssac ung nebot d'ung archivesque, car no avian degunas novelas del conte Ra- loqual era en la conipanya del conte de mon, & per so era forsa que rendessen la- Monfort, & après tuât & murtrit, que fouc dita plassa, car no podiaii plus ny tan tener gran doniatge, & ne salhit una grand ven- contra tan gran host ny annada, vist que geansa, ainsi que sera dit. Et adonc se sou no avian degun secors de part del monde, retiratz de cascun quartier, car fort eran Et adonc lor a faicta resposta lodit conte lasses & trebalhatz, & an donat ordre de de Montfort, que fassan del melhor que far enterar los que eran mortz en ladita poyran, que ung tan solamen no ne pren- scarmussa & salyda, & aussi an donat ordre dra a marse, & que se deffendan ben, si se de far guérir & pensar los blassatz'. volen, & d'autra part a mandat als babilans Et dementre que tôt so dessus se fasia, deldit Moyssac, que si els no ly rendeji tJ.orig. ainsin que dit es, venian devers Cahours totz los que son dedins per ledit conte col. 49. ung gran secors aldit conte de Monfort. Ramon, que totz tan grans que petitz de Et quand le conte de Foix, loqual era mala mort fara mory. dins Montalba, a ausit dire que lodit se- cors venya, es salyt defforas ledit Mon- Comen la vîla de Moyssac fouc presa a marce talba, & es anat a l'endavan au ung tast de ^^^ ;^^ ^^^^ j^^ ^^^^^ j^ Montfort, £- tuaf^ gens, que a aguda & faicta armar, & es lor ^^^^^^ j^ j^ ganilso. anat corre dessus, & talamen los an co- mensatz de frapar, que forsa es estât que Et quant lesditz de Moyssac, so es les se sian retiratz en qualque loc fort, & al habitans, an ausit so que ledit conte de conte de Monfort an mandat lor affar aldit Montfort lor mandava, son se metutz a Moyssac. Et adonc que ledit conte de conselh sus aquest afar. Alqual conselh es Montfort a ausit ledit affar dois que ly estât conclus que els manden aldit conte venian donar secors, prestamen a faict ar- de Montfort, que lendema, ainsi que los ar ung tast de gens, & al conte Baudoyn de la garniso no se darian de garda, que el m les a baylatz per condure & anar donnr aja sa gen tola presta, que els les metan secors als autres. Et quant ledit conte de dins la vila, & aysso sans point de fauta. Foix a saubut & vist que tan gran secors Et quant s'es vengut lendema a l'hora que venya devers ledit Moyssac, es se retirât entre els era assignada, & ainsi que los de devers ledit Montalba, & adonc ledit conte la garniso no se donavan point de garda, Baiidoyn es anat la ont s'eran retiratz les los deldit Moyssac an metutz las gens del- dessus, & a les ne menatz a Moyssac'. dit conte de Montfort dins ladita vila. Et Et adonc que son estatz arribatz aldit adonc an comensat de cridar : Montfort, sety, ledit conte de Montfort a faict autre Montfort, & de tuar gens, so es los de la- cop donar l'assaut plus fort & plus aspre dita garniso, que ung tan solamen no no que James. Et adonc an faict tirar una gâta an près a marce, losquals eran be très cens & trabucquefz, que ledit conte de Mont- homes arditz & valens, que foug gran do- fort avia faict far tôt de novel, & talamcn matge de far morir tala gen valenta, mais tiravan sans cessar, que no layssavan tor aquo fouc en odit de so que avian tuât ny muralha que no batan & ronpan; la- ledit nebot de l'archivesque , après que qualla causa es grand piatat de ho veser, l-s l'agueran faict prisonyer. Et quant tôt so grans mais & destructions que fan am lo.-;- dessus es estât faict, & la vila niesa entra dits engiens. Car adonc an metut ung gran las mas del conte de Montibrt, les habi- pan de muralha per terra, dont les [de] tans d'aquela se sont meses a ranson en- dedins se son comensalz fort de esbayr. Et vers ledit conte de Montfort, so es que adonc an mandat aldit conte de Monifcrt ladita vila lor a donat cent marcz d'or per ladita ransou '. ' G.v. 2472-2573; premiers combats sous Moissnc. 'G. V. 2574-2087; arrivée de nouveaux croisés. ' G. v. 2S38-261 4 ; redjiiioii de Moissac. An 89 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 90 Et adonc quand ledit Moyssnc es estât ainsia près, ledit conte de Montfort y a mesa bona garniso per la gardar & dei- fendre. Et quand lot le pays a saubut que ladita villa de Moyssac' se era ren- duda, adonc s'es tôt metut a la obediensa deldit conte de Montfoit. Et adonc quant ledit conte de Montfort a agut presa pos- session de totas las plassas que a el se son rendudas & donadas, adonc a donnât a Varies d'Encontre Castel-Sarrasy, & al conte Baudoy a donnât Montault, & a Peyre de Saysy a donnât Verdu sus Ga- ronna, & en aquesia sorta a devesit & recompensatz ses homes, los que l'aviau hen servyt. Et adonc que tout so dessus es estât fait, casciin d'aquelz que lodict conte de Montort avia donnadas plassas, an nie- An 1212 Comen las gens del conte de Moiifort an reco~ brat tout lo contât de Faix 5- près, exceptât lo castel de la villa de Folx, la ont era lo conte en persona. Or dis l'istoiia que ledit conte de Mon- fort aaet iiietre le sety aldit Montalba per le prendre, ainsin que pensava, mais no ly era pas possible de ho far, car ladita villa era ben forta & tornejada de valatz & forta muralha, per que los [de] dedins no los crenhen gayre, car [t;ra] geut valenta, & d'autra par que l'iveru venya & se aprochava, per que no era possible que ledit sety poguessa tan durar ny tenyr, ainsin que no fec. Car d'encou- tinen venguet ung messatge aldit conte Éd.oriff. col. 5o. tut bonna garniso cascun per sou endreict de Monfort que se prestamen n'anava se- en lasditas plassas, & quand an agut cas- cun faict, ainsin que dit es, ladita armada & houst s'es partida d'aqui, & dreict aldict Montalba son tiratz per le prendre sy po- den & mètre lo sety. La ont era arribat per aquela hora lo filh del conte de Poix, appellat Kougier-Bernad, & an el cent ca- valiers, gen valenta & ardida. Car adonc le conte de Foix s'en era anat a Tholosa an le conte Ramon & aquel de Cumenge, & d'aqui s'en era anat an ung tast de gens entr'al contât de Foix, loqual recubret tout sur las gens deldit conte de Monfort, los- qualz y avia laysatz eu garnison, lasqualas garnisos & gent d'aquela fogucn tualz & murtritz, tant per ledit conte de Foix que per la gen deldit pays que se rebellavan, quant sabyan que lor senhor natural era aldit' pays, talamen que no y deinortt ny plassa ny castel que tout no fossa recobrat per ledit conte de Foix, Et adonc s'es me- tut dins lo castel de Saverdu, la ont s'es tengut jusques que ledit conte de Mon- fort es vengut, ainsin que sera dict ayii après'. ' Au lieu Je que la dlta rcndud;!, P. porte que tout lo pays se era rendut. T. a vu la faute & a tourné autrement : Lou briich estan per lo p.iis de la presa de Moissac toutz s; son rcndiiiz. [A. M.] ' P. deldit. • G. ». 2615-2620; arrivée des croisés à Mon- tauban. La rédaction en prose est plus complète courre sas gens aldit contât de Foix, que tout era perdut, car ledit conte de Foix y era intrat, ont tuavan & blessavan gens & prenyan vilas & castelz, talamen que tout era perdut, sy prestamen non y anava. Et quant ledit conte de Monfort aguet ausit so que lodit messatgier li a dict, es estât fort corrossat, car gasanhava d'ung cartyer & perdia d'ung autre. Et adonc incontineu a (aict levar ledit sety, & devers ledit con- tât de Foix es anat & tirât an touta ladita oust & armada, & tan a faict que dins ledit contât es intrat. Et adonc ledit conte de Foix estant advertit com lodit conte de Monfort venya an tout lodit oust & ar- mada, es se partit deldit Saverdu, & al cas- tel de Foix s'en es anat mètre & retirar, la ont a demorat ledit conte de Foix' & son armada. Et adonc ledit conte de Mon- fort a recobrat tout ledit contât de Foix, exceptât lodit castel & vila de Foix, loqual era inprenabla, tant per fortaressa deldit loc, que per la gen que dedins era an lo- dict conte de Foix per lo deffendre, la ont lodict conte de Monfort anet assalir ledit conte de Foix, mais' los que eran dedins ly mostravan ben que sabian far. Et quand que le poëme, où In dernière partie du paragraphe n'est plus représentée, dans l'état actuel tout au moins. ' P. Montfort. ' P. Cir; T. ".us. An !2I2 9r PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. T- loJict conte do Moiifort vit que autra condiiyre. Et adonc ledit Verles d'Eucoii- caiisa no podia far, va s'en tornar desa tra n'es estât ung autre cop advertit, & de en Pamias', la ont mandet ung grau con- faict es lor anat a l'endavan, & talamen selh & parlanien. Se ayso per y nietre usât- se son rencontratz, que pro ny a agutz de ges & coustumas, dont fouc faicte mainte mortz & de nafratz de cascun cartyer, la carta & sagellat de ladita costuma & usatge, ont fouc metut per terra ledit Verles d'En- & aysso affin que ne fessa memoria per contre & son rossi tuât, & el fora estât lo temps advenir, ainsin que es encaras de près, si no fossa ung appellat le seignhor presen'. Moreau", louqual prestamen lo venguet Et adonc quand tout so dessus es estât secorre & remonfar; car autramen le n'a- faict, cascun delz senhors & baros que guessan menât prisonnyer aldit Montalba. eran an lodit conte de Monfort an près Et quand ledit Verles es estât remontât, conget del & cascun s'es retirât en sou adonc qui l'aguessa vist frapar podya ben An 1212 i-'d.orii;. t. III, col. 5i. repayre & terra, car l'ivern se botava sus, per que era forsa que cascun se reti- res. Et adonc quand ledit conte de Mon- fort a agut donnât ordre en tout & per dire que home valen era, car toutz enne- micz raetet en fuyta, & talamen les a cas- satz, que jusquas a las portas de Montalba les a faictz fugir & enclauses, & ladita tout, tant de garnisos que autras causas, presa a recobrada sans perdre res*. s'en es tirât vers la cieutat de Carcassonna, Or dis l'istoria que per aquel tems, & la ont es estât benvengut. Quand tout so dementre que tout so dessus se fasia, le rey dessus es estât faict, couma dit es, & que d'Arago que per aquel temps era, & dont cascun s'es retirât en son cartyer & teria, es faicta dessus inencion, ausit dire la per- lodict Verles d'Eucontre s'es retirât a Cas- secution que ledit conte de Monfort aldit tel-Sarrazy, loqual ly era estât donnât, conte Ramon son cunhat [fasia]. Et adonc ainsin que dit es, per lodict conte de Mon- per ly venir donnar secours fec mètre a fort, & aussi cascun delz autres en lors poinct & armar milla cavaliers des plus va- plassas & castelz, que ledit conte de Mon- lens & arditz que agues en touta sa terra, fort lor avia donnadas. Et adonc eia lo filh losqualz foguen ben montatz, & per dessa del conte de Poix a Montalba, louqual ung s'en es vengut an lesdits cavalhiers, ainsin journ deldit ivern anet far una coursa an armatz en poinct, couma dit es', ung tast de gens de Mojitalba jusquas al- Et dementre que tout so dessus se fasia, dict Castel-Sarrasy, & talamen explectet, & que ledit rey d'Araguo venia dessa, le que una grand presa tant de gen que de conte Ramon a demostrat com dedins le bestial anet far, laqualas'en menava entr'a Pujol al près de Tholosa, avia una granda Montalba. Mais ledit Verles d'Eucontre garniso de crosatz, losquals tous les jours ne fouc advertit, & de faict fec armar uiig nnavan courre sur le pays & fasian belz tast de gens per anar secourre ladita près;;. cops de malx, & que el era d'advis que on Et quant son estatz armatz, son sortitz del- les ne ânes ostar d'aqui, de laquai causa dit Castel-Sarrasy, & après es anat & tala- toutz les habitans de la villa foguen d'a- men les a segutz, que après deldit Mou- quelhi oppenieu. Et adonc ledit conte Ra- talba les a atengutz, & tant a faict que la mon a faict armar touta sa gen, & dreit presa a recobrada ou la pluspart de toutas aldit Pujol son anatz, & lo sety y an bou- las gens que ne menavan, & de cascun car- taf , & grand coups de faguot y an faictz tier se son retiratz. Et quand s'es vengut portar per enplenar & renplir los fossatz, al bout de cinq ou six jours, ledit filh del & ayso per donnar l'assault. Et ainsin que conte de Foix es anat far una autra coursa sont estatz al pe des valatz per donnar lo- jusquas al plus près de Agen, ont fec uiui dit assault, los que eran dedins se son ben tala presa que iio la podia pas nieuar ny ' T. Montaiilt; G. (v. 2722) Morens. ' G. V. 2654-2739; courses du fils du comte de ' P. enpyanas. ° G. V. 2621-2663; expédition dans le comté de Foix. Foi An I2l3 ^ G. V. 2740-274.J; arrivée du roi d'Aragon. An izi3 93 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 94 éi valentameii Uefendiitz, car aqui eran casi Tholosa. Et adonc mandet lodit rey d'Arago aldit conte Ramoii a Tholosa, que presta- nien ly veuya doua secors aldit Muret, car el lo te assetiat, amay totas las gens que son dedins. Et quant lodit conte Ramon aguet ausit so que lodit rey d'Arago ly & autres engiens, per tirar & deroquar las manda, encontinen a mandat tôt son con- muralhas deldit Pujol. Et quand lesdits seilh, la ont son estalz totz los capitols de engiens son estatz vengutz, les a faiotz ladita vila, que per aquel temps eran, & adressar & mètre en poinct, & contre ledit les contes, senhors & baros, alsqualz a dit Pujol les a faictz tirar, per losqualz cops & demostrat com lodit rey d'Arago ly era an deroquat ung grant cartyerde murallia, vengut dona secors an una bêla companya la flor desdits crosatz, & talamen an faict que desdits valatz les an taictz recular 8c salir. Et adonc quand ledit conte Ramon a vist que ainsin se def'fendian, a faict anar sercar a Tholosa les calabres & peyryeras tJ orig. t. 111. col. 33. 8c aladonc an donnât ledit assault, loucjual es estât fort aspre 8c dur, 8c talamen an faict que dedins son intratz. Et quant son estatz intratz, coma dit es, adonc lodit conte Ramon a faict prendre totz los que 'ledins eran, que ung tôt sol no n'es esca- pat, 8c ben très vingtz des plus aparens a faictz davan la porta deldit Pujol penjar 8c estranglar, 8c totz los autres a faictz tiiar 8c murtrir, que ung tan solamen no n'es escapat, 8c ledit loc del Pujol a faict abatre 8c arasar, talamen que peyra subre ptyra 110 y es demorada, que tôt non sia anat per de gen que avia menada, talamen que lodit rey d'Arago avia assetiat Muret, amay la gen que dedins era, 8c que el ly avia man- dat per son messatge, loqual era aqui pre- sen, que prestamen ly anessan dona secors 8c ajuda. Et quant lodit conseilh aguet au- sit tôt so que lodit conte Ramon agut dit 8c demostrat, cascun es estât d'oppinion que prestamen anen dona secors aldit rey, vesen que de son bon voiler es vengut do- nar ung tal secors aldit conte Ramon 8i autres senhors 8c baros. Et adonc que lodit conte Ramon agut ausida ladita responsa terra. Et adonc es vengut ung messatge al- deldit conseilh, a fayt armar tota sa gen 8c dit conte Ramon que lo conte Guy, frayra deldit conte de Monfort, venya am una grossa 8c granda armada per donar secors als deldit Pujol. Et adonc quant lodit conte Ramon a agut ausit so que lodit messagie ly a dit, el s'es metut a camy devers lodit Tholosa, s'en es vengut fort alcgrc 8t jouyoz de so que avian faict'. faict cridar 8c sonar a son de trompa, que tôt home se aja armar 8c aprestar, per anar donar secors a Muret aldit rey d'Arago. Et adonc que ladita crida es estada faicta, vi- ratz armar 8c aprestar tôt lo monde, que qui fossa estât aleras dedins Tolosa, aguera dit que tôt lo monde devya pery ou pren- die fy, tan gran era lo bruit que se fasia Et quand lodit conte de Monfort a agut per aquel hora. Et quant tôt home es estât ausit so que lodit conte Ramon ly avia faict de sas gens aldit Pujol, es estât tan marrit 8c corrossat que no y avia home que se auses devant el troba. Et de grand ira que ne a aguda, s'es metut a plorar, so que jamay plus de perda que agues aguda no avia faict, dont totas sas gens se sont fort esbaytz quand ainsi l'an vist plorar*. Et dis l'isturia que dementre que lodit conte Ramon fasia so dessus, ledit rey d'Arago era arribat am tota sa gen, 8c a Muret es anat mètre lo sety, loqual les crosatz teniau per aquel hora; car lo conte de Cumenge era am lodit conte Ramon a ' G. T. 1808-2879; prise du Pujol. ' C, Y. 23Bc-i886j douleur de Moiufort. armât 8c metut en poinct, lodit conte Ra- mon a faict cargar totz los engiens que dins ladita vila eran per les portar aldit Muret. Et adonc se son trobatz a ladita assemblada le conte de Foix 8c aquel de Cumenge am totas lors gens, 8c era tan gran lo monde que per aquela hora era en ladita assemblada, que no era home que la saubessa nombrar 8c estimar lo monde que se era assemblât, 8c dreict aldit Muret son anatz. Et quant tota ladita armada, que lo- dit conte Ramon menava, es estada arri- bada, adonc agueras vista far grand chera les ungs als autres, so es los deldit rey d'Arago als de Tholosa, Cumenge 8c Foix, 8c aussi lesdits senhors se son grandanicii areculhitz. Et quant s'en son estatz arre- An 1 21 3 An I2l3 95 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 96 culitz & festejatz, adoiic an ajustât lor [quant] ledit conte de Montfort es estât conseilh par veser com se devian governar arribat,coma dit es, los que s'eran retiratz, deldit aff'ar, ont fouc concluz que l'assaut coma dit es dessus, son salitz deldit castel se donaria aldit Muret. Et adonc an faict & devers lor senhor le conte de Montfort adressar las perrieras & autres engins, & son vengutz'. contra ledit Muret les an faict tirar neyt An I 2l3 & jour sans sessar, que gran pietat era de veser io mal que fasian am losdits engins, dont los que eran dedins lodit Muret se son comensatz de esbair & aver granda paour. Et aladonc son vengutz los deldit sety donar l'assaut a l'una de las portas, la on los de dedins se deftendian ben & valentamen, mais nonobstan tota def- fensa son intratz dins ladita vila, la ont an comonsat de fiapar & tuar tôt so ((ue Kd.orig. t. m, col. 53. Comen îo sety deî conte Ramon, que era mes aldit loc de Muret fouc près & desfaict per lo secors del conte de Montfort & mort'^ totc^ & lo rey d'Arago. Et adonc que ledict conte de Montfort es estât repausat, & que los deldit Muret ly an agut dit & contât ledit sety, & com lor son vengut donar l'assaut, & la grand tuaria & pilharia que avian faicta en do- podian recontrar. Et adonc se son retiratz nan ledit assault, es ne estât fort corrossat los que se son pogutz salvar dedins lo cas- & marrit. Et dementre que ledit conte de tel, loqual era fort & deffensable, ainsi Montfort era en aquest parlamen an sas que om pot veser de presen '. ditas gens dins lodit Muret, lodit rey Et adonc es vengut lodit rey d'Arago & d'Arago es estât d'oppinion, que vist que lasditas gens a faictas recular & laissar le- ledit conte de Montfort era vengut, ainsi dit assault & tuaria, & aldit sety les a faiclz que dit es, que l'on lor ane donar l'assaut, retirar, so que per lodit rey fouc grand vist que ledit conte de Montfort & sasdilas folya ; car après s'en repentit, coma sera dit ayssi après. La cau?a per Cjue fec lays- sar lodit assault, fouc per so que calcun ly venguet dire que lo conte de Montfort ve- gons deven esse lasses & trabaliialz, & que en aquela ora les deven aver ou janiay non. Et de faict ledit assault son anatz donar aldit Muret, la ont lodit conte de Mont- nia am ung grand secours secorje los del- fort & sasditas gens se son ben & valenta- dit Muret, & que aqui poyrian aver lodit men deffendutz, sens estre en res enbaitz, conte de Montfort amay toutas sas gens, & talamen an faict que les an faictz recu- vist lo gran nombre qu'elz eran aldit sety, lar deldit assault & retirar en lor sety. Et que se era enbarrat dins lodit Muret. quant son estalz retiratz, ainsi que dit es, Mais el anet tout autramen que so que son estatz tant lasses que plus no podian, ledit rey pensava far, car si aguessa laissât Se son se metutz a manjar & beure sans far far so que era encomensat, agueran près degun gait, .& sans se doubtar de re. Et lodit Muret amay los que eran dedins, so adonc lodit conte de Montfort a vist lo que peys no poguet far, dont fouc tard a bruict deldit sety, encontinen a faict armar repentir, mais soven se ditz que molt resta totas sas gens sans far degun bruict, & t/e jo çue/o/peiJa. Et adonc dementres que quant son estatz armatz & acotratz, an estava en lo sety, ainsi que dit es, retiratz, ordenatz sos capitanys, & son anatz salhir an vistas grandz cops d'ensenhas & esten- al portai de Salas, ben ordenatz & sarratz, dartz desplegatz al ven delà l'aygua, los- & aysso al plus covert que an pogut, affin quais estendartz & ensenhas eran del conte que les deldit sety no s'en prenguessan de Montfort, loqual venya am una bêla garda. Et avia faictas très bandas de sas companya & armada de gen per secorre les gens, dont era capitany de la premiera deldit Muret, loqual conte de Montfort Verles d'Encontra, & de la segonda Bou- passct sur lo pon am totas sas gens, & per card, & de la tersa era capitany & gover- lo mcrcadar dins la vila es intrat, sens de- nado lodit conte de Montfort. Et ainyin guna contradictieu d'ome viven. Et adonc ' G. V. 2970-2989; iurivée du comte de Mont- ■ G. V, 2887-2969; siïge & prise de Muret. fort. An 12l3 97 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 98 KJ.orig t. III, orJenafz & arrengatz, sur lodit sety [son] Foix & de Cunienge sou estatz retiratz, vengutz frapar, & aysso en cridaii : Mont- coma dit es, son s'en metutz a conseil, la fort, Montfort, & lalamen an faict, que ont lodit conte Ramon a demostrat la lodit conte Ramon & rey d'Arago son es- grand perda que aviau faicta aldit sety de tatz grandamen esbaitz, quant ainsin an Muret, tant de gens que autras causas, per vistes lors enemicx venir sur els, car tôt lasqualz es estât esbayt, que no sap que quant que rencontraven davant els, metian puesca far iiy dire, desquais causas ly es a mort per terra, que mels sïiiblavan tigres forsa, que s'en ane devers le Sainct Payre ho orses afamatz, que geii rasonabla. Et ly dire & demostrar so que ledit conte de adonc que ledit rey d'Arago a vist besonhar Montfort ly fa totz les jorns a el & als au- en tala forma sos. enemicx, es se prestameu très senhors que an el son. Et adonc lor a armât & montât a caval am totas sas gens, dit que garden ben ladite vila, si gardar la cridan, Arago, les autres Tolosa, Foix, Cu- poden, ou autramen que quand el s'en sia menge, & sans tener ordre ny régla, qui anat ny los autres senhors c[ue an el son, may a pogut anar es anat a l'estorn & si le conte de Montfort ve sus els, que bruit. Et adonc [quand] ledit conte de fasso del melhor que poyran envers ledit Montfort a vist ainsi sos enemicx ses au- conte de Montfort, & aysso jusquas que el cun ordre, adonc a comensat de frapar sia retornat de la ont va. Et adonc s'es dessus per tala sorta & manyera, que tuan, partit deldit Tholosa am les autres senhors blessai! & los ne menan, que era. grand que an el eran, Se a près son camy dreict piatat de veser lo grand monde que tom- a Roma '. bava per terra, les ungs mortz, les autres blessatz. Et de faict ledit rey d'Arago au rencontrât & dessus an frapat, locjual rey quand a vista la grand tuaria & desconfi- lura que l'on fasia de sas gens, s'es niettit a cridar tant que a pougut, Arago, Arago, mais nonobstant tôt son cridar, el nieteys y demoret, & fouc tuât sur lo camp, aniay totas sas gens, sans ne esca])ar alcun, que fouc grand doiiialge de la mort deldit rey. Et adonc qiiant ledit conte Ramon, les de Foix & de Cumenge an vista tota ladita Comen les habltans de Tolosa van mandar aldit conte de Montfort que era a Muret, après que lo conte Ramon en era anat a Roma, que els se volian rendre aldit conte de Montfort. Or dis l'istoria, que quant ledit conte Ramoa es estât partit de Tholosa, les capi- tols & habltans de aquella se son metutz en conseilh, per veser com se devian go- vernar sur aquesta causa, vist que lor desconfitura, & an saubut que ledit rey senhor 8c autres les avian laissatz ainsin, era mort, adonc se son metutz en fuita, sans aucun cap & govern per los gardar & que may a pogut, tiran devers Tholosa, & défendre, vist que ledit conte de Moiit- lor seti an désemparât, sens ne portar al- fort lor era tant prop. Et adonc es estât cuna causa, ont fouc faicta una grand concluz am lodit conseilh, que vist que lor perda per los deldit Tolosa, la ont mori- senhor los avia ainsi abandoiiatz & s'en guen grand monde deldit Tholosa, car si era anat, que per lo profiech de ladite vila salvava que podia '. & habitans valia may qu'elz tramesessan Et quant lodit conte Ramon & autres devers ledit conte aldit Muret, ont per que an el eran son estatz retiratz dins lodit aquela hora era & se tenya, cinq ou sies Tholosa an totas lors gens, ledit conte de des plus aparens de ladita vila, luy dire & Montfort après que aguet près & plegat so denuntiar com lodit conte Ramon & autres que en lodit sety los deldit Tholosa avian laissât, ont an trobat una grand richessa, laquala a presa, & dins ledit Muret s'es retirât sans far autra causa per ac(uel cop. senhors les an laissatz, & son s'en anatz sens lor dire alcuna causa, per que ladita vila es contenta & les habitans d'aquela se donar a el, & que ly plassa los recebre a Et adonc que lodit conte Ramon, de marce & eu lor entier les tener & gardar, ' G. V. 299C-3092 ; bataille de Muret. VIII. G. V, 3093-3 109; départ du comte Raimond. An 1 2 13 An I2l3 99 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 100 sens lor far perdre alcuna causa del lor, & qu'els & ladita vila velha prendre a niarse els ly prometen dorasenavan d'estre bons & aver piatat d'aquela, ly pregan & sup KJ.orig. t. m, col. 35. &leals' Et adonc quant lodit conselh es estât tengut & conclus en la forma que dit es dessus, an donada la carga a siex des plus aparens que dins ladita vila sian estatz, per anar far ladita légation & mesatge al dit conte de Montfort aldit Muret, en la forma & manyera que dit es dessus. Los- plicau que ly plassa de venir per desa, & aysso [afin] que el aja l'onor de prendre ladita vila, car el dete losdits enbaissados aldit Muret, jusquas a tan que aja res- ponsa del. Et adonc ausidas lasditas novelas par lo- dit filh del rey, sans autre demora ni con- selh, a faict aprestar tôt son cas, an una quais messatgiers an près lor camy ent, al- bêla & granda companya de pardessa s'en dit Muret an una bêla & nobla companya, la ont an trobat lodit conte de Montfort Et adonc que davant el son estatz, après la salutation per els faicta aldit conte, ly an dit & déclarât lor messatge & enbayssado, es vengut, & aldit Muret es arribat, la ont es estât grandamen reculhit & benvengut per lodit conte de Monfort & autres que an el eran. Et après que lodit filh agut re- pausat, son se metutz a conseil sur ladita ainsin que chargeatz eran de far de point reductieu de Tholosa, & aysso per far res- en point, lesquals ledit conte de Montfort ponsa alsdits enbaissados, losquals avian a ben escotatz al long, so que dire ly an volgut*. Et après que an agut dit & déclarât tôt lordit cas & messatge, ledit conte lor a faict responsa, que el metria la causa & so estât longtemps an lodit Muret, attendeu lor responsa. Adonc quant ledit conselh es estât ten- gut, es estada faicta responsa alsdits em- baissados, que ledit conte de Montfort era [de] que ly fan offra en conseilh, & que content per l'onor deldit filh del rey de vista l'oppinion de son conseilh, el lor Fransa, loqual se era trobat aldit Muret, fara responsa. Et adonc a comandat als- prendre ladita vila de Tholosa & habitons dits enbayssados que no se botgen point d'aquela a marce & venir devers els. La deldit Muret sans sa responsa, lac^uala lor a assignada a ung certain jorn. Adonc que ledit conte de Montfort agut faict la responsa tala que dita es alsdits en- baissados, & les a agutz retengutz, encon- tinen sos messatgiers a trames en Fransa, & aisso devers lo filh del rey, que per lara era & regnava en î'ransa, ly fasen saber quala responsa an faicta aldit messatgier & enbaissados, & alsdits enbaissados an donat congiet de s'en retornar aldit Tho- losa, & le jorn que ledit conte vendria recebre ledit Tholosa lor a assignat & déclarât. Et lesdits enbaissados s'en son retornatz aldit Tolosa, & tôt so que aviaii faict an dit & contât, & le jorn que ledit per sas letras & messatgiers, com le conte conte de Montfort devya veny devers els Ramon & rey d'Arago & autres senhors en sa companha le filh del rey de Frajisa, eran estatz desconfits & cassafz per el aldit loqual lodit conte de Montfort avia trame, loc de Muret, & en effect tôt le faict ainsi tut sercar, & aissi afin que fossa en la que estât era ly a mandat, & aussi coma presa & réduction deldit Tholosa. après ladita desconfitura ledit conte Ra- Et quant s'es vengut aldit jorn assignat mon & ses alliatz s'en eran anatz & fugitz, & déterminât, que ledit conte de Mont- & layssada & desemparada la vila dcTho- fort devya venir aldit Tolosa, son se pre- losa amay los habitans de aquela, losquals parafz des plus aparens, & son anatz a habitans avian trametut lor enbaissada de- l'endavan deldit conte de Montfort per le vers el aldit Muret, ly pregan & supplican ' Ce pnrngrnphe manque dans G. ° G. V. 3 110-3 II 2. Le texte du poëme ne pré- sente pas tous les développements de la rédaction en prose & le récit des événements y est tout autre. [A. M.] recebre & far honor. Et adonc es intrat lodit conte am tota sa poissansa & compa- nya dins lodit Tolosa, la ont es estât foi t ben reculhit, tant dez petitz coma d. r grans. Et quant lodit conte aguda presa la possession deldit Tolosa, & tota sa gen logeada dedins ladita vila, & del tôt asai- An izi3 An 1210 KJ.org. I. III, >.i)l. .10. An 12 i5 lOI PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 102 gnioritz', après que an agut repausat per cuns jonis, devers sondit payre s'en es alcuns jorns, ledit conte de Montfort a anat, la ont avia de grans prinses per assemblât son conseilh, alqiial era lodit aquela hora, alsquals a contât & dit tôt filh del rey de Fransa, & légat, & l'eves- l'afar d«ldit conte de Montfort, ainsi que que deldit Tholosa apelat Folquet. Alqual era estât faict de poinct en point, & coni An I 2 I 5 conseilh es estât fort debatut tan d'unas causas que d'autras, & sus so que losdits de Tholosa aviaa exceptât, quant los en- baissados aneguen presentar la vila & els, so era que res del lor no lor faria perdre, mes los tractaria humenamen & benigna- men, sans lor far alcuna extorcieu ny vio- lensa. A laquala causa ledit evesque deldit Tholosaa respondut & es estât d'oppinyon, que vist que ledit conte es niestre de la- dita vila & dels habitans, losquals ly an taict tant de mais le temps passât, que metan le fouc per totz les coings de ladita vila, talamen que no y demore peyra subrc peyra, que ne sia memoria a tostemps & jamay. Et adonc la pluspart deldit conselh es estât d'aquela oppinion, exceptât lodit conte de Montfort, loqual a dit que no era pas d'aquela oppinion de far ainsi que lodit evesque avia dit & oppinat, mes que per son oppinion de far arrasar & enplanar les valatz de ladita vila, de far arrasar las muralhas d'aquela & abatre jusquas a terra, & aussi totas las maisos de fortaressa que son dins ladita vila, talamen que en tota ladita vila no aja causa de deffensa, exceptât lo Castel Narbones, en loqual ledit de Montfort se tendra & demorara. Laquala oppinion fouc tenguda & la plus bona, so que fouc faict & mes en exécution fout encontinen. De laquala démolition & destruction tant de muralhas que de lasditas maysos fouc grand perda & do- matge. Et après que ladita démolition fouc le conte Ramon s'en era anat & fugit, c[ue no sabian ont era anat ny tornat, & com. losdits de Tholosa s'eran donatz aldit conte de Montfort, & la grand destruction que ledit conte de Montfort avia faicta après ladita donation. Et quant lo rey de Fransa agut ausit ainsi parlarson filh,& ladita demolitieu Se destruction que ledit [conte] de Moiitt'ort avia faicta dins ledit Tholosa, & que lodit conte Ramon s'en era ainsin anat, graiida- nien n'es estât marrit, dolen & corrossat de so que sondit filh a dit & contât, & ma- jormen quant sondit filh se era trobat am lodit faict, ainsi que dit avia davan les ])riii- ces & baros, losquals la pluspart d'aquelz eran parens ou aUiatz deldit conte Ra- mon. Et adonc ledit rey s'es partit d'aqui, & en son lotgis s'es retirât sans fa senblan de res, mais tant solamen a dit a sos baros & prinses : « Senhors, ieu ay encoras espe- ransa que avans no tardara gayre, que ledit conte de Montfort & son frayre le conte Guy y moriran a la poursuyta, car Dieu es just, & permetra que lesdits contes y seran tuatz & murtrits, car non an bona querela & justa. » Mais nonobstant causa que le- dit rey diguessa ny demostrassa a sesdits princes & baros, touchant ledit faict, si ne eran els grandamen corrossatz & indi- gnatz contra lodit rey, amay son filh. Dont lodit rey aguet alcuna dottansa que s'en enseguessa plus grand bruit 8c mal, car vesia totz sos princes corrossatz & furioses. faicta, ainsi que dit es dessus, & que ledit de so que sondit filh avia dit & contât del- conte de Montfort aguet faict tôt so que bon luy a semblât de far, lodit filh del rey s'en es anat & retornat vers son pays, dont era vengut, prenen congiet deldit conte de Montfort & légat & autres senhors que an els eran, ont luy foguen donadas de grand richessas del piliage, que era estât faict dins lodit Tholosa. Et quant es estât en Fransa & repausat & sejornat per al- ' Sic P.; rien dans T.; peut-être faut-il corriger assegurau. dit conte Ramon & dels habitans de Tho- losa '. Or dis l'istoria que dementre que tôt so dessus se fasia, que ledit conte Ramon s'en era anat a Roma, & en sa compajiya era lo conte de Foys & aquel de Cumengo 8c autres senhors. Et quant es estât sejor- ' G. V. 3ii3-.3i47; voyage du prince Louis 8c reddition de Toulonse. Très-remanié dans le texte en prose. L'histoire du concile de Latrnn qui suit est un abrégé des vers Si-jS-SJpS du poème, [A. M.[ ùl.orîg. I. m. col. J7« io3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 104 "" — An - ' An '^ liât & repausat per alcuns jorns dins loclit Si le grand tort que ledit légat &c conte de '^'"^ Renia, devers lodit Sauct Payre son anatz Montfort ly fasiaii, nonobstant tout ap- se presentar. Et adonc es arribat d'autre punctamen ou accordis que ledit conte Cartier dins lodit Ronia ung filh deldit Ramon aguessa faictz ny passatz per avant conte Ramon, loqual lo rey d'Anglaterra am lodit Sanct Payre. Et quant lodit conte avia noyrit ung temps de sa joynessa. Ramon agut dit & demostrat ben al long Loc[ual iilh auseu & estant vengut a sa tôt son cas, ainsi que era, aldit Saiact iiotissa la vexation que ledit conte de Payre & a son conseilh aqui présent, Montfort donava & fasia a sondit payre, & adonc a presa la paraula per son cartier lo estant advertit corn sondit payre s'era reti- conte de Foix, & aldit Sanct Payre a co- rat devers lodit Sainct Payre en Roma am mensat de dire & deniostrar le grand mal los autres senhors & princes en sa com- que lesdits légat & conte de Montfort ly an panya, a demandât congiet aldit rey d'An- faictz & ly fan totz los jorns, en ly pilhaii glaterra per anar devers sondit payre en & obstan sa terra deldit contât de Foix, Roma, loqual rey d'Anglaterra era granda- laquala causa era grand piatat de veser ny men son paren & de son sang. Loc[ual rey ausir, so que fouc faict de jour en jour, ausen la voluntat deldit filh del conte Ra- lasqualas causas son melhorobras de tiraiis mon, & aussi ausen lo gran tort & vexa- que autras. Et après le conte de Cumenge lion que ledit conte de Montfort ly fasia, a faicta sa plaincta, ainsi que les dessus n'es estât srandameii corrossat & niarrit. avian faicta, disen & demostran aldit Sainct i^J.orig t m Et adonc a donat congiet aldit filh deldit Payre que so que sondit légat & conte de coi.5S. conte Ramon per anar devers sondit payre Montfort fan totz los jorns son melhs en Roma, & aysso am una bêla & nobla obras de diables que de gen rasonabla, car companya que ly a baylada per le acompa- 110 fan que murtrir & pilhar tôt lo monde, nhar, & grand trésor luy a donat & baillât, so que la sancta Eglisa no devya payrar ny & aldit Sainct Payre a escript, ainsi que sufertar, vist & considérât qu'elz son estatz per son afar propri, en ly reconiandant totz jorns vrays obediens a ladita Eglisa^ fort grandamen ledit enfan & le faict del- ainsi que pot apare per los appunctamens dit conte Ramon autant ou plus que [se] sus aysso fachs & passatz lo temps passât, fossa estât son faict propry. Et tôt so des- ainsi que d'aquelz pot apare. Et adonc qii« sus faict, ledit filh deldit conte Ramon a lodit Sainct Payre agut entendut la plaincta près conget deldit rey & [de] to(a sa corf, d'ung chescun desdits princes & senhors, & a camy s'es metut, & tant a fayct per & aussi agut vistas las letras que ledit rey mar & per terra, que dins lodit Roma es d'Anglaterra ly avia scriptas en favor del- arribat. La ont a trobat sondit payre, lo- dit conte Ramon, es estât grandamen cor- quai ly a faict ung grand arreculhenient, rossât 8i mal content contra lodit légat Si quant a saubuda sa venguda, car long temps conte de Montfort, vist & considérât Ks avia estât que no lo avia vist. Et adonc que appunctamens faiclz & passatz entre cl & se son estatz festegeatz & repausatz, son lesdits senhors, desquais appunctamens fa- s'en anatz totz devers lodit Sanct Payre, sia aqui fe & proiiipta exibitieu, ly disen loqual Sainct Payre tenya per lara son & demostran que fotas causas ny extor- conseilh, la ont eran totz sos cardinalz & cieus no dévia mantene ny suffertar'. autres prelatz. Et quant son estatz arribatz Adonc a presa la paraula ung dez cardi- devant lodit Sainct Payre, son se metutz nais que aldit conselh eran, loqual a dit 8c cascun dels dos genolz en terra, & adonc demostrat aldit Sainct Payre lo papa & le filh deldit conte Ramon a presentadas conselh, que r'es que losdits senhors ik sasditas letras de par lo rey d'Anglaterra princes ajan dit ny demostrat, que de res aldit Sainct Payre, lasqualas ledit Sainct no an falhit, ny dicta messonja, car cascun Payre fec legir. Et adonc a faict levar de- bout ledit conte Ramon & autres senhors . Tout ceci est extrêmement aluégé dans T. que an el eran, & ledit conte Ramon luy Même remarque pour la suite du concile d« La- a comensat a dire 8c demostrar tôt son cas tian. TA. M.l An I 2 I :"i 100 PREUVFS DE L'HISTOIRE DE lANGUEDOC. 106 ciels aviaii hailladas & lieuraclas las melliors dlta sor, que ne fossa dona & seiihoressa, plassas que cascuii aguessa en lors senho- & c[ue si aldit loc de Pechsegur avia agutz rias entre las mas de laGleysa,en signe de alciins heretges ny avia de presen, que a obediensa & subgectieu. « Per que, senhor, no deves suftcrtar lor estre faict tort ny otratge, peysque vers tu se retiran a re- fuge, ainsi que podes veser & cognoysse, car si autranieu era, no se voldrian pas vers tu rendre ny retirar, » Et quant lodit cardinal a aguda finida sa paraula, aqui es estât l'abat de Sanct Ubery, loqual a dit îk demostrat aldit Sainct Payre, com tôt so que losdits princes 8c senhors avian dit ny demostrat ny lo cardinal avia dit, era tôt vertat, & que grand tort lor fasia lodit lé- gat & conte de Montfort, ainsi que dit era dessus ny demostrat, & que el ne sabia bfu la vertat. Et adonc s'es levât l'evesque de Tolosa, que dessus es noumat Folquet, & la pa- raula a presa contra lodit cardinal & abat, loqual era aldit conseilh, & de faict tôt al contrary a demostrat 8c douât a entendre aldit Sauct Payre, disen que le conte de Foix que aqui era presen no se podia excusar, ny dire que tota sa terra no fos plena de hereses, & que aquo sia vertat, lo pech de Montsegur ne es estât près & aba- tut & arrasat, 8c les habitans d'aquel arses 8c brullatz. Plus era, la sor deldit conte de Foix avia faict mourir son marit de mala mort, a causa delsdils heretges. Per laquala causa avia demorat dedins Pamyas el no era pas la colpa, 8c que el no devya pas portar ny pagar la pena de sadita sor. « Et en tant que dis que ieu 8c mou senhor lo conte Ramon vos avem aussitz 8c mur- tritz vostras gens 8c servidos, no se troba- ria jamais per vertat, que nos ajan jamais tualz alcuns servitos de la saincta Gleisa, ny faict alcun octrage, car los que foguen tuatz al loc de Montjoyre non eran pas servidos de la Gleysa, mais iing tast de ri- bautz layros, que pilhavan 8c raubavan lo paure monde, ainsi que se trobara per vertat. Per que, senhor, en so que lodit evesquo de Tholosa vos dis, es grandamen dessebut 8c trufat, car soubz umbra de bona fe 8c amistat, no fa que traisir lo paure monde am sas paraulas fictas 8c cau- thelosas, car sas obras 8c sos faictz so melhor obras diabolicquas que autras, ainsi que se pot troba per vertat. Car per son prochas 8c malissa, a faict destruire, pilhar 8c raubar lodit Tholosa, 8c plus de detz mila personas faictas morir de mala mort; car el 8c vostre dit légat 8c conte de Mont- fort es tôt uug faict 8c tota una causa. » Et quant lodit conte de Foix a aguda finida sa paraula, laquala es estada ben cscotada per lodit Sainct Payre 8c son con- seil, es se metut avan ung grand senhor 8c baro, apolat Arnaud de Villomur", lo- An I 2l5 Êd.ori:; t. m; col. 5 a. quatre ans sans ne auser salhir, la ont la- quai a dit 8c demostrat aldit Sanct Payre, difa heresia es crescuda 8c multiplicada grandamen, a causa de sadita sorre. «Et d'autra part lodit conte de Foix no se saubria desencusar, que el, ensemble lodit conte Ramoii non ajan aussitz 8c tualz tos servidos, loS(|ual3 te anavan servir 8c donar secors a ton légat al seti de Lavaur, loq\ial niurtre 8c occision de gens fouc faict al com ledit légat 8c conte de Montfort ly avian presa Si ostada tota sa terra, sans saber per que ny per que no, 8c que granda pietat es del mal &c destruction que lodit légat 8c conte de Montfort fan totz les jorns a ungs 8c autres, 8c que so que els fan no son pas faictz de ung légat 8c conte de Montfort, mais obras 8c faictz de ung loc de Monjoyre, la ont foren tuatz 8c layro 8t murtrie de monde. Car gran piatat es del monde que tuan 8c fan tuar totz los jorns per lo pays, la ont son, per laquai causa es inpossible de endurar talas gens ny lors faictz, si autre recapte no y es me- tut Si donat. Et après aquest dict de Vila- mur, loqual a parlât ben sajamen demos- tran son greugc, s'es nietut a l'avan ung murtritz ben VI milla homes, sans ne sca- par cap. » Adonc a respondut lodit conte de Foix eu so que lodit evcsque avia dict & pre- pausat contra el, disen que tant que to- cava so que lodit evesque avia dit ny me- tut avan, touchant lodit Pechsegur, que janiay el no ne era estât mestre ny senhor, car son payre quand niorut le donct a sa- ' Le nom manciiie dans P. An 1213 107 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 108 An Éd.orif!, t III, col. ôo. autre baro apelat Ramon de Roquafuclh, loqual a dit & demostrat la granda traiso & destruction del deffunct visconte de Be- siers, & la manyera com l'avian faict morir, & sa terra pilhada & destruicta, de laquai causa era ung grand domatge & perta per tôt lo monde, car jamais ledit visconte no era estât heretge ny receptado d'aquelz, ainsi que se trobara per vertat, mais ledit légat per grand malessia & enveja avia faicf, ainsi que dit es dessus'. Et quant lodit Sainct Payre agut enten- dut tôt so que les ungs & les autres ly an volgut dire, a gitat ung grand sospir, & adonc s'es retirât en son secrect & repayre an sondit conseilh, & lesdits senhors se sont aussi retiratz en lor lotgis, en atten- den la resposta que lodit Sainct Payre lor volia far. Et adonc que lodit Sainct Payre es estât retirât, son vengutz devers el totz los pré- lats, losquals eran del partit & familha deldit légat & conte de Montfort, & aldit Sanct Payre an dit & demostrat, que se el torna las terras & senhorias als que se son vengutz rancurar a el, ny les vol creyre de so que ly an dit, que no quai plus que home per la Gleysa se meille plus ny fassa res. Et quant totz losditz prelatz an agut dit, ledit Sainct Payre a près ung libre, & a totz a demostrat com s'il no retornava lasdi- tas terras & senhorias als en que son esta- das dostadas, que grand tort lor sera faict. Car el troba, & a trobat ledit conte Ramon fort obedien a la Gleisa & a totz sos man- daniens, & aussi totz les autres que an el eran. « Per laquai causa ieu lor dony con- giet & Jiccnsa de recobrar lors terras & senhorias sus aquelz que las lor tenen in- justamen. « Adonc que aguesso vistes los- dits prelatz murmurar contre lodit Sainct Payre & prinses, aguera l'on dit que niyelz semblaven gens desesperada que autre, dont lodit Sanct Payre es estât tôt esbayt, de veser ung tal cas com era aquel, de deffar losdits prelatz excomcgutz de la sorta, que eran excomegutz encontre el. Et quant le chantre de Lyon, que per aquel temps era, lo([ual era ung dels grans ' Tout ceci est fort abrégé dans T. £< il y règne une certaine confusion, [A. M.] clercz que l'on saubes en tôt lo monde, a vist & ausit losdits prelatz en tala forma murmurar contra lodit Sainct Payre & princes, & es se levât, & la paraula a presa contra losdits prelatz, en disen & demostran aldit Sanct Payre, que tôt so que ledit prélat disia ny avia dit, no era que una grand malecia 8c malvaistat, cons- perada contra lesdits princes & senhors contra tota vertat. « Car, senhor, tu sabes be en tant que toca lodit conte Ramon, que totz jorns el t'es estât obedien, & que sia vertat, el fouc dels premies que te baylet sas plassas en tas mas & podor ho de ton légat, & aussi fouc dez premies que se cro- set, & aysso al sety de Carcassona contra son nebot lo visconte de Besiers, laquala causa fec per te mostrar com el te era obe- dien, nonobstan que ledit visconte foussa son nebot, & dont aussi t'es estada faicta rancura & plaincta. Per lasqualas causas dessus dichas me sembla, senhor, que al- dit conte Ramon faras grand tort, si sasdi- tas terras no ly retornas 8f fas retorna, & ne seras reprochât de Dieu & del monde, ny no sera home que d'aras en avan se fise de tu, senhor, ny de tas letras, ny que y done fe ny cresensa, dont tota la Gleisa militanta ne poyria estre deffamada & re- prochada. Per que ieu die que vos, senhor evesque de Tholosa, aves ung gran tort, 8c mostras ben per vostras paraulas com vos no amas pas lodit conte Ramon, ny may lo poble dont es pastor. Car vos avez alucat ung tal fouc en Tolosa, que jamay no se escantira, car vos es cap & causa de aver faict morir plus de detz mila homes, & fa- res encaras autans, ainsi que vesi que per- sévéras, per vostre fais donar entendre. Car per vos & vostres faictz avez talamen diffamada la cort de Roma, que per tôt lo monde n'es bruit & fama. Per que, senhor, me sembla que per l'appétit d'ung home, tanta de gen no deu esse destruita ne de- seretada. » Adonc ledit Sainct Payre a pensât ung pauc en son affar, & quant agut pensât, a dit : « Ion vesi ben & cognoissi que grand tort es faict alsdits senhors S: princes, que ainsi son vengutz devers nous, mais totas vetz ieu ne soy innocen, & non sabe res, ny de mon mandamen lodit tort no lor es An I21Ô 109 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 110 Ed.orig. t. III, col. 61. estât faict, iiy 110 ne sabe degiin grat als que faict ho an. Car ledit conte Raiiion tôt jors s'es vengut rendre a my, coma vray obedien, aniay los princes que an el son. « Et adonc s'es levât debout l'archivesque de Narbona, & a presa la paraula, & al Sanct Payre [a] dit & demostrat com lesdits princes dessus non eran en deguna colpa, par que cm los deguessa ainsin deseretar, ny far ainsi que ledit evesque de Tholosa volia. « Loqual toutjours vos a donat ung tresque dannable conseilh, & fa enquaras de presen. Car vos jury la fe que devy a sancta Gleysa, que le conte Ramon es estât îoutjors obedien a tu, senhor, & a la Gleysa, amays totz los autres senhors que ani el son. Et si se son rebellatz contra ton légat & conte de Montfort, no n'an pas tort, car ledit legat & conte de Montfort lor an ostada tota lor terra, & tuatz & nuirtritz de lors gens sans nombre, & l'evesque de Tholosa que ayssi es, ne es en causa de tôt lo mal que se y fa. Per que, senhor, podes be cognoisse que so que lodit evesque te dis, no es pas vray- semblable de vertat, car si fossa coma el dis & dona a entendre, ledit conte Ramoii & senhors que an el sont, no foran pas aras vengutz ayssi devers te, coma an faict, ainsi que vezes. » Et quand lodit arcevesque agut dit, adonc es vengut ung grand clerc, loqual s'apelava mestre Tessis, loqual a dit & demostrat aldit Sanct Payre tôt lo contrary de so que lodit arcevesque de Narbona avia dit, en ly disen : « Tu sabes be, senhor, & es avertit, com lo conte de Montfort & ton legat an presa una grandissima pena neit & jorn, & grand dangier de lors personas a reduyre & retornar lo pays dels princes que des- sus, loqual era tôt plein de iretges, ainsi, senhor, que tu sabes be. Et aras quant lodit conte de Montfort & ton legat an nete- jat & cassatz lesdits heretges, & près ledit pays en lor ma, so que an faict en grand trebailh & pena, ainsi que cascun pot ben veser, & que aras aquestes vcngan ayssi a tu, quant no podcn res far & demandar a ta justecia contra ton dit legat & conte de Montfort per recobra lors terras a bon dreict & bona causa. Et si tu las ly ostavas aras, ly farias gran tort, car neyt & joru ledit conte de Montfort frebalha & se pena per la Gleisa & per lo dreit d'aquela, ainsi que dit es. « Et adonc que ledit Sanct Payre agut ausit & escotat ung cascun de cascuna partida, alor a respondut aldit mestre Tessi & au- tres de sa consortia, que el es be avertit de tôt lo contrary. Car a el ly esta ben enformat, com ledit legat cassa les bons & justes, & laissa les malvatz a punir, car grandas son las plantas & rancuras que cascun jorn ly venen de cascuna part con- tre ledit legat & conte de Montfort. Et adonc se son ajustatz totz les que tenyan le partit deldit legat & conte de Montfort, & davant ledit Sainct Payre son vengutz ly dire & pregar que le pays de Bedarres, Carcasses, Tholousa, Agen, Quercy, Albi- ges, Foix & Cumenge velha laissât aldit conte de Monfort, peysque l'a conques- tat. « Et si cas es, que tu, senhor, ly velhas ostar ledit pays & terra, nos te prometeii & juran totz que envers totz & contra totz nos ly ajudarem & secourrem. » Et quant lesdits dessus an agut ainsi parlât, ledit Sanct Payre lor a dit 8c res- pondut que per els ny causa que ajan dicta, no fara tort a degun, ny home que sia no sera deseretat per el. Car prenen que la causa fossa ainsi que dicta, & que ledit conte Ramon aguessa faict tôt so que an dit ny prepausat", que per so no devria pas perdre sa terra & heretatj car Dious a dit de sa boca, que lo payre no pagara pas la iniquitat del filh, ny lo filh la del payre, car no es home que ause sostenir ny mantener lo contrary d'aysso. Et d'autra part el s'es ben informat que ledit conte de Montfort a faict morir a tort & sans causa le visconte de Besiers, & aysso per aver sa terra. « Car ainsi que ieu troby, ja- may lodit visconte no fouc causa de ladita heresia, car era per aquel temps trop jove, car ne se parlava pas per aquel temps de talas causas, dont ieu volria ben saber am vous autres, qui es aquel que la velga car- gar ny encolpar, peysque tant fort per ' T. a la place des mots car prenen prepnii- iax, porte : car comben que ainsi fossa, que lodit comte de Foix aguessa una sorre liyreigia, & lo comte Ramon son nebot, per so. .. An I 21 j An An 1 1 1 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 1 2 ledit conte de Monlfort preiies las causas, iiiia partida de sas genj, las aiifras a lais- '^'^ iiy per que a faict ainsi morir ny destruyre sadas a sondit filh, & entre los autres que sa terra ny la y ostar. >> Et adonc c[ue ledit es demorat lo conte do Foix, per deman- Sanct Payre agut parlât ainsi que dit es, dar sa terra ny veser si la poyria cobrar. adonc ly an respondut totz lesdits prelatz, Et adonc lodit conte Ramon s'en es anat que velha ho no velha, sia ben ho mal, droict a Viterba, per demourar sondit filh ledit conte de Montfort tendria lasditas & autres que an el eran, coma dit es dcs- liJ.orig. terras & senhorias, car els ly aiudaran en- sus'. .III -' ' cu'l.6:, vers totz & contra totz per las deffendre, Et quant tout so dessus es estât faict, car ben & lealmen las a conquistadas. ledit conte de Foix s'es retirât devers lodit Et quant l'evesque d'Osma a vist aquo, a Sainct Payre, per saber si sa terra ly tor- dit aldit Sainct Payre : « Senhor, no te sia' naria ho non. Et aladonc que lodit Sainct de lors menassas, car be te die en vertat, Payre a vist ledit conte de Foix, sas terras que l'evesque de Tholofa es ung grand fla- & senhorias ly a rendudas & tornadas, ly tayre; car ja per lors menassas no démo- en baillan sas letras, que en tal cas son rara que lo filh del conte Ramon no re- apertenens, dont ledit conte de Foix es cobre sa terra sus le conte de Montfort, estât grandamen joyos & alegre, & ledit car pro trobara ajuda & secors, car nebot Sainct Payre grandamen a remerciât, lo- cs del rey de Fransa, amay d'aquel de An- quai Sainct Payre ly a donada sa benedic- glaterra, & d'autres grans senhors & prin- tieu 8f absolutieu jusquas al jorn presen ces. Per que son drect saubra ben deffen- de toutas causas. Et quant ledit conte de dre, nonobstant que sia jove. » Foix es estât despachat, el s'es partit del- Adonc a respondut lodit Sainct Payre: dit Roma, & drect aldit Viterbas tirât (I Senhors, no vos sia de l'enfant, car si le devers ledit conte Ramon, & tôt son cas conte de Montfort ly te sas terras & senho- ly a contât, coin avia aguda son absolutieu, lias, ieu l'en dare d'autras, en que con- & aussi com ledit Sainct Payre ly avia qiiistera Tholosa, Agen, amay Belcayre. relaxada sa terra & senhoria, & lasditas Car ieu ly dare la contât de Venecy, la- letras ly mostret, dont lodit conte Ramon quala es estât de l'emperado, am totas sas fouc grandamen joyos & alegre. Et adonc pertenensas, & que s'il ama Dieu & la son se partitz deldit Viterba, & drect à Gleysa, & que no tassa tort a persona del Genua son vengutz, la ont an demorat monde, pro aura terra & senhoria. Et lodit filh deldit conte Ramon'. adonc es vengut devers ledit Sainct Payre Or dis l'istoria que après tôt so dessus, ledit conte Ramon am totz sos princes Si 8c c(ue le filh deldit conte Ramon aguet senhors, & aysso per aver responsa de lor demorat l'espasy de quaranta jorns aldit cas & requesta, que cascun avia faicta aldit Roma, devers ledit Sainct Payre ung jorn Sainct Payre. Alqual ledit conte Ramon a s'es retirât am sos baros & senhors que am dit & demostrat, com els an demorat aqui sa conipanya eran. Et quant es estât arri- ung grand temps, en attenden alcuna rcs- bat, après salutation faicta per lodit enfant ponsa de lor faict & requesta, que cascun aldit Sainct Payre, ainsi que sabia ben far, ly avia faicta. Et adonc ledit Sanct Payre car sage & ben morigénât' era ledit enfant, a dit aldit conte Ramon, que per aras no congiet a demandât aldit Sainct Payre per lor pot a rcs far, mais que s'en retorne, & s'en tornar, peysque autra responsa no son filh ly a faict laissar. Et quant ledit pot aver. Et quant ledit Sainct Payre agut conte Ramon agut ausit la responsa deldit ausit 8c escotat tout so que ledit enfant ly Sanct Payre, a près congiet del & son a volgut dire ne demostrar, a lo près per jr-j.ori^. iilh ly a laissât, & adonc lodit Sainct Payra la ma, & costa el l'a faict assetiar, & a ly '• '!'• ly a donada sa bencdictieu. Et adonc lodit près a dire : « Filh, escota que te dise, & conte Ramon es salhit deldit Roma am ' S:c T. & P.; il faut peut-être corriger Soucia )U sia cura. î p. morig.it ' G. V. 3:')94-?)ûS4 ; dcp.irt Au comte Raimond. S:c T. & P.; il faut peut-être corriger Soucia ' G. v. 365")-3666i départ du comte de Foi>;. An i3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 114 de aysso que ayssi te voly dire, que se tu ho fas, jamay an res 110 falhiras. Premie- ranien que tu âmes Dieu & lo serviscas, & res de l'autry no prengas, lo teu, se degiin lo te vol hosta, deffendas, & en so fasen auras pro terra & senhoria. Et affiu que tu no demores ses terra ny senhoria, ieu te dony la contât de Venecy am totas sas apartenensas, Argensa' & Bel- cayre, en que te entretengas jusquas a tant que la sancfa Gleysa aja assemblât son sejornat per alcuns jorns, les habitans de Avinho an trametutz lors messatgies & en- bassados devers ledit conte Ramon, ly of- fran ladita vila & habitans, & d'aquela son comandamen, & que ladita vila de Avinho de très bon cor se donavan a el & a son enfan, si ly platz les venir recebre & pren- dre. Et adonc [quandj ledit conte Ramon & son filh an ausit ainsin parlar lesdits mes- satgiers & embaissados deldit Avinho, an los grandamen remerciât de lor bon voler. An 1 21Ô conseilh,& aladonc poyras torna pardesa. Et adonc ses far autra demora ny dilatieu, per aver dreict & raso de so que demandas lodit conte Ramon, sondit iilh & tota sa contra lo conte de Monfort. » compaiiya drech aldit Avinhon son tiratz Ef adonc ledit enfanta remerciât ledit & anatz, la ont son estatz grandamen res- Sainct Payre, de so que ly a douât, & a ly saubutz per losdits de Avinhon, car no y dit : « Senhor, se pody ma terra recobrar es estât ny petit ny gran, que no lor sian sus lo conte de Montfort & aquelz que la anatz a l'endavan, & las claus deldit Avinho me tenen, preguy te, senhor, que no te ly an preseiitadas & bayladas, en se donan sapia mal, ny contra my no sias corrossat. » del tôt a el per lo servy envers totz & con- Adonc ly a respondut ledit Sainct Payre : tra totz'. i( Queque te fassas. Dieu te laisse ben Et adonc que lodit conte Ramon a vist coumensar & melhor acabar. » Et adonc lo bon voler deldit poble, & la grand ho- ly a donada sa benedictieu & sas cartas de nor que ly fasian, es decendut & metut pe donatieu de ladita contât de Venecy & autras terras lasqualas ly a bayladas, & coiigiet ly a donat '. Et adonc ledit enfant a près congiet del- dit Sainct Payre, & devers sondit payre s'en es aiiat & tirât, loqual lo atteiidia a Gêna. Et quant es estât arribat, a ly dit & contât tôt so que an lodit Sainct Payre a besonhat, & corn lodit Sanct Payre ly a donat a son partimen la contât de Venecy & autras senhorias, ainsi que per ladita carta aparia, laquala a mostrada a sondit payre & autres senhors que an el cran per aquela hora, dont lodit conte Ramon & autres son estatz grandamen joyoses. Et adonc que an agut sejornat per alcuns jorns, son s'en partitz deldit Gêna, & dreict a Marselha son vengutz am gran hoiiorS: ^" joya, & aldit conte Ramon se son donatz & las claus de la vila ly an presentadas, lasqualas lodit conte Ramon a presas & ressaubudas, les remercian fort granda- men. Et adonc que aldit Marcelha an agut ' P. Proens.i j G. tienne Argensa (y. 3714). * Ici T. établit «ne nouvelle division : lo ters hkfc, (" 87 b. ' G. T. 3667-3737; départ du jeune Raimond. a terra, aniay totz los c(uc an el eran, & ledit poble a ressaubut fort amorosamên an gran honor, los remercian de lor bon voler & de l'amor quelz ly fan. Et adonc ly a dit ung noble & poyssan home, loqual cra estât per los de Avinho per fa legatieu apclat per son nom Arnauld d'Anguyers' : « Senhor comte Ramon, la vila d'Avinho no se dona pas tant solamen a vos, mais les habitans & lors bes, losquals vos supplican que les velhas recebre per vos servir en- vers tolz & contra totz, ainsi que vosire plaser sera de comandar. Et aussi après vous se donan a vostre noble filh, que aissi es presen, & no vos enbaysquas de res, car la vila a per vos ajudar Jk secorre îk conquestar vostra terra & pays mila bons cavalies ben armatz & montatz, & d'autra part cent mila de cor & de coratgc. » Adonc quant lodit conte Ramon & son filh an ausit ladita offra & le bon voiler de ladita vila, grandamen les an remerciatz dtr lor voler, & dins ladita vila son intralz, la ont son cslalz grandamen & joyosamen ' G. V. 3738-3751 ; soumission de Marseille Si. d'Avignon, ' T. d'Angers j G. Ar. Audegers (v. Jyôa). l'iu.orîc. t. III. col. 0 |. An I2iâ rtS PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ii6 del poble resaubutz. Car no era pas filh de bona mayre que no baysava cambas ou rau- bas deldit conte Ramon & de sondit iilh, que era una fort bêla causa, de veser la joya & alegretat que aleras fouc faicta, cridans grans & petitz : Viva Tholosa, & lo conte Ramon & son filh. Et adonc aven se- jornat per alcuns jorns en lodit Avinhon, adonc ledit conte Ramoi\ a près lo sagra- men & oniages deldit Avinhon, ainsi que en tal cas aperte de far, & en tôt & per tôt a metut bon ordre, tal que totz los de Avinhon se son contsntatz de lor faict & bon ordre '. Et quant ledit conte Ramon a agut do- nat ordre, ainsin que dit es, a volgut anar & tornar jusquas a Marcelha, losquals s'c- ran aytanbe donatz a el & a sondit filh. Et adonc a près congiet dels habitans, & dels plus aparens a menatz am el aldit Mar- cilha, & sondit filh a laissât dins lodit Avinhon ain los autres, jusquas a tant que sian tornatz. Et adonc que ledit conte Ramon es estât partit deldit Avinhon per anar aldit Marcilha, adonc es vengut ung valen home apelat Puy' de Cabalho, & aldit filh del cûnte Ramon a dit & demostrat : « Senhor, aras es venguda l'hora que vos cal mostrar home valen & coratgios, aysso per recobra vostra terra & hereditat, que le conte de Montfort vos te a grand tort & pecat'. » Adonc a cap de pauc de temps, ledit conte Ramon es arribat deldit Marcilha aldit Avinhon, ont es estât grandamen ben- vengut Si ressaubut, tôt jorn cridan : Fii'a Tholosa, Avinhon, Provensa, Et adonc que ledit conte Ramon a agut sejornat ung temps dins lodit Avinhon, & a assemblât son conseilh, tant de sas gens privadas que deldit Avinhon, & aysso per donar ordre & recapte a sos affayres, & per veser & saber com se deu governar sus aquelz. Alqual conseilh après plusors anadas & vengudas, es estât déterminât que ledit conte Ramon & sondit filh le conte jovc, alqual lodit Sainct Payre avia donat- & baylat la contât de Venecy am sas aparto- An 12 j6 nensas, — car per so fouc en après apelat conte, coma sondit payre; — alqual conscih fouc dit & déclarât, qu'elz recobrarian lors terras & heretatz contra totz & envers totz, que contra lor vole lors occuparian ny tendrian, specialmen contra ledit conte de Montfort, loqual las tenya. Et adonc ten- gut lodit conseilh, fouc dit & avisât, que devant que om comenses la guerra, que lo- dit conte jove anaria prendre la possesieu de ladita contât de Venecy, & aysso per y mètre ordre & garnisos, ainsi que calya far en tala causa, & speciallamen a Palerna & a Lausena' & a Balma. Et quant tôt so dessus es estât dit & avisât, ledit conte jove es partit deldit Avinhon an una bêla & nobla companha, tant d'aquelz de Avinhon que d'autres, & aldit contât s'es transpor- tât, ont es estât grandamen & noblamcn ressaubut, ainsi que en tal cas apertenya de far. Et adonc a presa la possessieu de ladita contât, ont es estât ressaubut sans deguna contraditieu, la ont a près lo sa- gramen de totz sos subgectz, & aussi les oniatges de ung cascun, ainsi que apar- tenya de far. Et adonc a metudas bonas & grandas garnisos, & quand a agud donat ordre en tôt & per tôt, devers sondit payre Éd.orig, es tornal aldit Avinhon'. Or dis l'istoria que dementres que ledit conte jove era anat en lodit contât de Ve- necy, ledit conte Ramon estan en Avinhon mandet a totz sos amicx & alliatz, que cas- cun se volguessa prépara per ly veny dona secors, car el avia délibérât de recobrar sa terra & heretat. Et adonc es arribat lodit conte jove aldit Avinhon am una granda companya, que amenet deldit contât de Ve- necy, & aussi son vengutz totz los que s'en ensegucn ayssi, so es Ramon Pellet senhor de Nemusa am totas sas gens ben en poing & acotratz, & aussi de Aurenqua & Corte- sos Ranbaut de Calm, Jehan de Semuc, Lambert de Montelhs & en Lambert de Li- mos, totz aquelz son vengutz am totas lors gens, losquals eran gens valentas & arditz. Et d'autra part son vengutz devers Mar- celha, de la Ilha% Peyralada, una granda t. m. col. 65. ' G. V. SySz-Sygî; entrée à Avignon. ' G. V. 3789, Guis; T. ne -Jonnc rien. ' G. Vi 3784-3810; discours de Gui de Cavaillon. ' T. Lnnsernn; Vtse^ Mnlniicena. ' G. V. 38 J 0-3844; voyage en Provence. ' P, Deliba; G. v. 38 J4, donne la Bonne /tfort. An 1216 117 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 1 8 armada & companya beii en ponh. Item d'autre cartie sou vengutz una autra granJa companya de gens ben armatz & montatz, la ont era ung apelat Guy de Cabalhos & Guilhem Arnauld Daudye, loqual era ung gran rie home & valen, & Bernard de Murens, & Guyrauld Azemar, Ramond de Montalba, & en Dragonet le pros, & nAl- ciard d'Uzes', & Bertrand Porcelet, & Pons de Mondrago & Rigauld de Cayro, & Pons de Sainct Just, totz aquestes son ven- gutz per donar secors aldit conte Ramon & a son filh le conte jove'. Or dis l'istoria que dementres que lodit conte Ramon besonhava, ainsi que dit es dessus, lo conte de Montfort ne dormia pas de son cartie, mas prenya vilas & cas- tels, plassas taiitas que luy en veiiian davan ny trobava, las unas metia per terra, las autras ransonava, que grau pietat era de ho vezer. Et adonc ledit conte Ramon a ausit tôt so que ledit conte de Montfort fasta, dont es estât grandamen marrit, cor- rossat & mal content, sens ne far alcun semblant. Et adonc a assemblât tout son conseilh, & a lor dit & déclarât que el s'en vol anar en Spanha, per aver alcun secors de gens. « Et mon filh demorara ayssi am vos autres, alqual dcmorares ajudar con- seil & secors, se mestier es, & si degun vos ve assalhyr, que vos deffendas ben & valentamen '. » Quant ledit conte Ramon agut ainsin parlât a totas sas gens, a sonat & tirât son filh a part, & a ly dit & demostrat corn el s'en va en Espanha, & qu'el ly laissa la garda & la charga & tôt le pays & sas gens, 8c que la ou quant el voldria far alcuna causa, qu'el no fassa res ses le conseilh dez senhors & baros, que an el son & seran, & que totalamen per lor conselh se governc & fassa, car ainsi vol que sia faict & dit, & a près congiet de totas sasditas gens, ik son camy a près per tirar en Espanha. Losquals senhors & baros & totz en gê- nerai ly an promes de ben & loyalmen servir, conselhar sondit filh, 8c de ly aju- ' P. Diffest; G. V. 38(5o. ' G. V. 3845-3866; arrivée des seigneurs pro- vençaux. • G. V. 3867-3878 j départ du comte Rairaond VI. An 1216 Hd.oriff t. 111, dar envers totz 8c contra totz, sans point falhir. Et quant ledit conte Ramon s'en es estât anat, es vengut ung messatgie aldit conte jove en Avinho, la ont era per alleras am tota sa gen, loqual messatgie era trametut per los habitans de Belcayre al conte jove. Loqual messatgie es vengut dire 8c deiiun- ciar com la vila de Belcayre era delibe- rada de se dona a el, si ly plasia de los prendre 8c recebre 8c venir devers els ho de y trametie home per el, per veny pren- dre la possessieu d'aquela, nonobstant que las gens del conte de Montfort tenguessan lo castel d'aquela, elz ly rendrian la vila. Quant ledit conte jove a ausit 8c entendut lo voler 8c offra delsdits de Belcayre, a apelat son conseilh per saber 8c veser quala col. eà. responsa dévia far sus aysso'. Et adonc que a agut le conseilh de sas- ditas gens, ledit conte jove a faict res- ponsa aldit messatgier que s'en torne devers lesdits de Belcayre, 8c qu'el diga als senhors 8: habitans d'aquela, que los remercya grandamen de lor bon vole, 8c que d'ayssi a très jorns, el les ira veser sens point de faulta. Aguda faicta la responsa, lo mes- satgie s'en es retornat devers losdits de Belcayre 8c sa resposta lor a faicta, dont totz son estaiz grandamen jouyoses 8c ben contens, quant an ausit dire que lor senhor natural les devya venir prendre 8c recebre, Se adonc se son preparatz cascun en son endrech per lo recebre de son poder. Et adonc ledit conte jove a faict prépara 8c aprestar sas gens le plus breu que a pogut, 8c an bêla ordenansa que y a per intraren batalha, deldit Avinhon es partit a banyeras 8c estendars estendutz 8c des- plegatz al ven, se son metutz a camy, 8c drect aldit Belcayre es vengut 8c arribat. Et quand los deldit Belcayre an saubut 8c vist que ledit conte jove venya en tal trionfe Se companya, devers ri se son me- tulz en poing, la pluspart d'aquelz de la vila 8c a l'endavan son anatz 8c salitz, la- quala causa era una molt bêla causa a veser. Et adonc que son estniz devers ledit conte jove, l'an ressaubut am tota honor 'G. V. 3879-3915} préparatifs du jeune Rai- mond. -; un PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 120 T^ An ' An & joya, & las clans de ladita vila ly an biilheiitas, que iiiaintz n'au tiiatz, per que bayladas & prcsentadas, en signe de se- lor es estât forsa de se retirar dins lodit nhoria, lasqualas ledit conte jove a res- castel, loqual cra fort & inprenable. Et saubudas, les reiiiercian grandanien de lor quant son estalz inclaus dins lodit castel, bon vole. Et adonc devers ladita vila son son se nietulz en grand deffensa, & an anatz & tornatz, la ont grandanien & ho- garnidas las tors & les auvantz, & talamen norablamen son es'atz ressaubutz de totz, se son fourtificatz, ciue no crenben as- i^d.orig, auta^nt grandz c[ue petitz, & aysso en cri- sault ny sety aulcun,car pro vieures avian col. 67. dan : Fiva Tholosa, Avinhon, Belcayre. Per dins ledit castel. Et fjuant ledit conte jove laquai causa los del castel, losquals eran a vist ledit affar, & que talamen eran for- per le conte de Montfort, son estatz gran- tif'ficatz dins lodit castel, & que per assault damen esbaitz. Et quant ledit conte jove que saubessa far ny donar no los podia es estât intrat & repayrat dins lodit Bel- aver ny prendre, a faict far de grandz lissas cayre, es vengut a son secors urig gran tast & barrieras tôt a l'entorn deldit castel, \'ii] de gen allong del Rose, a forsa de vaysels, talamen a faict que iing tant solanien non losquals venian devers Tarasco, & aysso pot sortir ny issir deldit castel, & totas lors en cridan : Viva Tholosa, Belcayre, Tarasco. naux & vayfscls a faictas enclaure & fermar Losquals son intratz per los camps deldit dins la roqua, aysso afin que degun no lor Belcayre, & adonc s'es allogiat cascun en y fassa mal ny domatge. Et quand tout so son endreict, lo melhor que an pogut'. dessus es estât faict, adonc talamen a faict Et quant son estalz lotgialz, tant dins mètre lo sety & tant estreict, que no era ladita vila que defforas, los que eran an possible de salhir, senon que voleguessen. lodit castel per lodit conte de Montfort, Et de continen l'assaut a faict anar donar adonc que an vist ladita vila tant dedins aldit castel, loqual es estât aspre & dolen, que defforas plena de lors enemicx, & talamen que lo fouc an jiietut al pe deldit d'autra part an saubutque ledit conte jove castel, talamen que los effogava dins lodit y era en persona, son estatz ben cnbaylz castel, que grand pictat era de lor cas. Et deldit affar. Delf(ual castel era capitany adonc ledit capitany a dit & demostrat a ung noumat Lambert de Linios, home valcn sos conipanhos com no es possible que & sage, ainsi ((ue demostret ben a la lin posquan longamen tenir ny se deffendre, de causa, ainsi que sera dit après'. vist que no podem aver secors ny ajiida de Et quand les deldit castel an vist tant part del monde, ny aussi els 110 podian grand nombre a l'encontre dels, son se in- salhir deldit castel que no sian prescs ho continen armatz, deffores ledit castel se niortz, lor disen que lo melhor qn'elz pcs- son nietulz & salitz, & dins ladita vila son can far, si es de se rendre a vidas salvas, si intratz, cridant Montfort; & an conieiisât lo conte jove los y vol prendre, alqual a frapar sur los que an trobalz, talamen conseilh & oppinion se son trastotz con- que niiez semblaven gens enratgiatz que sentilz, & ainsi an concludz entre elz'. autramen. Et quant las gens del conte jove Adonc ledit capitani es salit en les car- an vist ainsi frapar & tuar lors gens, son nclz deldit castel, & senhal a faict als del- se armatz le plustoust que an pogut, & a dit sety, qu'el volya parlaram calcun deldit rencontre de lors ennemies s'en son me- sety. Adonc se son metutz a l'avan alcun3 tutz, & talamen an faict que prestamcn deldit sety 8f am lodit capitany an parlât, los an faitz recular & retirar dins lodit Alsqualz lodit capitany a dit, que si lo conte castel, mais premieramen ne son pro de- jove & sos baros les ne volian laissar anar moratz de mortz & blassatz d'aquclz deldit a vidas salvas, que els ly baylarian & de- castel, car de las fencstras de las maisos lieurarian ladita plassa & castel. Alsqualz lor an rousat tant de calhaiigs & d'aygas los deldit sety que an en parlât am lo confe jove ny a sos baros, an faicta responsa ' G. V. Spiû-SpzS; entrée à Beaiicaiic. 'Ce paragraphe n'est pas représenté dans le ' G. v. Z<)\ù-j()-jj,; cominenccinent du siège de pocm c. Beaucaire. ~ 12 1 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 122 An An '"' que d'aquo no lor calya parlar, car iiiig sol ausidas lasditas novelas, es estât tan manit '^"^ tant solamen a vida salva no ne séria près, & corossat, que no n'es home c(ue ho po- nias que se deft'enden lo melhor que poy- gués pensar, & talamen que una granda ran ny saubran. pessa es estât ses parlar ny sonar mot, del Et adonc quant lodit capilany & sos grand corros que avia de aver perdut ainsi companhos an ausida ladita responsa, son lodit Belcayre. Et adonc a faict prépara se dcliberatz de se deffendre, & de ven- fotas sas gens, las que per lara a pogudas dre lors vidas al trinquan de l'espasa, car aver ny assemblar, per anar aldit Belcayre mais amavan niorir valentamen, que se secorre sas gens, & a camy s'es metut am laissar ainsin laschement a lors enemic.x, granda diligensa. Et quant son frayro lo visfa lor responsa & furor, car gen de co- conte Guy a saubut que sondit frayre lo ratge eran coma dit es, & adonc se son conte de Montfort era ainsi partit, coma fortificatz dedins lodit castel & plassa fort dit es, adonc a assemblât tant de gen que graiulamen '. a pogut aver ny assemblar, tant de las gar- Et quant ledit conte jove a vist que los nisos que autres, & an grand diligensa deldit castel se reforsaven, ainsi que dit après sondit frayre lo conte de Montfort es, adonc a faict far grans escadafals a es anat, & tant a faict que am lodit conte doble solier, & aysso per los combatre ma de Montfort s'es ajustât & assemblât, [&] a ma, & en otra a cada portai deldit caslel aldit Belcayre son anatz & tiratz. Et quant a faict adressar quatre peyrieras per tira son estatz près deldit Belcayre, lors gens au contra ledit castel, &^ talamen les a res- metudas en ordenansa, ainsi que per inirar treclz 8i sarralz, que no sabeii plus que en batalha, car prop de lors eueniicx eran, far ny dire, tau son esbaytz, tan de la res- Et quant lodit conte jove & les deldit sety posta que lor avian faicta, que del monde an saubut que ledit conte de Montfort lor que vesian aqui ajustatz, & y venya tciz cnemic venya an uiig tal secours & compa- les jorns inservir per donar secors aldit "y^) per donar secors a sas gens, losquals conte jove. Totas vegadas los deldit castel eran dins lo castel assetiatz, cascun dels se son estatz afortilz & donatz ordre en deldit sety s'es préparât & abilhat per aten- lor affar, an vist corn lor venian donar dre son enemic, car autra causa no demo- l'assaut, son se nietutz en dcffensa, ses es- ravan ny demandavan. Et quant dementre tre csbaitz en res, ainsin que mostreguen que lasditas gens deldit conte jove se .-ina- Len, & talamen se son deffendulz en a((uel relhavan Si mctian en point, ledit conte de assault, que faictz les an recular. Et adonc Montfort aiu totas sas gens a banyera des- los deldit sety [lesj an encaras plus fort ])legada es vengut ben sarrat & ordenat sus estrectz & sarralz, & l'ayga del Rose lor an las gens deldit conte jove, losquals eran ostada & gardada, & talamen les an sarratz, defforas ladita vila, tenen lodit sety. Et que si non que volen ung solamen no ne adonc que les deldit sety an visles ainsi saubria salhi ny intra, & los vicures lor son venir lors enemicx & corre vers els, adonc coniensatz a falhir, car de part del monde dos valens homes deldit conte jove se ;on no ne poden aver. Et dementre que tôt so partit/ deldit sety ben monlalz & arniatz, dessus se fasia, coma dit es, adonc son & d'autra part eran los dos plus valens ho- IJ.orig. vengudas las novelas deldit sety aldit conte mes & ardilz que fossan en la companya col. 68. de Montfort, & com le comte jove filh deldit conte jove, l'ung apelat Raiiion de deldit conte Ramon ly avia presa sa vila Belaroz, Se l'autre Aymeric de Cayro, & de Belcayre, & era dedins am ung grand contra los corredos deldit conte de Mont- nombre de gens, & grand monde ho tenya fort sou veiigutz, & talamen les an recon- assetiatz sas gens dins lodit castel, en tala tratz, que cascun an botat lor enemic per forma que ung sol ne pot salhir ne intrar'. terra. Et adonc trastostz deldit sety se son Adonc quant ledit conte de Montfort a metutz avan, & contra lors eneiiiix son anatz, la ont an comensat de frapar per 'Cesdei.xdernl«rsparagraphesmnnq.,e.udansG. '^1» vertut & maniera, que Se no fossa cs- ' G. V. 3y8 1-4033; détresse des assUgcs. tada la neyt que les fec despartir, trastota i:3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 124 "~ An ^ An '^ la geii deldit conte de Montfort y foran aldit Belagarda, a assemblât son conseil, demoratz. Per laquai causa es estât forsa a alqual a demostrat & dit, com sesdits totz de se desparti & retirar cascun de homes & dels plus valens qu'el aja son as- son Cartier, al melhor que an poguf. setiatz dins lodit castet, ainsi que cascun Et adonc ledit conte de Montfort s'es pot veser, alsquals no pot donar alcun retirât a Belagarda, la ont tota la neit a secours. Per laquai causa es délibérât de faict far grand gueit, car se dobtava, vesen anar frapar sur ledit sety, ho per mort ho que tôt lo pays ara per lodit conte jove. per vida veser si sesdits homes poyra aver Adonc & quant lo capitany del castel a vist ny recobrar. Et adonc cascun es estât de ainsin lodit affar, & que lordit senhor le son oppinion de far ainsi qu'el a dit & de- conte de Montfort ne les pot secorre ne visât, & adonc cascun s'es.anat mètre en ajudar & delieurar ledit sety, vesen le point lo melhor qu'el an pogut. Et quant grand monde, que y ve totz les jorns inces- son estatz totz acotratz & en point, davant sammen en favor & ajuda deldit conte lor senhor cascun se son vengutz presentar. jove, que no es home que saubessa nom- Et quant lodit conte de Montfort los a brar ne extimar le grand monde que totz vistes ainsin ajustatz, encontinen los a los jours y venyan a son secours de totas metutz en ordenansa, cascun segon son parts, adonc a dict a sos companhos que endreict, car home sage & valent era per an el eran dins lodit castel : « Vos autres, far talas causas, & doas partidas a faictas senhors,vesetz com sem asseliatz ayssi dins de sasditas gens, dont a baillada la pre- lo castel & le grand monde que avem da- niiera a son frayre & a son filh nAmalric. vaut per nos ave se poden, & d'autra part Et adonc an marchât & son tiratz lodit que no poden aver secors ny no poden conte Guy & nAmalric am losdits gens anar, & aussi vista la resposta que nos an devers lodit Belcayre, & al grau so vengutz faicta quanta els nos sem volgutz donar & arribar, an gran so de trompetas & bruit Éd.crig. baillar, per que nos es besoing que nos que an menât a lor veny, & d'autra part es co'i.CÔ. sian fiselz les ungs als autres, tant per arribat aldit grau lodit conte de Montfort vieure que per mory, car nos avem bona & an totas sas gens ben sarrajz & ordenalz, forta plassa per nos tene & deffendre, & ainsi coma gen usitada a tal mestie. Et • d'autra part avem pro vieures encaras per quant es estât arribat aldit gravier, a vistas dos meses seans, & en pro gen per nos sasditas gens del castel, que an agut metut deffendre, per que ieu soy d'oppinion que son estendard a la plus nauta torque fossa nos vendam nostras vidas ben & valenta- en tôt lodit castel, la ont era pint lo leon '. nien, car si lodit conte jove ny sas gens Mais los de ladita vila no s'en curaven nos poden aver ny prendre, nostras ransos gayre, ny may los deldit sety, ny per so no son ja pagadas. Per que vos preguy a ung s'en son excomangutz, car ja eran cascun cascun, que ajas bon coratge sens estre dels prest de las recebre & frapar, si mes- latches ny coars, ny falhir l'ung a l'autre tier era. Et adonc quant lodit conte de per mort ny per vida, & fassam ainsi que Montfort a vista la contenensa de los del- fec Guilhem al Cornas al sety de Aurenca, dit sety & de ladita vila, a faict descargar la ont souffrit tan de pena & tormen per granda quantitat de saumiers & carretas deffendre & gardar la plassa contra sos que menavan, & sas tendas & pabalhos a enemicx. » En aquesta forma & maniera faictas tendre & desplegar per lodit grau, advertitz ledit capitany totas sasditas gens & ung autre seti a metut contra los de que ambel eran dins lodit castel, losquals ladita vila. Et adonc es estât lodit seti per se son deliberatz de se deffendre jusquas a les ungs de deffora, & per les autres de la mort inclusa, davan que se laissar pren- dedins'. Et adonc quant ledit conte de dre per assaut ny autramen. Adonc lodit conte de Montfort, estant , ^-^^^ ^e Montfort portait un lion pour armes. [Note des Bt'ncjictins.] ' G. V. 4034-40J7; premier combat sous Beau- " G. v. 4058-41 33; arrivée de 5imon de Mont- caire, fort sous Beaucaire. An 1216 125 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. î;6 Montfort a vist que no podia far ainsi que volya, a apelat dins son pabalho ben trenta homes dels plus aparens que fossan en sa companya, alsquals a dit & deniostrat coin el es fort malcontent, quant en tal forma ung enfant de quinze ans ly a ostat la Pro- vensa, Avinhon, Tarasco & Belcayre, & d'autra part ly te ses homes assetiatz !k enclauses dins ledit castel de Belcayre, los- quals no pot aver ny lor doua secours. « Per laquai causa cascun de vos se deu ben deliberar de venjar aquel otratge, vist que Éd orig. bafalham per la Gleysa & dreit d'aquela, t. III, ,' •' , 1 col. 7c. per laquai causa cascun y deu enplegar son corps & vida. » Adonc ly a respondut ung fort sage & valen home, apelat per son nom nAlatz' : « Seiihor conte, sapias que ton malvat coratge, & d'autra part ta mal- vada querela nos fara ayssi trastofz mory. Car tu podes tene segur que avan que tu no cobraras Belcayre ny niay tas gens que dins lo castel son, seras vielh & caduc, car Dieu no vol pas sostenir deguna malvastat ny deceptieu. Car be te die, senhor, que encaras que lo conte jove sia enfan de quinze ans, que el es be per te contrastar & sas terras recobrar, car el a bon conseilh & bon secors, ^ ainsi, coma sabes, es de granda parentat, que no lo laissaran point deseretar. Car, senhor, tu sabes ben que ncbot es del rey de Fransa, d'aquel d'An- glaterra, & aussi es cozy de Ricard do Normandia, de Rollant & autres que no lo laissaran pas deseretar. Et por so, senhor, que tu demandas conseilh, ieu lo te voly donar segon mon avis, loqual conseilh es que tôt incontinen trametas de tos homes dels plus aparens devers lodit conte jove, que sia son plaser de te rendre totz tos homes que te te assetiatz dins lodit castel, a vidas salvas 8c lors bagas & arnes, & que si aysso vol fa, tu ly laissaras estar Pro- vensa, Tarasco, Aviniio, Belcayre, ses jamay y demandar res plus. Et sapias, senhor, que si tu no fas en aquesta faisso & maiiyera, janiays tos homes no recobraras, que sera unggrand pecat, si ainsi ios laissasperdre.» Et quant lodit nAlatz agut dit, lo conte de Montfort ly respondet : « Senhor nAlatz, mal me conselhalz, se m'es aviz, car davan ' Ici & partout P. & T. portent Valatz. An 1216 que ieu fessa coma dises, plus Ieu me lais- sariaostarung menbredel corps l'ung après l'autre, ains demorare plustost aqueste sept ans en lo sety. » Et adonc de grand malecia que a aguda, a faictz rompre trastotzs Ios albres que a pogutz trobar, & aysso per far lissas a l'entorn de sondit sety'. Et quanta agudas faictas lasditas lissas, a faict sonar l'assault per prendre ladita vila, car se pensava les prendre al desproveu, coma gen ignoranta, mais el fouc tard al repeiity. Adonc sas gens son estatz prestes inconti- nen, ben armatz & acotratz, & a camy se son metutz, tirant vers ladita vila. Et quant Ios de ladita vila Ios an vistes venir, ne se son de res esbailz, mais s'es aprestat cas- cun per frapar dessus. Et adonc es vengut lodit conte de Montfort, ainsin que ung home enratgiat, cridan 8c menan bruict lo plus gran que jamais home ausis per ung coup, mais les de ladite vila les an talanien ressaubutz, que tuan 8c blessan les ne fan tornar. Et ung dels cavalies deldit conte de Montfort es estât près & retengut per Ios de la vila, loqual cavalie ledit conte de Montfort amava grandamen, loqual se noumava Guillaumes de Bolic, home valen 8c ardit, 8c tôt incontinen lodit conte de Montfort vesen, l'an faict pendre 8c estran- glar en iing olevye, dont lodit conte de Montfort cujet enratgiar de ira. Et adonc s'es reculât ledit conte de Montfort amay sas gens, 8c adonc a assemblât son conseil, la ont a agut cinq ou sieys evesques, 8c grans cops de senhors 8c baros, alsquals a tôt demostrat son affar, corn lodit conte jove am sas gens l'an gectat vilenamen del camy, 8c que ly avian tuât 8c pendu t son home, Si d'autra part ly te dins lodit castel sas gens assetiatz, losquals ne pot aver en deguna faisso ne manyera, per que no sap que pcsca far ny dire. Adonc ly a dit l'eves- que de Nemse : « Senhor, ieu te dise que el te cal prendre passiensa 8c lausarDieu del tôt, 8c aquel qu'es mort es salvat, car es mort al servicy de Dieu 8c al servicy de la sancta gleysa, 8c es mort coma ung martyr. Per so, senhor, no te cal esbayr de res, car i-J.ori§ t 111 Dieu te ajudara. » Et adonc ly a respondut coi. 71'. ' G. V. 4135-4201 ; conseil tenu par le comte de Montfort. 127 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i:8 "" — An ' An '^ iing sage & valeii home, apelat Folcaud de venir tant de secors, son se esbaitz, & Bressi, & a ly dit : " Digas, senhor evesque, adonc an nietiit iing drap nègre a la pointa ont aves vos trobat, ny trobas, que home de una lansa, & sus una tor auta l'an nie- sans confessieu quant mor, sia salvat, si tuda, en demostran a lor senhor que no se niessonja era vertat, vos aurias bon dreit poden plus tener & deffendre. Et ainsin & bona raso de dire so que vos dises, mais que le conte de Montfort regardava sos aqiio no es que ung abuz. » Adonc la plus- homes, losquals eran assetiatz, a vist venir part deldit conseilh es estât de l'oppinieu al long del Roze una grand quantitat de deldit Folcaut. Et adonc ledit conte a faict vayssels totz pies de monde & de chavals, retirar cascun en son cartier, & que per menant le plus grand bruit que jamais aquela neit iassan bon gueyt, & en aquesta home aguessa vist ne ausit, losquals ve- sorta s'en son despartilz, ses far ny con- nian devers Marcelha per donar secors dure aldit conseilh causa que sia de proffit aldit conte jove, filh deldit conte Ramon'. ny de valor'. Et quant ledit conte de Montfort a vist Et quant s'esvengut Icndema, lodit conte vonir tanlas de gens al secors deldit conte jove a iaict dressar sas peyrieras dreif al jove, no quai pas demandar si es estât sety deldit conte de Montfort, & sur ledit niarrit & esbait. Et adonc a faict far ung sety a faict frapar lesdits engins, que aba- boso, so es ung engin, loqual a faict apro- ten & roiipen tolas las barrieras & lissas. priar de la muralha de la vila, am locjual a Dont ledit conte de Montfort es fort esbait, derroquat & metut per terra ung grand mais non fa degtin semblan a sas gens, & quartier de muralha. Mais ja per tant no es talamen esbayt, que no sap que fassa ne se son enbaitz los de ladita vila, mais in- que diga, vist que sasditas gens se enbais- continen an faict ung certan engin, an que sian de ladi(a guorra, & que entre els no an près ledit boso, & dins ladita vila l'an son point d'accord. Et quant lodit conte tirât, bon grat ho mal grat que lodit conte de Montfort a vist abissar & rompre sos de Montfort n'aja agut. pabalhos ik tendas, incontinena faict venir Et dementres que tôt aysso se fasia, au- ïes melhors fusties & mestres que fossan cuns de ladita vila se son apersevutz que en aquel pays, & una gâta lor a devisada & dins la roqua deldit Belcayre y avia de gens faicta far, per tirar contra los de ladita deldit conte de Montfort, per far minar vila. Et quant los de ladita vila an vistes las muralhas. Et adonc ses far aucun sen- far ladita gâta, incontinen an tirât de lors blan, an préparât certana mixtion de sul- peyrieras contra los que la fasian, talamen pre en' podra an forsa estopas, & quant es que tôt ho pessigan ho tuan, talamen que estât préparât tôt lor cas, an metut lo fouc totz los que le fasian, que no es home an lasditas estopas, & la ont eran los que KJ.orig, que se ause trobar en aquel endreit, dont minavan ho an gitat tôt alumat, & talamen col. 71. lodit conte de Montfort ne es plus fort los an subrepreses, que ung tôt sol no es marrit que jamais. Et dementre que tôt so escapat que no sia mort ho brullat. Et dessus se fasia, ainsi que dit es, venguet adonc an faict tirar & destrapar lors pey- ung grand secors aldit conte jove, so es rieras, les ungs dreit aldit sety deldit conte ung apelat Ramond de Montalba, & Sicard de Montfort, les autres contre lo castel, d'Aydia, Guilhem de Belafar, Peyre Bon- que gran piatat era de ho veser, car no ayze, Peyre Lanbet & Guyo de Galabert. es home que se anses trobar aldit seti del- Trastotz aquestes, cascun per son endrect, dit Montfort. Et talamen an fait, que lo an menada una bcla companya de gen ben fouc an metut al plus ault del castel, &: armada & montada, & dins ladita vila de tant son estatz constraintz los deldit castel, Belcayre son infratz am grand bruyt que an que an cridat a lor senhor le cojito de faict a lor intrada. Talamen que quant los Montfort, que no lor es possible de plus que eran dins lodit castel assetiatz an vist ' G. V. 4101-4363 ; nouvelle bataille & conseil tenu par Montfort. l" chronique en prose a hé tente ' G. V. 4354-4473; arrivée de nouveaux secours. ' G. V. 4101-4363 ; nouvelle bataille & conseil ° P. T. &; ce jui indiijue tien a quelle r'fojue An izi6 I2( PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. [3o I tenir & se deffendre, & que forsa lorcs de se rendre, car n'an plus de vieures, & au- tre cop an traicla lor ensenha negra. Et quant lodit conte de Montfort a vista ladita ensenha & a ausit so que disian, es estât niiech désespérât, & de grand ira que a aguda per terra es tombât, coma si fossa mort, & una grand pausa a demorat tôt pasmat. Et quant es estât retornat, incon- tinen a sas gens a cridat que cascun presla- men se ane armar, car per vieure ho per niory sos homes' vol ana secorre, & que contra los de la vila vol ana dona l'assaut, & que y morira ho vieura, ho sas gens re- cobrara. Et adonc quant son estatz prestes, dreit al pech dez Pendutz les a faictz tirar, & aqui les a totz amonestatz & pregatz, que caccun a(|ui se velha portar valen. Et adonc iinida ladita paraula, se son metutz a camy, & ben sarratz & ordenatz dreit a ladita vila son vengutz. Et adonc quand los deldit castel an vist venir lor senhor, an teng\it prepaus de donar l'assaut, son se arir.atz & metutz en poingt, & entre els se son me- tutz en conseilh, que ainsi que lors gens donarian lodit assaut, que adonc els poy- rian salhir fores lodit castel, & a lors gens Iran donar secors, & adonc ainsi que an agut délibérai, an fayt, q-uant es estât hoia de ho far. Et adonc ledit conte de Mont- fort ani totas sasditas gens es vengut assa- Ihir & donar l'assaut, desquais assaultz no castel quant an vistes ainsin lors enemicx, son se retiratz dins lodit castel, & tan se son combatulz de l'autre cartie, que la neit les a faictz despartir & laissar, & adonc se son retiratz de cascun cartier'. Et quant son estatz retiratz coma dit es, & lodit conte de Monfort es estât désarmât, es vengut devers el lodit nAlatz, que dessus es dict, & aldit conte a dit & déclarât com els avian perdudas grans gens a ladita es- carmussa & assaut. Et adonc ledit conte de Montfort es estât tant trist & marrit, que ung sol mot no a pogut dire ny sonar, & en aquela hora denioret ben dos ho très jorns, que non era home que ausessa venir ny se frobar davant el ny sas gens, aytant pauc no se son botgiatz'. Et adonc quant los de ladita vila an vist que lors enemicx no se botgiavau, adonc an fach adressar peyrieras & calabres & autres engins, & talamen y tiran, que no es possible als [de] dedins de endurar lodit as- saut & rompenien de muralhas que lor fan, car no ne saben tanta sarrar ny fermar, com los defforas lor ne rompen. Et quant lodit capitany a vist so que los de la vila lor fasian, a cridat als del sety del conte de Montfort, que no era plus remedy de tenir, car no an res plus per vieure, & an minjat desja la plus grand partida de lors chavals. Et quant los deldit sety an alisit plange & cridar los deldit castel, a ly res- An IZIÛ Ëd.oni', t. 111, col. -ji. se son gayre esbaitz, an los ressaubutz ben pondut ung apelat nAlbert, ly disen, que & valeatamen, ainsi que en tal cas^aperte- no y a remedy de lor donar secors, car los nya de far, & no an pas demorat que ledit de la vila lor donaven tant d'affayres, que conte de Montfort les venguet assalhir, mais son sorti tz déferas ben acotratz & ar- niatz, & lors enemicx an demoratz de pe ferme, losquals son vengutz frapar dessus per tala faysso & manyera, que semblava no saben que far, car neit & jorn les com- baten sens cessar ny averalcun repaus, mes que fassen del melhor que lor sera possi- ble, & que se deffendan ben, car no poden an lodit conte jove trobar alcun bon ac- que tôt le monde deguessa prendre fy. En cord ny appunctamen. Et ausida ladita res- aquela hora talamen se tuavan les ungs les ponsa, ung apelat Ramon de Roquamaura; autres, que no era possible de saber qui « Et las be me aperte a my aysso, car ay avia del melhor per aquela hora. Et adonc laissât mon mestre per veny ayssi, la ont quant los deldit castel, que dessus es dit, an me calra meyssantamen finy mes jorns. » vistes lors gens se combatre, son vengutz Et aussi les autres que an el eran se son salhir ansin que avian enpres, & ainsi que metutz a menar tal dol & marrimen, quo son volgutz salhir, an les cujatz prendre grand pietat era de ho veser ny ausir. totz, car los que tenian assetiat lodit castel no se eran poinct botgiatz per lodit assault ■ g. y. 4476-4394; nouveau combat sous I i"> } ne escarmussa que per lara era, car se do- caire. tavan de so que fouc. Et adonc los deldit ' G. v. 4595-4605, tristesse de Montfort. VIII. ' ~ i3i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i3î ' An An '■^' Et adonc que ledit capitany deldit castel ly aja passada la lansa tôt a travers del '^' a vist ainsi sas gens desconfortatz, a lor corps, îk en terra lo a gitat tôt mort, dont dit : « Senhors, no y aja degun que se donc ledit conte de Montfort es cujat enratgiar IlJ.oiIs. malenconya, mais aja casciin bon coratge. de ira & dol que a agut, quant ainsin a vist <;ol. -ji. Car ieu soy d'oppinion que nos tengam tombar sondit home, loqual amava fort tant que sera possible & jusquas a tan grandamen. Et adonc se son mesclatz les que ajam minjatz nostres chavals, & adonc ungs am les autres, que gran pietat era de quant non aurem res plus per manjar, ieu veser tombar les ungs mortz, les autres soy d'oppinion que nos totz nos armen & blessatz, que om no podia cognoisse ny sa- que nos salhian defforas, & si nos podem ber qui avia del melhor, que podia cascun. salvar que nos salvem, car may val morir Et especialmen lo conte jove, loqual y cra valentamen, que non pas si nos donaven a en persona, que qui l'aguessa vist, adonc nostres enemicx per ne far a lor voluntat'. » n'aguessa pas dit que fossa estât enfant, Et dementre que eran en aqueste parla- tan valentamen combatia. An loqual conte men, an vistes venir los de la vila per lor jove era tousjors a son costat ung valen 8c donar l'assaut, adonc cascun dels s'es anat ardit home, apelat Dragonet, loqual a cri- acotrar per se deffendre, & cascun s'es mes dat a ses gens : « Avant, avant, francz cava- en son loc. Et adonc son veugutz los de lies, frapas cascun de bon coratge, que al la vila ain ung engin apelat la mostela & jorn d'huey totz nostres enemicx moriran l'an luetiida contra lo mur deldit castel. Et & seran desconficx. » Et adonc es entrât adonc quant los de dedins an vista ladita en la batalha ung valen cavalie am totas sas mostela ainsi déjà dins ledit mur, an faict gens, apelat Ramond de Rabastencx, loqual venir lo que avia la chargia de lor artilha- a comensat de cridar : « Tholosa, Provensa, ria, & an ly mostrada ladita mostela. Et Tarasco, Avinho, £• Belcayre. » Et adonc a adonc a presa una granda ola de terra plena comensat le cop le plus fort que no avia de podra, & lo foc a metut dins ladita ola, de tôt le jour, & si no fossa estada la neyt & la ont €ra ladita mostela l'a gilada, & ta- que les a faictz despartir & retirar, les laiuen a faict que ladita mostela a alacuda ungs ho les autres aguessan adonc presa eu ledit fouc, laquala s'es cramada la plus- fy. Et adonc en se retiran, las gens deldit part, talamen que pro an agut a far los do conte de Montfort an rccobrat lo corps ladita vila a la amortir. Et adonc quant deldit Philipot, que dessus es dit, per lo los deldit castel an vista ainsi ardre & cra- far ensebelUr & entcrrar, ainsi que aper- mar ladita mostela, son se comensatz a tenya a ung ta! personatge'. deffendre contra los que lor donavan l'as- Et quant son estalz retiratz de cascun saut, talamen que pro ne son demoratz de cartie, ainsi que dit es, lo conte de Mont- mortz & de blessatz d'aquelz de ladita vila, fort a faict venir devers el ben trenta cinq Jk tal bruit fan, que los del conte de Mont- ho trenta sieys dels plus privatzque aguessa, fort les an ausitz, & adonc an regardât de- & adonc lor a dit & demostrat la grand vers ledit castel, & an vistes ses homes cjue perda que a faicta, tant de lors gens que se deffendian ben & valentamen. Adonc a. autras causas, & aussi com no es possible fayt sonar trompetas, & sas gens a faictas de aver ladita vila de Belcayre ny de re- aniiar per anar secorir los deldit castel, & cobrar sos homes, losquals son asseliatz quant son estatz armatz, dreit a ladita vila dins loditcastel, & que cascun ne diga son; son anatz. Et adonc s'es avansat ung valen aviz, com se deu governar. Et adonc ly a' home d'aquelz del conte de Montfort, ape- respondut ung apelat Folcaud : « Senhor, lat Philipot, a l'encontra delqual es sortit ieu vos dire que farem per mon conseilh. ung autre valen home apelat Geiauld de Nos estarem quatre ho cinq jorns ben sar- Belafar, ik talamen se son recontratz, que rats & menbrats, sens nos botjar ny far per aubert ny armadura que ledit Philipot senblan de res, com si n'ausavan plus nos portes, no a restât que lodit de Belafar uo ' G. V. 4674-4727;'noiiveavi cornbnt sous Beau- ' G. V. 45CÛ-4673; plaintes des assiégés, cnire. An 1216 i33 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ï34 Éd.orig. t. III. col. 75. meure ny botjar. Et quant aurem estât Moiitfort es estât retirât, & agiida vista sa coma dit es, ung jorn qu'elz no se dobta ran de res, nos farem mètre cent homes davan jorn, dels plus valens homes que l'om poyra triar ne causir, entre lo castel & lo portai, & peys quant se vendra sus que lo jorn s'esclairara, nos los irem as- salhir & donar l'assaut & aisso per lo portai de las lissas. Et adonc cascuu dels voldran anar aldit portai per lo gardar & deffendre, & no se gardaran point de la enbosca que dessus, & adoncquas nos nos conbatrem an elz, nous faran senblan de recular en arrier, par los attirar eutr'a nous. Et ainsi que els seran salitz per frapar subre nos, ladila eubosqua sortira de son loc, & per darre dins ladita vila se metran, & en aquesta faysso nos los enclaurem, & la- dita vila gasanharem. Et si cas es que nos no pescam veny a nostra ententa, ieu soy d'oppinion que après tachem de far ([ual- que appunctamen am lodit conte jove & sas gens. » Et so dit, totz son estatz de son oppinion. Et adonc a dit lo frayre deldit conte de Moutfort : « Senhor, ieu soy d'op- pinion que sens plus prohmgar ny atten- dre, que om meta a neyt ladita enbosca, & que al plus mati l'om les assalha, & que om fassa ainsi que a dit lodit Folcaut. » Et adonc encontinen son estatz elegitz los cent homes que dessus es dit per ladita en- bosca, & la ont era estât déterminât se son anatz mètre & demora jusquas que l'hora assigiiada fossa venguda. Et quant s'es ven- gut le mati que es estât jorn, ledit conte de Monf'ort es estât armât & sas gens drect granda perda de gens, es estât fort malen- coiiyos & corrossat, & adonc a assemblât son conselh, per veser que dévia far, vist son grand nialeur, & que a son entrepresa avia falhit, & que avia perduda sa gen, speciallamen de la melhora, car avia per- dutz los cent cavalies que avian faictz en- boscar. Adonc ly a respondut & dit sondit frayre : « Ieu no vesi autre remedy, mes que vos trametas devers lodit conte jove, que si el vos vol rendre vostres homes que el te assetiatz, que vos ly laissares Provensa, Avinho, Tarasco & Belcayre. Et adonc si vostras gens vos vol rendre, vos levares vostre sety, & drect aldit Tholosa von ires, & tout quant que y poyres troba que ho prengas, sans y laissar causa que sia, & aysso per avergen per vos donar secors. Et adonc poyres veny per desa, & poyres re- cobra tôt lo pays que lodit conte jove vos te, so es Provensa, Marcelha, Avinho, Ta- rasco & Belcayre, & totz aquelz que vos son estatz traydos, ny lodit conte jove an metut dins lodit Belcayre, adonc poyres far penjar & stranglar. » Et adonc a res- pondut ung autre aldit conte, frayre deldit conte de Montfort, & a dit : « Senhor, vos devisas fort be, ieu me dobti que anara tôt autramen que vos disetz, car los de la vila no vos an en res offendut ny faict tort, si els an metut lor senhor natural dins lodit Belcayre, carsagramen faict per forsa jamay. no se poga tenir. Per laquala causa els son & deven estre desencusatz, car promessa faicta per forsa no deu point aver de loc, aldit portai son anatz assalhir, ainsi que car qui autra terra pren & conquesta a enpres era, la ont de prima arribada lodit portai an gasanhat. Et adonc se son metutz a cridar, Montfort, Montfort, & dins ladita vila son volgutz intrar, & valentamen re- boutatz, & talamen an faict que de ladita vila les au gitatz & reculatz, car be se dob- tavan de so que fouc, mais estan ben avi- satz & fasian bon gait, & talamen les an cassatz, que tuan, blessan,& les ne menan, car qui aguessa vist frapar & batre los deldit Belcayre, no vit jamais plus valenta tort & sens dreit, no vol Dieu que se man- tenha. Car be ho podes cognoisse, que Dieu es contra vos, car los dedins fan bona chera, & nos al contrary. Per que me sem- bla, senhor, que am lodit conte jove qual- que appunctamen deves far. » Et quant lodit conte de Montfort aguet escolat so que aquest Huguet deLassi agut dit, ly a respondut : i' Vous avez faictas de glandas demostratieus, mais ieu vos jury Dieu & totz los sainctz, que no sera pas gen. Et al regard d'aquelz que eran en la- tôt so que vos pensatz, que davant que me dita eubosqua, foren talamen sobrepreses, vejatz a Castelnau ny may [a] Montréal, que ung tôt sol no ne scapet, que no fossa ieu cobraray Belcayre, amay totas mas gens près ho tuât. Et adonc que lodit conte de que son dedins lo caslel. « Et adonc ly a An \2l6 An 1216 i3; PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i36 respondut nAlatz, que dessus es noumat : lasditas letras, a ausit quant lodit conte « Senhor, aras pot be cascun dire, que de Moutfort se recomandava a el, ainsin fort avez noble coratge, quant ainsi deli- que lodit messatgier ly a dit, & adouc lodit beras de recobra la vila, amay tas gsns que Dragonet s'es retirât devers lodit conte dedins so. Per que, senhor, ieu soy d'op- pinion que ajam prou vy & vitalha, car be vos promety ieu, que avans que vos ajas faict tout so que dises, que nos tendram ayssi Pascas, Pantacosta, aniay Nadal, » Et adonc a respondut sus aysso lodit frayre deldit conte de Montfort, & a ly dit : c Mon frayre, ieu cognoissi ben que totaaquesta gen se onanjan, per que ieu soy d'oppi- nion, que si vos podes troba qualque bon appunctamen am lodit conte jove, que vos lo prengas, & que vos recobres vostras gens, si possible es. » Et ainsi que tenian lodit conseilh, es jove & SOS baros & senhors, alsquals a dit & deniostrat com lodit conte de Montfort ly a trametudas sas letras & messatge, de- niandan per aquelas, que lo bon plaser sia deldit conte jove & sos baros, ly rendre & delieurar sasditas gens que dins lo castel son assetiatz, & aysso a vida salva & lors bagas. Et si l'on les ly rend & bayla incon- tinen, fara levar ledit sety que te, & s'en ira am totas sas gens, & aussi ly laissara totas las plassas, vilas & senhorias dessus declaradas & dictas. Et adonc es estada faicta resposta aldit messatgier, que s'en torne devers son sen- vengut & arribat ung d'aquelz que eran hor lo conte de Montfort, ly dire que si el EJ.orig, t. III, col, 7Û. dins lodit castel enbaratz, ioqual era esca- pat per qualque manyera, loqual a dit & demostrat aldit conte de Montfort, com M los que eran dins lodit castel te manden qu'els no poden plus tener ny enparar. Car très jorns a que no an manjat causa que sia, car no au pa ny carn, car an manjntz totz lors chavals, car ung sol no ne an lais- sât que no lo ajeu minjat, losquals son niay mortz que vieus, car amen may morir de fam que rendre la plassa ses ton voler. Car no a pas enquara una hora que ieu ne soy salhit, & qui me donaria aras tôt lo monde, ieu no voldra pas estre dedins. » Et adonc que ledit conte & son conseilli an ausit so que le dessus lor a dit & con- tât, ne y a agut home que no aja sospirat. Et adonc cascun s'es près a dire : « Senhor, cascun de nos te prega que no velhas ainsi laissa perdre tas gens, mas que prestamen fay escrieure tas letras, & trametre las al- vol far en la forma & manyera qu'el a tra- nietut per sas letras, & que lodit sety fassa levar, lodit conte jove sera content per honorde noblessa, de laissar salhir &anar los deldit castel, lors vidas salvas tant sola- men,sens res ne trayre ne emportar sinon lors corps tant solamen. Adonc lodit raessatgie, ausida la responsa deldit conte jove & de son conseilh, s'en es tornat, & ladifa resposta a dicta & de— clarada a son senhor. Et adonc lodit conte de Montfort a faict anar abatre tendas & pabalhos, & ledit sety a faict levar & sas gens deslotgiar, & son camy a près devers ledit Tolosa. Et adonc a faict ensenha de pax alz deldit castel, dont ne son estatz fort joyoses, car paour avian de mourir lay de fam. Adonc lo conte de Montfort a faict aprestar cinq ou sieys des plus aparens de sa companya, entre losquals era son dit conte jove, que sia son plaser de te ren- frayre, & aldit conte jove les a trametutz dre & baillar tasditas gens, ainsi que autre cop per nos es estât dit. » Adonc lodit conte de Montfort ausen ainsi sasditas gens, a faict scrieure sasditas letras aldit conte jove, contenen ainsi que dessus es estât dit & délibérât, & a ung valen & sage home las an bailladas per las portar aldit conte jove dins laditavila. Lo- qual s'es adressât a ung appellat Dragonet, loqual governava lodit conte jove per lara. per assegurar sasditas gens, ainsi que ap- punctat era & dit. Et quant losdits mes- satgiers son estatz arribatz devers lodit conte jove & sos baros, après salutation faicta per losdictz messatgiers, an dit & de- mostrat la causa per laquala venian aqui, & com lor senhor le conte de Montfort avia faict levar son sety, & sasditas gens comensadas a anar, justa lodit accordy & appunctamen, per el & sos baros accordât, An Et adonc quant lodit Dragonet a vistas & aysso en lor mostran la poyssansa per An iîi6 LJ.orig. t. 111, col. 77. 107 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i38 lodit conte de Montfort a els donada & concedida en aquela causa, ainsi que si el meteys y era en persona, & que son plaser fossa justa lodit appunctamen de rendre & baillar sasditas gens, ainsi que dit era & appunctat. Et tôt so dit, adonc son estatz grandaraen arreculitz per ledit conte jove & SOS baros. Et après lor réception, lodit conte iove a trametut am losdits messat- causa lor venya far. Et adonc an assemblât lor conseilh, la ont es estât délibérât & concluz, que la pluspart de la gen de be & d'aparensa ly salyan davant per le arre- cuillir, & per veser qu'es la causa que ainsi ve armât & ordenat contra ladita vila. So que fouc faict, & aladonc se son nietutz a caniy per anar recebre lodit senhor, &. après la salutation faicta, l'ung duls plus giers ung grand tast de gens per prendre aparens & le plus grand de totz ly a dich : ledit castel, & ne traire les que dedins « Senhor, nos estan fort esbaitz per quala eran & aussi per gardar que no ne porten causa venes ainsin armât a banyera desple- rès que sia. Et adonc son vengutz dins gada vei-s nos autres. Car, senhor, vos po- lodit castel, & al capitany an dit que salhi- des ben pensar & saber que la vila vostra guessa fora am totas sas gens, & que res es, de laquala, amay de nos, podes far a que sia no ne porten sinon lors abilha- vostrc plaser & voluntat. Per que vos no mens tant solamen. So que an faict, & son quai mena tala armada per intrar dins la- estalz fort joyoses, & son se arreculitz les ungs les autres, & adonc son anatz devers lodit conte jove, & coiigiet an près del, en lo remercian for grandamen, & adonc son anatz devers lor senhor, la ont son estatz grandamen reculitz & ben vengutz de ung casciin '. Et adonc ledit conte de Montfort a faict trossar & cargar tôt son bagatge, & dreit aldit Tholosa son vengulz, & a Montgis- card es arribat, la ont a sejornat ung gran temps, car grandamen era las, amay sas gens, tant que plus no podia estre. Ledit dita vila, car a vos métis fares mal & do- matge, quant la vila gastares ny folarcs, car vos nos devrias gardar 8c deffendre en- vers totz & contra totz'. >> Adonc a respondut lodit conte de Mont- fort alsdits de Tholosa : « Senhors, plas- sia ho no plassia als de Tholosa, ieu in- trare an armada ho ses armada dins ladita vila, & ainsi que me playra de far. Car no me fisi point de la vila, ny may de la gen que y es. Car totz avez intelligensa am los de Belcayre, car jamay 110 me aves amat, car totz avez sagramen al conte Ramon, conte jove a prcsa la possession deldit cas- amay a son filh lo conte jove. Per que vos tel de Belcayre, ont a trobada granda ar- jury que jamay l'arnes de dessus no me tilharia 8c autras causas, dont grandamen partira, que ieu no aja ostafges de la vila, es estât joyos de so que dins lodit castel a trobat. Et adonc son estatz averti tz los ha- bitans deldit Tholosa comen lodit conte de Montfort era a Monfgiscard, 8c venya de- vers els". Et adonc ledit conte de Montfort, quant an agut sejornat per alcun temps aldit Montgiscard, es s'en partit ung bon matin, 8c devers lodit Tholosa sasditas gens a faic- tas marchar ben armatz 8c en bêla orde- nansa, ainsi que si volian intrar on batalha a banyera desplegada. De laquai causa los deldit Tholosa son estatz incontinen aver- titz, 8c se son fort dottatz, que qualque 8c aysso dels melhors 8c plus grans que y sian '. » Et adonc quant losdits habitans, que eran anatz a l'endavan, an ausit ainsi parla lodit conte, son estatz ben esbaytz, 8c non sans causa, 8c aladonc ly a respondut l'ung de aquels : « Senhor, si vos platz,ajatz piatat de la vila 8c dels habitans que en aquela son, 8c no los volhialz point destruire, ainsin que s'es délibérât de far. Car no avcm tort ny colpa de so que dises deldit Belcayre, ny despuey que a tu avem faict sagramen, nos no avem sagramen autre que a tu, ny vokm aver. Et per ainsi, senhor, An I ZIÛ h'd.orig, t. 111, col. -'■. ' G. ▼. 4728-4964; fin du siège de Beaucniie. ' Peut-élre cette dernière plirnse est-elle tout simplement un titre inséré par le copiste dans le corps du texte. [A. M.] ' G. V. 4965-5oo3; retour de Montfort i Tou- louse. 'G. V. 5oo4-5oi7j apostrophe du comte de Montfort. An 1216 189 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 140 auras piatat de la paura vila, car quant l'auras destruita, tu meteys te destruyras. » Et adonc lor a respondut qu'el sabia be tôt lo contrary '. Adonc s'es metut avan & a presa la pa- raula ung vallent home d'aquelz deldit conte de Montfort, apelat per son nom nAlatz, loqual es dessus iiouniat, & aldit conte de Montfort a dit & demostrat : losa, en ly diseji que tant pauc no lo aiiia- van, sinon que per forsa, & que no ly laisse res si ung cop es dedins la vila, mais que prenga & bes & gens tant que ne poyra aver ne atcner, car el es d'aquela oppinioii. Car sapchas, senhor, que si no fases ainsi, que tart seres al repentir. Et adonc lodit conte de Monffort es de- niorat & arrestat al conseil deldit evesque, An ■ 2l6 « Senhor, si vos platz, vos amitigaretz vos- & aysso entre els dos tant solamen, que tre coratge, car si vos fasias so que vos di- ses, vos farias mal, & tôt lo monde vos en sauria mal grad , & vos ne sérias granda- men blasniat. Car vos sabes be, senhor, que quant vos aurias perduda tota la terra au- tra, an ladita vila sérias bastant" de la re- cobrar, & d'autra part, vos veses ben com losdits habitans vos son vengutz recuUir a l'endavan, c(ue no es pas sinhal que vos velhan mal. Per que, senhor, vos les devez gardar & preservnr de tôt mal & dangier envers totz & contra totz'. » Et adonc a respondut lodit conte de home del monde plus no y saubet en lodit conseilh. Et adonc s'es partit lodit evesque deldit conte de Montfort, & a ly dit quel s'en anava davant aldit Tholosa per far salhir tôt lo poble al davant del. « Et aysso affin, senhor, que vos les posquas pren- dre & saysir, que no farias dins la vila '. » Et adonc s'es partit lodit evesque deldit conte, & dreit a ladita vila es vengut & arribat. Et quant es estât repausat, a faict venir la pluspart dels habitans devers el, alsquals a dit & demostrat com lodit conte de Montfort es fort corrossat contra els. Montfort, que d'aquo no ne calya plus & aysso a causa d'alcuns lengatges & faix parla, car el era délibérât ho far aiiisin que dit ho avia. Et adonc fec prendre & esfacar totz los que eran salitz de la vila a son davant, losqualz fec lyar & stacar & menar al castel Narbones. Et adonc ly a dit son frayre le conte Guy : h Mon frayre, vos no fares pas aytal, si creyre me voles, mais vec vos ayssi que poyres far, & aysso ses grevar ny far domatge a la vila que grand sia. Vos prendres dels habitans d'aquela de lors bes la quarta partida ho la quiiita, & aysso ses le prendre ny mal tracfar, & per ainsi me sembla que ne les greveres point, tant com voles far, per aver gen d'armas. Dont aures pro aur & argen per anar recobrar Belcayre & les autras terras, que los enemicz vos an osta- das '. » Et adonc a parlât l'evesque de Tholosa, que dessus es noumat, & aysso a ly dit & faict entendre, que el fassa & acabe de far en ayssi qu'el a délibérât de far deldit Tho- ' G. V. 5oi8-5o2(5) réponse des Toulousains. ° T. pro fort. ' G. V. 5o3o-5o34j paroles de Alain de Rouci, ^ G. V. 5o34-5o59j réponse du comte à Alain & paroles de Gui de Montfort. reporlz que ly son estatz faictz. Totas ve- gadas, el & d'autres ly an demostrat lo con- trary, & que per ainsi el séria d'oppinion per melhor gasanhar sa grassia, que cascun ly ane a l'endavan, & salhan defforas ladita vila per le anar arrecullir. Laquala causa & persuasion fasia lodit evesque pergranda trahiso, ainsi que entrepres avia am lodit conte de Montfort, coma dit es dessus. Et adonc lodit paure poble se fisan de las pa- raulas de lor evesque, se son preses grans & petitz qui may podiau anar a l'endavan deldit conte de Montfort, & talamen que tota ladita vila no y avia ny y demoret coma res de poble. Et adonc, ainsi que ledit poble salhia per anar a l'endevan del- dit conte, sas gens intravan filla a fiUa, & ainsin que ledit poble venya ny arribava devers ledit conte, les fasia prendre & liar, ainsi que enpres era entre ledit conte & evesque. Et adonc ny a agut alcuns, que quant an vist le faict qu'om los fasia pren- dre & estacar, son se metutz a retour de- ' Ces deux paragraphes ne sont pas représentés dans la rédaction en vers, qui contient en plus un discours de Maître Robert (v. 5o6o-5o68), que l'abréviateur n'a pas employé. [A. M.] Éd.orig, t. m, col. 79. An I2iâ 141 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 142 vers lodit Tholosa, & a totz los que ra- contravan disan lodit cas com era, & que cascuii penses de s'en retornar, car trahitz & vendutz eran. Et adonc qui aguessa vist retornar & retrayre ledit poble, & vista la furor d'aquel, fora estât enbayt". Et adonc quant lodit poble es estât reti- rât dins ladita vila, an trobat que lodit evesque an las gens que intratz eran del- dit conte, avian déjà pilhada & raubada la plus gran partida de ladita vila, violadas feranas & filhas tantas, que gran pietat era de bo veser, lo mal que lodit evesque fec iar en pauqua hora dins lodit Tholosa. Et quant lodit poble a vist & conogut lagranda trahiso & mal que om lor a faict, son se dcliberatz de rebellar & se delïendre aldit conte de Monttore, vist tôt so dessus. Et de faict se son armatz al melhor que an pogut 8c lotz ajustatz, la ont son estatz ung fresque grand monde. Et adonc que sou estatz arnialz, coma dit es, an faict.TS grandas 8t fortas barrieras per las carrieras & quautos de' ladita vila, & aysso de gros- sas (listas & pipas & aulras causas en so apertenen. Et quant las gens del conte de Montfort an vist ainsin armar las gens de ladita vila, & vistas las graiis barrieras que an faictas, so lor vol;:;utz anar donar & l'rapar dessus. Adonc quant los de ladita vila an vistes venir lors enemicx contra els, so lor vengutz a l'endavan, non pas coma gen rasonabla, mais coma lyons afa- malz & ravijoses, car mais amavau morir que vieure en tala oppressa, Si talamen an irapat sur lors enemicx, que tuan & blas- san les an faictz recular. Car no era possi- ble als de Montfort de supportar las grans armas que ledit poble fasia, & lalamen an faict que an fiiita les an metiitz vers le caslel Narbones, ont se son retiratz'. Et adonc es arribat dins lodit Tholousa le conte Guy, frayre del conte de Mont- fort, am una granda companya per prendre lotgis. Et ainsi que es estât intrat & a visia ladita escarmussa, a volgut ajudar & se- corre sas gens ho de sondit frayre, mais a el es estât forsa de fugir coma les autres devant dictz, ont ne so pro demoratz aqui que mortz, que nafratzd'aquelz deldit conte & de sondit frayre, & talamen les an cas- satz que no saben que far ny ontse rettrar, aytal les tuavan que pausses ne escapavan, & y fossa demorat ledit evesque, si no fos que se retiret dins lodit castel Narbones'. Et dementre que tout so dessus se fasia, ledit conte de Montfort es arribat & re- paiisat dins ladita vila am totz les priso- nyes que preses avia, & dins ledit castel Narbones s'es retirât, & lesdiclz prisonyers y a nietutz & tengutz. Adonc ly es estât dit & contât tôt so dessus, 8c com los de la vila se son rcbellatz, 8c grans cops de sas gens tuatz 8c blessats, talamen an faict, que ny a home que se ause trobar per la vila ny anar. Et quant lodit conte a ausit tôt so dessus, es se pensât enratgiar de despiech que ne a agut. Et adonc a mandat a sas gens que cascun se arme tôt presta- nien, que on ane mettre le foc per tota la vila, talamen que tôt sia mes a foc 8c sang, que no y demore res que sia, que tôt no sia tuât ho bruUat. Et adonc quant lasdilas gens deldit conte de Montfort an ausit le mandamen deldit senhor, tout incoiUinen les ungs son imatz mètre le fouc a Sainct Remesy, les autres a Jotz-Aygas, les autres a la plassa de Sainct Estephe, la ont a aguda granda bataria en- tre las gens de ladita vila 8c las gens deldit conte, talamen que les an faictz retirar dins la gleysa de Sainct Estefe 8c a la tor Mascaro% dins la niaiso deldit evesque, 8c aldit foc an donat ordre de l'escantir 8c amortir. Et quant ledit fouc es estât escan- tit, adonc les de la vila an faictas grandas trincadas 8c barradas per contrastar am lors enemicx, &: talamen se son afbrtitz 8c reforsatz 8c près coratge, que una partida de lors enemicx an faictz retirar dins la mayso dcl conte de Cumenge, la ont les de la vila les son anatz sercar 8c gitar de la- dita maiso, mal a lor profiech. Et adonc quant ledit conte a vist 8c ausit que en tala forma los de la vila ly tractavan sas gens, es salit deldit castel Narbones am ung tast de gens, 8c drect al long dî Sanctas Car- bas es vengut, la ont son vengutz al secors An J2l6 t.lil, cul. Ho. ' G. V. 5069-5094) trahison de Folquet. ' G. Y. 5095 & Juiv. i combnt dans Toulouse. ' Ce paragraphe manque dans G. " P. Mascazo. An 1216 143 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 144 deldit conte los que eraii dins ladifa gleysa de Sanct Estephe & tor de Mascaro & dins la maiso deldit evesque, & aussi es vengut a secors ais de ladita vila devers la Croix Garanho, & talamen se son aqui mesclatz & rencontratz, que gran piatat era de veser los que tombavan mortz & blassatz. Et talamen an faict los de ladita vila, que forsa es estât aldit conte de Montfort & a sas gens de se retirar dins ladita gleysa de Sanct Estephe, car no es home que creguessa so que los de la vila fasian, peys que ung cop foguen acarnatz & amalatz. Car aytant amavan morir coma vieure, vist so que lodit conte lor fasia & avia faict per davan sans causa. Et adonc que ledit conte es estât retirât dins ladita gleysa, es estât tant corrossat quant aytal l'avian desconfit & faict retirar doas vegadas per aquel jorn, & adonc es estât délibérât per els de anar assalhir los qu'eran a la porta Sardana, & que laisse» estar les autres, & son se tiratz drect a la porta Sardana. Mais s'elz eran estafz ben ressaubutz per los de Sanctas Carbas, enca- ras foren melhor ressaubutz per los de la- dita porta Sardana, & talamen les an re- culitz a lor venir, que pro ne son demoratz tan de mortz que de blassatz, dont es es- tât forsa aldit conte de s'en torna de la ont era partit, a sa grand confusion. Et après tôt so dessus & que ledit conte s'es estât retirât dins lo castel Narbones, a faictz venir fotz los que dins lodit castel eran prisonyes, lor disen que si els no ly renden la vila, que totz sans n'espranhar cap, fara morir & ostar lors caps. Dont grandamen se son esbaitz entre els, car no era pas en lor poyssansa de far so que lo- dit conte volia, car la vila era tant enma- lignada', que no era home que ne pog\ies estre mestre ny senhor, car ledit conte les avia tan & tariblamen enmalitz, que au- tant volian morir en se deffenden que vieure, ainsi que ledit conte de Montfort les tractava ny avia tractatz". ' P. malida. — La fin Au paragraphe manque dans T. [A. M.] ' Le récit du combat dans les rues de Toulouse est assez différent dans G & remplit les vers 5oç)5 à 5io3> Et adonc que ledit evesque, [que] dessus es dit, s'es avisât d'une granda & perversa trahiso, per decebre les habitans de ladita vila. Et adonc s'es partit & yssit del castel Narbones, & dreit a l'abat de Sanct Sarny s'en es anat, loqual abat era de la septa & consorssia deldit conte de Montfort. Et quant fotz dos son estafz ajustatz, son se niefutz a anar per la vila, & an comensat a dire als ungs &c als autres, coni le conselh a dit & demostrat aldit conte de Montfort, comen el no fasia pas ben de ainsin preci- pitar la vila, ny la pilhar, ny raubar, ny aussi de tene les habitans prisonyers, ain- sin que fasia, dont ledit conte se repenfia grandamen de aver faict. Mais tant y avia, que si la comuna vol laissar aquel bruyt & se retornar aldit conte, el es content de los perdona, & quictar tôt so que es estât faict entre en aquela hora. Et aussi si els volen haylar tôt l'arnes & armadura que els an dins ladita vila aldit conte, & aussi totas las tors, el sera conten de laissar anar los que te prisonyers dins lodit castel Nar- bones, ses prendre res de home ny famna, ains fara retornar tôt so que es estât près jusquas a una malha, & que d'aras en avan viscan totz en bona pax ik union. Et que si aysso volen far, el & lodit abat lor seran tengutz de so que d'icy en avan els per- dran'. Et autramen si no fan aquo, lodit conte & conseil a délibérât de far morir de mala mort totz los que tenen prisonyers dins lodit castel, desquais la major parfida cran dez mazors & dez plus grans, losqiials eran ben cent ho quatrevingtz homes pri- sonyers, ben aparentatz en ladita vila. Per laquala causa eran plus marrilz que per autra, que paour avian que ledit conte fessa morir losdits dessus per sa malessia, si refudavan lodit appunctamen. Et adonc se son mes en conseilh sus aysso, per veser que devian far, les ungs refudavan' lodit appunctamen, les autres no, car se dottavan de so que après lor avenguet, car totz jorns ledit evesque les avia dessebutz & trahitz, ainsi que fec aquel cop. Mais après contradition & plusors anadas & vengudas, & aysso a causa dels- ' P. prendran. " P. laissavan. An Kd.orlg t. III, col. 81. An 1216 143 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 146 dits prisoiiyers, fouc dit & concluz, qu'elz a camy am totz sos barons & gens, & de- eran contens de far de point en point vers ladita mayso es tirât & anat, la ont ainsi que lodit evesque & abat aviaii dit & son vengutz d'autre Cartier los habitans de tractât, proveu que lodit conte alargaria ladita vila, tant grans que petitz. Et quant losdifs prisonyers, & laissaria anar saufz, son estatz ajustatz d'ung cartie & d'autre, condufz & segurs, coma dit era. Et adonc adonc a presa 1* paraula l'abat de Sainct es estada tornada la resposta per losdits Sarny, & alsdits habitans a comensat a dire : habitans alsdits evesque & abat, en la forma « Senhors habitans deTholosa, monsenhor & manyera que dit es dessus. lo conte que ayssi es vos a fach ayssi ajus- Et quant lodit evesque & abat an ausida far totz ensemble, & aysso per aver pax la responsa delsdits habitans, lor a dit que & union d'aras en avant ensemble, ainsi may valria melhor anar assegurar lodit ap- que monsenhor l'evesque Folquet vos a punc'amen am lodit conte de Montfort & dit & déclarât, loqual a presa una gran- son conseilh, & aysso per lo be de la vila dissima pena de far lodit appunctamen. & dels, & que peys lor retornarian la res- Et per ainsi quai que vos autres déclares & posta de tôt so que faict aura. Et adonc es digas, si voles tene per faict tôt so que n'es partit dels, & dreict aldit conte de Mont- estât dit & déclarât. » Et quant lodit abat fort s'en es anat, loqual era dins lodit cas- aguda finida la paraula, totz les habitans tel Narbones, & tôt so que a agut faict ne tractât am losdits habitans a dit & referit aldit conte de Montfort de point en point, dont lodit conte es estât grandamen joyos, & n'a saubut ung fresque bon grat aldit an cridat a una vox, qu'elz erau contens de tene per faict & volian que valguessa & tenguessa en ladita forma que dit era, ny ledit evesque avia faict & dit, sans falhir de res. Et adonc lor a respondut lodit abat, evesque, & l'en a fort amat, car home sub- que monsenhor lo conte ly fasia dire, que til era quant se volia. Et adonc es estât si ny avia degun que no se volguessa fisar entrepres entre els dos, qu'el s'en retor- del ny de son appunctamen, qu'el ly dona- nara devers ladita comuna & habitans, lor ria congiet & salconduict, per s'en ana la dire & declarar corn lodit conte, amay totz ont bon luy semblaria ny voldria, & als sos baros son contens deldit appunctamen que demorarian no lor sera ostat ny presa en la forma & manyera qu'es estât dit en- causa que sia, non pas la valor de ung tre els de lo passar, & que per plus graiida denye. « Et quant lodit conte ho voldra far, affermetat & asseguransa, vol que ledit trastotz nos autres ly serian a l'encontra appunctamen sia passât & déclarât dins la per vos gardar & deffendre, car aytal nos mayso comunal, ausen tôt lo inonde. « Et a promes & jurât, exceptât ung que n'y a, per ainsin dema de maty monsenhor lo qu'es gran apparentât, loqual a faict alcu- contc am sos baros se trobara en ladita maiso comunal, la ont totz les habitans vos trobares, & vostres arnezes, ainsin que es estât dit, y portares, 8t la sera passât de tôt en tôt lodit appunctamen. » Adonc cascun dels habitans son estatz ben joyoses, spe- ran de aver pax, & aussi de recobrar lors aniicx & parens c[ue ledit conte de Mont- fort tcnya prisonyers. Et adonc quant s'es vcngut que lodit evesque a agut, ainsin nas causas contra lodit conte, a([ucl a exceptât deldit appunctamen, mais se s'en vol anar, aura son salconduict per s'en anar, la ont bon luy sembiara ny voldra. » Et adonc a respondut ung apelat nAyme- ric : « Senhors, ieu vesi ben que ieu soy aquel que es exceptât ; totas velz m'en amy may anar, que demorar ayssi. n Et adonc ly a dit ung de las gens deldit conte, que fara que sage de s'en anar, & vuydar le liJ.orin. \. m col. 82. que dit es, persuadifz & dessebufz losdits plustost que poyra sans ponhar plus, & habitans, es s'en retornat devers lodit conte adonc s'en es partit d'encontinen. Et quant aldit castcl Narbones. Et quant s'es vengut tout so dessus es estât faict, 8c lodit ap- al plus niati, ledit conte a faict mètre en punctamen passât, adonc lodit conte a faict point & armar totas sas gens, & aysso le prendre & saysir tôt l'arnes que losdits plus sccretament que a pogut, & quant son habitans avian portatz, ainsi que era estât estatz totz prestes, ledit conte s'es metut dit & déclarât, &: aussi lasditas tors de for- An I 216 An 1216 147 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 148' Éd.orig. t. III. col. 83. taressns de ladita vlla,8£ per tôt a faict mè- tre bonas ganiisos de sas gens. Et adonc que a agut lodit ariies & fortarcssas, no vie jamais home la plus grand trahiso que fouc adonc faicta, car no layssavan home que no fossa lyat & près & metut en priso, autramen, de Dieu & del monde gansaras aver reproche. Car si tu, senhor, destru- sisses & perdes Tholosa, jamais tala perda no fec home al monde, coma tu faras, dont seras tard al repenti. « Et adonc es vengut ung autre, per loqual An \ii6 grand pietat era de veser lo mal que adonc lodit conte se governava, loqual s'apelava fasian las gens deldit conte de Montfort. per son nom Luquas, loqual a dit aldit Et en aquesta faysso foren trahi tz & des- conte : « Senhor conte, tu devez far so que saubutz per lodit eves([ue & abat losdits as délibérât de far, car per home ny fama habitans de Tholosa'. que te diga lo contrary, no devez arrestar Et quant lodit conte de Montfort agut de far ton vole, mais deves aquel far sens ainsin preses les paubres habitans & ten- gutz en son poder, a faict assemblar son conseilh, per veser coin se deu governar sus aqueste afar, car son intencieu es que ladita vila sia tota pilhada & destruita, & las fortaressas d'aquela abatudas & mcsas per terra jusquas als fundamens, sans n'y laissar una tant solamen. Et adonc ly a respondut son frayre, lo conte Guy, & a ly dit : « Senhor, vos no fares pas aytal per mon conseilh, car si vos ho fasiatz vos ne fariaii grandamen blasmar & diffamar, vist que los habitans an faict & fan tôt so que vos voles, & vos so obediens en tôt so que vos mandas. Car quant vos lor fares so que vos dises, a vos métis fares mal. Car pey que els vos so obediens, vos lor devez estar de bon voler & les tractar ben & pacifficamen, & aysso sans lor far alcuna extorcion ne greuge, & les def- fendre envers totz & contra totz, que lor voldrian far mal ny domatge. Et eu so fasen, totjorn los attiraretz a vos araar & servir, » Et adonc a parlât ung autre baro apelat nAlatz, & aldit conte a dit ; « Senhor, ton frayre te dona bon conseil, & si creyre me vos, tu faras ainsin qu'el t'a dit ik demos- trat. Car, senhor, be sabes que la pluspart son gentilshomes, & per honor de noblessa no deves pas far so que as délibérât de far. « Et adonc s'es levât ung autre grand baro & senhor, & aldit conte a dit : « Senhor, le conte Guy ton frayre &. aussi le senhor nAlatz te doneii ung bon conseilh, per que senhor, ieu soy d'oppinieu que fassas ain- sin qu'elz te aconselhen & disen, car si fas aver piatat ny marce d'home ny de fama, enfant ni filha que sia en tota la vila. Mais tôt incontinen deves trametre tas gens per prendre 8c pilhar tôt quant que y sia, peysque aras tu n'as la poyssansa, & no te attendas point al conseilh de ton frayre ny de nAlatz'. » Et adonc lodit conte a apelat a conseilh lodit Lucas & ledit evesqiie de Tholosa, loqual menava tôt aquest afar, & d'autres de lor consortia & voluntat. Et adonc lodit Lucas a comensat tôt premier de parlar & a dit : « Senhor, sapias que jamay on no se deu fisar en aquol que t'a faict mal. Per tal, senhor, te die, car tu lor as mortz & tuafz lors payres, pareus & amicx, & de preseij los as preses & enprisonatz, laquala causa jamay no la enbludaran, que tôt jour no la ajan sur lo cor, ny janjais bonamen no te amaran. Et tôt aquo que fan, no fan que per forsa & per fiction, car be podes pen- sar, car naturalamen els desiran lor senhor natural, lo conte Ramon ho son filh lo conte jove. » Et adonc a respondut lodit evesque de Tholosa : « Senhor, sapias que ja longtemps no los gardares ny lor senhor no seres, ainsi que vos dis lo senhor Lucas. Car malvaisa gens son & delialz. Et de mon conseilh, ainsi que avez délibérât de far, & coma vos a dit lo senhor Lucas, vos fa- res, sans lor laissar causa que sia, ny aver piatat de ung delz tant solamen. Et al re- gard dels que tenes prisonyes, ieu soy d'oppinyon que vos los fassas trayre de Tholosa, & que les ne fassas menar en vos- tras autras plassas & fortaressas, les ungs sa & les autres la, jusquas a tant que vos ■ Tout ce récit de la soumission de Toulouse est fort différent dans G., v. 52oijrj344. ' G. V. 53/).^-,'i4C2) conseil tenu par le comte de Montfort. An 12(6 49 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Ed.nriK. t. III, col. 84. An 1217 vejalz que sera que los gardes ho fassas faict q\ie la prenguet & pilhet & d'aquit' garda ben & estrectamen. » Alqual cou- dreict aldit Fosquieyras, laquala era uiia seilh 8c oppiniou totz los que eraii se son forta plassa, laquala fouc aussi presa, & arrestatz, an lausat & approbat '. ne fec a sa voluntat, ainsi que volguet. Et Et adonc ledit conte de Montfort tôt peys anet & tiret a Bernis, ont fouc tuât incontinen & parten deldit conseilh, a faict per el maint home & fenna, & pueys anet estacar & lyar lesdits prisonyes, & de ladita prendre la Bastida & trastout lo pays, lo- vila les a faictz gitar, frapan & baten, que quai tenya ung apelat Dragonet, loqual es An 1217 grand pietat de ho veser, lo mal que fasian en los ne menan, talamen que de mala trac- fatieu ho de angoyssa & malenconya que avian, quant se vesian ainsin bajulatz & trahitz, plusieurs d'aquelz ne sont mortz per los camys, & talamen les an separatz les ungs sa, les autres la, que jamay plus no se son vistes, ny en ladita vila plus re- tornatz, car les feguen totz morir de mala mort'. dessus noumat, loqual Dragonet era ung de la companya & principal del conte jove, mais el se caraviret & fouc traydo, & se metet de la companya & partit del conte de Montfort'. Or dis l'istoria que dementre que tôt aysso sefasia, l'evesque de Nevers trametct ung grand secors al conte de Montfort, & aysso perlo Roze, loqual secors menava & conduysia ung apelat Azeraar, am loqual Et quant aysso es estât faict, ledit conte Azemar amay sas gens se fora volonties de Montfort a mandat ung autre conseilh a Sanct Peyre de Cosinas, la ont Cquant] es estât & amassât lodit conte adit & déclarât, que si les habitaiis que son demoratz no vo- len totz morir, ((ue es forsa que una grand soma, laquala lodit conte lor declaret, ly baylen & ly finen, d'aqui a la festa de Totz Saiiictz, laquala era ben probdana, so que fouc forsa alsdils habifans de far, afiin de aver pax & bon accord. Et quant lodit conte a aguda ladita soma, coma dit es, adonc s'en es partit, & drect a Sanct Gau- dens s'en es anat & tirât, d'aqui en Bigorra, & dreit a Lourda es tirât, la ont avia ung filh maridat, alqual avia donat tôt lo pays de Bigorra, exceptât lodit castel de Lourda, delqual no poguet jamays joyr ny intrar dedins. Carlos que tenyan lodir castel lo deffendeguen be, talamen que jamay lodit conte no ne poguet aver la senhoria ny dominacieu, dont grandamen era corrossat. Per laquala causa s'en retornet devers lodit Tholosa, la fec mes de mal que jamais no avia faict, car alora acabet de pilhar & destruire ladita vila & derroquar las tors & fortaressas d'aquela, sans n'y laissar una tant solamen per senhal, que fouc una grand perda & destruction. Et adonc que aguet faict tôt so dessus, deldit Tholosa s'en partit, anet assetia Monfgraner & tant ' G. T. 5403-.Î468J nouvelle délibération. ' G. V. 5469-5480; départ des prisonniers. combatut lodit conte jove, qui l'aguessa layssat far. Et quant ledit secors, coma dit es, fouc venguf, ledit conte de Montfort es anat mettre lo sety al Crest-Arnaut, una forta plassa & imprenabla, qui l'aguessa deffenduda, dont era capitany ung noumat Arnauld Doudya, loqual avia pro gen am el per la dcffendre & gardar, & d'autra part avia pro vitallia, mais d'encontinen la ren- det & baylet aldit conte de Montfort, que fouc una grand laxetat a el faicta'. Et dementre que le conte de Montfort fasia tôt so dessus, le conte Ramon arribet devers son nebot le conte de Cumenge, loqual conte Ramon era arribat am una bêla & granda companya de gen que me- nava d'Espanha, & aysso a causa que les habitans de Tholosa l'avian trametut ser- car per certains messatgiers en lodit Spa- nha, la ont ledit conte era per lara, despueys son partimen deldit Tholosa. Et adonc ledit conte Ramon a dit & déclarât aldit conte de Cumenge tôt le faict, ainsi que era, & lesdits messatgiers ly a mos- tratz. Et quant ledit conte de Cumenge a saubut tôt lo faict, es estât d'oppinion que ' Ce% derniers mots depuis anet manquent dans P. " G. V. 5481-S530 & 5652-568ri; nouveau con- seil tenu par le comte & voyage en Gascogne. Les vers r)">3i-565i ne sont point représentés dans la réJnction en prose. [A. M.] ' G. V. 5686-5099; prise de Cresto. An 101 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, i5: lid.orif; t. 111, fol. 85. sans plus far dcguii delay, -ctue totas lors gens siaii armadas prestamen, & que de- mentres que degun no sap sa venguda, que dreict aldit Tholosa s'en anen, ainsin que an mandat les habitans d'aquela. Et adonc a dit ledit nAymeric, que dessus es noumat, loqual era salhit deldit Tholosa, quant ledit conte de Montfort precipitava lodit Tholosa : « Senhor, ieu soy d'oppinion que vos trametas qualcun devers lodit Tho- losa, per les avertir de vostra venguda & de l'ora que vos arribares, affin de sur- prendre ben vostres enemicx. » Et adonc an respondut les messatgiers que dessus : « Senhor, ja no vos y cal trametre, car cas- cun ne es ben avertit d'aquesta hora, & vos demoraran an graiida speransa que an de vos veser & aver devers els, mais pen- sera de prestamen anar & tirar de pardela. Car si una vetz vos & vostras gens etz de- dins ladita vila, jamay no viguetz mielz combatre gens que faran los de la vila, car quant vos no aurias autra gen que los de la vila, poyrias combatre tôt le monde. » Et adonc se so metutz a camy en bêla & bona Ordenansa, & ledit conte de Cumcnge s'es mefut davan am sas gens, & aysso per des- covrir le pays, si cas era que y agues de- guna enbosca, car paour avian d'estre traytz. Et adonc quant ledit conte de Cu- nienge es estât près de la Salvetat près de Tholosa, aqui a recontrat uiig de las gens dïldit conte de Montfort am ung tast de gens que menava, losquals eran vengulz corre juscjuas aqui, sens se dobtar de rcs. Et decontinen que se son vistes, sens res plus dire ny demandar, son corrutz les ungs sur les autres, & talamen se son fra- patz & an coniensat, que las gens deldit conte de Cumenge comensavan a recular & perdre. Et de faict y fossan totz demo- ratz en la plassa, si no fossa estât ung va- len & ardit home, apelat per son nom Ro- gier de Monthault, loqual venya après lodit conte de Cumenge am ung tast de gen ben en point, se dobtant de so que era, & adonc sans dire qui l'a perdut ny pensan, s'es metnt & mesclat an totas sas gens am sos enemicx, & talamen a frapat a son venir, que la plassa a faicta laissar als deldit conte de Montfort, desquais n'y sou pro demoralz en àquela hora. Et adonc es arribat aldit bruyt ung autre valen home del conte Ramon, apelat Rogier d'Aspel, an uiig autre grand tast de gens, loqual d'Aspel a rencontrât a son venir ung de las gens deldit conte de Montfort, apelat Ar- taud de la Brua', & tal cop ly a donat, que per terra l'a metut, dont jamay no s'en le- vet plus. Et adonc Rogier-Bernard a re- contrat ung autre de lasditas gens de Mont- fort, apelat Sicard de Tornados, & talamen l'a frapat, que tôt a travers del coi'ps l'a trassat & traversât, & a terra l'a metut tôt mort. Et talamen an fayt las gens del conte Ramon, que an comensat a desconfir las gens deldit conte de Montfort. Et adonc que lo capitany que menava los del conte de Montfort, apelat per son nom Joris, a vist ainsin desconfir & tuar sas gens, es se metut a fuglr, & adonc es arribat lodit conte Ramon am tota sa companya, & quant a vista tanta gen morta & ablaisada, es estât grandamen esbayt, que era estât aquo. Adonc a dit Bernard de Cumenge aldit conte Ramon, quant l'a vist ainsin esbayt deldit cas : « Senhor, be podes cognoisse que Dieu vos ama, & que vos mostra signe de bona fortuna, car vostres enemicx avem ainsi recontratz, losquals avem, com podes vese, ainsi descofitz & metutz en fuyta. Et me ditz, senhor, lo cor, que aytal farem de tofz los autres, car Dieu vos ajudara. » Et adonc es venguda la ney t, per que es estada forsa que se sian lotjatz sus camps, & aysso al plus près que an pogut de la vila'. Adonc' ledit conte Ramon a trametut ung messafgie als de ladita vila, lor fasen assa- ber com el era arribat, & q\ie vengan de- vers el per lo mefre dins ladita vila. Quant es vengut sur lo mati, es se levadas unas brumas tant grandas & spessas, que no era home que poguessa veser le long de si métis. Adonc sou vengutz los de ladita vila devers lodit conte Ramon, so es Jehan & Ramond Belenguyer & d'autres dels plus aparens que per lara fossan dins ladita ■ T. Bori.i; G. de la Beclia. 'G. V. 5700-5821; retour du comte Raiir.tnd & défaite de Joris. ' Ici T. établit une nouvelle division : ïissi CO- mensa lo IIII libre. An 1217 Éd.orii!. t. III, col. Si. An IÎI7 i53 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. vila, losquals lodit conte Ramon a ressau- butz fort joyosamen, & lor a faicta una granda chera, & adonc après totas saluta- tieus faictas, tant d'ung cartier que d'autre, se son metutz a camy vers lodit Tholosa. Et adonc agueras vistas desplegar maintz estendars & ensenhas al vent & trompetas sonar, falamen que tout retonteria, tant del bruyt de lasditas trompetas, que del bruit de las gens. Et quant las gens de la- dita vila an ausit lo brut de lasditas trom- petas & gen, no vit jamais home le grand monde que salia defforas per ressebre lor seuhor natural. Et adonc es intrat lodit conte Ramon am sas gens, la ont es estât ressaubut de grans & de petitz, menan & fasen la plus grand joya que janiays home que sia n'a ausis far, car les ungs ly baysa- ■van la rauba, los autres las cambas & les pes. Et fouc tan granda la joya que per a grand paour que jamay no la veja, ny i54 Adonc a demandât la contessa de Mont- fort, laquala era per aquela hora dins lo castel Narbones am granda garniso, que avia an ela per la garda & deffendre, com brut era aquo que se fasia per la vila, que tan grand era. Et adonc ly es estât dit que aquo eran les habitans, « que tuan & blas- san tant de vostras gens que ne poden at- tenger, car le conte Ramon es intrat & arribat dins ladita vila. Et sera perilh que vengan aysi donar l'assaut, si n'avem pres- tamen secours, per que séria be de ly o mandar a monsenhor lo conte, que y venga prestamen. » Et adonc quant ladita contessa a ausit so que om luy a dit, es se fort esbayda, & d'encontinen a faict es- crieure unas letras per trametre a son se- nhor le conte de Montfort, contenen tôt so dessus, & que se no ve prestamen, qu'ela An IZI7 lara fouc faicta dins lodit Tholosa, les ungs per le conte & les autres per lors pareils & aniicx, losquals eran tornatz & vengulz an lodit conté, que grand causa era de ho veser ladita joya'. Et quant ledit conte Ramon es estât re- payrat dins lodit Tholosa, coma dit es, adonc viras cascun dels habitans, tant grandz que petitz, cascun armarSc prendre arnes, le ung guisarma, l'autre una lansa ho basto ho frissena, que jamais tal bruit no fouc vist ny ausit en tan pauc d'hora. Et adonc se son metutz los de ladita vila anar per las carrieras, cridan Fiva lo conte Ramon, & tan que trobaven de las gens del conte de Montfort, metian a mort, grandz 8c petitz, sans sparnhar cap, mais que le poguessa aver. Et tal murtre an faict en pauc d'hora, que las gens deldit conte de Montfort no saben ont anar ny se retrayre, car vesian tota la vila plena de la gen deldit conte Ramon, & talamea son esbaylz, que no saben que far ny dire, car losdits de la vila eran tan enmalitjatz contra losdits de Montfort, a causa dels grandz mais que lor avian faictz peravan, que 110 se podian pas pro venjar, quant ne podian attenge ung". may sos enfans, & que lo conte Ramon ja- may no cessa ny may sas gens de tuar sas gens. Et adonc son estadas bayladas lasdi- tas letras a ung escudie d'aquelz de la contessa, per las porta aldit conte de Montfort, loqual conte era retornat à Bel- cayre'. Et dementre que ladita contessa a tra- nietut son messafgie aldit [conte] de Mont- fort, losdits de Tholosa an faytes far grandz fossalz batalhiersik aussi grans halloars per se deffendre. Et quant losdits valatz & bal- loras son estatz faictz, ledit conte Ramon a assemblât son conseilh, tan dels habitans que autres, per veser com se deven gover- nar per donar ordre a ladita vila, & tant an parlamentat, que per deliberatieu del- dit conseilh fouc arresfat, que en ladita vila se faria & crearia ung viguyer, & aysso per aver la governatieu de ladita vila & donar ordre en so que calria far, so que fouc faict & créât le premier viguyer t(iie jamays foguessa en Tholosa. Et so faict, adonc es arribat le frayre deldit conte do Montfort, an ung grand tast de gens que a amenatz, cuydan prendre los de Tholosa al despourveu, & aussi y son arribatz nAlatz & Folcaut, am granda companya de gen que an menada, & aysso a banyera Ld.orig. t. III, col. 87. 5321-3 entrée du comte Raimond k • G. T. Toulouse, • G. V. âSSd-ôpoyj soulèvement des Toulousains, ■ G. V mari. 5908-69^5 ; la tomlcssc fait avertir son An 1217 IDI PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. l52 KJ.oriy t. III, col. 85. sans plus far dcgiin delay, que totas lors gens sian armadas prestamen, & que de- mentres que degun no sap sa venguda, que dreict aldit Tholosa s'en anen, ainsin que an mandat les habitans d'aquela. Et adonc a dit ledit nAymeric, que dessus es noumat, loqual era salhit deldit Tholosa, quant ledit conte de Montfort precipitava lodit Tholosa : « Senhor, ieu soy d'oppinion que vos trametas qualcun devers lodit Tho- losa, per les avertir de vostra venguda & de l'ora que vos arribares, affin de sur- prendre ben vostres enemicx. » Et adonc an respondut les messatgiers que dessus : « Senhor, ja no vos y cal trametre, car cas- cun ne es ben avertit d'aquesta hora, & vos demoraran an granda speransa que an de vos veser & aver devers els, mais pen- sem de prestamen anar & tirar de pardela. Car si una vetz vos & vostras gens etz de- dins ladita vila, jamay no viguetz niielz combatre gens que faran los de la vila, car quant vos no aurias autra gen que los de la vila, poyrias combatre tôt le monde. » Et adonc se so metutz a caniy en bêla & bona ordenansa, & ledit conte de Cumcnge s'es metut davan ani sas gens, & aysso per des- covrir le pays, si cas era que y agues de- guna enbosca, car paour avian d'estre traytz. Et adonc quant ledit conte de Cu- menge es estât près de la Salvetat près de Tholosa, aqui a recontrat ung de las gens dïldit conte de Montfort am ung tast de gens que menava, losquals eran vengulz corre jusquas aqui, sens se dobfar de rcs. Et decontinen que se son vistes, sens res plus dire ny demandar, son corrutz les ungs sur les autres, & talamen se son fra- patz & an coniensat, que las gens deldit conte de Cumenge comensavan a recular & perdre. Et de faict y fossan totz demo- ratz en la plassa, si no fossa estât ung va- len & ardit home, apelat per son nom Ro- gier de Monthault, loqual venya après lodit conte de Cumenge am ung tast de gen ben en point, se dobtant de so que era, & adonc sans dire qui l'a perdut ny pensan, s'es metut & mesclat an totas sas gens am ses enemicx, & talamen a frapat a son venir, que la plassa a faicta laissar als deldit conte de Montfort, desquais n'y son pro demoratz en aquela hora. Et adonc es arribat aldit bruyt ung autre valen home del conte Ramon, apelat Rogier d'Aspel, an ung autre grand tast de gens, loqual d'Aspel a rencontrât a son venir ung de las gens deldit conte de Montfort, apelat Ar- taud de la Brua', & tal cop ly a donat, que per terra l'a metut, dont jamay no s'en le- vet plus. Et adonc Rogier-Bernard a re- coiitrat ung autre de lasditas gens de Mont- fort, apelat Sicard de Tornados, & talamen l'a frapat, que tôt a travers del coi'ps l'a trassat & traversât, & a terra l'a metut tôt mort. Et talamen an fayt las gens del conte Ramon, que an comensat a desconlir las gens deldit conte de Montfort. Et adonc que lo capitany que menava los del conte de Montfort, apelat per son nom Joris, a vist ainsin desconfir & tuar sas gens, es se metut a fugir, & adonc es arribat lodit conte Ramon am tota sa companya, 8c quant a vista tanta gen morta & ablaisada, es estât grandamen esbayt, que era estât aquo. Adonc a dit Bernard de Cumenge aldit conte Ramon, quant l'a vist ainsin esbayt deldit cas : « Senhor, be podes cognoisse que Dieu vos ama, & que vos mostra signe de bona fortuna, car vostres enemicx avem ainsi recontratz, losquals avem, corn podes vese, ainsi descofitz & metutz en fuyta. Et me ditz, senhor, lo cor, que ayfal farem de totz los autres, car Dieu vos ajudara. » Et adonc es venguda la neyt, perque es estada forsa que se sian lotjatz sus camps, & aysso al plus près que an pogut de la vila'. Adonc' ledit conte Ramon a trametut ung messatgie als de ladita vila, lor fasen assa- ber com el era arribat, & que vengan de- vers el per lo mètre dins ladita vila. Quant es vengut sur lo mati, es se levadas unas brumas tant grandas & spessas, que no era home que poguessa veser le long de si métis. Adonc son vengutz los de ladita vila devers lodit conte Ramon, so es Jehan & Ramond Belenguyer & d'autres dels plus aparens que per lara fossan dins ladita ■ T. Borin; G. de I.i Bêcha. ' G. V. 5700-582 1; retour du comte Raiîiitnd & défaite de Joris. ^ Ici T. ctahVtt une nouvelle division : aissi co- mensa lo IIII libre. An 1217 Ed.orin. t. Ili, col. SS. i53 An '^'7 vila, lojquals lodit conte Ramon a ressaii- butz fort joyosamen, & lor a faicta una granda chera, & adonc après totas saluta- tieus faictas, faut d'ung cartier que d'autre, se son metutz a camy vers lodit Tholosa. Et adonc agueras vistas desplegar mainfz estendars & ensenhas al vent & trompetas sonar, talamen que tout retonteria, tant del bruyt de lasditas trompetas, que del bruit de las gens. Et quant las gens de la- dita vila an ausit lo brut de lasditas trom- petas & gen, no vit jamais home le grand inonde que salia defforas per ressebre lor senhor nntural. Et adonc es intrat lodit conte Ramon am sas gens, la ont es estât ressaubut de grans & de petitz, menan & fasen la plus grand joya que jamays home que sia n'a ausis far, car les ungs ly baysa- ^■an la rauba, los autres las cambas & los PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i54 Adonc a demandât la confessa de Mont- fort, laquala era per aquela hora dins lo castel Narbones am granda garniso, que avia an ela per la garda & deffendro, com brut era aquo que se fasia per la vila, que tan grand era. Et adonc ly es estât dit que aquo eran les habitans, « que tuan & blas- san tant de vostras gens que ne poden at- tenger, car le conte Ramon es intrat & arribat dins ladita vila. Et sera perilh que vengan aysi donar l'assaut, si n'avem pres- tamen secours, per que séria be de ly o mandar a monsenhor lo conte, que y venga prestamen. » Et adonc quant ladita contessa a ausit so que om luy a dit, es se fort esbayda, & d'encontinen a faict es- crieure unas lefras per trametre a son se- nhor le conte de Montfort, contenen tôt so dessus, & que se no ve prestamen, qu'ela pes. Et fouc tan granda la joya que per a grand paour que jamay no la veja, ny An 1Î17 iara fouc faicta dins lodit Tholosa, les ungs per le conte & les autres per lors parens & amicx, losquals eran tornatz & vengulz an lodit conte, que grand causa era de ho veser ladita joya'. Et quant ledit conte Ramon es estât re- payrat dins lodit Tholosa, coma dit es, adonc viras cascun dels habitans, tant grandz que petitz, cascun armar& prendre arnes, le ung guisarma, l'autre una lansa ho basto ho frissena, que jamais tal bruit no fouc vist ny ausit en tan pauc d'hora. Et adonc se son metutz los de ladita vila anar per las carrieras, cridan Flva lo conte Ramon, & tan que trobaven de las gens del conte de Montfort, metian a mort, niay sos enfans, & que lo conte Ramon ja- may no cessa ny may sas gens de tuar sas gens. Et adonc son estadas bayladas lasdi- tas letras a ung escudie d'aquelz de la contessa , per las porta aldit conte de Montfort, loqual conte era retornat à Bel- cayre'. Et dementre que ladita contessa a tra- metut son messafgie aldit [conte] de Mont- fort, losdits de Tholosa an faytcs far grandz fossalz batalhiers & aussi grans balloars per se deffendre. Et quant losdits valatz & bal- loras son cstatz faiclz, ledit conte Ramon a assemblât son conseilh, tan dels habitans que autres, per veser com se deven gover- nar per donar ordre a ladita vila, & tant grandz & petitz, sans sparnhar cap, mais an parlamentat, que per deliberatieu del- que le poguessa aver. Et tal murtre an dit conseilh fouc arrestat, que en ladita faict en pauc d'iiora, que las gens deldit vila se faria & crearia ung viguyer, & aysso conte de Montfort no saben ont anar ny per aver la governatieu de ladita vila & se retrayre, car vesian tota la vila plena donar ordre en so (îjue calria far, so que de la gen deldit conte Ramon, & talamen fouc faict & créât le premier viguyer qiia son esbaytz, que no saben que far ny dire, jamays foguessa en Tholosa. Et so faict, car losdits de la vila eran tan enmalitjaiz adonc es arribat le frayre deldit conte do conlra losdits de Montfort, a causa dels Montfort, an ung grand tast de gens que a grandz mais que lor avian faictz per avan, que 110 se podian pas pro venjar, quant ne podiau attenge ung'. ' G. T. 5821-5885) entrée du comte Raimond i Toulouse. • G. V. J886-5907} soulèvement dcsTouIoujains, amenatz, cuydan prendre los de Tholosa al despourveu, & aussi y son arribatz nAlatz & Folcauf, am granda companya de gen que an nienada, & aysso a banyera ' G. V. 5908-69^5; la comtesse fait avertir son mari. EJ. orig. t. III, col. 87. An PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, ib( desplegada, & tout dreit al pla de Monto- nhac & Salto, que presfaiiieii & sans dilay, lieu aqui se sou ajustatz. Et quant se son que cascun dels ly vengan donar secors trastotz assemblatz aldit pla, adonc lodit am totas lors gens, & aysso sans alcun di- coate Guy a faict douar l'assaut per intrar lay. Et adonc es partit le messatgier par dins ladita vila. Et de ladita vila son salitz anar devers les dessusdits. Et ainsi que le- An 1217 a l'endavan per lor deffendre ladita in- trada, & talamen an faict, que quant ledit conte Ramon & le de Cumenge an vist lor portamen & valentisa, an faict armar totas lors gens, & al secours delsdits habitans son anatz, & an frapat en tala sorta, que lodit conte Guy, frayre deldit conte de Montfort, & losdits Folcaut & nAlatz an faictz recullar, & grand partida de lors gens lor an tuada & blassada. Et quant lo- dit conte Guy a vista la grand perta que an faicta en aquela hora de sas gens, es estât corrossat & dolen, vesen que ansi los dit messatgier n'es estât anat & partit, le conte Ramon & les que an el eran no n'an pas dormit, mais an faictas escrieure sas letras, & a son filh les a trametudas, ly mandan que prestamen venha devers el aldit Tholosa, car el es dedins am belcop de gens '. Or dis l'istoria que dementres que totz aquelz messatges, tant del conte Guy que del conte Ramon, son estatz partitz, es vengut ung grand & poyssant secors aldit conte Ramon, & aysso devers Gasconha que aussi de Caramans. Et premieramen es an desconfitz. Et adonc lodit conte Guy a vengut deldit Gasconha ung apelat Gaspar Éd. orie t. HT, col. sa. ressembladas sas gens, & dreit a l'ort de Sainct Jaume son drectement anatz autre cop assallir los de ladita vila, mais res no y avanseren, mais maint ung n'y demoret, que jamais no s'en tornet, & talamen los an combatutz los de ladita vila, que forsa es estât aldit conte Guy & sas gens s'en re- tornarent aldit pla de Montolieu. Et quant son estatz retiratz, le conte Guy a dit a sas gens : « Senhors, a my me semble que Dieu nos a preses azir, & aysso a causa que quant mon fraire venguet prendre los ha- bitans de Tholosa, els ly eran vengutz a l'endavan, & aysso en se humilian a el, en ly presentan lors corps & bes, per ne far a tôt son plase. Mais mondit frayre lor fouc tan crusel, & lor fec tan de mal, ainsi que cascun de vos autres sabes be, que jamay home no ne fec tant a autre. Per que non es de merevilhas si aras els se def- fenden be contra nos, car be pensas que mais aman morir que tornar en nostras mas, rjinsi que be podes veser& cognoisse. Car tôt so que avian gasanhat en detz ans, avem perdut en ung cop, car els amen be lor senhor natural lo conte Ramon, per laquala causa els ne son plus fiers 8c arditz que no serian. » Et adonc lor a dich ; « Se- nhors, ieu no say quin conseilh prendre sus aqueste afar. « Et adonc ly a respondut ledit Folcautz & nAlatz, que els no vesen pas raelhor conseilh, mas que el mande al archivesque d'Aux & a Guiraud d'Arma- de la Barta, Rogier de Cumenge, aquestes dos an menada una granda companya ben armada & acotrada. Et d'autra part son vengutz Bertrand Jorda, & en Guyraud de Gordo, senhor de Caraman, & Arnauld de Montagut, & son frayre Bertrand, & en Gilhalt de Marmant, & Estephe de la Va- leta, nAzemar & son frayre, & Guyrauld Amaneutz & nAmalbis & Guyrauld de la Mota, & Bertrand de Pestilhac, & Guirauld Arnaudos. Totz aquestes, losquals eran gen valenta & ardida, son vengutz donar se- cors am una granda companya que an me- nada aldit conte Ramon en lodit Tholosa, Et quant son estatz al près de Tholosa, an faictz desplegar lors estendars & ensenhas, & an faictz sonar lors trompetas, & dreit aldit Tholosa son vengutz, dont lodit conte Ramon & lo de Cumenge son estatz gran- dament joyoses de lors vengudas, tant dels ungs que dels autres. Alsquals lodit conte Ramon a faicta una tresque granda chera, car totz eran grandz gens &; senhors. Et tala joya s'es levada dins ladita vila per lor venguda, que jamays tala no fouc vista per ung cop, talamen que del bruit que menavan los de la vila, ladita contessa de Montfort, ausen lodit brut, a demandât que podia estre aquo que tal bruit fasian los de la vila. Et adonc ly es estât dit que ' G. To u 1 o '. V. 5946-6109; échec du comte Gui devant An 1217 107 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. l58 lo bruit, que la gen de la villa fasia, era a causa del grand secors que lor es veii- gut deldit pays de Gasconha & devers Albi- ges & Caramanhes. Et adonc quant ladita confessa a ausit so dessus, es estada tant esbayda, que del grand esbaynien que a agut es tonibada tota pasmada en terra. Et adonc l'an retornada prestanieu les que aqui eran presens, & quant es estada re- tornada, es se presa fortmen a plorar & sospira, que no era persona que la po- guessa reconfortar ny assegurar, tant de paour a que ledit conte Ranion prenga lo castel Narbones, & que les fassa totz mory de mala mort'. Et dementre que tout so dessus se fasia, lo messatgie, que ladita contessa avia tra- metut devers son senhorlo conte de Mont- fort, es arribat devers el, & sas letras de par la contessa ly a bayladas. Alqual ledit conte de Montfort a demandât secretameii quinas' novelas ly porta, loqual ly a res- pondut : « Senhor, no gayre bonas, car perdut avez Tholosa, car lo conte Kamon es dedins am una granda armada, loqual vos a tuatz & murtritz gran quantitat de vostras gens. Totas vetz per las letras que la contessa vos manda ne poyres melhor veser la vertat. » Et adonc s'es retirât lodit conte de Montfort en son secret, & lasdi- tas letras es anat desplegar & legir, & quant las a agudas legidas & vistas, adonc a deffendut aldit messatgier, que causa que sia de so que a portât a degun de sas gens no diga re per tan que sia interrogat, nias que lor diga si ly demanden res, que lo conte Guy no troba home que ly contraste en res ny per res, & que tôt jorn con- questa sur totz sos enemicx, & que lo conte Ramon s'en es fugit, que no saben ont es anat, & que lo rey d'Anglaterra se vol am luy accorda' & appuncta*. Et adonc quant las gens deldit conte de Montfort an saubut que messatgier era vengut devers Tholosa, & que avia porta- ' G. V. 6 1 io-(5 1 39 j arrivée de nouveaux secours au comte Raimond. ' P. cunhas. * P, T. my, trace du discours direct ^ ^ut se trouve lian. G. V. 6188. ■* G. V. <)i/,o-6i72j récit du messager. das qualque novelas, cascun désirât de ne saber alcuna causa, & devers lodit de Montfort se son retiratz, per saber lasditas novellas. Et quant son estatz arribatz de- vant lodit conte, an ly près a demandar las novellas de par desa, & adonc ledit conte de Montfort a dit a sas gens : « Senhors, ieu soy ben tengut de lausar Dieu, quant ainsin nos ajuda, car mon frayre le conte Guy me manda, que ne troba home viven que contra el se ause rebellar, & que grand terra a conquestada, & d'autra part que le conte Ramon s'en es fugit, talamen que degunas novelas no s'en saben. » Tôt so dessus disia lodit conte de Montfort a sas gens, fasen per semblant la plus grand chera que jamay home fessa, mais dins son cors era be autramen. Et adonc quant lodit conte agut dit tout so dessus a sas gens, ung de SOS baros a dit a totz los autres : « Senhors, ieu soy en dotte que tôt ane ben autramen que le conte no dis, car a son semblan el fa chera per forsa. » Et adonc ledit conte de Montfort a trobat moyen & manyera de aver trevas am lodit conte jove, affin de s'en venir vers Tho- losa donar secors a sasditas gens. Et quant lasditas trevas sou estadas donadas & au- trejadas, ledit conte de Montfort a faict incontincn plegar tendas [&] pabalhos, &' sasditas gens mesas a camy per tira vers lo- dit Tholosa. Et quant sasditas gens an vist que tôt sobdanamen les a faictz levar & mètre a camy, son se plusors dobtatz de so que era, dont les plusieurs l'an laissât & s'en son retornatz de la ont eran vengufz, & les autres l'an segut, & tant a faict ledit conte de Montfort, que en Tholosa es ar- ribat & vengut. Et quant es estât a Vas- sicga, sas gens a faictas mètre en orde- nansa & batalha, car se dobtava fort, vist que lodit conte Ramon era dins Tholosa, & que tout le pays se tenya per el, [&] vers ledit Tholosa son vengutz, estendartz & ensenhas desplcgadas. Et adonc a dit ledit conte de Montfort a sasditas gens : « Senhors, grand gauch vos devez donar, car aras es venguda l'hora, que de nostres enemicx nos dcvem venjar, & lo conte Ra- mon prendre & vieu lo scorgar'. * 'G. V. 6\]i-6z!ii} retour du comte de Monifort. An 1217 Cd-oriff. t. 111, col. bg. An 1217 i5g PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 160 Kd.orig. t. III, col. 90. Or dis l'istoria que demeutre que ledit conte de Moatfort parlava ainsin a sasditas gens, es vengut devers el sondit frayre le conte Guy, & encontinen que se son vis- tes, se son recullitz. Et adonc le conte de Montfort a demandât a sondit frayre le conte Guy, com es estât aquo, que ledit conte Ramon aguessa ainsin cobrada ny presa ladita vila, ny ly tuatz ainsin sasdi- tas gens. Et adonc ly a respondut ledit conte Guy son frayre : « leu no say coin ledit conte Ramon es intrat, ny com no, ny sas gens diiis ladita vila, mais be vos die, que jamais no vigues gens plus valentas en tout lo monde, com so los de ladita vila, que dos cops me combateguy per ung jorn am els, que totz les dos cops foguy desconfit & cassât, car dirias que so nielhor diables que gen rasonabla, aytal se deffendian. » Et adonc lodit conte de Montfort, quant a ausit ainsi parla sondit frayre, ly a dit & respondut que jamais per el no y sera des- chargiat saumyer ny tendut pabalho u que ieu no sia am totas mas gens dins Tholosa al miech del Mercadial. Ho totz y moriran, ho totz y vieuran, ho ieu venjaray la honta que m'es estada faicta per los de ladita vila. » Et adonc ly a respondut nAlalz, que dessus es noumat : « Senhor, no fassas pas tal sagramen, que ieu vos prometi que avan no sera longtemps dires tôt autra- men. Car si demoras de descargar vostres saumyers & tendre vostres pabalhos, jus- quas que sias coma dises dedins la vila, be vos prometi que sera vengut Nadal. Que be vos jury, senhor, que jamay no vigues gens per armas plus valentas ny adestras, que son los de ladita vila. Car be podes dise que si vos los aguessatz entretengutz, ny els vos aguessan volgut servy, ainsin que fan al conte Ramon, que podias com- batre & tôt lo monde vos fossa estât a l'encontra, am los de ladita vila tant so- lamen los agueratz combatutz & conques- tatz. » Adonc a presa la paraula ung cardinal, loqual era en la companya deldit conte de Montfort : « Senhors, no sia home que aja paour ny se enbaysca de res, mais que cas- cun pensa & sia prest de anar assalhir la vila. Car ieu vous assegury que nos la pren- drem aras, amay totz los que son dedins an aquest cop, car Dieu ho vol. Per que cascuii aja bon coratge, car bon gasardo n'aures de Dieu, amay de la Gleysa. Per laquala causa cascun devez aver bon coratge de assalhir ladita vila, & prendre venjansa del mal que nos an faict. » Et adonc cas- cun s'es préparât & metut en point per anardonar ledit assault, & an faicta granda provision de escalas, & d'autras causas, en so neccessarias & apertenentas. Et quant los de ladita vila an vistes venir ainsi lors enemicx& la granda préparation que aviai» faicta per lor donar lodit assault, cascun dels s'es armât & préparât al melhor que an pogut ny saubut, & lors enemicx an dc- moralz ses estre de res esbaitz. Et adonc es vengut ledit conte Guy, frayre d'aquel de Montfort, jusquas dins los valatz que les de ladita vila avian faictz, & aussi es ven- gut ledit comte de Montfort am totas sas gens. Mais los de la vila los an laissatz ve- nir, & quant son estatz près, le conte de Cumenge a presa una balesta, & ung cop a trach aldit conte Guy, & a lo attench per lo miech de las doas queyssas, talamen que totas doas las ly a traversadas de part a part, dont es tombât per terra ledit conte Guy, mas sas gens l'an relevât incontinen. Et adonc agueras ausit cridar : Tholosa, Cu- menge &■ Foix, talamen que om no aguera pas ausit tonibar' Dieu de paradis, tant grand era lo bruytque aladonc se levet. Et aladonc se son mesclatz les ungs am los autres, & talamen se batian & tuan, que grand piatat era de ho vese, car no vesian que gens tombar de cascun cartier. Et tala- men an faict los de Tholosa, que' forsa es estât aldit conte de Montfort de se recular & retirar lo melhor que a pogut, car au- tramen y fossan demoratz totz. Et quant son estatz retiratz, es vengut ung dels plus grans que fossan en tota la companya del- dit conte de Montfort, &a ly dit : « Senhor, tan mal nos es près d'aqueste assaut, & tan mal avem vista Tholosa per aquest cop, car vostre frayre es mort, & vostre filh es blassat & malaut nafrat, & tant d'autres ' C'eit la U(;on de P. 5- de T. Nous avions d'ahcri corrige toiiar. [A. M.] ' P. &. An 1217 An 1217 161 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 161 niorlz & blassatz, que no es home que ho creses '. » Et adoiic a respondut ledit conte de Montfort : « Senhors, ieu vesi ben que nostre faict va inalament, mais ieu vos jury- Dieu que totz y morirem ho ieu seray venjat d'aquelz traydos de la vila, que ainsin me an trahit. » Et adonc ly a res- pondut nUc de Lassis : « Senhor, tan mal s'apresta aysso, per que ajas venjausa d'a- quelz de ladita vila, car grand gens vos an tuada, may que no pensas, &, la fin ieu me dobti que trastotz y morirem, car ieu vesi que nostres enemicx an tôt jorn del melhor. » Et adonc arribava lo secors que lo conte Guy avia tranietut serca devers l'archives- truras, que no y laissaras peyra sur peyra que tout no sia demollit ik destruit. Et si degun dels teus y mor, sias segur que s'en ira en paradis, corn si era ung mar- tir; d'aysso podes estre cascun segurs. « Et adonc a respondut nAlalz & aldit cardinal a dit : « Senhor, vos parlas be assegurada- men, & si le conte crey vostre conseilh no fara gayre ben son proffiech. Car vos & les autres de Gleysa es causa de tôt aqueste mal & perda, & seres enqueras may qui vos creyra. « Et adonc s'es levât ung autre baro d'aquelz deldit conto de Montfort, ap- pelât Gervays & aldit conte a dit : « Senhor, lo cardenal 8i sos consors parlan ainsin que lor platz, car be podes cognoisse que per combatre les de la vila, res no podes qued'Aux & los autres; & quant son estalz gasanhar ny proffitar. Car a els lor creys al près de Tholosn, an ausit dire com lo conte de Montfort era estât desconfit, amay lo conte Guy son frayre grandameu blas- sat, dont son estatz grandamen joyoses, & de faict s'en son retornatz de la ont eran vengutz. Et quant s'es vengut al bot de cinq ho sieys jorns, le conte de Montfort a faict ajustât son conseilh dius lo cas- tel Narbones, 8c quant son estalz ajustatz ainsin que dit es, lodit conte de Montfort lor a dit : «.Senhors, ieu soy for marri t de mas gens, f[ue ainsin m'an tuatz los de la lo coratge & le secors, & a nos se bayssa, car nos perdem de jorn en jorn nostras gens. Et per ainsi ieu soy d'oppinion que om no los ane plus assalhir, mes que om meta ung autre seti devers Gasconha, & aysso affin que res que sia, vieures ny se- cors, no lor puesca advenir de part del monde.» Et adonc ledit conte de Montfort a dit que grandamen troba bo lodit con- seilh, & que aytal sera faict com el a dit, & aussi totz aquelz que eran aldit conseilh an approbat lodit conseil deldit Gervays. Et adonc lodit conte de Montfort a faict vila, ik encaras may de mon frayre & mon td.orig. filh, losquals son grandamen blassatz, dont passar la Garona Ta] una partida de sas col. 91. an grand paour que les calra morir. Per gens, & ledit seti son anatz mètre devers lasquals causas soy tant esbayt, que ieu no Sanct Subra. Et ainsin que an agut metut se que far ne que dire, & d'autra part que lodit seti, ung de las gens deldit conte de ay perduda Provensa, Avinho, Tarasco, Montfort s'en es vengut al gravier deldit Belcayre, & aras ay perduda Tholosa, dont soy tant niarrit, que plus no pody. Per lasqualas causas vous ay faict ajustar ainsi per veser com me devy governa sus aqueste afar, ny com no. Per que cascun me velha dire son aviz & intencion'. » Adonc ly a dit lo cardinal, que dessus es faicta mencion : « Senhor conte, no sias esbait de res, car Dieu te ajudara, que be cobraras Tholosa en breu de temps, & totz los que son dédias métras a mort & des- ' G. V. 6i53-â442; premier combat sous Tou- louse. * G. T. <5443-â473; nouveau conseil tenu p;ir le comte de Monifort. Sanct Subra, a la riba de l'ayga, & aladonc ly es estât tirât ung coup de trait per aquelz de la vila, & talamen l'an atench, que ert terra es tombât tôt mort, que ja- niay a sos companhos no es tornat. Et quant es estât tombât, adonc son salilz los de la vila per dessus lo ponh sus lodit sety, & talamen an frapat, que deldit sety los an faictz recular & no fouc despueys jour d'aquela hora en avan que no se batessan & tuessan. Et dementre que tôt so dessus se fasia, es arribat lo conte de Foix am una granda companya de gens, tan Na- varros que Catalas &c autras gens, & dins la vila es intrat per donar secors aldit conte Kamon, dont tott do ladita vila son An 1217 vni. • i63 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 164 An ' An '*'7 estalz fort joyoses deldit secors, que lodit tre seti, loqual era al pla de Montolieu, '^'^ conte de Foyx avia menât'. ont lodit conte de Montfort era tant cor- Per laquala causa lo conte de Montfort, rossât & marrit, que no es home que ho quant ho saubut, es estât fort corrossat & saubessa dire ny pensar, & aysso quant mal contens. Et quant lodit conte de Foix tant vilenamen l'an gitat & cassât deldit es estât repayrat en lodit Tholosa, adonc seti". se son armatz totz los habitans de ladita Et quant ledit conte de Montfort s'es vila, tan grans que petitz, los ungs por- estât salvat, les de la vila se son retiratz tans gasarmas, les autres massas & bastos, dins ladita vila. Et quant son estatz reti- car autre arnes no avian par lara, ainsi ratz dins ladita vila, & ledit conte Ramon que dit es dessus, & sus lodit seti se sou agues saubut qu'on avia fach, el n'es estât metutz & anafz am lodit conte de Foix, & fort joyos & ben content. Et adonc a man- talamen an frapat sus lo seti 8c conte de dat son consel gênerai, tant d'aquels de la Montfort, que tôt ho metian a mort, sens vila que de sas gens, & a Sainct Serny los espranha viala ny gcntilhome, car tau a fachs adjustar, & aqui an tengut lor dict les an en odit, a causa dels grans mais que conselh, ont lodict conte Ramond a dich & lor avian faictz le temps passât, que pro no remonstrat a sasditas gens, comment els de- , se poden venjar. Et talamen los precipitan, vian be lausar Dieu & lo remerciar, quant Éd.oiig. que no saben ont anar ny se retirar, dont ainsin lor avia ajudat, & lors enemycz col. 92. en a([uela hora fouc faict ung tal murtre ainsin cassatz & gectatz deldit sety. Per la- de las gens deldit conte de Montforî, que qiiala causa son voler es, que no sia home no es home que ho creses, si no ho avia dels seus, tant gran que petit, que sus vist, ny saubessa extimar le grand murtre pena de la mort aja a far degung outratge que adonc fouc faict per los de la vila, car ny mal a degun home de Tholose, tant pauques s'en son pogutz salvar ny gardar, gian que petit, mais vol que lor sia fâcha Et quant lodit conte de Montfort a vist autant de honor & reverensa, la on s'eran que ainsin ly tuaven sas gens, ledit seti an trobatz, coma a sa persona propria', laissât, &c que qui s'es pogut salvar & fugir Et quant lodict conte Ramon a dict & an aquela hora es estât benuros. Et adonc demostrat so dessus a sasditas gens, lor lodit conte de Montfort, loqual era en a dich & mandat : « Senhors, ieu vous ay aquel seti per aquela hora, es estât tôt fachs ayssi totz adjustar, affin de saber am esbayt, & no sabia que far ny que dire, totz vos autres si cascun avefz bon voler mes que s'es metut a fugir coma los autres, & voluntat de me secourra & ajudar a & dreit a Muret es tirât, la ont avia lais- gardar & deffendre ma terra & heretat. » satz totz SOS vaissels quant avia passada Alqual lo conte de Foyx, per totz los au- l'ayga per veny mètre lo sety, & talamen très senhors & baros, a fâcha responsa, que se coytavan per intrar dins los vayssels, cascun dels an délibérât de vieure & morir que l'ung bouta l'autre dins l'ayga, dont am el & lo secourra envers totz & contra pro s'en son negatz per aquela hora, car totz, jusquas a tant que sia finida ladicha lodit conte de Foix am los de la vila los guerra, ho totz y moririan ho vieurian perseguen de tant près, que lodit conte am el, que jamay no lo layssarian, ho tôt de Montfort es donat tôt armât, home & sera perdut ho tôt sera ganhat. Et adonc chaval, dins l'ayga, ont fora negat, si no s'es mes avant ung gran & sage home fossen sas gens que prestamen lo tireguen, d'aquels de la vila, loqual era capitol per totas vetz sou cheval y demoret & se ne- aleras, & aldit conte Ramon a dich de par guet. Et quant lodit conte de Montfort vila, St en nom d'aquela & per totz los aguda passada l'ayga an los que se cran habitans, ly offrian lors bes & totz lors pogutz salvar, es s'en anat& retirât a l'au- ' G. V. 6669-6726; défaite du comte de Mont- ' G. V. 6474-6668; discours du cardinal & des fort; son retour à Muret. barons; nouveau siège sur la riye gauche, sous ' G. v. 6727-6770; réunion des seigneurs Tou- Saint-Cyprien. lousains à Saini-Sernin. An 1217 i65 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 166 Éd.orig. t. III, col. g'i. corps, Si tôt quant au a lo servir & niaii- teny envers totz & contra totz, & que d'aras & desja els abandonen totz lors bas & tôt quant an aldit conte Kamon & sas gens, a ne tara lor p'.aser & volontat. Et aussi a remerciât grandameii losdits senhors & haros de so que an délibérât, cascun en son endrech, de ajudar aldit senhor le conte Ramon, de lo garda & deffendre son drech & aussi la vila. Et quant tôt so dessus es estât fait & dich, adonc lodit conte Ramon am totas sâsdictas gens, se so metutz a con- seilh, & an délibérât aldit conselh qu'els fassan far forsa trabucquelz & peyrieras, & so per abatre lo castel Narbones, la ont adonc se ténia ledit conte de Montfort, & aussi fassan far forsa valatz pregnons entre la vila & lodict castel Narbones, & que l'on fassa refar & acoiitrar las mu- ralhas que lodict conte de Montfort avia fayt demollir, & aussi que fassan fargrandz escadafals, losquals sian totz dobles a tota forssa. Et adonc es estât faict & mesa la ma en l'obra, ainsi que per lodict conseil era estât dich & déclarât, la ont jamay home que sia vieu no vit tanta gen a tre- balh, car aqui no se cspargnhava home ny fenna, que aqui cascun no y fessa en son endreif, & fouc faicta tanta d'obra en pauc de jorns, que no es home viven que ho cresessa. Et adonc mentre que besonhavian a far losdictz valatz, engins & murallias, lor a dich ung valent home & sage, apelat Ar- nauld de Montagut : « Senhors, ieu soy d'oppignion que dementre que l'on beso- nha ayssi, que ieu m'en ane serca de gens per nos donar secours & ajuda. )> Et adonc es estât délibérât que lodit de Montagut anaria serca gens & secors, so que a faict'. Et quant tôt so dessus es estât faict, tant muralhas, trabuquetz que fossatz, lodict conte Ramon tant per conselh que sans plus actendre, fassa losdits engins anar dressar devant lodit castel Narbones, per lo abatre & mectre per terra, so que fouc faict incontinen. Et quant losdits engins so estatz dressât/ & aprestatz, an les faictz tirar contra lodit castel Narbones, & tala- ' G. V. ,6717-6863 j conseil tenu par le conit,: Raimond. men tyran, que nos layssan en tôt lodit castel tor ny muralha, que tôt no ho metaii per terra, & talamen l'abatent que lodit conte de Montfort s'es près a se esbayr, car no sap ont tirar ny se tenir dins lodict castel. Et adonc s'en es salit, & al seti del p!a de Montolieu es anat, la ont a assem- blât son conselh, alqual a dict & demostrat la grand destruction que lodit conte Kamon ly a layta de abatre lodit castel Narbones, & d'autra part ly a tuadas & destruydas sas gens, per lasqualas causas no sap que far ny que dire. Et adonc ly a dich & respon- dut lodit evesque de Tholosa : « Senhor, no te ebaiscas de res que sia, car ve te ayssi monsenhor lo cardinal, que a trame- tut sas letras & messatgcs per tôt lo monde, & aysso affin que cascun te venga donar ajuda & secors, que jamay tal no lo a vist ny agut. Et adonc poyras cobrar la vila & poyras penre venjansa d'aquels que te semblara. » Et quant lodit evesque agut ainsin que dit es parlât, adonc s'es levât ung des valens homes que lodit conte de Montfort aguessa', apelat Robert de Pi ■ pin", loqual era vengut en aquest pays an lodit conte de Montfort a dit aldit eves- que : « Senior evesque, vous parlas a vostre aize, & si lo comte no vous aguessa point cresut ny a vostres consortz, 110 fora en la malenconia que es, & ains fora senior pa- cifie de Tolosa, aniay dels habitans. Car vous es causa de tout aisso & d'ave faitz morir mille homes sans le plus, & jamay terra mal conc[uirida no se pot mantene longamen, & vous die que quand tout le monde séria aissi ajustât, no lor saurias noze ny fa mal, car elz [an] lor senior na- tural & d'autre part lo secours que lor ve de cascun cartier, el que ne vous amen point per los malz que lor avez faitz, los- qualz' conseilha l'evesque auran pire dont ay paour que a la fin von trobares mal & ja vesetz com vous en ba. » ' Il y a ici une lacune de 48 pages dans le ma- nuscrit du Roy depuis la page 878 jusqu'à la page 417. On trouve la même lacune dans le manuscrit de Peyresc. [Nous la comblons au moyen du ma- nuscrit de Toulouse, {" i 29 '" Sî. suivants.] ' Corrige^ de Pequeni. ' Ici une lacune dans T. An 1217 Lacune de l'cdition priii- ccps. A.i 1217 167 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 168 AJoiic a parlât lo comte Guy & a dit : H Senhor mou fraire, Robert de Piguin & les autres barons vous ho audit tant souveii que no es per dire mais. Vous no voules fa autre causa, per que laissen tout aqueste murmur esta, & que dévia trestoutz nous armen & metten en point, ho per morirho per vieure. Et que on fassa mettre en em- boscada de nostras gens delz mielz montatz de toutz, aisso per los ortz que son defo- ras, ainsin que le jour primier nous faren ana de nostras gens delz plus mielz armatz que nous auren intra dins las trincadas & terries & aladonc s'en iutraran dedius la vila, dementre que los de la vila no s'en dobtaran. Et si cas es que los de la vila les cassen & geten deforas, elz recularan fins que aian passada ladita emboscada, & los de la vila se metran entre elz &c nous au- tres, talamen que degun no ne escapara que toutz ne sian mortz ho preses. Et adonc vous poires venjar dels. » Alqual comte Guy a respondut nAIatz & ly a dit : « Senior conte, aras conoissy que be conselias vostre fraire, per que ieu vous promety, que si se pot fa ainsi que disetz, vous intraretz pre- mier & peis vostre fraire & ieu le troi- sième, & adonc veires com nous porta- ren. » Adonc lo comte de Montfort a dit que laissen aquela questieu, qu'el no se faria pas ainsin qu'elz disen, car el vol que dema quand sera jour, que sas gens anen courre jusquas al plus près de la vila, fasen sem- blan de voler intra dedins. « Et ainsi ([uo los de la vila saliran per lor dona dessus, nous seren toutz prestes & nous mesclarem danibelz, & nous intraren pelle melle dara- belz, & que so que Dieus nous volria dona que nous doue. » Laquala opinieu semblet bona a cascuns delz & se son appareillatz touta la neit". Et quand s'es vengut le mati sus l'auba, an fait ainsi que era estât dict & an faitas ana lors gens courre jusques al plus près de las portas de la vila fasen semblan de intra dedins. Et adonc son salitz los de la vila contre los que eran auatz ainsi courre, los- qualz se son reculatz. Et adonc es vengut ' G. V. 6863-6990; nouvelle délibéiation dos îeigneurs croisés. lo conte de Montfort, Se talamen an frapat que grandz cops n'y son demouratz. Toutes fes los de la vila n'avian aleras del pire, so que vesen, Bernard de Cumenge lor es vengut al secours an totas sas gens, & tala- men an frapatz los del conte de Montfort, que faitz les an recula, & talamen an sob- datz que forsa lor es estât de fugir ainsi que an pogut. Or dis l'historia que ainsin que tout so dessus se fasia, es arribat dins Tolosa un grand secours devers Gasconia, loqual me- nava un valent home & senior, per son nom nArcis de Montesquieu. De que foguen ben joiouses les de la vila & lo conte de Montfort al contrary fort marrit, car en los de Gasconia toutjour perdia. Et adonc es vengut devers lo conte de Montfort lo cardinal que dessus es dit, amay l'evesquo de Tolosa, loqual a dit al conte de Mon- fort : « Senhor, a nous autres sembla que de long tems nos prendres la vila ny may los que son dedins, car toutz les jours lor ve secours ho d'una part ho d'autre. » Adonc lor a respondut lodit conte de Montfort & lor a dit : « Senior, d'aisso n'es vous autres causa, car se vous autres no fosses, ieu foussa senior pacifie de la villa amay dels habitans & crezy fermamen que vous autres me aiatz trahit. » Et adonc ly a respondut lodit evesque : « Senior, no siatz corroussat contre nous autres, que si un cop le printems es vengut, cognois- seres si vous aven trahit, car be vous pro- mety ieu que veires veni un tal secours de gens que la terra sera empachada de lo sostenir, » Et quand lodit comte de Montfort a vist que per lors no podia fa res plus, de consentimen de toufas sas gens ledit sety an levât & cascun s'es re- tirât lo melior que a pogut a causa de river, 8j a passât lodit hiver de cascun Cartier ses fa aucuna causa, sinon que los de la vila an faitas qualques petitas forte- ressas'. L'iver estant passât & lo Pasco vengut, ' lo comte de Montfort a dit aldit evesque & cardinal, quand no a vist lo secors que li avian prometut, qu'era la causa que lodit secours punhavo tant a venir, & adonc ly ' G. Y. 6p9i-7i58j fin de la campagne de 1217, An 1217 An 1218 An .12l8 169 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 170 a respondiit lodit cardinal : « Senior, no vous embahisquas de res, car en breii lo veires & aures an loqual poires prendre Tolosa & ne fares a vostre plaser. » Or dis le conte que quand lo bon tems es vengut, lo comte de Montfort a fait autre cop mètre le sety aldit pla de Montolieu devant Tolosa. Vezen loqual, los de la vila son salitz & sus lodit sety son vengutzfrapa de tala poissansa, que no laissaven res, que tout ho metessen a mort. Et lo conte vezen aquo, s'es mes a crida : Montfort, Montfort, & a sas gens es anat dona secours an tala forma que forsa es estât alz de la vila de se retira, car le milho no fouc pas per elz, car pro n'y an laissafz. Et quand los de la vila an vist recular & tua lors gens, son salitz que may a pogut per les secorre les uns per las portas, les autres per las trincadas, en cridan : Tolosa, Belcaire, Avignon, & les autres al contrary cridan : Montfort, Et tant fan de cascun Cartier que no sabian quai n'abia del milho, & no se son laissatz d'entre que la neit les a des- partifz. Et quand son estatz retiratz, los de la vila, an trobat que avian perdut belcop de gens & entre los autres ung valent home appelât Guiraud de Moros, & tambe an trobat fort blassat le Lop de Foix, un autre valen home, & belcop d'autres, que le nom no n'es point aissy. Mais de la part del comte de Montfort n'y avia atambe forsa de blassatz & de mortz, dont se cujet désespéra, & forsa ara que n'y fossan demo- ratz que tout le jour avian combatut. Or dis l'historia que trop mal era anat per los deldit comte que per los de la vila, no- nobstant que près avia mal de cascun car- tie. Et quand se venguet lendema, le comte de Montfort fec veni grand cop de fusties per fa una guata per rompre & abaissa los engins que avian los de ladita vila. Et de- mentre que ledit comte de Montfort devi- sava sa guata, es ly venguet un messatgier ly dire : « Senior, anas reciilir le grand secours que le evesque de Tolosa vous amena, alqual son may de cent mille ho- mes. » Et laisset esta so que fasia, & an una grand partida de sas gens les plus appa- reils lor es anat a l'endavan & los a re- culitz an grand joia & honor, &e. al sety les a menatz. Los de la vila estaiis adver- titz que lodit secours era arribat, se son aprestatz & mes als lors necessaris per sostene l'assault, si cas era que le lor donessen. Et qunnd loJit secours es estât repairat & repausat aucunamen, après que les uns son anatz veze ledit sety, les autres la dis- positieu de la vila, & de quin mestier era plus flaca. Et après ave tout vist, an dit les uns als autres que no lor sembla pas que los de la vila aien grand paour. Et après tout so dessus, le comte de Montfort a assemblât son conseil, la ont son estatz toutz les seniors & barons, losqualz ly eran vengutz dona secours, alsquals a dit & demonstrat com elz son vengutz per ly dona secors & prendre venjansa del comte Ramon, loqual te les iretges dins Tolosa contra lo voler de touta la Gleisa. Et que per aquela causa cascun deu ave bon [co- ratge] per fa so per que son vengutz sans plus dilaia. Et que qualia mètre un autre sety al fons de la vila, vist lo grand monde que son, afin que degun no pesca salir ny intra dins ladita vila, per los fa morir de fam. Que si el lo poden prendre, el vol que touta la richessa que dedins sera trobada sia lor, car el non vol res sinon prendre venjansa d'aquelz que dedins son & per arrasa & mettre per terra tout quand y es, afin que jamay plus no sia memoria de Tolosa. Adonc l'un desdits barons ly a res- pondut per toutz les autres, loqual so nommava nAmalric de Crio : « Senhior, be vous deven cascun ama & servir, quand an tant pauc de hora nous donas tota la ri- chessa que sia dins Tholosa. Mais be vous die, senior, que si no n'es vertat que qui trop se coita es tard al repenti, car de ana mètre autre sety, vous vezez be com nous en grandamen lasses & aussy nostros che- valz. Per que si autre sety voles mètre, ieu soy d'advis que vous métis so fasatz an vos- tras gens, car scabes le pais & vila & co- noisses le cartier, & nous autres demorarem aissy & nous repausarem entretant. Et me sembla, senior, que los de la vila n'an pas grand paour. » Et quand lodit comte de Montfort a ausit so dessus, es estât miech désespérât, vezen que no so volian desempartir & el An I2l3 An 1118 171 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC sas gens en 172 nicfis es anat mètre lo sety am la forma qu'el avia devisât'. Or dis lo conte, que so dessus fait los de la vila fouren estonatz d'aquela nove- letat & se son metutz en conseil. Loqual a parlât premie Rogier Bernard, fil del comte de Foix : « Senhors, aissi no y a causa de se esbahir, car be sabes an quina gen aven afa, si nous poden ave ni pren de Sant Subra, adonc es salit sus el ledit comte de Cumenge an sasditas gens, & ta- lamen an frapat que l'on novesia que gens tomba per terra, mais a la fin forsa foret al- dit comte de Monfort de recula & ana mè- tre le sety may de meia légua deldit Sant Subra, de que son estatz ben joiouses los de la vila. Et quand son estatz retiratz, an fait venir un nommât Bernard Paraire 8c An I2l3 dre. Mais que cascun aia bon coratge & un autre apelat mestre Granier, & lor an comandat de ana prestamen tendre los tra- buquetz & peirieras per abatre so que res- tava del castel Narbones, so que los susditz feran, car eran les plus subtilz mestres que foussan el monde per aquela causa, & ta- lamen an tirât que de la tour Ferranda n'an abatiit un grand cartie, dont se son fort es- bahitz los que eran dedins. Et dementre tout aquo, es arribat le comte jouve a To- losa an un grand secours, loqual es estât ressaubut en tala joia, que jaraay tala no fouc vista dins la vila. Apres que lodit comte jouve es estât ar- ribat aTolosa, lo tems s'emmalignet tant a pleure que de très jours & de très neitz no fcc res plus, & l'aigua fouret tant tarri- bla, que no fouret moly que no n'emenes ni paissiera, & al pou de Sant Subra no de- moreguo que las duas tours en lasqualas avia bona garniso de los de la vila. Et quand l'aigua foret rabaissada & tornada en son repaire, lo conte de Monfort an totas sas gens le sety es vengut mètre al fous deldit pon dins l'hospital, delqual an tiratz tant de cops de balestas & engins alz que eran dedins la tour devers lodit hospital, & tant de cops de calabres & peirieras del gra- vier, que la plus grand parfida de la tour an abntuda S: contreintz los que eran de- dins de se retira a l'autra le milho que an pog\it. Et adonc y son intratz les deldit conte de Monfort, y an metuda & desple- gada lor ensenba, & los de l'autre tour cri- dan Tolosa & se combaten de l'un a l'autra tant que poJen. Et adonc es arribat un valent home & grand senior dins lodit To- losa appellat Bernard de Cahusac & un au- tre nommât Ramon delz Valz, son parent, losqualz an menât un grand secours. Et quand lo comte Monfort a saubut que lo- dit secours era vengut, a mesa bona garniso a ludita tour 8c a l'hospital, & a l'autre sety pense de se ben défendre, car nous aven forta vila per aquo fa, 8c d'autre part que en bona compania de gens, per que deven ave milho coratge. Et afin que nostres enne- mies conoscan que nous no los crenian de rcz, ieu soy d'opinieu que nous crescan la vila de tout lo viel bastimen. » Et quand ledit Bernard a agut acabat, toutz les autres an lausada son opinieu Se an aquela se son arrestatz. Et après que son estatz fora deldit con- seil, cascun a mesa la ma a l'obre 8c tala- men que ny vialo ny gentilhome ny grand ny petit no era espargnat, que toutz ne fessen, que fouc causa que s'acabec en paouc de jors, 8c fouret una bêla causa. Et adonc es arribat un grand & valent se- nior dins la vila, apelat Arnaud de'Vilemur, an un grand 8c bel secours que menava al- dit comte Ramon. Et lo comte de Montfort a vist 8c monstrat a sas gens lo grand basti- men que los de la vila avian fait, 8c com avian crescuda la vila, dont era corrossat. Et adonc per conseil es estât dict, qu'elz anarian mètre un autre sety delà l'aigua ainsi que avian fait per avant devers Sant Subra. Et a laissât lodit sety que avia pan- sât, 8c el métis en persona anet passa l'ai- gua a Muret per ana aldit Sant Subra. So que los de la vila conoissen se son presta- men armatz 8c acotrafz, 8c [a] toutz les pas- satges 8c locs an establitz de gens. Et quand tout es estât establit, lo comte de Cumenge es sortit de la vila an una bêla compania de gcn valenta 8c ben equipada per ana al devant de lors ennemies 8c les garda de mètre ledit sety ainsi que volian fa. Et quand lo comte de Monfort es estât près ' G. V. 7159-7415; retour du printemps; arri- vée de nouveaux croisés & conseil tenu par le comte <.le MoiiUort. An I2l3 lyj PREUVES DE L'PIISTOIRE DE LANGUEDOC. 174 es tournât & a dit a sas gens : « Senhors, nous deven ave bon coratge 8c conibatre nostres ennemies, car ja aven ganiada una de las tours & coniensat de gania l'autre, & cresi que si nous voulen, auren la vila Et quand lodit conte de Sancho a ausit aquo, s'es mes a rire & ly a dit : « Senhor conte de Monfort, ieu vous remerci del plaser que me aves fait, car en pauca d'hora m'aves grandamen récompensât si An 1218 & ieu cresi que los de dedins s'en volhen poden ave ny prendre lodit Tolosa. Mais a fugir. » Adonc ly a respondut un de sos my me sembla que ne sera presa d'aquest barons ; « Senhor, el no m'es point averaire an, car selon que ieu entendy, elz no vous que s'en velhen ana ny fugir, car Bernard dobtan gaire, car elz an toutz so que lor de Cahusac 8c son paren Ramon de las Valz y son intratz an un grand secors. » Et adonc a dit lodit comte : « Elz an faita grand folia de se embarra lasins, car jamay no s'en tornaran a lors maisons, que non sian preses ho mortz. » Lodit comte de Montfort per fa creire so que disia en gra- van may los de la vila, a délibérât per con- seil de ana destruire toutas las vignas & blaJz, losqualz eran a l'entour d'aquela, ses y laissa causa que sia. Laquala causa [fouc] faicta le jour de Pentecosta. Et quand los de la vila ho an saubut, son salitzSc a la plasso de Sant Salvado se son ajustatz & ta- iamen an frapat d'un costat St d'autre que a calgut als uns & alz autres se retira, es- tans toutz lasses. Toutes fes alz de la vila anava plus mal que alz autres, & agueran fa mestier & que son bonas gens per la défendre & lor senior natural. » Et dementres que lesdits comtes devisa- von, coma dit es, los de la vila son salifz ben armatz & acoustratz & l'aigua an pas- sada an grands cops de vaisselz & al gravier de l'ospital son venj*utz per frapa ledit sety que y era. Et quand le conte de Montfort a vist aquo, ses fa autre demora,a aytambe passada l'aigua per secorre sas gens. Estant passât & ajustât an sasditas gens, sonprestamen anatz frapa sur los de ladila villa, & talameu au frapat que toutz les an meses en fuita, mais premiers n'y ro pro demoratz de mortz & la pluspart de lors vaisselz. Et quand se son estatz fugitz, lo comte de Montfort an los vaisselz me- tens es anat dona l'assault a l'autre tour agut inqueras pire, si no toc estât Kogier del pon de Sant Subra, laquala ténia los Bernard, que lor venguet al secours & sos- de la vila coma dessus es dit, & talameu tenguet jusques que los premiers foussan dins la vila. Losqualz lodit conte de Mon- fort seguet & portan lenha &c fagotz per mètre foc a las portas de la vila, mais son estatz ben ressaubutz, que maint un n'y denioret. Et dementre tout aquo, es vengut un messatge aldit conte de Monfort & ly a dit que prestamen aue ressebre le comte de Sancho lo([ual ly menava un bel & gr:ind secors. So que es estât fait & a dit loJ.t comte de Monfort al conte de Sancho : « Senhor conte, grand joya ay quand ses aissy vengut a point, car ieu volia fa dona l'assault a la vila quand m'an dict que vous arribavias, & n'ay pas volgut procedi outre, desiran que aias l'honor de l'ave presa, car tout so que sera dedins trobat, voli que sia vostre'. » ' G. ▼. 7416-7886) nouveaux combats; prise des tours An pont de Saint Cyprienj arrirée du comte de SaKc. an fait que les n'an faitz salir, 8c elz son intratz dedins 8c an metut a bas lo reste del pont que anava vers la vila 8c per ainsi an agudas las duas tours a lor poder. Los de la vila per recohra ladita tour an faict dressa una peyrieira 8c falamen an ti- rât que l'an faicta quita als de dedins, mais y an mes le foc davant ne partir. Et quant los de la vila an vist ainsin crama ladite four, son se armatz ben cent cinquante dels plus harditz, 8c se son mefutz dedins cer- tains vaisselz, 8c dreit a ladite tour son anatz per escantir ledit foc. Et adonc se son armatz los del comte 8c se son metut/ dins los vaisselz, 8c contra los de la vila son vengutz per se combatre, 8c talamen se son rencontra tz que de cascun cartier ne tom- bai! pro dins l'algue. Mais los de la vila eron belcop plus fort 8c adexfres dins l'ai- gua, per laquala causa les ne menavnn, tuavan 8c maint ensenha s'en devalada per l'aiguë. Et adonc los que son pogufs cscapa son escapatz & retornatz vers lor senior le An 1218 175 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 176 conte de Montfort, loqual lor a dich pcr maniera de reprochi : « Senhors, be deveii estre marritz de vostra vengiuln, car gran- damen vous es portatz valentamen contre los de la vila, & crezy que les aia toutz d'aquo no me parles plus, car ieu non faray res, car a my me semble que pey que ieu [ay] conquistat & gazaniat Albigcs, Quercy, Ajanez, Cumenge, Bigorra, & si podi recouvra Tolosa, la Gleisa & ieu se- preses que degun non sia escapaf. » De las- ren egalz & parieus. Per laquala causa voly qualas paraulas son estatz grandamen indi- que dama al plus maty que nous menen la gnatz. guatha per le mur Sarazines diiis la vila, Adonc a passada l'aigua ledit comte de & quand l'auren dedins, meten le foc per Montfort & dreit al castel Narbones es las lissas & ho bruiaren tout. Et en aquela vengut, & aquis a sonatz sos plus privatz maniera prendren la vila ho janiay no. » amies, so es le conte de Sancho & le cardi- Adonc ly a dit nAmalric, delqual es nal 8c evesque de Tolosa & autres grans dessus faita mentieu : « Senhor, a my me baros & lor a dict : « Senhors, ieu no sabi que pot estre mon mal astre & infortuna, car lo Sant Paire & la Gleisa m'avia donat lo pais de Carcasses & autras terras, & aussi avia un cop gazaniada Tolosa, que home del monde no y contradisia, mais aras me vezy tant mal fortiinat que de ladita vila m'an cassât & gitat, & que pis es toutz les jours me tuan & occizen mas gens, talamen que ieu no scay que fa ny quin conseil prendre. Car si ieu demori semble que dins la vila no an souffrefa de res, de sorte que jamay no los anires assail- ler que no los trobes toutz prestes per se défendre. Et vous die que tant que los c[ue so dedins y seran, no los aures, car no son point gens pcr se laissa ainsin perdre coma disetz, car dedins es la flour de tout le monde, & me dobty que a la fin y aures may perdut que gazaniat. Per que, senhor, vous preguy de me cre'ire & vous aponfa. » Alqual nAmalric a respondut le cardi- enqueras un mes ses prendre Tolosa, mais nal que d'aquo no velha plus parla ny le amy mourir que vieure en aquest estât. » Adolic ly a respondut lo conte de Saicho & ly a dit : « Senior, si lo mal foussa be, Tolosa séria vostre & ne sérias senior pa- cifie. Mais vous les aves tant maltractatz, que plus les volrian morir que retorna en vostres mas & poder. Car els an an els le comte Ramon, loqual es duc & marquis, & d'autre part son fil le conte jouve, loqual es nebot del rei d'Anglaterra, & aussi y sont Rogier Bernard & le conte de Cu- menge & autres senhors, losqualz son vengutz secorre le comte Ramon, 8c d'auti'a part les habitans de la vila, que, coma vous ay dit, ne vos amen gaire per los malz que lor aves faitz. Per que, senhor conte, ieu séria d'opinieu 8c content que entre vous 8c les de la vila aguessa bona union, tala que vous no volguessatz pas ave las terras 8c seniorias delz autres, 8c que vous laissetz al conte Ramon 8c son fil so que lor aperte & aussi alz autres que an el son, si res lor tenes, 8c que daras en avan sias bons amies sans plus fa guerra les uns alz autres, 8c en conte Ramon 8c sas gens aital lausa ny rasona ny le conte de Saicho an el, car la Gleisa lor ne sauria un tresque grand mal grat, 8c dont lor poiria veny domafge. Et a replicat lodit nAmalric disen : « Senhor cardinal, ont aves vous trobat que lo dreit velha que a tort 8c sans causa vous deias deshereta le comte Ramon ny son fil ny les autres barons de sa compania. Pensas que Dieu no permeta qu'elz recobren lors ter- ras 8c senhorias peis après, 81 vous juri que si ieu aguessy saubuda la querela tala que es, jamay no soy fossa passât ny may mas gens, ny de mas terras no fossa salit per aisso. » Adonc a dit le conte de Montfort aldit nAmalric 8c cardinal que laissen aquel parla en questieu, car el avia paour que ledit nAmalric le laissessa 8c s'en ânes, car era un des principalz que el aguessa, per laquai causa l'a comensat de flata 8: apaisa al raillio que a pogut. Et fouc con- clus an aquel conseil de pausa la guatha lendema entre le mur 8c ledit castel Nar- fasen, may ne valra tout lo monde que no bones, dcmentre que no s'en gardarian, so fa. » Et li a respondut lodit conte de que fouc fait, 8c coma menavan ladita Montfort : « Senhor conte [de] Saicho, guatha, los de la vila no dormian pas, mais An 1218 An iziS 177 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 178 aviaii [faitas] toufz las preparatives, & an teiidut & aisinat un trabiiquet per tira contra ladita guatha quand vendria. Loqual a debarrat quand ladita guatha es venguda & [tal] cop de peyra ly a donat que un grand cartier n'a roniput & portât, & forsa d'aquelz que la menavan mortz & blassatz, dont ledit conte es estât niiech désespérât. Et sas gens le vesen ainsi corrossat, un do SOS baros ly a dit : « Senior, ja per so no sias corrossat, car si viras la guatha, la gandires del trabuquet. » Et per lor l'an virada & l'an botada autre cop plus haut. Et quand los de la vila an conoguda lor iiitentieu, sans mena degun bruch, an virât le trabuquet & autre cop l'an destrapat & tal cop an donat a ladita guatha que la plus- part d'aquela an rompuda & niesa en pes- sas, & si le premier cop avian tuatz gens, adonc n'an may tuatz & blassatz. Et adonc los que eran aqui, vesen lor guatha rom- puda, se son meses a fugir & le conte de Montfort es demorat tout sol, loqual s'cs mes a crida a sas gens per los fa retorna, mais avia bel crida que degun no y retor- nava. Adonc lo conte Ramon a ajustât son con- seil, ont eran les capitolz de la vila & aussy la pluspart delz habifans. Alqual a dit un saige & valent home apelat nEstor del Mas : « Senhors, ieu soy d'opinieu que nous fasquan prcstamen dins aquestas lis- sas grandas paretz an les dentilz, talas & ferramens los valatz, & d'aqui estan nous defendan & per tant d'assautz que nous donen ne les creindren de res, aiiis los teiidren en subjecticu. » Et es estât tcn- gut ledit advis per bon & an aquel se son arrestatz toutz & parten deldit conseil an metuda la ma a l'obre.Et vezen le conte de Montfort que les de la vila se fortificavan, n'es estât fort marrit 8i la guatha a faita mena. Laquala quant an vista los de la vila, an tendudas las frondas & grandas pciras que y an metudas, & quand la guatha es es- tada venguda, elz an alargadas las cordes de las frondas & talamen an frapat ladita gua- tha, que tota l'an en aquel cop rompuda, & del cop que les frondas donavon, las as- clas de la guatha anaven say&lay& tuavan grans gens deldit conte de Montfort 8c se son mes a criJa le,s de la vila : « Arre de la falsa guatha, que jamay plus no preiidres rat. » Adonc a dit a sas gens ledit conte de Montfort : « Senhors, ieu no saby que pesqua fa, car vezy que la Gleisa ny causa que sia ne me pot valer, & crezy que Dieus m'a hasirat 8i près en odit. Car me ténia per segur de prendre en aqueste cop la vila, moienan la guata, laquala me an rom- puda & brisada. » Adonc ly a dit Foucault, un de SOS principalz baros : Senhor, ieu vous avia dit que de vostre guatha ne vous douaria un denier, car jamay per guatha vous no prendres los de la villa, mais y perdres may que no y gazaniarcz. » Et ly a respondut ledit conte : « Senhor Foucault, ieu vous promety que ho toulzy moriren ho ieu auray la vila presa devant que sian huit jours, amay toutz los que dedins son. » Et dementre que lo conte de Montfort devi- sava ainsi an sas gens, les de la vila an tengut lor conseil de s'arma & ana frapar sur SOS ennemies aldit sety, car mais aima- van mory valentamen que esta embarratz. Adonc se son armalz & de ladita vila son salitz frapa, & aisso en cridan Tolosa, Belcaire, Avignon, 8j talamen an comensat que grand piatat era de ho veser. Adonc lor a cridat Arnal de Lomaigne, loqual era d'aquelz de la vila : « Francs cavalies, frapatz & membre vous del mal que vous an fait. « Et adonc an frapat plus fort que jamay, car cascun voulia aqui veiija son mal, & talamen an fait que tous tant que renconfran tuan & meten a mort, car no era home que lor pogue résista davr.n. Adonc es fugit un d'aquelz que eran ; 11 aquel assaut & escarmoussa, & al conte de Monfort es anat dire, coni les de la vila son salitz sur lors gens, & que granda e l'occisieu Si murtrs que fan, que piatat rs de ho veser & que prestamen les veiiia a secorre. Et quand lo conte a ausit aquo, a fait arma sas gens jusques al nombre do soixante mila homes, & quand son estât/, toutz armatz & aprestatz, lodit comte es montât sur un fort 8c poissait chaval, Si s'es metut tout premier per ana secourro sasditas gens. Et quand les que eran de- moratz dins la vila per la gardar an vist veni lo conte an grands forsas sur lors gens, adonc an comensat de destrapar lors peirieras &: Irabuquetz 8c frondas contre An I2l3 An 1218 179 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 180 lodit conte de Montfort & sas gens, & seilh, que prestanien cascun se ane armar, d'autre part son salitz un grand fast de & que anen frapar sur lo seti que era delà gens par las lissas an balestas & arcs, los- l'aiga aldit hospital de Sainct Subra. Et qualz tiran talamen que de traitz & peiras adouc que sou estafz armatz & acotratz, tiravan los de la vila, no vezian gaire be son salitz 8c an passada l'ayga, & sus lodit Taire tant espessamen tiravan, ont feguen seti son anatz frapar, & talamen an faict grand murtre de gens & fouc blassat !o que lodit seti lor an faict laissar 8c desem- chaval deldit conte de Montfort d'un cop parar, sens ne portar causa que fessa ea de trect per la testa, talamen que le por- lodit seti, car cascun avia grand gauch de tava ca 8c la que non podia estre mestre. Et se salvar, qui may podia. La ont demoret adonc que lodit chaval ne menava lodit grand richessa, tant de pabalhos, tendas, conte, un d'aquelz de la vila a tirât un cop que autras causas, dont los de la vila se de trait aldit conte 8c a ly douât per la emendeguen grandamen de la pilharia que queissa esquerre, que d'outre en outre la lor avia faicta lodit conte de Montfort', ly a traversada, dont perdet grand sang. Et de la richessa que aldit seti fouc ga- adonc a dit a son fraire le comte Guy que sanhada 8c trobada, 8c aussi y demortt prestamen le gete de la preissa, que tout maint ung prisonyer, dont aguerau mainta lo sang perd del cop que ly an donat. ranso 8c finanso'. Or dis l'istoria que dementre que ledit Adonc que tôt so dessus es estât faict, conte parlava an sondit fraire, una don,a los que tenian lo seti al camp de Monto- anet destendre un peirier, loqual era ten- lieu an agut per conseilh, que vist que lor dut, no lo pensan destendre, talamen que senlior era ainsin mort, que el era de ne- una peira parten deldit peirier anet frapa cessitat que l'on crcessa per conte lo filh lodit conte de Montfort, que le cap in- deldit conte de Montfort, apelat per son portet de dessus las espallas 8c tombet lo nom nAmalric. Et adonc lo cardinal a presa corps a terra, laquala causa fouc be mer- la pnraula, 8c a dit 8c demostrat corn lo Éd.orlg. i. m, ccm. t)3 (suite). veliosa. Et estant tombât en terra, inconti- nen foguet cubert d'una capa blanca', afftn que ora no le vissa mort, 8c tôt incontiaen sondit frayre fec prendre lodit corps 8c delieuratz de lor adversary 8c enemic lo conte de Montfort. Et quant tôt so dessus es estât faict, coma dit es, los de la vila an agut per coa- ' Ici P. reprend à la p^ge 4^7. ' G. V. 7887-8470J suite du siège de Toulouse jusqu'à la mort de Simon de Monil'ort. An 1218 Kd.onn, t. 111, col. (>4. conle de Montfort lor senhor era mort, 8c (jue es de nécessitât que aguessa ung senhor Se cap per régir 8c governar, ainsi que avia faict lodit conte en son viven, 8c portar devers lo cardinal 8c evesque de que de sou oppinion el era d'avys que l'on Tholosa, losquals foguen fort marritz 8c fessa conte ledit nAmalric, 8c lodit eves- dolens quant viguen lodit corps, 8c am grans plors 8c lagremas l'an ressaubut'. Et adonc ung messatgie es vengut als de la vila lor dire 8c denunciar la mort deldit conte de Montfort, joyoses de las novelas, talamen que jamais tala joya no fouc vista ne ausida. Car adonc aguera om ausit los sens 8c campanas sonar al repiquet, 8c aussi grans menestries per ladita vila to- car, 81 d'autra part las gens de la vila, grans 8c petitz, anar rendre gratias a Dieu mandat son conseilh, car sage cavalie 8c dins las gleysas, 8c aysso quant los avia valen era. Et quant son estatz ajustatz aldit que es estât d'aquela oppinion, 8c autres senhors 8c baros aussi generalamen an créât lodit nAmalric conte, en ly baylau' totas 8c chascuns las terras 8c senhorias, que son payre solia ténor quant vivia. Et adonc qu'es estât metut al loc de son- dit payre, cascun delsdits senhors ly apres- tat sagramen 8c homatge, les que tenian del. Et adonc que lodit nAmalric es estât per lodit cardinal bencsit en conte, adcnc a conseilh, lodit nAmalric conte novel a dit 8c demostrat, com los de la vila ly au tuât sondit payre, 8c aussi de sas gens una ' Ces derniers mots depuis de la pilharia mctn- ijuent dans P. ' G. V. 8483-8502) joie des Toulousains; levée du siige de la rive gauche. An 1218 181 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 18: Éd.OIlg. t. 111. col. 9?. grand légion, per laquala causa a délibérât de prendre & aver venjansa dels de ladita vila, ses plus attendre ny prolongar. Per laquai causa vol que om aiie dona l'assaut a ladita vila, ho que totz y moriscan, ho que el preiiga ladita vila, aniay los que son dediiis'. Et adonc cascun es estât de son oppinion, & tôt incontinen an faict venir una grand quantitat de carretas, & an las cargadas de palha, yssirmen, & autre bagatge, & quant sou estadas cargadas, an las faictas menar al plus près de las portas de ladita vila, & lo foc y an nietut, & aysso per far craniar lasditas portas. Et quant los de la vila an vist so dessus, prestamen se son armatz, tant grans que petitz, & les ungs son salhitzsur lors enemicx, les autres per scantir lodic foc, & talamen an faict que uiig sol d'aquels que menavan las carretas no es escapaf, que totz no sian estatz mortz. Et. so faict, son aiiatz frapar sur los deldit seti deldit camp de Montolieu, & talamen an faict, que non es home que lor demore davant, que tôt no ho meten a mort, car jamais no y avia agut ung tal chaple ny tuaria, coma aguet a l'hora, & fouc tant granda, que forsa foc als delJit seti de fu- gir & desemparar lodit seti, la ont fouc ga- taiihat una granda & inestimabla richessa per los de la vila. Et adonc se son retiralz los de la vila am lodit gasanh que avian faict, ben joyoses de ladita victoria que avian aguda. Et adonc an demorat de cas- cun cartie ung long temps sens se meure ne botgiar ne demandar res les ungs als au- tres. Et adonc quant s'es vengut al cap de ung temps, le conte Guy a dit ik demos- trat als baros & senhors deldit seti, coin aquel seti no es gayre profitable, & que may y perdiaii de jorn en jorn que no y gasanhavan, ainsi que cascun pot be veser & cognoisse. « Per que ieu soy d'avys & d'oppinion que nos levessan aquest seti per aras, jusquas ung autre cop, que poyrem torna am plus granda armada que non avem aras, car be veses que nostres ene- micx no nos presan ny dobtan de res. Car mort es lo que los fasia estar en crenta, & d'autra part nos perdem ayssi los corps ' G. V. 85o3-854i ; éloction du comlt Amauri. aniay los bes, car déjà no avem chavals ny '" res. Per que me sembla que nos devem levar lodit seti. « Et adonc que lodit conte Guy agut dit so dessus, cascun es estât de son oppinion de levar lodit seti & s'en anar. Et quant lodit nAmalric conte novel a ausit & entendut lo voler de sas gens, & [so que] son oncle le conte Guy avia dit, es estât fort marri t & corrossat, & adonc lor a dit : « Senhors, grand desonor me fares, si ainsin que aves dit, levas lodit seti, & me layssas estar, car be poyran dire los que ho saubran, que pauc me soy curât de venjar la mort de mon payre. Per que vos preguy que no me velhas ainsi laissar ny lodit seti levar, que premieraraen ieu no aja presa venjansa de la mort de mon- dit payre. » Adoiic ly a respondut nAlatz, que dessus es noumat : « Senhor conte, vos veses be que nos no fasem que perdre de jorn en jorn de nostras gens & nostres bes, car si ieu ve.sia que bonainen nos poguessam tene lodit seti, plus contens serian nos totz de lo tenir, que non pas de lo levar ny non anar. Car coma vos podes ben veser, nos em ayssi al vent 8d a la pleia, & nostres enemicz son en la vila al couvert repayre, & an pro pa, vy, carn & autras causas neccessarias a lor besoing, d'autra part que totz les jours lor ve secors d'una part ho d'autra. Et per ainsin a my me sembla que per aras 110 seran de bon conquérir ny aver, per que ieu soy d'oppinion que nos levem lo seti, ainsi que per lodit conte Guy es estât dit, & ayssso jusquas que lo prim temps & novcl sia vengut. » Et adonc a dit lodit evesque de Tholosa aldit cardinal : « Senhor, fort soy ieu dolen 8c corrossat, quant ainsi nos cal leva lo sety & non anar, & aysso sans prendre venjansa de la mort del conte Simon de Montfort. » Adonc lodit cardinal a dit tout corrossat & irat, peys que cascun era délibérât de leva lodit sety, que le leven, & que cascun s'en ane & s'en torne en son pays & terraê Et adonc an plegat & trossat tôt lor cas, & metut lo foc als bastimens que avian faictz aldit sety, & aytambe al castel Narboiies, & d'encontinen s'en son anatz, qui niay a An 1218 An |2|8 i83 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i8., l'.d.orli;. i.Ill, col. 96. pogut que l'iing no demorava l'autre. Et quant n'aii agut anat, los de la vila an es- cantit le fouc del castel Narbones le melhar que an pogut ny saubut. Et adonc lodit conte novel, cardinal, & evesque de Tholosa son s'en anatz a Car- cassona, mais el a laissât bon gatge avant que s'en sia anat, car sondit payre y era demorat, & maint ung autre mort, que no se sabia lo nombre. Mais lodit conte novel a portât lo corps de sondit payre à Carcassona, loqual a faict sebellir dins la gleysa de Sanct Nazary, & a dit als scnhors que an el eran, que pey que no podia prendre venjansa d'aquels de Tho- losa, los prega que ly velhan ajudar a gar- dar & deffendre las terras que ly eran de- nioradas". Et adonc ly a rcspondut lodit cardenal : « Aysso no y a autra causa, mas que vos metas bonas & grossas gardas & garnisos per totas vostras plassas & senhorias, talas que degun no las vos puesqua hostar ne vos far otratge. » Adonc a dit lodit cardinal aldit evesque de Tholosa : « Senhor evesque, vos von ires devers lo roy do Fransa ly dise C[ue la sancta Gleysa ly manda, que no falha pas de se trobar per tôt lo mes de may de pardesa am tôt son poder, & aysso per prendre venjansa de la mort del nol)le conte Simon, que los de Tholosa an tuât & murtrit. Et ieu trametre al Sanct Payre en Roma, que aiissi mande per tôt lo monde la crosada per nos venir donar ajuda & socors.u Et so faict le conte de Saicho s'en es anat, & a pregat los senhors, que am los de Tholosa velhian far accordy & bona pax. Alqual conte lodit cardinal a respondut, que davan que am los de Tholosa fassan pax ne ac- cord, que plus Ieu se layssarian escorgar totz viens, que la mort deldit conte de Montfort no sia venjada premieramen. Et adonc lodit conte de Saicho s'en es anat en son pays'. Et quant fout so dessus es estât faict & dit, lo conte jove, filh del conte Ramon, se partie deldit Tholosa am iina granda ar- mada, & tout dreict a Condom s'en es tirât, & d'aqui a Marnianda, la ont es estât per tôt obesit & ressaubut. Et adonc se son rendudas aldit conte jove Agulho & autras plassas, que le def- funct conte de Montfort avia presas & nietudas bonas 8c grossas garnisos, mais totas las an tuadas. Et d'autra part s'es metut sus los camps le conte de Cumenge am una autra armada & companya, & so per recobrar sa terra & senhoria, laquala ly ténia ung apelat Joris, per lodit conte de Montfort. Loqual conte de Cumenge conquestet tota sa terra & senhorias sus lodit Joris, la ont lodit Joris fouc près & tuât, amais la pluspart de sas gens, ont gasanhet lodit conte de Cumenge grandas richessas sus lodit Joris & sas gens '. Or dis le conte, que après que tout so dessus fouc faict, & le primtcmps fouc vengut, que ledit nAmalric assemblet una granda armada, per anar recobrar las plas- sas que lodit conte jove avia presas en Ajanes & autres locx, & dreict a Mar- nianda es anat & tirât, & lo seti lor a metut & pausat, mais los deldit Marmanda, los- quals lodit conte jove y avia layssafz en garniso, se deffendian ben & valeniamen, talamen que lodit Amalric no y gasanhava gayre. Et adonc son vengudas las novelas aldit conte jove, loqual a prestamen assem- blât una granda armada & secors, per anar secorre los deldit Marmanda, & ainsi que lodit conte jove y volguet partir, es ven- gut ung messatge, que prestamen & sans delay ane donar secors al conte de Foix, loqual era intrat al Lauragues am petita companya. Loqual conte de Foix avia faicfa la plus bêla presa de bestial & de gens, que jamais home aguessa faicta en aquel temps, car tôt lo bestial deldit Lauragues avia près & assemblât, tant buous, vacas, jumentas, ovelhas que autre bestial, loqual menava dins lodit Tholosa. Et adonc quant los que nAlmalric avia laissatz en garniso, tant per lodit pays de Lauragues que de Carcasses, son se ajustatz, & al davant del- dit conte de Foix son vengutz, per ly ostar ladita presa. Et adonc quant lodit conte de Foix a vist lo gran monde que contra cl An izi3 An 1219 ' G. T. 8555-8702; levée du siège de Toulouse. ' G. V. 8703-8780; départ des croisés. ' G. V. 8781-8940; expédition du jeune comte Raimondj défaite &. mort de Joris. An IÎI9 i8a PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 186 ÉJ.orig. t. BII, col. 97. venya, es se retirât dedlns Vassieja, en Rogier Bernard' fares l'avant garda am attenden lo secors deldit conte jove, ainsi tofas vostras gens de vostre pays en qui que mandat ly avia. Loqual conte jove es miels vos fisas & amas, & ieu & mon arribat am totas sas gens, dont lodit conte frayre Bertrand am les de Tholosa farem de Foix ne es estât fort joyos. En après se l'arieregarda per vos secorre si mestier es, son metutz a conseilh que era de far, vist & le conte de Cumenge am l'autra geii que lors eneniicx lor eran aqui dessus, & fara la batalha. » Et adonc ung valent adonc lodit conte jove a dit aldit conte de home, apelat le Lop de Foix, a cridat ; Foix : « Seiihor, aras veyren qui sera « Senhors, cascun pense de se deffendre. * valen ho coard, car ayssi avem la flor de Et adonc cascun s'es metut a camy, los es- to(z nosfres enemicx, ainsi que be podes tendars desplegatz. Et adonc quant losdi(s veser a lors ensenhas desplegadas; car Fol- Folcautz & nAlatz an vistes venir lors ene- caud & nAlatz y son, los dos plus valens & ardifz que le conte nAmalric aja en sa companya. » Et adonc a dit Rogier-Ber- nard : « Aras se veyra qui sera pros & valent, ayssi no a que de se anar mes- clar anibels, qui may poyra, ses plus tar- da r. * Et adonc a dit lo conte jove aldit Ro- micx, an dich a lors gens ; « Cascun pense de se deffendre & aver bon coratge, car ayssi avem nostres enemicx, losquals nos venen lieura la batalha, Per que cascun sia délibérât, car a my sembla, que nos deveni ave la victoria dels, car nos batalhani per la Gleysa & per le dreit de aquela, per que cascun deu aver melhor coratge & voler gier-Bernard ; « Senhors, si tôt lo poder de se portar valentamen, sens aver neguna de Fransa era ayssi aras ajustât, si auraa paour. Senhors, ayssi avem lo conte jovo els la batalha am nos, ho totz y demora- & le conte de Foix, amay son filh Rogier rem, ho ne salhirem. » Et adonc lor a cri- Bernard, & aytanbe le conte de Cumengd dat • « Francx cavalyes, a las armas, cascun que mena la batalha'. » Et adonc a dit le visconte de Lautrec : (I Senhors, a my sembla, que nos farem fc lia, si ayssi los speran, vist la grand geii qu'elz son. » Et adonc a respondut lodit Folcaut : « Senhor visconte, si vos avez paour, ieu vos conselhi que vos enfugiscas, car nos attendrem ayssi nostres enemicx, ho per vieure ho per morir. « Et adonc las gens deldit conte de Foix, loqual fasia la- dita avangarda, se son lalamen avan£a(z,quo aver ny de terra, per que ieu soy d'oppi- entre els S: lors enemicx no avia que ung nion que vos demoretz. Totas vetz si la vaiat al miech. Et donc an comensaf de batalha vos va a plaser & voluntat, ieu soy frapar les ungs sur les autres, talamen que se ane aprestar & abilhar, car huey pren- dran fin els ho nos. » Et quant Arnauld de Vilamur, ung valent & sage home, ausit parlar ainsin lo conte jove, a ly dit : « Se- nhor, ja n'aperte a vos de anar ny intrar en batalha contra aquesfas gens, car vos no y aurias pont d'onor. Car, senhor, vos sabes ben que Folcaut ny nAlatz no son pas parieus a vous, car si vos los avias pre- ses, de res no von saubrias emendar ny de d'accourd que vos y nietas, pourveu que nos autres vos sian tôt jorn de costa. » Et adonc a respondut lodit conte jove aldit de Vilamur : « Senhor, aqui sapia bo ho mal, ieu intrare en la batalha, & qui me falhira aras de my, sera tôt jorn mespresat, car no se deu alcuu & fossa rey espra- nhar a cobrar son hereditat & confondre SOS enemicx, se pot. » Et adonc quant lo- dit conte de Foix agut ausit so dessus, a demandada aldit conte jove la premiera batalha, que fossa son plase de la ly do- nar. Alcal lodit conte jove a dit & res- pondut ; « Senhor conte de Foix, vos & de prima srribada se son frapatz, que pia- fat era de ho veser, & adonc aguera om ausit cridar : Tholosa, Fo/x, Cumenge, Se d'autra part, Montfort. Et adonc es arribat le conte jove en la batalha, & eji la plus grand prieyssa que fossa s'es anat mefre, coma ung Ieu ravios, & talamen a frapaf, quo no y avia home que davan el se auses trobar, & que no ly fessa plassa quant lo vesia venir. Et adonc s'es mes a cridar ung ' P. Bertrand. ' G. V. 8940-90965 préparatifs de la bataille de Baziî'ge. An 1219 An 1219 Éd.orig. 1. 111, col. 98. 187 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 188 de las gens deldit iiAmalric, apelat Peyre Giiirauld do Segiiret, quant a vist aytal frapar & tuar gens aldit conte jove : « Se- nhors, cascun pense de tirar aldit conte jove, car si aquel aven, tôt lo demoran es nostre, car autramen em totz mortz & des- faictz. » Et c(uant lodit conte joveausit ainsi garniso aldit Lauragues & Carcasses, & que piech era, tenian prisonye lodit Fol- caut & autres prisonyers & ledit de Segu- ret avian faict penjar, & aussi ne avian menât tôt lo bestial que avian trobat en tôt lodit Lauragues dins Tholosa. Et adonc que lodit conte nAmalric a parla lodit de Seguret, a se faicta baylar ausit lodit messatgier, es cujat morir de una lansa forta & corta, & ainsi que ung leupart coratgios, s'es metut plus fort en la prieyssa. Et adonc a recontrat ung ape- lat Johan de Bersi, & tal cop ly a donat de ladita lansa, que tôt otra l'a passât, que no restet per arraadura ny arnes que portes, & a terra es tombât, & quant agut faict aquel cop a cridat : « Francx cavalies, fra- pas que aras es venguda l'ora que nostres enemicx son desconfitz'. » Et adonc que lodit conte jove disia so dessus a sasditas gens, adonc es vengut per la preissa lodit de Seguret, & ung grand cop de lansa a donat aldit conte jove, tala- men que la lansa deldit Seguret s'es rom- puda. Mais lodit conte jove per so no aguet degun mal ny dangier, ny de son chaval no se botget, & adonc lodit conte jove s'es tengut per otratgiat, & tout incon- tinen an le conte de Poix a rompuda la ba- talha, & talanien frapan, que tolz lors ene- tot de dol[or], & majormen quant a en- tendu! que lodit Folcaut & autres eran prisonyers, & lodit de Seguret pendut & stranglat. Et adonc de grand ira & corros que a agut, tôt incontinen a fait donar l'assaut aldit Marmanda. Mais los deldit Marmanda no los presan gayre, niais son yssitz de ladita vila, & sos enemicx son vengutz frapar, desquais era capifany ung valent home, apelat Guiraut de Sametas, & talamen an faict & combatut, que de cascun cartier ne son pro demoratz, tala- men que om no sabia qui en avia del melhor, & an continuât aysso plusors jorns de se combatre, que jaraay on no sabia qui avia del melhor'. Et aladonc, dementre que los de la vila se combatian, es arribat lo filh del rey de Fransa an ung gran secors que a amenât. Et adonc quant los de Marmanda ho an saubut, se son fort esbaitz, car totz los micx tuan & desconfissen, que ung sol no. jorns y venian secors. Et aladonc lodit ne restava. Et adonc lodit visconte de Lau- trec, quant a vista ladita desconfitura, es se metut am sas gens a fuita per se salvar. Et adonc son esfatz preses & retengutz los- dits Folcaut, Jehan & Tibaut, & lodit do Seguret, loqual lodit conte jove a faict pen- jar & stranglar tôt incontinen, & talamen a faict lodit conte jove & sas gens, que lo camp lor es demorat, ont fouc gasanhada granda richesa, outra la presa de bestial que dessus es dicta. Et adonc qu'es eslaÇ faict, son se retiratz & ladita presa n'an amenada vers lodit Tholosa !k prisonyes, desquais ny aven belcops'. Et adonc es partit ung de las gens deldit nAmalric, & tout dreict es anat devers Marmanda portar las novelas aldit nAmal- ric, com lo conte jove ly avia desfaictz 8c desconfitz sas gens, que avia laissatz en ■ G. V. 9097-9160; commencement du combat. ' G. V. 91Û1-9212; combat de Baziége. filh del rey tout incontinen a faict aaar donar l'assaut, & talamen an faict, que de prima arribada an gasanadas las lissas & barrieras. Et quant lo capitany deldit Mar-- manda a vist aysso, & que no y avia re- medy de se tenir, grandamen an agut con- seilh entre els,que trame tan ung messatgier aldit filh del rey, per veyre si los vol prendre a vida salva & lors bagas, qu'els ly rendran & baylaran la vila. Et adonc le messatgie es estât trametut per lo seti & al filh del rey a faict sondit messatge. Lo filh del rey ly a faicta responsa per lo voler de totz deldit seti, que si els ly volen baylar la vila, ainsin qu'els disen, qu'els son contens de les prendre a marce, & los ne hiissaran anar sans ne portar causa c|ue sia, sinon lors corps tant solamen. Et adonc quant ledit messatgier aguda ausida la res- ponsa deldit filh del rey, es s'en retornat ' G. V. 911 3-9238 j combats sous Marmande, An 1219 hd.oria t. m; ml. ij.j. An 1219 189 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. [90 vers ladita vila, & a sas gens a dit & contât tôt so que faict avia am los ileldit seti. Et adonc quant ledit capitany & autres an ausida ladita resposta, d'econtinem son salitz de ladita vila, & a la tenda deldit filh del rey son vengutz se rendre & an salu- dat lodit filh del rcySc los que an el eran, & a sa marce se son botatz. Et quant l'eves- que de Sanctas a vist lodit capitany & sas- ditas gens, a dit aldit filh del rey : « Se- nhor, ieu soy d'avis que tôt incontinen vos fassas morir & brullar totas aquestas gens, coma iretges & fementitz, & cap no ne sia près a vida salva, & peys fares d'aquels de la vila ne plus ne mens. Car tant de mais an faictz al senhor conte nAmalric, que no es home que ho creses. Car melhor obra no saubrias far, que far lôs morir fotz de mala mort. » Et quand lodit evesque agut ausi par- lar, lo conte de Sainct Pol ly a respondut : « Senhor evesque, vos parlas mal a pre- paus, car si monsenhor lo filh del rey fa- sia ainsin que vos dises, a tostemps & jamais ne séria Fransa reprochada & diffa- mada, se aquo se fasia ayfal. » Et adonc a presa la paraula lo conte de Bretanya & a dit que so que lodit evesque disia no se dévia pas far, & que al regard del, el no y consentiria pas. Et quant lodit filh del rey agut scofat d'ung cartierSc d'autre, a lor dit : i< Senhors, ieu no sny pas ayssi per far tort a la Gleysa, ny ay tan pauc per ne far tort al conte jove ny a sas gens. » Adonc ly a respondut l'ar- chivesque d'Aux : « Senhor, he vos proiiicty ieu 8i vos jure, que lo conte jove & sas gens no so pont d'iretges ny contra la fe, & nie sembla que la Gleysa lor fa ung grand tort, & le devria ressebre a marce, quant el se vol retorna a ela. Et d'autra part son preses a Tholosa Folcaut & d'autres grans senhors & baros, & si cas es que vos fassas morir aquestas gens, jamays, senhor, no fouc ung tant gran mal, com sera aquest. Car encontinen que lo conte jove saubra que om luy aura fach morir sos homes on tala sorta, el fara pendre & stranglar totz los que ol te, que séria una grand pcrda. » Et so dit, cascun a lausat fort son dire'. ' Lç discours de l'archevètiue d'Auch dans G. Et adonc ly a respondut lodit filh del rey, que son conseilh & oppinion sera tenguda, & que lo capitany & sasditas gens no aurian point de mal. Et quant los deldit conte nAmalric an ausit so dessus, son s'en anafz dins la vila, & tant que an tro- bat d'homes & de fennas, tôt ho an mes a la mort, que grand piatat era de ho veser, so que an faict dins lodit Marmanda. Dont lodit filh del rey ne fouc graudamen cor- rossat & malcontent, quant ho a saubuf, & aysso contra lodit nAmalric, & del grand corros que ne a agut, deldit Marmanda s'es partit, & dreict a Tholosa a près son camy. am totas sas gens, & lodit capitany 8f sas- ditas gens n'a laissatz anar, la ont lor a plagut de anar'. Et quant los de Tholosa an saubut que lodit filh del rey venia devers els an tan grand armada, & aussi an saubut la grand destruction deldit Marmanda, tôt inconti- nen lodit conte jove a mandat per totz sos alliafz & amicx, que cascun ly venha do- nar ajuda & secors, per gardar ladita vila, car lo filh del rey de Fransa ve sus el am una granda armada. Et adonc quant los an qui avia trametut lodit conte jove sos messatgiers an ausit l'afar & mandamen, son se metutz a camy per lor veny secorre & ajudar, losquals son estatz ben mila ca- valies ho plus, totz gens valentas, ben ar- matz & montatz a l'avantatge per se def- fendre, & aussi y son vengutz grand nom- bre d'autra gen, talamen qu'els no dobtavan lodit filh del rey ny son armada, mais an establida ladita vila ben & seguramen per attendre lors enemicx. Et adonc a dit ung valent & sage home aldit conte jove, ape- lat per nom Peyre Fors : « Senhor, ieu séria d'avis & d'oppinion que yos trametes- sas devers lodit filh del rey vostra enbays- sada & messatgiers ly dire & demostrar com el, qu'es vostre propry paren & de vostre sang, fa mal de ainsin vos venir destruire, & que el vos en devria plus Ieu gardar, quant ung autre ho voldria far. Et me sembla que si vos y trametes, que el y V. 9291 & suivants est exactement le contraire de celui que le rédacteur en prose lui prête. Ce der- nier a fait un contre-sens. [A. M.] ' G. V. 9239-9322 j prise de Marmande. An I 2 J9 Kd.orîff. t. 111, col. 100. ICI PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An '^'^ aura alcun regard, n Et adonc a respondiit lodit conte jove ; « Seahor, vostre conseilh & aviz es bon, mais non pourtant nos fa- ren tout autramen, car nos avem bona vila & forta, & que eni bona gen & companya fisela. Per que ieu soy d'oppinion de no y trametre point, mas que los laissem venir ayssi, per veser que voldran far, mais que nos garniscam & preparem entretant tôt nostre afar, & si els nos assalhen, que nos nos deffendam ben tôt jorns, mais ne se- rem crenhatz. » Et adonc que ledit conte jove aguet dit & parlât ainsin, cascun es estât de son aviz & oppinion, & adonc son vengutz los ca- pitols de ladita vila davant lo conte jove & sas gens, qu'els abandonan d'aras & desja a totz aquelz que demoraran per défendre & gardar ladita vila tout quant qu'els an, tant los corses que los bes, que no spar- nhen res que sia ny ajan mestier, tant los estraiigies que los privatz & amicx, & d'au- tra part les prometen de paga lors gatges a lor voluntat, tais qu'els voldran aver ne demandar, & que cascun fassa son deve de ladita vila deffendre & gardar. Et quant losdits capitols an agut ainsi que dit es parlât, ledit conte jove & autres senhors & baros lor n'an saubut bon grat, quant ainsin de lor bona voluntat avian offert els & lors bes; adonc cascun agut melhor coratge de la gardar & deffendre. Et adonc quant tôt so dessus es estât faict, an prestamen mandatz totz los fus- tiers & carpantiers de ladita vila, & aysso per mettre a point les calabres & jîeyriers, & tan be an mandat a Bernard Parayre 8c Garnier, que prestamen anen tendre & aprestar los trabucquetz, ainsin qu'elz sa- bian, & que l'on garnisca las tors &: mu- ralhas & portais d'aquelas, que semblara estre bo de far ny apertenya en tal causa. Adonc an metudas lors garnisos pertout la ont era neccessary ny fasia mestier, & aysso per totas las barbacanas & portas de ladita vila '. Et premieramen an mefut a la barbacana & porta del Basagle en Daudie de Barast", • G. V. 9323-9466; préparatifs de défense de la ville de Toulouse, ' P. dcnbiiiast. 192 An 1219 Arnaud de Montagut, Bernard de Roqua- fort, Guilhem de Barast, am totas lors gens. II. Item a la porta & barbacana de Sainct Subra, Guyraud de Minerva, & Gui- raud de Belafar, Arnaud Feda, am totas lors gens. III. Item Bernard de Pena, Bertrand de Monesties, am totas lors gens, an aguda la chargia de la tor Bausagua". IV. Item Rogier-Bernard, filb del conte de Foix, & Bernard-Jorda, & nEnieric de Roquanegada, an tolas lors gens a la porta & barbacana de las Crosas. V. Item Arnauld de Vilamur & son ne- i^Jorij. bot Guirauld Mantz, & Guirauld Bernard, coi. loi. & Guyrauld Arnauld, valenta gen an totas lors gens, a la porta & barbacana de Ar- nauld-Bernard. VI. Item nAspes de Lomanha & totas sas gens, a la ])orta de Posanvilla. [VI bis.'] Item nAmabis & nUc de la Mota & Bertrand de Pestilhac, aquestes an aguda la chargia am lors gens de la porta & barbacana, ont venia tout lo bruit & turment. VII. Item Peyre Fortz & en Ratier de Caussada & en Raynier de Bona &; Johan Marti, an totas lors gens an metutz a la porta & barbacana de Matabuou. VIII. Item los baros de Tholosa & le conte jove an aguda charga de la porta & barbacana de Vilanova. IX. Item Arnauld de Cumenge & son' cosy Arnauld Ramond d'Aspeilh, ambels los cavalies de Montagut, an aguda la charja de la porta & barbacana faicta no- velamen. X. Item Arnauld de Ponctis qu'estz prest & valen & Marestanh son oncle & Rogier de Noe, totz aquestes am lor gens tenen la porta & barbacana dels Partus. XI. Item Guirauld Maulx & son frayre Guyrauld Maulx & Jorda de Lantar, de la porta & barbacana de Saint Estephe. [XI bis.^ Item Sicard de Pech Laurens & Amie de Montels, a la porta & barbacana de Montolieu. XII. Item Bernard Mercie, an sas gens, a la porta & barbacana de Montgalhin!. ' T. Bausergiia. An 1219 193 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 194 XIII. Item le vlsconte Bertrand, frayre denioUit & derroquat. Et quant los de la del conte jove, & en Artus son com- vila an saubut lor vole, son se melhor en- panhon, a la porta & barbacana del castel caras garnitz & reforsatz dins ladita vila, Narbones. XIV. Item Bernard de Montant & en Giiilhabert de Labat & Fresol, a la porta & barbacana del Pon Vielh. XV. Item Bernard Jorda senhor de la Ylla & Guirauld de Gordo senhor de Ca- ramang & Bernard de Boyssa an totas lors gens, an la charga del ponh nau del Baza- cle, locjual era estât faict novelamen, & & lors enemicx an attendiitz an bon co- ratge que an de les y ressebre, ainsin que aperte. Et adonc es arribat lodit filh del rey davant lodit Tholosa , la ont a nietut lor seti, mais los de la vila no los presen gayre, ainsi que ben lor an monstrat, ny crehen res, car els son fornitz de tôt so que mestier lor es. Adonc quant lodit sety es estât pausat & An I 2ip Iid.orig. t. III, col. 10], aysso per deffendre l'abeurado & ribage, volian pausar, maint ung cop de peyrier & que deguna nau ne vayssel no y vengua ny autres engins lor an tirât de la vila, estant los enemicx '. Et après que a cascun es estât assignat lor loc, an faict cascun sagramen de ben & degudamen deffendre lasditas barbacanas & portas envers totz & contra totz, tant per morir que per vieure, sans botgiar ny layssar aquelas, despueys que ung cop y seran assetiatz & intratz entr'a fin de causa. Et so faict, après los de la vila an agudas" talamen que bonamen no se ausavan troba aldit seti. Et adonc lor son vengutz donar l'assaut ou faict semblant de lo doiiar, mais los de la vila los an reculitz am tala forma & manyera, que grand gauch an agut de s'en retorna. Et talamen se son deffendutz d'aquela hora en la, que a fin de causa es estât forsa de levar lo seti & de s'en anar ainsi que vengulz eran, a lor grand con- fusion & domatge, la ont se portet fort graud cop de gens valentas per anar als valentamen lodit conte jove, filh deldit autres, si mestier era ny fasia besoing. En aquesta forma an garnida ladita vila & establida de gen valenta & de grans engins, talamen que no dobtan ne crenhan ladita armada que ve sus els, & d'autre part que an los corps sainctz dins ladita vila, en que se fisian aytambe, per lor estre interces- sors envers Dieu '. Or dis l'istoria, que dementre que tôt so dessus se fasia, que lodit filh del rey venya devers lodit Tholosa, acompanhat pas, & aysso excumeniat, & aysso l'an mil conte Ranion, apelat aussi per son nom Ramon coma son payre, & aussi totz los autres baros & senhors, que dins ladita vila eran an lodit conte jove. Coma lo conte Ramon jove volguel fayre l'appunctamen de son payre, Ordis l'istoria, que après que lodit conte Ramon fouc mort & aiiat de vida a tres- de trenta & très contes, & d'autra part lo léguât de Roma, losquals an jurât que en tôt lodit Tholosa no demorara home ne fenna ne enfan ne filha, que tôt no sia ntetut a mort, sans spranhar alcun, tant sia vielh ny jove, ny en tota ladita vila no de- morara peyra subre peyra, que tôt no sia ii'' xxviij, per lara régnant Loys per la gratia de Dieu rey de Fransa, & aisso en lo mes d'abrial, se troba que lodit conte jove volguet pacifficar & accordar totz 84 cascuns dels debatz & questieus, qu'el ny sondit payre avian agut lo temps passât ani la Gleysa & autres. Per loqual appuncla- men far, fouc assignat de se trobar a Lyon sur le Rose, la ont se dévia trobar lo car- dinal Sainct Angel, per lara légat per lo sanct Payre & députât en aquela causa, & aussi s'i dévia trobar lodit rey que dessus, alqual loc se trobeguen totz los que des- sus, tant lodit conte jove que autres, lo- IÎ28, qui termine "la chronique, elle semble prise quai appunctamen fouc tal que s'ensec. »ur l'original latin de cet acte. Et premierament que ledit conte jove ' G. T. 8457-9545; énumération dei défenseurs de Toulouse. ' T. agatiatz. ' G. V. <)^t^6-e)rijS ; derniers préparatifs des assié- gés. La suite manque dans le manuscrit de la ré- daction en vers. Quant à l'analyse du traité de An I22li VllI. An 1223 19: PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 196 demanda perdo & absolutieu de tôt so que avia faict contra la Gleysa am sas gens, en présence de totz les princes & senhors que per lara eran aldit Lyon. II. Item que prometria daras en avan estre bon & leal crestia & de mantener la fe envers totz & contra totz & de cassar totz los iretges & fauctors d'aquela septa & los convertir a la fe tant que poyra. III. Item que pagaria a la Gleysa & do- naria tant que vieuria per cascun an très marcz d'argen annuallamen. IIII. Item fouc condampnat en la soma de detz mila marcx d'argen & aysso per las reparatieus de las vilas, castels & maysos, que durant ladita guerra avian destruitas & derruydas el ny sondit payre ny sas gens, laquala soma baillaria tôt incontinen, la- quala séria mesa entre bonas & sufficien- tas mas per la distribuy quant besoing séria. V. Item fouc condannat a l'abadia de Cisteaulx & aysso tant per la reparatieu del mostie que per la reffectieu dels mon- ges en la soma de dos mila marcz d'argen. VI. Item fouc condampnat als frayres & monges de Clarvaulx per lor reffectieu en la soma de cinq cens marcz d'argen, VII. Item fouc condampnat envers les frayres monges de Grandselva per lordita reffectieu & reparatieu de lor monestier en la soma de mila marcx d'argen. VIII. Item fouc condampnat envers l'a- badia de Belaperja per reparatieu de lor monestier & reffectieu dels monges en la soma de très cens marcx d'argen. IX. Item envers l'abadia de Candelhs tant per la réparation que reffection en la soma de dos cens marcx d'argen. X. Item plus en VI mila marcz d'argen jorns als scolies que anaran & vendran en ledit Tholosa, per laquai causa auran de gatges quatre mila marcx d'argen, so es assabe les mestres en teologia cascun dels per cascun an XXV marcx d'argen & aysso per lo terme de detz ans complitz. Item les doctors en decrect cascun dels per an quinze marcx d'argen per lodit temps des- susdit. Item les mestres en artz cascun dels per cascun an la soma de detz marcx d'ar- gen, & aysso per lodit terme & temps que dessus. XII. Item après tout so dessus es estât comdampnat, que dins lo terme de dos ans après venens, lodit conte jove prendra per maniera de penitensa & absolutieu de la ma deldit cardinal & légat la crotz, & aysso per anar contra los Turcx delà la mar en Rodas, la ont demorara cinq ans complitz, & d'aysso portara quand s'en ven- dra certifiicatoria del gran mestre deldit Rodas. XIII. Item promet que jamais plus con- tra la Gleysa no yra ny grevara aquela, mais la servira & deffendra envers totz 8c contra totz, ny aussi contra lodit rey ny conte de Monfort ny sos hereties no gre- vara ny fara causa alcuna, que lor puesca torna a domatge & perda. XIIII. Item aussi promet que d'aquela hora en avan fara & fara far una bona guerra al conte de Foix & sos alliatz, & aysso sans jamay far pax ny acord sens congiet deldit légat & rey de Fransa. XV. Item que après que tout so dessus sera tengut, fera lodit conte jove desfar, abatre & demollir totz los murs, tors, for- taressas de ladita vila, & aysso al dit deldil cardinal & légat. XVI. Item outra so dessus fara abatre & An 1228 per la reparatieu del castel Narbones, lo- demollir les fortz' de trenta vilas ho cas- quai ledit légat en nom de la Gleysa ten- dria per detz ans après venens, lasquals somas lodit conte jove pagara & baylara dins lo terme de quatre ans après venens. XI. Item fouc condannat outra tôt so dessus en la soma de quatre mila marcz d'argen & aysso per tener quatre mestres en teologia, dos doctors en drech, sieys mestres en artz, dos mestres gramatieus, losqualz totz chascun en son endreict legi- ran &: seran tengutz de legir trastotz les tels, & aysso a la voluntat deldit légat. Et premierament fara abatre & derro- quar Fanjaulx, Castelnaudary, la Bessoda, Avinhonet, Pech-Laurens, Sainct Papoul, Lavaur, Rabastenx, Galhac, Monfagutj Haultpech, Verdu, Castel-Sarrasy, Moys- sac, Montalba, Montagut, Agen, Coiidom, Saverdu, Autariba, Cassanel, Pechsalsis, Auvila, Villaperros, Laurac. Et otra aques- ' P. fontz. An 1228 197 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. tas desusditas, ne fara abatre & desmollir a la voluntat deldit légat cinq autras, que par el ne seran noumadas & declaradas, sans jamais redifficar sens le congiet & voler deldit légat & rey de Fransa. XVII. Item plus sera tengut lodit conte jove que si a aulcun de sos habitans que tenga fortaressa, la ly fara abatre & derro- quar, ho ly fara bona guerra a sos despenis & costz, & aytal ho a jurât & promes en- tre las mas deldit légat. XVIII. Item sera tengut lodit conte jove de bailar Pena d'Albiges & aysso dins las calendas de aoust après venen, & aysso am totas las autras plassas dessus nommadas Si declaradas sans alcuna confradictieu, & aysso jusquas al terme que dessus, delsdits detz ans après venens. XIX. Item & si cas era que lodit conte jove no pogues aver lodit Pena dins las ca- lendas de aoust, promet & jura de far bona & viva guerra an aquels que seran contradi- sens, sans fa jamay pax ny accordy, & aysso jusquas per tant l'aura presa & conques- tada. Et si cas era que no la poguessa aver quar los murs de la vila que son près deldit 198 que lodit rey de Fransa la conqueste & que sia si tenir la vol sinon d'encontinen que l'aura presa la fassa abatre & demollir jusquas als fondamens que no y demore peyra subre peyra, que tôt no sia mes per terra sans jamay plus estre redifficada' ny bastida. XX. Item après tôt so dessus & per ho acompli, lodit conte se rendra prisonier dins lo castel de Lovre, & aysso entre las mas & poder deldit rey, & aysso avant qu'el sortisca deldit castel, baylara & de- lieurara entre las mas deldit rey una filha que lodit conte a, ho en aquelz que per el seran cometutz en aquo, & aysso dins la cieutat de Carcassona, la ont la fara menar. XXI. Item aussi baillara avant que sortir & delieurara lodit castel Narboues, coma dit es, entre las mas deldit légat ho rey, & aussi Pena de Ajanes, la Roqua de Bedas, Verdu, ho als que per lodit rey y seran depputatz ny trametutz. XXII. Item fara aussi abatre & derro- An 1228 Hd.orig, t. III. col. io3. dins lo terme prefix de dos ans, per so no restara pas ny demorara que non ane far son viatge delà la mar, ainsin que dit es dessus, mais de lara s'en deffara & dcmetra & de tôt son dreict ne fara cessieu & s'en devestira & als templiers & religieuses de Sanct Johan ne fara transpourt & cessieu castel Narbones, jusquas a cinq cens canas a tout l'entorn. Et aussi fara arasar los va- latz que avian fach contra lodit castel Nar- bones, & aysso affin que l'om y pesca anar a son plaser & ses crenfa de res. Et tôt aysso fara & acomplira avan que jamay sortisca deldit castel de Lovre, & lodit le- per la conquistar & aver, sauf los heretat- gat de tôt ne certifficara quant faict ho ges que se tenen de la Gleysa. Sens aussi aura & avertira, affin que lodit légat ne que losdits Templiers no la poyran baylar avertisca lodit rey de Fransa. ny transportar en autra ma que la lor, & aussi losdits templiers no faran guerra ny alcuna molestacieu aldit conte per alcun temps a l'advenir, sino que sia per manda- men deldit légat ho Sainct Payre. Et si cas era que losdits Templiers ny religieuses 110 la volguessan conquesfar sur les que la tendrian ne deffendrian, vol lodit légat Et ambaisso fasen & acomplissen, lodit légat lo a absold de tôt quant que lodit conte jove ny sondit payre ny sas gens au- rian ho poyrian aver faict jusquas al jorn preseii, & son absolutieu ly a baylada per script. ' P. redifficatieUi En composant le petit Vocabulaire qui suit, nous n'avons pas tu la prétention de donner l'Index complet de la chronique en prose. Encore moins avons-nous pensé à rédiger un Glossaire scientljique & philologique. Notre seul désir a été de faciliter la lecture du texte aux personnes qui, ne connaissant pas le provençal, voudraient consulter notre auteur. Nous avons fait notre travail sur le modèle de celui de dom Vaissete, sans nous astreindre à donner tous les mots relevés par lui, ou à ne donner que ceux-là, [A. M.] 199 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. :oo *'ae*"^#"?!2iS;a*"»2«'»i*î;a»aa)Jî;a*^*5i2«^«-se#^ GLOSSAIRE POUR L'INTELUGEXCE DE L'HISTORIEN ANONYME DE L.\ GUERRE DES ALBIGEOIS Abeurado, aireuvoir. Abissar, abyssar, ruiner, ravager, abîmer, Acabar, achever, Acarnat, acharné, Acietar, assiéger, Acort, accord, avis, conseil, Adestre, adextre, adroit. Adobar, adouber, arranger, pré- parer, Adormit, endormi, Afar, affaire, Affectan, désirant, dans le sens du latin affectare, Affermetat, fermeté. Agatgar, gager, prendre a solde, Aisinar, disposer, installer, Ajudar, aider. Ajustar, réunir, rassembler, Albres, arbres, Aleras, alhera, alors, AUong, tout du long, Alucar, allumer, Amay, bien plus, Amb'els, avec eux, Araistansa, amistat, amitié, Amitigar, adoucir, amender. An, avec, Anada, allée, Anar, aller, Apontar, appointer, décider; terme juridique fort employé par no- tre auteur. Appeler, désirer, convoiter, Apropriar, approcher, Apunhar, retarder, Aqui, aquis, ici. Aras, ores, maintenant, Arasar, arrasar, raser, combler (^un fossé), Armadura, armure. Ames, harnais, équipement mili- taire, Arreculir, accueillir. Arser, brûler, Ascla, éclats, morceaux, débris. Asetyar, assiéger, Asorar, adorer. Assegura, donner un sauf-conduit. Asseguradamen, assurément, avec assurance. Asseguransa, assurance, Atenta, but. Attendre (se), s'occuper a, de, Attenger, atteindre. Attenta, attente, désir, but. Aur, or, Auser, oser, Autratjar, octroyer, Ayga, eau. Aytnl, ainsi, tellement, Azir, haïr, B Baillada, action de bailler, aban- don, délivrance, Ballearou ballora, boulevard, for- tification, Bajular, commander, maltraiter, Balesta, arbalète. Barrât, barré, enfermé. Batalhier, belliqueux, fortifié en parlant d'un mur. Bataria, batterie, lutte, Belcop, beaucoup, Besonhar, besogner, travailler. Bestial, bétail, Beure, boire, Boca, bouche, Botar, bouter, mettre, asseoir. Botjar, bouger. Bozo, crapaud, machine ie guerre. Buous, baufs. Calabre, machine de guerre servant à lancer des pierres, Calhaugs, calhaus, cailloux, pier- res, Camba, canba, jambe. Garni, chemin. Canpana, cloche. Cap, chef. Cap d'ostal, chef de maison, de famille. Capela, prêtre. Car, carn, chair. Car, cher, Ca restia , /àm i«e. Carevirar (se), se retourner. Cargua, charge, Carnel, créneau. Cartier, quartier, côté. Cas, affaire; cas e, peut-être. Cassar, chasser, Castela, châtelain. Causa, chose, Causir, choisir, Cautela, fourberie, Caval, cheval. Cepte pour secte, secte. Certifficatoria , attestation, lettre d'attestation. Certifica, certifier. Chaple, mêlée, tumulte, Chaval, cheval, Cieut.at, cité. Clan, clef. Claure, clore, conclure. Coard, coart, couard, lâche. Cocha, coucher f^par écrit), racon- ter. Cogita, penser, connaître, Colpa, faute. Condut, canal, souterrain, Conescer, connaître, Congiet, congé, permission, Conquestar, conquérir. Consentir, remettre, abandonner. Comonia, compagnie, cabale, parti Contrastar, contrarier, Coratge, courage, intention , vo- lonté, désir, disposition d'esprit, conduite. Coratgios, courageux, Corredos, coureurs. Correux, courroux. Cossirats, soucieux, inquiet. Costz, coûts. Coyta , besoin pressant, nécessité, presse, hâte, Cramar, brûler, Crenta, crainte, Cre-puàt, fracassé, brisé, Cresensa, créance, Creyre, croire. Criala, cruelle. Crida, criée, proclamation, Cridar, crier. Crusel, cruel, Cuer, cuir, Cunhat, parent par alliance, allié, latin cognatus. Cura, souci, désir, Curar (se), se soucier, s'inquiéter. Davalar, précipiter, Degun, aucun. Déliai, déloyal. 201 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 202 Delieurar, délivrer. Demandar, remettre, confier. Dementre, dementres, tandis (jue. Demorar, attendre. Deroquar, derroquar, démolir, dé- manteler. Descavalguar, mettre pied à terre. Desencusar, excuser. Desenparar, abandonner, Desereiar, déshériter. Desfar, défaire, battre. Deslotglar, déloger. Despei, depuis. Despendre, dépenser. Desplegar, déployer. Despolha, dépouille, butin. Destrapar, action de faire jouer an pierrier, une machine de guerre. Desturby, dérangement, empêche- ment. Detz, dix. Devesir, diviser. DiceptiTa, trompeuse. Dimars, mardi. Dobtar, craindre, se défier, Dosiar, oter, enlever. Dottansn, doutance, crainte. Dotze, dou\e. Dressar, adresser, E EfTogar, étouffer. Emalignar, envenimer. Emendar ($«),« récompenser, s'in- demniser. Empachada, empêchée^ incapable. Einperado, empereur. Emprendre, décider, arrêter. Enanjar, ennajar (se), s'ennuyer. Enbaissador, ambassadeur. Enbarrat, embarrassé. Enbliidar, oublier. Enbosca, enbosque, embûche, Encaras, encore. Enclaure, enclore, enfermer. Encontre, opposition, empêche- ment. Encrepar, accuser. Endrech, endroit. Eninagenar, imaginer, Enparar, fortifier. Enplegar, employer. Enpienar, combler, remplir, apla- nir. Enratja, enrager, Enscins, ensemble. Entendcmen, intelligence. Enveja, envie. Escadafal, échafaud. Ecala, échelle. Eîcalar, mettre des échelles, mon- ter sur des échelles, escalader. Escantir (se), s'éteindre, en par- lant du feu. Escudie, écuyer, Espalla, épaule. Espasa, épéc. Espasy, espace. Espranhar, épargner, Establir, fortifier. Estacar, arrêter, emprisonner, Estrectamen, étroitement, Excercien, exer<;ant. Excomegut, irrité, échauffé. ExciiîTieniar, excommunier, Expremesos (mal de), dyssenterie. Falhir, falir, manquer, échouer, faillir, pécher. Famna, {smn3, femme. Fe,/o;. Fementitï, déloyaux. Festejar, festoyer. Finar, compter, financer, Fisar (se), se fier, Fisel, fidèle. Fiaca, fiastjue, lâche, facile d'ap- proche [en parlant d'une ville forte). Flatayre, Jlatteur. Folar, ybuZrr, écraser, Fondado, fondateur. Fora, hors de. Fores, forêt. Forlar (se), 5e mettre, se placer, Fouc, feu. Frech, fro'iA. Freydor, fraîcheur^ froidure, Fus-ta, poutre^ Fustie, charpentier, 0 Gait, guet. Cnndir, garantir. Garda, empêcher, Gasanh, gain, Gasanyar, gagner, G.isardo, guerdon. récompense, Ca%arm3,guisarme, hache d'armes, Gauch, joie. Gcctar, gitar, jetter. Genolz, genoux. Gerir, guérir. Gesta, actions, Gnar, jeter. Gleysa, église. Govcrn, gouverne, direction. Grad, grat, gré. Gravier, grève, bord. Grau, grève, rivage. Greiige, grief, tort, dommage, Grcra, grever. Guata, chatte, nom d'une ma- chine de guerre. Guisarma, hache d'armes, H H^si rar, détester, Hçrctatz, héritages, Host, ost, armée. Huey, huy, aujourd'hui. Huma, humain, I Incognegudo, inconnu. Infern, enfer. Inqueras, encore. Ira, colère. Iretges, hérétiques, j Jotz : en sus & jotz, fi & l'a, en haut & en bas, Jove, jeune. Jutjamen, jugement. hahûle, glissant , faible ; latin la- bilis. Lagrema, larme, Laisar, laisser, Lasins, Va-dedans, La usa r, louer. Laxetat, lâcheté. Légua, lieue, Lenha, bois h brûler, Leu, facilement, aisément, volon- tiers, Lieurar, livrer. Lis, pour lui ej. Loc, lieu, Lop, loup. M Maissante, méchant, mesquin, Majormen, principalement, Malaud, malade, Malenconia, mélancolie, Malenconyos, triste, affligé. Malessia, malice. Mclhor, adverbe : mieux. Mnnginalz, mangonncaux. IVlarce, merci. Meia, mie, demie. Meilhar (se), se mêler, s'occuper, Mcmbrar, menbrar, se souvenir, Memoria, souvenir. Meniieu, mention, Merevilha, merveille. Mes, mois, Mesclar (se), se mêler, se confon- dre, Messonja, mensonge. Mesiier, mestyer, besoin, néces- sité. Meure, mouvoir. Meyssantamen, méchamment, Meyscin, mesquin, misérable, Miech, milieu, 'a demi, Miclz, mieux. Minjar, inanjar, manger, Molhier, yêmmc, épouse, Monges, moines. Morigénât, élevé, instruit, 2o3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 304 Mostela , lehtte , mxchlne de guerre, Mostier, monastère, N Nadal, noil. N;ifratz, blessés. Nau, hâteaUf navire, Nebot, neboiit, nevea, Negar (se), se noyer. Nègre, noir. Netejar, nettoyer, Notissa, connaissance, Noze, nuire. o Obcsir, ohlir. Obra, auvre, action, Occisieu, massacre, Odit, haine. Ola, vase, marmite, Olevye, olivier, Oises, ours. Oust, ost, armée, Ovelha, brebis. Paballio, pavillon. -Paissiera, barrage, Paraula, parole, Parelz, pareils, Paretz, murs, Parieus, pareils. Partimen, départ, Paucx, peu (^pauci). Pausa, pose, espace de temps. Peirier, pierrier , machine de guerre. Penjar, pendre. Pensar, panser. PerSLider, persuader, Pe3Sa, pièce. Pe.siar, mettre en pièces, rompre, Peys, puis. Peysque, puisque. Piatadosa, piteuse, digne de pitié, Piatat, pitié. Piatge, péage, Piech, pis. Pipa, tonneau^ pipe, Pla, endroit uni, plateau, plaine, Plange (se), se plaindre, Playnye, plaindre, Plegar, plier. Pleia, pluie. Pleure, pleuvoir. Poder, pouder, pouvoir, Poinct, pont. Ponliar, tarder. Poriz, passage dans les monta- gnes. Potz, puits. Poyssansa , puissance, plein-pou- voir. Pradaria, prairie, Preclpitar, détruire, ruiner. Pregnons, profonds, Pregiia, prier. Preissa, presse. Prémédita, prévoir, Prepaus, proposition, projet, pro- pos. Prepausar, proposer, exposer, Presa, prise. Pretz, prix, valeur, Prieysa, presse. Prions, profonds. Priso, prison. Pro, suffisamment. Probdajia, prochaine. Prochas, pourchas, recherche, pour- suite. Proiiech, profit. Prop, proche, rapproché, près, Provesir, pourvoir. Provision, accord. Punhar, tarder. Voir apunhar & ponhar. Quantors, cantons, (Quartiers. Querela, ijuerelle, cause. Queyssa, cuisse, R Ranciira, grief, sujet de plainte, Rancurar (se), se plaindre, Ravijoses, ravios, enragés, Rehoutar, repousser. Recaptar pour receptar, recevoir. Recapte, rachat, arrangement, ré- paration, Recuel, accueil, RecuUir (se), se retirer, aller à l'écart, Refudar, refuser, Remedy, remède, moyen, Renovels, usures, Renoviers, usuriers, Repaus, repos, Repayrar, séjourner, loger, de- meurer, Repayre, demeure, maison, cham- bre intérieure, Repiqiiet, sonnerie. Report, rapport, Restregner, resserrer, Reiornar, retourner, ranimer, rap- peler à la vie, Rialme, royaume. Roqua, roche, rocher, Rossi, roncin, cheval de charge, Saber, savoir, Sadol, soûl. Sa gel, sceau. Sagramen, serment, Saje, saja, sage. Salconduict, sauf-conduit. Salbyda, saillie, attacjue. Salir, sortir. Sarrar, serrer, fermer. Saumyer, léte de somme. Scapar, échapper, Scarmussa, escarmoucher, Scorgear, écorcher. Scrieure, écrire. "Scudyer, écuyer. -Sebellir, ensevelir, enterrer. Segon, selon, Segre, suivre, Sen, cloche; latin signum, Septa, secte, parti, Sequar, sécher. Sequiera, sécheresse, Servido, serviteur, Sercar, chercher, Sessar, cesser. Set, soif, Sety, siège, camp des assiégeants, Sieys, six. Signet, signature, cachet (i*). Sisterna, citerne, So, son, Soffir, suffire. Sol, seul, Solier, plancher, Solir, avoir coutume de (^solcre). Sonar, sonner, dire, appeler, pro- noncer, faire entendre, Sor, sœur, Souffreta, manque, besoin, Sperar, attendre, Sperit, esprit, Spia, espion, Spranya, épargner, Stranglar, étrangler, Streinher, étreindre , serrer de près, Subreprenre, surprendre, Suffertar, supporter. Talan, désir, Tambe, également. Targua, targe, bouclier de s'ége. Tariblamen, terriblement, Teus, tiens, Tinel, cour, salle, {V, Ducangs, y" tinellum.) Tocar, toucher [de la vielle). Torneiar, entourer. T 1 abalha r, fatiguer. Traire, emporter, extraire. Trametre, transmettre, envoyer, Traydo, traître. Trebalhar, travailler. Trincada, tranchée. Trincan, trinchet, tranchant. Tnnquar, trancher, briser. Troba, trouver. Trop, plus, Tros, morceau, bout, espace. Tiossar, trousser, préparer pour le voyage, rassembler, Trufar, tromper. 200 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 206 U Vsitat, accoutumé. V^îladat, entouré de fossés. Valentya, action vaillante. Vaysel, iâteau, vaisseau. Vegada, fois, Venguda, venue, Vertat, vérité. Veser, voir, Vespras, vèpre^ soir. V'etz, fois. Viala, vilain. Vieil, vif. Vieures, vivres. Virar (se), se tourner, se déclarer pour. Vitalha, victuaille. Yssirmen (lat. eximentum), revenus, ce qui provient, ce qui reste d'une chose; par extension débris. 2. —II Chronique tirée d'un manuscrit de MM. de Sahbathier de la Bour- gade, de Toulouse \ ÊJ orîc I. III, col. 107 A' NNO Mcxcrv, Philippus Francorum rex (ledit domino comifi Sancti iEgidii consangiiineo suo, custodiam villae Fi- giaci, pro qua idem cornes domino Fran- corum régi fecit homagium. Anno Mccxxv Jordanus filius Jordani de Insula uxorem duxit N. filiam Bernard! de Maristagno, & habuit pro dote Lisu- lani, Launiacum, & alia. Anno MCCXXVII, suum condidit iihi- mum testamentum doniinus Bernardus Jor- dani de Insiila miles, & instituit haeredem universalem bonorum suorum Jordaiium filium suum. Anno Mccxxx, Fredericus H imperator rex Siciliae& Jherusalem, dédit in feudum domino Raymundo, comifi Tolosae, terras de Lisula ik urbes Carpentorateiisem & Petraelatae, comitatus Forcalquerii & Cis- taricensem, quos abstulit propter rebel- lionem Raymundo comiti Provinciae, qui civitatem Arelatcnsem ab obedientia & do- minatioiie imperatoris discedere fecerat. Anno MCCXXXII, Godefredus de Mars miles, cessit omne jus, quod habebat & adquisierat a Rogerio de Mars in ipso cas- tre de Mars, domino Jordano de Insula. Anno MCCXXXV, Fredericus II impera- tor cessit domino Raymundo comiti To- losae civitatem Arelatensem cum omnibus suis pertinentiis & comitatum Venaissini, pro quibus dictus cornes praestitit domino imperatori iîdem & hominium. ' Manuscrit de D. Esticnnot. [Collatioilné siu le ms. Idt. 12774 de la Bibliothèque nat., p. 353. J Hoc ipso anno Pilifortîs de Rapislagno miles vendidit & cessit domino Raymundo, comiti Tolosae, medietatem villae de Bu- zeto. Hoc eodem anno praefatus dominus lîay- mundus cornes Tolosae adquisivit a domi- nis Aymerico de Rocaforti milite, Ayme- rico de Castronovo milite & uxore ejus Marcella dominium villae Sancti Romani in pago Tolosano. Anno Mccxxxvr, dominus Raymundus de Torena fidem fecit domino Raymundo, comiti Tolosae, pro vicecomitatu de Bras- saco & aliis castris quae habebat in comi- tatu Caturcensi. Anno Mccxxxviii, dominus Joannes episcopus Magalonensis abstulit domino régi Arragonensi, ob fidem fractam, civita- tes Montispessulani & de Latis, dedifque eas domino Raymundo comiti Tolosae; ipse vero cornes cessit dicto episcopo cas- trum de Mirabeilo & villas Frontiniani & Balaruci. Ab aquis autem balnearibus no- men habet & faniam oppidum de Balaruc. Anno Mccxxxix, dominus Ademarius de Pictavia fidem fecit domino Raymundo, comifi Tolosae, pro castris suis de Tor- none & aliis. Anno MCCXl,, dominus Petrus, viceco- mes Laufrici, fidem juravit domino Ray- mundo, comifi Tolosae, pro Castro suo de Brugeria & aliis. Hoc item anno, Bernardus Jordani de Insula suum condidit testamentum, in quo instituit haeredem bonorum suorum Jor-* danum filium suum eique assignavit Insu-' lam cum suis pertinentiis. Anno MCCXLIII, dominus Raymundus comes Tolosae adquisivit a domino Odone de Leomania totum comitatum Fidenciaci, cum omnibus suis pertinentiis. Anno MCCXLIV, dominus Arnaldus da Éd.orîjî. t.iiir col. 108, 207 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 208 Convenis juravit oninem fidelitateni do- mino Raymuiido, comitiTolosae, pro villa & terra de Daumasan. Hoc item aiino Sicardus de Miromonte miles promisit fidelitatem dicto domino Raymundo comiti Tolosae, eiqiie vendidit liJ.oric. t. 111, col. 109. comitis Tolosae, & pro dote accepit a ina- tre sua Béatrice comitatuni de Malgouvc- rio cum omnibus suis pertinentiis & alla plura, Anno MCCLXXV, Jordanus cornes Insu- lae Jordani & Anglesia de Maristagno ac totura jus & dominium, quod habebat vel Michael d'Arros filius ejus commutave- habere debebat in Castro Sanctae Gavellae super Aregiam & in pertinentiis suis. Anno MCCXLV, dominus Fredericus II imperator dédit domino Raymundo, comiti Tolosae, omne jus & dominium civitatis Avenionensis, propter rebellionem civium. runt inter se castra & terras, pro pace inter eos firmanda. Anno vero sequenti (1171), domina Bea- trix comitissa de Malgouverio suum con- didit testamentum, & instituit haeredeni bonorum suorum dominam Hermessendim Hoc item anno dominus Gerardus de Ar- filiam suam,uxorem doniini Rayniundi,f)lii meniaco miles juravit fidelitatem ut homo domini comitis Raymundi pro suo Castro de Malovicino. Anno MCCXLVIII, dominus Ludovicus de Fuxo promisit fideni domino Raymundo, comiti Tolosae, pro suo Castro de Fano- jovis & pertinentiis ejus. Anno MCCXLIX, dominus Bernardus de Convenis juravit fidem domino Raymundo, comiti Tholosae, pro castris suis & terris, in comitatibus Convenarum & Tolosano sitis. Anno MCCLVI, dominus Bertrandus epi- scopus Tolosae dédit in feudum domino comiti Insulae Jordani villam de Monte- ferrando & pertinentias ejus, pro qua juravit fidem dicto domino episcopo prae- fatus cornes. Anno MCCLXIII, dominus Bernardus, abbas Sancti Saturnini Tolosae, de con- fcnsu capituli sui, dédit in feudum nobili domino Bertrandode Maristanno militi nie- dietatem villae & castri de Luberville, pro qua dictus dominus Bertrandus juravitfide- litatem praefato abbati & ecclesiae Sancti Saturnini. Anno MCCLXV, dominus Alfonsus comes Tolosae, de consensu dominae Blauchae Francorum reginae & pro remedio animae Raymundi patris (sic) sui, dédit Deo & monasterio monialium Pruliensi villam de Saucenet, juxta Villam Pictam in pago To- losano. Anno MCLXX", domina Hermessindis de Malgouerio, filia Bcatricis nupsit domino Raymundo, filio domini Raymundi ' Le texte porte par erreur mcclxx. domini Raymundi quondam comitis Tolo- sae, &c. Anno MCCLXXIX, dominus Bertrandus episcopus Tolosae, in aegritudine positus, facto testamento, divisit ecclesiis bona sua mobilia & immobilia & assignavit mmd li- bras pro sustentatione v militum ad expe- ditionem Terrae Sanctae. Anno MCCLXXXViii, dominus Jordanus comes Insulae Jordani vocavit fratres mi- nores ad Insulam & eis dédit locum ad construendum conventum. Anno Mccxciii, Arnaldus de Insula, frater Jordani comitis, factus est senescal- lus comitatus de Insula. Anno MCCXCVII, rex Francorum cum exercitu suo obsedit civitatem Ausciorum. Hoc eodem anno Jordanus, comes de Insula, dédit Arnaldo de Insula fratri suo in feodum terram Sanctae Liberatae cum suis pertinentiis. Anno Mccxcix, dominus Jordanus de Insula uxorem duxit dominam Cathari- nam , filiam domini Joannis de Gralliaco militis. Anno MCCCIII, dominus Johannes de Gralliaco miles, in aegritudine positus, facto codicillo, instituit Catharinam filiam suam, uxorem domini Jordani de Insula, haeredem bonorum suorum. Hoc item anno dominus Jordanus de Insula dédit Bernardo Jordani filio suo vicecomitatum Gimontis praecepitque mi- litibus suis in tota praedicta terra sua, ut eum tanquam dominum susciperent. Anno MCCCIV, domina Guillelma de Duroforti, relicta domini Jordani comitis Insulae, in morbo constituta, fecit haere- 209 PPxEUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 2IO (lem bonorum suorum Beniarduni Jordani Dominus Oliverius de Montcla, pro vi- iîlium suum, cecomitatu suo de Montcla. Anno M CGC, dominus Ermengaudus co- Dominus Rogerius de Ispania, pro cas- mes Orgelii uxorem duxit dominam Faydi- tris & terris suis d'Auraigne aut Aurignac tam, filiam domini Jordani comitis Insulae & de Monte Yspano. L-J.oiig. t. m, col. IIO. & dominae Guillelmae de Duroforti, & accepit pro ea in dotem quinquaginta mil- lia regalium Tolosanorum. Anno MCCCIX, Bernardus filius Ber- nardi comitis Astarici uxorem duxit domi- nam Augustam, filiam Gaiterii de Fossato militis domini de Bramebac & dominae Jamburgae de Insula, & habuit pro dote D marchas argenti. Anno M CCCLXXV, dominus Petrus Ray- mundi cornes Convenarum, in morbo cou- stitutus, facto testamento obiit. Anno MCCCLXXXix. Isti juraverunt fi- delitatem domino Francorum régi ', videli- cet nobilis domina Alpais d'Espalais, do- mina de Noë,pro villis suis de Noë,Dodars, & aliis. Dominus Philippus vicecomes Lautrici, pro suo vicecomitatu, Dominus Guillelmus de Rapistagno, mi- les, pro terris suis de Villanova, de Mau- riac & aliis. Dominus Fortenarius de Durbano, mi- les, pro Castro suo & villa Darbon & aliis. Dominus Joannes Jordani de Insula, pro villis suis de Launaco, de Gallaubranno & aliis. Dominus Ugo de Arpajou, vicecomes Lautrici, pro Castro suo de Bellagarda, &c. Dominus Joannes de Bartha miles, pro terra sua de Maloleone, &c. Dominus Guillelmus de Altopullo miles, pro suo Castro de Altopullo & pertinentiis cjus. Dominus Bertrandus de Maurens miles, pro Castro suo & villa de Maurens. Dominus Arnaldus de Caramanno miles, pro castris suis & villis de Belloloco & de Pauliaco. Dominus Ugo vicecomes de Caramanno, pro Castro & terra sua de Caramanno. ' La plupirt de ces hommages se retrouvent mijoiird'hui .Tiix Archives nationales, série P. D'autres ont été copiés à Carcassonne par Doat. [A. M.] Dominus Archimbaldus de Gralliaco, co- mes Fuxi & vicecomes Neboziani, pro suo vicecomitatu & aliis terris suis, de con- sensu Isabellae uxoris suae. Anno Mcccxcix, facta fuit pax inter doniinum Francorum regem & dominum Archimbaldum comitem Fuxi ac Isabellam ejus uxorem, super comitatu suo & vice- comitatu Neboziani, per médium domini de Sancello constabularii Franciae. Anno MCCCC, juraverunt fidem domino Francorum régi dominus Joannes de Fuxo, pro castris & villis de Montcla, de Gar- della, de Sancto Vito & aliis. Dominus Johannes du Barry miles, pro Castro suo & terra de Gourvilla & aliis. Anno MCCCCII, promiserunt & jurave- runt fidelitatem domino Francorum régi dominus Hugo de Caramanno, vicecomes Lautrici, pro suo vicecomitatu, pro Saxiaco S^ aliis terris suis. Dominus Bernardus de Noë, pro baronia sua de Noë, aliis castris & terris suis. Dominus Joannes de Rocaforti miles, pro suo Castro de Montastruc & aliis. Dominus Antonius de-Lautrico miles, pro baronia sua de Ferrais, Castro suo Verduni & aliis. Dominus Petrus de Duroforti miles, pro Castro suo & villa de Romiac & aliis. Dominus Joannes Bernardi de Gavarrcto miles, pro terris suis de Sancto Leone, de Caussidieres, &c. Dominus Petrus d'Espalais miles, pro Castro & villa sua de Montesquivo. Dominus Julianus de Rocaforti miles, pro terra sua de Nogareto & pertinentiis ejus, &c. Dominus Joannes de Caramanno, pro suo vicecomitatu de Caramanno & perti- nentiis ejus. Dominus Filio de Monteregali miles, pro terra sua de Montelauro. Anno Mcccci.iv, juraverunt fidelitatem domino Francorum régi milites, vidclicet dominus Joannes de Foix, dominus de Ra- bat, pro terra sua de Montesquivo. 211 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 21 2 Éd.orig. t. 111, col. 1 1 1 , Dominus Mathaeus de Spania miles, pro terra sua de Cazeriis, &c. Dominus Bertrandus de Lanouz, domi- nus ejusdem loci, pro loco suo de Fousse- ret, &c. Dominus Pontius de Villamuro miles, dominus de Palus & de Montebruno, pro Castro suo de Marcafava & pertinentiis ejus & pro villa sua de Rivis aliisque ter- ris suis. Dominus Hugo Hunaldi de l,anta miles, pro terris suis de laHilte, de Sancto Foe- lice, &c. Dominus Bertrandus de Monte Alto, pro Castro suo de Podio Danielis, &c. Dominus Jacobus Alquerii miles, pro Castro suo de Aspersaco & pertinentiis ejus. Dominus Mahaldus de Insula miles, pro Castro suo & terra de Coladero. Dominus Arnaldus de Monte Alto, domi- nus de Renaco, pro suo Castro de Mira- monte & pertinentiis ejus. Haeredes domini Arnaldi de Yspania mi- litis, domini de Duroforti, pro Castro de Marliaco & aliis. Dominus Rogerius de Lyssaco miles, pro villa sua de Galliaco juxta Calertium. Dominus Rogerius de Lordato miles, dominus de Castagniaco, pro Castro îk terra sua de Casiagniaco. Dominus Petronius Issalguerii domicel- lu,'!, pro Castro suo de Bellomoute & aliis. Dominus Stephanus de Nogareto miles, pro Castro suo de Marcafava & pertinen- tiis ejus. Dominus Hugo de Tersaco miles, domi- nus de Monte Beraldi, pro Castro suo de Rivis & pertinentiis ejus. Dominus Arnaldus Guillelmi de Orbes- sano, pro Castro de Monte acuto & aliis. Dominus Theobaldus & dominus Joan- nes de Barrault milites, pro Castro & villa de Montesquivo & aliis. Rogerius de Ispania miles, pro villa sua de Marmagasso. Dominus Savaricus de Maloleone miles, pro castris suis de Maloleone 8i de Dur- bano & pertinentiis eorum. 3. — m Chronique de l'hôtel de ville de Montpellier^ tN nomine -l Anno ejus le domini nostri Jhesu Xristi. sjusdem Incarnationis MCCiv fue- runt consules Austorgus de Orlhaco, &c. Anno Domini MCCXVII, fuerunt xiv con- sules, &c. in quorum consulatu fuit cap- tum castrum de Maderiis, in festo sancti Vincentii. Anno Domini M CCXXI, fuerunt consules Guillelnuis Folcrandi, &c. qui consules supradicti proxime fecerunt incoare 8c scribi hoc registrum. Anno Mccxxii, fuerunt consules, &c. In quorum consulatu fuit captuni castrum de Boisazone xvi° kal. junii. Aniîo dominice [IncarnationisJ Mccxxv, fuerunt consules, &c. In quorum consulatu pax facta est cum Januensibus, Pisanis,Ni- ciensibus, Tolonensibus & cum doniiiiis Arenarum & cum Antiboli'. Anno Domini Mccxxxi, fuerunt consu- les, &c. In quorum consulatu fuit pax facta cum domino Nunone Sancii, eodemque anno, scilicet in festo beati Sixti, venit do- minus rex Aragonum in Montepessulano. Anno Domini MCCXXXIX, dominus rex venit in Montepessulano. Anno dominice Incarnationis MCCXLIII, fuerunt consules P. de Murlis, 8cc. quo eciam anno dominus rex Jacobus & regina ejus uxor fuerunt in Montepessulano, & fuit natus Jacobus filius eorumdem in vi- gilia Penthecosten. Item eodem anno, in festo beatorum Pétri & Pauli, dicti consules & populus ' Trésor des Chartes, Maguelonne, 1, n. 23. — [J. 339; ms. gr. in-f de vingt & un feuillets, contenant outre la chronique suivante les coutu- mes de Montpellier ce 1204 & différents actes relatifs à la même ville. — Cette chronique se re- trouve aux archives municipales de Montpellier, Grani Thalamus, {'" 84 & suiv.J ' Voyez ces actes dans le tome II de VHhiolre de la commune de Montpellier, de M, Germain, pièces justificatives, pp. j,z6-J^i>o. 2l3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 214 Kd.orig. t. III, col. 113. hujus ville, mandato dicti domini régis, juraveiunt Petro, filio ipsius domini régis & domine regine Yoles, secundum quod inferius continetur : Ego homo, jure vobis domino Jacobo, Dei gratia régi Aragonum & regnorum Mayoricarum & Valencie, comiti Barchi- none & Urgelli & domino Montispes- suli, quod ego salvabo & custodiam vitam vestram & membra vestra & dominatio- nem vestram, & semper ero fidelis vobis in tota vita vestra, & post vos domine re- gine Yoles, uxori vestra, qiiandiu vixerit & viduitatem légitime observabit & non ingredietur domum religiosam. Et post at- tendam ad Petrum filium vestrum semper, & post obitum vestrum habebo ipsum in dominum meum & Montispessulani, vel aliura filium vestrum & dicte domine re- gine, de quo vos hoc mihi mandaveritis verbo vel testamento. Nec admittam vel recipiam alium in dominum Montispessu- lani, nisi hoc faciam de voluntate vestra vel filii vestri & dicte domine regine Yoles, qui esset dominus Montispessulani, & cui tenerer obedire de voluntate vestra, ut dictum est, salvis consuetudinibus & liber- tatibus Montispessulani a vobis laudatis. Anno dominice Incarnat. M"cc°XL»viii», fuit electus in episcopum P. de Conchis, & eodem anno tranfrefavit de portu Aqua- rum Mortuarum dominus Ludovicus, Dei gratia rex Francorum, In quo etiam anno dictas rex, ad preces & postulationem coiisulum, concessit &c donavit ipsis con rex in dicto loco, scilicet in Aquis Mortuis, 8c precepit ore proprio senescallis suis Bellicadri & Carcassone, ut predicta ser- varent & facerent ab omnibus custodiri. Anno M" ce L° 1°, obiit domina Yoles regina Aragonie. Anno dominice Incarnationis M.°CC°L°lir fuerunt consules, &c. 4. — IV Chronique tirée d'un, ancien manuscrit de l'abbaye de Berdoùe"^, au diocèse d'Auch ' . ANNO M ccxxvi, in die Pentecostls, vil idus junii, rex Ludovicus obsedit civi- tatem Avenionis, & v kalendas septembris capta fuit ab eodem; ipse vero mortuus est eodem anno. Anno M cc[xxx]i obiit dominus Fulco Cisterciensis ordinis episcopus Tolosae, in die natalis Domini. Anno MCCXLI, in festo sancti Andrée aposloli, obiit dominus Bernardus comes Convenarum & sepultus est in monasterio Bonifontis. Anno Domini M ccxLii, interfecti sunt ab inimicis fidei apud civitatem [Avinio- netij, Tolosane diocesis, Fr. Guillelmus Anialdi, Fr. Stephanus, inquisitores fidei, Jk Fr. Raymundus Carbonerii de ordine sulibus & populo Montispessulani, quod Minorum, & Fr. Bernardus de Rupeforti, scilicet nullus Montispessulani mercafor & Fr. Garsias de ordine Praedicatorum, & vel alius, solvendo débita pedatica, possit Raymundus de Coslirano, canonicus Sancti in terra sua aliquo facto alieno marchari Stephani Tolosae, & quidam prior de Avi- seu impediri. Item quod de cetero non fiât nione & quatuor alii. Hoc fuit factum iiii in terra sua interdictum aliquod vel pro- kalendas junii, in nocte ascensionis Do- hibifio de non portandis & introducendis mini. victualibus de terra sua ad Montempessu- Anno MCCXLIIII, mense martii, fuit lanum, nisi forte ex magna caristia & ur- captum castrum Montissecuri, & fuerunt genti necessitate. Item quod nullus Januen- ibidem inveiiti CCV haeretici utriusque sis vel alius non habeatur seu recipiatur sexus, atque ibidem juxta pedem praedicti pro cive sive burgense Aquarum Mortua- rum, nec sit verus habitator ejusdem loci Aquarum Mortuarum, secundum ordinatio- nem & statutum datum & concessum ab ipso domino rege habitatoribus veris ejus- dem loci. Et hoc concessit dictas dominus Hd.orig. t. III. col. ii3. niontis combusti. Anno M ccXLViiii, dominus Raymundus comes Tolosanus mortuus est. ' [Bibliothèque nationale, ms. lat. 12773, p. 171J manuscrit 239 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 240 tuhini (eiietur dare pro quolibet freslihra- firum Dyonisii, Rustici & Elcuthcrii aiino tiiioneii. equaliter dividendas (a). Domiiii MCCCCHX, obiit doiiiimis Peirus XII kal. nov. Anao Domini Miiiri.i, Coiirserii, vir uti(|ue recolende memorie, XII kaleiidas octobris, obiit veiierabilis vir sciciitiis & virfutibus clams, utriiisque ju- domuuis Johaiines de Ponte, inagister ia ris professer exiniius, aiiditor apostolicus, , artibus ik baccalarius in legibus, canonicus & hujus sancte ecclesie Narbonensis cano- ecclesiarum sancte Narbonensis & colle- nicus, qui multa bona fecit hiiic ecclesie, giate Sancti Pauli Narbone, qui fundavit inter que, &c. quatuor anuiversaria in prescnti ecclesia Idus julii. Anno Domini MCCCCI.X & die annuatim celebranda, pro quibus dédit ve- xv julii, intitulata idus julii, obiit venera- nerabili capitule mille scuta Tholose. Pro bilis vir Arnaudus de Villa, magister in ar- quibus anniversariis venerabile capitulum tibus, in utroque jure baccalarius & ec- tenetur pro îjuolibet annivcrsario distri- clesie sancte Narbonensis canonicuî, qui buere c solidos turon., equaliter dividen- fundavit in présent! ecclesia untim aniii- dos inter présentes, inter dominos canoni- versarium, perpetuo anno quolibet pre- cos, conducberios , bénéficiâtes, vicarios dicta die celebrandum ; pro que conimuni- dominerum, v capellanes helcmosine & tas débet dare très libras turenenses inter duos de Bethléem. Qui jacet in chero ce- agende & misse présentes. Et babet niis- clesie sancte Narbonensis ante cathcdram sani (a). domini precentoris. Et babet niissam (a). K:;l. marcii. Anno Domini MCCCCLXVI xiil kalendas februarii [cca. 1452]. Rc- & die xxiii mensis novembris, christianis- verendissimus in Christo pater & dominus simus dominus noster Ludovicus, rex Fran- Johannes de Harcuria, quoiidam N'arbo- cie, fundavit & instituit celebrari selemni- nensis archiepiscopus, fundavit & instituit ter & cum solcmni pulsatione campanarum processionem sancti Sebastiani. Pro qua in ecclesia sancta Narbonensi & altari ma- capituluni Sanctorum Stepbani & Sebas- jori ejusdem, annis singulis, die prima meu- tiani Narbonne tenetur selvere anne quo- sis martii, unum anniversarium solemne libet dominis canonicis, conducheriis , cum vesperis, matutinis & missa mortue- beneficiatis, vicariis dominorum canoni- rum pro sua sueriim((ue anima predeccs- cerum cetcrisque intitulatis in ecclesia sorum celebrandum. Pro ciijus fiindatiene sancta Narbone, videlicet c|uatuor libras dédit & donavit dicte ecclesie & servito- turonenses equaliter dividendas inter pre- ribus ejusdem quinquaginta quintalia salis sentes in primis vesperis & missa majori ex granario sue salis Narbone stabilito, in dicti festi sancti Sebastiani, pcrpetuum annis singulis recipienda, inter XIII kal. julii. Istud festum sanctorum présentes dividenda. Et domini canonici martirum Gcrvasii & Pretasii in bac sancta habebunt duplum, alii vero simplum (a). ecclesia Narbonensi institutum est de ce- xvi kalendas februarii, anne Domini tero celebrari duplex, ad supplicationem & ]\l CCCCLXVII, & die tertia mensis decem- requestam egregii & spectabilis viri domini bris, venerabilis vir dominus Raymundus Pétri Courserii, utriusque juris docteris Malrosii, licentiatus in legibus & baccalla- eximii, queudam auditoris sacri palatii rius in decretis, fundavit in présent! eccle- apostolici, hujus ecclesie canonici. Et de- sia Narbonensi unum anniversarium so- bet dare capitulum quolibet anno iiii libras lempne, dicta die, anne quolibet celebran- turonen., de c[uibus domini canonici du- dum, pro animabus venerabilis viri domini plum récipient. Et quicumque fuerit rec- Pétri [do] Poaiayrolis, qiiendam utriusque ter ecclesie SS. Cosme & Damiani Narbone, juris baccallarii & canonici dicte ecclesie sive fuerit intitulatus in ista ecclesia, sive Narbonensis, domine Urbane quondam non, habebit sicut unus de simplicibus in- dicti Pomayrolis filio & uxoris quondam titiilatis. Sic cnim voluit & ordinavit pro- dicti Malressii, 8c pro se ipso, pafris & fatus dominus Pctrus qui obiit anno Do- matris & uxoris sue neciion omnium pa- mini mcgcclix, die x mensis octobris (a). rentum & benefactorum suorum. Pro quo VII idus octobris. Ista die festi SS. mar- annivcrsario distribui voluit anno quoli- 241 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 242 bet per cnpltulum très libras tiironenscs, ecclesie Narbonensis & vadant ad Sanctiim eqiialiter dividendas iuter dominos caiio- Paiiluni ad primas vesperas & niissam dicti nicos, couducherios, beneficiatos, vicarios festi, proiit iii alto festo mensis decembris dominoriim canonicorum , liii capellanos est consuetum facere. Pro quibus commii- elhemosine & H capellanos de Bethléem. nitas débet dare centum solidos turonen- Sed domini canonici habebunt diiplum, alii ses eqiialiter dividendes inter dominos vero simplum. Et habet missam (a). canonicos, conducherios, beneficiatos, vi- III idus niarcii. Anno nativitatis Cbristi carios dominorum canonicorum, v, capel- MCCCCLXIIII & die xiil mensis marcii, lanos helemosine & duos de Bethléem, pre- obiit venerabilis & egrcgius vir dominus sentes tamen in dictis vesperis, missa & Egidius Laqueatoris, olim sancte Narbo- processione. Pro qua fundatione dictus nensis ecclesie canonicus, consiliarius do- dominus dédit & assignavit venerabili ca^ mini nostri régis in sua suprema parla- pitulo dicte sancte ecclesie in perpetuurn menti Tholose curia, qui fundavit in pre- medietatem unius partis molendinorum senti ecclesia unum anniversarium pro de Vado (j). animabus sua, parentum 8c omnium bene- V idus julii. Anno Domini MCCCCI.XXII factorum suorum pcrpetuis temporibus & die XI mensis julii, obiit venerabilis vir dicta die celebrandum. Pro quo anniver- dominus Jacobus Vincro, in utroque jure sario capii;ilum débet dare très libras licentiatus, ecclesie sancte presentis Nar- Turonenses equaliter dividendas inter pre- bone canonicus, qui fundavit in predicla sentes, inter dominos canonicos, condu- ecclesia unum annive/sarium solempne pro chéries, beneficiatos, vicarios dominorum animabus sua, patris, matris & omnium be- canenicorum, quinque capellanos helemo- nefncterum suorum. Pro quo anniversario sine & II de Bethléem. Et habet missam (a). capitulum débet dare très libras turoncn- XVI kalendas februarii. Anno Domini mil- £es dividendas inter dominos canonicos, loiimo quadringentesimo sexagesimo sep- conducherios, beneficiatos, vicarios domi- timo S: die deçima quarla mensis januarii, norum canonicorum, capellanos helenio- venerabilis vir dominus Raymundus Mal- sine & de Bethléem & marcellarium ; seJ rosii, licentiatus in legibus & baccalarius domini canonici habebunt dupluni, alii in decretis, fundavit in presenli ecclesia vero simplum. Et habet missam (a), Narbonensi unum anniversarium solemnc Kal. sept. Anno Domini Mcccci.xxxi dicta die anno quolibet celebrandum, qua & die prima mensis septembris, venerabi- die fit festum solemne omnium fidelium lis vir dominus Briandus le Poulcre, cano- defunctorum, pro animabus venerabilis nicus istius ecclesie, cupiens fieri par-" viri domini Pétri [de] Pomayrolis, quon- ticeps suffragiorum sancte Narbonensis dam utriusque juris baccalarii & canonici ecclesie, fundavit 8c instituit festum du- dicte ecclesie Narbonensis, domine Ur- plex sancti Egidii abbatis, in eadem cccle- bane quondam dicti Pomayrolis filie 8c sia Narbonensi perpetuis temporibus ce- uxoris quondam dicti Malrosii, 8c pro se lebrandum. Pro quo coinmunitas dcbet ipso, patris 8c matris 8c uxoris sue nccnon dare IIII libras turon. equaliter dividendns 8c omnium parentum 8c benefactoruni suo- inter domines canonicos, conducherios, runi. Pro quo anniversario distribui voluit beneficiatos, vicarios dominorum canoni- anno quolibet per capitulum très libras corum ; sed domini canonici habebunt du- turonenses dividendas inter présentes; scd pluni. Se subsacrista sicut unus de dominis domini canonici habebunt diiplum, alii canonicis, ceteri vero simplum. Pro qua vero simplum. Et habet missam (a), fundatione dictus dominus dédit 8c assi- VI kal. aug. Anno Domini r.icccct.xvin gnavit venerabili capitule dicte sancte ec- 8c die XXIII mensis junii, venerabilis vir clesie per imperpetuum, videlicet quartam dominus Durandiis de Chausenors, ecclesie partem unius novene partis molendino- Narbonensis canonicus, fundavit 8c insti- rum de Vado Narbone. Keliqnani ((uartani tuit, quod in die translationis sancti Pauli partem dicte novene partis etiam assigna- Narbone fiât processio per capitulum dicte vit dicte capitule pro quodam aiiniversa- MO PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 244 riô, t[iiod celebratur in dicta ecclcsia pro anininbus sua, pareiitum & beuef'actoriim suonini quarta [die] meiisis febriiarii, pioiit constat instrumento siinipto 8j recepto per magistrum G, Graciili notariiim 8{ bene- ficiaîum in dicta ecclesia anno predicto, die XIII mensis septembris (a). II nonas dcc. Anno Doni. iMCCCCi.xxxii & die Iiii mensis decembris, venerabilis vir dominus Chatardus Galterii, presentis ec- clesie canonicus, fundavit in eadcm eccle- sia festum béate Barbare virgiiiis duplex cum processione solempni ante missani cum capis solempnibus, ut In festo aposto- lorum Pétri & Pauli. Pro qua fundatione distribui voluit per capitulum c[uiuque li- bras turonenses presentibus in proces- sione & missa inter dominos canonicos, conducherios, bénéficiâtes, vicarios doini- norum canonicorum, IIII capellanos hele- mosine & duos de Bethléem dividendas; sed doniiiii habebunt duplum, alii vero simplum. Item in crastinum dicte festivitatis fun- davit unum anniversarium pro animabus sua, patris, matris, parentum ac omnium benefactorum suorum, specialiter & ex- presse pro anima reverendissimi inChristo patris & domini, domini Reginaldi de Bor- bonio, quondam Narbone archiepiscopi. Pro quo anniversario distribui voluit ])er capitulum inter dominos canonicos, con- ducherios, beneficiatos, capellanos hele- . niosine & de Bethléem & vicarios domi- norum canonicorum, présentes agende & misse, videlicet très libras turon.; sed do- mini canonici habebunt duplum, alii vero simplum. Et habet missam. Pro qiiibus fundationibus legavit & re- misit eidem capitiilo pro remedio anime sue & aliorum hic prescriptorum quinque partes usaticorum, tascarum, foriscapio- rum & aliorum reddituum in torminali Burgi Narbone vocato Vilarium Fargarum, in puro, franco & libero allodioj quos red- ditus acquisierat ab heredibus nobilis Pé- tri Genciani, quondam burgensis Narbone, tit constat instrumento recepto per magis- trum Stephanum Loyselcur jiotarium Nar- bone, anno nativ. Christi MCCCCLXXXIir, & die XXIIII nieiisis jnnuarii. Pro qua auniversarii fundaliojic assigna- vit eidem venerabili capitulo ultra pre- missa in dicta fundatione contenta, vide- licet duas libras turon, censuales ac per imperpetuum reddituales cum directo do- minio super domo, viridario & aliis per- tinentiis, ubi solebat esse monasterium Sancte Clare que idem dominus acquisiit in puro & franco allodio, ut latins in instru- mento dicte acquisitionis continetur (a). VII idus niarcii. Anno nativitatis Domini M cccc nonagesimo & die nona mensis mardi, obiit nobilis Guillelmus Sapte Narbonensis, dominus loci de Scalis. Fuit sepultus iutra capellam béate Marie de Bethléem ecclesie sancte Narbonensis. Qui fundavit in eadem ecclesia qualibet die sabathi per in perpetuura unam missam de beata virgine Maria, submissa voce di- cendam ante vel post missam dictam de Bethléem, & dicta missa finita, fiât ibidem absolutio pro defunctis per presbiterum qui celebraverit eandem & quod dentur XV denarii turonenses presbitero pro qua- libet missa. Item plus fundavit tria tortitia cere, quodlibet ponderis quatuor librarum, que accendantur quolibet annq per imperpe- tuum in matulinis festi natalis Dominj antequam incipiatur Domine, labîa mea & ponantur in choro ecclesie predicte super tribus candelabris usque in fineni niatuti- naium predictarum. Item plus fundavit quolibet anno per imperpetuum quatuordecim cereos cere pastadisse, quilibet cereus média libra^ qui accendantur ante corpus Christi in die festi sacri corporis Christi in modum qui sequitur : Primo, célébra ta missa majore dicte festi- vitatis, accendantur duo cerei & ponantur ante altare ubi tenetur corpus Christi in duobus parvis candelabris; Deinde qualibet die octavarum, pariter accendantur duo cerei. Constat de premis- sis instrumento sumpto per magistrum Johannem Catalani notarium Narbone sub anno predicto & die xxil febroarii (a). VI id. marcii. Anno Dom. HCCCCLXXXXIII & die X iiiaiij obiit dominus Petrus Albi quondam canonicus, Cjui dimisit medicta- tem omnium bonorum suorum htlemosine ecclesie sancte Narbonensis (a). 2 45 PREUVES DE L'HISTOiRE DE LANGUEDOC. 246 IV kalendas februarii, aniio Domini mil- domiiiiis Maiiricius Celles, quondam bene- lesimo quadringentesimo iionagesinio se- iiciatus ac granaterius ecclcsie sancte Nar- cundo, dominus Radolphus Boisseli, ar- boneiisis, iii bonis ciijiis successit capitu- tiiim & théologie magister, canonicus lum ecclesie sancte Narboneiisis (a). Narbonensis, magister major, fiuidavit in iiii idiis augiisti. Aaiio Domini M V^III & presenti ecclesia festum sancte Genovefe die IX mensis augusli, obiit dominus Giiil- virginis duplex, celebrandum quarto no- lelmus Gonelli, quondani conducherius ec- nas februarii. Pro que capitulum débet clesie sancte Narbonensis, c[ui oinnia bona solvere quatuor libras turoncnses dividen- sua dédit ecclesie (a), das dominis canonicis, conducheriis, be- Xiv kalendas aprilis. Anno Domini MV'^V neficiatis, vicariis dominorura, quinque & die xix niarcii, obiit dominus Alquerius capellanis belemosine & duobus de Bcth- Maze beneficiatus, c|ui constituit heredem leem. Sed domini canonici habebunt du- capitulum omnium bonorum suonim (a). plum, alii vero simplum (a), Idus marcii. Anno nativitatis Domini vidusaprilis.AnnoDom.MCCCCLXXXXV imVviii & die xv marcii, venerabilis do- & die xxilil mensis aprilis, discretus vir minus Renatus Belleteau, hujus sancte dominus Johannes de Cadro, presbiter hu- ecclesie canonicus, fundavit pro salule sui, jus sancte ecclesie beneficiatus, fundavit parentum ac benefactorum suorum, unum in eadem çfclesia commemorationem ani- anniversarium die predicta celebrandum. marum omnium fidelium defunctorujn Pro quo capitulum solvere débet très li- anno quolibet celebrandam, feria secunda bras turonenses, dividendas inter prcsen- post dominicam in Albis. Pro qua commu- tes; sed domini canonici habebunt duplura nitas débet solvere très libras turonenses & ceteri simplum. Et habet missam (a). equaliter dividendas inter présentes in ma- XV kalendas aprilis. Anno Domini ?.iv'X lutinis, missa & absolutione. Constat de & die XVIII marcii, fuerunt consecrata IIII predicta fundatione instrumento sumpto altaria, videlicet Saiicti Pauli, Sancti Ste- per magistrum Johanncm Contadis nota- phani, Sancti Blasii & Sancti Bernardi, in- rium capituli sub anno & die predictis (a). fra ecclesiam Narbonensem existentia, per IIII idusdcc. Anno Domini Mccccxcvil, ■ reverendum in Chrislo ]iatrem dominum & die octava mensis decembris, obiit do- Jo. Columbi episcopnm Troiajsensem. Et minus Guillermus de Dirusaye', ebdome- fuerunt reposite multe reliquie in diclis darius quondam presentis ecclesie qui fe- altaribus (n). cit heredes bonorum suorum capitulum & xtx kal. januarii. Anno Domini MVXim, fabricam ecclesie sancte Narbonensis (a). die vero quarta décima mensis decembris, m nouas juuii. Anno Domini Mvni & obiit Narbone reverendissimus in Christo' die m mensis junii, obiit discretus vir do- Pater & Dominus, dominus bone mémo, ie minus Blasius Racolis, presbiter hujus Guilhermus Briconnet, cardinalis & archi- sancte ecclesie beneficiatus ac canonicus episcopus Narbonensis, qui fundavit in Sancti Stephani Narbone, qui fecit pro me- presenti ecclesia unum anniversarium so- dia parte omnium bonorum suorum herc- lemne anno quolibet cum solemni caiiij^a- deni venerabile capitulum presentis ecclo- iiarum pulsatione, cum vesperis, vigiliis siae (a). mortuorum & missa in altari majore cum un idus julii. Anno Domini :\iv''ll & die luminaribus & aliis solemnitafibus in tali- XTi julii,obiitdominiisAnthoniusPexiauJi, bus fieri consuctis. Pro quibus capitulum quondam rcctor de Bethléem & subsacrisla tenetur darc & solvere inter présentés ecclesie, cujus omnia bona fuerunt eccle- quindecim libras turonen. quolibet anno sic (a). distribuendas. Sed domini canonici habe- VI idus augusti, Anno Domini MVee- bunt du];Uim & ebdomadarius qui missnm cundo & die Vill mensis augusti, obiit celebrabif, secundum illius quaiitatcni, re- cipiet ctiam dupluiu; ceteri vero intitulati ' Le P. Lapone indique un» autre leçon ; Pieu- ^ habifuati simplum. la^e Item idem dominus fundavit in dicta 247 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 248 ecclcfia perpetuo unam niissam bassam, quolibet die celebrandam in ahari béate Katherine, nisi fiierit impedimentum ; quo adveniente, celebrabitur in altari sanctis- sime Trinitatis hora per dictum capitulum assignanda, pro anima ipsius domini cardi- nalis, parentunique siiorum & aliorum. Et comniunilas tenetur dictam missam solvere illam celebrantibus ad nutum & volunta- teni dicti capituli. Anno MDXVII, VII kalendas aprilis, die XXVI martii, reverendus pater dominus Joannes Columbi, ordinis minorum, thco- logiae magister, episcopus Trojanus, de liceufia venerandi domini archiepiscopi Narbonensis VIII altaria consecravit in ecclesia Sancti Pauli Narbonae (è). XVIII kalendas januarii. Anno Domini MV'XVII, die vero nona mensis octobris, obiit venerabilis vir dominus Ysarnus de Malarippa, quondam canonicus presentis ecclesio sancte Narbonensis, qui dédit om- jiia boiia sua dicte ecclesie. Et propter hoc v()Iuit fundari unum anniversarium in dicta ecclesia pro anima sua parentumque suo- rum per capitulum XVIII kalendas januarii. Pro quo quidem anniversario distribui vo- luit très libras turon. inter présentes, tam dominis canonicis quam ceteris intitulatis & vicariis dominorum. Scd domini canonici habebunt duplum, ceteri vero simplum. Et habet missam (a), VI idus decenib. Anno Domini MV^XVIII, XXV mensis augusti, obiit venerabilis do- minas Petrus Mercerii, in sacra thoologia professor, canonicus & magister major in sancta presenti ecclesia, qui fundavit so- lempnem processionem cum capis ad qua- tuor cursus cum gremiali, in die concep- tionis béate Marie. Pro qua distribui voluit per capitulum interessentibus in dicta processione & missa centum solides turonen. tam dominis canonicis, conduche- riis ceterisque intitulatis & vicariis domi- norum. Sed domini canonici habebunt du- plum, ceteri vero simplum. Item in crastinum ejusdem festi, funda- vit unum anniversarium anno quolibet ce- lebrandum tali die. Pro quo solvit capitu- lum très libras Turonenses distribueiulas inter présentes, tam dominis canonicis quam conduchcriis ceterisque intitulatis & vicariis dominorum. Scd domini cano- nici habebunt duplum, ceteri vero sim- plum. Et habet missam (a). IV nonas januarii. Anno Domini mille- simo quingentesimo vigesimo & die vige- sima mensis decembris, obiit venerabilis vir dominus An thonius Berla, quondam ar- chidiaconus Corbarie & presentis ecclesie canonicus, qui dcdit prefate ecclesie de bonis suis in suo ultimo testamento qua- driiigentas libras turonenses (a). VI idus septemb. Anno Domini MVXXir, & die septima septembris, obiit reverendus pater, dominus Petrus Raynoardus,S.D.N. pape Leonis X cubicularius, succentor & canonicus Narbonensis, qui reliquit dicte ecclesie Narbonensi pro anima sua & suo- rum parentum ung fis noble in loco de Cuciaco. Et post omnium bonorum dictam ecclesiam instituit heredem (a). XVili kal. maii. Anno Domini mVxxiii & die XIV mensis aprilis, olnit dominus Johannes [de] Eitteris, sacerdos de Olon- saco, qui fundavit unum anniversarium in presenti ecclesia anno quolibet celebran- dam. Pro quo capitulum tenetur dare très libras turon. inter présentes dividendas. Et habet missam (a). Anno M Dl.ii fuit in mcnse decembri cclebratum concilium provinciale apud Narbonani, & eodem anno fuit magna ste- rilitas per totam patriam Narbonenscm pro bladiis &c. (i). XVIII kal. maii. Anno Domini M V Llill & die XIIII aprilis, obiit venerabilis vir Michael Balisterii, ecclesiae sanctae Nar- bonensis canonicus hebdomadarius & rec- tor Beatae Marine Majoris, cui capitulum ab intestato in omnibus bonis cjus suc- cessit (a). Anno MDI.XIX, christianissimo Carolo rcge, pius ac strenuus adolescens dux d'Anjou illum omnium insanissimum prin- cipein do ConJe, nominis ac illustrissimi generis sui oblitum, sceleratissimorum Hu- ganaeorum factum ducem, precipuosque illius milites in rem divinam regemque bellum armatos cecidit ac profligavit idque dio divo Gregorio dicato, quod coelitus lactuni videtur, cum quoscumque sacri ve- neratores coutuneliose norainarent les Gregoriaus, 249 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 25o Eodem anno giassatores Hiiganaei, iiis- tructi equis, ducibus Sancougat & Joaires, in nundinas decollationis saiicti Joaiiuis dinierunt aniio MDLXIX Narbonam, & iu- genti ex omnibus praeda facta crudelique strage édita, protinus Castras funestorum domicilium diverteruiit (i). VII idiis jamiarii, revereiidus dominus Johannes de Chambert', decretorum doc- tor, archidiacouus major Narbonensis, ab- bas Villemagne Argenterie, in diocesi Bit- terensi, legavit ecclesie mille quiiigentas libras turonenses, ut in vigiliis festivitatuiu Purificationis , Annunciationis , Assump- tionis, Nativitatis ac Conceptionis béate Marie, peracto officie completorii, decan- tetur in capella béate Marie de Bethléem antiphona inviolata, cum pulsatione magne campane. Et mox, choro redeunfe ad sepul- chrum ipsius, dicetur psalnuis Z>e profunJis, cum orationibus consuetis pro defunctis; assignans singulis diebus predictis sexa- ginta solidos turonenses, distribuenJos interessentibus huic officio, ita ut domini canonici percipiant duplicem portionem. Qui obiit die octava niensis januarii, anno a nativitate Domini millesimo quingente- simo septuagesinio quinto. XVII kal. julii. Anno Domini MV^LXXXVII die XIIII junii, dedicata fuit presens cccle- sia sancta Narbonensis ab illustrissimo 8: reverendissimo pâtre domino Francisco de Joyeuse, S. R. E. cardinale & ejusdem Narbonensis ecclesie archiepiscopo. Qua die decrevit capitulum hujus dedicationis festum quofannis instar fcstum SS. Justi & Pastoris perpetuis temporibus celebran- d u ni . V idus marcii. Anno Domini i6o3, die 10 martii, obiit magister Fetrus Vitalis presbiter & diaconus altaris majoris, qui unuMi anniversarium singulis annis cele- braiidum, tamen per centum solum annos duraturum, testamento fundavit. Pro quo ecclesiac sanctae jam dictae trecentas li- bras turonenses anno quolibet distribuen- das legavit. Et quia solutio predicte pe- cunie anno 1623 facta est, ideo hoc ipso incoeptuni pari tempore peracto, isto se- culo terminandum (a). ■ Chambaret (A), VI idus februarii. Anno Domini millesimo scxcentesimo vigesimo octavo & die oc- tava februarii, obiit reverendissimus domi- nus Ludovicus de Vervins, archiepiscopus Narbonensis, qui fundavit pro defunctis quinque missas in majori altari diebus oc- tava februarii, secunda mait, secunda au- gusti, tertia novembris & quarta ibidem februarii, vel commodioribus dicendas cura absolutione; in qua celebrans dicet oratiouem pro Ludovico pontifice ad ip- sius sepulchruni, a parte epistolae altaris Sanctae Catharinae posituin, dictis pridie vesperis mortuorum ac vigilis cum pulsa- tione campanarum majoribus anniversariis solita. Praeterea instituit unum inviolata & psalmum Miserere in festo sancti Do- minici, ut infra tali die habetur. Et ad haec stabilienda sex mille libras tradidit turonenses hac conditione, ut ex redditu illarum inter présentes singulis sex his vicibus quadraginta libras distribuantur, dominis canonicis semper duplam portio- nem habentibus. XIII kal. aprilis. Anno Domini 1709, die vigesima martii, obiit venerabilis vir do- minus Stephanus Lefranc, sacrae faculla- tis Parisiensis doctor, abbas ecclesiae col- legiatae Sancti Pauli Narbonae, antea Corbariensis archidiacouus, & cauonicus theologus hujus sanctae ecclesiae, ac vi- carius generalis & metropolitanus offi- cialis, qui capitule decem mille libras tu- ronenses legavit. Cujus beneficii memor, capitulum unum anniversarium singulis annis celebrari psalmumque De profundis in vigilia/ recitari instituit, & triginta libras inter présentes distribuendas assig- navit. Versus de conslrudione ecclesiae SS. Justl £• Pastoris Narbonnensis ex veteri necro- logio'. Anno MCCLXXII, nonis aprilis, reveren- dus in Christo pater dominus Maurinus, Narbonnensis archiepiscopus, posuit pri- mam lapidem in fundamentis hujus sanclae ecclesiae. ' Bibliothèque nationale, lat. 12771, p. jd; copie de D. Estiennot. :5i PREUVES DE L'HÎSTOIRE DE LANGUEDOC. 20: Ilcclssine piimam petr.înn signatus es i:";!n'!; Hujus fulgentis aun crux piilchra (1ec:ntiD, Jiissu Guidonis, divinis postea donis Papae Cleiiientis quarii, domini sapiep.tis. Maurinus, morinn lux archiepiscopus horiiin, Haiic fundamentis praeniisit, mille ducentis Et decies senis lapsis semel & duodenis Annis a nato Christo, siib mense vocato Aprilis, vernis nonis lux laeta modernis Sex decies latis semel uno sic numeratis In Paschae festo priiis omnis clerus lione^tj Intravitque chorum divina laude sonoruin, Anno Domini m ccccxvil, die morcv.i-ii II junii, fuit incepta coiitinuatio operis claustri ecclesiae Narbouensis & posait primiim lapidem venerabilis vir doniinus Petrus de Trithia, canonicus & succeiitor Narbouensis. 6. Chronique de Saint-Etienne de Narbonne ' , PniDiE lialcn.das octobris [1149]. O. Ar- naudus do Levesoii, archiepiscopus, pro quo facimus auniversarium & vadinuis ' Le manuscrit latin S 255, d'où nous tirons ces notes historiques, ancien Colbert 244r, petit in- folio, contient les fragments suivants : 1° f. 1, fragment de livre liturgit[ue noté, du douzième siècle; 2" f. 2, testament de Gu'tUelnius Moncta^ ius, àe Narbonne, du 20 mars 1210, principa- lement en faveur de l'église Saint-Etienne de la ville neuve de Narbonne; 3° ff. 4-9, le récit de la Passion selon saint Jean (Evang. c. xin & suiv.); 4° ff. 10-37, martyrologe à l'usage de l'é- glise Saint-Etienne de Narbonne; ce martyrologe a été recopié au commencement du quatorzième siècle sur un manuscrit plus ancien, car toutes les indications annalistiques antérieures à l'année i3io ou environ, sont de la même main que la corps du texte. Plus tard le manuscrit servit au même usage jusques au commencement du seizième siècle; 5" ff. 38-42 r", rubriques des évangiles pour les dimanches & les principales fêtes de l'année; 6° ff. 42-46 r", traité latin : « incipiunt graius sacratissime scale; » 7° f. 46 v°, renseigne- ments sur les offices pour chaque fête de l'année; noms des apôtres, &c. ; 8° ff. 47-49, calendrier ad Sauctum Justuin, & babemus inde pro- curaùoneni vel ratioues, XII d. & viiium (32 fi). iir idus augusti [v, I2i3]'. O. dominus Berengarius archiepiscopus, pro quo faci- mus aniiiversarium & vadimus ad Sanctum Justum & habemus inde procurationem vel rationem (alla manu : pro quo habe- mus XII d.) (28 a). xiii° kalendas junii [1245]. O. P. Aniil, archiepiscopus Narbonensis, & vadimus ad Sanctum Justuin & helemosinarius dé- bet dare XVI solides mclgorienses pro tri- bus clericis (21 b). xiii" kalendas ju'ii [1257]. Obiit domi- nus G. de Broa, archiepiscopus, in cujus anniversario conninitas Sancti Justi débet dare pro tribus clericis istius ecclesie XII d. melgorienses (23 b)". Idus marcii [1270]'. O. P. R., episcopus Agathensis, in cujus anniversario elemosi- narius Sancti Justi débet dare presbitcris istius civitatis cuicumque VI d. tornenses (16 a). Viii° kalendas septeinbris [1270]. O. do- mini Ludovici régis Francoruni, in cujus anniversario archiepiscopus Narbone dé- bet dare omnibus clericis civitatis, tam ecclesiarum quam aliis, 11 d. (29 b). Vir kalendas augusti. O. domini G. Nar- bouensis archiepiscopi, in cujus anniver- sario comunitas Sancti Justi débet dare pro tribus clericis istius ecclesie XVlll d. melgorienses (26 b)\ à l'usage de l'église de Narbonne. Le manuscrit depuis le folio 4 jusqu'à la fin est d'une seule main. Ce sont les marges du martyrologe qui nous ont fourni les renseignements que nous publions ci-dessous; nous avons rétabli aussi exactement que possible l'ordre chronologique. ' Il s'agit ici de Bérenger, deuxième du nom, archevêque de Narbonne; il ne peut s'agir de Bé- renger I, mort le 7 avril 1 1Û2 (Voyez t. IV, pp. 200- 25l). " Par erreur, la liste des archevêques, t. IV, p. 202, porte le 20 juillet, au lieu du 19 juin. ' Obit de Pierre Raimond, évêque d'Agde; le tome IV, p. 3o8, donne le 16 mars, d'après d'au- tres nécrologes de Narbonne. "* Nous ne savons quel est cet archevêque, à moins de supposer deux obits pour Guillaume de la Brous; voir plus haut. 253 PREUVES DE L'HISTOIRE DS LANGUEDOC. .54 Vi° ydus janiiarii', O, G. de Costoia, iii ciijus aiiniversario helemosirarius Sar.cti Jiisti débet dare omnibus presbiteris liii d. melgorienses (a). xii" kaleiidas marcii. O. Ariiaudus Pa- della & Jacobus frater ejiis, qui dimisit Deo & ecclesie Sancti S. pro suo anniver- sario unam parvam domuni, que est juxta coquiiiam, ex parte circii, sicut in vetcri kalendario invenitur. Anniversarium Pétri de Cadio, condam affenatoris Narbone, pro quo capituluni solvit equaliter inter présentes xv s. t. & habet missam [vers 1460] (14 a}. 11° kalendas marcii. O. Adalaicis Rodtlla, iixor Geraldi scriptoris, que dimisit eccle- sie Sancti Stephani XX libras melgorien- ses, de quibus fuerunt cnipte domus, quo adhèrent cimiterio Sancti Stephani versus portale, & fiunt neuie, & tenetur capella- nus tenere semper unum capellanuni in XL% qui celebret pro anima ipsius (14 a). vr nouas marcii. O. dominus P. Boneti, cauonicus presentis ecclesie Sancti Ste- phani Narbone, qui dédit capitulo dicte ecclesie indumentum suum sacerdotale, pulcrum & optimum, pro cujus anima dic- tum capitulum débet facere dicta die sol- lempne anniversarium (i5 a). xvi" kalendas maii. O. Ramund.i de Li- ziniaiio, cujus lilie, id est Ramunda, Guil- lelma & Jordana de eoJem Castro, insli- tuerunt dare VI d. narbonenses annuatim pro anniversario ecclesie Sancti [Stephani] (18 i). XIIII" kalendas junii. O. magister Johan- ncs Amelii, jurisperitus Narbonensis, qui dimisit predictos libres in festo sancti Johannis ante Porlam Latinam nominatos, pro cujus anima die obitus sui anniversa- rium celebratur (21 a). [14"" s.]. VI" idus junii. O. magister Helyas, ar- chidiachonus Redensis, in cujus anniver- ' Les quinze mentions suivantes sont antc- rieiires à i3it> & se tioi:vnlent sur l'ancien nécro- loge de Saint-Etienne; impossible d'ailleurs de déterminer pl\i5 exactement leur époque, la plu- part semblent appartenir à la première moitié du treizième siècle, à cause de la mention de la mon- naie de Melgueil, qui disparut de la circulation en Narbonnais, vers 124c ou izjs. fario lielemosinarius Sancti Justi débet dare XII d. melgorienses pro tribus citricis (23 c). m° kalendas septenibris. O. B. Raynardi archidiachonus, pro quo lacimus anni- versarium & vadimus ad Sanctum Justum & habemus inde procurationem vel ratio- nes, id est, xii d, melgorienses & vinum (296). Pridie idus septembris. O. Bertrandus de Pratis, archidiaconus Corberic, in cu- jus anniversario helemosinarius Sancti Justi débet dare omnibus presbiteris istius civitatis, cuique IIII d. melgorienses (3o b). Idus octobris. O. B" de Bagis, qui dimi- sit Deo & ecclesie Sancti Stephani m so- lidos melgorienses, de quibus cum aliis UCCC s. magister Philippus, cum consilio parrochianorum, émit honorem de Verno, sicut continetur [in] instrumento inde facto, & capellanus ecclesie Sancti Ste- phani débet tenere proprium sacerdotem per singulos annos semper a prima die adventus Domini usque ad diem Pasche, qui pro anima ipsius B > divinum cotidie celebret officium, sicut continetur in tes- (amento suo (33 a). IH° idus novembris. O. B. Carrerie, ar- chidiaconus Corbariensis, in cujus anni- versario clemosinarius Sancti Justi débet dare omnibus presbiteris istius civitatis un d. (35 a). viil" kalendas deccmbris. O. G. CaroH, archipiesbiter Narbonensis, in cujus anni- versario clemosinarius débet dare cuique clericorum istius civitatis vi d. narbonen- ses (35 b). xvr kalendas januarii. O. Saurina Des- ga, que dimisit ecclesie Sancti Stephani pro suo anniversario annuatim L solides melgorienses, qui fuerunt positi in hedi- ficatione domus capcllaiiie (37 a), VI kalendas januarii. O. Boneta, filie (sic) condam Assalberti, que dimisit ecclesie Sancti Stephani c solidos melgorienses ad enicndum cimiterium novum, quod est juxta eamdem ecclesiain versus Aquilonem (10 a). XV kalendas januarii. Aiino Domini M''CCC"XXX'' quarto, videlicet XV° (sic) VllI-' die decembris, obiit do^iinus B. Ulardi, canonicus istius ecclesie & rector de Lau- 255 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 256 cata, & yacet (sic) iii ecclesia Predicato- bone. Presentibus testibus Jacobo Viuhas rum, coram selapacerio, cujus anima re- & Guillelmo Ancelli, & me B° Bruni, no- qiiiescat in pace. Amen (87 a). tario curie régis Narbone, qui ad premissa X kalendas februarii [i375]. Anniversa- interfui ad rey memoriam obtinendam. rium doniini Pétri de Judicia, quondam Bruni, notarii (locus signi) (17 b). Narbonensis archiepiscopi, pro quo capi- xvi" kalendas marcii [iSgi]. Anniversa- tulitm solvit cuilibet canonico presenti rium domini Johannis Rogerii, condam I solidum & cuilibet beneficiario VI d. tu- archiepiscopi Narbonensis, quod débet ronenses, & habet missam. celebrari semper, videlicet prima feria m» nonas maii. Anno nativitatis Domini quinta post cineres, pro quo capitulum' M" ccc° LXXX" V, & die presenti, c[ue fuit solvit dominis canonicis, cuilibet XII d. t., quinta mensis maii, in qua die celebraba- & benefficiato VI d. t. (14 a). tur sive tenebatur capitulum générale per x° kalendas februarii [vers \j\5o]. Anni- dominos canonicos Sancti Stephani Narbo- versarium domine Yvole' condam viceco- nensis sequentes, videlicet dominum Jo- niitisse Narbonensis. Presentibus canoni- hannem Nicolay precentorem, dominum cis XII d., benefficiatis VI d. (12 3). Jobannem Sabaterii thesaurarium majo- Anno Domini millesimo IIII" quinqua- reiii, dominos Guillermum de Molendino, gesimo primo & die decim.a septima mensis Bernardum Talayrani, Petrum Jordani,Ste- januarii, que fuit dies sancti Antbonii, pbanum Senherii, Jobannem Avostenchi, fuerunt consecrata tria altaria in eccles'a Raymundum Barleti, fuit ordinatum quod, nova Sancti Sébastian! per reverendi?si- attentis tantis benefficiis per reverendum mum in Christo patreçi & dominum, do- in Christo patrem Petrum de Judicia, car- minum Jobannem de Haricuria, divina dinalem Narbonensem & olim archiepi- Dei gratia sancte prime sedis Narbonensis scopum, factis & datis dicto capitulo & archiepiscopum & primatem, & concessit ecclesie Sancti Stephani, & precipue de omnibus in dicta consecratione presenti- quodam optimo cavallerino scito in Castro bus quadraginta dies indulgentiarum , & Sancti Marcelli prope Narbonam, quod eciani in die quo dicta tria altaria fuerant semper & in eternum dictum capitulum consecrata omnibus visitantibus singulis teneatur & sit obligatum facere quolibet aiinis pro quolibet altari quadraginta dies anno pro anima dicti domini Pétri de Ju- indulgentiarum. Et in quolibet altari fue- dicia cardinalis duodecim anniversaria, riint posite multe reliquie coram notabili- quolibet mense unuiii, ut in presenti libro bus viris & dominis (12 d). sunt scripta, quolibet mense ultra alias Anno Domini millesimo cccc° quinqua- consuetas orationes & dare cuilibet cano- gesimo primo, & die dominica que fuit nico presenti in dicto anniversario xii d. nltima mensis januarii, collegium Sancti & cuicumque benefficiato VI d. (20 a). Stephani fuit transportatum de ecclesia Anno Domini M" CGC LXXX° vu", die Béate Marie majoris, in qua fecerat mo- sabbati XXVII aprilis, fuit preceptum Dal- ram seu residentiam perspacium sexaginta niassio Turpini de Serinhano, quatinus quinque annorum vel circa, in cappella tradat absque contradictione aliquali do- Sanctissimi Sebastiani, novi constructa per mino Petro Ayraerici, sacriste ecclesie reverendissimum patrem in Christo & do- Sancti Stephani Narbone, pro jure dicte minum, dominum Jobannem de Haricu; ia, ecclesie conservando unam ollam terream archiepiscopum Narbonensem, ex ordina- pro ribagio & passagio maris dicte eccle- tione & devotione ipsius domini archie- sie, que oUa fuit arrestata ad instantiam ])iscopi, qui eciam dotavit dictam cappel- consulum Narbone, cum nisi {sic) causam lam de ecclesia parrochiali dicti Sanctissimi & cum non comparent nec aliquis adversus Sebastiani & confirmari fecit sanctissimo predicta se opposuerit, nisi dictus sacrista, domino nostro Nicholao pape, ut constat quem prius negocium tangit, nierit licen- per bullam. — {Alla manu). In qua ecclesia tiatus jjer Jacobum Vitalis, burgensem, locum teuentem domini vicarii regii Nar- ' Allas YoUmdt, Violande. ,57 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. -58 Béate Marie majoris fecerat moram,videli- officium tantum (?). In quo cantagio fue- cet a die VP mensis decembris anni Do- mini MCCCLXXXVII usque ad predictam diem, pape Clementis septimi anno x". Que hic ponuntur pro memoria (F. 1 2 i) '. Kalendis februarii [1432]. Anniversarium reverendi in Christo patris, doraini Johan- nis de Hauricuria, condam Narbonensis archiepiscopi, pro quo capitulum débet solvere dominis canonîcis, cuilibet m s. & cuilibet benefficiato xii d. t. (i3 a)\ Anno Nativitatis Christi M° liii'' Lxxx ir'", & die prima mensis februarii, reverendus in Christo pater dominus Reginaldus de Borbonio, Narbone archiepiscopus, dédit capitule presentis ecclesie Sanctorum Ste- phani & Sebastiani Narbone ad servicium dicte ecclesie, videlicet supercelum, quod est de taffatam livido, supra altare majus runt présentes domiiii officiarii archiépi- scopales in choro dextro & domini officia- rii regii cum consulibus in coro sinistro, que eciam predicta fuerunt hic scripfa pro memoria (23 bj. Nouas maii'. Anniversarium domini Jo- hannisSabbaterii, condam thesaurarii pre- sentis ecclesie, pro quo capitulum solvit cuilibet canonico XII d. & cuilibet benef- ficiato VI d. (20 B). [Vers 1370]. Ilir nouas julii. Anniversarium domini Nicolay Perrineti, condam precentoris & canonici presentis ecclesie, pro quo capi- tulum débet solvere x sol. tur. equaliter dividendes (24 b). [i5' s.] xvii» kalendas augusti. Anniversarium domini Pétri de Marcolesîo, condam pre- positi, pro quo capitulum solvit cuilibet dicte ecclesie. Pro quo idem capitulum ce- canonico Xll d. t. & benefficiato VI d. t. lebrari fecit solempniter unani missam de (25 b). [i5' s.] sancto Sebastiano, ut Deus velit conscr- Kalendis augusti. — Nota quod in pre- vare dictum dominum archiepiscopum in senti ecclesia Sancti Stephani capitulum felici statu, quem Deus velit preservare ab omni malo & post hujus vite cursum gloriam Paradisi concedere. Amen (i3 a). vu° id. oct. Anno Dom. M° iiii'-' Lxxxm" & die quarta mensis septembris, obiit tenetur facere festuni duplex de sancto Felice martire, quia ecclesia de Padulis est fundata sub honore sancti Felicis, quia ex statuto dicti capitult tenetur dicta ecclesia facere festum duplex de omnibus festivita- christianissimus & dominus noster Ludo- tibus, in quibus ecclesie unité dicto capi- vîcus rex Francie, cujus anima in pace requiescat. Amen. Pro anima cujus fuit celebratum ununi cantagiuni soletnne in ecclesia sancta Narbonensi, cum solemni pulsatione campanarum omnium ecclesia- rum parrochialium civitatis & burgi, videli- cet VIII'' die mensis octobris anni predicti, in quo cantagio fuerunt vocafi & présentes omnes rectores ecclesiarum predictarum cum eorum processionibus & capis, ut in obsequiis defunctorum est fieri consue- tum, eciam coUegium Sancti Pauli; ubi fuit cantatum officium defunctorum cum IX lectionibus solemniter & missa inme- diate in altari majori dicte sancte ecclesie solemniter, & post missam absolucio ibi- dem solemniter per dominum facientem tulo Sancti Stephani sunt fundate (27 a). ir nonas augusti. Anniversarium nobilis Aymerici de Buysaco, quondam viguerii regii Narbone, domini de Ampara, pro quo capitulum solvit cuilibet canonico présent! Il s. & beneficiato xii d. turo- nenses & habet missam (27 b), Xlir kalendas septembris. Anniversarium domini Bernardi Pascalis, condam precen- toris presentis ecclesie, pro quo capitu- lum solvit dominis XII d. & benefficiatis VI d.t. (29 a). ■ Les six passages qui suivent se rapportent à des faits dont la date est incertaine, mais qui doivent être placés entre i35o & 1480. ' Les mots pape x° se rapportent à l'année 1387, plus haut inJit/uée. ' De même aux 1" mars, 1" avril, 1" mai, 1" juin, I" juillet, 8 août, 2 septembre, 2 no- vembre. Vlll. îSq PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 260 7- Excerpta ex veteri necrologïo eccle- siae Sancti Ni^arii cathedralis Bl- terrensis ' . X° calendas februarii, anno Domini MCCXLIIII obiit domiinis Bernnrdus reve- reiidissimus Dei gratia Biterrensis episco- pus". Idibiis martii, obiit aiiuo Doni. I\1CCLXXI veiierabilis pater dominus P. Fabri, quoii- dam Agatensis episcopus. Xiiii" calendas aprilis, aiiiio M ccxciii, obiit reverendiis pater domiiuis Poiitius de Sancto Justo, felicis recordationis Biter- rensis episcopus ', Septimo calendas aprilis, obiit dominus G. Arnaldus de Montepesato, miles Si pre- bendarius Sancti Nazarii. Xir calendas maii obiit dominus Ray- mundus Augerii, Dei gratia Biterrensis epi- scopus, qui jacet hic''. x" calendas maii obiit dominus [G.] do Rocosello, Biterrensis episcopus [i2o5]. VI" idus maii obiit anno MCCCix vene- rabilis pater dominus Ricardus bonae me- morie, quondam episcopus Biterrensis. 11° idus maii obiit dominus Gautredus, Dei gratia Biterrensis episcopus [1199]. xiii" calendas junii obiit anno mccxlv dominus Petrus, reverentissimus Dei graiia Narbonnensis archiepiscopus. xil° calendas junii, obiit dominus Guil- lelmus, Dei gratia Bitterrensis episcopus. 1111° calendas junii anno M CCLXXXVI" obiit reverendus pater dominus P. de Montebruno, felicis recordationis archie- piscopus Narbonensis. Il" nonas junii anno MCCXCIX, fuit trans- latum corpus reverendi patris Pontii de ' Bibliotlièqvie nationale, lat. 12774, PP' 99~ 102; copie de D. Estiennot. ' Il s'agit ici de Bernard V de Ciixa, mort, sui- vant le Gallia, le 23 janvier 1242 (voir t. IV, pp. 205-6). ' Le tome IV dit le 19 avril au lieu du 1 9 mars. ^ Non indiqué au tome IV. S. Justo, bonae memoriae quondam epi- scopi Biterrensis, & positum in sepulchro suo novo in choro ecclesie Biterrensis. VIII" idus junii anno MCCLXI obiit do- minus R. de Vaillauguesio, Dei gratia Bi- terrensis episcopus. vr kalendas julii [1218] obiit Symon co- rnes Montisfortis in obsidione Tolosae. IV" kalendas julii obiit anno MCCXCIV reverendus pater dominus R. de Columba- riis, felicis recordationis episcopus Biter- rensis. Nonas julii obiit dominus Petrus de Agrifolio, Dei gratia episcopus Biterren- sis [1212]. VIII" kalendas augusti obiit dominus R. Dei gratia Biterrensis episcopus, anno Do- mini MCCXLVII, qui rexit episcopatum per duos annos. XVI" kalendas septembris obiit dominus Ermengaldus, Dei gratia Biterrensis epi- scopus [1208]. XIII" kalendas octobris anno M ccxc obiit venerabilis in Christo pater P. domi- nus de Languissello, sancte Romane eccle- sie cardinalis & episcopus Portuensis, qui de Nemauso extitit oriundus. VIII" kalendas octobris obiit dominus magister Raymundus, Dei gratia Biterren- sis episcopus, & jacet hic. Iir nonas novembris obiit venerabilis pater dominus de Vaillauguesio, quondam abbas Anianensis. X" kalendas decembris obiit dominus Guiraudus, Dei gratia episcopus Biterren- sis [II23]. In calce ejusJem necrologli haec habentur : Reverendus pater dominus Bertrandus de Sancto Justo, bonae memoriae episco- pus Agathensis, vocatus per SS. PP. ad concilium générale, captus a Frederico im- peratore, in ejus carcere migravit ad domi- num. Pro quo reverendus pater Pontius episcopus Biterrensis, nepos ejus, anni- versarium fieri instituit in ecclesia Biter- rensi in tumulo alto juxta altare Sancti Michaelis. Anno MCCCLXXIII, die cinerum, quae fuit IV feria & die 11" martii, fuit terrae motus in toto Lodevesio & venit ultra 201 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 26: niediam noctem & duravit per iv"" partem uniiis horae, & erat tantus strepitus in carreriis, quod videbantur quadrigae per villam discurrentes. 8. Excerpta ex veteri mortuorologïo Sancti Afrodisii Biterrensis'. m» idus januarii obiit Raymunda comi- tissa, sepulta in claustro cum R. Radulphi. X° kalendas februarii obiit dominus Ber- ■ Bibliothèque nationale, lat. 12774, P- 'o^i copie de D. Estlennot. nardiis episcopus Biterrensis; jacet aiite altare S. Michaelis ad Sanctum Nazariuni. xiiii" kalendas aprilis obiit reverendis- simus domimis Poniius de S. Justo, Biter- rensis episcopus, sepultus in medio chori Sancti Nazarii. xiii" kalendas jiinii obiit dominus P. Amelii, archiepiscopus Narbonensis, cujus anima requiescat in pace & ipse requiescit in monasterio Cassiani. Xlir kalendas julii anno Mcccxxiii tra- ditus fuit sepulturae reverendiis pater do- minus Bernardus Fredoli, felicis recor- dationis episcopus Tuscellanus & sancte Romane ecclesie cardinalis, in ecclesia S. Nazarii. VIII° kalendas augusti obiit dominus G. de Broas, venerabilis Narbonensis ar- chiepiscopus, qui fuerat abbas S. Afrodisii. \ CHARTES Éd.oi'ig. 1. 111, col. 1 13. An 1166 12 no- vembre. I. — 1 Traité d'alliance 6- de commerce entre les villes de Gènes 6* de Narbonne'. HAF.c est conventio & confederatio pa- cis & concordiae, facta inter Janueu- ses & Narbonenses per consules commii- nis, Simonem Auriae, Obertum Recalcatii, Odonem Gontardum, & Nicolaum Rocam, Ansaldum de Taiicilio' & Ottonem de Ca- faro, & Guillelmum de Sancto Grisanto, legatum Narbonensis archiepiscopi Poncii & Ermengardae vicecoraitissae & Narbo- nensium dominae & fotius populi Nar- bonensis, & Joannem fratrem & socium ejusdem Guillelmi. — Nos Narborenses facimus & tenebimus de caetero usque ad annos quinque veram pacem Januensibus omnibus & hominibus universis de ipso- rum districtu, a Monaco scilicet usque ad Portum Venere, & deinceps usque ad completum quinquennium ipsos & res eo- rum salvabimus in toto posse nostro & ubique, mari & terra ac flumine, bona fide. — Si forte Narbonensis alicui Ja- nuensi vel ejus districtu, ut dictum est, ' Archives de l'hôtel de ville de Narbonne. • Alias ConciUç. An 1166 offensam fecerît amodo vel sîbi ex qua- cumque causa fuerit obligatus, ex quo inde lamentatio facta fuerit ab eo, qui of- fensam passus erit vel actionem habuerit, vel ejus certo misso, & venerit cum litte- ris Januensium consulum sigillo eorum sigillatis, tenebitur Narbonensis archiepi- scopus ik Erniengarda vicecomitissa aut hi, qui per eos forte jurisdictioni praeerunt, inde justitiam cognoscere, diffinire & com- plere bona fide infra dies XL a facta re- Éd.orig clamatione coram eîs, secundum rationem coi. 114. & consuetudinem Narbonensis civitatis, exceptis poenis omnibus, nisi forte con- tractibus fuerint comprehensae, & nisi quantum justo Dei impedimento remanse- rit vel licentia ejus qui fecerit reclamatio- nem.Sivero justum Dei emerserit impedi- mentum, eo transacto, similiter bona fide tenebuntur adimplere. — Si forte, quod Deus avertat, navis aliqua vel navigium quidlibet Januensium in districtu Narbo- nae naufragium patietur mari, flumine, seu stagno, tenebimur eis bona fide con- ferre ad personas & res salvandas, amodo usque ad completum quinquennium. — Quandiu inter Januenses & Pisanos guerra fuerit, non recipiemus Pisanum aliquem venientem de pelago aut rem ejus nec Januensem aut rem ejus, infra guerram eandem, sine licentia consulum communis An 1166 ï65 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 266 Januae, iiec portabimus per pelagum ho- gare cum Jaiiuensibus & societates coii- minem vel pecuaiam alicujus qui non sit trahere, salvis eorum deveris Non requi- An 116Ô de terra nostra, nisi sit Janueasis & ejus pecunia, nec cum commune contra volun- tatem Januensium consulum , sicut supe- rius scriptum est, & exceptis peregrinis, quos possumus portare in navi una per annum, quae tamen non sit Hospitalis vel Templi, & qui peregrini non sint de Mon- tepessulano vel Sancto iEgidio aut a Rho- dano usque Niciam, nec tamen portent ipsi peregrini negociationem aliquam, nisi pro suis expensis tantum. — Cum aliisvero remus nec requin aut accipi permittemus ab aliquo Januense vel homine de Ja- nuensi districtu novam dationem vel con- suetudinem in tota terra & districtu nostro fraudulenter, & omnes novas consuetudi- nes & dationes, quae ab hodie usque ad annos xxxvi rétro super Januenses vel homines de ipsorum districtu in tota terra nostra constitutae sunt vel inventae, cas- samus prorsus & ia irritum ducimus. — Acia sunt haec Januae, anno MCLXVI, in- navibus, exceptis peregrinorum, liceat no- dictione Xiv,xii die novembris, in capitule. Kd.ori I. III bis Narbonensibus navigare per mare & pelagus versus omnes ventes cum nosfris hominibus & nostra pecunia tantum, sine fraude, absque contradictione Januensium. — Cum autem de pelago redierimus, liceat nobis quoscumque negociatores nobiscum col. Il 3. referre, exceptis Pisanis & eorum rébus, quamdiu cum Januensibus guerram habue- rint. Quos negociatores si Januenses ce- perint vel offenderint, nihiloniinus pax ista firma sit & illibata, dummodo in cap- tione illa vel offensione pecunia nostra sit salva, nec pro devero, quod Januenses faciant, teneamur quin libère negociaium ire possimus. cum rébus & hominibus noî- tris. — Quod si de pelago veniemus in portum Januae vel districtum Januensem, salvi & securi esse debemus per ipsos Ja- nuenses & homines de ipsorum districtu, & sine drictu possimus vendere sibi quan- tum sufficiat nobis ad expensas necessa- rias. — Quando vero terra tenus Januam venerimus, licenter vendere & emere ac trahere de districtu Januensi res omnes, dummodo solitum drictum inde persolva- mus, videlicet qui solvebatur a xxxvi aii- nis rétro, exceptis galeis & exceptis armis causa porfandi ad Sarracenos; conductos necessarios possimus ducere in navibus nostris de Janua & al'iis locis, excepto Sancto ^gidio & Montepessulano, dum- modo ultra libras X non portet vel mittat in navi ipsa quaelibet conductus. Pro re- dimendis captivis possimus portare quas- cumque personas cum pecunia, exceptis illis de Sancto iEgidio, dummodo jurent quod pro redimendis captivis vadant & pecuniara illam portent. Possimus navi- Guillelmus de Sancto Grisanto legatus ju- ravit ut superius scriptum est & attendere & adimplere bona fide. Johannes quoque frater ejus similiter. Item juraverunt Ja- nuae, quando Guillelmus de Sancto Gri- santo juravit praescripta omnia sine fraude attendere & adimplere, Arnaldus Rode- rum , Johannes Casmarzilius, Brunus, Ar- naldus de Chillan, Andraeas de Narbona, Johannes Capeller, Johannes Tajapan, Johannes Cosbertus, Guillelmus Gaman- dius, Stephanus de Turrege, Bonetus, Jo- hannes Gulteller, Guillelmus Carboneiraj Isar & Girardus de Laneira. On voit dans les mêmes archives un acte tout semblable, donné au nom des Génois, (jui contractent envers Us habitons de Nar- bonne les mêmes obligations. 2. — II Codicille de Raimond Trencavel, vicomte de Bé-^iers* . IN nomîne Domini nostri Jesu Christi. Eu R. Trencavels, per la gracia de Deu vescoms de Besers, ei fag mon testa- mcn sobre ma greu malautia, & ei laisada tota ma terra & ma honor, & hereter de totas mas causas a Roihairet de Besers per tots temps. Et laissi per tots temps se- nescalc, mentrel o vella tener, d'Alby & ' Archives du domnine de Montpellier, til. par- ticuliers d'Albi, n. r 5. Vers 1166 Vers ii66 Éd.orig. t. III, col. ii6. 167 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 268 Vers 1202 d'Albejes G. Peire de Berencs & trastots aquels homes qu'el y voira mettre. Et laissi mais a G. Peire davaiitdig, qu'el prenga & aja trastot aco qu'eu ei a Les- cura, & qu'el prenga & aja las doas parts de las leidas & dels taulaties de la ville d'Alby & la tersa part de la fisansas en aissi, ses part ab los autres seinnors, esters que tôt aco del Castelvieil & tôt aco del pont & tôt aco del Pug-Amadenc es tôt nostre, & l'issida comunal els homes de la villa, si far lo voliam. Et laissi de mais prendeire per nom Guillem Peire de Be- rencs, de tota aquella seinnoria que nos avem el castel de Janes, qu'eus ei reman- suda del vescomte de Monclar, so es a sa- ber, qu'el deu hom tene de nos a feu franc & onrat & nos deu hom rendre irats & pagats & far omenatge & reconnoisse- ment & far segis & valensa lialmens de plag & de guerre, els meners del argent son toit nostre de Janes. Et laissi sobre G. Peire, que tôt aco qu'el fara en Albi- gez, sia fag per nos. Et d'aisso son testimo- nis Jean Esquius de Menerba, en Ratiers de Causada, en Bertrans de Saisach, en Pagas de Rocho, en Esteves de Servias, & Pontius notarius qui hanc cartam scrip- sit anno Domini MCLXX'. 3. III Hommage du comte de Foix au comte de Toulouse pour le château de Sa- verdun ^. NOTUM sit omnibus tam presentibus quam futuris hanc cartam legentibus vel audientibus, quod dominus Raimun- ' Cette date est certainement fausse, Raimond Trencavel étant mort en 1167. Voir, à ce sujet, iome VI, liv. XIX, n. xxv. [A. M.] ' Trésor des chartes du roi; Foix, n. I. [J. 332, n. I ; copie notariée d'août 1226.] — Cet acte est dans un acte de 1202 ou environ, que dom Vais- tete publie plus bas, n. LXXVI. Nous avons cru préférable de réunir les deux actes ici en avertis- sant le lecteur. [A. M-] dus, cornes Toloso, regine Costanlie fîlius, habuit causam cum Raimundo Rogerio, co- mité Kuxi, in curiaTolosana apud Tolosam, & in illa causa fuerunt judices constituti dominus Bernardus cornes Convenarum & Vitalis de Monteacuto & Gauterius de Noe- rio & Bernardus de Montald & fratres ejus Roggerius & Isarnus, qui vocatur Abbas, & Isarnus de Viridifolio & Raimundus Unal- dus & Geraldus Unaldus & WiUelmus Unal- dus & AdemarusMartinus &Micahel de Ros & Aimericus de Castronovo & Bernardus Petrus de Cossa & Petrus Rogcrius causi- dicus & Raimundus CentuUus. In quo plr.- cito allegavit dominus comes Tolose, quod Raimundus Rogerius tenebat de eo castel- lum de Savarduno & tenebatur ei reddere cum fortaliciis, per quantascumque vices ipsum commoneret per se vel per suum nuncium vel per nuncios, & quia fortalicia erant diruta, volebat ut ipse rehedificaret & restitueret illa, & ei possessionem illius catelli cum fortaliciis restitutis redderef, ea scilicet ratione quia Rogerius Bernar- dus, pater ipsius Raimundi Rogerii, predic- tum castellum juraverat domino Raimundo Tolosano comiti, patri predicti Raimundi Tolosani comitis, ut illud castellum redde- ret cum fortaliciis, que ibi erant vel in fu- turum essent, quocienscumque illum com- moneret per se vel per suum nuncium. Et de hoc dominus Raimundus comes To- lose instrumentum produxit. Dixit etiam dominus predictus comes Tolose, quod Raimundus Rogerius fecerat ei eundem sa- cramentum & hominium, quod pater ejus Rogerius Bernardus patri suo Raimundo Tolosano comiti fecerat. Prêteras dominus Raimundus predictus comes Tolose pro- posuit, quod Rogerius Bernardus predic- tus predictum castellum cum fortaliciis multociens reddiderat domino Tolosano comiti patri suo, & ipsemet Raimundus Rogerius predicto patri suo Raimundo Tolosano comiti & sibi ipsi predictum cas- tellum cum fortaliciis reddiderat. Quod castellum Raimundus Rogerius ab eodem Raimundo Tolosano comité cum fortaliciis recuperaverat, & quia fortalicia erant di- ruta, volebat quod cum fortaliciis illis res- titutis possessionem ei redderet tam cac-" telli quam fortaliciorum, quia anteqiiata Vers 1202 t :6q PREUVES DE L'HISTOIRE DE LAîn'GUEDOC. 270 Vers -' / An '^°* fortalicia esseiit diriifa, per un dies lit- Juro ego Rogeriiis Bernardi, filins qui "'^^ teris suis conimonuerat ut illud castellum fui Eisseniene femiiie, cornes Foissensis, ei redderet. — Ad hoc Kamundus Uoge- tibi Raimundo, coiniti Tolose, filius qui rius respondit & dixit & concessit, quod fuisti Faidide femine, quod ab hac die in ipse tenebatur domino Ramundo Tolosano antea non decipiam te de illo Castro quod comiti reddere castellum de Savarduno ad vocant Savardunum neque de fortaliciis, immonicionem ipsius vel nunciorum ejus que hodie ibi sunt aut in antea erunt, nec quocienscumque vellet, & quod pater ejus ego decepero te, nec homo nec femina nec Rogerius Bernardus predictum castellum homines nec femine per meura consilium cum fortaliciis patri suo Raimundo Tolo- vel ingenium. Et si homo est vel femina, sano comiti ad ammonitionem ejus reddi- homines vel femine, qui vel que toUat aut derat, & ipsemet tam patri suo quam ip- tollant, vetet aut vêtent predictum cas- simet rcddiderat, & instrumentum , quod trum aut fortalicia, que hodie ibi sunt aut dominus cornes de juramento castelli pro- in antea erunt, tibi prefato Raimundo co- duxit, in quo continebatur quod Geraldus miti, ego supradictus Rogerius cornes Fois- scripserat, verum esse concessit & quod sensis, cum illo nec cum illa neque cum iJeni sacramentum & hominium quod pa- illis finem nec amorem non habebo, set 1er ejus patri suo fecerat, ipse eidem Rai- fidelis adjutor inde tibi ero & de illo adju- niundo Tolosano comiti fecerat & jurave- torio aut ajutoriis nullo modo me sub- rat. Concessit etiam Raimundus Rogerius traham. Et si jamdictum castrum aut aii- comnionitionem quam fecerat sibi per lit- quid de fortaliciis, que modo ibi sunt aut teras suas dominus predictus comesTolose in antea erunt, uUo modo recuperare po- ante destructiouem fortaliciorum predicti tero, reddam tibi omnia illa sine lucro & castelli, set dixit quod propter guerram absque omni dolo & per quanfascumque quam militibus illius castelli eo tempore vices tu me commonueris per semetipsum habebat, reddere illud castellum ei non vel per tuum missum vel missos, & de com- potuif. Concessit siquidem Raimundus monimento non me vetabo, & reddam tibi Rogerius quod paratus erat reddere do- & in tuam potestatem mittam supradictum mino comiti Tolose predicto predictum castrum & fortalicia, que ibi modo sunt castellum, taie quale erat, set non teneba- vel in antea erunt, sine inganno & sins tur restituere fortalicia diruta, quia sine lucro. Sicut superius scriptum est, totum consilio & voluntate & culpa ipsius diruta ego predictus Rogerius tenebo & atten- erant. — His & aliis rationibus hiiic inde dam tibi Raimundo comiti Tolose sine in- auditis & diligentcr examinatis, predicti ganno, excepto hoc quod tuo gradiento judices judicando diffiniverunt quod Ka- animo sine forcia mihi persolveris. Et hoc mundus Rogerius tenebatur rehedirtcare juro per Deum & hec sancta quatuor Dei & restituere fortalicia castelli usque in Evangelia. Factum est in Castro Alteripe, proximo fcsto sancti Saturnini & turrim anno Domini M CLXVII, niense madio, reg- usque in festo sancti Johannis Babtisie, & nante rege Lodovico, presentibus & au- his rehedificatis & restitutis, possessionem dientibus domino Pontio Narbonensi ar- castelli & fortaliciorum reddere domino chiepiscopo, & Petro ecclesie Sancti Pauli Raimundo Tolosano comiti predicto, salvo abbate, Petro Bernardo sacrista, domiia jure utriusque partis in omnibus aliis re- EriDengarde Narbonensi vicecomitissa, Si- bus. Si vcro in rehedificatione fortalicio- cardo de Laurac & filio ejus Sicardo, Saii- rum vel in restitutione castelli & forfali- cio de Barfa, Bercngario de Minerba, Ai- ciorum vis ei inferebatur ab ali((uo vel ab cardo de Altaripa, Berengario de Cinhano aliqua, dominus comesTolose débet cum & ejus fratre Raimundo Berengario, Ar- juvare 8c auxilium ei prestare bona fide. naldo Poncio & Gauterio de Noer fralre — Verba autem instrument!, quod dominus suo, Roigerio de Teriac & ejus lilio Ade- comes in predicta causa produxit & Ra- maro, Willelmo de Pictavi, Ademaro Ar- mundus Rogerius verum esse concessit, naldo de Crauzano, Petro de Beronia, sunt hec : Geraldo qui hec scripsit, mai. An I 202 271 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 271 Hec verba predicta continebantiir in instrumento, quod dominus cornes Tolose in supradicto placito produxit, quod iii- strumentum Raimundus Rogerius comes Fuxi verum esse concessit. De concessione autem instrument! predicti & hujus supra- dicti dati judicii sunt testes supradicti ju- dices & Raimundus de Recalt & Willelmus Isarnus & Petrus Raimundus d'Esqual- quencs & Arnaldus Raimundus fraterejus & multi alii, & Arnaldus Ferrucius qui cartam istam scripsit. (Sequuntur formulae translad facti a Wil- lelmo de Rayna, mense augusto, anno Do- mini MCCXXVI.) IV terra de Cheircorb sunt istae villae, scili- cet Cambels & Cuculenra & Montgardin 84 Eissalabra & Sancta Columba & valiis d'Anior & Eisocie & Rivels & Pendels atque Calmeta & Saltes & Villafort & Fonsfrigidus & Auriag. Istas villas omnes antedictas & omnia alla quae in terra Chircorbensi habemus, & castrum praeno- minatum de Balagario & omnia quae in Omni terra Balagariensi... P. deVilario vel alius vicarius meus omnes justicias terra- rum illarum habeat & capiat serventatge dudum solitum, civadage, sed tantum in suc proprio teneant, de quibus justiciis vos quatuor partes habeatis & ille quintam, quam vicariam ifa a vobis teneat sicuti a nobis, & de ea tali modo vobis respondeat, quali & hodie nobis respondet & respoii- dere débet, donec nos vel posteri nostri XI mille solidos antedictos vobis & cui vo- lueritis ad martror reddamus. Et si ipsa moneta de lege vel penso ceciderit vel An 1 167 Md.orîg t. 111, col. 117. Engagement fait par Raimond Tren cavel 6- son fils Roger, de la terre argeVuo dete7i^o"rataVuerit7dabfm"us'vobis de Cheircorb' , marcham argent! fini pro L solidis, doncc ANNOMCLXVII Incarnationis dominice, II" feria, ir kalendas aiigusti, rege Lodovico régnante. Ego R. Trencavellus proconsul Biterrensis & Rogerius de Bi- terri filius meus, bona fide & intentione, impignoramus & jure pignoris tradimus tibi Mironi de Tonencs & uxori tuae & infantibus tuis & cui verbo vel scripto dimittere & dare volueritis, pro nostra sententia bac in carta descripta & conve- nientiis, nostrum castrum Balagarium cum omnibus ei pertinentibus, praeter vallem de Vindrano, & impignoramus vobis ter- ram totam quae dicitur Cheircorb, excepta valle supradicta de Vindrano. Sicut supe- rius est dictum, sic totam terram illam de Cheircorbes & castrum illud quod vocatur Balagarium & omnem terram ipsi Castro pertinentem, praeter vallem de Vindrano praedictam, impignoramus vobis sine ves- tro inganno, sicut nos hodie tenemus & tenere & habere debemus, propter Xi niil- lia solidos Melgoriensis monetae bonos & rectos, metibiles ac percurribiles, in qua tali modo illi xi mille solidi vobis reddan- tur; tamen ususfructus terrarum & cas- trorum atque villarum non computetur interea vobis in sortem.Quam pignoram si homo vel foemina vobis amparaverit, nos & posteri nostri erimus vobis inde guiren- tes. Si de me Mirone de Tonencs defece- rit, antequam pignora ista a me sit libéra, de ea & de omni aver praescripto domino meo R. Trencavello & Rogerio filio ejus niedietatem omnino bona fide dimitto. S. Pétri de Vilario vicarii Redensis & Willermi de Sancto Felice vicarii Carcas- sonae & Pétri Régine de Podio & Mironis de Flaciano & Pétri de Sancto Michaele & Guillermi de Durfort & Pétri Got de Vi- lari. Arnaldus de Clairano hoc scripsit jussione domini R. rrencavelli & Rogerii illius filii & Mironis de X'onencs omnium- que testium praedictorum , die Si anno quo supra. ' Cartulaire du château de Foix, caisse i5. [Doat, V. 167, f° 296.] 73 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 274 5. — V Donation de Ralmond, comte de Tou- louse, à Roger, comte de Foïx, des domaines de Raimond Trencavel, vicomte de Carcassonne' . tN nomme Domini nostn Jesu Chnsti, An I • 1 T ,,g- 1 anno ejiisdem Incarnationis mclxvii, 5 dé- II nouas decembris, régnante rege Ludo- ccnibro. yico. Notum sit omnibus hominibus prae- sentibus & futuiis, quod ego Rainnuidus cornes Tholose per me & per meos succes- sores dono, laudo & concède in feudum tibi Rogerio Bernardi Fuxensi comiti, viro Cecil'e, filiae quondam Trencavelli, & eidem Cecilie & infantibus vestris omni- que vestre posteritati omnem illiim hono- rem & omnem illam terram, quam Roge- rius frater supranominati Trencavelli in fine vite sue tenebat & habebat, scilicet Carcassonam & Carcassensem patriam, Reddas & Reddensem patriam, & quidquid idem Rogerius habebat & habere videbatur in omni Albiensi patria, excepto Castro Vetulo & burgo de Albio, & quidc(uid ha- bebat in Tholosano vobis dono, tali tamen pacto, ut quidquid de predicto honore vos vel vesiri successores aliquo modo adquirere poteritis aut ego vel niei pos- teri adquirere poterimus, totum iilud vos & vestri habeatis &. teneatis de me & meis ad feudum. Hoc autem dono vobis quia vos legitimos heredes hujus honoris sentio, credo & intelligo. Praeterea con- venio tibi Rogerio Bernardi bona fide & sine fraude, quod nullas tregas nullamque pncis stabilifatem faciam cum Rogerio, filio qui fuit Trencavelli, vel cum ceteris in- fantibus Trencavelli, excepta Cecilia, sine coiisilio & voluntate tua, dum vixeris, aut sine consilio aut voluntate Cecilie uxoris tue & infantum vestrorum. Si inté- rim, quod absit, desierit de te, & si aliquis homo vel femina aliquid de predicto dono libi vel tuis diminuerit, ero inde fidclis adjutor tibi & tuis, & quod totum hoc, ' Cliàienu lie Foix, caisses 17 & 3p. sicut superius scriptum est & in hac carta continetur, ita observem & teneam, tactis corporaliter sacrosanctis Evangeliis tibi juro filiumque meum Raimundum hoc idem jurare faciam, quando tu inde me commonueris. Et ego Rogerius Bernardi, cornes Fuxen- sis, recognosco tibi Raimundo comiti Tho- lose, quod propter hoc predictum feudum debeo esse tuus homo, & propter donum istius feudi quod mihi facis convenio tibi, quod ero tibi fidelis adjutor & deffen- sor contra Rogerium filium Trencavelli & contra omnes infantes Trencavelli, ex- cepta Cecilia, nunc & in perpetuum, & etiani contra omnes homines, exceptis meis propriis, quos tibi juri stare faciam, si aliquid erga te deliquerint, & in fraudem tuam per malum ingenium nuUum acci- piam in hominemj & si mei homines per me tibi satisfacere noluerint, & contra illos te fideliter juvabo. Et que convenientie modo fuerint inter te & me, eedem volo teneanfur & observentur inter tuos & meos successores. Et quod totum hoc ita teneam & observem, sicut supradixi, tactis corporaliter sacrosanctis Evangeliis juro. Item sit manifesfum, quod ego Raimun- dus cornes Tholose, dono tibi Rogerio Bernardo Fuxensi comiti & uxori tue Ce- cilie vestrisque infantibus omnique ves- trae posteritati per me & per meos suc- cessores castrum, quod vocatur Parela, & totum seniorivum quod habeo & habere debeo in terra quae vocatur Ulmes, & dono tibi Alsen & omnia castra quae ha- beo & habere debeo in comitatu Fuxensi, & de isto dono augeo tibi feudum quod tenes de me pro jamdicto comitatu, tali tamen modo, ut qualis recognitio dominii in illis castris que tibi dono tibi & tuis exhibebitur, talem dominii recognitionem tu & tui mihi & meis exhibealiSj & sacra- mentum quod suprascriptum est, quod lu mihi facis, filium tuum Rogerium jurare faciès,, quando ego te inde commonuero. Factum est hoc, anno & die quo supra, pre- sentibus & videntibus Ermengarde viceco- niitissa Narbone, & Aymerico ejus nepote, qui hoc ita teneri ex parte Raimundi co- mitis sacramento firmavit, Petro Raimundi de Narbona, Berengario de Narbona, Gau- An 1 167 Ed.ovig. t. III, col.iiS. An 1 167 75 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 27C hec. Vers 1 170 lid.ori?. t. 111, col. 1 19, ceraiino de Cabestagno, Ademaro de Mu- contempserit, inillum diviuiim officium in roveteri, Bernardo de Cerviaiio, Petro de tota parrochia celebretur, donec ad jura- Laurano, Raimiiiido de Ciingost, Raimundo mentiim accédât. Alii omnes a XV anno de Salis, Sicfiedo de Leiiano, Esclarmun- iiisi jurare volueriiit ab ecclesia abjician- dia de Sancto Felice, Geraldo clerico vice- tur. Moneatis similiter rectores ecclesia- coniitisse Ermengardis, qui rogatus scripsit rum, qui per arcbipresbiteratum Biter- rensem sunt constituli, hoc idem facere. Mandamus etiam ut quod Tem])Iariis pro pare bovum débet exsolvi, nihilominus exsolvatur & illos qui pacis statu ta eis dare nolueriiit, boves vel res eorum in pace esse minime cognovimus. Constituinuis etiam quod a die jovis, sole occidente, us- que ad diem lune, sole oriente, omnes qui sine armis inventi fuerint, in treuga Dei sint, ita quod niiUus audcat alium capere vel verberare vel ei injuriam facere. 6. — VI Lettres de l'évêqiic de Bé-^iers pour l'observation de la paix'. BERNARDUS, Dei gratia Biterrensis epi- scopus, dilecto suo Viduino archipres- bitero Biterrensi, pacem cum salute. Dig- num, karissime, nobis videtur, ut non solum ex precedentium, sed ex imminen- tium peccatorum nostrorum congerie tor- menta que patimur vel etiam majora pati debeamus. Nos vero , quamvis ex magnis guerris & periculis divexati, tamen de misericordia Dei confidimus ik ad bonum terre & pacem, Deo annuente, venire desi- deramus. Ideo est quia R. vicecomitem & milites terrae convocavimus & pacem cou- 7- VII Promesse de Raimond, comte de Tou- louse, à Roger, vicomte de Bé- yers'. A NN -TV in NNO ab Incarnafîone Domini MCi.xxr, mense novembris, régnante Lodo- jurare fecimus, & intelliguntur sub pace vico rege. Ego in Dei nomine Raimundus, omnes religiosi & res eorum, omnes cle- rici & res eorum, omnes rustici & res eo- rum, piscatores & venatores omnes, do- mine & illi qui cum eis vadunt sine armis, & omnes qui cum mortuis pergunt, omncj eque non ferrate, omnes saumarii cujus- cumque sint & ea que portaverint, omnes viatores 8: mercatores cum rébus, quas duxerint vel portaverint, boves & vacce, oves & porchi & câpre, molendina & oli- varia. Quapropter ex officio nostro vobis injungimus, parrochianos vestros pacem jurare usque ad proximam dominicam ante burgos & villas, postremo fotum honorem ascensionem Domini moneatis, & ad se- quem bodierna die babes, tenes vel possi- quendum pacem & cogendum illos, qui des, vel bomo vel femina per te vel per eam infregerint, apud Sarzac a nobis corn- tuum nomen juste vel meo consilio acqui- moniti, quandocumque vocati fuerint, ve- sierit, nec ex his aliquid tibi auferam nec niant. Et si quis dominus castri banc pa- aufferri faciam. Et si aliquis vel aliqua de cem jurare usque ad dictam dominicain supradictis aliquid tibi aljstulerit, cum illo le- Dei gratia dux Narbone, cornes Tholose, marchio Provincie, filius Ildefonsi comitis & Faidite, juro tibi Rogerio filio Trenca- velli & Saure, quod vitam & membra nulle tibi auferam ingenio, nec personara tuam capiam nec ullo modo capi faciam, nec bomo vel femina meo assensu vel consi- lio. Et si aliquis vel aliqua personam tuam acceperit, cum illo vel cum illa nullum fedus amicitie, nullam societatem cilra consilium tuum, nisi pro utilitate tua, habebo. Preterea civitates tuas, castella, Vers I 170 An 1 171 novem- bre. ■ Cartulaire de la cathédrale de Bsziers. [Dont, ' Château de Foix, camil.iirc, caisse lô. [Doat, T. 61, f» 46.] V. 1O8, f 16.] An 1171 ^-11 I-REUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ayO CJ.orig. i. m. col. 120. vel ciim illa nulluni fediis amicitie, nuUam societateni, quanidiu abstulerit, habebo, nisi forsan consilio tuo vel pro utilitafe tua, & tibi sine fraude & dolo in omnibus suprascriptis adjutor ero. Et si aliquis vel aliqua ])ro honoribus vel possessionibus auferendis, de quibus justiciam facere vo- lueris, guerram fecerit, postquam a te commonitus fuero, sine fraude & dolo adjutor tibi ero. Verunipfamen sciendum est, quod homines mecs manutenere con- tra te & deffendere absque offensa sacra- menti possum, dummodo eos tibi ad ju- dicium & justiciam, ut juris ratio postulat, compellam. Omnia sicut superiiis scripta sunt ego Raimundus, dux Narbone, cornes Tholose & marchio Provincie, filius Ilde- fonsi comitis & Faidite, firmiter servabo tibi Rogerio, Raimundi Trencavel & Sau- rae filio, & sine fraude & dolo adimplebo tibi; sic me Deus adjuvet & haec sancta Evangelia. Omnia, sicut superius scripta sunt, compléta fuere anno & mense su- prascripto, in villa Sancti Egidii, in aula commun! , in preseniia Poncii Narbone archiepiscopi , Guillelmi Albiensis epis- copi , Herniengarde Narbonensis viceco- mitisse, Odonis Leomanie vicecomitis, II- defonsi fratris R. comitis, Guillelmi de Sancio Felice, Guillelmi Pelapol, Aimerici 8. —VIII articles de mariage entre Roger, vi- comte de Bé-^iers, £,- Adélaïde, fille de Raimond, comte de Toulouse' . I anno ab Incarnatione Domini mclxxi, rege Lodovico régnante. Ego iu Dei no- mine Raimundus, dux Narbone, cornes Tholose, marchio Provincie, dono'& tiado tibi Rogerio Biterrensi vicecomiti filiani meam Adalaisiam in uxorem legitiniam,& dono tibi cum ea in dotem D marchas ar- genti meri. Ego igitur Rogerius Biterrea- sis vicecomes accipiens filiani tuani supra- scriptam in conjugem, dono me sibi in virum, & dono & trado ei in donationeni propter nuptias Reddam cum fofo Rcd- densi comitatu, & Balagueriuni cum terri- torio & omnibus que ad ipsum pertinero videntur, & burgum Limosum cum omni- bus que ad ipsum burgum pertinent, 8< vallem Vintronis, & vallem Amoris, cum omnibus quae'ad ipsas valles pertinent vel pertinere videntur; ia comitatu Carcas- sensi dono tibi specialiter castrum de Con- de Barbairano, Amelii de Castris, Pétri folent cum territorio & omnibus quae ad Vassalli, Guillelmi Chaberti, Poncii de Vilar, Odonis d'Aniort, Guillelmi de Sabran conestabuli, Guiraldi Amici , Elisiarii de Ucecia, Poncii grammatici, Guillelmi Anial- rici, Bsrnardi de Paragio, Guillelmi Bo- relli, Gaucelini de Bairjaco, Berfraiidi Be- docii, Guillelmi Ugonis, Guillelmi Mote, Gauccrandi de (apitcilagno, Railulfi cau- sidici 8i cancellurii & Raimundi Badoiii noiarii. ipsum castrum pertinent. Sciendum vero quod que abhinc inJe dantur, quamvis quantitate & esfiniatione disparia sint, al- terutro, in premoriente superstiti, in diem vite sue utenda [&] fruenda conceduntiir tali pacto, ut post niortem illius, qui lucra- bitur, ad liberos vel heredes premoricntis libère & absolute perveniant. Si tamen filii ex hoc matrinionio extiterint, ipsis cou- servanda sunt & reddenda. Facta sunt & laudata omnia suprascripta in presentia domini Pontii Narbonensis archiepiscopi & Bernardi Biterrensis episcopi, Guillelmi abbatis Sancti Tiberii, domine Hermen-' garde Narbonensis vicecomitisse , Pétri Carcassensis archidiaconi > Guillelmi de Sabrano, Guillelmi de Sancto Felicio, Ay- merici de Rocaforti, Pétri de Laiirano, An 1171 ' Château de Foix, cartulaire, caisse |5. — Ba-' luze, Histtire de la maisvn d'Auvergne, t. z, p. 5oPi An 1171 279 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. >8c An 1 171 EJ.orig. t. III, col. 131. An "7' Juin. Ugonis de Romegos, Guillelmi de Pictavia, tia & testimonio Raimundi de Levezoïie, R. de Salis, Petri Raimundi de Narbona, Pontii Guillelmi, Guillelmi de Texeriis, Gauceraiidi de Capitestagno. 9. — IX Lettre du roi Louis le Jeune au vicomte de Béjiers'. LUDOVICUS Dei gratia Fraiicorum rex, amico suo carissimo R. vicecomiti Bi- terrensi, salutem cum dilectione. Quanti animi affectu vos diligamus, vestram 110- lumus latere discretiouem, imo quod verbo proferimus, opère volumus decla- rari vobis. Etenim & nepti iiostrae libera- liter coiicedimus & donamus in matrimo- nium castrum Minerbae , eo modo quod domini praedicti castri illud de vobis te- neant & vobis hominium inde faciant, & vos similiter idem castrum de nobis tenca- tis, & cum ad partes vestras, divina pro- vidente gratia, veuerimus, nobis hominium faciatis. Pro certo itaque babeatis, quod bac vice hoc pro vobis facimus, Cjuod nuai- quam pro aliquo aniecessorum vestroruiii facere voluinuis. Valete. 10. X Actes touchant les comtes de MelgueiV-, /. N nomine &c. anuo Iiicariiafionis ejusdem MCLXXI, mense juuii. Ego Bertrandus, cornes Melgorii, filius Bea- tricis comitissae Melgorii & Bernardî Pe- leti comitis Melgorii, sponte, &c. titulo licet filiam meam Ermessindara & neptem perfecfae donalionis disamparo tibi Guil- ^ ' lelmo, Montispessulani domino tofam villani de Grabello & universos feudatarios & totum hoc, quidquid sif, quod ibi ha- beo, &c. Factum est hoc apud Montem- pessulanum, in caméra castelli, in praesen- ' Château ie Foix, cartulaire, caisse i5. • Mantiicrlts d'Auhais, n"" 25, 77 & 81. meam Dulciam, tradendo castrum Mel- gorii & totum comitatum, & cedendo ge- neraliter omnia jura mea totius comitatus Raimundo, duci Narbonae, comiti Tolo- sae, marchioni Provinciae, nomine supra- scriptae neptis filiae meae Dulciae, quani filius meus cornes Provinciae destinavit & firmavit in conjugem futuram filio supra- scripti Raimundi comitis Tolosae, & Petro An 1171 Agulloni de Castronovo, Guillelmi de Al- baterra, Atbrandi & ejus filiorum Atbrandi & Guiraudi Atbrandi, Guillelmi Lentici junioris, Guillelmi Adalgueri, Maurini causidici, Raimundi de Narbona, Guillelmi Olrici majoris, Guiraudi & Fulconis no- tarii domini Guillelmi Montispessulani, qui haec scripsit. II. Anno ab Incarnacione Domini MCLXXI, mense decembri, feria m, luna IV. In nomine Domini. Noscant, &c. quod ego Bertrandus, Dei gratia Melgorii co- rnes, dono Deo & B. Mariae Francarum- vallium & omnibus illius loci habitatori- bus, &c. quod in villa Alesti non douent leudam neque usaticum. Hoc donum fuit factum apud Alestum, in curia infra duas turrcs. Hujus rei testes sunt Aldebertus episcopus Nemausensis ecclesiae & Rai- mundus episcopus Uticensis ecclesiae & Raimundus Paulus & Bermundus de Somi- drio & Raimundus Boqueti & Raimundus de Levedone & G. de Sancto Stephano & Stephanus de Blaqueria & Pontius de Blaqueria. III. Anno ab Incarnacione Doiiiinl ]\i CLXXI, régnante Lodoyco Francorum rege, cajendis aprilis. Ego in Dei nomine Beatrix, comitissa Melgorii, dono tibi filiae meae Ermessiiidae & tibi Dulciae nepti meae, filiae quondam filii mei Rai- mundi comitis Provinciae, hac carta irre- vocabiliter haeredibus & successoribus meis in perpetuum, castrum Melgorii cum territorio & pertinentiis suis, & totum comitatum Melgorii cum castellis, villis, burgis, mansis, nemoribus, &c. Et specin- liter ipsam monetam Melgorii cum omni juridictione comitatus. Et hujus donatio- nis nomine investie vos suprascriptas, sci- An 1171 décem- bre. An 1171 I" avril. An J 171 281 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 282 Éd.orig. t. 111, col. 122. An 1171 3o dé- cembre. Bermundi de Salvis genero meo, nomine suprascriptae filiae meae Erniessiiidae, pari scilicet portione, & omnia quae ad coniitatum pertinent inter suprascriptas filiam & nepteni & maritos earum aequa- liter distribuantur & dividantur. Verum- tamen hanc donationem tali lege facio, ut tani Ermessinda quam Petrus Bermundus maritus ejus partem suam totius comitatus, nomine neptis meae Dulciae & Raimundi comitis Tolosani feudi titulo habeant & possideant, & castella & forfias, quas de comitatu habuerint, nepti meae Dulciae & marito ipsius & Raimundo domino comiti Tolosano jurent, & ubi ab ipsis vel a qua- vis earum vel ab haeredibus vel a successo- ribus vel legatis sive nuiiciis reddere, salvo nihilominus manente jure feudi, &c. — Nos igitur, scilicet Raimundus Tolosanus & Petrus Bermundus, donationem supra- dicfam sub forma suprascripta a te Béa- trice comitissa Melgorii recipientes spe- cialiter, vel legem & formam donationis laudamus, firmamus, &c. Facta sunt & lau- data omnia & sacramento firmata, sicut superius scripta sunt, in palatio Melgorii, in praesentia Guillelmi comitis Forcalque- rii & Raimundi de Baucio & Guillelmi de Sabrano & Giraldi Aniici, Bertrandi de Bolbono & Berengarii de Bolbono, Ber- trandi de Cavaillono & Bertrandi Porcel- k'ti & Bermundi de Salvis & Poncii Gau- celini, &c. II. — XI Accord entre Ermen garde, vicomtesse de Narbonne, 6- Roger, vicomte de Bé-^iers '. I. tURo ego Hermengardis vicecomitissa J Narbonensis, filia quae fuit Hermen- (;ard, tibi Rogerio vicecomiti Biterrensi, filio Raimundi Trencavelli qui fuit, quod de ista hora in antea (idelis ero tibi de tua vita & de tuis membris,que tuo corpori se ' Château de Foix, cartulaire, caisse 1 5. [Doat, Y. i68, f» 19.] tenant, & de tuis civifatibus totls & de ipsis forteziis, que ibi hodie sunt & in antea erunt, & de ipsis tuis castellis & de ipsis tuis alodis & feudis & de ipsis tuis bajuliis & de lotis honoribus, quos hodie habes & habere debes & homines vel fe- mine habent & habere debent de te. Ego predicta Hermengardis, Narbonensis vice- comitissa, de his omnibus supradictis non tibi totum neque aliquam partem tollam, nec homo vel homines, femina vel femine per nieum consilium neque per meum in- genium neque per meum assentimenfum. Et si erit homo vel homines, femina vel femine, qui de istis omnibus predictis tibi aliquid tollant, ego predicta Hermengardis cum illo vel cum illis amorem vel finem vol societatem non habebo ad fuum damp- num, sed per quantas vices tu me commo- nueris per te ipsum aut per tuum missum aut per tuos misses, & commonere te me non vetabo, & fidelis adjutor ero tibi do omnibus predictis per fidem sine tuo in- ganno & contra omnes homines & femi- nas, excepto comité Tholosano & exceptis hominibus & mulieribus de meis terris, unde tibi directum facere faciam si po- tuero; sin autem, adjutor ero tibi de illis absque inganno, sine lucro tue pecunie Inique honoris. Et si ego vel aliquis de meis terris ullum malefactum tibi vel tuis fecerimus, ego tibi emendabo & emendare faciam illud malefactum quando tu me commonueris per te ipsum aut per tuum nuncium, infra ipsos primos XL dies; & si facere noa possem, de hoc adjutor tibi tuisque ero sine tuo tuorumque inganno. Et de ista hora in antea non manutenebo nec manutenere faciam per meum inge- nium nec per meum consilium hominem vel feminam de tuis terris neque de tuis honoribus neque de tua justifia ad fuum dampnum, me sciente. Sicut superius scrip- tum est, sic totum tibi tenebo & attendero recta fide sine inganno, excepto quantum tu mihi absolveris, tuis gratis animis, sine forcia. Et hoc totum tacfis manibus cor- poraliter juro per Deum & hec sancta Evangelia. Factum est hoc sacramentum III kalendas januarias, anno ab Incarna- tione Domini M CLXXI, in presentia Pétri de Casiiacho archidyaconi Carcassone 8c An 1171 l-'d.orîff, t. III. col. 123. An 1171 283 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 284 Guillelmi de Sancto Felice vicarii Car- prefatam villam contra voliiiitatem suani cassone & Pétri de Lauraiio & Aimerici deftenderit aut mamitemierit, Ermengar- de Barbairano & Ugonis de Romegos & dis predicta pro posse suo, sine lucro averi Guilhelnii Veil & Raimundi Ferrandi & & honoris Rogerii, débet guerreiare pre- An 1 172 janvier. Pétri Raimundi vicarii Narbone & Rai- mundi de Durbano & Guilhelmi de Pic- tavis & Gaiicerandi de Capitestagno 8c Berengarii de Boltenac & Bernardi de Dur- bano & Pontii de Redorta & Guilhelmi clerici, qui hoc scripsit rogatus. Et hoc sa- cramentuni fuit firniatum & juratuni infra castrum Liziniani. II. Juro ego Rogerius vicecomes Biter- rensis, filius Saurae comitissae, tibi Ermen- gardi vicecomitissae Narbonae, quae fuisti filia Ermengardis, quod de ista hora in antea fidelis ero tibi de tua vila, &c. con- tra omnes homines vel foeminas, excepto comité Tolosae & exceptis hominibus !k mulieribus de meis terris, &c. Factum est hoc sacramentum m kalendas januarii, feria V, anno ab Incarnatione Domini MCLXXI, in praesentia Pétri de Casi- Ihaco, &c. comme dans le serment précédent, III. In Dei nomine'. Anno Incarnationis ejusdem MCLXXI, mense januarii, scripta fuit haec carta concordie & convenientie, dictam villam & omnes illos qui eam de- fenderint & nianutenuerint, & de illa guerra non débet facere linem vel aliquod accordamentum nec trevas accipere cum praedicta villa nec cum illis, qui illam villam manutenuerint, sine consilio & vo- luntate dicti Rogerii. Et si Ermengardis guerram &c. (ut supra). Totum,sicut supra.- dictum est, ego predictus Rogerius 0 tenreî & 0 ateîndrei tibi predicte Ermengardi sine omni malo ingénie, per hec sancta quatuor Evangelia. Iterum totum sicut supradictum est, ego predicta Ermengardis o tenrei, &c. (ut supra), — Et ego Guillelmus de Sancto Felici vicarius de Carcassona & ego Pe- trus de Casilaco archidiaconus Carcasso- nae & ego Ugo de Romegos, nos très, mandamento domini Rogerii, tactis sacro- saiictis Evangeliis, juramus tibi Ermen- gardi quod omnia ista predicta attendere tibi faciamus domino Rogerio vicecomiti. Quod nisi fecerimus, ad tuam monitionem veniemus Narbonam in tuam potestatem que facta fuit inter dominum Rogerium & inde non exierimus nostris pedibus vel vicecomitem Biterris & domiuam Ermen- gardim Narbone vicecomitissam, que con- venientia est talis : ut predictus Rogerius & Ermengardis forciam, que hodie est in Villamagna, ex toto diruant & nunquam postea forcia ibi sit, dum ambo insimul vixerint, nisi ambo spontanea sua volun- tate voluerint. Et si Ermengardis, aiite- aliis sine tuo consilio & voluntale. Et hoc sacramentum facimus tibi sine omni dolo ad tuum intellectum. — Et ego Petrus Rai- mundi vicarius Narbon'e & ego Gauceran- dus de Capitestagni & ego Raimundus de Salis & ego Ugo de Altiniaco, nos qua- tuor, mandate domine Ermengardis, tactis sacrosanctis Evangeliis, juramus tibi Ro- quam predicta forcia diruta sit vel postea, gerio vicecomiti Biterris, quod omnia ista aliquid habuerit pro redemptione villae, predicta tibi attendere faciamus domine de toto eo, quod ipsa inde aliquo modo habuerit, débet dare in bona fide & sine ulla fraude medietatem Rogerio. Et si Ro- gerius, antequam predicta forcia diruta sit vel postea, aliquid habuerit pro redemp- tione villae, de toto eo, quod ipse inde aliquo modo habuerit, débet dare in bona lide & sine ulla fraude medietatem Er- mengardi. Et si Rogerius guerram vel ali- quod contrast \n predicta villa invenerit, vel aliquis suus homo aut ullus alius homo Ermengardi. Quod nisi fecerimus, ad tuam monitionem veniemus Carcassonam in tuam potestatem, & inde non exierimus nostris pedibus vel aliis sine tuo consilio & volunfale. Et lio:; sacramentum facimus tibi sine omni dolo ad tuum intellectum. An 1 172 'Château de Foix , caisse 22. [Doat, v. i63, f 32.1 285 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 286 An 1 1 72 juiUiit. Ed.ori;. 1. III. col. 12 (. An I 172 21 juillet. 12. — XII Serment prêté au vicomte de Bé-^îers'. ANNO ab Incarnatione Domini MCLXXII, rege Lodovico régnante. Notiim sit omnibus hominibus tam presentibiis quain futiiris, quod Oto Aniorti & Ugo Cailarone & Guilhermus de Palaiano & Guilhernuis Arcie, in curia Liniosi, Rogerio Biteriis domino suo super quattuor Dei Evange- lia juraverunt, ut illi castrum Constan- tiani ad utilitatem antedicti Jlogerii & Pétri Vilarii, donec predictus Petrus miles fiât, teneant, 81 ipsi irati sive pacati,quan- documque predictus Rogerius predictum castrum per se vel per nuncium suum recuperare voluerit, absque omni retentu confestim reddant. Factum est hoc in pre- sentia Pétri archidiaconi Carcassone & Aimerici Barbairaiii & Ugonis de Rome- goso & Stulti de Podionauterio & Beren- garii Lucie & Bernardi Raimundi de Bru- gairolis. Facfa est carta hec mense julio, feria IV. Bernardus de Flaciano hoc scripsit. i3. — XIII Chartes d'Alfonse II, roi d'Aragon^. I. 'T'GC Alfonsus, Dei gratia rex Arago- 12 nensis, cornes Barchinone, marchio Provincie, comes Rossilionis, pro amore Dei & salute anime mee, recipio in mea manutenentia &in mea defensione monas- terium Sancte Marie Fontisfrigidi & onines habitatores illius présentes & futures & omnes grangias illorum, & illam quam ha- bent a Pujols, armenta 8f grèges & omnia que illorum sunt, & quicqiiid habent dono Aymerici vicecomitis Narbone & Ermen- gardis filie ejus vel in antea habebunt, & ' Cartulaire du château de Foix, caisse i5. [Doat, V. 168, f 23.] ' Archives de l'ubbays de fontfroide. [Oo:it, V. 5i), f" 66. J quidquid acquisiverunt vel in antea ac- quisituri sunt dono vel emptione aliarum quarumlibet personarum. Dono similiter eis in omni regno meo & in omni terra mea omnes usaticos in venditione & emp- tione & pedaticos in mari 8c in terra Si manc'ip in piscatione maris. Dono etiam eis pascua ad pascenda omnia animalia sua ubicunique ego habeam. Dono adhuc eis ut in nullo loco regni mei vel terre mee adjudicetur eis juramentum, ut faciant illud vel recipiant, sed si de parva re fue- rit placitum, verbo monachi vel conversi absque juramento credatur; si vero de magna re fuerit placitum, verbo abbatis vel prioris simpliciter credatur. Hoc fide- liter omnes amicos meos observare, & qui volunt honorare me 8c regnum meum, omnimodis exoro. Actum est hoc xii° ka- lendas augusti, anno Incarnationis Domini M" C LXX° 11°, régnante Lodovico rege in Francia. Sig. (régis signum manuale) Ude- fonsi régis Aragonum, comitis Barchinone & marchionis Provinciae. t Berengarius abbas Sancti Felicis. Sig t num Raimundi vicecomitis Cardone. Sig t num Guillelmi de Castroveteri. Sig t num Arnaldi Gau- fredi. Guillelmus Peregrini levita qui hoc scripsit (.locus signî) sub die & anno quo supra. II. In Christi nomine'. Sit notum cunc- tis, quod ego Ildefonsus, Dei gratia rex Aragonensis, cornes Barchinonensis 8c mar- chio Provinciae, bouo animo, 8cc, dono, laudo, concedo 8c confirmo tibi, dilecte Joannes, venerabilis prior Sanctae Mariae de Cassiano, 8c successoribus fratribusque tuis [presentibus] atquc futuris inibi Deo servientibus ipsum hospitale de Larzag, quod Girbertus quondam ad honorem Jesu Christi 8c pauperum sustentationem cons- truxit. Praedictum siquidem hospitale vo- bis dono 8c concedo cum omnibus suis tenedonibus 8c pertinentiis ubique, cum eremo 8c populato, ad omnem franchita- tem, iiberlatem 8c ingenuitatem sine ali- quo retentu in perpetuum, sicut mclius dici Se intelligi potest. Actum est hoc apud Perpinianum, mense novembri, anno do- minice Incarnationis mclxxiiii, cum sci- ■ Archives du monastère de Casson. An 1174 An "74 novem- bre. An '"74 .87 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 288 Éd.oric. t. III, col. 125. An 1172 19 sep- tembre. licet domînus rex, veniens de partibus Ar- agoniae, ad colloquium comitis Raimundi tendebat. S. Ildefoiisi régis Aragonum, comitis Barchinonensis & marchionis Pro- vinciae. S, Raimundi de Monte Catano. S. Berengarii de Cardona. S. Arnaldi Jo- fredi. S. Bernardi d'Auriac. S. Guidonis Garcias. S. Guillelmi, domini Montispes- sulani. S. Geraldi de Jorba. S. Guillelmi de Alcharras. Ego Guillelnius de Bassa scripsi hanc chartam mandate domini ré- gis & feci hoc signum. 14. — XIV Testament de Guillaume VII, seigneur de Montpellier \ I. tN nomine domini nostri Jesu Christi 1 & gloriose virginis Marie. Anno ab Incarnatione Domini MCLXXII, mense sep- tembres, in festivitate sancti Michaelis. Ego Guillelnius dorainus Montispessu- lani, filius quondam Sibiliae, in mea boiia niemoria sic testamentum facio meum & ultimam voluntatem meam super rébus meis dispono. — Inprimis dimitto cor- pus meum ad sepeliendum in nionasterio Sancte Marie Grandissilve, & eidem nio- nasterio relinquo pro monacho Raimuii- dum filium meum, & ei & pro eo relinquo ipsi eidem monasterio Grandissilve M sol. Melgor., quibus Raimundum filium meum contentum esse volo. — Dimitto domui infirmorum de Ponte D sol. qui consilio Magalonensis episcopi & G. fratris niei in honore & servicio mittantur. — Dimitto ecclesie Magalonensi M sol. Melgor. qui dentur in honore, unde singulis annis anniversarium fiât in perpetuum pro re- medio anime mee & parentuni meoruni, i|ui persolvantur ab lis qui administratio- iiem rerum mearum habuerint, cuni pri- nium idoneus honor ad hoc inventus fue- rit ad vendendumj & anniversarium fiât ' Vid'imiis [ou plutôt copie notariée] de l'an i3i 1 . irésor des chartes du roi; Maguelonne, sac 2, n, 6. [Auj. J. 340.) annuatim illa die, in qua stafutum fuerit cum herede meo domino Montispessuli. — Dimitto ipsi ecclesie Vallismagne D. sol. Melgor. & mando quod conipleatur illud relictum, quod diniisi ad opus dormitorii ejusdem ecclesie monasterii. — Dimitto monasterio Francarum-vallium D sol. Mel- gor.— Mando quod testamentum Mathildis quondam mee uxoris conipleatur in inte- grum, &: débita sua que ipsa debebat sol- vantur & reddantur. — Guillelmo niajori filio meo relinquo universum honorem meum & oninia jura mea & omnia boiia mea ubicumque siut & qualiacumque sint, & omnes actiones & petitiones meas. — Volo & mando quod filius meus major Guillelnius subminiîtret necessaria Guil- lelmo fratri suo honorifice, & si forte inter se discordaverint, donet ei singulis annis XX marchas argent! vel M sol. Melgor. tantunimodo in vita preiiominati G. nii- noris, & ils contentum [eum] esse volo. — Guidonem filium meum ad nutriendum dimitto in cura & custodia domus niilitie Templi & fratrum Templi, & rogo quod mittant & teneant eum ab hoc proxiiiio festo, anno quo supra, usque ad vi annos. lis vero VI annis conipletis, si Guillelnius meus filius major & Guillelnius filius meus niinor ambo vivi fuerint, deinde relinquo dictum Guidonem filium meum pro milite Christi & fratre domus militie Templi cum M sol. Melgor,, quibus Guidonem filium meum contentum esse volo & donium nii- litie Templi similiter, & postea in aliqiiam substilutionem bonorum meorum Guido filius meus non possit venire. Sed tamen si infra spacium horum predictorum se.K annorum contigerit mori Guillelmum mi- noreni filium meum vel Guillelmum majo- rem filium meum, ille istorum filiorum meorum qui superstes fuerit dominus Montispessulani, recuperet Guidonem fi- lium meum & subministret ei necessaria honorifice. Et si forte inter se discordave- rint, donet ei singulis annis xx marchas argenti vel M sol. Melgor. fantummodo in vita hujus Guidonis filii mei, & ils con- tentum eum esse volo. -- Sibiliam filiam meam niatrimoiiio collocavi Raimundo Gaucellini, ((uam contentam esse volo c mnrchis argenti & duobus cifis argenti de An 1 17Î Éd.orig. t. III, col. 1 26. 290 " 28g PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, Au ■' "^* VI niarchis & chiobus lectis de palio 8c habuerit. lis deficientibus, GiiiJlelma filia vestinientis & equitatura, que oninia teni- niea vel hères ejiis legitinuis, quein ex pore matrimonii ipsi donavi. — Guilleliiie legitimo matiinioiiio habuerit, Se sic deiii- filie mee tantumdem relinquo. — Adaiacie ceps filia mea niiiior, que tune temporis filie iiiee tantumdeiii relinquo. — Marie supererit vitani ducens secularem vel he- filie mee tantuniJem relinquo. — Clemeii- res ejus legitinuis quem ex matripionio tiam filiani nicam tradidi pro nionacha habuerit. lis deficientibus succédât Guil- monasterio de Tarn cum XX niarchis ar- lelnia soror mea & filius ejus Bernardus genti, quibus ipsam contentam esse volo Atho vel hères ejus legitimus, quem ex & monasterium de Tarn. — ■ Siniiliter rogo legitimo matrinionio habuerit. lis deficien- & volo, quod filie mee maritentur ccmi- silio 8c voluntate Guidonis fratris niei. Si quis aliquam filiarum raearum rapue- rit, Si raptam in uxorem duxerit, iliam filiam nieam 8c illuni raptorem maritum suum 8c illos filios filiasve, qui 8c que Aiv 1 17Z tibus succédât Adalacia soror mea vel hè- res ejus legitinuis major. lis deficientibus succédât Stephanus de Cerviano nepos meus vel hères ejus legitimus. — Volo ita- que 8c mande quod Monspessulanus 8c totus alius honor meus ad quemcumque ex illo matrimonio procreati procreateve heredem, masculum seu feminam, perve- fuerint, a bonis meis exheredo. Sed si nerit, sit semper sub potestate 8c dominâ- hec rapta filia mea a tani illicito ma- tione unius domini tantum, qui teneatur trimonio se retraxerit, 8c secundum or- ad ea omiiia peragenda, quibus filius meus diiiationem 8c consilium Guidonis fratris doniinus Montispessulani existens remanct mei se continuerit, restituatur in eumdeni obligatus, sicut dictum est. Sed tamen si gradum in quo erat antea quani rapcretur; sed tamen filios filiasve, ex illo matrimonio procréâtes procreatasve, penitus in perpe- tuuni a bonis meis exheredo 8c prorsus aliènes facio. — Si Guillelmus filius meus major sine legitimo herede ex conjugc de- cesserit, vel si habuerit heredem legiti- miim 8c hères ille morte moreretur absqtie Monspessulanus 8c alius honor meus per^ venerit ad feminam, 8c illa femiua filium habuerit legitimum ex legitimo matrimo- nio natuni, cum ille filius suus major ad etateni XX annorura pervenerit, Mons- pessulanus 8c totus alius honor meus ad illum in integrum revertatur, sive viva ejus matre existente sive mertua, — Item herede legitimo ex con juge, Monspessula- ego Guillelmus dominus Monti^essuli nus 8c totus alius honor meus revertetur rclinc[uo infantes meos sub custodia 8c gti- ad Guillelmum filium meum minorem vel bernatioiie Dei emnipotentis 8: Joannis ad heredem suum legitimum ex conjuge, si Magalonensis episcopi 8c Guidonis fratris masciilus fuerit; sin autem, ad feminam si mei, ut ipsi cum consilio proborum homi- superstes fuerit. Siniiliter si Guillelmus iiiim meorum de Montepessulano preno- filius meus miner vel hères suus legitimus minâtes infantes mees 8c res èorum custe- ex conjuge sine legitimo herede ex con- diant 8c gubernent. — Vole 8c jubee ne juge decesserit, Monspessulanus 8c totus unquam judeus sit bajulus Montispessuli alius honor meus revertatur ad Guidonem vel castelli de Palude vel alicujus honoris filium meum, si iiifra dictes VI aunes, mei. — Menachi ordinis de Cistercie vel sicut supradictum est, in secularem vitam eorum heniines nunquam dent leudas vel redicrit, vel ad heredem suum legitimum. nsaticum in Mentepessulo vel in castello Omnibus ils dictis filiis meis sive heredi- de Latis vel in allé honore meo. — Mande bus eorum legitimis ex conjuge deficienti- 8c voie quod hères meus dominus Meiitis- bus, tam niasculis quam feminis, succédât pessuli donet annuatim pre remédie anime Guide frater meus vel hères ejus legiti- mee 8c parentum meorum boarie Gran- nius. Si vere Guide frater meus decesserit dissilve, que vocatur Caltasac, de redditi- sine herede legitimo, vel hères ejus le- bus pratoruni meorum de Palude C sol. gitimus sine herede legitimo decesferit, Melgor. 8c si prata in laborivum mutata succédât filia mea Sybilia vel hères ejus fuerint, ex eedem laberivo singulis annis legitimus qiicni ex legitimo matrimonio persolvantur, — Mande 8c injungo licrcdi KJ.orig. t. III. col. 127. Vin. Aq 1 .1 7-i 291 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 291 meo domino Montispessuli, ut faciat nio- -lere in nioleiidinis de Palude s'uie omiii nioltura & farnatge totum bladum nioiias- terii Francarumvallium, scilicet tantum ■quantum ad opus monachorum monasterii in monasterio manentium & eorum fami- lle necesse fuerit. — Item mando & volo :quod omues redditus honoris mei veniant in potestate Joannis Magalonensis epi- scopi ad persolvenda débita mea & que- ■rimonias meas, tractis inde expensis que jiecessarie fuerint ad procurandos infan- tes meos & ad deffendeudum honorem meum. — Rogo heredem meum, Monti- pessuli dominum, & ei injungo ut memor intime affectionis, quam erga eum exhibeo universa bona mea sibi relincjuendo, ut de majori justicia ea habeat & possideat, dé- bita mea & ea que injuste nbstuli , que persoluta non fuerint, intègre solvat & reddat. — Rogoitaque & mando quod hè- res meus, Montispessuli dominus, horaines meos diligat, servet & deffendat & justi- ciam eis teneat, & homines meos rogo & ipsis injungo, quod heredem meum, Mon- tispessuli dominum, fideliter diligant sicut dominum suum, & ei fideliter & recte te- iieant & observent fidelitatera suam & do- jninationem suam semper. — Item Joannem Magalonensem episcopum & Guidonem fratrem meum & infantes meos & omues homines meos & totum honorem meum dimitto in garda & deffensione Raimundi Gaucelini de Lunello. — Item Joannem Magalonensem episcopum & Guidonem fratrem meum & infantes meos & omues homines meos & Raimundum Gaucelini dominum Lunelli ik universum honorem meum dimitto in garda & deffensione do- mini mei Ildefonsi régis Aragonensis. — Item volo & mando quod Joannes Maga- lonensis episcopus & Guido frater meus teneant hanc administrationem, sicut dic- tum est, tamdiu donec hères meus Montis- pessuli sit etatis XX annorum. — Item mando & jubeo quod pro honore de Co- coneto, quem Guido frater meus abstulit ecclesie Magalonensi, MMM sol. Melgor. restituantur eidem predicte ecclesie Maga- lonensi atque bonus honor de honore meo de Palude, de illo scilicet ([ui propin- quior fuerit terminio de Cocone. Et rogo dominum Magalonensem episcopum & ca- uonicos Magalonenses présentes & futu- res, quod singulis annis in festivitate Sanctorum Cosme & Damiani faciant an- niversarium pro remédie anime mee & parentum meorum. Factum est hoc anno & mense quo supra, in die festivitatis sancti Michaelis, in caméra castelli, coram Joanne Magalonensi episcopo & Guidone fratre ejusdem domini Guillelmi Montis- pessuli, in presentia & testimonio Guil- lelmi Raimundi Magalonensis archidia- coni, Guillelmi Maurini prioris Sancti Fir- mini, Guillelmi de Cintrarianicis, AguUoni de Castronovo, Poncii de Mesoa, Guil- lelmi de Albaterra, Guillelmi Lenterici, Guillelmi Lenterici ejus filii, Guillelmi Adalgerii, Raimundi Lamberti, Guillelmi Pétri Maurini, Guillelmi Olrici, Guiraudi Atbrandi, Pétri de Sancto Johanne, Ca- delli, Bernardi Austrinii, Sébastian! Jor- dani de Conchis & Fulconis qui hec scripsit. II. Ego' Agullonis de Castronovo & ego Guillelmus de Albaterra, &c. nos omues jiiramus, tactis sacrosanctis Evangeliis cor- poraliter, hoc testamentum seu ultimam voluntatem veram esse, sicut in altéra parte hujus carte continetur. Et scimus quod quando dominus Guillelmus Montis- pessuli, filius quondam Sibiliae, hoc suum fecit testamentum, in sua bona memoria erat, & nescimus quod postea suum testa- mentum mutasset. Acta sunt haec anno ab Incarnatione Domini mclxxix, pridie idus martii, luna xiii, in castello Mon- tispessulani , in porficu juxta cameram casteili, ante praesentiam domini Joannis Magalonensis episcopi & assistentium cum eo domini Gaucellini Lodovensis episcopi, Pétri de Cardona, magistri Guidonis, & in praesentia & testimonio domini Raimundi Guillelmi abbatis Anianensis, Burgundio- nis nepotis ejus, Jaufridi de Marsilia ne- potis Raimundi Gaucellini, Raimundi de Crecio archidiaconi Lodovensis, Guillelmi de Rogiano nepotis domini Magalonensis episcopi, Raimundi Masadaur, Pétri de Caça, Stephani Bedocii, Stephani de Azil- lano, Bernardi de Insula, Bernardi de An riyr Êd.orit'. t. lu; col. liS. An I 180 I (.maïa. M^ its d'Auhays, 11. 82. An 1180 193 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 294 Foiitaiiis, Gerbrandi filii Hermesendrie, niedietatem possit filia mea siisprascripta, Raimuiidi Lamberti junioris, Ademari Guillelmi de Sancto Geiiesio, Augerii de Naires, Guillelmi Gaudini, niagistri Ri- cardi, Hermengavi de Melgorio, &c. i5. — XV Donation du comté de Melgueïl par la comtesse Béatrix au comte de Toulouse ' . An 1 172 n dc- ccinbrc. liJ.OIMJ*. I 111, :ul. 129. si tune filius ejus, quem ex Petro Ber- niundo suscepit, superstes fuerit, licet sobolem ex filio tuo susceperit que simi- liter superstes sit, pro arbitrio suo dispo- nere, dividere & eut voluerit liberorum meliorationem facere. Si vero filius tuus, sobole ex filia mea suscepta superstite, premortuus fuerit, nisi tune filius, quem filia niea ex P. Bermundo susceperit, su- perstes extiterit, totum iii illam sobolem, quam de filio tuo susceperit omnifariam, cum decesserit, conferre compellatur : in omni tamen eventu, tu pro expensis 8c sumptibus, ut superius scriptum est, me- dietatem comitatus retiuebis & lucraberis, nisi Dulcia neptis mea, filia quondam filii IN nomine sancte & individue Trinitatis. Annoab Incarnatione Verbi M°C°LXX"ii" régnante Lodoyco Francorum rege, pridio niei Raimundi comitis Provincie, superstes idus decembris. Ego in Dei nomine Bea- extiterit, & tibi vel filio tuo nupserit, tune trtx, comitissa .Melgorii, profiteor me do- enim ipsam medietatem comitatus habere nasse tibi Raiinundo duci Narbone, comiti volo. Alioquin si vel antequam nubat vel Tholose, marchioni Provincie, totum co- alii, scilicet non tibi, non filio tuo, nupta mitatum Melgorii cum omnibus, que ad decesserit, vel alii nupta vixerit, nichil in ipsum comitatum pertinent vel de jure comitatu Melgorii eam habere, nichil su- pertinere debent, ita ut de cetero quicum- per comitatu in vita vel morte posse dis- que comitatum Melgorii vel comitatus ponere, volo. Immo comitatum, secundura partem habuerit, per te vel successorem conventiones présent! pagine insinuatas, tuum, qui comitatum Sancti Egidii habue- a filia mea Ermensinda &a vohis haberi & rit, feodi titulo habeat, teneat & possideat, possideri & ordinari firmiter volo atque & castella & munitiones & fortias vobis irrevocabiliter coiistituo. Sic igitur dona- jurare & ad commonitionem vestram red- tionem, quam in neptem mcam supra- dere, remota fraude &precio, compellatur. scriptam, te stipulante, contuleram, meo Nunc igitur prefafam donationem confir- consensu renovando revocans omnia se- mans & presentibus actis inseri insinuari- cundum conventiones presenti pagine in- que faciens, dono & trado filiam meam sinuatas, super comitatu Melgurii perpe- Ermensindam in uxorem legitimam filio tuo gubernari volo atque constituo. Ad tuo Raimundo, & dono tibi in dotem, no- mine filii tui suprascripti, totum ex intè- gre comitatum Melgorii, cum omni juri- dictione & plena amministratione & cum omni dominicatura & omnibus generaliter, que ad ipsum comitatum pertinent vel de hec ego Ermensinda omnia suprascripta in te Raimundum filium R. ducis Nar- bone, comitis Tholose, marchionis Pro- vincie, consensu matris mee, secundum conventiones suprascriptas futurum mari- tum meum, dotis nomine conforens, spe- jure pertinere debent, tali lege ut si filia cialiter dono tibi quicquid de bonis vel mea suprascripta, sobole ex prefato filio successione patris mei Bernardi Peleti tuo suscepta superstite vel etiam non comitis ad me quocumque jure pertinet suscepta, preniortua fuerit, medielas co- vel pertinere débet, tali lege, ut in nul- mitatus pro expensis & sumptibus, quos lam aliam sobolem, nisi ex te susceptam, in ipso comitatu fecisti & facturus es, transferre valeam. Si vero sobole ex te pleno jure retineas & lucreris, aliam vero non suscepta me premori contigerit, to- tum quod de bonis paternis ad me per- ■ Trésor des chartes du roij Languedoc, n. r. venerit, pleno jure tUum sit & pro ar- [Auj. J. 29-5} copie ancienne.] bitrio & voluntate tua disponas. Ad hec An 1172 An 20 J PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 296 IM.orig t. III, col. i3o. An 1 176 3 no- vembre. si me Ermonsinda milla relicta sobole jiiori contigerit, totum quicquid de conii- tatii Melgorii ex donatione matris mee ad me perveiierit & totuni c(uod similiter de bonis vel siiccessione paterna ad me per- veiierit, tibi Raimuiido diici Narboiie, co- miti Tholose, marchioni Provincie & filio tuo Raimundo vel successori tiio, qui co- mitatum Saucti Egidii habiierit, pleno proprietatis & dominii jure, ad faciendas Omiies voUintates vestras in perpetuum iurevocabiliter doiio atque concedo. — Ego îgitur Rainiundus dux Narbone , comes Tholose, marchio Provincie, donc tibi Er- mensinde suprascripte, nomine filii niei Raimundi, in donationem propter nuptias, quicquid habeo in civitate Usetica & in toto episcopatu, excepta medietate pedagii Vallis Aquariae & pedagii Saucti Satiir- nini, tali lege ut si filius meus Raimun- dus, sobole ex te suscepta, premoriuus fuerit, habeas in vita tua, postea vero ad ipsam sobolem revertatur, nec mihi liceat vel sibi in aliam sobolem prescriptum co- initatum de Usetico transferre. Si vero, so- bole ex te non suscepta vel suscepta, set non superstite, premortuus fuerit, habeas Scpossideas pleno jure quamdiu vixeris. — Omnia, sicut superius scripta sunt, laudata & jurata fuerunt, jurante Béatrice comi- tissa & jurante Ermensinda ejus filia & jurante R. duce Narbone, comité Tholose, marchione Provincie & R. ejus filio ju- rante, in presentia Bermundi de Salve, Bermundi de Vidiaobrio, Elesiarii deUce- fia, Raimundi ejus fratris, Raimundi de Agolt, Ricavi de Insula, Monachi Masca- roni, Berengarii de Montealto, Pétri de Alesto sacerdotis, Bernardi de Paragio, Radulfi causidici & cancellarii, Poncii gramatici , Raimundi Bedocii, Bertrand! Bedocii, Guillelmi Borrelli, Bertrandi Ri- perti, Guillelmi gramatici. Ego Raimundus ' (hic ponltur sîgnum notarii) Bodonus notarius, Radulf'o causi- dico & cancellario componente, hoc ins- trumentum scripsi, complevi, dedi & tra- didi & testis interfui. Ego Raimundus de Arenis, sancte Ro- mane ecclesie diaconus cardinalis tltuli Sancte Marie in Via lata, & ego Aldeber- tus, Nemausensis episcopus, de cetero no- tum fieri volumus omnibus qui hoc instru- mentum legerint vel audierint, quod anno dominice Incarnationis M° c° LXX" vi% III nonas novembris, in presentia nostra, om- nia, sicut in presenti instrumento conti- nentur, fuisse compléta, jurata & confir- mata approbatum fuit, jurantibus testibus, tactis sacrosanctis Evangeliis, & sub jure- jurando testimonium perhibentibus, scili- cet Elesiario de Ucecia, Raimundo fratre ejus, Bermundo de Vidinobrio, Bernardo de Paragio, Radulfo causidico & cancella- rio, Pontio gramatico, Raimundo Bedocio, Bertrando Riperto, Guillelmo gramatico, Raimundo Bodono notario, in presentia testium Raimundi de Bocairano, Pétri Hugonis de Volubrica, Guillelmi Hugonis fratris ejus, B. Atonis vicecomitis Nemau- sensis, Guiraldi Amici, Bertrandi Bonelli, Gontardi,Causiti Guischardi, Pétri de Ber- nitio, Bernardi episcopi. Pétri Bertrandi, Bernardi Lamberti, Bernardi Mascaroni, Rainuindi de Ealcio, Raimundi de Vidino- brio, Raimundi Seguini, Guidonis Guerre- jati, Poncii Gaucelmi, Guiraldi de Sancto Martino judicis de Avinione, Pétri de Ta- rascoae. Pétri Imberti de Sancio Bonito, Bermundi de Salve, Guidonis de Seveiraco, Guiraldi Azemari & aliorum multorum. Ideoque nos ad perpetuam rei memoriaiu & gestorum sinceram fidem presentis ins- trumcnti paginam sigillis nostris jussinius & fcciraus cOiiiniuniri. An 1 17Û 16. XVI Accord entre l'évêque du Puy iy le vicomte de Folignac' . IN nomine Patris & Filii & Spiritus Sancti, amen. Anno ab Incarnatione Domini M" C i.xx" 111°, domno Alexandre sancte catholice ecclesie summo poiiti- An 1 173 ' Ces deux mots sont en granJes lettres dans la ' Trésor des chartes; Bigorre, n. i. [J. 294, copie copie 81 forment une sorte de monogramme, du temps.] An 1 173 397 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. I. 111, col. i3l. fice, Ludovico christianissinio rege Fraii- corum régnante. Controversia, que inter dominiim Petrum Aniciensem episcopum & ejusdem ecclesie canonicos & Poncium Podempiiiaci vicecoiiiitem, super niultis & variis hinc inde querelis vertebatur, coram dominis scilicet R. Dei gratta Vieiinensi electo & Vivariensi episcopo & P. eadem gratia Alveruoruni episcopo, quorum arbi- trio & maadato uterque datis obsidibus & fidejussoribus se statures promiserant, au- ditis ex utraque parte allegationibus, hune finem amicabili coinpositione , Deo an- nueute, sorti ta est. Iii primis quicquid in moneta vel lesdis sive quibuscumque aliis rébus in civitate Podii predictus episco- pus a prefato vicecomite, per transactio- nem Parisius factam coram domino Ludo- vico rege Francorum, presentibus comito Theobaudo & Mauricio Parisionsi epi- scopo multisque proceribus palacii, con- secutus fuerat, ejus medietatem vicecomiti restitui ad feudum & alteram medietatem episcopo & successoribus ejus in perpe- tuum conservari illesam & sine contra- dictione vicecomitis & suorum mandave- runt. Et si quis umquam super bac parte episcopo vel successoribus suis controver- siam moverit, vicecomes adesse débet epi- scopo bona fide & deffendere. Domos ta- men vicecomitis ad feudum ab episcopo sibi assignaverunt. — Secundo, de iiii°'cas- tris, scilicet Sahac , Ainac, Saint-Çuintin, Seno'il, que per eandem transactionem episcopus a vicecomite consecutus fuerat, duo vicecomiti, scilicet Saisac 8c Ainac, ad feudum ab episcopo, & alia duo sine omni retinemento restitui decreverunt. — Ter- cio, quicquid in Castro de Bellomonte aut in territorio vicecomes a domina Fida per donationem aut emptionem adquisierat, totum illud solvi & remitti & ascribi ec- clesie in perpetuum prediclum castrum de Belmont 8i castrum de Cereis preccpe- runt. — Quarto, si episcopus vel ecclesia in Castro aliquo parfem habeat vel in pos- terum adquisierit, sine ejus consilio vice- comes aut ejus liberi nicbil ibi adquirere debent. Idem de castris vicecomitis & de illis, in quibus partem habet vel in antea adquisierit, aut ejus filii, quod nichil epi- scopus aut ecclesia adquirere débet. Hoc intelligendum est de dominiis castrorum, non de possessionibus & terris planis, quas adquiri ab episcopo vel a vicecomite non prohibuerunt. Set neque in territorio castri ecclerie débet vicecomes aliquod castrum facere, neque in territorio castri vicecomitis ecclesia. — Quinto, in ecclesia Sancti Pauliani & in omnibus ecclesiis que sunt in Vallavio, nullam exactionem fieri, set immunes ab exactionibus vicecomitis & suorum filiorum existere, in terris quoque Aniciensis ecclesie nichil capi vel exigi a vicecomite, prêter justas & débitas con- suetudines, mandaverunt. Castrum Sancti Pauliani & cetera castra per guerram di- rula tam episcopo quam suis, tam viceco- miti quam suis, licet rehedificare & neu- teralteri débet impedimentum prestare. — De pedagio quod in civitate Anicii aucto- ritate régis de cetero actipietur, scilicet xni denarii de unoquoque trossello, très fient porciones : v denarios percipiat epi- scopus, m ecclesia, v vicecomes ad feudum ab episcopo; set omnes burgenses Anicii ab hoc pedagio immunes existant, & quod- cumque dederit lesdam non det pedagium. Prcterea annona & vinum & carnes im- munes sint a pedagio. Lesde autem metas consuetudinis non excédant. Predictum autem pedagium in uno loco infra civila- tem congregelur, & ter in anno aut qua- ter secundum predictas porliones inter prenominatos distribuatur. Verum si mer- catoribus aut viatoribus intra termines in- ferius designandos aliquid ablatum vel pro pedagio sive guidagio exactum fuerit, antc distributionem de pedagio restituatur. Pro pedagio eiiim stratas ik vias omnes, per quas mercatores, viatores, peregrini tran- seunt aut in posterum transire contigerit, & omnes causa negociationis vel pere- grinationis & orationis incedentes infra termines inferius declarandos, tam episco- pus perse, quam ecclesia, quam viceco- mes per se, & vicecomes cum episcopo vel cum ecclesia, absente episcopo, fideliter&t sine dolo debent custodire, tueri & firmi- ter deffendere & sibi invicem auxilium & consilium prestare. Ipsi autem episcopus, ecclesia, vicecomes aut filii vel successo- res eorum nec pedagium nec lesdam au- gere nec alibi pedagium accipere neç An 1 173 An 1.73 i;j.orig. t. 111, roi. l33. 299 PREUVES DE L'PilSTOIRE DE LANGUEDOC. 3oo An 1 173 pro guidagio aliquid recipere, etiam ultro falute animae nieae & pafiis mei piae re- oblatum, iiUo modo présumant. Termini cordationis régis olim Franciae Ludovici ex parte Vivariensis episcopatiis, topoî{a(^, & ejus filii domini Philippi & filiorum JMe'^illax, YAlgiùMolmus, La-^ocha, Las For~ meorum & totius generis mei, assigne, chas, Furmineus, Guinanda, Casa-Meiana, donc & sancto Johanni Baptistae & sanc- lo pon'i de Lîdena, Laniat tro a Lengoina tae domui hospifalis Hierusalem & Christi aisi con e 1ers navalla. — Si vero viceco- pauperibus & venerabili magistro Rai- mes aut hères ejus aut aliquid (jic) suorum muiido de Molinis & omnibus fratribus contra hauc conventionem fecerit, & corn- tam praesentibus qiiam in perpetuum fu- monitus ab Aniciensi episcopo aut ejus turis, cum omnibus pertinentiis suis & successore, infra XX" dies emendare no- luerit, integrum jus quod ex transactione facta Parisius coram Ludovico rege conse- cutus fuerat Aniciensis episcopus, tam in castellis quam in lesdis & moueta & aliis usaticis civilatis Anicii, predicto episcopo & ejus successoribus est in hac araicabili compositione reservatum. 17- XVII cum omni jure suo, sicut tenui intus & extra, longe & ])rope, in viridi ik sicco; ita scilicet quod domus hospitalis libère praefatum casale absque omni exactione habeat, teneat & in perpetuum ad usus pauperum possideat; tali videlicet condi- tione, quod singulis annis quamdiu vixero & in terra Orientali commorabor, D. bi- zantios ad assiimptionem beatae Dci geni- tricis semper virginis Mariae domus hospi- talis ad voluntatem meam faciendam mihi donabit. Quod si, nutu Dei, ultra mare me contigerit transire & morari, pro illis D. bizantiis LXII marcas & dimidiam ar- genti meri ad pondus Trojae, ad Pente- costem, in capitule de Cere'^ers vel ubi capituliim Iranslatum fuerit, mihi vel jus- sioni meae Hospitalarii persolvant, & illi bizantii D., Cjuos Hierusalem recipere de- IN nomine, &c. Notum sit, &c. quod ego bebam, prorsus cadant. Quod si ego vel Constantia, bonae memoriae Ludovici jussio mea ad praedictos termines esse non quondam régis Galliae filia & sfrenui potero, cum praenominatos bizantios sive Galliarum régis Ludovici soror, necnon & marcas argenti requisiero in malo inge- Sancti vEgidii comitissa, visis sanctae do- nio, extra vel ultra mare, habeant. Post mus hospitalis Hierusalem occulata fide obitnm vero meum, corpus hospitalarii innumeris beneficiis & misericordiae ope- accipiant & in cimiterio suo, ut conso- Réception de Constance, comtesse de Toulouse, au nombre des sœurs don- nées de l'ordre de Saint-Jean de Jérusalem^ ribus, quae in eadem Christi membris die ac nocte pio humanitatis obsequio exhi- bentur, pietatis & miseriae intuitu, me in consororem in praefatae sanctae domus rori suae, honorifice sepeliant & aiinuale meum celebrari faciant, & casale libère & quiète domus hospitalis in perpetuum pos- sideat. Praefati vero bizantii & marcae ar- An 1 173 capitule communi, in manus magistri Rai- genti citra vel ultra mare prorsus cadant, mundi de Molinis, in cimiterio eorum ad & nemo de génère meo vel aliène ees am- sepeliendum dono. Necnon & casale meum plitis sive cazale quaerere vel exterquere quod dicitur Betheras, in planis Ascalone ab Hespitali praesumat. Quod si aliquis situm, quod meis prepriis bizantiis libère malignus centra hanc meam denatienem & quiète emi & meo isto exercitie con- surrexerit & perverse agere vohierit, ma- qiiisivi, coram subscriptis testibus in eo- ledictienem & iram emnipotentis Dei in- dem capitule de & trado & libère & currat. Et ut hoc meum donum ratiim & quiète in perpetuam eleemesinam, pro firmum permaneat, sigilli mei authentica impressione scriptum hoc muniri & re- ■ Archives du grand prieuré de Saint-Gilles, de borari feci. Factum est ^utera hoc anno ab J'ordre de Malte. Incarnations Domini M C LXXIII. Cujus EJ.orif;, t. III. col. i33 An JOT PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3o2 rei suiit testes, scilicet dominus R. de Si- done, dominus F, do Frezet castellaiius iJierusaleiu , W. de Molebuc, Anselmus filius Gibelini, Raynaldus Litardus, Amal- ricus de Florao-loco, Anselmus Bisbin, Ro- bertus Niger, Nicolaus Manzur, Robertus de Siakeni, Goffridiis de Jurs, V/. Ebraldi, Joannes Bricii, Ernulphus de Blanqua- garda, P. de Sancto-Lazaio Odrez, Ber- nardus Proez, Robertus de Cazali Saucti iEgidii, Joifridus de Issoudoii, Tiebaldus de Canzi, niagister Labus qui scripsit. cobi, & Petro de Casiiiaco Carcassoucnsi archidiacoiio & Bernardo de Narbona ca- merario & Hirgone de Romegus, vicario Carcassonae & Bertrando de Capitestagni vicario Bitterris & Berengario de Ljgnano & Petro de Parietibiis. Maiidato domini Bernardi, praedicti Bitterrensis episcopi, & rogatu testium praedi^t.oruin Poncius scripsit. Haec carta divisa fuit ab alia per alphabetum. An 1174 An 1 174 août. 18, Bernard, cvéqiie de Bêjiers, donne le notariat de cette ville à Bernard de Caussin iojo uls' , IN noniine Domini. Anno Incarnationis ejusdem M" C lxx" lui", régnante Lo- doico, mense auguste, feria vr'. Notum sit omnibus haec a'udicntibus, c[uod ego Ber- nardus, Biferrensis cpiscopus, dono & coii- cedo tibi Bernardo de Cnlcioiioiulo tabel- iionatum & potestatem iaciendi cartas in tota villa Bitterreusi; propter quani dona- ^ionem tu, praedicte Bernarde, dedisti inihi per acapitum centum solides Melgo- rienses & annuatim dabis mihi & succes- soribus meis pro usatico in iiativiiate Do- mini sex libras piperis. Et est scienduni ■quod in praesentia mea & Rogerii, viceco- mitis Biterrensis, jurasii super sancta qua- tuor Evangelia quod in hoc tabelliouaiiis officio fidelis Si verax eris, nec faciès ali- qiiam cartam, nlsi scientibus & rogantibus iilis ad quos carta spectabit & rogantibus testibus, qui ad cartae comprobationem in- ducentur, in omnibus veritatis servata fide- litate. Facta fuit haec donatio seu conces- sio, praesente Rogerio viceconiite, haec omnia praedicta audiente 8c rogante, & f raesentibus abbalibus, videlicet Guillelmo de Marguncho ecclesiae Sancti Affrodisii & Guillelmo Bernardi ecclesiae Sancti Ja- " Livre Noir àt Saint-Nazair» dt Bézitri. [Doat, V. 61, {" 256.] 19. XVI II Serment du comte de Toulouse au sei- gneur de Montpellier ' . EGO Raimundus, Dei gratia du-c Narbo- nao, cornes Tolosae, niarchio Provin- ciae, filius de Faidida, juro te G. sener de Monpesler, fils de Mathels, ta vida e ta rr.embra & que d'aquesla hora en ant, eu non t'enguanarei de ta honor ni de ton haver ni de tous homes, &c. Hoc fuit factum anno dominice Incarnationis M c lxxiv, mense decembri, in villa de Medullo, in praesen- tia Poncii archiepiscopi Narbonae, Joan- nis episcopi Mngalonae, Raimundi Guil- lelmi abbatisAnianae, Bernardi de Andusin, Brem\indi de Uzetico, Raimundi Gaucelini, Guillelmi de Sabrano, Raimundi Rasca?, Bremundi de Someire, Guidonis Guerrejat, Guillelmi d'Arsas, Ermengavi de Melgorio, Pétri de Bernis, Guillelmi Rainaldi, Rai- mundi de Castlar, magistri Radulphi, Er- mengavi de Piniano, Raimundi Guillelmi fratris sui, Agulloni de Castronovo, Por- eelli de Arlede, Guillelmi Raimundi Gan- telmi, Guillelmi de Albaterra, Guillelmi Lcntici, Guillelmi Adalguerii, Guilloliuî Pétri, Guillelmi Olrici, Guirardi Atbrandi, Pétri de Cata, magistri Guidonis, Stephani de Conchis, Poncii Do, Berengarii Lam- berti, Guillelmi de Cemerio, Pétri de Ale- gre & niultorum alioruni !k Silvestri qui hoc scripsit. ' Manuscrits i'Auhavs, n. 8f. An 1 174 décem- bre. 3o3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3o4 20. — XIX Extraits de divers actes touchant les maisons de Montpellier, Andu-^e, A.1 1174 i;J.ori(;. t. m, col. |3|. Ul es. I. TTGO Giiido Guerrejatus, quondam filiiis lu Guillelnii Montispessulaui moiiachi, dono Deo & monasterio Vallis-niagnae & Joanni abbati, quidquid habeo vel aliqua persona de me iii molendinis de Pao- îaii, &c. Actum aniio M c Lxxiv. Testes fiiere Petrus abbas Seiioquensis, Joaniies abbas Vallisniagiiae, Raymmidus de Mou- teferrario, Petrus de Monte-alto, Guillel- miis de Pradis, Guillelmus de Moiita- niaco. II. Notum sit, &c. quod ego Bertraii- dus Guillelmus sacerdos perhibeo testimo- nium, quod comitissa de Bigorra, nomine Stephana, construxit moleiulinos de Paol- lano & habebat ibi navem & accipiebat nauliim. Post istam comitissa de Melgoiio, soror Guillelmi Montispessulaui habuit dictos molendinos in pignore & habuit ibi navem & nauhim in pace. Post hanc Beriiaidus de Pignano habuit molendinos & navem & naulum in pace. Post hune Trencavellus vicecomes Biterreusis habuit & tenuit molendinos dictos & navem & naulum in pace. Post hune Petrus de Cor- none habuit & tenuit dictos molendi- nos, &C. Post hune Aymericus de Claro- monte habuit & tenuit dictos molendinos & castellum de Paolano, in pignore de Guillolmo Montispessulaui & navem & naulum in pace. Post hune habuit Aymé- rica uxor ejus, & de ipsa Guido Guerrejat, & redemit dictos molendinos & habuit navem, quos dédit domui Vallis-magnae. III. Aus' tu Aldelbert, fil de Maria, bispe de Nemse, d'ac(uesta hora adenant eu Ber- narz d'Andusa, fil d'Azalaiz, tos fidelz serai ' Archives de l'abbaye de Valningiie. [D. Es- tiemiot, lat. ii-j6o, p. 433.] ' Trésor des c!iartes du roi; Nimcs, n. 16. [J. 335 j original scelle de la bulle de plomb de Vévè- que & du sceau en cire du seigneur d'Anduse.J sons egan com om deu esserde son segnor, & ton cors non requerrai ab forfag ni sens forfag, & aitoris ti serai contra totz ornes, eissefz de mos ornes naturals, que a dreg te poirai aver. Et qui la gleisa de Sancta Ma- ria de Nemse ni las maisons avescals ni la claustra dels cannonegues nil castel de San Marzal ni la ville de Garonz om te toUia, aitoris t'en serai, per totas las sa- dous que m'en comonras per te o per ton messatgue, ni non esquivarai que non posca esser somons per te o per ton mes- satgue, per aquetz sanz evangelis, per fe & sens engan, aisi to attendrai. Et rego- nosc que tenc a feu dol bispe de Nemse lo castel de Monpesat el castel de Lecas el castel de San Bonet, el segnorieu que per- tang al castel & al mandament del castel, e la garda e la defension qu'eu ai el nio- nestier de Tornac, el molin de Magal e totz los mases que eu ai ni om a de me eu Salaves e en Audusenc, que tu trobas en tas cartas antigas. Factum est hoc anno dominice Incarnalionis M" C LXX° IIII , mense martii, XIIII kalendas aprilis, juxta castrum de Salvannanicis, videntibus istis : Bernardo Nemausensi preposito, Bonopari archidiacono, Rairuundo sacrista, Bernardo vestiario, Aiulrico, Petro, Salomone cano- nicis, Guidone de Seveiraco, Arnaldo de Montealeno, Bermundo de Somerio, Rai- mundo Gaucelmo & Pontio Gaucelmo tVntre ejus, Petro de Venedobrio, Poncio de Andusia, Guillelmo Arnaldi domino Montispesati, Bermundo de Eisunaz, Pon- cio de Venedobrio, Bermundo de Venedo- brio, Seguino de Calcadicio, Stephano Vi» tulo, Geraldo Ymberto, Guidone PorratO 8c Poncio filio ejus, Ugone de Baganiz, Gervasio de Venedobrio, Fredolone de Montedisderio, Guillelmo Bernardo bajulo Bernard! de Andusia, Arbcrto de Soquan- tono, Raimundo de Venedobrio de Balma, Christophoro de Armazanicis, Bernardo Cadello, Geraldo de Sancto Martino, Rai- mundo de Lecas, Bertrando de Laiizanicis, Raimundo de Gros, Petro Poncio de Sal- vannanicis, Guillelmo Rostagno priore de Somerio, Petro Garnaldo, Bernardo de Scata presbyteris, Petro de Arneto, Gcn- ciano, Raimundo Olma, Guillelmo Otonc, Guillelmo Berlaldo, Bernardo Milone de An 1 170 An 1175 An 1 17Ô janvier. PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3o6 lîiJ.ori". t. III. col. 1.15. An 1174 An "74 Calvicione, Petro Bidocio de Mandolio & Gervasio de Conilleria. IV. Aiino' ab Incarnatioiie Doniiiii MCLXXIV. Noscaiit, &c. quod ego Beniar- dus de Andusia, pro reiiiissioiie peccatorum nieorum & remissione peccatorum patris & matris & fratris, donc nionasterio de Fran- quisvallibus, ut iu omiii terra mea luillum douent usaticum neque leudani. Factuni est hoc in domo Folquerii, mense januarii, istis praesentibus : R. de Mandagoto, R. de Vezeuobrio, & Folcherio, & G. Galterio priore, & P. sacrista, & P. de Vezenobrio, & V/. de Gares, & R. de Sobero, Gaufrido vicario, & Augerio, & R. de Gros, & P. ca- pellano. V. In nomine, &c. anno ab Incarnationo Domini M c Lxxiv. Ego Brenniiidus, Dei gratia Uticensis & Poscheriensis dominus, per me, &c. donc Deo & Beatae Mariae Francarumvallium & tibi domno Bertrando abbati ejusdem loci, &c., & successoribus & fratribus tuis praesentibus & futuris, libère & absque omni retinemento, quam- dam terram quae est. in territorio de Airo- lis, &c. Factum est hoc in hospitio Sanctae Mariae Liberaevallis, circumstantibus & audientibus omnibus subscriptis; domino Petro de Usecia Psalmodiensi abbati, Wil- lelmo abbate Sancti Tiberii, Poncio Petro priore Sancti Boniti, niagistro Petro de Margaritis medico, &c. VI. Anno' ab Incarnafîone dominica MCl.XXTV. In nomine Domini. Ego Bre- nuindus Us£tiae, pro rcmedio aniinae mcae, &c., dono & concedo Domino Deo & Beatae Mariae de Franchisvallibus & tibi Bertrando abbati ejusdem loci & suc- cessoribus & fratribus tuis, &c,, ut ani- malia vesira, sive sint pecora sive jii- menfa, habeant pascua in silva Godesca. Item dono & concedo vobis, ut ledas vel usaticos non detis in foro de Poscheriis vel alicubi in terra mea de bestiis nec de aliquibiis rébus seu mercimoniis, qiiae vcndatis. Et ego Elisiarius & ego Rai- mundiis, fiiii ejus, ])raedictas donationes mus & concedimus pcrpefiio jamdictae ecclesiae Liberaevallis. Factum est hoc in thalamo prioris Sancti Saturnini de Arma- zanicis, circumstantibus & audientibus omnibus subscriptis : Aldeberto Nemau- sensi episcopo, domno Bertrando Fran- chaevallis abbate, Raimundo de Ucetio, filio ejus Petro, Ugo de Volobrega, Petro de Poscheriis, Poncio de Freionicis, &c. An "74 21. — XX "74 Promesse entre Bernard-Aton, vicomte de Nîmes, 6- Raimond, comte de Toulouse f . l, T^GO Bernardus Ato vicecomes, filius Cl Bernardi Atonis viceconiitis, tibi ^'" Raimundo comiti filio Ildefonsi coniitis, vitam tuam & membra tua aliquo ingenio non auferam, nec te capiam nec capere faciam, nec homo nec femiiia meo assensu vel consilio. Et si aliquis homo vel femina te ceperit, cum eo vel cum ea finem aut societatem nuUam procul dubio habebo, nisi pro utilitate tua. Et non auferam civi- tates tuas nec castella tua nec burgos tuos, nec homo aut femina meo assensu vel con- silio. Et si aliquis homo vel femina ista supradicta tibi abstulerit, finem aut socie- tatem ullam cum eo vel cum illa non ha- bebo, nisi pro utilitate tua, & tibi sine in- ganno adjutor ero. Et si aliquis homo vel femina pro his auferendis tibi guerram fecerit, tibi adjutor ero dum drictum facere volueris, postquam a te comonitus fuero. Sicut superius scriptum est, ego Bernardus Ato vicecomes, filius Bernardi Atonis vice- comitis, tibi Raimundo comiti teiiebo & adimplebo sine iiiganno per bec sancta Evangelia. Hujus rei testes sunt Raimun- dus de Bauscio, Bremundus Uzeticensis, Ricaldus de Insiila, Guillelmus do Ran- done, Arnaldiis de Castronovo, Guarinus & concessioncs a pâtre nostro factas pro Bruni, Ugo de Sommnnas, Guillelmus do remissione peccatorum nostrorum lauda- Gastello-Rainardo, Guafredus Bastoni, ' Manuscrits i'Auhayi, n. 8l. ' IbU. n. 77. ' Trésor des chnrtes; Toulouse, sac i.,^, n. [J. .i;3, original.) Vers 1174 507 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3o8 t. III. col. i3ô. An 1174 3o août. Poncius Rainoardi de Bernicio, Bernardus de Clareto, Bertrandus Saiicti Juliani. II. Ego' Rainiundus cornes, filius comU tis lldefonsi, tibi Beriiardo Atoni viceco- miti, filio Beriiardi Atonis vicecomitis & Guillelme vicecomitisse, vitani tuam & nieiibra tua aliquo ingenio non auferam, nec te capiam nec capere faciam nec homo uec femina, &c. (.ut supra). Hujws rei sunt testes A. Nemausensis ecclesie episcopus, R. cardinalis, B. Ucecie, Guil- lelmus de Randun, R. de Gaianis, Poncius Rainoardus, Bertrandus de Vicenobrio, Bermundus de Salvio, Poncius de Vice- nobrio, R. de Agarna, Gaufredus Vituii, Bertrandus Fulcho, B. Raino, Petrus de Porta-veteri, R. de Vicenobrio, Guiraldus Imbertus, Guido Porratus, B. de Jovolon, Ugo Petiti, R. Imberti, Bernardus Ade- niari, & nuilti alii tam de terra comilis quam de terra vicecomitis. Et Petrus Petiti notarius qui hanc car- tani scripsit. Hoc fuit factuiii in villa Sancti Egidii, in slare comitis predicti, in illo parlatori quod est a circio iii ipso stari, ante hostium illius eambrete que est siiiii- liter a circio. 22. — XXI Actes de Roger, vicomte de Bc-^iers" I. A NN( l\ ni NNO M C LKXiv Incarna tionis donii- ce, VI feria, m kalendas septem- bris. Ego Isarnus Jordani filius Guillelme que fuit & ego Bernardus de Saxaco filius Brunisendis, cognoscimus quod tu Roge- rius proconsul Biterrensis, filius Saura coniitisse, dedisti nobis unum podium ad edificanduni ibi castrum, qui vocatur Mons- Revellus. quod castrum & omnes forteras que ibi facte erunt, nos & omnes posteri nostri tenebiraus a vobis & ab omnibus posteris vestris per comendam, salva fide- ' Trésor des chartes ; Toulouse, snc i4i n. 11 3. [J. 323, original.] ' Château de Foix, cartulaire, caisse i5. [Doat, V. 168, f6i,] Jitate vesîra totiusque posteritatis vestre Omni tempore, eodem modo quo tenemus fi vobis Vcrdunum & Sexacum. Et quotiens ipsum castrum, quod in Monterevello erit edificatum, seu partem illius per vos aut per nuncium vestrum vel per nuncios ves- tros a nobis vel a posteris nostris require- tis, totum & integrum pacati sive irati cum forifacto & absque forifacto, remoto omni interdictu & prolongatione, fideliter red- demus vobis. De quo Castro neque de for- teras que ibi erunt, vos neque posteros vestros decipiemus neque decipi faciemus. Et si fuerit homo aut femina, &c. {sequun- tur clausulae in talibus exprimi solitae). Omnium rerum predictarum sunt testes Hermengardis vicecomitissa Narbone, & Ugo de Romegos Carcassensis vicarius, & Petrus archidyaconus, & Guilhelmus Pila- puUi, & Bernardus de Castello, & Pontius de Castello, & Pontius Ferrol, & Ferran- dus de Cabarez, & Pontius Rogerii de A(|uaviva, & Rigaldus de Monteregali, & Bernardus de Solerio, & Guilhelmus Ber- nardi bajulus de Coufolencio. Quorum omnium jussu & Isariii Jordani & Ber- nardi de Sexaco Arnaldus de Clairano scripsit hec die & anno quo supra. II. Anno" Nativitatis Christi MCLXXiv. Universis hoc audientibus sit manifestum, quod ego Guillermus de Miravallo vendo, cedo atque dimitto tibi domino Rogerio Biterrensi vlcecomiti, totum hoc quod ha- beo vel aliquo modo habere debeo in villa de Castris atque in suis terminiis univer- sis, ita integriter & plenarie, sicut avus tuus Bernardus Athonis dédit avo meo Ber- nardo de Miravallo, scilicet totum quod ego habeo in villicatione de Castris & firmanciis atque praepositura & caetera universa, que ego habeo vel habere debeo in predicta villa & in suis terminiis inte- rioribus seu exterioribus. Sicut superius dictum est, sic sine omni inganno vendo & solvo universa predicta tibi domino Rogerio Biterrensi vicecomiti, ita quod nec ego nec aliquis nec aliqua de posteri- tate mea ibi aliquid ulterius requirere yaleamus. Verum est quod ego Guillcl- nius de Miravallo sçio & in veritate recog- ' [Doat, V, 168, {•> 82.] An '■'74 An "74 cembrc. An "74 3o9 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3io iiosco, quoJ pro lioc prcseiUi venditione tu, domine Rogeri vicecomes Biterrensis, dimisisti illas querimonias & querelas uni- versas c[iias contra me faciebas, pro pace scilicet qiiam ego tibi infregerani & pro caniinis & stratis quas ego sepissime ra- An 1 175 :â mai. nientiim. — Ego Guilheliniis do Liiuacio accipio de te domino Rogerio in feudiim prescripta castra cum omnibus sibi perti- nentibus volunfate & mandate domiiii R. comitis Tolosani, & facio inde tibi ho- minium & de redditione sacramentum. solidos Melgorienses, quos ego nullo modo pretermisso plenarie a te accepisse profiteor. Predicta ergo venditio, sicut su- perius scriptum est, firma maneat & in per- petuum incommota. Testes hujus Petrus Carcassensis archidiaconus, Ugo de Rome- gos Carcassensis vicarius, & Guillelmus PelipuUi & Raimundus Arnaldi de Vin- trone, & Petrus PelipuUi de Lumbers. Dicforum omnium jussione & precibus, Botecus hanc cartam scripsit anno pre- dicto, mense decembris, die martis, Fran- corum rege Ludovico régnante, III. Anno' dominice Incarnat. MCLXXV, VU kalendas junias. Facta est talis amicabi- lis compositio inter Rogerium Biterrensem vicecomitem & Guillelmum de Lunacio, per manum R. comitis Tolosani, assis- tentibus ei domino P. Narbonensi archie- piscopo, Guilhelmo episcopo Lodovensi, U. comité Ructeneiisi, E. vicecoinitissa Narbonensi, P. Narbonensi archidiacono, P. Raimundo de Altopullo, P. Raimundi de Montepetroso, U. de Roniegos vicario Carcassensi, de omnibus querimoniis que inter eos versabantur, qualis inferius con- tinetur. Ego itaque Rogerius vicecomes dono tibi Guillelmo de Lunacio quicquid habeo in Castro de Lunacio, videlicet te-- tum castrum cum pertinentiis suis omni- bus, quod fuit R.de Lunacio & Raimundi, 84 totum similiter castrum cum pertinen- ciis suis omnibus, quod fuit Astoris de Lu- nacio. Hec omnia dono tibi ut habeas & possidcas jure feudi, & debes inde niihi facere hominium & de redditione sacra- ' [Doaf, T. 168, f lor,] An 1 1 yâ t. ]||,' col. iSt. piendo cucurreram, & pro illis trossellis Ego etiam Guilhelmus de Lunacio dono que Arnaldus de Monteassen cepit & in tibi domino Rogerio Castrumnovum cum potestate mea cum illis reversus fuit, & omnibus pertinentiis suis, quod est in ter- pro multis aliis malefactis, que ego stoli- ritorio Agathensi, accipicns a te illud in dus vobis & vestris multoties facere non feudum & facio tibi inde hominium & cessaveram. Et propter has querimonias, de redditione sacramentum. Insuper etiam quas mihi pro prefata venditione condo- ego idem Guilhelmus de Lunacio, dono nasti, est verum quia mihi dedisti cccc tibi domino Rogerio tuisque successoribus in perpetuum, ad omnes voluntafes tuas tuorumque faciendas quicquid habuit vel habere debuit Austors de Lunacio avus meus in villa Sancti Tibcrii & in cjus ter- miniis, vel aliquis ab eo habuit vel tenuit. Preterea dono tibi domino Rogerio ad omnes voluntates tuas faciendas castrum de Corver cum omni seniorivo suo & cum omnibus pertinenciis suis, quidquid vide- licet ibi habeo vel aliquis per me. Et jiropter hec omnia, ego Rogerius viceco- mes Biterrensis dedi tibi Guilhelmo de Lu- nacio XXX millia solidorum Melgorcensium ad redimendum Castrumnovum jamdictum & decimum de Floreutiano. Testes qui su- pra & B. Biterrensis episcopus. IV. Anno' Christi Incarnat. m'ClxxV. Notum sit omnibus hoc audientibus, quod ego Rogerius vicecomes Biterris per me & per omnes meos mitto in pignore tibi Elisiario de Castriis & tuis in meo ca- miuo de Biferri usque ad Montempessula- num, videlicet impignoro tibi in unoquo- que trossello xiii denarios Melgorcenses, & de unoquoque equitatore Xlll denarios Melgorcenses & de balas que deferantur in baste XIII denarios Melgorcenses & de hominibus peditibus in unoquoque III deii. Melgor. & pogesiam unam, & de unoquo-' que onere ferri III den. Melg. Sicut supe* rius di.'ci, ita tibi & tuis bene ik sine omni dolo impignoro per quinque millia solid, Melgor. de quibus à te bene per paccatuni me teneo. Et hoc pignus sub tali pacto ' [Doat, V. 168, P ii't. Coll.ntionné sur le texte donné par M. Germain, Histoire du eom- merce dt Montpellier, t. I, pp. i8i-l83] An 1 1 7a 2S janvier. An 1 1 76 3i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. til)i nîilto, quatinus tu camiuum illum cus- todias & secure & quiète transeuntes du- cas & ducere facias, prout nieltus poteris, sine omni iiiganno, a Biterri usque ad Montempessulanum & de Montepessu- lano usque ad Biterrim. Et si pignus istud in die obitus tui non fuerit redemptum, infantes tui accipiant soloniniodo de XIII den. Melgor. vi deuarios & obolum & alii VI & obolus relinquantur, & de omnibus peditibus & de onere ferri similiter acci- piant medietatem, & vestri infantes pro ista medietate ducant in camino bene & sine inganno, prout melius potuerint. — Et ego Elisiarius jamdictus propter istud pignus, quod accipio a te domino Ro- gerio, dimitto & bona fide condono tibi omnes querelas & petitiones, quas a te juste vel injuste usque hune presentem diem faciebam , videlicet de peccunia & de debitis & de caballis. Et dimitto tibi & condono tria miiiia & V^ solides Melgo- rienses, quos Guillelmus Pétri habebat pro pignore in molendinis de Conaz. Si- cut supradictura est, ego Elisiarius sic bene & sine omni dolo totum tenebo & observabo per hec sancta IIII°'' Evangelia, & dono inde tibi fidejussores Berenga- rium Guillelmi & Petrum de Mesoa & Uin- bertum de Colnaz. — Et ego Berengarius Guillelmi & ego Petrus de Mesoa omne istud donum, sicut supradictum est, tibi domino Rogerio ad Helisiarium tenere & observare ad tuani noticiam faciemus, & hoc juramus tactis sacrosanctis Evangeliis. Et ego Umberfus de Colnaz hoc totum tibi domino Rogerio tenere & observare fa- ciam ad Elisiarium per meam fidem, sicut Superius dictum est, sine inganno. Hujus rei sunt testes Petrus Carcassensis archidiaconus & Petrus Raimundi de Alto- puUo & Ugo de Romcgos Carcassensis vi- carius & Berengarius Guilhelmi, Petrus de Mesoa & Umbertus de Colnas & Arnaldus de Ulmis bajulus Elisiarii, atque Natan jiideus, bajulus domini Rogerii, & Ber- nardus notarius domini Rogerii, qui banc cartam jussione omnium supradictorum scripsit V kalendas februarii, rege Lo- doico régnante. Et est sciendum quod si supradicta mo- nela deteriorata fuerit de valetudine que nunc est, quando pignu: istud ego Roge- rius vel mei volueymus redimere, redde- nius tibi Elisiario vel tuis V millia solido- rum in argento bono, ad rationem marche argenti, que nunc valet L sol. Melgorcen- ses, & redditus quos intérim habueris in sorte tibi non computabimus. V.Anno' ab Incarnat. Domini MCLXXVI régnante Lodovico rege. Notum sit, &c. quod nos Guilhelmus Raynardi de Laii- trico, Petrus de Braconac, Escotus de Cas- tris, nomine Sicardi vicecomitis, accepi- mus III"' solidorum Melgoriensiura de haereditate quae dos dicitur, quam Roge- rius vicecomes Biterrensis dédit Sicardo vicecomiti cum sorore sua Azalaic, quae III"' solid. ego Guilhelmus Raynardi per me & per omnes meos laudavi jure pigno- ris in manu Pétri Raymundi de AltopuUo, qui vices agebat supradicti Rogerii, do- mino Rogerio vicecomiti, in omni honore quem habeo vel habere debeo in villa de Laurac & in Frigida-villa & in earum terminis. Et ego Escotus de Castris & ego Petrus de Braconac similiter laudavimus in omni honore, quem habemusvel habere debemus in villa Godor & in parochia Sancti Martini de Lodere & earum termi- nis, praedicta iii"' solidorum supradicto Rogerio vicecomiti; tali scilicet pacto, quod si Sicardus vicecomes uxorem suam Aladaicem dimiserit vel sine infante ex ea mortuus fuerit, tamdiu praedictos hono- res Rogerius vicecomes vel ejus successo- res jure pignoris teneant, donec nos vel nostri successores praedicta lil"' solid. sibi vel suis restituamus. Hujus rei sunt testes Amelius Sicardi de Lautrico, magis- ter Ugo, Guilhelmus vicarius & Sicardus frater ejus, Arnaldus Calveti & Petrus de Valle qui hoc scripsit rogatus niense sep- tembris, anao quo supra. ' Ciirtiilnire de Foix. An I I 76 An I 176 sep- tembre. l-"d.orif!. l. 111. col. 1 38. 3i3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 014 An I 175 mui. Accord pour le château de Murasson, entre Roger II, vicomte de Bé-^iers, 6- Fons d'Olargues' . ANNO Christi Incarnationis m°c''lxx°v°, rege Lodovico régnante. Notum sit omnibus hominibiis hanc cartam audienti- bus, quod controversia erat inter domi- num Kogeriuni, Biterris vicecomitem, & Poncium de Olargio de tota parrochia de Miiratioiie & de omnibus terminis ejus. Quam predictam parrochiani & onines ter- mines ejus affirniabat Poncius de Olargio dominum Raimunduni Trencavellum post mortem suam patri suo Poiicio de Olargio pignori obligasse pro tribus milibus & quingenfis solidis Melgoriensibus, & de hoc cartam per alphabefum divisam & a Bernardo Sicfredo compositam produce- bat, in qua etiam continebatur, quod do- minus Raimundus Trencavelliis supposuit Poncio predicto de Olargio pignori totum ipsum honorem, quem habebat vel habere debebat apud-Rivumvetereni & apud Lis- fers & in omnibus terminis forum, pro mille quingentis solidis Melgoriensibus. Econtra dominus Rogerius pignus de Ri- voveteri & de Listers Pontio de Olargio cognoscebat, pignus vero de parrochia de Muratione, quod dominus Raimundus Trencavellus post mortem suam Pontio de Olargio miserat, prorsus negabat. Quam predictam controversiam Petriis Raimundi de Altopullo & Petrus Carcassensis & Reddensis archidiacoiius & Ugo de Ro- megos vicarius Carcassensis inter eos ami- cabiliter in hune modum terminaverunt, ita scilicet quod Poncius de Olargio de tribus milibus & quingentis solidis, quos habebat in parrochia de Muratione, absol- veret mille quingentos solidos domino Ro- gerio, & retineret duo millia, & dominus Rogerius laudaret & concederet illos duo millia solidorum jure pignoris Pontio de Olargio in tota parrochia de Muratione Si • Doat, V. 168, f" 92. in omnibus terminis ejus, — Ego igitur Rogerius, vicecomes Biterris, per nie & per omnes meos, bona fide & sine inganno laudo & concedo tibi Pontio de Olargio & tuis jure pignoris mille quingentos solidos Melgorienses in toto honore, quem habeo vel habere debeo apud Rivumveterem 8c apud Listers & in omnibus terminis eo- rum. Item ego Rogerius Biterris vicecomes laudo & concedo tibi Pontio de Olargio & tuis in tota parrochia de Muratione & in omnibus terminis suis, in toto quod ibi habeo vel aliqua ratione habere debeo, & jure pignoris trado duo millia solidorum Melgoriensium, ut tamdiu habeas & teneas omne, quod habeo vel habere debeo in parrochia de Muratione & in omnibus ter- minis suis, & predictum honorem de Rivo veteri & de Listers cum omnibus terminis suis, donec ego vel mei universam supra- scriptam pecuniani tibi vel tuis sine in- ganno reddaraus. Et si Melgoriensis mo- neta deteriorata fuerit, debeo tibi vel tuis reddere marcham argent! fini ad rationem quinquaginta solidorum ejusdem monete, donec universum debitum tibi vel tuis per- solutum sit. — Et ego Poncius de Olargio remitto tibi domino Rogerio, Biterris vice- coniiti,& tuis mille quingentos solidos Mel- gorienses de supradicto pignore de parro- chia de Muratione & de omnibus terminis ejus, & retineo predictam parrochiam cum omnibus terminis suis jure pignoris pro duobus millibus solidorum, sicut superius scriptum est & determinatum est, & quan- documque supradicfas honores redimere volueritis, possitis hoc facere separatim, scilicet honorem de Rivoveteri & de Lis- teus de mille quingentis solidis, & parro- chiam de Muratione cum omnibus terminis suis de duobus millibus solidorum. Si quid vero plus scriptum continetur in carta, quam dominus Raimundus Trencavellus pater vester Pontio de Olargio patri meo fecit, illud pro non scripto vel non ad- jecto habeatur, excepto solummodo hoc c|uod in hac praesenti carta continetur. Ilujus rei sunt testes Petrus Carcassensis & Reddensis archidiaconus, Ugo de Rome- gos Carcassonae vicarius, Petrus Raimundi de Altopullo vicarius Albiensis, Petrus de Laurano, Bernardus Alanian, Willeliiius An 1 175 An I 175 3i5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3i6 An I 176 Pétri de Viiitione, Willelimis Gasco. Ber- nardus iiotarius doniini siipradicti Rogerii scripsit in meiise niadii. 24. Sentence de divorce rendue par les capïtouls de Toulouse entre Porto de Molliverneta (y sa femme Babi- lonia '. HHC est carta rememorationis. Sciendum est, quod Porto de Molliverneta cum niultis probis hominibus venit ante capi- tiilum, in ecclesia Sancti Quintini, iibi capitulaiii erant congregati cum multis àliis probis hominibus, qui erant de consi- lio capitiili. Et ibi Porto de Molliverneta fecit gravem & duram querimoniam de Ba- bilonia uxore sua, in presencia capituli & in presencia multorum proborum homi- num qui ibi aderant. Dixit enim Porto de Molliverneta, quod Babilonia rapuerat & expoliaverat suam domnm furtim & traxe- rat inde ei sucs denarios & suos pannes & suas vestes & suam loricam perobtimani & cetera, & quod hoc tofum dederat cui- dam garcifero alieno de alia terra, scilicet cuidam Braimansono, & occulte recesserat ab eo & fugerat cum illo garcifero in exer- citu Braymansonum e dels ties. Et rogavit Porto de Molliverneta capitulum, ut su- per hoc facto darent ei consilium & dareiit suam sentenciam super hac causa & de tanta injuria & de tanta iniquitate pone- nuuuli Prenarii & Bertrandus Ramundus & Petrus Guitardus, sub vinculo jurisju- randi,ut res comunesTholose urbis & sub- urbii ante eos delatas diligenter audirent & iideliter consulerent & tractarent [&] judiciario ordine diffinirent. In presencia istorum Porto de Molliverneta hostendit hoc factiim, rogans illos ut de hoc facto tractarent & tantani iniquitatem sollicite considerarent. Tune predicti consules cum nuiltis probis hominibus, qui erant de con- silio eorum, accepto consilio, dederunt sentenciam suam super hac causa ik judi- cavorunt atque judicando dixerunt, quod si Porto de Molliverneta aliquid habuerat vel habebat de Babilonia uxore sua vel per eam, illud esset totum de Portone pro sua voluntate& totam illam donationem, quam Babilonia ei fecerat, haberet Porto pro sua voluntate, ita quod Babilonia aliquid de hoc non haberet neque recuperaret neque petere posset. Similiter si Porto de Molli- verneta Babilonia aliquid donaverat vel ali- quam donationem ei fecerat vel facere con- venerat, illud totum perderet Babilonia, ita quod aliquid de hoc unquam non habe- ret neque petere posset, & si hoc petebat jam non valeret ei, quia ita hec judicave- runt predicti judices cum suo consilio & sic judicio diffinierunt. Hoc ita facto & sic judicato, dixit Porto de Molliverneta, quod carte que fuerant facte de suo matrimonio & de Babilonia uxore sua comburerentur, & capitularii dixerunt juditio ut carte ille comburerentur vel delerentur, & mandato capituli carte ille destructe & combuste fuerunt. Ita & in hune modum supradicti capitularii causam istam judicaverunt & juditio diffinierunt. Item eandem senten- An 1 17Û rent suum decretum & darent justum judt cium. De quo capitulo tempore illo erant ciam & ipsum judicium donaverunt supra- constituti capitularii, de urbe Ramundus dicti consules super omnes illas mulieres, de Roaxio & Ramundus Galerinus & Guil- que hujusmodi factum facerent & ipsani lelmus Ramundus de Portaria & Bernardus nialiciam & iniquitatem quam Babilonia de Sancto Romane & Ramundus Gaita- podium & Stephanus de Populivilla, — & de suburbio Olricus Carabordas & Ste- phanus de Montevabrano, prior ecclesie Sancti Pétri Coquinarum, & Petrus Ruffus & Arnaldus Ramundus filius dictus Ra- ' JJ. XXI, f" 61 v", n. X3:vni. — Voyez Biblio^ thequc de l'Ecole des chartes, t. r6, p. 223. fecit facerent. Pacta carta hujus judicii dati mense martii, die sabbato, régnante Lodoyco P'rancorum rege & Ramundo Tho- losano comité, episcopo absente, anno ab Incarnatione Domini M° C Lxx" V. Hujus judicii dati sunt testes ipsi capitularii, & nnilti alii probi homines qui ibi erant, & ipso Stephanus qui cartam istam scrip- sit. 0 17 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3i8 lid.orig. t. m, col. 1 38. An 1 170 m .1rs. ^ siniiliter Guillelmus de Minerba, frater predicti Bernardi de Minerba, hanc supra- dictam venditionem per me & per omnes nieos heredes bona fide laudo & in pei'pe- tuum valituram confirmo predicto nionas- Extraits de quelques actes touchant terio, & quiaquid juris in predicto honore 2i). XXII les vicomtes de Narbonne, &c. IN' anno Domini m''C'' LXX" iv», régnante rege Ludovico, mense martii, scripta fuit hec carta venditionis, quam ego Ber- nardus de Minerba, filius qiiondam Giiil- lelmi de Minerba, facio monasterio Fon- tisfrigidi & tibi Vitali abbati ejusdem habeo vel habere uUa ratione debeo, jam- dicto monasterio & tibi Vitali abbati ejus- dem monasterii & siiccessoribus tuis in perpetiiiim dono & concedo. — Hanc car- tani juravit & laudavit predictus Bernardus de Minerba, Narbone, in Palatio Rotundo supra Portam Ac[uariam, in presentia ejus- dem domine Ermengardis, Raimundi de monasterii & successoribus tuis. Ego igitur Salis, Pétri de Montebruno, Guillelmi de predictus Bernardus de Minerba, cum con- silio 8c auctorilate domine Ermengardis vicecomitisse Narbone, a qua infrascrip- tum honorem ad feudum teneo, bona fide vendo & cum hac carta in perpetuum trado monasterio Fontisfrigidi & tibi Vi- tali abbati & fratribus & successoribus ejusdem monasterii in perpetuum, medie- fatem integriter quatuor peciarum de terra, que terre sunt juxta villam de Vitiliano, & quicquid in illis terris ego habeo vel ha- bere uUa ratione debeo aut possum. Qua- rum quatuof peciarum terrariim aliam niedietatem habent consobrini nostri, filii Pétri de Minerba. Et hanc vendicionem facio ego Bernardus de Minerba pro pre- cio mille trecentorum solidorum Melgo- riensium. Et sit certum & nianifestuni , Opiano, Bernardi de Alarico, Pétri Ber- nardi Bronia, Johannis Bocherii & Beren- garii Palerii. Et praedictus Guillelmus de Minerba laudavit hanc cartam extra mu- rum de Robiano, juxta portale quod est versus circium, in presentia Bernardi Adal- berti de Aziliano, Ermengaudi de Lavine- ria & Pétri de Lavineria. — Et ego Aime- ricus de Narbona, nepos supradicte Er- mengardis, hanc venditionem^ sicut in hac carta scripta est, bona fide laudo & in per- petuum valituram confirmo. A supradicto Bernardo de Minerba & Guillelmo de Mi- nerba frafre suo & ab Ermengardi viceco- mitissa & Aimerico nepote suo & testibus hic scriptis rogatus, ego Raimundus de Pe- •rignano scripsi mense & anno quo supra. II. Ego' Bertrandus de Arenis & ego Pc- quod magister Radultus medicus habebat trus Bernardus filius ejus, per nos... tradi- in predicta medietate terrarum, quam ego vobis vendo, trecentos solidos Melgorien- ses pro pignore, quos trecentos solidos.... (sequuntur clausulae guirentiae in taVtbus solitae). Et ut hoc firmiter bona fide ohser- vetur, dono sepedicto monasterio per re- turnum totum honorem meum ad Roanel- lum, ut ab hodierna die in aiitea honor iste sit obligatus predicto monasterio. (Sequun- lur juramenti formulai & affronta'.ionum ac delimitationum expreisio')^ — Et ego domina Ermengardis, Narbone vicecomiti.?sa, hanc supradictam venditionem per me & per omnes successores meos bona fide laudo & concedo & hanc cartam confirmo.— Et ego ' Archives io l'abbnye de Fontfroide. [Dont, T. 59, f» 79.] mus... Deo & monasterio Sancti Salvatoris & tibi Odilae abbatissae & omnibus sanc- timonialibus, &c. quidquid in molendinis îk in resclausa & in fonte & in grave- rone, &c. Hoc factum est in praesentia Pontii de Vedenobrio militis. Pétri Alde- berti militis, Pontii Guillelmi episcopi, Guillelmi de Ponte- & Guillelmi Roberti Porcelli & Pontiae de Dion vicecomitis- sae. Et ego Aldebertus, Nemausensis epi- scopus, in cujus praesentia, &c. III. Anno' dominice Incarnationis M''c"L"'XX.°vrr, régnante Leudoyco rege in Francia, m kalendas juli. Cunctis no- ' F.stiennot, t. 10; fragm. mss. ' Trésor des chartes; Toitlotise, sac !i, n. 3 [J. 3jo, original]. An 1 175 An '177 29 juin. An "77 3i9 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 320 lid.orig. 1. 111, col. i3y. ttim sit auJientibus, quoniam ego Eime- de Caiiscio, sponte & sine dolo, per me & riciis de Narbona inipignoro & dono iti peromiies nieos, recognosco ecclesiae se- paga tibi, Ugo de Bariel, & uxori tue Ala- dis Biterrensis Sancti Nazarii & tibi Ber- maclae & vestris infautibus, illum gruo- iiardo ejusdem ecclesiae episcopo & suc- nalicum, qiiod habeo iii kaniiuo de Salses, cessoribus luis, très meiises in castello de per unum kaballum quem a te accepi de Vaillano, qiios estimabam habere pro alo- precîo mille & c sol. Melguriensium , & dio, scilicet mensem septembris & octo- perducentos solides Melguriensium quos bris & novembris, & similiter recognosco per me liberasti Dalmacio de Gairic. Tali & scio quod debeo tenere ad feudum quid- convenientia, ut illum grhonaticum te- quid Petrus Deodatus de Podiosalicone neatis, donec de predictis M Si CGC soli- tenet a me Berengario ad feudum in villa dis sitis placati sine vestro enganno, baju- de Pins vel in ferritorio ejus, & iterum lus vero meus habeat ex eo retrodecimum) recognosco me debere tenere a prefata & bajulus tuus habeat cotidie per victum ecclesia & a te nominato episcopo & suc- III denarios. Hanc rem' vobis per meam cessoribus tuis viginti sextaria annone, fidem plevescho & precor bos meos ami- cos, ut hoc vobis jurent, quod si ali(|uis honio in hoc predicto grhonatico aliquid forefecerit de Salses usque ad Narbonam, ut illi vobis faciant hostaggo (sic) in villa de Salses ad nostrnm intellectum, hos sci- licet, Geraidum de Caredorta & Raimua- dum Mancipium de Caredorta & Petiuni Raimundi Margallo. Et nos juramus per Deum patrem omnipotentem & per sancla ejus Evangelia, quod si nuUus homo ali- cjuid forifecerit vel forcaverit vobis in predicto grhonatico, nos vobis auxilium secundum nostrura posse prebeamus 8t hostagago in villa Salse vobis faciamus, donec sitis placati sine vestro enganno. Et est manifestum qui hoc disrumpere volue- rit, nequeat, sed duplum componant. S. Ei- merici de Narbona, qui hoc laudo & firmo & testes firmare rogo. S. Guillelmi Dec- castel. S. Udalgari de Bariel. S. Jordani de Bariel. S. Bernardi Roger de Alarig. S. Odo de MoiUebru. que habeo pro tertia in decimis de Cais- sano. Hec omnia predicta cum hac carta in perpetuum valitura recognosco & con- cedo pro alodio tibi prefato episcopo & successoribus luis, & inde juro tibi super sancta quatuor Evangelia & promitto fide- liîatem per me & per omnes successores meos ecclesie Sancti Nazarii & tibi prc- scripto episcopo, & sub codem sacramento tibi promitto quod quandocumque in bis tribus mensibus volueris recipere castel- lum de Vaillano, quod ego sine exactione pecunie vel alicujus rei, omni malignaiidi remota occasione, reddam tibi vel succes- soribus tuis vel illis, qui mandato tuo vel episcopi dicte ecclesie castellum a me vel a meis quesierint, turrem predicli castri & salam & alias mansiones sive mu- nitiones, que ibi modo sunt vel in poste- rum ibi f'uerint;& similiter reddam por- tam sive portas & clavem sive claves porte vel portarum. Et ita in integrum totuin castrum & quidquid habeo in ter- minio castri per potestatem sive dominium trium predictorum mensium tibi recog- nosco & pro alodio concedo & inde tibi 26. hominium facio & fidelitatera, ut dictum est, juro & heredes meos inde oblige, quod Reconnaissance faite à l'évêque de sub eodem tenore tibi ik successoribus fuis Bé-^iers par Bérenger de Caux'. ANNO Nativitatis Christi M° C Lxx" vi°, rege Lodovico régnante, idus madii. Notum sit universis quod ego Berengarius Archives de révêché de Béziers; Doat, v. 61, f" frt- fidelitatem facere teneantur. — Similiter ego Bernardus dictus episcopus reddo & concedo tibi Berengario & omni posteritati tue tam dictum castrum, quam tertiam de Caissano, quam illud quod a te habet Pe- trus Deodatus de Podiosalicone in villa de Pins, ad feudum honoratum, ut tam a nie quam a successoribus meis, tam tu An 1 176 "■;; — 3:i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 822 An An '" quani ttii ad feiulum omiiia predicta iii Tiuribus usque ad Sanctum Fructuosum, "'' perpetuum haheatis. Et ut niagis sis ad- ita quod per castrum de Rivo caminus strictus ecclesie Saucti Nazarii &: illiiis traussat & versus Sanctum P'ructuosum, ecclesie episcopis servare fidelitateni, & ita tanieii ut caniinuni illuin secundum quod nec mihi nec successoribus mois ma- vestrum totum posse salvum & securum & lum proveniat de castello de Vaillano, c[uietum teneatis 8c custodiatis, & ego, cum alios octo nienses & octo dies a pre- Deo annueiite, illum caminum custodire dictis tribus mensibus tu tenueris vel ali- vos adjuvabo. Sicut superius dicluiu est, quis noniine tuo, doiio tibi ad f'euduiu ita vobis omnibus & omni vestre posteri- honoratum qusndam iiiansum in civitate lati caminum supradictum doiio & laudo Biterris cum omnibus suis pertincatiis, afque concedo & caminum illum ego vel qui est juxla niansum Rainaidi de BaJouis nici per alium locum, nisi per castrum & Bernardi Et insuper do tibi quin- de Rivo, unquaiu transire permittemus. gentos solidos Melgorienses, quos tu Be- Iterum dono & concedo vobis omnibus rengarius in iategrum recepisti, ita quod dominis castri de Rivo du?'; partes de nihil pênes me ia debito remansit. Hujus guidage ad feudum, a capite pontis de rei testes sunt Johannes prior Sancte Turribus usque ad Sanctum Fructuosum, Marie de Casciano, Guillelmus Bernardi & dono terciam partem Ârnaido de Turrc abbas Sancti Jacobi , Stephanus de Po- & Raimundo Gauzberii per médium si- piano, archidiaconus Sancti Nazarii, Pe- militer ad feudum. Et nemo haboat licen- trus de sacrisia, Bernardiis de Aure- tiam conducendi ia camino iilo, prêter liaco canonicus, Raimui\dus de Nizacio vos ik me, quando mihi placebit ibi con- caaonicus, Poncius de Vibiaao, Dc.niai- ducere. Et est sciendum quod propter eus, Raimundus Guiraldi, clerici Sancti hoc doaum istius guiJagge, nos domiiii Nazarii, Guillelmus capellanus de Sancto castri de«Rivo & ego Arnaldus de Turrc Felicio, Petrus Raimundus de Causcio, 8c ego Raimundus Gauzberfi faciemus tibi Petrus Vayrati, Bernardus Bonifati, Petrus domino Rogerio hominium & servicium, Ermengaudi, Arnaldus Aurioli. Jussione quandocumque 8c qualecum(|ue acciperc Berengarii de Causcio 8c domini Bernardi volueritis, S: caminum supradictum ad ho- cpiscopi atque testiuni predictorum fncta norem S: utilitatem tuam custodicmus 8c fuit hec carta; dictante Bernardo de Cau- nianuteuebimus. Item omnibus sit maai- cionoiolo, Pontius de CUiiraco scripsit. festum quod nos omaes supradicti domiai de Rivo, propter caminum quem facis trans- ire per Rivum, faciemus albergam tibi do- mino Rogerio annuatim ad quiaquagiuia j„^ equitatores cum quinquaginta equis, c(ucs egregie 8c honorabiliter curabimus. Et si , ^ , . , , . , forte coatigerit ut camiaus supradictus a Injeodation des droits de guidage sur Rivo ;„ aii„„i locum mutetur, ego Roge- plusieiirs chemins du Narboniuiis' . rius albergam illam ulterius a vobis non peterem. Hujus rei suât testes Petrus ar- ANXO Christi lacaraationis M"c"LXX.''vi'', chidiaconus Carcassensis 8c Reddeasis, Ai- rege Lodovico régnante. Notum sit mericus de Rupeforti, Berengarius Luci, omnibus hoc audientibus, quod ego Roge- Pontius de Ventagione, Petrus Sigerii do rius vicecomes Bitterensis, per me 8c per Siaagiaco, Botctus de Earbairano, Rai- meos omaes, boaa fide 8c siae dolo, laudo, mundus Diel, Bernardus Bruneti, Arnaldus dono 8c concedo omnibus dominis de Rivo de Turre, Raimundus Gauzbcrti, Ber- 8c ceteris omnibus militibus 8c barrianis ip- nardus Hermeagaudi, Xabertus, Ugo de sius castri de Rivo, videlicet camiaum qui Duroforti, Geraldus de Villanova, Ugo dicitur Francigenar ab aqua ecclcsiae de Hermeagaudi, Pontius de Cabriaco. Ber- nardus notarius supradicti domini Ro- ' Dont, V. i6à, f°i34. g'-''i'i jussioac omnium supradic:oruin, VIH. 1 176 juillcl. An 1 176 323 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3:4 Éd.orig. t. m, col. 139. An I 1 76 '^ 110- VC.Il'jlC. scripsit hanc caitam in meiiso julii, feria qiiarta. 28. — XXIII Publication du testament d'Ermes- sinde, comtesse de Melgueil' . ANNO ab IncarnatioiieDomini mclxxvi, régnante Lodoyco Francorum rege, III nonas novenibris, in presentia domini R. de Arenis, sancte Romane ecclcsie dia- choni cardinalis tituli Sancte Marie in Via la(a, & domini A. Nemausensis episcopi, publicatum fuit testameutum seii ultiiiia voliintas Ermensinde comitisse Melgorii par depositiones testium jiiratorum, scili- cet Drachoneti, Willelnii de Sparrono, Isnardi de Mormoirono, Poncii Laiigerii, (atum Melgorii & omnia jura mea domino mco R. duci Narbone, comiti Tholose, niarchioni Provincie 8t filio ejus Rai- mundo relinquo & donc Domine matri mee duo milia solidorum in annos singu- los, quamdiu vixerit, relinquo, & M soli- dos pro anima mea, & rogo vos ut super hac re, cum expedierit, testimonium perhi- beatis. Et ut bec donatio, relictum seu ultima voluntas perpétue firma sit, juro tactis sacrosanctis Evangeliis me nunquam suprascriptam ultimam voluutatem seu do- nationem revocaturam. » — Facta fuit pu- blicatio ista in presentia Raimundi Bedo- cii, Gontardi Causiti, Guischardi, V/illelmi gramatici, Bertrandi Bedocii, Folcodii, Willelmi Mote, B. Afonis vicecomitis Ne- mausis, Guiraldi Imberti, Pétri de Berni- tio, Pétri Bertrandi, Bernardi episcopi, Bernardi de Paragio, Bertrandi Riperli, W. Bruni, Pétri Ugonis de Volubrica, W. Ugonis fratris ejus, R. Rascatii, Elisia- An 1 176 — ' Il I ; pecora & armenta pastorum & armeuta- nostris vel pedagiariis doncnt usaticum; riorum suonim, ita, &c. Datum Vauro VI imo plena supra his in ]!erpetuuni gau- nouas octobris, anno dominice Incarna- dcaiit liberlate. Dono praeterea & pro cionis ^'xiccxxii. Ego Johaiincs scripsi vice rcdemptione animae meae & parentum Raimundi de Lacu, caiiccllarii domini co- meoruin liberaliter concedo, ut milites & mitis Tolose. An I 2ZZ octobre. ' Chambre des comptes de Monipclli;r, séné- chaussée de Nîmes, tiires de Saint-GlIIcs, n. i3. ' [h 309, n. i7-5j copie authentique du trei- zième siècle.] 53i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 32. — XXVII Charte de l'empereur Frédéric I en faveur de l'église de Viviers'. KJ.orig. t. 111, C0I.141. tineutia ecclesiam, salva tamen impcriali justitia. Pretcrea statuimus lit prefata ci- vitas & ecclesia, de liberalitate camere nostre decorata, nullo unquam tempore aliqiicm, excepto suo pontifice, domiuum habeat & possessorem, prêter Ronianum regem vel iniperatoreni, & ut nuUa laicalis persona rege iuferior ad ipsius civitatis dominium aspiret vel erigatur, in perpe- tuiim imperiali edicto iiiterdicimus; 110- 1N nomine saiicte & individue Trinita- tis. Fridericus [divina favonte clenieii- tiaj Romauorum imperator augustus. Ad lumus eiiiiii in clericorum cervicibus se- gloriam temporalis regiii & eterne vite cularem doniinari potestatem. Ad hec ut meritum nobis proficere non dubitamus, prefata civitas cum universis habitatio- si justas prelatorum petitiones circa eccle- nibus suis securiori pacis quiète seniper floreat & gandeat, ipsum episcopum 8f oninem clerum & cunctos cives ejus majo- res cum minoribus, ac oninia que tam ecclesiastice quam seculares ejus persone siarum nécessitâtes sic attendamus, ut ea- rum justitias augendo, defensando pro- moveanuis & confirmenius. Noverit ergo Christi & imperii fidelium presens & fu- tura etas, qualiter fidelis & dilectus noster possident infra civitatem aut extra, in nos- Nicolaus, Vivariensis ecclesie venerabilis tre protectionis patrocinium suscipimus, cpiscopus, honorabiles legatos suos ad imperiali nostre aulhoritatis edicto sta- presentiam nostram transmisit, monens tuentes & iirmiter precipientes, ne quis serenitatem nostram per eos ac petens, ut de cetero prefate civitatis homines siipe- gratiam illam, qua Vivariensem ecclesiam riores seu inferiores, sive sint clerici vel tempore predecessoris sui béate memorie laici, audeat uUa violentia in personis aut Raimundi in nostram tuitioueni accepera- rcbus ipsaruni perturbare vel indigna mo- mus, recentioris privilegii munere revo- lestia gravare. Si quis autem temerario caremus', & jura que ab antecessoribus nostris, regibus scilicet & imperatoribus, eadem ecclesia libéra traditione & scrip- torum attestatione posséderai, ei confir- motu huic nostre institution! & mandate contraire presumpserit, pena C librarum auri sit condemnatus, quarum niedietas fisco nostro inferatur, residua episcopo maremus. Nos igitur prefatam ecclesiam Vivariensi & sue ecclesie persolvatur. TJt soli impcrio pertinere cognoscentes, ideo- autem hec nostra donatio & confirmatio & que rationabilibus jamdicti pontiiicis pre- patrocinii clementia episcopo, ecclesie 8c cibus bénigne acquiesçantes, dedimus, civitati Vivariensi rata deinceps & incon- concessimus & presenti privilégie pre- vulsa permaneat, presentem privilegii pa- dicte confirmavimus ecclesie omnia jura, ginam fecimus inde censcribi & aurea buUa privilégia & universa regalia cunctasque de nostre majestatis sigillé insigniri. Tes- possessiones, que vel quas ipsa ex antiqua tes etiam de multis aliquos placuit anno- vel moderna liberalitate regum vel impe- tari : Velricus patriarcha Aquileie, Vive- ratorum, munificentia principum, oblatio- mannus Magdeburgensis archiepiscopus, nibus fidelium, juste & rationabiliter hac- Arnoldus Treverensis archiepiscopus, Her- tenus tenuit & possedit. De quibus etiam manus Bambirgensis episcepus, Luipol- quedam propriis duximus exprimenda voca- dus dux Austrie, Theodericus marchio de bulis, scilicet monetam, pedaticum, utram- Saxonia, Cunradus filius marchionis de que stratam telluris videlicet & Rodani, Monteferrato, Henricus Uverrio (sic) mar- & quecumque alla regalia ad eandem per- chio, Florentins comes Holiandie, Henri- cus cernes de Dietsa, Cunradus de Bo- , n 1 . c u j \r- ■ „ - TA • kesber, Henricus marscalcus, Cunradus ' Bnliize, portefeuille de Viviers, n. 7. [Avijour- ir , d'hui Armoire, v. ,9, f" 66.] pincerna, Vualterus dapifer & alii quam- ' Sic dans la copie; il faut probablement corri- plures. ger rcnovaremus. [A. M.] Signum domni Friderici Romanorura An 1178 An iiyS 333 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 334 An 1178 deciniariim ipsius Argcntiae in fcuduni Si doniiiiiuni casfri qui dicitur Mornas & do- miniiini castri Montisdracoiiis. De omnibus suprascriptis, tain de antiquo feudo qiiam de novo, iuvestiet suprascriptum comitem archiepiscopus, s\ib ea lege ut conies praes- criptus & haercdes ejus archiepiscopo & successoribus ejus homagium facere & fide- litatem jurare & servare teneantur, & ut apud castellum Cucuraiii, xvii kalendas honiiiies subjectos jjiridictioni suae, tam mensis aprilis, in Dei nomine féliciter iu Argentia quani per totani terram quae amen. infra termines episcopatus ad dominatio- Frédér'ic II, empereur & roi de Sicile, par nem ejus pertinet, décimas intégras in om- un diplôme de même teneur donné à Bâle, nibus quae natura vel cultura pervenerint iiiipcratoris invictissimi. (Hic habetur mo- nogramma.) Ego Godefridus cancellarius, vice Phi- lipi Coloniensis archiepiscopi & Italie ar- chicancellarii , recognovi. Acta sunt hec anuo Domini M"CLXXVn, indictione X, régnante domino Friderico Romanorum impcratore gloriosissimo, auno regni ejus xx"V''& imperii xx° m. Datum in Itnlia le 9 des calendes de décembre de l'an 1214, indiction III, confirma ce privilège de son aieul Frédéric I, en faveur de Brunon, éve- que de Viviers, à la prière de Desiderius, dare & persolvere compellaf, & de omni- bus suprascriptis cornes habeat quartam partem pro obsequio & fidelitate & exe- cutione & coactione hujusmodi, sicut su- év'eque de Die, frère de ce prélat, qui l'étoit perius scriptum est. Insupcr débet supra allé trouver pour cela. Parmi les témoins sont : Videric, archevêque de Trêves, Amé- dée, archevêque de Besançon, Conrad, évêque de Strasbourg, Valérius, évêque élu de Bâle, Gaufrid, évêque de Saint-Paul-trois-Châ- teaux, Otton, duc de Méranie, le comte Ro- dolphe de Hanspach, &c.; Conrad, évêque de Spire, &c. [Armoires, v. 19, f" 70.] 33. — XXVIII scriptus cornes omnia, quaecumque quae- libet personne rusticanae vel niilitares in bosco comitali tenent, archiepiscopo res- tituerc, & sic ab omnibus vel emendo vel alio modo acquirere, ut dominus ar- chiepiscopus libère in dominicatura sua habere valcat & tcnere. Et si quid vero extra boscum comitalem R. de Maillac per comitem habuit, ita archiepiscopo conce- dit, ut haeredes suprascripti Raimundi ab archiepiscopo habeant & cum eo conve- niant, ut ejus curiam sequantur. Praete- rca ad commonitionem archiepiscopi débet suprascripfus cornes, tam in pace quam in , 1 T, , suprascnptus cornes, tam in pace quam in Hommage du comte de Toulouse à g,,^^^^^ suprascripta duo castella, scilicet l'archevêque d'Arles pour Bcau- caire NodominicelncarnationisMCi.xxvni, mcnse augusti, professus fuit 8c rccog- caslrum de Mornas & castruin Montisdra- conis, archiepiscopo, salvo famen jure feudi, reddere & sub examine archiepi- scopi stare justitiae, si de suprascriptis castellis facta fuerit querela. Praeterca novit dominus R. Tolosanus comes se ha- specialiter promittit comes , quod quid bere in feudum ab archiepiscopo & ec- closia Arelateiisi castrum de Bellicadro & totam Argentiam ac omnia castra & villas & munitiones, (|uae in Argentia siint ho- dierna die vel in futurum construerenfur, ab ipso loco qui dicitur Galdum usqiie nd locum ubi fuit colomna quae dicebatur S. Stephani, subtus locum qui dicitur Pe- lamonacbum. Insuper donabit suprascripto coniiti archiepiscopus quartam [partemj quid archiepiscopus habet in ecclesiis vel terriloriis ecclesiarum totius Argentiae, sibi fîdeliter secundum Deum defendet. Praeterca donat comes archiepiscopus' de paludibus sivo patuis Argentiae duobus aralris. Feudum suprascriptum comes in extraneam personam transferre non débet & dominium archiepiscopi pêne Arelaten- sem ccclesiam, nullo niediante, perpétue remanere débet. Comes etiam débet pos- An 1 178 Cartulairc roug* i» l'archtYccbé d'ArUs. ■ Sic dont le ttxtt de dom V,iiss«t«, [\, MJ An 1178 335 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 336 dcfendere. i;i orig. i. m, col. i ^^>. An 1179 3 S avril sessionem feudi, qiiod dicitiir Dccauuie, & specialitcr contra ipsuni vicccomitem archiepiscopo restituere, & illiini quibus Neniausenseni , tam de iiistanti giieiia nunc videtur possidere, ad examen epi- quani de oniiiibus que inter vos exorte scopi transmittat. Similiter possessionem fiiciiiU. Promitùiiuis ctiam quod de ins- ferranim nenioris coniitalis, ([uae coli pos- tanti guerra nos très invicem vobis coad- siint, incontinenti archiepiscopo restituere jutores cxistanuis in omnibus, &c rcniota débet & archiepiscopo ab omni molestia omni fraude &: dolo, ita quod nullus nos- trum abstjue aliis aliorunive consensu & absque vestro cum vicecomita treugam vel pacem habeat vel faciat, firmet sive cons- tituât. — Ob hoc igitur ego R. dux, cornes & marchio, recipio vos très in fide Dei & niea & specialiter proniitio, quod absc[ue vobis vestroque consensu cum vicecomite treugam vel pacem nullo modo faciam, & . fidelitcr vos & successores vestros, per me & successores meos, contra viceconiitem manutencbo & defendani in omnibus. Spe- cialiter etiam promitto tibi P. de Bernicio, quod quicquid in ipso castro de Bernicio NNO doniinice Licarnat. l\l"c"l,XK"VIIir vicecomes in dominicalura sua habebat & quarto kalendas madii, régnante Lo- possidebat, vel per se vel per alios habere 34. XXIX vel possidere videbatur, totum tibi dabo in feudum, & nunc etiam in presenti dono atcjue concedo, excepto feudo filiorum quondam P. Rainoardi, veruniptameii cum eis pacem habere non debeo, donec totum ffudum & omnia que de vicecomite habe- bant & tenebant a me in feudum accipiaiit Ligue entre Raimond V, comte de Toulouse, Raimond, seigneur d'U- •^ès , Pons-Gaucelm , seigneur de Lunel, i-c. contre le vicomte de Nimes ' . A doyco rege Francorum. Ego Raiiiuindus de Usetico, ego Pontius Galcelmiis, ego Petriis de Bernicio, nos très jîariier pro- mittimus accepturos in feudum & accipi- mus totum honorem, <-[uem habenius & possidemus in vicecomitatu Nemausensi, per no- & per successores nostros a le R. comité Tholose, duce Narbonc, niarchione & per me teneant & possideant; sub eadem Provincie & successoribus fuis imperpe- lege excipio feudum Guiraldi de Bernicio. tuum : scilicet quicquid ego R. de Usetico Omnia, sicut superius scripta sunt, nos habeo in ipso Castro de Armasanicis Si iii très supradicti inter nos servaturos & tibi- territorio vel mandaniento & pertinenciis domino nostro R. comiti suprascripto si- cjus, vel habere vel possidere videor vel militer servaturos per stipulacionem pro- liomo vel femina per me tenet & possidet. mittimus & tactis sacrosantis Euvangeliis Et quicquid ego Poncius Galcelmus habeo juramus.Et ego itidem R. cornes jamdictus & possideo in ipso Castro de Calvicione & vobis omnia, sicut Superius scripta sunt, territorio vel mandamento, &c. Et ego servaturum per stipulacionem promitto & itidem Pctrus de Bernicio quicquid habeo tactis sacrosantis Euvangeliis juro. Specia- in ipso castello de Bernicio, &c. Propter liter etiam concedo tibi P. de Bernicio honorem seu posscssiones suprascriptas, ipsum castrum de Pulcrovicino reficere, ita debemus nos & successores nostri vobis & tanien ut a me in feudum haboas, & ipsum S;icccssoril)US vcstris fidelitatem jurare & castrum michi jures. Sciendum preterea hominium facere, & vos 2i successores ves- est quod omnes suprascripte convenciones tros in guerris & placitis iideliter, omni per successionem & successores ex utra- fraude remota,. de ipsis castellis ad como- que parle renovari & sacramento firmari nicionem vestram, quam nobis feceritis debent. Acta & jurata fuerunt supradicta per vos vel per legatos vestros, adjuvarej omnia, anno & mcnse ([uo supra, in pre- sencia domini A. Nemausensis episcopi, 'Trésor des ch.utesj To.iloiise, sac 7, n. 9. R. Uticensis episcopi, Adalardi de iMamo- [J. 3i4) original.] lena, Bertrandi de Mesoaga, Raimundi de An I 179 An "79 337 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 338 An I 179 17 octo- bre. Caslnr, Anialrici de Beniicio, Bertrandi de Sancio Justo, Beniardl de Nodeto, Rai- nunidi de Maiiso, Guillelmi Niote, Ber- trandi Riperti, Fulcodii, Gausiti Guis- cardi, Raimuiidi Bocardi, Pétri Guersi, Radulfi causidici & caiicellarii, & Ber- mundi domini Tiiolosani comitis nofarii. Inféodat'ions de droits de guidage 6* de leude par le vicomte de Bé- ■j^iers. I. tN' Dci nomine. Aiino Incanialionis 1 ejusdem M"C"i.xxix", rege Lodoico régnante, xvi" kalendas novenibris. No- tiim sit omnibus hoc nudientibus, cjuod ego dominiis Rogerius, Biterris vicecomes, per me & per omnes meos successores, bono antmo & spontanea voluntate dono, laudo atqiie concedo tibi Berengario de Podiosorigario tuisqiie successoribus, vi- delicet ut in ledda camini de Sancto Ty- berio usque ad Marcellianum in omnibus illis bestiis & iliis rcbus, quil.us Guillclmus Arnaldi accipit leddam, tu & tui accipias très medallas Melgorieiises in unaquaciue, Sicut scriplum est, ego Rogerius jamdictus, per me & per omnes meos successores, dono, laudo atque concetlo tilii prescripto Berengario de Podiosorigario Juisque suc- ccssori!)us ad honorabile feudum, ad om- nes honores in p?rpetu\im. Et est notan- dum quod ego Berengarius jamdictus de Podiosorigario omnesque mei successores fnci?mus hominium atque servicium tibi domino Rogerio tuisque successoribus proptcr isiud janulictum feudum nunc & semper. Hoc fuit factum in presencia ve- ncrabilis domini Ildefonsi, Dei gratia régis Aragonum, comitis Earchinone, marchio- nis Provincie, & domine Hermcngardis Narbone & comitis Pctri, qui precepto ' Dont, vol. 168, C 20J i". CoIIaiioii'-c sur le tsxte donné par M. Cerm.Tin, IJistoire ([uod ego Rogerius, vicecomes Bi- daverint per se aut per nuncios suos vel terrensis & Carcassensis, douo tibi do- per nuncium suum, sine omni inganno mino Raimundo Berengarii, illustri comiti comitis & suorum. Et cum supradictis cas- Provincie, castrum meum de Bruscha & tris & terminis & hcminibus & feminis castrum meum del Pont, dono tibi etiam illorum adjuvet Rogerius & faciat valen- castrura meum de Mura'^on. Hec igitur tiam comiti & ejus successoribus per bo- tria castra prenominata cum omnibus per- nam & rectam fidem sine inganno. Prop- tinentiis suis ubicumque & terminis suis, ter quod etiam fecit Rogerius hominium dono & concedo & in presentiaruni trado domino comiti, & accepit & habet per gratuita voluntate & animo, tibi domino manum ejus predicta castra ad fevum & Raimundo Berengarii, comiti Provincie servitium & fidelitatem comitis & succes- supradicto, & successoribus tuis, qui per sorum ejus, eorum videlicet, qui domini comitem Barchinone tenuerint comitatum fiierint de Roderge & Amillavo. Sciendum Amiliavi, ut melius habeo aut habere de- vero est quod si senioratus Provincie vel beo aliqua ratione vel modo, per secula Amilliavi ad aliam personam quam ad do- cuncta, per vestrum proprium alodium & minum Barchinone aliquando convolaret, frauchum. Sciendum vero est, quod si pre- non teneretur nec attenderet Rogerius dictus Provinciae comitatus & de Amiliavo vel ejus successores de predictis castris & convenientiis , nisi domino Barchinone tantummodo. Actum est hoc apud Carcas- sonam, mense novenibri, anno Domini MCLXXIX. S. Rogerii vicecomitis Biter- rensis. S. Guilhelmi de Sancto Paulo. S. Raimundi de Villamulorum. S. Pétri Rai- mundi de Altopullo. S. Bernardi Alionis. S. Bernardi de Sexaco. S. Arnaldi de Vil- lamulorum. Ego Guillermiis de Baffia no- tarius domini régis scripsi hanc cartam. ad aliam personam quam ad dominum Bar- chinone quoquo modo transftrretur, pre- dicta tria castra extunc laudo & concedo absolute domino Barciiinone. Actum est hoc apud Carcassonam , anno Domini MCt.XXlX, mense novembri. S. Rogerii vicecomitis Biterrensis & Carcassensis. S. Arnaldi de Villamulorum. S. Raimundi de Villamulorum. S. Bernardi Alionis. S. Bertrandi de Saxaco. S. Pétri de Alto- pullo. S. Guilhelmi de Sancto Paulo. S. Pé- tri Vassalli. Ego Raymundus de Corlada sub jussu Guilhelmi de Baffia notarii do- mini régis scripsi hanc cartam. II. Hec est convenientia facta inter dominum Raimundum illustrem comitem Provinciae & Rogerium nobilem vicecomi- An '■79 ' Château de Foix, cartiilaire, caisse iS. [Doat, V. 168, {" 205 & 209.] 041 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3r- ÉJ.ori);. t. III, col. 1.0- An I 179 l;ove:Tl- bic 37. — XXXI 'Sentence de l'archevêque de Narbonne contre les hérétiques' . PDei gratia Narboiiae archiepiscopus, • venerabilibus in Chrisfo fratribus suffraganeis episcopis & omnibus abbati- bus & ecclesiarum rectoribus per Narbo- nensem provinciam constitiitis, ciim gratia Dei salutem. Quanta iniquitate tota fere provincia nostra sit repleta, & quoniodo caritas Dei in principibus & aliis coliabi- taiitibus ibidem refrigescat, & quantum haereticorum rabies & extranearum gen- tium pernitiosus occursus & comprovin- cialium impietas, peccatis nostris exigea- tibus, quotidie in immensum excrescat, discretionem vestram ignorare non credi- mus. Inde est quod tantam iniquitatem & taiitum impietatis cumulum penitus eva- ciiare volantes, opponentes nos muruni pro domo, & singulariter auctoritate domini papae & sacri concilii & de concilio quo- rundam ex vestris, in virtute obedientiae vobis praecipiendo mandamus, quatenus hereticos 8c eorum f'aiitores & deffen- sores, Bravantiones, Aragonenses, Cota- reilos, Bascules & seivientes extraneos Se Jatroiies clam vel publice aliéna bona impedientes, & alios principes & casfel- lanos ac milites vel alios quoslibet, qui éos de cetero conduxerint vel tenueriiit vel foverint, & eos qui ab eis aliquid eme- riiit vel aliquid eis vendiderint vel quo- quo modo cum eis contraxerint, vel in cibo vel in potu vel in alio modo eis communicaverint vel dona, vel relicta vel deposita ab eis acceperint, & R. comi- tem nobilem virum & R. vicecomitem Bi- terrensem & B. vicecomitem Nemausen- sem & Lupatum & R. de Terrazona & Navarros & alias gentes conductitias ex- traneas, & omnes qui publice vel clam in mari vel in stagno vel in quibuslibet aliis aquis vel in terra, in stratis publicis vel alibi rapientes, extinctis candelis & pul- ' Arcbircs de la cathédrale de Narbonne, fatis canipanis, pubiico cxcomnniiiicetis singulis dominicis diebus & in praecipuis solemnitatibus, & terras eorum interdicto subponatis, & in episcopatibus vestris di- vina prohibeatis officia celebrari, praeter baptisma & poenitentias ; sacerdotibus tamen & diaconibus ministeria sua extra ecclesiam, suppressa voce, dicere non ne- gligentibus; & morientibus viaticum dene- getur sepulturaque generaliter praedictis omnibus interdictis, praeter monachis, ca- nonicis aliisque religiosis viris Si omnibus clericis honeste conversantibus, peregri- nis, leprosis, & omnibus saeculo renun- tiantibus, Relaxatos autem se noverint a debito iidelitatis seu hominii ac totius obsequii & debiti vel pacti, quandiu in tanta iniquitate permanserint, quicunque praedictis malefactoribus seu conductori- bus vel domptoribus vel fautoribus vel quoquomodo cum eis contrahentibus vel eis commuiiicantibus, aliquo pacto teneii- tur adnexi. Principibus autem cunctisque fidelibus, ex praecepto domini papae & sancti concilii ik nostro, in remissionem peccatorum suorum injungite, ut tantis cladibus se viriliter opponant, & contra praedicfos malefactores cliristianum popu- luni ariiiiG tucantur, confiscenturque bona eorum, & liberum sit principibus hujus- modi pestilentes homines subjicere servi- tuti. Dominus autem papa, de misericordia Dei & beatorum apostolorum Pétri & Pauli, confessis fidelibus christianis, qui contra eos arma susceperint & ad episco- porum sive aliorum praelatorum consi- lium ad eos decreverint expugiiandoî, biennium de injuncfa poenitentia relaxât, aut si longiorem viam ibi habuerint, arbi- trio episcoporum, quibus hujus rei cura injuncta fuerit, comittit, ut ad eorum ar- bitrium secundum modum laboris major" ejus indulgentia tribuatur. Qui autem in- juncta poenitentia ibi decesserint, & pec- catorum indulgentiam & fructum merce- dis aeternae se non dubitent habituros. Intérim vero eos qui ardore fidei ad ex- pugnandos eos laborem istum assumpse- rint, sicut eos qui sepulchrum Domini vi- sitant, sub Ecclesiae defensione recipit, 8c ab universis inquietationibus, tam in rébus quam in personis, statuic manere securoSf An "79 Ëd.oriî!. t. m: col. 14'J, ~; — 3.i3 PilEUVES DE L'HISTOIRE DE LAKGUEDOC. 844 ~~ An ' T^ An Si vero iiilerim quisqiiam cos iiiolestare tniidiu sint exconinumicad, douce aposto- '' praesumpserit, per episcopuni loci excom- lico coiispectui se repraesentent cum lit- muuicatioiiis seutentia precipit illiim fe- teris stii episcopi, de tanto excessu satis- riri, & tandiii sentcntia ab omnibus obser- facturi, vari, donec & ablata reddantur & de illatis damnis congrue satisfiat. Si quis — — — — contra inlerdictum vestruni ac nostruni ausu sacrilego sepelire vel divina officia on vyyit celebrare praesumpserit, tandiu exconinni- nicationis sententia teneatur obstrictus, donec de tanio sacrilegio vel excessu cum Accord entre le comte de Toulouse litteris sui episcopi apostolico coiispectui 6" l'ahhé d' Anrillac\ satisfaciurus se rcpraesentet. Praetorea praecipiendo constituimus, ut altaria iii tn nomine sancto & individuc Trinifatis, vestris episcopatibus omnino nudentur, 1 amen. Nos R. Dei gratia cornes TIio- cruces ante altaria deponantur, tandiu lose, notum facimus universis tam pre- donec a tam nefario opère désistant & sentibus quam futuris présentes litteras jurent se deinceps pracf'atos malefactorcs inspecturis, quod presens privilegium pre- non ducturos, neque cum eis coutracluros decessoris nosfri R., Dei gratia ducis lij.orig. neque communicaturos; nec enim potest Narbone, marchionis Provincic , Faisile côi. i^ô. mater Ecclesia laetari, quandiu filii cjus comitisse filii, prout mclius iiiferius er,t tôt & tantis angustiis & tribulationibus subscribtum, duximus innovandum, quoJ sint expositi. Caeterum excommunicatio- incipit in hune modum. nis, interdieti ae sepulturao sententiani, Notum sit omnibus banc cartam legen- a monachis, canonicis, Templariis, Hospi- tibus vel audientibus, quod talis conve- talariis & aliis religiosis, reniota appella- nientia facta fuit inter dominum Rai- tioiie & privilegiorum obtentu, sicut in mundum comitem Tholose, filium Faisite otiutrc, decreto sacri concilii continetur, ecclcsiis comitisse, & dominum Petrum Aurclia- transgredientium intérim intcrdictis & in cer.sem abbatcm. — Ego Raimundus, Dei quibus fuerint conimorati, firmiter obscr- gratia dux Narbone, cornes Tholose, mar- vari praecipimus. Si quis autem sacerdos chio Provincie, Faisite comitisse filius, vel diaconus vel eujuslibet ordinis banc bona fide & omni dolo & calliditate cx- concilii & nostram eonstitutionem scicn- plosa, per nos S{ per successores nostros, ■ ter observare contenipserit, sciât se es:a te Petrum Aureliaeensem abbatem & sue- suspensum & excommunicatum & nb ce- cessores fuos, & per te monasterium Au- clesiarum benefieio alienum, donec d3 reliacense & omnia ad idem monasterium tanta rebellione & inobedientia cum lit- pertinentia sub protectione & defentione teris sui episcopi apostolico conspectui nostra recipimus, ita quod de omnibus satisfacturum se repraesentaverit. Praete- vestris guerris & negociis contra omnes rea sciendum, quod in eadem sententia ex. homines janidictum monasterium proposse communicationis ponimus illos, qui nova nostro viriliter defcndemus & manutene- pedatica exigunt & exigi faciunt, & cis- bimus sicut jam dudum, cum guerra esset dem communicantes. Et si aliquis contra d'Arpaio & de Aureliaco, in generali capi- interdictum cpiscoporum fuerit sepultus, tu!o sub nostra vos recepimus protectione. ■ vel a laicis vel a Templariis vel ab Hos- Et specialiler autem de guerra quam in pitalariis vel quibuslibet clericis vel aliis presentiarum cum burgensibus Aurelia- religiosis, tandiu tota parrochia mancat censibus habetis, propriis nostris expensis, interdicla & nulla celebrentur divinn, quousque guerra ista ad honorem Dei & praeter baptisnuim & poenitentias, quoad usque corpus humatum de sepultura ex- -Trésor des chn.tesj Toulouse, snc 5, n. 11. frahatur & extra locum sacrum ponatur, [j. 309, vUimus original scellé sur lacs de soie 8i illi qui sepelierunt vel sepeliri fccerunt rouge en cire verte.] An 1 80 An 1180 345 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 346 vestri & nostri fiiiiatur, pio posse nostio viriliter vos maiiiiteiiebimus, adjuvabimus & defeiidemus. Et si iterum iterunique guerra ista niota fuerit, nihilomiiuis eodein pacto vos manutenebimus. — Et ego Petriis Aureliacensis abbas , de comiini consilio fratruni nostrorum, ut bona fide & soUi- citius nos protegatis & defendatis, nos & nionasterium & omiiia ei pertinentia, & de guerra ista, quani in presenti cum burgensibus nostris habemus, expensis vestris nos nianuteneatis, doiiamus vobis domino nostro R., coniili Tholose, Faisite coniitisse fiiio, & successoribiis vestris, in perpetuum & irevocabiliter, C]uict|uid ha- bemus vel habere debemus in villa de To- tnaco & in honore & tenemento ipsius ville, exceptis decimis, primitiis, oblatio- nibus & sepulturis. Eodeni pacto donamus vobis & vestris furnuni quod habemus in Castro de Puhcelse, & censum omnium domorum quem habemus in dicto Castro. ~- Acta sunt hcc anno dominice Incarna- tionis M" C LX.xx."', prima die octobris juxta castrum do Cabdenaco, videniibus & audientibus do!jiiio Ugone Ruthenensi episcopo, &'Hugone Ruthenensi comité, Si Guiraudo abbate Conchensï, & Wil- lelmo abbate Nantensi, Imberto de C.idola, Rainerio de Malavilla, Amelio de Vallcve- t'oria, Poncio de Sancto Privato, Beniardo c'Arpajone, Gaucelino Aureliacensi ospi- talario, Girberlo de Bosco elemosiiiario, D. de Maurzo priore de Cabdenaco, B. priore de Pomario, Fiotardo de Belcastell, ^'. de Mirabello, Ademario de Brozinaco Ruthenensi canonico, Yzarno Sancti Au- tonini vicecomite, Stephano de Beneven, Ricardo fratre Ruthenensis comitis, W. de p.areria, Ademaro de Cabdenaco, Bertrando ('e Balaguir, & ego Petrus Sevcncrius, tuno t'niporis domini R, comitis scribtor, ab utraque parte mandatus hanc carlam sigillo nieo sigiiavi. Et ego G, Conchensis abbas hanc cartam sigillo meo signavi. Eodem niodo & eodem pacto & in eodem dono, in presentia istorum testium, ego P. Au- reliacensis abbas donamus vobis domino nostro R. comiti quicquid in omnibus do- mibus de Puhcelse jure dominii debemus habere. Nos vcro dictas R. Dci gratin conies Tholose, jura & liberlatcs sancfe niatiis Ecclesie voleutes & cupientes, aimuenîe Domino, observarc, 8c jura, obnoxiclates seu defensiones, in quibus predecessores nosiri monasterio Aureliacensi tenebantur, gratis & spontanea voluntate, bona fide Se sine dolo recognoscentes, tam per nos quani per successores nostros, omnia su- pradicta vobis, Bertraude abbas, successo- ribusque vestris & conventui monasterii Sancti Geraldi Aureliacensis, promitentes ctiam vobis & succes.oribus vestris, quod de guerra ista, quam modo de novo bur- genses & universitas Aureliacensis, Dei timoré postposito, contra fidelitatem & sacramentum proprium temere venientes, contra vos & monasterium vestrum pro- ditionaliter nioverunt, & castrum Sancti Stephani monasterii Beali Geraldi Aure- liacensis, quod ad Romanam ecclesiam nullo mcdio noscitur pcrtinere, funditus diruerunt, quod plenarie sicut intellcxi- mus sunt conlessi, & alla danipna quam- plurima seu injurias vobis & vestris & monasterio Aureliacensi irrogarunt, vos & omnes vcstros contra ipsos & omnes suos valilores seu coadjutores, quicumque sint, nos & omnes amici nosiri, auxiliante di- viua gratia, pro posse n:stro & in nostris expensis adjuvabimus, manutenebimus & dtfendemus viriliter & potenter, quous- que guerra ista ad honorem Jesu Christi & universalis sancte Ecclesie ferminetur, & nobis & vobis monasterioque vestro cé- dât ad laudem, vicloriam, commodum & honorem. Et si iterum contra vos guerra ista mota ("uerit ab ipsis vel ab aliquibus no.niine ipsorum , nichilominus eodem pacto vos & successores vestros manutene- bimus. — Nos vero dictus B. abbas Aure- liacensis, vobis & successoribus vestris, prout superius est dictum, omnia supra- dicta confirmanuis. — Acta sunt hec Tho- lose, anno Domini m° cc" xxx° tertio, mense maio, videntibus & audientibus do- mino P. Dei gratia Ruthenensi episcopo, & domino D. Dei gratia Albiensi episcopo, B. abbate de Jocono,B. decano Rairiacensi, P. prioie de Cabdenaco, B. archidiacono Ruthenensi, A. archipresbitero Amilia- vensi, Bertrando nobili viro comité, Poncio de Villanova, W" de Bareria, Berçngario An Kd.oria. t. 111.'' col. i3i. An 347 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 348 An 1180 avril. CentuUi canoiiico Rutheiiensi. Et ad ma- jorem hujus rei scu iuovationis sive pacti, nos R. Dei gratia cornes Tholose, & B. niiseratioiie div'ina Aureliacensis ecclesie dictas abbas, & nos P. & D., Dei gratia Ruthenensis & Albiensis episcopi, firmita- tem in perpetuo couservandam, sigilloriini nostroruni munimine presens privilcgiuni seu presentem cartam digauiii duxinuis ro- borandam. 89. Promesse de Roger II, vicomte de Bé-^iers, à Vévêque de cette vïlle\ ANNO Nativitatis Christi M" c" l,xx\°, mense aprilis, primo anno régnante rege Philippe. Ego Rogerius viceconies Biterrensis promitto & concedo per me & haeredes meos, bonafide & sine dolo, cum hac carta tibi domino Bernardo Biterrensi episcopo & successoribus tuis, quod luiin- quam amodo aliquid faciemus de cnitis vol de tabellionatu Biterris, nisi vobiscuiii si- mili, nec ipsum tabellionatum praebebi- nuis alicui nisi voluntate vestra, & quod hoc inde factiim fiiei'it nos & vos iusimul faciamus, & hoc me firmiter tenere & ob- servare in manu tua promitto. Hujus rei sunt testes Bernardus de Narbona, canie- rarius Sancti Nazarii, Petrus Carbonclli canonicus, Gaufridus de Massilia caiioni- cus, Raimundus de Saviniaco canonicus, Bernardus cappellanus episcopi, Pontius Rainardus cappellanus castri Sancti Na- zarii, Guillelmus Guitardus levita hebdo- madarius Sancti Nazarii, Petrus de Sancto Michaele vicarius Carcassonac, Magria- nus, Raimundus Lonibardi Carcassonac, Bernardus Capud Mallei, David judeus, Johannes medicus, Peirota frenarius, Pon- tius Ouberti, Guillelmus de Vedacio, Deo- datus de Aureliaco, Bernardus de Sancto Juliano. Jussu doniini Rogerii & testiuni praedictorum Bernardus Cota scripsit ik ' Archives de l'évéché de Béziersj orlginiil. — [Doat, V. 61, f" 270-] causa majoris auctoritatis hanc cartam si- gillo ipsius domini Rogerii sigillavit. 40, — XXXIII Extrait de diverses chartes. An 1180 I. tN' nomine Domini. Anno Nativitatis 1 ejusdem M° C LXXX°, mense aprilis, primo anno régnante rege Philippo. Ego Rogerius vicecomes Biterris contiteor & recognosco me & dominuip Biterrensem episcopuni dédisse & tradidisse, quando recuperavimus villam Biterris post prodi- tioiiem !k mortem domini patris niei, tibi Bernardo Cota in omni vita tua, omnes cartas & totum tabellionatum villae Biter- ris, & coiifiteor me similiter tibi dédisse totum tabellionatum curiac meae & sigil- latuii] meum Biterris intègre. Quod de dono similiter patris mei habueras, postea vero pravis & iniquis suggestionibus pra- vorum & iniquorum hominum abstuli ea tibi injuste & non culpa tui. Quapropter c(uia de jure tuo esse scio & recognosco, & scio me in hoc peccasse & maie egisse, bona fide & sine dolo cum hac carta reddo, concedo & iterum dono per me & per hae- redes meos, consilio & voluntate ipsius domini praedicti episcopi, tibi ipsi Ber- nardo Cota in omni vita tua omnes cartas praedictas & totum tabellionatum villae Biterris & curiae meae intègre & sigillum meum, sicut melius habuisti & tenuisti,ita quod nuUus habeat liccntiam faciendi vel scribendi cartas infra villam Bitterris vel ejus terininia, nisi tu & scriptor vel scrip- tores tui, quem vel quos ibi loco fui po- sueris, quos ibi ponendi licentiam habeas. Et si forte aliquis amodo vel contra prohi- bitum luum infra villam Bitterris vel ejus teniiinia cartas facere vel scribere temera- rio ausu praesumpserit, de illo tibi plenani justiciam & satisfactionem fieri faciam, & cartis quas ille fecerit non credatur, sed ut falsae & mendaces habeautur. lUud vero ' Archives de l'évéché de Béziers, copie ancienne. — [Doat, V. 61, f" 274.] Ed.oriff. t. m, col. i5i. An 1180 avril. An 1180 349 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANtîUEDOC. 35o dor.iim illicitum & injustum, qiiod iuJe Bernardo de Caucioniolo feci, quia non débet stare, omnino aboleo & deleo & irri- tiim facio. Item promitto quod praedictas cartas & tabellionatum & sigillum nieum faciam te habere intègre & quiète, quam- diu vixeris, val illuni vel illos, quem vel quos ibi loco tui posueris, & ab omni per- sona contradicente vel aniparante def'en- dam vobis. Et promitto iterum quod contra hoc non veniam nec venire faciam nec in alic[uo infringam nec te inde decipiam nec de caetero te inde inquietabo, instinctu vel suggestione alicujus vel aliqua occasione, nec aliquis homo vel femina arte vel in- génie meo, Eed hoc totum sicut suprascrip- tum est & melius dici vel intelligi ad tuuni commodum vel noticiam potest, tenebo firmiter & observabo. Sic Deus me adjuvet & sancta haec ejus Evangelia. Et haeredes meos seu bajulos & vicarios Bitterris hoc idem firmiter tenere & observare institiio. infringam, nec aliquis homo vel femina arte vel ingenio meo, sed ut hoc totum per me & per omnes successores meos fir- miter habeatur & teneatur, promitto & de hoc toto accipio te in Dei fide & mea. Et est sciendum quod propter hoc dabis mihi & successoribus meis singulis annis ad Natale Domini pro usatico quinque li- bras piperis. — Praeterea ut haec omnia supradicta tibi Bernardo Cota a nobis vel successoribus nostris firmius habeantur & teneantur & quod de caetero rumpi non possint, ego Bernardus Eiterrensis episco- pus & ego Rogerius, nos duo simul, causa etiam majoris authoritatis & ad perennem rei memoriam banc cartam sigillis nostris firmavimus atque munivimus. Haec fue- runt facta apud Bitterrim, in domo prae- dicti episcopi, in praesentia Bernardi de Narbona camerarii ecclesiae Sancti Nasa- rii, Pétri Carbonelli canonici, Gaufridi de Massilia canonici, Raimundi de Saviniaco An 1180 Et est sciendum quod propter hoc habui- canonici, Bernardi capellani episcopi, Pon- mus & recepimus ego & curia mea plene cii Rainardi capellani & clerici Sancti Na- & intègre de te, quamvis injuste, in magna sarii,Guillelmi Guitardi ebdomadariiSancti necessitate mea mille solidos Melgoricii- Nasarii, Pétri de Sancto Michaele vicaiii ses, bonae & percurribilis monetae. — Et Carcassonae, Magriani, Raimundi Lum- ego Raimundus Lauderius & ego Petrus de bardi Carcassonae, Bernardus Caput Mal- Madailla, nos duo jussu domini Rogerii lei, David judei, Johannis medici, Peirolae coiistituimus nos fidejussores tibi Bernardo frenarii, Poncii Auberli, Guillelmi de Ve- Cota de hoc toto, sicut suprascriptum est, dacio, Dcodati de Aureliaco, Bernardi de & ira facienms teneri & observari plene & Sancto Juliano. Jussu domini episcopi & intègre. Sic Deus nos adjuvet & haec sancta Rogerii & testium Duranlus scriptor Sancti ejus Evangelia. — Et ego Bernardus Bit- Nasarii scripsit & sigillis ipsorum firmavit. terrensis episcopus, similitcr confiteor & II. Anno' Domini mclxxx, Guillelmus recognosco quod statim quando récupéra- abbas Psalmodiensis, de consentu mona- vimus villam Bitterris, dedi & tradidi tibi chorum suorum, dédit Deo & S. Mariaede Bernardo Cota in omni vita tua, consilio canonicorum Sancti Nazarii, precibus ciiam & voluntate praedicti Rogerii & consilio ejus omnes cartas & tabellionatum villae Bitterris, & illud donum tibi concedo ite- rum & confirmo, precibus ipsius Rogerii 8c consilio ejus. Et si donum vel aliquiJ contra hoc feci, illud penitus aboleo 8f irritum facio. Et promitto quod ipsas car- tas praedictas & tabellionatum faciam te habere intègre & quiète, vel scriptorcm tuum vel scriptores, quos ibi loco tui po- sueris, quos ibi ponendi licentiam habeas. Et promitto etiam quod contra hoc non veniam iieç venire faciam, nec in aliquo Liberavalle, decimam & censum in manso de Piscatoriis, &c. Testes don)inus Alba- nensis episcopus, hujusprovinciae legatus, Aldebertus episcopus Neniausensis, &c. III. Noverint', &c. quod anno ab In- carnatione Christi MCLXXXI, régnante rege Philippo Francorum, ego Elisiarius Poscheriensis, aeger corporc, sanus mente, donatione perpétua dono Domino Deo & B. Mariae Francarumvallium , &c. omnes terras laboritias, quas habco & possideo in tcritorio de Villanova. Factuni est hoc ' Archives ie l'abbaye de Franquevaiix. ' MunuiCiits J'Auèays, n. 77. An I I io An iiiJi "; — 35 1 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 352 "~~" An An apud Saiictiim iEgidium, in domo Hospi- coadjutores tuos de omnibus îllis gueriis, talis Sancti Joaiinis, cjiiae domus est tenus quas habes cum comité Tholosano & suis choriim ecclesiae. Hujus rei testes sunt infantibus vel in antea habiturus es, & domiuis abbas Poncius Francarumvaliium, cum omnibus aliis inimicis tuis tota vi & Bremundus Uticensis, R. Hascas, Bertran- tota potentia te atque tuos adjuvabimus, dus de Masoagua , GuiHelmus de An- Quod juramus tibi & tuis Castrumvetus glaro, &c. cum omnibus suis municionibus & forta- A.i IV. In' Dei nomine. Anno Incarnatio- leziis, que hodie ibi sunt vel in antea ibi nisejusdem MCLXXXI, Philippo rege Fran- facte fuerint, sit turris vel turres vel alla, ,„5i, corum régnante. Notum sit hec audienti- & fortias ipsas, Marchiacum, Abirachum, icmbic. bus, quod ego Wilhermus Froterii & ego Tertiachum. Et quotienscumque Castrum- Willermus lo Comtor & ego Raimundus vêtus lotum vel aliquam ibrciam vel for- Golf'er & ego Wilhermus Jordani, domini cias de illo, iratus vel pacatus per te vel Castriveteris, & ego Wuillelmus de Cada- per (uum nuncium aut per tuos nuiicios lonio, & ogo Ugo Petnar, & ego Ugo de die vel nocte recipere & tenere voliicris, Genestos, & ego Guirberlus Jenart, & ego ik illas forcias de Marciacho & Abiracho & lid.orig Eertraiulus de Abiracl'.o, & ego Raimun- Terciacho statim sine omni mora in tua cùi.'i'îà dus Vassarot, S; ego Willclmus de Miran- potestate juxta voluntatem tuam mittemus, dol, & ego Peirus Salomon, & ego Ebrinus, & illa vel aliquid de illis tibi vel tuis non & ego V/uillelmus Alo, & ego Bernardus auiferemus nec aufïerri faciemus. Quod si Salomon, & ego Seguinus de Sancto Dyo- f'uerit homo vel femina, vel homines vtl nisio, & ego Lauterius, & ego Raimundus feniine qui castrum jamdictum vel aliquid Sarrapi, & ego Ademar Auger, & ego Ber- de illo aut forcias jamdictas vel aliquid de nardus Bego, & ego Bcrtrandus de Sancto illis tibi vel tuis aufïerant, cum illo vel Dyonisio, & ego Bernardus Duiandus, & cum illa aniorem aut societatem non habe- ego Amblardus Vassalli, nos onines insimul bimus, nisi pro recuperando Castro vel (or- bona fide Si sine omni dolo recognosci- ciis, sed secundum posse nostrum illos vel mus, quod tu dominus Rogerius vicecomes illas guerreiabimus usque dum castrum Biterrensis habes in pignore a comité To- recuperatum habeamus & jamdictas for- losano nosmetipsos ik Castrumvetus, & cias, & statim sine mora absque omni lucro forcias ejusdem castri, scilicet Marciachum averi & honoris, quod a te iiide non exigc- & Abirachum atque Terciachuiii, & onine mus, in tua potestate illa mittemus. Quod hoc quod tenei-iius & habemiis & tenere si forte contigerit, quod absit, quod nos debemus a comité Tolosano, quidcjuid sit sicut supradictum est illud frangeremus & quantumcumque sit & ubicumque sit, vel fraiigere faceremus in aliquo, daiinis prout melius continetur in cartis vestris, iude tibi & tuis retornum in omnibus jus- que l'acte fuerunt & cojiiposite inler de- ticiis & honoribus, quos habemus & aliquo niiiuim patrem vesirum Raimundum Tren- modo habere debemus in villa Albiensi, & cavellum & comitem Tholosanum, excepto in omnibus honoribus, quoscumque homi- solummodo castrode Sestairol & dcSancto nés ville Albiensis infra villam & extra a Marcello. Nunc vero nos omnes juramus nobis tenent, quidquid sit vel quantuni- tibi domino Rogerio vicecomiti Biterrcnsi cumque sit vel ubicumque sit, quod aliquis bona fide tuam vitam & membra, que cor- homo vel femina ville Albie a nobis tenej'.t pori luo adhèrent, non te occidemus nec vel tenere debent infra villam Albie vel te occidere faciemus, nec te capiemus nec extra, totum mittimus tibi & tuis in retor- capere faciemu.'--, neque guerram vel ali- num ad omnem tuam inde facicndam vo- quod malum tibi vel tuis aliquo modo fa- luntatem pro dare, pro vendere, pro alie- ciemus nec alias vel aliquo nostro consilio narc, ita quod aliquis vel aliqua ex génère vel iugenio, sed adjuvabimus te & tuos ik nostro ibi a te vel a tuis alicjuid juris re- quirere non valeat. Si tamen aliquis do- ■ Chïtî.ni de Foix, cartulairc, caisse i 5. (Do.Tt, minoruai Castriveteris v.'l militu.ii de a!i- ». 16^, l" iiS I q'io loco tibi vel tuis guerram vel aliquod An Util )aj PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 354 I Am 1 1 d I sep- tembre. malum feceruit, & illam vel illud prohi- bera non valuerimus vel voluerimus, domos suas & honores & res, quas in Castrove- teri vel in istis tribus fortiis habuerit, tibi vel tuis non prohibebinius, sed in tua po- testate illa mittemus ad omnem fuam vo- luntatem faciendam per tenere & per de- struere. Sicut superius dictuni est, totum tenebinius & observabinnis, prout nielius dici & intelligi potest sine tuo tuorumc|ue inganno, tanidiu usque duin cornes Tholo- saiius jamdicta pignora tibi vel tuis redi- iiiat sine inganno, sicut in cartis tuis con- tinetur. Et juramus hoc totum nos esse observaturos, sicut dictum est, per bec sancta quatuor Evangelia. — Et ultra hanc securitatem damus inde fîducias tibi do- mino Rogerio & tuis milites, burgenses & niinos Si milites de illo sacramento & ho- niinio, quod mihi fecerunt, ut amodo inde non teneantur. Item sit omnibus manifes- tum, quod ego jamdictus Sicardus viceco- mes, bona fide & sine inganno, solvo & diffinio tibi Rogerio & tuis totum illum honorem, scilicet Avitaz & omnem illum alium honorem, quem mihi cum sorore tua die nuptiarum mihi donasti in dote, quantumcumque sit vel ubicumque sit, to- tum sine omni retenfu quem ibi non facio & sine tuo inganno atque tuorum tibi solvo & diffinio, ubi ego vel aliquis vel aliqua nieo consilio vel meo ingenio ali- quid tibi amodo non requiramus, per hoc sancta quatuor Evangelia. Hujus rei stiut testes Hermengardis Narbone, Petrus Rai- niundi Narbone, Raiiiiundus de Salis, Pe- hernium Oalrici, Amatum (sequuntur xxix nomînà). Sicut superius dictum est, nos omnes, milites & burgenses & probi ho- mines ville Albie prenominati totum sine tuo tuorumque inganno, tibi domino Ro- gerio vicecomitiBiterrensi faciemus tenere & observare, prout melius & integrius in hac carta intelligi potest, per hec sancta quatuor Dei Evangelia. Hujus rei sunt MCLXXXI, tertio decimo calendas aprilis testes Petrus Vassalli, Rogerius vicarius Carcassensis, Isarnus Bernard i vicarius Reddensis, Raimundus de Terraciona, Wilhermus de Sancto Paulo, Donatus de Carramain, Willermus Gasco, Wilhermus de Magriano, Sicardus de Saler, Ademarus de Saler, Geraldus canonicus, & Bernar- dus notarius domini Rogerii, qui precepto omnium supradictorum scripsit hanc car- tam, kalendis septembris, die martis, anno quo supra. V. Anno' Christi Incarnati m'Clxxx"!", Philippo rege Francorum régnante. No- regnante Philipo rege. Ego Bernard us Ato, Nemausensis & Agathensis vicecomes, bona fide & sine dolo dono & trado ad feudum tibi Rostagno de Margaritis & tuis, qui niei fuerint sine parte aliorum, villam de Besocia cum hominibus & omnibus per eam villam ad me pertinentibus : hoc vi- delicet pacto quod castrum quod ibi fece- ris & fortitudinem seu fortitudines, que ibi l'acte fuerint, ipsum castrum' & forti- tudinem vel fortitudines tu & tui mihi & meis reddatis quandocumque voluerinuis recuperare. Retineo tamen in villa & in An I liii probos homines ville Albie, videlicet Wil- trus Hermengaudi de Lautrico, W. de Sancto Paulo, Petrus Vassalli, Arnaldus Morlana, Petrus de Brom, Raimundus de Calavo, Petrus Grossus. Bernardus notarius Rogerii vicecomitis Biterrensis, jussione Sicardi vicecomitis omniumque lestium scripsit hanc cartam, mense septembris & anno quo supra. VI. Anno' ab Incarnatione Domîni An 1182 tura sit omnibus hoc audientibus, quod Castro, si ibi factum fuerit, proditores & ego Sicardus vicecomes Lautricensis, bona fide 8c sine dolo, solvo & diffinio tibi Ro- gerio vicecomiti Biterrensi, scilicet illud sacramentnm & illud hominium, quod do- mini & milites castri de Monterotundo pro istis guerris, quas habes cum comité Tolose, mihi fecerunt, & solvo ipsos do- ' Château de Foix, cartulairc, caisse lû. [Do.nt, T. 248, f- ..) fures seu latroncs & adultères, & omnes justitias ad sanguinis effusionem pertinen- tes, & facietis singulis annis mihi & meis albergum ad X milites & ad nuntium, & facietis tu & tui mihi & meis hominium 8c ' Trésor des chartes, Toulouse, sac 14, n. 42. (J. 323, original.) ' Le mot caArum est répète deux fois dans la charte [A. M.] Êd.orîg. t. III. col. lii. VIII. An Il 32 533 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 356 sacranieiitiim quandocumque volueriiinis. Retiiieo quod tu vel tui qui prediclam villam vel castruni Besocie habueriut nul- lum alium domiiiium vel doiniuum habea- " tis, ciuin mihi & nieis de omnibus guerris „, , , • , j t- i /. 1.0 „„ „i;. <.,;„ „„ , Kecrlement des capitouls de loulouse nostns valeatis & nos adjuvetis contra o r omnes homines, nuUa persona excepta. Et PO"^ ^^ distribution des eaux dans pro acapto habui a te c marchas argenti & l'intérieur de la ville\ unum mulum & unum equum. Hujus rei sunt testes Fasianus, Amelius, R. de Alai- y t ec est carta rememorationis de placito, raco, R. de Portarades, Bertrandus Pro- 11 quod fuit inter Ramundum Bonetuni vincialis, W. Fulco, W. de Arenis, Chau- & Guillelmum de Montetotino & Marti- lerius prepositus, Garcinus, R. do Calmis, num Rufatum de aquis platearum qualitcr B. da Jovolon, W. Arnaklus, Guiraldus Va- debeant currere, in manu Bernardi Sellani cherius, Carterius, R. Textor, Bernardus vicarii & capituli, scilicet Ramundi Capi- de Segonzac, Capellanus, B. Provincialis, scolis & Bertrandi de Roais & Ramundi Poncius de Agarna, Bertrandus Augerius, de Fajaco & Poncii de Gamevilla & Ra- Cambarota, Guiraldus de Mandolio, S. Rai- nnindi de Castronovo & Berengarii Blaroli nardus, Oto, B. de Agarna, B. Bedocius, & Artaldi & Arnaldi Ramundi & Guillelnii W. Guirardus, Poncius Guirardus, Petrus Ramundi & Guillelmi Poncii Astronis & Siguerius, Petrus Durantus, Stephanus clc- Pétri de Sancto Marfino & Guillelmi de- ricus, W. Pelapullos, Petrus Garcinus. cani & eorum sociorum. Ad ultimuni vica- Petrus Petiti notarius mandatas ab utra- rius & capitulum, auditis rationibus utrius- que parte scripsit. que partis & testibus & diligenfer inspec- VII. Anno ■ ab Incarnatione Domini tis, causam illam diffinierunt tali modo: g., MCLXXXIII, Philip]io Fraucorum rege scilicet quod aque de cornu donius Ama- regnante, Guillelmo Usetiae Nemausensi reti qui fuit currant usque ad donium Ra- episcopo existente, eodem anno quo pax mundi Arnaldi macellarii qui fuit, & aque beatae Mariae incepit & divulgata fuit, ego de cornu domus Despratz farinam qui fuit dominus Bernardus Andusiensis, intuitu & de Bernardo de Bocona currant usque diviiiae pietatis, &c. dono, & jure dona- ad domum Ramundi Arnaldi macellarii tionis trado Deo & confraternitati de Su- qui fuit & dehinc currant versus domum merio, nunc & in perpetuum, totum bla- Guillelmi de Montetotino 8c Martini Ru- dum quod mihi exire débet de leudo in fati & dehinc versus domum Guillelmi foro Summerii in sabato ante festum sanc- Lioncii & Barote & cadant in Garonnam. tae Mariae februarii, & omnia alla jura Et aque de cornu turris Vitalis Barravi intègre, quae mihi exire debent praedicto currant versus domum Guillelmi de Mon- die in foro Summerii, &c. Testes sunt tetotino & Martini Rufati & dehinc versus Bernardus de Salve, Bernardus Fresnelli, domum Guillelmi Lioncii & Barote & ca- Imbertus, Bertrandus Imbeiti, Guillelmus dant in Garonnam. Et aque de cornu do- Gressoris, Pontius Fulctio, Bernardus de mus Pétri Boneti oblierii currant versus Villa, Petrus Bertrandi Bosi, Petrus Mol- domum Arnaldi Bertrandi & versus do- veri, Guillelmus Calvelli. Bernardus (~a- mum Pétri Barba & cadant in Garonnam. rolus scripsit mandate domini Bernardi de Et aque de domo Oldrici fratris Guillelmi Andusia. Durandi currant versus domum Bernardi de Sancto Roniano & versus domum Poncii ' Manuscrit i'Aukays, 2Ô, p. r, fol. 33. de Lezato & cadant in Garonnam. Et aque de cornu aulo Guillelmi de Montetotino & de domo Jeronimi currant usque ad do- mum Sancii Lciderii & ibi volvnnt ad cru- ' JJ. x\i, f" 35 r'\ n, wiii. ii83 An I 180 : )vcm. bic. An 1180 507 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3r.8 cern versus domiim Guillelmi Lioiicii & Barote & cadaiit in Garonnam. Et de donio Guillelmi Poncii de Palatio currant aque versus Portariam & de donio Arnaldi de Mas textoris, que est juxta domura Ber- nardi d'Andura, currant aque iisque ad do- mum Arnaldi Mascaroiiis & deliinc versus Portariam, Et de cornu monete currant aque par banques versus Portariam, & de domo Pétri de Viridifolio currant aque usque ad domum Amareti qui fuit & deliinc per banques versus Portariam, Et aque que veniuut per carrariam Poncii Bertrand! currant versus Pontem Veterem ante domum Pétri de Sancto Romano & Arnaldi Otonis & cadant in Garonnam intercapud Poutis & solerium de Alcoto- neriis, Ita & tali modo vicarius & capitu- lum judicaverunt & judicando dixeruiit, quod aque eant & currant sicut superius est dictum. Hujus dati judicii sunt testes idem capitularii, scilicet Ramnndus capi- scolis & Berenj;arius Blarolus Se Guillel- nius decanus & Petrus de Sancto Martine. — Post hec autem fuit discentio de pre scripti probi honiines, capîfularii & Ar- naldus Ferrucius, qui niandato eorum car- tam istam scripsit mense novembris, feria III, régnante Philippo rege Francorum, & Ramundo Tholosano comité & Fulcrando episcopo, anno ab Incarnatione Domini M''C°LXXX°, — Post bec autem venerunt probi homines ante supradictum capitu- lum, scilicet Petrus de Sancto Romano, &c, & ibi juraverunt omnes isti xxii, factis sa- crosanctis Evangeliis, ut ita sicut supra- scriptum capitulum cognoverit de predic- tis aquis, ita faciant & teneant. Hoc ita facto, capitulum posait suam cognitionem & dixit, ut ita sicut superius est scriptum eant & currant aque per carrariam & ita teneatur in perpetuum. Testes sunt su- prascripti viri capitularii, mandate quo- rum Arnaldus Ferrucius scripsit hec. dicfis aquis in presencia capituli, scili- Promesse de Roger II, vicomte de cet Thoseti de Tholesa (& xxii aliorum), & hoc capitulum habuit aliud suprascrip- tum capitulum & sue consilio dixit ut ita sicut scriptum est teneretur, & hoc plus, scilicet quod illa resclausa que erat supra Monetam rumperetur & fieret ante do- mum Ramundi Speronerii & Ramundi Ar- sini, & dehinc currant aque versus ban- ques, & aque de cornu domus Pétri de Roais qui fuit currant versus domum Pon- cii Bertrandi & dehinc versus Pontem Veterem & cadant in Garonnam, Et ante domum Abra judei, ubi crux solebat, esse fiât resclausa & dehinc veniant aque us- que ad furnum Pétri Arnaldi & ibivolvant per carrariam versus domum Ramundi Ar- cinaudi & cadant in Garonnam. Et alie A Bé-^ierSy à l'évéque de Bé-^'iers\ NNO Nativitatis Cliristi M° C Lxxx°, mense decembris, secundo anno rég- nante rege Philippe, Ego Rotgerius vice- cornes Biterrensis premilte & tacfis sa- crosanctis Evangeliis jure tibi Bcri-.aido Bitterrensi episcopo & successoribus lais, quod nunquam permittam reverti vel fa- ciam apud Bitterrim, nec aliquis permittet vel faciet mea veluntate vel meo consilio aliquem vel aliquam de progenie vel de parentela Pétri Vairati grossi, nisi tantum- modo illos qui in villa Biterris mode habi- tant, sed omnem prelem predicti Pétri Vairati nunc & in perpetuum de fiducia mea & petestate ejicio, ik si quos honores aque de Judaicis currant ante scolam Ju- tu, domine Bernarde, vel ecclesia Sancti deorum & dehinc versus Sporterlam. Et aque de plane Roaicencium currant versus claustrum Sancti Stephaui & ad Crucem Baranhoni fiât resclausa ne aque eant ver- sus domum Ramundi CapiscoUs, set versus claustrum ut diximus currant & deliinc exeant cum aliis aquis per portam Sancti Stephani. Hujus rci sunt testes isti supra- Nazarii predicti proditoris habetis, illos volo semper habeatis in pace & illos vobis perpétue defendam. Et ego Petrus Rai- mundi de Altepulle, tactis sacrosanctis Evangeliis, juro quod proies predicta Pe- ' Artliives de l'évèché de Bcziers, Livre Noir; Dont, V. 61 , f" 290. An j i3o An 1180 dticcm- bre. - An iiSo 359 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ]6o tri Vairati niinqiiam revertetur vel habita- bit apud Bitterrim coasilio meo vel niea siiggestione. Hujus rei suut testes magister Stephaiius archidiaconus Bitterrensis, Ber- nardus de Narbona camerarius, Rainiuii- dus operarius, Raimuiidus Ledderii, qui supradicta similiter juravit super sancta quatuor Evangelia. Jussu domini Rotgerii & Pétri Raimundi de Altopullo & testiuni Bernardus Cota scripsit & sigillo ipsius domiui Rotgerii sigillavit. 43. Cession par l'évêqiie de Bé-^lers de ses droits de leiuie 6- de tonlieu' . An 1181 20 jan- vier. IN noniine Domini. Aiino ejusdem Incar- nationis M° C lxxx°, mense januario. Ego Bernardus Gaucelini Biterrensis epi- scopus per nie & per successores nieos bona fide & sine dolo cum hac carta dona- tionis dono & concedo tibi Rotberto, fra- tri magistri Guiraldi Biterrensis ecclesie precentoris in omni vita tua, ubicunique etiam permaneas duos denarios, quos ha- beo liberos & proprios in usatico de sex nummis, qui longo tenipore percepti sunt de lignis & navigiis & navibus & niercibus ^"' " - •> Bitterrensi episcopo & vicecomite, quoruni ^^\ denariorum quatuor pertinent alphabetum ad vicecomitdpr ' J- • Bitf™ Bitterrensem & duo ad me episcop terrensem, de quibus duobus ,,^ . ..,v.- denariis unus » ^^^^^ proprius erat & aUe- rum magister U^^.^^j^^^^ ^ ^^ ^^^^ quem ipse "^ ^ /- .^ ^ ^.^ ^ olim emit miUe si. '_ n rùinarda & GuiUelmJ>"los Melgorienses a Guinarua c^ f,î5oteto marito suo & matre Gumardis '^ ^^^ -x. o bus ejusdem Guinardis. Quo-,bus&soror,- tu Ritbertus reddidisti & per. mille sohdos da.o meo de tuo proprio magAv.stt man- raldo fratri tuo. Hos vero duos a.o Gui- dono, laudo & concedo tibi Rotbe»„anos Uos habeas & percipias vel quicu-to, ut h.eris nomine tuo, quamdiu vixen.nujue cumque permaneas. Et post mortem tuam ad me vel ad successores meos sine omni impedimento libère revertantur. Si vero tu Rotbertus infra quinque annos forte de- cesseris, de supradictis solidis numerantur in unoquoque anno, quamdiu predictos perceperis nummos, ducenti solidi, & re- siduum illorum mille solidorum liceat tibi cuicumque volueris relinquere, ita tamen ut ille cui dimiseris habeat & percipiat hos duos denarios tamdiu donec residuum istorum mille solidorum tractum & per- ceptum inde habeat. Item promitto & con- venio tibi per stipulationem quod num- quam contra hec aliquo jure vel ratione vel cujuslibet rei occasione ego vel succes- sores mei veniemus, sed omnia ista sicut superius scriptum est firma & rata inanere volumus. Acta sunt hec apud Montem- pessulanum, in domo que fuit Guillelnii Lumbardi, in caméra, in presentia & tes- timonio Pétri de Vabre, Magalonensis ec- clesie prepositi, Guillelmi Maurini archi- diaconi, prioris Sancti Firmini, Guilellmi de Flexo, Ugonis de Centrairanicis, Pétri de Cocone, Gitberti canonicorum Maga- lonensium, fratris Poncii de Valle Sancte Marie de Chartussia, magistri Guiraldi Airaldi procuratoris domus militie Tem- pli. Pétri de Roccarubea presbiteri, ma- gistri Rainaldi, Bernardi Bremundi & Sil- vestri, qui hec scripsit XIII° kalendas fe- bruarii. Hec carta divisa fuit ab alla per tu volueris no ' Archives de Poat, V. 6i, f" 3 ubi- l'évèch6 ae B-zicrs, Liyrc Noi 44. Règlements divers pour la ville de Toulouse '. IN nomine Domini nostri Jesu Christi. Hoc est commune stabilimentum, quod fecit dominus comes Ramundus, cornes Tholose, dux Narbone, marchio Provincie, cum consilio capituli & communis consilii urbis Tholose & suburbii, scilicet quod ' Archives nation. Trésor des chartes, JJ. \xr, 6, C n y". An ii3i An I 181 uuût. 36 1 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 362 An An " ' doiiiinus cornes pro se & pro omnibus habeat V solidos justiciatn. — Item dominus successoribus suis doiiavit & coucessit cornes cum consilio capituli & comuiiis omnibus hominibus & feminis in civitate consilii civitatis Tholose & suburbii fecit Tholoso vel in suburbio manentibus tam taie stabilimentum, scilicet quod macella- presentibus quam futuris, quod si aliquis rii & carnifices urbis Tholose & suburbii homo vel femina de Tholosa faidibat, ut non lucrentur in uUa carne quam vendant guerram faceret comili vel alicui homini in xil nummatis nisi i denarium, nec infra vel L-mine habitanti in civitate Tholose nec supra nisi secundum rationem hujus vel in suburbio vel in rébus eorum mobi- computi. Et si aliquis homo vel femina libus & immobilibus, quod post malefac- hoc stabilimentum infringeret & dominus tum postea non redeat in civitate Tholose cornes vel ejus vicarius clamorem habuerit, vel in suburbio uUo modo. — Pretcrea si habeat v solides justiciam. — Item domi- aliquis homo vel femina illum hominem nus cornes cum consilio capituli & comu- vel illam feminam post malefactum caperet nis consilii urbis Tholose & suburbii fecit vel vulneraret vel interficeret vel ali(|uod taie stabilimentum, scilicet quod nullus membrum vel res suas sibi auferret vel homo vel femina non emat fustam in illo aliquod dampnum aliquo modo sibi infer- die in quo fuerit delata ut revendat, in ret, non teneretur domino comiti vel suis qua fusta intelligimus arcas & vasa sive successoribus vel suo vicario vel alicui vinarïa vel alla & circulos & latos & prorsus homini vel femine viventi. — Eo- scamna & lectos & omnem aliam fustam, dem modo capitulum & comune consilium que necessaria fuerit ad edifficia & ad Tholose urbis & suburbii concesserunt bastimenta, que defferatur cum navibus domino comiti & suo ordinio illud idem vel cum bestiis sive alio aliquo modo in totum quod ipse superius donavit eis. — civitate Tholose vel in suburbio, & si pos- Item dominus comes cum consilio capituli tea fuerit empta, non lucrentur in xil & comunis consilii civitatis Tholose & nummatis nisi i denarium, nec infra nec suburbii fecit taie stabilimentum, scilicet supra secundum rationem hujus computi. quod ullus magister qui sit operarius lapi- Et si aliquis homo vel femina hoc stabili- dum vel lignorum non accipiant uUo modo mentum infringeret & dominus comes vel pro mcrcede vel ali([ua alia conventione a ejus vicarius clamorem habuerit, habeat festo sancti Johannis babtiste usque ad v solides justiciam. — Omnia hec supra- festum Omnium Sanctorum nisi tanfum- scripta stabilimenta concessit & confirma- modo très denarios Tolosanos in die & vit dominus comes, pro se & pro suis suc- convivium, & de festo Omnium Sanctorum cessoribus omnibus, hominibus & feminis usque ad festum sancti Johannis babtiste in civitate Tholose & in suburbio manen- nisi II denarios in die & convivium. Et si tibus tam presentibus quam fi.iuris, ut aliquis de magistris illis plus acciperet vel durarent & observarentur in perpetuum. alic[uis homo vel femina pro eis vel caufa Similiter capitulum ik consilium conccsse- remunerationis vel aliquo alio modo, & runt 8t dederunt domino comiti & suo dominus comes vel ejus vicarius habuerit ordinio de predictis clamoribus pretaxa- clamorem, habeat V solides justiciam. — tam justiciam. Hoc fuit factum & confir- Itcm dominus cornes cum consilio capituli niatum & statutum mense augusti, feria & consilii fecit taie stabilimentum, scili- iiii% régnante Philippe rege Francoruni cet quod revendifores piscium vel aliquis & eodem Ramundo Tholosano comité & homo vel femina non vendant salmonem Fulcrando episcopo, anno ab Incarnatiene nisi un"'' solides tantum vel plus aliquo Domini M" C LXXX." i". Hujus rei sunt modo accipiant a Nativitate Domini usque testes Ramundus Capiscolius Si Arnaldus ad Pascha, & de Pascha usque ad festum de Roais & Hugo de Roais & Petrus de sancti Johannis babtiste nisi il solides Sancto Romano & Ramundus de Castro- tantum. Et si aliquis homo vel femina in- novo & Pencius de Villaneva & Bernardus fringeret hoc stabilimentum, & dominus Arnaldus & Poncius de Gamevilla & Vila- comes vel ejus vicarius clamorem habuerit, lis Barravus & Olricus Carabordas & Pe- An 1181 363 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 364 An 1182 3o ian- vior." trus Raniiindus & Stephanus de Monta Valrano (?) & Arnaldus Riiffus & Arnakius Ramuiidiis Frenerius 8c Johannes Sigua- rius & Ramundus Besaiitus & Poncius Umbertiis & Ramundus Garcias & Ramun- dus Rotbertus, qui erant capitularii & Thosetus de Tolosa & G"^ Ramundus qui erant de consilio. Arnaldus Ferrucius scripsit hec. 45. Serment de fidélité d'Amels d'Auriac à Roger H, vicomte de Bé-^iers\ ANNO Chiisti Incarnationis mclxxxi, Philipo rege Franchorum régnante, Notum sit omnibus hec audientibus, quod ego Amelius de Auriacho, filius domine Laurete, & ego Ermengaudus & ego Ber- nardus filii jamdicti Amelii, nos per nos- metipsos & peromnem nostram. posterita- tem, bona fide & sine omni dolo juramus tibi domino Rogerio, filio Saure, viceco- mitis (sic) Biterrensi & tuis successoribus, scilicet illud castrum quod vocatur Castlar, quod est in valle de Orbione, videlicet omnem illam forciam vel forciasaut muni- ciones vel turrem vel turres, quecumque modo ibi facte sunt vel in antea fuerint quem vel societatem nullo modo habebi- mus, nisi solummodo propter castrum recuperandum. Et propter illud recupe- randum secundum totum posse nostrum guerreiaremus, & quando castrum jamdic- tiim recuperatum haberemus, statim sine onini mora & sine omni occasione ac sine omni lucro & pecunia, quam a te vel a tuis non exigemus inde, in tua manu vel cui jusseris illud ad omnem tuam volunta- fem faciendam mitemus. Et in antea nos & nostri in eodem sacramento tibi & tuis firmiter permanebimus deinceps. Sicut su- perius dicfum est, tenebimus tibi domino Rogerio & tuis & observabimus nunc & in perpetuum nos & nostri posteri per hec sancta lin" Evangelia. Hujus rei sunt testes Petrus Ramundi de Altopullo, Isar- nus Bernardi vicarius Reddensis, Petrus Vassalli, Willelmus Oalrici, & Oalricus de Redas, Ugo de Cadarona, Willelmus de Sancto Felice, Ugo de Leziniano, Pontius FcrroUi. Bernardus notarius domini Ro- gerii, precepto Amelii deAuriaco filiorum- que suorum omniumque supradictoruni testium scripsit hanc cartam ni kalendas febroarii, die jovis & anno quo supra. 46. An I 182 aliquo modo, & quociens iratus vel pacca- Règlement pour les poissonniers de ta IN no Hoc ville de Toulouse '. nomine Domini nostri Jesu Cliristi. 3c est comune stabilimentum, quod fecit dominus Ramundus, cornes Tholose, dux Narbone, marchio Provincie, cum consilio capituli & comunis consilii urbis Tholose & suburbii, scilicet quod reven- ditores piscium vel aliquis homo vel fe- niina non vendant troitam ad plus nisi VI denarios vel plus aliquo modo accipiant uUo tempore, set minus de VI denariis possunt vendere quot voluerint. Neque illo vel cum illa vel cum illis amorem ali- lampredam nisi VI denarios ad plus, set minus &c. Neque angillam nisi VI denarios ' J. 879, n. M, original provenant A» Trésor ^d plus neque assegiam nisi I dtaariura de Foix. — Voir la préf. [Doat, v. 168, f" 266.] 585 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 3B6 Éd.orig I. III. col. i6o. An ii83 février. 58. — XL Chartes de Roger, vicomte de Béjiers, iy de Sicard, vicomte de Lautrec' . ]. TN nomine Domiiii nostri Jesu Chrisfi, 1 annolncarnationis ejusdem mclxxxv, mense julii, régnante Philippe rege Fran- coruni. Manifestum, &c. quod ego Rotge- rius, vicecomes Biterrensis & Carcassensis & Âlbiensis, & ego Adalais vicecomitissa ejus uxor, per nos, &c. bono aniino, &c. damus, laudamus & concedimus & confir- mamus & cum hac praesenti carta in per- petuum tradimus doiium & eleemosinam, quod feceriint majores nostri generis, vide- licet Diasprosina vicecomitissa, & Bernar- dus vicecomes filius ejus & Gauzia ejus conjux,8c lilii eorumdem Froterius Albien- sis episcopus & Atto vicecomes. Domino Deo & ecclesiae Sanctae Mariae de Bel- lomonte & tibi Guillelino de Rocosello praeposito ejusdem ecclesiae & canonicis praesentibus & futuris, ibidem Deo ser- vientibus, videlicet alodium & totum po- testativum de villa & de omni parochia Sanctae Mariae de Bellomonte, Ruthenen- sis diocesis. Damus in ipso episcopatu Ru- theneijsi totum alodium & totum potesta- tivum de omni parochia Sancti Simphoriani de Vlercato, &c.'. Factum est hoc in cimi- terio Sanctae Mariae de Cauna. Hujus rei sunt testes Pontius de Olargio, Guilleliiius Pétri de Vintro, Raimundus de Autopullo, Bernardus de Boissazo de Lombers, Isarnus de Brcsac, Ugo Isarni & Sicardus frater ejus, & Bernardus notarius domini Rotge- rii, &c. IL In' nomine Domini, anno ab Incar- natione ejusdem r.l"C°LXXX"'Vlll'', régnante rege Philippo. Ego Sicardus vicecomes de Lautrec, bona fide & sine dolo, cum hac carta confiteor & recdgnosco tibi domino viceconiiti Biterrensi, quod tu dedisti mihi cum Alazaici sorore tua pro sua dote, quando duxi eam in uxorem, octo millia solidorum Melgoriensiuin,de quibus tenui me & teneo bene per pacatum, de qua pe- cunia etiam redemi de pignore malolios meos vicecomitales & stradas, que sunt inter Dadonem & Agotem, quos omnes predictos octo millia sol. Melgor. laudo & concedo tibi domino Rogerio jamdicto & tue posteritati super omnes jamdictos ma- lolios & super omnes jamdictas stradas, tali modo ut post mortem meam tu 8c tui predictos omnes malolios & stradas tamdiu habeatis & possideatis jure pignoris, fruc- tibus & redditibus inde exeuntibus voLis insortem nullo tempore computatis, donec mea progenies vel propinqui mei totam jamdictam pecuniam plene & intègre tibi vel tuis reddant & persolvant bone & per- curribilis iiionete Melgoriensis, vel argen- tum finum ad rationem marche, que nunc valet L sol. Melgor., si ad diem redimendi moneta Melgoriensis fuerit abatuda vel deteriorata. Et iterum recognosco, quod quando duxi Alazaicim jamdictam uxorem, laudavi verisimiliter tibi domino Rogerio & tuis predictos octo millia solid. Melgor. post mortem meam, super jamdictos malo- lios & super jamdictas stradas. Hec carta fuit laudata mense februarii, in cimiterio Castrarum. Hujus rei suut testes Petrus Vassalli, Bernardus de Saixaco, Bonus- Homo de Castras, Guillelmus Pétri Hos- lupi vicarius, Petrus Raimundi de Alto- pullo, Petrus Raimundi Bonus-Homo, Gervasius, Guirbertus, Siguerius, Guirau- dus de Peirola, Bernardus de Miraval, Raimundus de Peirola, Berengarius Bo- nus-Homo, Pontius de Boixadono & Ber- nardus de Caneto notarius domini Rogerii, qui mandamento Sicardi jamdicti viceco- mitis & omnium predictorum hec scripsit. An ii83 ' Archives du raonaJtère de Beaumont en Rouer- gue. ' \'oyez tome V, Preuves, c. 1091. ' Châieau de Foix; cartulaire, caisse lO- [Doat, V. 248, f" 3.] VIII. i3 387 PREUVES DE L'FIISTOIRE DF. LANGUEDOC. 388 An juin. 59. Donation d'un particulier à la com- manderie de Campagnoles ' . IN nomine Doniini, aniio Incarnatioiiîs ejusdem M" C Lxx.x" VI", régnante Phi- lippe rege, mense junii. Ego Poncius de Sancto Gogato dono animam meam Do- mino Deo & corpus meuni Hospitali Jero- soliniis pro fratre atque omnia mea jura mobilia & immobilia, ubicumque sint & qualiacumque sint, & tibi Raimundo Scribe & fratribus Hospitalis tam presentibus quam futuris, & deinde non habeam po- testateni nec licentiam venire ad aliud ha- bitiim religionis, nisi predicti Hospitalis. — Et ego Rainumdus Scriba, magister do- morum Hospitalis Biterrensium & Haga- tensium, consilio & voluntate fratrum nos- troruni, recipio te predictuni Pontiiini pro fratre & omnia jura tua, sicut superius dictum est, & dono tibi fraternitatem & societatem in benefactis Hosj)itaIis in vita & in morte. Item dono tibi illud stare & or.mem honorem, quem domus Hospitalis haliet in castello de Mesua cuin omnibus suis pertinentes. Tali vero pacto quod tu predictus Pontius habeas & tencas illud stare & omnem honorem, qui ibi modo est vel in antea futurus est, & dabis annuatim inde pro usatiço ad festum Pentccosten L solides Melgorienses. Factum est hoc in presentia fratrum Hospitalis, scilicet Ber- nard! de Bosicis, Raimundi Paratorii, Pon- cii de Nebiano, Deodati, Bernardi de Mo- lendinis, Duranti Pastoris, Pontii Belloni, Pétri Fabri, & duarum sororum, scilicet Sicarde & Ricard e. Durantus jussus a Bernardo procuratore domus Marcelliani scripsit hec. ' Archives de la Haute-Garonne. Ordre de Saint- Jean, Campagnoles, II, n jj, original. 60. :^Li Charte de Richard, fils du roi d'An- gleterre, en faveur de l'abbaye de Candeil '. RICARDUS cornes Pictavensis, filius régis ÉJ.orig. Anglie, archiepiscopis, episcopis, co- ,o'i.i(;i. mitibus, vicecomitibus, baronibus, militi- _____ bus, senescallis, justiciariis & ballivis & Vers omnibus amicis suis salutem. Sciatis quod nSû abbacla Candelii cuni omnibus rébus ip- sius abbacie est in custodia mea & protec- tione & defensione, unde vobis mandando firmiter precipio, quatinus predictam ab- baciam ik fratres ibidem habitantes cum omnibus rébus ipsorum custodiatis, defen- datis, proteguatis, manuteneatis, sicut res meas dominicas, nec permittatis quod ali- quis ei vel rébus i])siu.s injuriam vel con- tumeliam faciat. Et si'quis fecerit, precipio vobis quatinus ita emendari faciatis, quod de cetero clamorem non audiam. Testibus Philippe de Columberis, Racinte Bernart de Roviniano, Stéphane de Caumont, Nor- manne de Montepessulano, Forte vice- comité Sancti Antonini. Apud Aginuum. Scellé du sceau de Richard. 61. — XLII Chartes touchant les seigneurs de Montpellier^. I. X tOTUM sit, &c. quod ego Hdefonsus, IN Dei Gratia rex Aragonensis, cernes Barchinonensis & marchio Proviuciae, dono tibiGuillelmo Montispessuli domino & uxeri tuae Agneti consanguineae meae, unicuique ex vobiS in omni vita vestra, totum illum honorem de Pratis, scilicet castrum meum & villas & mansos & terras ■-d.oriîî. t. m, ui. 161. An 1 j S7 avril. ' Baluze, original, -affaires ecclésiastiques, n. 3. [Au). Armoires, v. 388, n. 327.] ' Manuscrite d'Auhays, n. 81. An 1187 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An 1187 juillet. & vineas, &c. sicut melius habeo & habere debeo per vocem genitorum meoriim iii parochia SS. Justiiiae & Rufinae, &c. ut post niortem vestram ego & mei possimus recuperare, &c. Actum est hoc mense aprilis MCLXXxvii t Sig. Ildephonsi Dei gratia Aragonensis régis, &c. t Berenga- rius Tarraconensis archiepiscopus. t Be- rengarius lUerdouensis seu Rottensis epi- scopiis. II. Aniio Domini M CLXXXVII, kalendis julii, Raimundus Ato de Muroveteri, cog- noscens se esse majorem xxii annis, do- nat, tradit & titulo perfectae doiiationis relinquit Giiillelnio Montispessuli , filio quondam Mathildis ducissae, & illis solis successoribus ejus qui domini vel dominae eruiit Montispessulani, totum castium de Onielacio cuni suis omnibus pertinentiis, & castrum de Poieto, & quidquiJ habet in castre de Popiano, de Sancto Poncio & iii ejus terminiis, totum castrum de Monte- Ariialdo, & quidquid liabet in Castro de Piniano, totum castrum de Cornonesicco, de Montebaseno, quidquid habet in toto Castro de Frontiniano, totam forciam de Valle, quidquid habet in Castro de Villa- nova, & quod habet in villa de Sancto Pa- ragorio, de Adellano, de Plaissano, de Abrii- lanicis, de Viiidemiano,de Sancto Amancio, Sancti Baudilii, in villa de Carcaus, de Po- dels, Sanctae Eulaliae, & in valle Redone & eorum terminiis, in Vallemala, in villa Sancti Pauli de Montibus-Camelis, in villa Sancti Stephaui de Perneto, in tota villa de Muroveteri, Sancti Georgii, & quae- cumque possidet a flumine Eravi usque ad flumen Amaucionis & a ponte Sancti Guil- lelmi usque ad mare. — Guillelmus auteni dominus Montispessulani hanc donatio- nem recipiens, totum praediclum honorem cum omnibus castris& omnibus eonini per- tinentiis reddit, laudat & concedit ad feo- dum honoratum in perpetuum Raimundo Atoni & suis, & insuper donat & in per|)e- tuum concedit illi totum castrum de Paril- lano & quae pendet, & omne id quidquid habet a flumine Eravi usque ad Fontes ci quidquid habet in Castro de Poieto Si terminio & in villa de Vindimiano. Praeterea illi donat totum pignus X'" soli- dor, Melgoriensium, quod habebat in for- 390 cia vallis de Cavaillano. Haec autcm dona- tio facta fuit ad feodum honoratum. luter testes hujus instrumenti sunt R. Guillelmi abbas Anianensis, P. de Vabre praeposi- tus Magalonensis, Guido de Ventador prior Sancti Firmini, G. Bocades, &c. An 1187 62. XLIII Assises tenues par Ermengarde , vicomtesse de Narbonne\ IN nomine Domini, anno Incarnationis ejusdem M.°C° LXXX° Vili", rege régnante Philippo, nono kalendas octobris. Mani- festum sit omnibus audientibus, quoniam controversia vertebatur inter Raimundum Berengarium de Oviliano ex una parte & inter Deodatum Geraldum & Berengarium Bonetiim & Guillelmum de Moniano ex altéra parte. De qua scilicet controversia venerunt in potestatem domine Ermengar- dis vicecomitisse Narbone, assidentibus ei Ugone de Piano, Berengario de Liniano, niagistro Petro Arnaldo de Laco. Petebat siquideni Raimundus Berengarii, pro se & ecclesia de Oviliano, medietatem & ultra stagnum castri inferioris de Oviliano, ([uo- niani dicebat se adquisisse ab Ugone ca- pellano ejusdem ecclesie, & îdeo petebat medietatem tam pisciuni quam avium & omnium que ibi capiebantur Se ctiam salis, quando ibi fiebat. Econtra ipsi respon- debant, quod neque ipsi neque capellanus umquam aliquid habuerant neque cepe- rant i.i avibus neque in piscibus, sed quando sal ibi fiebat & stagnum erat desic- catum, habebant ibi unam faixiam. Tan- dem auditis rationibus & allegationibus hinc inde diligenier inquisitis, & sacra- mento calumpnie ex utraque parte pres- tito, predicta domina Ermengardis, vice- comitissa Narbone, cum assessoribus suis totam jamdictam controversiam ita termi- navit per deffinitivam sententiam, ut pre- fatus Raimundus Berengarii habeat cum ' Archives de l'abbaye de Fontfroide. [Dont, V. jp, f° 118.J EJ.orîg. t. 111, col. 162. An n83 2 3 sep- tembre. An ii83 591 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 393 ecclesia de Oviliano médium per médium, Appamie. Facta carta ista mense novem- tertiam partem predicti stagni tam avium bris, feria quarta, régnante Philippo rege An 1188 An 3o no- vembre. quam piscium & omnium aiiarum rerum & etiam salis, & predicti Deodatus Geraldi & Berengarius Bonetus & Guillelmus de Moniano habeant duas partes. Data fuit hec sententia apud Ovilianum, in podio ante ecclesiam, presentibus & videntibus Ademaro de Muroveteri, Pontio d'Olar- gues, Guillelmo de Oviliano, Petro Forne- rio, Alcherio, Guillelmo Raimundo Martinus mandato predicte domine vice- comitisse scripsit. — Hoc est translatum. 63. — XLIV Lettres de Raimond-Roger, comte de Foix, en faveur de Vabhaye de Boulbonne '. IN iiomine Domini. Notum sit, quod ego Raimundus Rogerii, Dei gratia comes Fuxi, cum consilio & autorgamento pro- borum hominum Apamie, dono Domino Deo & Béate Marie Bolbone & Odoni ejusdem donuis abbati & fratribus ibi Deo servientibus, pro anima patris mei Rogerii Bernardi, liberfatem & affrancamentum il- lius domus, quam habent Appamie in villa nova, scilicet ut ipsa domus & quicumque hospes per manum fratrum Bolbone habi- tabit in ea sint franci & liberi ab omni exactione & consuetudine serviciali : hoc est ut nunquam teneantur dare in questis, in operibus, in clausuris, nec guaitare nec ire in cavalgadam nec in guerram nec in aliquibus missionibus, que pertineant ad dominium jiiostrum sive ad communitatem ville. Hoc totum sicut suprascriptum est, donavi bono animo predictus ego Raimun- dus Rogerii predictis fratribus & domui Bolbone libère & absolute absque omni retinentia, in ecclesia Sancti Joannis apud Éd.orig. Appamiam, sequenti die -post sepulturam coi. i6:f. patris mei Rogerii Bernardi, in festo Sancti Andrée, in presentia proborum hominum ' Archives de l'abbaye de Boulbonne. [Dont, V. 83, f" 204.J Francorum, anno ab Incarnatione Domini M" c" LXXK" viii°. Hujus rei sunt testes Petrus Othonis, Guillelmus de Hospifali, Bernardus Seguerii, Petrus de Laurac, Pe- trus de Calmels, Lumbardus Arnaldus de Fuxo, Augerius de Calvomonte monachus, frater Maurinus, & Lambertus qui cartam istani scripsit (locus signi manualis). 64. Charte de Raïmond F, comte de Tou- louse, en J'aveur des habitants de cette ville' . EGO Ramundus, Dei gratia dux Narbone, comes Tholose, marchio Provincie, mando & convenio omnibus hominibus & feminis urbis Tholose & suburbii presen- tibus & futuris, quod in me credere & confidere possunt, sicut in suo bono do- mino, & quod nullus homo vel femina alium vel aliam interfîciat vel vulneret vel ignem mitât vel vineas vel segetes vel ar- bores scindât nec bestias interficiat, vel aliquod aliud maleficium vel rixam vel se- ditionem faciat alicui homini vel femine habitanti in urbe Tholose vel in suburbio intus vel extra, meo ingénie vel meo con- silio, & quod nuUum pactum vel fedus fa- ciam cum aliquo homine vel femina civita- tis Tholose vel suburbii contra alium vel aliam causa rixe & seditionis, 8: si fece- rim, illud absolve, & si carte erant inde facte nuilam deinceps habeant firmitatem. Et si aliquis homo vel femina alium vel aliam interficeret vel vulneraret vel ignem miteret vel vineas vel segetes vel arbores scinderet vel bestias interficeret, vel ali- quod aliud maleficium vel rixam vel sedi- tioneni faceret in civitate vel in suburbio ' Archives nationales, JJ. xxi, n. viii, f" 16. A la suite, f" 18, autre acte du même jour, de l'évèque Fulcrand & des consuls, déclarant nuls tous les actes passés entre Toulousains à l'occa- sion de cette sédition. An 1189 6 jan- An 1189 393 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 894 vel extra alicui homitii vel femine habi- tant'! in eadem civitate vel suburbio, ero inde fidelis dominus & bonus justiciator & faciam inde illam justiciam, qiiam con- sules Tholose judicaverint vel alii probi homines Tholose, si consules ibi non fue- rint. Et faciam & tenebo & observabo fir- miter illam concordiam & districtionem & penam, quam episcopus & consules & Tho- zetus de Tholosa & Aymericus de Castro- novo statuent de seditionibus & rixis & factis hujus ville, Hec omnia que scripta sunt, ego Kamundus prcdictus cornes mea voluntate 8c gratia & amore proborum ho- minum Tholose, non quod tenear hoc fa- cere nisi voluero, mando & convenio & super sancta Evangelia juro, quod hec om- nia teneam & observem firmiter in perpe- tuum, salvis & retentis omnibus meis juri- bus & dominatîonibus, sicut habeo ibi & habere debeo. Hoc ita facto, consules ci- vitatis Tholose & suburbii atque alii probi homines mandaverunt & super sancta Dei Evangelia juraverunt domino Ramundo comiti Tholose & cui Tholosam ordinare voluerit, fidelitatem & vitam & memhra & Tholosam, scilicet civitatem & suburbium & honorem & quod nuUum isforum sibi vel cui cirithecam ordinare voluerit aufe- rant, salvis & retentis omnibus eorum ju- ribus & consuetudinibus & affranquimen- tis, sicut habent & habere debent. Hoc fuit factum mense januarii, feria VI'', in festo Epiphanie, in ecclesia Sancti Pétri Quo- quinarum, anno M° c" LXXX" Vin" ab In- carnatione Domini, Hujus rei sunt testes dompnus Fulcrandus Tholosanus episco- pus & Aymericus de Casfronovo & consu- les civitatis Tholose & suburbii, scilicet Bertrandus de Montibus, & Arnaldus de Villanova, & Arnaldus Willelmus Rainal- dus, & Petrus de Marcafabba, & Petrus Rogcrius, & Raimundus Galinus, & Arnal- dus Ruffus, & Bernardus Petrus de Cossa, & Poncius Umbertus, & W. Poncius Aster, & Petrus Raimundus d'Escalquenchis, & Raimundus Geraldus Vitalis, & multi alii probi homines, & Arnaldus Ferrucius qui cartam istam scripsit. )3. Jugement rendu par la cour Jurée de Toulouse entre le nommé Toulou- sain 6* sa belle-fille Esclarmonde' , NOTUM sit quod Tholosanus Joculator habuit causam cum Sclarmunda sua pringna, in presencia Ramundi Monachi vicarii & curie jurate, scilicet Pétri de Marcafava & Bernardi Pétri de Cossano & Pétri Rogerii & Ramundi Rotberti, qui tune erant constituti judices. In qua causa Sclarmunda predicta allegavit quod Tholo- sanus Joculator & Petroiia uxor ejus, que erat mater ipsius Sclarmunde, acquisierant I casalem insimul de Ramundo Tholosano & de suis fratribus, unde ipsa volebat ha- bere medietatem illius casalis successione Pétrone matris sue. Ad quod Tholosanus Joculator respondit quod Sclarmunda ali- quid in predicto casale, quem ipse & Pe- trona uxor sua adquisierant, petere non poterat, quia ipse sua voluntate Petronam in illa adquisitione miserat, sive quod Pe- trona aliquid ibi de suo proprio non dede- rat. Item dixit Tholosanus quod Sclar- munda habebat I fratreni, unde ipsa, quia ille frater ibi non erat presens, aliquid in casale petere non poterat, de tanfo quan- tum ei pertinebat, famen, si aliquid ibi consequi poterat. Item dixit Tholosanus, quod si forte Sclarmunda aliquid in casale consequi poterat, ipse debebat illud totum habere & tenere in omni sua vita. Et ille casalis in quo Sclarmunda predicta petebat medietatem est inter casalem Meloni & casalem Aldoyni. Tandem hiis & multis aliis rationibus hinc inde auditis, & viso instrumento de illa adquisitione, quam Tholosanus Joculator & Petrona uxor ejus fecerant de predicto casale, & subtiliter inspecte, predicti judices judicando diffi- nierunt quod Tholosanus Joculator de- bebat habere & tenere totum predictum casalem omni sua vita, pro omni sua vo- luntate, pro explectare, & post suam r-!or- An 1189 mai. ' JJ. xxi, f' 86 r", sans numéro. An 1189 59;) PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 396 Ed.orig. t. 111, col. i63. An ,189 juin. tcm quod pebebat remanere mediatas pre- dicti casalis heredibus Pétrone que fuit uxor Tholosani & de alia medietate Tho'.o- sanus Joculator poterat facere totam suam medietatem. Facta carta hujus dati jiidicii mense madii, fcria m, régnante Philippo Francorum rege & Ramundo Tholosaiio comité & Fulcrando episcopo, anno ab Incarnatione Domini M" C LXXX" VIIII". Hujus dati judicli sunt testes idem predicti judices (nominibus quibus supra) & Rai- mundus Jobannes qui cartam istam scripsit. 66. — XLV Hommage d'Aymar de Poitiers, comte de Valent'moisy à Raimond, comte de Toulouse , pour le comté de Diois '. NOTtiM sit, 8îc. quod R., Dei gratia dux Narbonae, comes Tolosae, marcbio Provinciae, donamus, cedimus & cum bac carta tradimus in perpetuum, per nos suc- cessoresque nostros, tibi Ademaro de Pic- tavia & successoribus tuis, onine jus & dominium quod in Diensi comitatu babe- mus vel babere debemus, vel homo vel fœmina ibi a nobis babet vel babere dé- bet. Et ego Ademariiis de Pictavia ob banc donationem, a vobis domino meo R. prae- dicto comité Tolosano mihi factam & con- cessam, fidelitatem & bominium vobis fa- cio. Et nos praedictus R. Tolosanus comes volumus & mandamus, ut quicumque in jamdicto comitatu aliquid a nobis vel nos- tro nomine babet vel babere débet, id to- tum de cetero a te babeat & possideat, & fidelitatem & hominium inde tibi faciat & non nobis. Tu vero & successores tui nobis & successoribus n©stris inde fideli- tatem Ik hominium facere debes. Acta ik compléta sunt baec omnia anno ab Incar- natione Domini mclxxxviiii, régnante Frcderico Romanorum imperatore, mense junii, in villa Sancti Saturnini, in praesen- ' Archives lîe la chnmbre des comptes de Da»- phiné, caisse de Diois, liasse i 180. tia testinm, E. Valeiitineiisis praepositi, Dragoneti de Montedracono, Dragoneti ejusdem filii, P. de Montedracono, P. do Salomiaco, Q. de Aratio, P. de Sancto Pri- geto, L. de Rupe, V. de Rupe, D. de Liu- rone, Bertrandi Bonelli, Jordani de Portas, Pétri Raimundi notarii, qui utrimque ro- gatiis praesens instrumentum composuit 8c sigillo nostro munivit. 67, — XLVI Le vicomte de Béjiers donne les do- maines de l'ahhaye de Caunes en engagement '. IN nomine Domini, anno nativitatis ejus- dem MCLXXXIX, régnante rege Philippo, mense augusti. Ego Rogerius vicecomes Biterris, per me, &c. obligo & pro pi- gnore trado tibi Bertrando de Saixaco & tuis 8f cui vel quibus pro tua subscripta pecunia dederis, &c. scilicet omnia castra & villas & bonores cum suis fortiis & munitionibus & suis terminiis, quae ba- beo ullo modo & babere debeo propter abbatiam & monasterium Sancti Pétri de Caunas, videlicet villam de Cauiias & castrum de Spinaceria & castrum de Isse- tor & villam de Trenciano, & omnia alia castra & villas & bonores & campos 8î viiieas & condamina & bomines 8c femi- nas, prata, riparias, usaticos & foriscapia, tasqnas & quartas & totum aliud agre- rium. Et totum alium honorem, cultum & incultum, & omnes reditus & exitus mihi pertinentes aliquo modo propter abba- tiam & monasterium Sancti Pétri de Cau- nas, obligo tibi, sicut superius dictum est, pro pretio xxv"' solidor. Melgor., de qui- bus teneo me bene per pagatum. Omi-.ia jamdicta castra & villas & totum alium honorem, scriptum & non scriptum, cum suis fortiis & munitionibus suis & suis terminis & pertinentiis, quae ad abbatiam jamdictam & monasterium pertinent, si- cut ego habeo & babere debeo, habeatis ik ' Château de Foix, carlulaire, caisse i5. An I 1S9 An 1189 rJ.orig. t. 111, col. IQ\. ► An I189 )97 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An I 189 octobrc- di;cc:Ti- bre. possideatis tu & tui pro pignore, amodo tamdiu donec ego vel mei reddamus & sol- vamus tibi vel ciii jusseris praedictos XXV" solidor. Melgor. bonos & perciirri- biles, vel argentum finum ad rationem marchae, quae mine valet L solidos, si tune haec moneta Melgoriensis fuerit aba- tuda vel deteriorata, redditus vero & exi- tus inde exeuntes vestros proprios faciatis, ita quod nullo tempore vobis in sortem coniputentur. Hiijus rei sunt testes Isar- nus abbas Saiicti Joannis de Valle Siguario, Petrus Vassallus, Ugo de Romegos vicarius Reddensis, Petrus Rogerius de Mirapisci- bus, Gallardus de Fanjos, Raimuiidus Fer- randus, Raimundus Lombardus, Bernardus de Flaciano, Petrus Rainuiiidi, Galterius, Isarnus de Darrs, & Bernardus de Can- neto notarius domini Rogerii, qui haec scripsit. 68. XLVII Actes de Vengigement fait par Ber- nard-Aton, vicomte d'Agde, d'une partie de son domaine à Guillaume, vel pertinere potuerunt vel debueruut, &c. 3y8 Melgorii fuerit abatuda seu deteriorata, &c. Testes sunt domiuus A. abbas Vallismag- iiae, R. cellerarius, Guiraldus prior de Seta, Elesiarius de Albasio, Poneius de Bernicio, R. de Centrai ranicis, R. de Po- mairols, Rostagnus de Centrairanicis, B. Paliot, R. prior de Lupiano, R. Rostagni, B. Ermengavus, R. frater ejus, R. de Gra- vas, P. Luciani & Guillelmus Rainuindi, qui haec scripsit. II. Anno dominiee Incarnationis MCXC, mense januarii, ego Bernardus Ato vice- cornes Agathensis, sponfaneae voluntatis arbitrio, per donationcm inter vives, dono, cedo, transf'ero & titulo merae liberalitatis jure perpet\io concedo tibi G., domino Montispessuli, filio quondam Mathildis ducissae, & tibi Agneti uxori ejus & in- fantibus vestris jam progenitis & nascituris ex dicta Agnete, ad faciendas omnes vo- luntates vestras, salvo tamen 8c retento mihi usufructu in vita mea, videlicet to- tum castrum de Lu])iano intus & extra, cum dominio & dominatione, districtio- nes, satisdationes, feoda & fevales, & eo- rum servitia, &c. & omnia jura vel inju- rias, quao in Castro vel in terminio castri ad me vel ad genus meum pertinuerunt An Il 89 seigneur de Montpellier' , I. I N nomine Domini. Ego Bernardus Ato, vicecomes Agathensis, per me & per meos, 8cc. cum hac carta mitfo in pignore pro X"' solidis iMelgcr. tibi Giiillelnio domino Montispessuli & tibi Agneti uxori ejus Se vestris, &c. totum castrum de Lu- piano, cum hominibus & feminis, feodis, posui & obligavi pro Xi"' solidor. Melgor. fevalibus, &c. & omnes fructus & exitus & reditus inde exeuntes vestros proprios faciatis & percipiatis, & bono animo vobis dono quod in sortem vel in pagam non computentur ab hoc festo sancti Michaelis, quod fuit anno mclxxxix, usque ad duos annos, & sic deinde de anno in aniuim, tamdiu donec reddantur & solvantur vobis vel vestris ista X'" solidor. Melgor. sine inganno, quos bene a vobis habui & re- cepi, vel argentum finum ad rationem marchae L solidos, ^si tune moueia haec I-'d.orifi. t. III, col. i65. Testes sunt G. de Mesoa, G. prior Sancti F'irmini, Poneius Luciani, G. Leterici, Guiraldus Atbrandi , & Guillelmus Rai- mundi, qui haec scripsit. III. Anno dominiee Incarnat, m c xciv. Ego Bernardus Ato, vicecomes Agathensis, scio & in veritate cum hac carta profiteor & cognosco, quod ego olim pignori sup- An 1 iç.") janvigr. ' Manustrits d'Aubayi, n. 82. tibi Guillelnio domino Montispessuli & tibi Agneti uxori ejus & vestris, totum cas- trum de l,upiano, cum suis omnibus per- tinentiis, &c. quae omnia rata 8c illibata esse volo. Insuper in praesenti, salvo priori pignore, pignori obligo 8c astringo pro IX"' solidor., quos ex recenti 8c ex novo mihi in solidum solvistis 8c numerastis, ita quod nihil rcmansit ad solvendum,8c i(a recla facla computatioue modo pignori obligo 8c astringo vol)is 8c vestris pro XX"' solidor. Melgor., videlicet totum cas- trum de Lupiano, intus 8c extra, cum do- minio & doiuiuatioue, &c. Et boiio auimo PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 400 An '^99 "^ vobis (lono, qiiod iii sortem vel pagani non Michnël de Lalis, niagister Giiido, B. de computentiir [redditiis vel exitus] ab hoc Melgorio, G. Pétri & Guillelnius Rai- festo proximo sanctae Mariae de februario iiuindi, qui haec scripsit. iisque ad X annos continues completos, & sic deinc de anno in annuni, tanidiu do- nec reddam & persolvam vobis vel vestris istos XX'" sol. Melgor. sine onini inganno, qiios omiies a vobis habui & bene recepi, vel argentum iinum ad rationem marchae LU solidorum, si tune nioneta haec Mel- gorii fuerit abatuda seu deteriorata, &c. Sciendum est quod infra continuuni de- cennium non possum nec debeo castrum istud repignorare vel recuperare nullo modo, salvo tamen dono quod de Castro isto vobis feci durante isto pignore vel soluto, &c. Horum omnium testes sunt An 1 19.5 An I 19J janvier. 69. — XLVIII Hommage de Guillaume, seigneur de Montpellier, à Raimond, comte de MeltrueiV . A NNO dominice Incarnation. MCLXXxrx, mense martii. Ego Guillelmus, Dei gra- tia Montispessulani dominus, filius quon- dam Mathildis diicissae, scio & in veritate Poiicius Raine, B. de Muroveteri, G. de cum bac carta cognosco, quod ego habeo Mesoa, Michael de Latis, magister Guido, & teneo per me & haeredes meos a te, do- G. Fidelis, Poncius Gachus, Carbonellus mino Raimundo comité Melgoriensi, & Bidocius, R. Tocabous, P. de Pezenatio, Jordanus de Conchis, &c. IV. Anno dominice Incarnat. MCXCIV, mense januario. Ego Guillelmus, Dei gratia Montispessulani dominus, filius quondam Mathildis ducissae, & ego Agnes uxorejus, profitemur & cum série hujus cartulae cognoscimus, quod post x annos conti- nues elapsos a sancta dicta Incarnatione domini nostri Jesu Christi & a mense Ed.orig. t. III, col. 166. An 1 190 mart. heredibus & successoribirt tuis dominis Melgorii, scilicet quidquid habeo in castre de Castriis & in Castronovo & in villa de Sentrairanicis, & insuper quicquid ha- bebam in Castro de Poieto & in Castro de Piniano tempore compositionis factae in- ter nos apud Grandemmontem in Mon- terbedon. Quae omnia habeo & teneo de te ad feudum francum & honoratum, ita quod nuUum supradjctorura castrorum vel praefato, nos tenemur & obligati sunnis villarum tibi vel tuis nec alicui comiti tibi Bernardo Atoni vicecomiti Agathensi Melgoriensi reddere tencar. Praeterea ha- reddere castrum de Lupiano, prius tamen beo & teneo a te, domino Raimundo co- nobis plenarie solutis a te vel ab alio no- mite Melgoriensi, & a successoribus tuis mine tuo XIV" solidor. Melgor., quorum dominis Melgoriensibus caminos de Mala nomine castrum istud nobis est obligatum, vetula usque ad flumen Viturli & a flumine vel argento fino ad rationem marchae i.ii Viturli usque ad Maiamvetulam & de solides, si tune meneta haec Melgorii lue- Montcpessulano usque ad flumen Erauri rit abatuda seu deteriorata, & ad repigno- & de flumine Erauri usque ad Moutem- rationcm ejusdem castri faciendam am- pessulanum, & illos très denarios Melge- pliorcm pecuniam vel largierem reddere rienses, quos habeo & percipio in moneta non tenearis, nisi tantum xiV" solidor. Melgorii in singulis libris ipsius menetae, Sed infra continuum decennium non potes sicut in cartis exinde factis plenius conti- nec debes castrum repignorare vel recupe- netur, & riperias & patus fluminis Lesi rare, salvo tamen dono quod de Castro & alignamentum & ex])lectum mihi & nobis fecisti durante pignore vel soluto. omnibus habitatoribus Montispessulani in Sed est^ciendum quod solis XIV"' solidor. bosco de Valena de omnibus arboribus & potes repignorare pignus, salvo tamen lignis, exceptis romes & albars, salvo usa- deno Si in sua firmitate manente, licet tico veteri ipsius boschi, sicut in aliis car- pignoratitia cartula XX"' solidorum faciat tis de ipso bosco, quae tuis & meis succes- raentionem. Hujus rei testes sunt Poncius Raine, B. de Muroveteri, G. de Mesoa, ' Manuscrits d'Auba^'s. n. 8r. An 119- 401 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 40 î soribus laudatae fuerunt, continetur. Et non faciam fieri in Montepessulano nec haec omnia habeo & teneo a te, R. comité extra in toto comitatu Sustantionensi con- Melgoriensi, & successoribus tuis dominis tra istani, nec aliam monetam discurrere Melgoriensibus ad feudum francum & ho- faciam in Montepessulano nec extra in noratuni, pro quibus omnibus praescriptis toto comitatu, in toto possemeo, nisi tau- facio vobis hominium & juro fidelitateni. tum islam monetam Melgoriensem, quam- Insuper reddo & solvo vobis & vestris in diu erit ejus legis & ponderis quae statuta perpetuum Egamlongam & Botonetum & est, sicut in cartis istius monetae inter nos Malestar & omnia alia vestra quae occu- paveram. — Ego R. comes Melgoriensis, per me & meos successores dominos Mel- gorienses, laudo & concedo tibi in perpc- Éd.ortc. t. III. col. 167. factis plenius continetur. Horum omnium testes sunt dominus Johannes Magalonen- sis episcopus, R. Rascas, R. Aercardus, Rostagnus de Arsas, Rostagnus de Montar- tuum Guillelmo domino Montepessulani bedon, Bertrandus de Mesoaga, Bremun- & omnibus successoribus tuis, ad feudum francum & honoratum totum hoc quicquiJ habes in Castro de Castriis & in Castro- novo & in villa de Sentrayranicis & to- tum hoc quod habebas in Castro de Poieto & in Castro de Piniajio tempore composi- fionis praedictae, quod est scilicet illud quod habuit Guido Guerengiatus in Castro de Poieto, de Gagone, de Petrabruno, & in Castro de Piniano feudum quod Rai- mundus de Piniano tenet de te. Quae om- nia castra vel villas mihi nec alicui comiti dus de Salve, P. R. de la Veneria, Rosta- gnus de Sancto Privato, R. de Castriis, Sa- lamon de Falgueriis, Guercius frater ejus, G. de Tesaiio, Bertrandus de Montelauro, R. de Majolano, Cambon, B. Mata, Ber- trandus Guidon, Poncius de Fabriciis, R. de Salvaillanicis, Bertrandus de Castriis, G. de Mesoa, G. de Albaterra, Pontius de Montelauro, Bertrandus de Calduranicis, Petrus Berfrandi, P. Bernardus, G. Lente- ricus, Guiraldus Atbrandi, Stephanus de Conchis, R, Atbrandi, Jacobus Lombardi, Melgoriensi reddere teneris. Insuper etiam P. de Sancto Gregorio praeceptor militiae, laudo & concedo in perpetuum tibi & suc- G. Pétri, m'agister Guido, G. Rancurelli, cessoribus tuis caminos de Malavetula us- Guillelmus Joanni, Bartholomeus Gleisa, que ad flumen Viturli, &c. quos caminos Durantus Mercarius, R. de Moreze, P. de & ibi iter agentes cum rébus eorum sal- Montearbodone, P. de Narbona, P. Vezia- vare & deffendere gratis & libère pro- mitto, & ego vel alius comes Melgoriensis per nos & per alium non accipiemus in caminis de Sostanzones & episcopatus Magalonensis ullum guidaticum nec pe- daticum, excepto pedatico veteri de ca- mino Montisferrandi usque ad Aganticum & de Agantico usque ad Moutempessula- nura. Laudo etiam & concedo tibi & tuis nus, Philippus frater ejus, Ugo de Podio, Giraldus Petiti, Stephanus de Teils, R. de Camnon, Guillelmus de Villanova, G. Ani- blardus, B. Bedocius, B. de Azillano, Ri- chardus Malaserbas, P. Isarnus, P. Ser- reti, Ademarius d'Orlac, Bertrandus & Joannes frater ej\is, G. Ermengau, P. R. scriptor comitis, Johannes Bertulfi, Gir- baldus frater ejus, & Guillelmus Rai- in perpetuum ni denarios Melgorienses, mundi notarius Moiitispessuli, qui haec quos in singulis libris monetae Melgor. ab utraque parte rogatus scripsit. percipis, sicut in cartis ipsius monetae continetur, sicut olim tibi & antecessori- bus tuis concessum & laudatum fuit, & omnes riperias & patus, &c. Insuper etiam laudo & concedo tibi & tuis in perpetuum omnia jura mea. Et ego Guillelmus, do- minus Montispessulani, per me & per meos promitto tibi, domino R. comiti & succes- soribus tuis comitibus Melgoriensibus, quod monetam Melgoriensem non faciam contrafacere, nec aliam monetam argeuti An 1190 4o3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 404 An I 190 mai. 70. Donation de Roger II, vicomte de Bé-^iers, à la commanderie de Cani- pagnoles^ . ÎN n eiu nomine Domîni, anno a Nativîtate ^jusdem M° C Lxxxx", régnante rege Philippe, mense maii. Ego Rotgerius vice- comes Bilerris, per me & per meos, bona fide & sine dolo cum hac carta dono & trado & desamparo nunc & in perpetuum, titulo perfecte donationis pro alodio, sine iiUa mea meorumque retentione, pro sa- lute anime mee & patris mei & matris vel parentum meoriim, Domino Deo & hos- pitali Jherosolimitano & tibi Arnaudo de Campannolis, magistro ipsiiis Hospilalis in Biterrensi & Agathensi, & fratribus ejiis- dem Hospitalis presentibus & futuris, qiiicquid habeo & habere debeo vel homo [aiit fem]ina habet de me vel per me in castelio de Campannolis & in ejus termi- niis, in firmanciis, in justiciis, in ho[no- ribus, in alo]diis, in adulteriis, in latro- ciniis, in alberguis, pro quibus alberguis debebat mihi facere albergam X militum Bernardus [de ]piniano, & Petriis de Campannolis V militum, & Alcheriiis filius quondam Arnaiuli Poncii V militum. Et si aliquid amplius in castelio de Campanno- lis & in ejus terminiis habeo vel habere debeo vel antecessores mei habuerunt vel homo vel femina habuit de nobis vel per nos, totum illud Deo & Hospitali & fra- tribus ejusdem dono in perpetuum & di- samparo. Et promittimus ego idem Rotge- rius & ego Adalaicis uxor ejus comitissa, quod de predicto castelio [&] de omnibus rébus predictis ad ipsum castellum perti- nentibus erimus Deo & Hospitali & vobis in perpetuum boni defenso[re]s & fidèles ab omnibus hominibus & feminis. Et cou- cedimus vobis & donamus similiter in per- petuum, ut in ipso castelio [vel] in ejus 'Archives Je la Haufc-Garonne. Ordre de Saint- Jean ; Campagnoles, liasse II, n. 20; copie en par- chemin du temps. terminiis possitis facere forciam vel for- cias, quam vel quas volueritis vel quicquid ibi facere volueritis. Hec omnia, [prout] suprascripta sunt vel sicut raelius dici vel intelligi ad vestram possunt utilitatem, te- nebimus & observabimus firmiter & fideli- ter & nunquam contraveniemus vel veniri faciemus aliquo modo, nec aliquid fecimus vel faciemus quominus hec predicta vel aliquod horum firma permaneant. Sic Deus nos adjuvet & hec sancta iiii""' Evangelia. Hujus rei sunt testes Raimundus Tren- cavelli, Arnaudus Raimundi vicarius Bi- terris, Petrus Vassalli, Raimundus ledda- rius, Guillelmus Raimundi sellarius, Petrus Ermengaudi, Bernardus de Caucionoiolo, Petrus de Alanis, Fa^jer subvicarius, Guil- lelmus de Claromonte, [Pon]tius de Clai- raco , Guillelmus Baronus & Bernardus Cota publicus Bi terris notarius, qui jus- sione domini Rotgerii & comitis[se & ad]- stantium hec scripsit & causa majoris auc- toritatis sigillavit. Hoc instrumentum transtulit ab an[ten- tijco Guillelmus Pétri, filius Pétri Furna- rii, in operatorio Arnaudi de Alsoiia, ipso présente, nichil augens vel [mijnuens, anno dominico m'Clxxxx"!!!", mense fe- bruarii, presentibus & legentibus Rai- mundo de Bodonis filio Pétri Bernardi, Guillelmo de Pelignano, Guillelmo de Vi- ridiario, qui omnes hoc instrumentum cum autentico legendo scrutati sunt. — Ego idem Arnaudus de Alsona subscribo (,sig- num nolarii). 71. — XLIX Privilèges de l'ahbaye de CandeiV, I.XTOTUM sit, &c. quod ego R. cornes iN Tolosae, dux Narbonae, marchio Provinciae, & ego Guillelmus Petrus Al- biensis episcopus, & ego R. viçecomes Biterrensis, consilio & assensu multorum nobilium virorum, improbitati & iniquitati multorum obviantes, qui quod violenter ' Cartiilaire de l'abbaye de Candeil. An 1 190 m orig. t. III, col. 107. \'ers I 190 Vers 1 190 400 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 406 Kd.orig t. 111. cul. iù6. An 1 197 nequeunf aut non audent, coiificta testiiim falsitate adipisci coiiantur, nos, incjnam, onines supradicti monasterium Candelii, & si qua ordinis Cisterciensis monasteria in Albiensi episco])atu constnicta vel con- struenda, hujusmodi privilégie in perpe- tuum valituro intiiitu pietatis & religionis munimus, deffendimus atqiie donamus, lit in omnibus suis causis vel controversiis, sive agant sive conveniantur, abbati vel priori vel cellerario vel duobus moiiachis praenominatae domus Candelii, usque ad summam aut valentiam ce solidorum, sive sint res mobiles vel immobiles, de quibus lis vel causa vel controversia agifatur, si aliquis eorum sacramentum praestare vo- luerit, credatur, & contra ejus assertionem juramento firmatam testes vel instrumenta cartarnm non producantur aut producta non audiantur. Hoc idem & aliis cœnobiis ordinis Cisterciensis in Albiensi episcopatu indulgemus atcpie concedimus, in praesen- tia testium : Gaillardi ecclesiaeSancti Salvii praepositi, Ademarii Guillelmi archidia- coni, Isarni vicecomitis Sancti Anthonini, Pontii de Sancto Privato, Pétri Rigaldi, Pétri Ermengaudi, Guillelmi de Sancto Paulo, Bernardi Rigaldi, Guillelmi Atonis de Curvalla, Sicardi de Boissadoiio, &c. II. In' no mi ne Domini Jesu Chris ti,aniio ab Incarnatione ejusdem Mcxc. Ego Rai- mundus, Dei gratia comes Tholose, dux Narbone, marchio Provincic, ad Dei glo- riam, pro salute anime mee & parontum meorum, donc, laudo & concedo Domino Deo & béate Marie & tibi Aimerico abbati de Candelio & fratribus ejusdem loci prc- sentibus & futuris, quidquid acquisisfis vel acquisieritis quocumque modo vel a quibuscumque & ubicumque. Dono efiam vobis & concedo & confirmo omnes terras & honores & omnia, que vobis domini de ubicumque vobis opus fuerit, pascua pc- coribus & animalibus vestris necessaria. Preterea dono vobis & concedo, ut nulla religiosa domus possit adducere pecora vel animalia sua in pascuis, que acquisistis vel acquisieritis, nisi cum assensu & voluntate vestra, quia ista supradicta vobis dono & concedo, ut habeatis, teneatis & possidea- tis libère & quiète ac sine omni relatione nostra vel posteritatis nostre in futurum. Insuper volo, mando 84 statue, ut vos & vestra ab omni servitute humana & omni- bus pedagiis 8c omnibus exactionibus, sicut decet religiosam domuni, immunes exista- tis, ut Dco quiète servire valeatis. An I 190 72. -L Lettres de Guillaume^ évêque d'Alhî, en faveur de l'hôpital du Vîgan '. NOTUM sit omnibus tam presentibus quam futuris hoc instrumentum Ic- gentibus, quod anno ab Incarnatione Do- mini M" c° XC, convcnerunt rectores 8c fratres hospita'Hs de Vicano ante presen- tiam domini Guillelmi episcopi, quem multis precibus petienint, ut liceret eis construere oratorium 8c habere sacerdo- tem , qui solummodo sibi & pauperibus ibidem sese receptantibus divina celebrare misteria possit, protendentes 8c variis as- sertionibus ostentantes quod petebant ni- miiim esse congruum Scvalde necessariuni, cum propfer seipsos qui solito more divi- nis officiis in ecclesiis intra villam cele- bratis nullatenus interesse poterant, cum ad evacuandas 8c frustrandas pernoctatio- nes 8c insidias conductorum exercituiim, Berengx vel milites ipsius castri vel milites qui diutissime hanc terram perturbant, aliunde vel villani vobis dederunt aut alio porte ville clause 8c firmissime obserate aliquo fitulo concesserunt, 8c licet illi, a fere de post vesperas usque in crastinum, quibus acquisistis vel acquisieritis, a nobis finitis missis, omni fempore fenerentur, habcant 8c possideant, illud vobis dono 8c tum maxime propter infirmantes paupercs concedo, ut habeatis per alodium 8c pleno 8c in extremis positos, quoniam sacerdos jure domiiiii possideatis. Dono etiam vo- qui ad hoc illos monendo excitaret non bis %i concedo per totam terram meam, ' Archives de la cathédrale d'AIbi. [Doat, Y. lo5, ' [Doat, V. 114, (^ 25r.l f° 109.] An 1 199 An 1 190 407 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 408 aderat, frequentissime sine penitentia 8i competenti confessione hunianis decede- bant. Unde, quia piis petitionibus facilem semper prebere assensuni bonuni est, Guil- lelmus episcopus, supradictis ex caiisis & pietatis affectu proniotus, cuni consensu & voluntate cleri permisit eis oratorium constniere 8c sacerdotem habere, qui sibi & pauperibus ibidem receptatis dumtaxat divina exequeretur officia, sub tali tamen pacto talique conditione, quod semper salva sit ibi & episcopalis reverentia & sinodalis ecclesie juridictio, & sacerdos qui ibi fuerit in précepte & obedientia episcopi & ecclesie consistât. Interea pre- dicti hospitalis fratribus seu rectoribus in nuUius ecclesie jura licebit insurgera vel in aliquo parrochianatum alicujus inva- dere vel usurpare, non aliquem baptizare, non parientibus, exceptis pauperibus qui ibi jacuerint, missas cantare, non sponsas benedicere, non mortuos sepelire prêter pauperes qui ibi receptati vitam finierint & prêter fratres qui secum cotidie in mensa fuerint. Si quis vero in infirmitate posi- tus, ex quo in lecto ceciderit, eis se dare voluerit, & si quis etiam sanus & incolu- mis se illo miilto antea vel parvo tempore dederit, sed in domo sua usque dum iafir- maretur remanserit, neutrum aliquem lice- bit occasione recipere aut sepelire, nisi volante ac jubente ecclesia, cujus parro- chiani fuerint. Hec enim omnia & ab illa aliéna & ad ecclesiarum jura sunt perti- nentia, quod nequaquam esse bonum vi- deretur illud donuiii, quod uni tolleretur ubi alteri daretur, nec hoc altare tegere decet, illud nudare. Quod quia omnis in- juriandi vel litigandi occasio summopere semper cavenda & propulsanda est, ne ali- quem in his aditum invenire possit, a qui- bus longior esse débet in dominicis diebus & festis precipuis & annuis solempnitati- bus & in quadragesima, in quibus diebus maxime quisque parrochiam suam visitare & honorare débet, caveant ne alicujus ecclesie parrochiani, qui relicta ecclesia sua ibi missam audire voluerint, ullo modo recipiantur. Capellani vero, qui in eo ora- torio missam celebraverint, venire debent anfe episcopum & curam animarum ab eo suscipere & sibi & ecclesie sue obedien- tiam promittere. Hec omnia, sicut supra digesta sunt, rectores & fratres hospitalis sese suosque successores tenere & in per- petuum illibata observare & nulla ratione nuliaque occasione contravenire promise- runt & multipliciter mandaverunt Vuil- lelmo episcopo, & Vediano Ecardo eccle- sie Sancte Cecilie preposito & Guillelmo priori, & Gaillardo ecclesie Sancti Salvii preposito, & Petro Bernarjji .i Se voluntate ego 8c viccconies disponomus, &c nihil dignum consilio sine utriusque consensu ordinabimus vel faciemus, nec bereticos vel Valdenses in predicta villa vel episcopatu nos vel aliquis nostro con- silio inducemus. Et si forte ibi fuerint, pro posse nostro illos inde ejiciemus 8c tibi episcopo jus 8c liberam potestatem per me 8c vicecomitem eos expellendi concedo. Promitto iterum vobis jamdictis episcopo 8c Stephano, quod ego 8c vicecomes vos 8c vestros homines 8c omnia ad vos vel ipsos pertinentia 8c ecclesias 8c clericos 8c res ipsorum seniper pro posse nostro defen- demus, 8c in omnibus erimus vobis fidèles adjutores contra omnes homines. Item pro- mitto per me 8c predictum vicecomitem, quod quamdiu tutor ero, vicarium in villa vel episcopatu Biterrensi non alium quam illum quem vos volueritis 8c consulueritis de ipso episcopatu Biterrensi instiluam. Hec omnia, sicut superius scripta sunt vel sicut melius dici vel intelligi sine vestro vestrorumque inganno possunt, ad intel- lectum vestrum tenebo 8c observabo fir- niiter 8c fideliter per me 8c vicecomitem, 8c numquam contraveniemus vel veniri fa- ciemus aliqua occasione vel aliquo modo, nec fecimus vel faciemus quominus hec vel aliquid horum firma permaneant. Sic me Deus adjuvet 8c hec sancta quatuor Evan- gelia. Si vero in aliquo predictorum, quod Deus avertat, excedere contigerit, infra XX dies, a vobis vel nunciis vestris com- moniti, cum omni integritate emendabi- mus 8c corrigemus; quod nisi fecerimus, a perjurio 8c falsitate 8c proditione me non defendam. — Et ego Gaufridus episcopus predictus 8c ego Stephanus de Cerviano promittimus tibi Bertrando de Seissaco 8t vicecomiti, quod fidèles consiliarii 8c adju- tores erimus vobis in negotiis Biterrensis episcopatus 8c Agathensis contra omnes homines. Ego tamen episcopus comitem Tolosanum, cui fidelitatem teiieor obsei- vare, excipio. Hec omnia firmiter 8c fide- liter tenebimus 8c observabimus ego idem episcopus 8c ego StO])hanus de ("erviano, £c numquam veniemus contra vel veniri fa- ciemus ali([ua occasione vel aliquo modo, nec fecimus vel faciemus quominus hec vel aliquid horum firma permaneant. — An L'd.ttiif*, t. III. col. 173. 43 1 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 402 An ''^■^ Sic jiirannis ego Stephanus de Cerviano & ego Bereiigarius de Lignano pro domino episcopo & niandamento ipsius super hec 88. — LaIU sancta quatuor Evangelia. Si vero inaliquo predictorum ego episcopus & ego Ste- Don de l'avouerie de l'ahhaye de Fî- phaiiùs de Cerviano, quod Deus avertat, ,,^^ ^^^ ig ,.^,1 Philippe-Auguste, excesserimus, infra XX dies, a vobis vel , ^ 7„„.„i .' . . ' . . au comte de 1 oulouse' . nuncus vestns commoniti, cuni omni inte- gritate emendabimus & corrigemus; quod -pjHn.ippus Dei gratia Francorum rex. nisi fecerimus, a perjurio & falsitale & 1 Noverint universi ad quos littcrae istae ^ "^ •^îroditione nos non defendenuis. Hujus rei pervcnerint, quod nos carissimum consan- f^^,|.j^.|._ sunt testes Bernardus de Narbona archi- guincum & fidelem nostrum K. illustrem diaconus Bitterrensis ecclesie, Guillelmtis coniiteni Sancti Egidii diligimus, & incre- de Boiano camerarius, Rainiundus de Uze- mentum ipsius desidcrantes in hoc & in 'j^'j'i'l'^' tia, Raimundus de Pradinis, Calvetus can- aliis, eidem & heredibus suis, natis vel coi. 179. tor, Raimundus Niger, Petrus Raimundi nascituris ex ipso & uxore sua, dedimus in de Corneliano, Centullius frater ejus, Ar- honiagium & augmentum feudi sui, custo- naudus Raimundi de Podio, Gaillardus de diam Figiaci & omne jus & omnem domi- Fanjaus, Guillelmus Assalitus, Berengarius nationem & potestatem, c|uam ibi habenuis de Tezano & Bernardus Cote, quo dictante vel habere debemus. Quod ut firmuni sit Bernardus Martini scripsit. & stabile, sigilli nostri auctoritate pre- II. In nomine Domini, anno Nativitatis senteni paginam precepimus coniirmari. ^'^ ejusdem M" C xc°iv°, régnante rege Phi- Actum Bituricis, anno incarnali Verbi lippo, mense augusti. Ego Bertrandus de MCX.CIV, mcnse februarii. Seissaco, lidelis tutor Raimundi Rotgerii vicecomitis Biterris, promitto per me & peripsum vicecomitem tibi Gaufrido Biter- rensi episcopo & successoribus tuis, quod 8g. — LXIV non auferemus vobis villam Biterris nec aliquid de ipsa villa nec castella nec ho- Traité entre Guillaume, comte de norem vestrum, &c. erimus inde vobis boni Forcalquier, 6- Raimond VI, comte & fidèles adiutores contra omnes honiines, 7 t-. , , , ' • 1 • o 17. /" "^ 1 oulouse^. sine lucro vestri honoris, &c. Et ego Gau- fridus episcopus predictus promitto tibi 1 NNO ab incarnato Domino MCXCV, ' Bertraiido de Seissaco & vicecomiti, fjuod l\ régnante H. Romar.orum impcratore. ^,^T^ non auferam vobis villam Biterris nec ali- Notum sit omnibus presentibus atque futu- quid de ipsa villa nec castella nce hono- ris, hoc scriptum audienlibus atque legen- rem vestrum, otc. ero inde vobis bonus & tibus, quod ego G. per Dei gratiam cornes fidelis adjutor contra onines iiomines, ex- Forcalquerii, Jaucerane femine filius, bona cepto comité Tolosano, sine lucro vestri iide & omni fraude cessante, juro tibi R. honoris, &c. Et hoc ego Berengarius de eadem gratia comiti Tholosano, regine Lignano pro domino episcopo & manda- Constancie filio, vitam tuam, mcnibra tua, nicnto ipsius juro tibi Bortrando predicto terram tuam, quam in presenti habes vel & vicecomiti super hec sancta c[uatuor in futurum acquisieris, & quod ab hac pre- Evangelia. Hujus rei sunt testes Bernardus senti die in antea non te decipiani nec te de Naibona archidiaconuSj &;. ('ut .ru^rrtj. occidam nec te capiam nec honores tuos vel parteni honorum, quos hodie habes vel in futurum acquisieris, tibi auferam nec auferri faciam, nec homo vel femina, ho- ' Matiu-crit Colhe.t, n. 1067 (lat. 6009], p. Ci. " Mcnuscrits Ji- Bncnne, n. 84, f" 18. 433 PREUVES DE L'HISTOIRE J)E LANGUEDOC. 434 ''^^ mines vel femiiie iiieo consilio vel meo Forcalqiierio quocunique modo patri meo "^^ ingénie te dccipict vel decipient, nec te feceras, & omne jus & omnem actionem & capiet vel capient, nec te occidet vel occi- petitionem quocumque modo, quociimque ÉJ.orig. dent, nec honores tiios vel partem hono- jure contra te pro jamdicta donatione aut côi.','ào. riini tuorum tibi auferet vel auferent nec qualibet alia ratione mihi competentem in auferri faciet vel facient. Et si quis vel si perpetuum tibi solvo & relinquo. Et pre- qua contra te in bis que predixinnis quid ferca omnia accepta & omnes donationes, f'accre seu moliri vel machinari presumeret dominia seu dominationes , quocumque vel présumèrent, ex quo ad notitiam mei modo, quocumque tempore vel a quibus- pcrveniret , tibi continuo indicarem & cumque in comitatu tuo a pâtre meo factas contra illuni vel illam fidelis adjutor & reniitto similiter & gripio, & per stipula- auxiliator, usquedum tecum ad voluntatcm tionem proniitto & tactis sacrosanctisEvan- tuam conveniret vel convenirent,proomni geliis juro, quod infra terminos comitatus posse meo essem, & cum illo vel illis pacem tui absque tua volunfate nihil de cetero vel fedus pacis aliquod seu treugas te in- acquiram, & si qua accepta vel acquisi- vifo non haberein & sécréta (ua nemini tiones in comitatu tuo ego fecerim, ces- divulgarem. Preterea specialiter gripio, santé omui fraude & dolo, gripio & relin- dono & remitto, solvo & modis omnibus quo, sicut comitatus tuus extenditur & relinquo tibi R.comiti predicto omnem do- clauditur a monte Alveico usque ad Pon- natioiiem, quani pafer tuusdecomitatu tuo temallum & collum Câpre, & sicut nie- quocumque modo mihi fecerat, & omne - lius assiguatum & determinatum habemus jus & omnem actionem & petitionem quo- in veteribus instrumeutis nostris, & medie- cumque modo, quocumque jure contra te tatem Insuie & Avinionis, & quod habes & pro jamdicta donatione aut qualibet alia tenes in villam de Germanice dum vixeris, ratione mihi competentem vel competitu- si sine legitimo herede ex uxore quam ram in perp.etuum tibi solvo & relinquo, modo habes décédas. Hujus rei testes fue- & praeterea omnia accepta & omnes do- runt episcopus Cavillonensis, Guigo Miser, nationes, dominia seu dominationes, quo- R. Dugoult, G. Amiens, G. Bremundus de cumque modo, quocumtjue tempore vel a Vellonicis, G. Laugier, Eliziarius' Avi- quibuscumt(ue in comitatu tuo ego feci, nionis, R. Gaufridi, Bertraudus Arnaudi, penitus solvo, remitto & gripio. Et per sti- R. Rascas, Robertus Martelli, Berengarius pulationem promitto & tactis sacrosanctis Botini, Dragonetus, Dominicus, R. Ber- Evangeliis juro, quod infra terminos comi- mondi de Claussonna, Augerius, R. Far- tatus lui absque tua voluntate nihil de ce- guerius, R. Lauguier, Ricavus de Insula, tero acquiram, & si qua accepta vel acqui- Bertrandus de...., R. d'Agout, G. de San- sitiones in comitatu tuo ego fecerim, cum saorreni, Bertrandus Lauguier, P. deBoulz, forma supradicta, cessante omni fraude, & ego Petrus Cenerius, domini comitis no- tibi gripio & relinquo, sicut comitatus tuus tarius, qui mandato comitis hanc cartam extenditur & clauditur a monte Alveico scripsi & signavi. juxta Cavillonem usque ad Rodanum , & Et ego Petrus Fulcodii judex et cancel- usque ad Durenciam & fluvium Isère, & larius hanc cartam mandato domini Tolo- sicut melius assignatum & determinalum sani comitis sigillavi & eidcm subscripsi. habemus in veteribus instrumentis nostris, Pone Domine cusiodîam or; meo. & medietatem Insulc !k Avinionis. — Et Extractum ab originali instrumento, con- ego R. cornes predictus cum supradicta & servato in turri Thesauri domini Régis in eadem forma juro tibi G. comiti pre- in comitatu suo Provinciae & Forcalque- diclo vitain tuam, mcnibra tua, terram rii'. tuani cc omnia que superius in instru- mento isto scripta sunt. Et specialiter gri- 11-.... ^ .„ K- /-; • • T ' . 10 he texte porte L. Cluct im. Ln correction est pio, dono S< remitto, solvo Se modis om- de D. Vaissete. lA. M 1 nibus relinquo tibi G. predicto comiti ' Ces dernières lignes sont mie note du copists omnem donationcm, quam de comitatu de la collection du Biienn;. [A. M.| PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 436 An 1 195 3o dé- cembre. An 1 196 7 octo- bre. td.orig. t. III, col. 181. 90. — LXV Extrait de quelques actes' I N Doiiiinl nomiiie, Manifestum sit, &c., 1 controversiam & querelain fuisse inter ecclesinm Sanctae Mariae castri Salellae & dominos ipsiiis praefati casiri, scilicet Pe- nniiulus Ato acceperat a me Fida 8: ab alio noniine meo VIT' solid. Melgor. nomiiie dotis. Quos VII'" solid. tu numerasti Petro de Beniicio, &c. Hanc autem cogiiitionem seu coiifessionem, &c. feci Raimundo Giiil- lelmo causidico, luo nomine, quem scio & cognosco prociiratorem ad hoc specialiter constitutum. Hujus rei siint testes Rostag- mis de Sabraiio, Guiraldus de Casanova, Bremundiis de Mezenis, Elesiarius de Avi- iiione juvenis, Ponciiis de Cadeneto, &c. trum Raimundi, Poncium Tort, Raimun- & Raimiindus Bodonus notarius, qui hec dum Pétri fratres, Alazaicem uxorem quae scripsit, mandate utriusque partis. Et ego fuit Pétri Salellae filiamque ejusdem Pétri Petrus Fulcodii judex & cancellarius hanc Raimundi, etiam & bajulum ipsoruni Arnal dum Isarni, tempore Raimundi de Rocha jamdictae ecclesiae prioris, &c. Conque- rebantur ipsi domini ab ecclesia de orto illo, qui affrontât ab altano in suo orlo, queni fere ecclesia ijjsa Lxx annis in pi- gnus jam tenuerat, ac consentientibus & volcntibus avis suis P. Raimundo & Rai- mundo, a quondam suo fevali milite Petro Berengario nominato pro quadani libra fini argenti olim impignoraverat, & eo namque (?), quod absque haerede miles ille defunctus fuerat, & quod cardinalis Jacin- tus non licere ecclesiis ad extraneum obli- gari pignus apud Narbonam alio in anno decreverat, in proprio suo jure ideo redi- gere nitebantur, &c. coiiquerebanturquam- dam terram... quam illis volentibus & as- sentientibus Arnaldus Bertrandi ecclesiae suo testamento dimiserat, sed non per alo- dium, quia ipse ab ea quartum eis & ante- cessoribus suis reddereperseveraverat, &c. Testes hujus rei sunt Willelmus de Salella monachus & sacerdos, &c. m kalendas ja- nuarii, anno MCXCV, &c. IL Anno' ab incarnato Domino MCXCXVI, nonis octobris.Ego Fida, filia quondam Pé- tri de Albarone, scio & in veritate cognosco, quod mandato Pétri de Albarone quondam Lettre du pape Célestln III au cotntt cartam sigillavi & eidem subscripsi. Pone Domine custodiam orî meo. III. Anno' dominice Incarnationis MCLXXXXVIT, mense junii, ego Maria dt Fabriciis & ego Bertrandus de Monte- lauro niarifus ejus, per nos, &c. cedimus Domino Deo & domui hospitalis Sancti Spiritus sitae juxta Montempessulum, & omnibus fratribus & pauperibus ibidem degentibus, &c. & Guidoni procuratori & fuiulatori ejusdem hospitalis & omnibus successoribus ejus & tibi Guillelmo de Agantico vicem ejus gerenti... totum jus quod habemus, &c. in tota una petia orti cum puteo Se domo, &c. Et ego G. Del gratia Montispessuli dominus, filius quon- dam dominae Mathildis ducissae, haec om- nia... laudamus, &c. Testes sunt Bernardus Lamberti bajulus, G. de Sauzeto, Pontius Raimundi, G. de Mesoa, Poncius Carbo- nelli, G. de Grabels, Johannes Blige- rius & Ugo Laurentii notarius, qui haef scripsit. 91. — LXVI patris mei & ejus voluntate, tu Guillelmus dominus Montispessuli integerrime Petro do Bernicio persolvisti vu" solid. Melgor. nomine mei Fidis, uxoris quondam Rai- mundi Atonis, filiae quondam Pétri de Al- barone; ea ratione& occasione, quod Rai- ' Archives de l'abbaye de Moissac, 'Manuscrits d'Auhavs, n, 82, de Toulouse ^. CEI.ESTINUS episcopus servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro... comiti Tholosano salutem & apostolicam bene- ' Archives du domaine de Montpellier, viguerie de Montpellier, liasse 1 , registre n, 2, f" 6. ' Original, bibliothèque du roi, Bakize, Bulles An 1 196 An "97 juin. An 1 196 An 1 196 437 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 438 nd.orig. t. m, col. 183. dictioneni. Ciim recoleude memorie pa- veiitus ejusdeni loci grave admodiim ik trem tuum olim miiiori fungantes offi- danipnosum se qiieruntur prej udiciuiii sus- cio sincère dilexerimus caritatis afïectu, tiiiere. Qiiia ighur êo modo illiid monas- postquam nos, licet imnieritos, in sede terium amplectimur, ut jacturani ipsiiis Apostolica voliintati divine plaçait collo- taiiquani nobis illatam nos ipsi graviter care, illius antique dilectionis nequaqiiam patiamur, nobilitati tue per apostolica immemores ad personam tuam ejusdem ca- scripta mandamus & sub anathemalis in- ritatis insiguia transfundere disposuiinus, terininatione districte precipimus, quati- nisi actus tui voluntatis nostre propositum nus predictuni castrum dirui facias sine retardareiit. Venixneade tuis ad nos actio- iiiora, super aliis injuriis & danipuis prc- nibus referuntur, per que animus noster fato monasterio irrogatis ita satisfacturus ab ipsius dilectionis ardore quamquani in- ad plénum, quod nulla eisdem abbati & vitus cogitur revocari, nec potest ille verus conventui de te remaneat materia conque- amor & integer suum erga te conservare rendi ipsumque moiiasterium in omni jure vigorem, nisi forte de temerariis excès- suo conserves indempne. Alioquin noveris sibus, quibus jam tibi sicut audivimus pre- nos venerabilibus fratribus nostris... Bitu- cipitium preparasti, débita fuerit satis- ricensi, ...Narbonensi,.... Arelatensi &... factio subsecuta. Audivimus siquidcm, & Aquensi archiepiscopis & eoruni suffra- non niodlcum dolorem concepimus au- ganeis districte precipiendo mandasse, ut dientes, quod ad ecclesiarum & religioso- te & omnes bajulos ac fautores tuos auc- rum locorum justiciam nullum habens toritate nostra, omni contradictione, dila- divine pietatis consideratione respectum, tione & appellatione cessante, vinculo ecclesiam de Asperano & hedificia que ibi excommunicationis innodent & totam ter- erant omniaque ad eamdem ecclesiam per- ram tuam subjiciant interdicto & tamdiu tinentia, in quibus hedificiis dilectus filius sententias ipsas singulis dominicis ac fes- noster abbas Sancti Egidii plusquam sexa- tivis diebus publiée, acceiisis candelis & ginta milia solidorum se asserit expen- pulsatis campanis, non différant innovare disse, & ecclesiam de Seura hostiliter des- faciantque per universas ecclesias suariiiii truxisti, messes earum & de Cassanicis & diocesum sollempniter innovari, & in uiii- de Slagello pro tua diripiens voluntate, versis aliis terris, ad quas te venire con- ecclesiam quoque Sancti Genesii violenter tigerit, dum in eis presens fueris, divina bonis omnibus spoliasti, domo etiam Sancti prohibeant officia celebrari, donec satis- Amanlii bonis omnibus destituta, quoddam factionem exhibueris super premissis om- moleudinum & messes ejusdem domus per nibus competentem, sciturus pro certo violentiam occupasti & in anime tue per- quod si in incepta malicia duxeris persis- niciem detinere illicite presumpsisti. Nec tendum, nos a juramento fidelitatis, quo in hiis tuus fuit furor aversus, sed ut magis tibi tenentur astricti, universos tuos ho- tue malicie perversitas notaretur, in sug- mines absolvemus. Datum Rome apud gillationem nionasterii Sancti Egidii, quod Sanctum Petruni, kalendis marcii, ponti- ad nos nulle pertinet mediante, quoddam ficatus nostri anno quinto. Castrum in ejusdem allodio construere temere presumpsisti. In quo nimirum ex- cessu preteralias injurias, que ipsi ccnobio per te contra juramentum tuum, sicut ia instrumento bulla tua munito evidenter apparet, irrogate dicuntur, abbas & con- An I 196 n. l5. [Auj, Armoires, t. 38o, n. l'y. Ce qiu D. Vaissete a pris pour un original est une copia figurée, de peu postérieure, à laquelle on n rat- taché une bulle en plomb de Célestin III jiir le côté droit du parchemin.] PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 440 12 no- r-' lelnuis Carabordas & Ranuiiulus Guillcl- ]iuis& Pctrus Ramuiuhis cl'Esqualt[uencs & AriiaUlus Raniundus frater ejus & l^amun- dus Geraldiis & Geraldus Esquivatus & Ail 1 1 96 r^ r • 7 ■ -1' 7 7 Johaniies Sigiiarius & Armengavus Ru- Lonhnnation des vrivueires des ha- <- u r -, <• . ,.„ .• ■ • . -, „, -' ,, . '"5- "O'^ luit lactum xii die ad mtroitum huants de Toulouse par Rai- mensis novembris, régnante Philippe rege mond V' , Fraiioorum & eodem Ramuudo Tliolosauo comité & Fulcraiido episcopo, anno ab In- OTUM sit omnibus hominibiis presen- carnatione Domini M" C" nonagesimo vr. ^ tibiis atque fiitiiris hanc cartam legen- Horum omnium que predicta sunt testes 'l'^^ libus vel audientibus, quod postquam do- S">it supradicti consules & Petrus Pardo îiibi;, minus Ramundus, dux Narbone, cornes & Bertraadus de Montibus & Petrus Roge- Tholose, marchio Provijicie, babuit demi- rius, qui tune erat vicarius, & Donatus nam Johannam sororem régis Anglie duc- Aiamaiinus & Arnaldus Calvera & Ariialdus tam in uxorem, ipse dominus cornes re- Ferrucius, qui mandate domini comitis cognovit & concessit quod non habebat carlam istam scripsit. questam neque toltam neque albergam ne- que prcst in hominibus in civitate Tholose vel in suburbio manentibus, nisi eorum voluntate. Et ibidem dominus comes pre- AROLUS, Dei gratia Francorum rex, Hôtel de ville de Moissac, Trésor des chartes, registre [JJ.] l'i-l, n. 27^. An An I lyy jmu. 443 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 444 vkllsse, tcnorcm c[uc scquitiir coutineu- tes. In uoniiiie sancto & iudividiie Trinita- tls. Ego Raiimuidiis, filius qiioiulam Rai- niiiudi Tolosaiii comitis & Coiistancie re- giue Dei gratia dux Narbonensis, conies Tolosanus & Nemausi, niarchio Proviiicie, bona fide & sine dolo, per me & per omnes successores ineos, laudo, dono & concedo in perpetiium Deo & ecclesie Béate Marie Nemauseusis sedis & omnibus ejusdem ec- clesie canonicis & conversis, presentibus & fiituris, ut cjuandocumque in curia nos- tra coram nobis vel vicariis & baronibus nostris agendo vel defendendo placitare voluerint, ubicumque jurisdictio nostra protenditur, sine omni justifia & exactione & omnibus prorsus expensis causa pro- cédât & terminetur, ut nichil jjrorsus neque nomine justicie neque occasione judicis vel assessoris vel alia quacumque occasione exigatur, sive rector communie nostre pro liniversitate sive quicunique cauonicorum pro suo negocio placitaverit. Quam utique immunitatem justicie & ex- pensarum predictus Raimundus Tolosanus pater meus preflitis canonicis donavit, Laudo etiam & concedo prefate ecclesie Béate Marie & omnibus canonicis ibidem Deo deservientibus, presentibus & futuris, omnes tabulas que sunt vel fieri possunt ex utraque parte vie, ab acu que est super clocharium Sancte Eulalie usque ad viam que disciirrit ad pratum, & eas que sunt vel fieri possunt ab inferiori angulo domus Pétri Gaufridi usque ad domum Duranti Laioti, ita quidem ut in predictis tabulis & in operatoriis, t[uc infVa predictos ter- minos canonici habent vel habebunt, om- nes merces, sive nummos sive pannes, vel quidquid goneraliter vendi vel emi sau permutari potest, liceat tenere, vendere & habere. Que omnia prefatis canoiiicis dédit & concessit quondam B. Atho vice- comes, filius Cecilie, & post illum R. Atho filius ejus & V. ejus mater hoc idem lau- daverunt & concesserunt. Laudo preterea & concedo in perpetuum ecclesie predicte & canonicis in alodium tabulas novas, que sunt anteFurnum Sacrarium, inter domum que fuit B. Malfesti & Duranti Laioti, scilicet XXV tabulas & duas partes unius tabule, que ad ])ai'tcm canonicorum per- venerunt, sicut ibi lerminate sunt ex compositione, que facta fuit inter viceco- niitem & episcopum & ipsos canonicos, ut ibi in perpetuum teneant & vendant coy- raterii & cabaterii sotulares, soleas Si coria & omnia ad ipsorum officia perti- nencia. Similiter laudo & concedo in per- petuum, ut zabaterii & couraterii semper in aliis tabulis, que ad partem nieam 8c episcopi ex predicta compositione perve- nerunt, teneant & vendant sotulares, soleas & coria & alia ad ipsorum officia pertinentia, & reddent de censu singulis annis ad festum beati Michaelis duos so- lides pro unaquaque tabula michi & epi- scopo & canonicis. Item laudo & con- firme in perpetuum compositionem illam, quam fecit V., mater B. Athonis quondaiu vicecomitis, cum canonicis & episcopo do tabulis novis, que sunt inter stare B. Mal- festi & Pétri Balbi. Iterum per me & per omnes successores meos prefatis canonicis in ecclesia Béate Marie Nemauseusis nunc et in futurum Deo deservientibus, laudo & confirme convenientiam & promissionem illam, quam eis fecit B. Atho, Nemauseusis & Agathensis quondam vicecomes, sicut in instrumente publiée mandate ejus compo- site continetur : scilicet qiiod ipse uullum impedimentum nuUamve contradictionem eis faceret, uec alius pro eo vel occasione ejus, si predicti canonici furnum facerent in ea parte Nemausi que est versus orien- tem, quam strata publica nova, que dis- currit a pertuso qui est juxta domum R. de Montemurate & pertransit ante januas Béate Marie usque ad posterlam, dividit ab ea parte que est versus occidenteiu, & quam eisdem canonicis eodem mode libe- ram sub promissioiie cegnovit, et ne alicui in ea furnos edificandi consilium vel auxi- lium vel assensum aliquo mode preberet, sed potius contradiceret & deffenderet. Denique prefiteor & recognosco me vel predecessores meos numquam habuisse al- borgam in ecclesia vel domo Béate Marie Nemauseusis, vel predictos canonicos ali- quo jure michi vel alicui de predecesse- ribus meis debuisse, sed & nunc ego pro- mitte per me & per successores meos, quod numquam in comunia canonicorum A.i 1197 44J PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 446 Nemausensium albergam exigain vel iiichil debere asseram ullo jure. Hec omnia 8e; siii- gula, sicut in hoc instrumeiito contiiientur, me firmiter observaturum, & quod num- quam contra illa vel aliquod illoruni ve- niam, vel aliquis arte mea vel iiigenio se- pedictis canonicis promitto. Actum est hoc apud Velvezin, in vinea ecclesie, obsesso Castro de Velvezin a domino comité, in presentia & sub testificatione dompni V. Nemausensis episcopi, Willelmi de Sancto Martiale, & Ugonis de Lauduniniano ar- chidiaconi, R. Guillelmi causidici, Ber- trandi de Montillis, Duranti de Calviciono & Elisiarii de Albasio vicarii domini comi- tis. Et ego Amicus notarius presens inter- fui & mandate domini comitis hoc instrii- mentum scripsi & ejus bullam apposui, anno scilicet MCXCVII, in mense junio, régnante Philipo rege Francorum. Quas quidera litteras ac omnia 8c sin- gula in eis contenta rata & grata habentes, in quantum dicti canonici preinsertis lit- teris nominati rite 8c juste usi fuerunt, laudamus, approbamus, ratifficamus 8c de nostra specialr gracia 8c auctoritatc regia confirmamus, senescallo Bellicadri 8c Ne- mausi ceterisque justiciariis nostris presen- tibus 8c futuris 8c eorum cuilibet vel loca- tenentibus eorumdem tenore presencium precipiendo mandantes, ut omnia 8c sin- gula in preinsertis litteris contenta teneant inviolabiliter 8c observent faciantquc ab omnibus, ad quos pertinuerit, obscrvari firmiter 8c teneri. Quod ut firmum 8c sta- bile permaneat in futurum, nostruni pre- sentibus litteris jussimus apponi sigillum, salvo in aliis jure nostro 8c in omnibus quolibet aliène. Datum Parisius, mense maii, anno Domini ^\" crcr- xc° vm" 8c regni nostri XV". Per regem ad relationeni consilii. Pieroii. H' 96. Règlement des consuls de Toulouse sur les dettes ij> sur les actions pour dettes'. EC est carta constitutionis publiée quam consules Tholose tam civitatis quam suburbii fecerunt cum communi con- silio civitatis 8c sub\irbii, ut in perpetuum firmiter teneatur 8c observetur, que consti- tutio talis fuit. — Quod si aliquis debitor respouderit suo creditori se non habere aliquid quod ei possit psrsolvere, quod vi- carius si claniorem inde habuerit eum in castello Viii" diebus teneat, 8c si ad VIIII'""" diem créditer potest probare quod debitor aliquid ei possit persolvere, quod debitor ei illud porsolvat. Si vero créditer hec pro- bare non peterit vel noluerit, si debitor ei non satisfecerit vel cum eo nonconvenerit, quod debitor tradatur creditori ut habeat 8c teneat eum insua potestate8c quod teneat eum in ferris absque alio malo quod ei non faciat, scilicet pro cabale 8c non dimitat eum ire extra suam domum 8c non teneatur ei dare ad comedendum aliud nisi panem 8c aquam nisi voluerit, 8c ut teneat eum tamdiu consules cegnoverint, sed tamen non teneatur eum dimitere, si ad minus due partes consulum illud non cegnosce- bant. Et si aliquis alius prier créditer vo- luerit eum deffendere, asserendo se habere corpus ipsius in sua potestate pre aliis ho- minibus, vel quod prier claïuercMn de co faclum habeat, si cognitum f'uerit vel pio- batum, tradatur ei pro cabale ita tamen ut ipse teneat eum eo modo que predictum est. Si vero ipse nollet ila ut piedictum est debiterem tenere, tradatur secundo credi- tori pro cabale, 8c si secundus créditer nollet ita ut predictum est debitorem te- nere, tradatur tercie 8c sic aliis per erdi- neni, sicud de eo clamerem factum habue- rint, 8c quod teneant eum tamdiu consules cognoverint, sed tamen non teneantur cum dimitere si due partes consulum ad minus An "97 iiuvem- Archives nationales, JJ. xxi, f" 27, n. xiv. 447 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 448 97- LXIX An ''9^ illud non cognoscebaut.Tamen si secuiidus Durannus & Petrus de Sancto Martino & creditorvel aliquis alionim per ord'uieiu, Ramiindus Rotbertus & Guillelnnis Ra- sicuti de debitore clamorem factum habue- miindus d'Esqiialc(uencz & Vitalis de Pri- rint, vellet persolverecabalem illi creditori naco & Guillelnuis Bertrandiis & Petrus qui corpus debitoris in potestatem habe- Ybrinus & Arnaldus Guillelnuis & Guil- ret, vel quod prior de eo clamorem factum lelmus Ramundus filius Pétri Ramundi & haberet, habeat licenciam hoc faciendi & Ramundus Maurandus & Arnaldus Rufus postea tradatur ei ad tenendum eo modo & Guillelmus Isarnus & Oalriciis Mau- quo predictum est, pro tanto scilicet randus & Ramundus Joannes, qui cartam quantum ei debuerit de cabale & pro tanto istam scripsit. quantum alii creditori de cabale persolve- rit. Tamen si debitor evadebat & fugiebat in claustro, quod créditer cui fugerit possit eum capere in claustro & habeat licen- ciam tenendi eum in claustro ubi ei placue- rit, eo modo quo predictum est. Item si forte aliquis creditor dimitebat ire debi- toreru per villam nec intra domum, c[ui- cum7. An "99 453 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 4^4 An "99 août. ror comitis Fuxensis, Anialdus Guillelnius ciam vel forcias seu castriim vcl aliam de Arvinhano, Guillelmus de Apamiis, quamlibet munitionem vel quodlibet aliiid frater Ademarus de Gardoiz. Facta carta edificium ad omiiem voluiitatem vestram. mense martii, die dominica, idibiis ejus- Fropter hoc aiitem ego praedictiis Stepha- dem mensis, anno ab Incarnatione Domini M" c° XC° VIII", régnante Philippo rege Francorum, Raimundo comité Tholosano, Fulcrando episcopo civitatis ejusdem exis- tente. Bernardus Frotardi monachus Bo!- bonae jussu utriusque partis & testium hanc cartam scripsit. Nos vero praedictus Rogerius Bernardi, cornes Fuxi, volentes animae nostrae & pa- rentum nostrorum animabiis in posterum providere, amore Dei, &c. cartam supra- dictam, &c. laudamus & approbamiis, 8tc. In cujus rei testimoniuin hune cartam de- dimusBernardo abbati & fratribus jamdicti monasterii sigillo nostro sigillatam. Actum est hoc VII° kalendas junii, anno Domini nus in presentiarum feci hominiscum tlbi dicto vicecomiti, & quicumque successo- rum meorum predictum castrum seu for- ciam habuerit, faciet inde tibi & successo- ribus tuis hominiscum, & faciemus inde vobis albergam decem militibus cum decem tantum equitaturis, singulis annis semel, quando illam accipere volueritis. In prae- dicto vero Castro vel forcia ego praedictus vicecomes retineo mihi & meis potestati- vum meum & justitiam sanguinis. Praes- criptum vero podium seu garda affrontât ex una parte in camino discurrente de Biterri ad Pedenacium, ex alla in camino discurrente de Sancto Tiberio ad Sanctam Mariam de Fraxino. Causa vero majoris M" ce XL° 1°, régnante Ludovico rage actoritatis & firmitatis ego prefatus vice- Francorum, Raimundo Tholosano comité, Raimundo episcopo. Hujus rei sunt tes- tes Raimundus de Hospitali, Guillelmus Clareti, 8fc. monachi, & frater Sancius hospitalarius &capellanus domini comitis, B. de Duroforti, Rogerius de Lobald miles, Gualardus de Montebruno, B. Raimundus de Varnhola, Rogerius del Cassart. Frater P. de Naimes monachus de mandato Guil- lelmi notarii domini comitis hanc cartam scripsit. Ego Guillelmus scriptor & nota- rius domini jamdicti comitis subscribo. III. Anno ' a Nativitate Chrtsti MCXCIX, régnante rege Philippo, mense augusti, comes hanc cartam sigillo meo confirme. Similiter & ego Wilhermus Biterrensis episcopus hanc eamdcm cartam sigillo meo corrobore. Hujus rei sunt testes Beren- garius de Boltenaco, Saviniacus Grassus, Bernardus de Podiosalicono, Potrus Her- mengaudus, Arnaudus de Guindra, Calve- tus cantor Biterrensis, Pontius de Cer- viano, Berengarius de Villario, Sicardus de Boxadone, Helias abbas Sancti Affro- disii, Petrus de Villispassantibus, Petrus de Madalla , Guilhermus Vassallus, & Arnaldus de Alzona, publicus nofarius Biterris, qui rogafus a predicto domino ego Raimundus Rogerius vicecomes, per vicecomite & domina Aladaicia matre ejus me & per haeredes ac successores nieos, & predictis vicariis & a domino Gui- consilio & voluntate Adalaicis dominae Ihermo Biterrensi episcopo & Stéphane matris meae & Bernardi Pelapulli vicarîi de Cerviano & testibus hoc scripsit. Biterrensis & Arnaudi Raimundi vicarii IV. In" nomine Domini. Notum sit quod Carcassonae &aliorum procerum meorum, ego Esclarmunda, soror scilicet comitis Lona fide & sine dolo cum hac carta dono, Fuxi Ra. Rogerii, per me & per posteros laudo & concedo tibi Stéphane de Serviano meos vendidi & denavi Deo & Sanctae & tuis podium seu gardam deValranecum Mariae de Bolbona & domino abbati ec- pertinentiis suis. In quo podie seu garda clesiae Bolbenae Beringarie nomine, & ïiceat vobis edificare seu construere for- omnibus ejus successoribus & monachis & fratribus praedictae abbatiae Bolbenae praesentibus & futuris & eorum ordinio, vineam de Carda Cammas quae fuit Bone- ' Chiteau de Foix, cartiilaire, caisse i5. [Doat, V. 169, f" 77.] — Voyez Baluze, Histoire de la maison d'Auvergne, t. 2, p. 5oi. [Baluze a connu l'original du Trésor de Foix, mais n'en donne qu'un extrait fort court.] An "99 An I 201 mars. ' Archivts de l'abbaye de Boulbone. [Doat, v. 83, f 77-1 An 1201 Éd.orig. t. 111, col, 188, 4b ^5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 456 An 1199 is avril. toriim. Ego Esclarmiinda vendidi & donavi omnibus monachis & fratribus praedictae domus Bolbonae praesentibus & futuris & eorum ordinio sine omni retinentia, &c. per L solidos Tolosanos, quos inde mihi dederunt, &c. Et ego Ra. Rogerii comcs Fuxi, mandato praefatae Esclarmundae so- roris meae, sum inde temptus quod faciam tenere & habere praedictos fratres Bol- bonae praefatuin honorem sine ipsorum inganno, &c. mense martio, feria II", rég- nante Philippo rege, Ra. comité Tholosae, sede Tholosae vacante episcopo, anno ab Incarnatione Domini M'cc". ÏOO. Plaid entre Raimond VI, comte de Toulouse, £• les propriétaires des moulins du Vieux Pont '. NOTUM sit omnibus hominibus tam pre- sentibus quam futuris, quod causa fuit inter dominum Ramundum Tholosanum comitem & Bernardum priorem ecclesie Sancte Marie Deaurate & Ramundum Ga- linum & Arnaldum Odonem & Petrum Ra- mundum Sancti Romani & Arnaldum Fer- rucium, qui pro seipsis & pro aliis eorum parieriis banc causam agitaverunt, scilicet de molendinis terrenis qui sunt in capitulo Sancte Marie Deaurate & de paxeriis, que sunt super Pontem Veterem. Et dominus Ramundus cornes Tholose reliquid hanc causam Petro Rogerio suo vicario, quod totum hoc, quod ipse Petrus Rogerius inde fecerit, sit ita bonum & firmum ac semper sfabile ac si ipse dominus Ramundus Tho- losanus comes erat ibi presens qui totum faceret. Et hec causa fuit agitata in manu consuhim civitatis Tholose & suburbii, scilicet Ramundi de Castronovo & Pétri Rogerii causidici & Guillelmi de Turre 8t Palatio & Bernardi Pétri de Cossano & Pétri Ramundi d'Esqualquencs & Ramundi Geraldi Vitalis & Pétri Maurandi & Jo- hannis Siguarii & Geraldi Esquivati & Ramundi Gauterii & Ramundi Guillelmi fîlii Guillelmi Ramundi qui fuit & Beren- garii Ramundi & Arnaldi de Roaxio filii Bernardi de Roaxio & Poncii Caraborde & Guillelmi Caraborde. — In quo placito Petrus Rogerius exislens vicarius Tholose allegavit & allegare fecit, quod molendini terreni Sancte Marie Deaurate non debe- bant ibi permanere, quia caminum Garonne clauserant, quod erat comune omnibus hominibus civitatis Tholose & suburbii & etiam omnibus aliis hominibus in ascen- dendo & in descendendo naves honeratas & non honeratas, & quod homines Tholose civitatis & suburbii & eciam alii homines ita illud caminum Garonne habuerant & tenuerant comune LX annos & amplius & quod molendinos navenses qui fuerunt in eodem capitulo ante predictos molendinos terrenos, quod quando homines civitatis Tholose & suburbii vel alii homines ascen- debant vel descendebant naves cum carri- giis vel sine carrigiis faciebant illos molen- dinos arribare. Et si forte non arribabaut illos molendinos navenses & culpa illorum molendinorum homines vel naves pericli- tabantur, quod domini illorum molendi- norum illud dampnum tenebantur reffi- cere. Item Petrus Rogerius allegavit & allegare fecit quod paxeria, quam Bernar- dus prior ecclesie Sancte Marie vel ejus antecessores fecerant super Pontem Vete- rem, que paxeria se tenebat cum pilari PontisVeteris, nondebebat ibi permanere, quia aqua erat domini Ramundi Tholosani comitis, & non debebat ibi habere paxeriam sine consilio & voluntate domini Ramundi comitis. — Ad hoc Bernardiis prior ecclesie Sancte Marie Deaurate & Ramundus Gali- nus & Arnaldus Odo & Petrus Ramundus Sancti Romani & Arnaldus Ferrucius pro seipsis & pro aliis eorum parieriis respon- derunt, quod caminum Garonne ibi steterat An 1199 Atonis de Montibus & Bernardi Ramundi Barravi & Ramundi Durandi & Pétri Sancti XXX annos & am-plius, set quamvis caminum Romani & Pétri Lamberti & Pétri deTho- ibi permansisset, molendini terreni ad tam losa & Poncii de Villanova & Hugonis de magnam utilitatem &ad comune proficuum Tholose erant, quod illi molendini terreni ' ]J. XXI, f 4<5v% n. XXI. non poterant forciari pro aliquo facto An "99 4:17 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 458 quod Tholose accideret, Si ideo predicti niolendiiii debcbaiU ibi permanere , & quia ratio erat quod bciie poterat predic- tus prior camiaum claudere, quia in alio loco caminum dederat versus rippam Ga- ronne, que est versus Hospitale de Grava. Et ultra hec responderunt ik allegaverunt, quod paxeria que est super Pontem Vete- rem juxta pilare, quod debebat ibi perma- nere, quia quondam placitum fuerat inter Guillelmum priorem ecclesie Sancte Marie & Thosetum do Tholosa & Bernarduni Ar- naldum, qui ibi erat pro pignore & Tose- tus de Tholosa per proprietatem, in manu consulum civitatis & suburbii Tholose, & quod consules cognoverant quod prior jam- dictus faceret paxeriam super Pontem Ve- terem tantum quantum necesse esset & ibi omni tempore paxeria teneretur, ne aqua Garonne a villa Tholose recederet. Et su- per illud diffinitivam sentenciam consules dederant, de quo juditio cartam traxerunt, in qua continebatur, quod consules cogno- verant cum consilio Toseti de Tholosa & Bernardi Arnaldi, quod predicta paxeria assenderet & assenderet tantum quantum in capitule Sancte Marie esset necessaria, ideo quia necessarium erat quod aqua Ga- ronne reverteretur ad illam. Quam cogni- tionem dominus cornes laudavit & confir- mavit ita bene, ut melius in earta illius judicii continetur. — Hiis & multis aliis rationibus hinc inde auditis & visis instru- mentis ac diligenter inspectis, & molendi- nis ac paxeriis occuload oculum respectis, & habito consilio multorum hominum ha- bencium periciam aquarum & paxeriarum, predicti consules, scilicet Ramundus de Castronovo & Bernardus Ramundus Barra- vus 8c Petrus de Tholosa & Petrus Sancti Romani & Ato de Montibus & Petrus Ro- gerius causidicus & Ramundus Durandus & Poncius de Villanova & Hugo de Palatio & Bernardus Petrus de Cossano & Ra- mundus Geraldus Vitalis & Petrus Ramun- dus d'Esqualquencs & Geraldus Esqui- vatus & Arnaldus de Roaxio & Poncius Caraborda & Guillelmus Caraborda, pro seipsis & pro aliis eorum sociis qui tune erant de capitule, pro juditio diffinicrunt quod Bernardus prior ecclesie Sancte Ma- rie Deaurate nec domini predictorum mo- lendinorum non poterant dare caminum navibus in ascendendo nec in descendendo in honore domini Ramundi comitis super Pontem Veterem. — Item predicti consules pro seipsis & pro aliis eorum sociis, qui tune erant de capitulo, judicando diffinie- runt, quod Bernardus prior ecclesie Sancte Marie & domini molendinorum terreno- rum darent interPontem Novum & Pontem Veterem caminum navibus ad descenden- dum & ad ascendendum ad plus aizinatum de villa Tholose, quod possent totum pro bona fide. Quod si facere non poterant, quod apperiant paxeriam ubicumque vo- luerint de pilari Pontis Veteris usque ad pi- lare Pontis Novi, & quod donent ibi cami- num in ascendendo & in descendendo naves oneratas & non honeratas, totum pro bona fide. Et tamen predicti consules pro seipsis & pro aliis eorum sociis, qui tune erant de capitulo, & pro illis probis hominibus qui nunquam fuerint in consulatu civitatis Tholose & suburbii, judicando retinuenint in molendinis terrenis de capitulo Sancte Marie & paxeriis, quod si unquam consu- les qui fuerint in consulatu Tholose co- gnoscebant quod illi molendini terreni & paxerie non essent ad utilitatem civitatis Tholose & suburbii, quod hec omnia per- mutarentur & emendarentur, totum cogni- tione consulum civitatis Tholose & suljur- bii. Hoc judicium fuit ita datum XII dies in introitu mensis aprilis, feria 11, régnante Philippo rege Francorum & Ramundo Tholosano comité & Fulcrando episcopo, anno ab Incarnatione Domini millésime C LXXXX." Viiii". Hujus dati judicii sunt testes prefati consules, scilicet (.ut supra). Et sunt inde testes Guillelmus Ramun- dus d'Esqualquencs & Arnaldus Ramundus d'Esqualquencs ejus frater & Petrus Cara- borda & magister Bernardus, & Ramundus Agobertus qui cartam istam scripsit. An "99 409 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 460 An '■9? 22 août. loi. Accord entre le vicomte de Castelhon i- les habitants du Vald'Andorre\ UNIVERSIS pateat homhiibus, qiiod coii- tencio fuit inter A. de Castrobono & liomines vallis Andorre de multis querimo- niis, qiias faciebatA.de Castrobono de eis. Tandem in manu B. sacriste Urgellensis & R. de Bêlera ita facfum est, quod A. de Castrobono difinivit hominibus vallis An- dorre omnes querimonias , quas aliquo modo liabebat de eis prêter sacramentum & hominium, quod ipse prcfitebatur se ab eis accepisse, licet ipsi negarent. Quod sa- cramentum & hominium fuit exceptatum a supradicto fine in hune modum, ut si A. de Castrobono fatigaret se de directo post consecracionem dicti sacriste in Ar- nallda & in ipso episcopo de Arnallda & de ipso honore, extunc posset demandare ho- mines vallis Andorre de hominio & sacra- mento, 8c non possit A. de Castrobono ante consecracionem episcopi,scilicet ante festum Natalis Domini, vel si consecracio differretur, ante médium Quadragesime ali- quid demandare ipsi sacriste. Nec sacrista teneatur ei respondere de aliqua querimo- nia, quam A. de Castrobono habet nunc aliquo modo erga ecclesiam Urgellensera vel etiam erga Arnalldam, donec post pre- dictum terminum iterum A. de Castrobono & homines sui non forisfaciant in aliquo honore Béate Marie, prêter vallem de Caboed, & omnia alla Urgellensis ecclesie sint salva et secura ab eo & ab hominibus suis. Pro supradicta autem difinicione ha- buit A. de Castrobono ab hominibus val- lis Andorre MD solidos. Ego igitur A. de Castrobono per me et per homines meos ni2 tenere, atendere & observare omnia Sigfnum B. sacriste. Sig t num A. de Cas- trobono, qui hoc jussimus scribi, firmavi- mus firmarique rogavlmus'. Sigtnnm R. de Bêlera. Sig t num G. de Sancto Johanne. Sig t num P. de Villamur. Sig t num V. de Villamur junioris. Sig t num P. de Orchad. Sig t num G. de Lorda. — S\g-{locits sîgni) num P. de Palerols, qui hoc scripssit die & anno supra. An 1199 102. LXXII Extrait de divers actes touchant les seigneurs de Montpellier, de Sa- hran, de Roquefeuil ^ de l'Isle- Jourdain '. L A NNO ab Incarnat. Domini Mcxcix, -Ti. mense septembri, ego Rostagnus de Sabrano in veritale agnosco, quod ego te- cum Clementia uxore mea légitima ple- narie accepi nomine dotis V"' solidorura Melgor., quos integerrime tui intuitu & contemplatione frater tuus Guillclmus do- minus Montispessulani mihi persolvit, &c. quae V" solid. Melgor. laudb & concedo tibi Clementiae uxori meae nomine pi- gnoris, exceptis fructibus in sortem non. computandis, in vita mea & post mortém meam super totum castrum de Trescas & super totam villam de Calviauicis, &c. Si vcro haec moneta Melgorii fucrit abatuda vel deteriorata , recuporabis argentum finum de bonis meis ad rationem marchae LU solid. Et juro tibi Clementiae uxori mcae super haec quatuor sajicla Dci Evan- gelia, quod de toto hoc te vel tuos nullo modo decipiam, nec contra haec vel aliquid horum ullo modo vel ratione veniam vel aliquis per me. Testes sunt S. de Merra, Rostagnus de Montarbezon, l'ontius Du- ranti, Rufus de Castronovo, l'ontius de superius dicta per bonam fidem sine en- Cadanet, B. Lamberti. R. Atbrandi, Be- gaiino promito. rengarius vicecomes, magister Guido, B. Actum est hoc XI kalendas septembris, de Castriis, &c. & G. Raimundi notarius Éd.orîî; t. mi col. iSS. An 1199 septem- bri;. anno ab Incarnacione Christi MCXC viiil. ' Original provenant clu château de Foix. Ar- chives nationales, Trésor des chartes,!. 879, n. i5. Montispessuli, qui haec scripsit laudata & jurata coram domino G. Montispessuli. ' Manuscrits d'Auiays, n. 82. An "99 461 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. a6; II. Notum sit", &c. quod anno dominice lucarnationis MCLXXXXIX", ego WiUelmus de Sabrano & ego Rostagnus filius ejus, Dei gratia domini R. comitis Tolosani constabuli, nos duo pariter, intuitu pie- tafis Se pro salute animaruni nostrarum, donamus & irrevocabiliter in perpetuuni concedimus Deo & ecclesiae B. M. de Mon- tesarges & tibi fratri Bernardo cunctisque fiatribus &c. dominium totuni & domina- tionem illius fasciae terrae, & nemus de Montesarges & aquam, in qua fascia mo- lendinum est constructum. Donamus insu- per & concedimus quidquid juris in eadem habemus vel habere debenius, quam fasciam tu, frafer Bernarde, ab hominibus illius terrae pcssessoribus te émisse fateris, &c. III. Anno" ab Incarnatione Domini MCC, mense octobris, ego Raimundus de Roca- quos babeant nomine pignoris in Castro meo de Casterar, &c. Etfiliae meae Obicae et viro suo Pelfort debeo Vi™ sol. de Mal- guoires, quos habeant in Castro de Me- renviella. Praeterea institue haeredes très filios meos, scilicet Beraardum Jordanuni & Jordanuni & Otonem Bernardi. Bernar- dum Jordanum in hoc institue haeredem, villam de Insula cura omnibus suis tcnen- tiis & totura illud jus quod habeo in cas- trum de Casterar, &c. Et dimitto filiam meam Philippam Bernardo Jordano, tali pacto, quod ipse det ei marituni ut me- lius poterit secundum consilium aliorum fratrum & amicorum suorum , & det ei V" sol. de Malguoires, & si moneta f'uerit deteriorata, det ei centum marchas argent! fini. Et Jordanum filium meum instituo in hoc haeredem, scilicet in castrum de Ver- An I200 folio & ego Guillelma uxor ejus, quae fueil cum omni jure & in castrum de Va vocor Marchesia, scimus, &c., quod tu Guillelmus dominus Montispessulani, filius quondam Mathildis ducissae, ad plénum Ed.orig. t. m, col. iXy. An I 200 sepicm- brc. nobis reddidisti & solvisti illa V" solid. Melgor., quae nomine dotis mei Guillel- mae tcmpore matrimonii promissa fuerunt dari praedicto marito meo, &c. Ego Rai- mundus de Rocafolio praesentem cartam s:gilli mei impositione confirmo. Testes sunt dominus Guillelmus abbas Nanthen- sis, Aimericus de Mallac, Guillelmus de Cornus, Bertrandus de iManosio, Robertus de Castromarino, Fulco de Roua, Ros- tagnus frater -lospitalis Hierusalem, 011- verius monachus, Guillelmus de Mallaco, Ricardus Grossus, &c. IV. In' nomine, &c. Ego Jordanus de Insula, in ultima mea voluntate, timoré mortis sic dispono testamentum meum, &c. Uxori meae Esclarmondae dono & dimitto II'" sol. de Morlano, quos habeat in Castro de Tilio, &c. ex alla parte debeo prae- dictae Zsclarmondae M den. de Morl. & debeo ei deliberare de meo proprio VII cif- fos & duas coppas argenti,&c. F'iliae meae Escaroniae & viro suo Raterio, recogiiosco quod eis debeo IX°' solid. de Malgoires, ' Archives clu monastère de Rochefort. * Manuscrits d'Auhays, n°' 82 &. iSz. ' Cartulaire de l'Isie-en-Jourdain, arcliiTCS du domaine de Montpellier. leta & in castrum de Tilio & in castrum de Cambiaco & in Bris & in Launaco, &:c. I^t Othonem filium meum instituo in hoc haeredem, scilicet in castrum Delgrez & in castrum de Pelapof t, &C. & in medietate totius conquestae Gimoes, & alia medietas sit inter Bernardum Jordanum & Jorda- num, &c. Praeterea volo... cum autoritate & voluntate domini mei Raimundi comitis Tolosani, quod numquam de cetero aliqua mulier & filia habeat aliquam portionem in omni praescripta haereditate, sed filiae cum pecunia maritentur, &c. & oninia mea jura pono in fide 8c custodia Raimundi comitis Tolosani, qui confirmavit & mul- fum laudavit. Hoc testamentum est facfum cum auctoritate & presentia domini Rai- mundi comitis Tolosani & Bertrandi epi- scopi Agennensis, & in praesentia Rai- mundi Rogerii comitis Fuxensis, Othoiiis Montisalti, Isarni de Veterisfolio, Sic, mense septcrabris, feria V, régnante Phi- lippe rege Francorum, Raimundo comité Tolosane, Tolosa vacante episcopo, anno a!) Incarnatione mcc. V. Notum' sit omnibus presentibus & f'uturis, quod ego Guillelmus, Dei gratia Mngaloncnsis episcopus, promitto vobis ' Trésor des clinrtes; Tvlngualonne, sac II, n. 44, [Aiij. J. 340; original scellé sur simple queue en cire brune.] Vers 1200 Vers l zoo 463 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 464 dOiiiino Pliilippo, eadem gratia régi Fraii- corum, quod in sentencia facti Montipes- sulani, quam pro Guillelmo ipsiiis Moii- tispessulani vestra celsitudo promulgavit, nuniquam propria voluntate vel alicujus persone consilio seu eciam obtentu alicu- jussorem alicui homiiii vel femiiie urbis Tholose & suburbii, & postea aliquis homo vel femina urbis Tholose & suburbii po- tuerit ei probare quod sit malefactor vel débiter vel fidejussor ei, inquirat si vult illum, qui eum tenet obsidem vel in pi- jus privilegii, a vobis vel a pâtre vestro gnore, ut reddat illum ei vel emendet ma- seu alicujus predecessorum vestrorum mihi lefactum vel persolvat ei debitum, & ille ac predecessoribus meis & ecclesie Ma- qui tenet illum obsidem habeat electionem galonensi concessi, rebellis existam vel emendandi malefactum vel reddendi debi- contra in aliquo veniam, immo juxta man- datum vestrum modo & in antea ipsam sentenciam modis quibus potuero faciam jnviolabiliter observari. Preterea promitto vobis eidem domino Philippe régi Fran- corum, quod privilégia, michi & ecclesie Magalonensi tam a vobis quam a prede- cessoribus vestris concessa, ita caute & fideliter custodiemus, quod numquam ali- qua persona eis aliquo modo uti poterit, nisi ego & successores mei & ecclesia Ma- tum vel tradendi obsidem, vel quod accipiat de eo peccuniam pro qua obsidem illum tenet, & si accipiat electionem, quod ille qui inquirit solvat ei debitum ', quod obses ei débet usque ad VIII dies. Si autem ille qui inquirit non audet accipere obsidem vel non potest solvere debitum ei qui tenet illum, ille qui tenet illum obsidem non dimitat eum, donec obses ille emendet ma- lelnctum vel reddat debitum ei qui inquirit. Quod si fecerit, teneatur ipse qui obsidem galonensis in nostris propriis & ejusdem tenet emendare illi malefactum vel solvere ecclesie negociis peragendis. debitum. Si vero obses ille dederit alium obsid-m pro se & intérim malefecerit ali- — ■ — ciii hcmini vel femine urbis Tholose & suburbii, obses quem dédit teneatur illud totum emendare. Item statuerunt ut si ali- quis homo vel femina urbis Tholose & suburbii acceperit obsidem vel obsides, Règlement des consuls de Toulouse sur q„od custodiat eum vel eos bene & caveat io3. les cautions 6* les otages '. IN nomine Dominî nostri Jesu Christi. Hoc est comune stabilimentum quod consules urbis Tholose & suburbii eum consilio comunis consilii ejusdem urbis & suburbii in presencia domini Ramundi Tholosani comitis fecerunt, scilicet quod ne arma defferat extra villam , ita quod alicui noceat, & custodiat ne alicui homini vel femine urbis Tholose & suburbii obses ille vel obsides illi aliquod dampnum infé- rât vel inférant. Quod si fecerit vel fece- rint, ille qui obsidem illum vel obsidcsillos acceperit teneatur prout visum fuerit con- sulibus illud emendare bona fide. — Item aliquis homo vel femina urbis Tholoso & predicti consules eum consilio domini Ra- suburbii non accipiat aliquem obsidem, mundi Tholosani comitis & comunis con- quem sciât malefactorem vel debitorem vel silii urbis Tholose & suburbii fecerunt fidejussorem esse alicui homini vel femine taie stabilimentum, scilicet quod si aliquis urbis Tholose & suburbii. Quod si fecerit, ceperit aliquem homincm vel feminam ille cui est malefactor vel débiter vel fide- jussor capiat eum si vult, vel ille qui obsi- dem illum emendet malefactum vel solvat debitum, & scilicet ille cui obses est male- factor vel debitorvel fidejussor. Si vero ille exeuntem de civitate Tholose vel de su- burbio, antequam sit hospitatus in aliqua alia villa vel castello vel burgo, si ille vel illa qui eum cepit noluerit stare juri cog- nitione consulum, quod omnes de civitate qui se obligat vel dat obsidem dicit se non & de suburbio possint eum petere & requi- esse malefactorem nec debitorem nec fide- ' Ici le manuscrit ajoute les mots suivants, qui * JJ. XXI, f° 3| v", n. XVI, n'ont point de sens : Injuisitor solyat ci debitum. An 1200 An 1200 465 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 466 An 1201 1 1 mars. rere, sicut quemlibet coiicivem Tholosa- alicui homiui istius ville Tholose patreni mim. Item si aliquis ceperit aliqueni vel habenti vel alicui alii in bailia exisfenti An 1201 aliquam noleiitem intrare vel dicentem se nolle intrare in civitate Tholose vel in suburbio, postquam certiim erit consulibus si ille qui eum cepit vel illa noluerit stare juri cognicione consulum, omnes de civi- tate & de suburbio possint eum petere & requirere sicut quemlibet concivem Tho- losanum. Omnia hec suprascripta stabili- menta fuerunt posita & sfatuta,ut dura- renf & observarentur in perpetuum. Erant autem tune consules : Bertrandus de Mon- tibus & Ramundus de Castronovo & Ra- mundus Arnaldus de Bovilla & Hugo de Roaxio & Bernardus Ramundus de Tho- losa & Ramundus Guilabertus & Arnaldus Odo & Johannes de Sancto Romane &c Guillelmus Ato de Sancto Barcio & Arnal- dus Barravus & Bertrandus Atho & Hugo de Palatio & Guillelmus Ramundus de Burgo & Stephanus Caraborda & Bernar- dus Caraborda & Carbonellus & Guillel- mus Ramundus filius Pétri Ramundi St Petrus Ebrinus & magister Bernardus & Arnaldus Ramundus d'Escalquencz !k Ra- mundus Guillelmus & Isarnus Bertrandus & Ramundus Maurandus & Aymengavus Rufus. Hoc fuit factum X die ad exitum marcii, régnante Philippe rege Francorum & eodem Ramundo Tholosano comité & Fulcrando episcopo, anno ab Incarnationc Domini M" C Lxxxx" viiii". Horum om- nium que predicta sunt testes sunt supra- dicti consules, mandate quorum Arnaldus Ferrucius scripsit hec. 104. Les consuls de Toulouse défendent de prêter de l'argent aux mineurs iS* aux personnes en tutelle '. Hoc est comune stabilimenfum, quod fc- ccrunt consules urbis Tholose & sub- urbii eum comuni consilio urbis & subur- bii, scilicet quod aliquis Homo vel femina ' JJ. \x\, f° 5i r", n, XXII. peccuniam non prestet nec aliquid aliud eum pignore vel sine pignore nec eum fide- jussore nec eum sacramento nec aliquo alio modo, sine consilio & voluntate patris vel sine consilio bajulorum illius qui in bailia fuerit, si ille qui patrem habet uxo- rem non habet vel non habuit. Quod si ali- quis vel aliqua alicui patrem habenti sine consilio & voluntate patris vel alicui in bailia existenti sine consilio & voluntate bajulorum sub quorum bailia fuerit, pec- cuniam nec aliquid aliud prestiterit eum pignore nec sine pignore nec eum fidejus- sore nec eum sacramentum {sic') vel aliquo alio modo, si ille qui patrem habet uxorem non habet vel non habuit, ille homo qui patrem habet nec pater ejus nec eorum res nec ille qui in bailia fuerit nec res ejus non teneatur nullo tempore creditori illi sive creditrici nec eorum ordinio, nec te- neatur fidejussor creditori sive creditrici nec eorum ordinio, nec débiter fidejussori, nec teneatur de pignore si missum habuerit, nec de sacramento teneatur si factum ha- buerit. Si vero aliquis vel aliqua alicui de Tholosa patrem habenti, existenti in aliéna patria, causa necessitatis aliquid prestiterit, teneatur inde cognitione consulum Tho- lose ille qui patrem habuit. Hoc stabili- menfum fuit ita positum & statutum ut in perpetuum duraret & observaretur. Erant autem tune consules Ramundus de Castro- novo & Bertrandus de Montibus & Hugo de Roaxio & Bernardus Ramundus de Tho- losa & Ramundus Arnaldus de Villanova & Ramundus Guilabertus & Arnaldus Odo & Johannes de Sancto Romano & Guillelmus Ato de Sancto Barcio & Arnaldus Barravus & Bertrandus Ato & Hugo de Palatio & Bernardus Caraborda & Stephanus Cara- borda & Ramundus Guillelmus & Ramun- dus Maurandus & Guillelmus Ramundus de Burgo & Guillelmus Ramundus filius Pétri Ramundi 8f Petrus Embrinus & Ar- naldus Ramundus d'Escalquencz & magis- ter Bernardus & Aimengavus Ruffus & Isarnus Bertrandus & Carbonellus. Hoc fuit factum xr die ad introitum mensis marcii, régnante Philippo Francorum rege, Ra- mundo Tholosano comité, anno ab Incar-i An 1201 467 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 468 iiatione Domiiii m°CC°. Horum omnium que predicta siint testes idem predicti con- sules & Arnaldus Barravus, qui maiidato eorum scripsit hec. 100. LXXIV HJ.orig. t. III, col.igi. Extrait de divers actes touchant les vicomtes de Béjiers'. I. TN Del iiomine, aiino a Nativitate ejus- dem millesimo cc°i. Ego Raimundus I An 1 201 27 mars. Rogerius, per Dei gratiam Carcassensis, Biterrensis, Redensis & Albiensis viceco- mes, per me & per omnes mecs, gratis absque... cum hac presenti carta vaiitura coiicedo & recognosco tibi Isarno Ber- nardo & tuis, & cui dimitere vel dare aut inpignorare pro vestra subdicta substancia jure pignoris & convenienciis vohieritis, quod vos habetis Si tenetis a me per pig- nus, castrum de Balaguerio & Balagaires & Montem Jardanum & omnem patriam meam de Quercorbes propter Xiii milia & C solidos Melglienses, sicut in cartis ves- tris pignoraciis nofatum est. Modo vero acomodatis mihi amplius mille solidos Mel- gorienses, bonos ac rectos ac bene meti- biles, de quibus & de omnibus aliis su- pradictis denariis me bene & pleniter ad meum libitum per pacatum teneo, quod pignus totum & integrum cum suis juribus & pertinenciis habeatis & teneatis ves- tramque voluntatem pro vestro avère more pignoris faciatis, usque vobis vel cui man- tlaveritis prenominatos XV milia & C soli- dos Melgorienses reddamiis ad terminum & per illas conveniencias, quas in vestris cartis pignoraticiis scriptas (sic) sunt. Si tune illa monefa lege vel penso cambiata seu minuata fuerit, dabo vobis marcham argenti fini propter L solidos Melgorien- ses, donec tali modo ac numéro vestros XV milia & c solidos Melgorienses recupe- ratos habeatis. Si quis autem Homo vel fe- mina aliquid in predicto pignore aut in ■ Château de Foix, caisse 29. [Copie du temps, avec les formules abrégées, J. 879) provenant du cartulaire de Foix.] ejus pertinenciis vobis anparaverit, ego & mei erimus vobis & vestris boni guirentes sine vestro inganno & habere ac tenere in pace faciemus, donec pro illis conve- nienciis que in vestris cartis pignoraticiis scripta sunt. Fructus vero & gaudimenta, que de predicto pignore habueritis, non computentur vobis in sortem neque in usu- ram predicti averis, quia gratis ea dono vobis in perpetuum. Sic istam cartam scri- bere mando & subdictis testibus firmari rogo. S. Arnaldi Ramundi Carcassone vica- rii, & Guillelmi Assaliti Redensis vicarii, & Guillelmi Vassalli & Amblardi Vassalli, & Bernardi de Gaiano qui hanc cartam in- breviavit & mandatum ab omnibus predictis accepit. S. Guillelmus Petrus hoc scripsit illius jussu & domini vicecomitis, iiii fe- ria, VI kalendas aprilis, rege Philippo rég- nante. II. In" nomine Domini, anno a Nativi- tate ejusdem MCCI, régnante rege Phi- lippo, nonis aprilis. Ego Raimundus Ro- gerius vicecoraes Biterrensis, cum sim etatis quatuordecim annorum & amplius, consilio & voluntate procerum meorum, per me & per heredes ac successores meos, bona fide & sine dolo, cum hac presenti carta in perpetuum vaiitura dono, Kado & con- cedo in feudum tibi Salomoni, filio qiion- dam Guilhelmi de Felgariis & tuis, totum' videlicet castrum de Lunatio quod fuit Rogerii de Lunatio & Raimundi, cum omni sua dominatione & seniorivo & pertinen- tiis suis & omnibus fortiis que ibi sunt & crunt, & totum similiter castrum de Lu- natio quod fuit Austoris de Lunatio, cum sua dominatione & seniorivo & pertinen- ciis suis & cum omnibus fortiis & munitio- nibus que ibi sunt & erunt, & quidquid alia quelibet persona habuit in predictis castellis & eorum pertinentiis vel tenuit vel tenere debuit de domino Rogerio, vice- comité Biterris quondam pâtre meo, vel per ipsum, & quidquid ego ibidem habeo vel habere debeo ex successione vel occa- sione dicti Rogerii patris mei & domine Adalaice quondam matris mee, vel alia quelibet persona ibidem habet vel tenet ' Cliàtenu de Foix, cartulaire, caisse i5. [Doat, V. 169, f 81.] An 1201 An 1 201 5 avril. Éd.orîg. t. 111, col. 193. An I20I 469 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 470 vel tenere débet do nie vel per me. Hec omnia supradicta dono & concedo ad feu- dum tibi prescripto Salomoni & tuis in perpetuum, & facietis inde michi & succes- sori meo vicecomiti Biterrensi honiinium & de redditioiie sacramentura. De quo etiam feudo jamdicto ego & successores mei vicecomites Biterris erimus nos légales guirentes & deffensores ab omnî persona, ipsum feudum vel aliquid de ipso feudo vobis amparante vel jure évinçante. Quo- ciens autem predicta castella de Lunatio vel forciam seu forcias, que ibi nunc sunt vel in antea fuerint, ego vel successores mei vicecomites Biterris per nos vel per nuncios nostros recuperaverimus, debemus illa de vobis recipere bona fide & tenere illa quandiu nobis placucrit, in omnibus supradictis dolo postposito & inspecta bona fide tx parte nostra & vestra. Scien- dum autem est quod hec omnia supradicta dono & concedo in feudum tibi prefato Salomoni & fuis ea loge & ])acto, ne pre- dictum feudum vel aliquid de ipso feudo liceat michi vel meis vendere, donare, per- mutare, obligare vel in aliam quamcumque personam quoquo modo transferre vel in ultinia voluntate relinquere nec ullo alio modo alienare, nisi tibi vel tuis vel succes- sori meo vicecomiti Biterrensi, nec etiam liceat deinceps mibi vel meis in predictis castellis de Lunatio neque in eorum domi- natione & seniorivo & terminis & perfi- nentiis suis aliquid amplius aliquo titulo vel modo acquirere vel habere vel etiam possidere. Preterea promilto tibi predicto Salomoni & tuis, quod contra supradicta vel aliquod eorum numquam veniam vel veniri faciam, occasione minoris elatis vel aliquo alio jure scripto vel non scripto, divino vel humano, vel alia qualibet ra- tione vel consuetudine vel alio modo, nec feci vel faciam nec fîeri vel dici consen- tiam, quominus hec que suprascripfa sunt vel aliquod eorum firma permaneant. Sic juro corporaliter super hec sancta un'"' Evaiigelia. Et ego jamdictus Salomon recipio pre- scripta castella de Lunatio cum omni dominatione sua, &c. ad feudum de te domino Raimundo Rogerio vicecomite Bi- terrensi, &c. Preterea ego Salomon pre- scriptus cum hac eadem cnrta... dcscro tibi domino Raimundo Rogerio vicecomiti de Biterris & tuis, quidquid Guillelmus de l.unacio quondam avunculus meus habuit vel tenuit... in toto castro de Torves. Pro- mitto etiam tibi domino vicecomiti jam- dicto, quod a Petro Raimundo fratre meo... ego & mei erimus vobis légales guirentes. Ad perennem vero hujus rei memoriam & causa majoris actoritatis & firmitatis, ego prescriptus vicecomes hanc cartam sigillo meo confirmo & corroboro. Hujus rei sunt testes Guilhelmus episcopus Albiensis, Ar- naudus Raimundi vicarius Carcassonc, Ber- nardus Pelapullus vicarius Biterris, Sle- ])hanus de Serviano, Guillelmus Vassalus & Amblardus nepos ojus, Guillelmus Pétri de Vintrono, Guilhelmus Rainnindi de Vinciano, Guido de Vintrono, Rigaudus Saissetus, Arnaudus de Guindra, Aimeri- cus Boffatus. Arnaudus de Alsona publicus Biterris notarius rogatus a predictis hec scripsit 8c mandato prescripti domini vice- comitis sigillavit. III. Anno ' a Nativitate Domini m'cci", régnante rege Philippe, nonis aprilis.'Ego Raimundus Rogerius vicecomes Biterren- sis, qui sum major quatuordecim annis, cum hac carta confiteor me debere sex millia solid. Melgoriens. tibi Salomoni, filio quondam Guilhelmi de Felgariis, de quibus nichil pênes te remansit in debito. Pro qua fota jamdicta pecunia, consilio & voluntate procerum meorum, cum hac ea- dem carta firmiter valitura per me & per heredes ac successores meos, bona fide & sine dolo obligo & more pignoris trado tibi jamdicto Salomoni & tuis, & cui vel quibus pro vestra supradicta pecunia de- dcritis, dimiseritis vel pignori supposue- ritis, videlicet quidquid habeo & habere debeo iu omnibus minariis de Villamagua Se. de Bociaguis & de omnibus eorum ter- miniis 8: adjacentiis & pertinentiis. Sed est sciendum quod capellano debeo septem nii- lia solid. Melgoriens., qui postquam sibi pcrsoluti fuerint de redditibus meis pre- dictorum minariorum, accipietis deinceps in solutionem prescripte vestre pecunie de redditibus meis eorumdem prescriptorum ' [Doat, V. 1C9, {° 87.] An 1201 An 1 201 5 avril. An I20I 471 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 47^- An 1 2CI 3i aoû minarionini singiilis aiinis duo milia soli- doriim Melgoriensium , quousque vestri predicti sex mille solidi Melgorienses vobis fueriut persoluti boni, percurribiles, vel argentum finiim ad rationem marche, que nunc valet 1. solidos, si tune hec moneta Melgorii fuerit abatuda vel deteriorata. Si quid autem de predictis duobus millibus solidis in aliquo prescriptorum annorum ad solvendum remanserit, illud totum de- betis recipere in alio seqiienti anno. Et promitto tibi ipsi Salonioni & tuis, quod contra supradicta vel aliquod eorum num- quam veniam vel veniri faciam, occasione niinoris etatis vel aliquo alio jure scripto vel non scripto, divino vel huniano, vel alla qualibet ratione vel consuetudine vel alio modo, nec feci vel faciam nec fier: vel dici consentiam, quominus hec que supra- scripta sunt vel aliquod eorum firma per- maneant. Sic juro corporaliter super hec sancta IIII"' Evangelia. Et insuper causa majoris actoritatis & firmitatis, hanc pre- sentem cartam sigillo meo confirmo & cor- robore. Hujus rei sunt testes Guilhelmus episcopus Albiensis, Arnaudus Raimundi vicarius Carcassone, Bernardus PelapuUus vicarius Biterris, Stephanus de Cerviano, Guilhelmus Vassallus, Amblardus ncpos cjus, Guilhelmus Pétri de Vintrono, Ri- gaudus Saussetus, Bernardus de Guindra, Aimericus Bofatus & Arnaudus de Alsona, publicus Biterris notarius , qui rogatus a predictis hec scripsit & mandato prescripti domini vicecomitis sigillavit. Ï06. Règlement de police des consuls de Toulouse au sujet des courtisanes de cette ville '. NOTUM sit cunctis tam presentlbus quam futuris, quod Bernardus Raniundus de Tholosa venit cum probis hominibus, qui in carraria Convenarum permanebant, co- ram consulibus Tholose urbis & suburbii. ' JJ. XXI, f" j() v", n. XXVI. Hostendit eis idem Bernardus Ramundus, dicens quod mcretrices publicae in car- raria Convenarum permanebant, unde eis & omnibus vicinis in eadem carraria per- manentibus magnum malum & dampnum in multis modis diebus & noctibus eve- niebat, unde volebant ut ipsi consules cognoscerent quod nulla meretrix publica amodo in illa carraria permaneret nec ha- bitaret, & ideo quia talis est constitutio in hac villa Tholose, quod nulla meretrix publica infra muros permanere non débet, & de constitutione cognifa a consulibus eis cartam produxit. His omnibus ita auditis & diligenter inspectis, & viso instrumente de cognita constitutione predicta a consu- libus & diligenter inspecte, consules pre- dicti cognoverunt judicando, quod nulla meretrix publica in predicta carraria nec infra muros urbis Tholose & suburbii non permaneret nec ullo modo aliquo tempore habitaret, & si hoc fecerint quod probi homines, qui steterint in illa carraria vel infra muros urbis Tholose & suburbii vi- cario dicerent &quod vicarius incontinenti & absque omni dilatione illas inde eiceret vel eicere faceret. Quod si facere noluerit, cognoverunt predicti consules, quod probi homines, qui tune in predicta carraria vel infra muros urbis Tholose & suburbii ste- terint, illas meretrices publicas de illa car- raria & de aliis carrariis que infra muros urbis Tholose & suburbii sunt deinde eice. rent & exire facerent & quod inde non tenerentur vicario nec alicui viventi. Hu- jus dati judicli sunt testes predicti consu- les, scilicet Petrus Guiilelmus Pilistortus & Jordanus de Villanova & Arnaldus de Villanova & Ato de Montibus & Arnal- dus Bestiacius & Arnaldus Guilabertus & Petrus de Tholosa & Bernardus Petrus de Ponte & Ramundus Bernardus Barravus & Petrus Ramundus d'Escalquencs & Ramun- dus Geraldus Vitalis & Johannes Siguarius & Guiilelmus Bertrandus & Geraldus Es- quivatus & Vitalis de Prinaco & Geraldus de Caturcio, qui omnes hoc cognoverunt pro seipsis & pro omnibus aliis sociis eorum, qui tune erant de capitule. Et est similiter inde testis Petrus Sancius, qui eorum jussu cartam istam scripsit ultima die augusti, feria VI, refînante Philippe An 1201 An 120I Éd.orig. t. III. col. 190. An 1102 mars. 473 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 474 rege Francoriim & Ramundo Tholosano comité, episcopali sede vaccante, anno wccr ab Incarnatione Doniini. 107. LXXIII Donation de tous ses domaines par Raimond-Roger , vicomte de Bé- liers, à Raimond-Roger, comte de relli. Omnes isti mandaverunt & jurave Boisadon , Ugonem Saiset, Guillelmuin Froterii, Vidianum Yxart, Guillelmuin de Tolosa, Raimundum de Moutagut, Ber- nardum de Malafelgaria , Arnaudum do Moutagut, Bernardum Raimundi, Ermen- gardum de Lausat, Ademarum de Candelli, Matfredum de Moutelli, Guillelmum de Laval, Guillelmum Pétri de Berenx, Guil- lelmum Oalrici, Guillelmum Pétri episco- pum Albiensem, Berengarium Grimaudi, Bernardum Grimaudi, Bernardum Seno- Fo IX I. A NNO a Nativitate Christi MCCI, rég- nante Philippe rege, niense martii Notum sit quod ego Raimundus Rotgerii, vicecomes Biterris, boiia fide & absque inganno & cum gratuita voluntate, non Jordani, Petrus Rogerii de Mirapice ju- coactus nec deceptus sed libero & justo nior & Bernardus de Gaiano, qui precepto runt facere & tenere totum hoc, sicut su- prascriptum est, tactis sacrosanctis quatuor Evangeliis. Hujus rei sunt testes Galardus de Fanjaux, Isarnus Bernardus, B. Ade- marius de Rodella, & Guilabertus Atum, Arnaudus de Castello Verduni, Guillelnius anlmo, dono 8c concedo tibi Raimundo Rotgerii, comiti Fuxi, consanguineo meo, scilicet cunctam meam terram & honorem & dominationem, quam ego habeo & teneo sive habere vel tenere debeo, juste vel in- juste seu qualibet voce in omnibus locis ubi sit, tali modo dono tibi omnem terram omnium supradictorum istam cartam scrip- sit in sabbato. II. Anno' a Nativitate Christi M CCI, régnante Philippo rege, mense martii. Notum sit omnibus hominibus tam presen- tibus quam futuris, quod ego Raimundus Rogerii, Fuxi cornes, bona Se spontanea meam, quatinus post obitum meum tu pre- voluntate, postposito omni malo ingenio, dictus Raimundus Rotgerii Fuxi cornes sive recipio te Raimundum Rogerii vicecomi- ordinium tuum habeatis eam & teneatis ad tem Biterris, consanguineum meum, vide- faciendam omnem voluntatem vestram in licet in fide mea & sub mea protectione & omni tempore, nisi filius vel filia de me tutela, tali modo ut in omni tempore dum remanserit, de uxore mea natus vel nata. vixero sim tibi & tuis bonus ac fideiis ad- Totum hoc donum, sicut suprascripfum jutor & defensor scilicet contra comitem est, facio tibi & tuis bona fide & sine Tholose & contra cunctos alios homines, fraude de omni mea terra ubi sit, & hoc qui tibi vel tuis malum facient, exceptis juro tibi super hec sancta quatuor Evan- meis propriis hominibus. De quibus con- gelia, & de omni dono tibi fidejussores & venio tibi, quod si maie se habuerint apud mandatores Aimericum de Rocafort, Olive- te & noluerint de te accipere justitiam, rum de Saisaco, nEsquiu de Minerba, Ber- hoc cognito, de illis ero tibi adjutorSc de- trandum d'Aniort, Arnaudum Raimundum fensor, omni occasione remota. Itemque vicarium Carcassensem , Raimundum de Terme, Galardum de Podionauterii , Pe- trum de Podionauterii, Guillelmum Vasal, Bosum abbatem de Electo, Guillelmum Assaliti vicarium Redesii, Amblardum Va- sal, Amblardum Pilapulli, Guillelmum de Sancto Felice, Guillelmum de Sancto Paulo, Bernardum de Sensenon, Bernardum de An 1202 An 1202 mars. ego prefatus Raimundus Rogerii, Fuxi co- rnes, laudo & convenio bona fide atque sine fraude tibi predicto consanguineo meo Raimundo Rotgerii vicecomiti Biterri, quatinus totum hoc, sicut suprascriptum éd.orîg. est, teneam & faciam tibi & tuis exnunc in '• '"• perpetuum, & hoc juro tibi manu tactis sacrosanctis quatuor Evangeliis. Et ex omni col. 191. 'Château de Foix, caisse 22. [Dont, y. 169, ' Château de Foix, caisse 3. [Dont, v. 169, f 92.] f 94.] An 1202 473 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 476 hoc doiio tibi fsunt] fidejussores & man- datores Rotgerius de Comengo & R. Gui- laberti & Guilholmus Jordaiii & Petrus Rotgerii de Mirapisce, Ato Arnaiidi de Castello Verduni, Bertrandiis de Aniort, Isarnus de Prolan, Poucius Ademari do Rodela. Oiunes isti niaudaverunt & jura- verunt facere & tenere totum hoc, siciit suprascriptum est, tactis sacrosanctis qua- tuor Evangeliis. — Item similiter ego Rai- mundus Rotgerii viceconies Biterris coii- venio & coucedo tibi predicto Raimundo Rotgerii, Fuxi comiti, consanguineo meo & tuis talem eandemque convenientiam, qualem tu facis mihi in hac carta, & cunc- tas ipsas istas conventiones, quales tu mihi facis, similiter ego faciam & tenebo tibi & tuis erga omiies homiiies omni tempore, mus Lambertus & Guillelmus Ramundiis de Insula & Martinus de Lannes & Ber- nardus Ortolanus mercator &: Guillelmus Johannes & Ramundus Carpinus & Ar- naldus Figueria & Ramundus Pilisficatus & Ramundus Centullus & Poncius de Ca- pitedenario & Petrus de Ponte & Mar- cellus & Ramundus Crassus & Ramundus Bernardus Vitalis & Oddo Gausbertus & Ramundus de Cassanello & Ramundus de Saissonibus & Poncius de Pegulano, cum omni comuni consilio urbis Tholose & suburbii, cognoverunt & pro juditio diffi- nierunt, quod omnes omines (sic) & femine manentes.in Tholosa, in civitate scilicet & suburbio, habebant licenciam & potestatem trahendi & faciendi trahere omnem blatum suum liberaliter & vinum in quacumque dum vixero. Et hoc juro tibi manu tactis parte voluerint & eis placuerit, per aquar sacrosanctis quatuor Evangeliis, & dono tibi fidejussores & mandatores per me Ai- mericum de Rocafort, Oliverium de Saisa- cho,Arnaudum Raimundi vicarium Carcas- sensem, Raimundum de Terme, uEsquiu de Minerba, &c. (ut in praecedenti carta). Om- nes isti mandaverunt & juraverunt facere & tenere totum hoc, sicut suprascriptum est, predicto comiti Fuxi, tactis sacro- sanctis quatuor Evangeliis. Hujus rei sunt scilicet & per terram. Hujus dati judicii sunt testes predicti consules, qui hec om- nia diffinierunt, uti prescriptum est, & sunt inde testes similiter (sequuntur plura nomina) qui cum eorum sociis in alio anno fuerant de capitule, & sunt inde testes similiter (pluria alia hic nomina interseruntur) & multi alii qui ibi erant, & Petrus Sancius, qui mandato & jussu con- sulum cartam istam scripsit, IIII die exitus testes Bernardus de Durfort, Rogerius mensis aprilis, sabbato, régnante Philippo Pétri, Galardus de Fanjaus, Raimundus rege Francorum & Ramundo Tholosano Ferran, Petrus de Podionauterii, Petrus comité, anno millésime ce" II" ab Incar- Mir, Bernardus de Gaiano qui précepte natione Domiui. omnium supradictorum scripsit in sabbato. An 1202 108. Règlement des consuls de Toulouse pour le commerce du blé & du vin ' . An 1202 27 avril. ïog. Préliminaires de paix entre la com- mune de Toulouse (S* les seigneurs, chevaliers 6* hahitans de Rabas- tens\ NOTUM sît omnibus presentibus atque futuris, quod dum consules urbis & An 1 202 NOVERINT omnes tam présentes quam futuri,quod consules urbis Tholose & suburbii, scilicet Arnaldus Guillelmus Pi- suburbii Tolose erant in honoribus Sancti , letus & Bernardus Caraborda & Petrus Barcii cum communi cxercitu Tolose, & Guillelmus major & Ramundus Polererius faciebaut parare passa fluminis Agodi, ut & Ramundus Guide & magister Guillcl- ' Archives municipales de Toulouse, cartulaire ' JJ. XXI, n. XXIV, f" 5!) t". du Bourg, pp. 77-79, n. xix. An 1202 477 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 478 illum transirent & pergerent cum com- muni exercitu Tolose apud Rabastenses ad injurias & malefacta, quas domini & mili- tes & homines Rabastensium olim eis fece- rant, distringenda, tune scilicet Pilisfortis de Rabastencis & Salvanacus pcrvenerunt apud Sanctum Barcium, & promiserunt ' pro seipsis & pro omnibus dominis & mi- litibus & hominibus castri de Rabastensis consulibus urbis Tolose & suburbii, quod jus facerent & exciperent de omnibus querelis cunctis hominibus & feminis ur- bis Tolose & suburbii, coguitione domini Ramundi Tolosani comitis, & curie sue. Quo audito ipsi consules, habito eorum consilio, dixeruut Piliforto &Salvanaco ut jurarent & iîrmarent Ramundo de Recalto, func vicario Tolosano, qui illud acciperet pro domino Ramundo Tolosano comité & in loco illius, quod jus persequerentur apud Tolosam in manu & cognitione do- mini Ramundi Tolosani comitis & curie ejus. Qui cum dixissent, pleviverunt Pilis- fortis & Salvanacus, & pro seipsis & pro aiiis dominis & militibus & hominibus castri de Rabastensis, assensu & vohintate Tolosanorum consulum, mandaverunt & firmo pacto convenerunt Ramundo de Re- calto, qui pro domino Ramundo Tolosano comité & in loco ejus illud mandamentum 8c conventionem ab eisdem recepit, ut de omnibus querelis, quas homines & femine Tolose de dominis & militibus & homi- nibus de Rabastencis ullo modo hucusque fecerint, faciant jus in Tolosa, cognitione domini Ramundi Tolosani comitis & curie ejus, & jus ab eisdem similiter ibidem ac- cipiant, scilicet de omnibus illis querelis quas inter se fecerint de illa die adeusa*, quo concordia antiqua inter homines To- lose & homines de Rabastencis olim facta fuerat. Et hoc totum pleviverunt eis pre- dictus Pilisfortus & Salvanacus per fidem suorum corporum & juraverunt super sancta Evangelia, ut ita sicut prescriptum est faciant & teneant & persequantur. Preterea Petrus de Molnare prius jura- mento prestito juravit fidejussor & de- ' Le texte porte prcparaverunt. ' AJeussa dans un autre exemplaire des mêmes archive}. bitor Ramundo de Recalto, pro domino Ramundo Tolosano comité & in loco ejus, ita scilicet ut ipse Petrus de Molnare fa- ciat jus persequi Piliforti & Salvanaco, uti prescriptum est, cognitione domini Ra- mundi Tolosani comitis & curie ejus in Tolosa in pace & sine omni placito & abs- que omni guirenet, quem ibi ei non trahat. Hoc autem ita facto & posito, dixit Ra- mundus de Recalto Tolosanis consulibus quod bene tenebat se inde pro bene secu- rus pro se & pro domino comité. Hoc fuit ita ])ositum in honoribus Sancti Barcii, ubi consules Tolose cum communi exercitu erant, X die introitus mensis junii, feria ir, régnante Philippo rege Francorum & Ra- mundoTolosanocomite & Ramundo electo episcopo, anno M.°CC°II'' ab Incarnacione Domini. Hujus rei sunt testes Ramundus Rogerius cornes Fuxensis, & ipsi Tolosani consules, scilicet Martinus de Lambes & Ramundus Carpinus & Ramundus Polerius & Arnaldus Willelmus Piletus & Bernardus Karaborda & Bernardus Ortolanus merca- tor & Ramundus de Cassanello & Ramun- dus de Saissonibus & Ramundus Crassus & Ramundus Pilisficatus & Marcellus & Ramundus CentuUus & Poncius de Capi- tedenario & Odo Gausbertus. Et sunt inde testes similiter Petrus de Castronovo & Petrus Mancius & Berfrandus de Monti- bus & Geraldus Esquivatus & Ramundus Bernardus Barravus, & plures alii qui ibi aderant, & Petrus Sancius qui mandate Ramundi de Recalto & consulum Tolosa- norum istam cartam scripsit. Istam cartam non scripsit Petrus San- cius, sed illam de quaWillelmus Bernardus istam transtulit eadem ratione & eisdem verbis, mense marcii, feria VI, régnante Philippo rege Francorum & Ramundo To- losano comité & Ramundo episcopo, anno ab Incarnacione Domini M''cc''iirr. Hujus facti translati sunt testes Petrus Sancius & Willelmus de Sancto Petro & Ramundus Agobertus & Arnaldus Barravus publici 110- tarii & idem Willelmus Bernardus qui hec scripsit. Ego Petrus Sancius subscribo. Ego Willelmus de Sancto Petro subscribo. Et ego Ramundus Agobertus subscripsi. Ego Arnaldus Barravus subscribo. An 1 202 479 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. iio. — LXXV 480 dus Palietus, P. de Claromonte, P. Rai- nuindus de Nibiano milites, &c. An 1202 Éd.oriff, t. 111, col. 192. An I 202 iS juin. ÉJ.orig. t. 111, col. 193. Bail à fief de l'ahbé &• des religieux d'Aniane à Guillaume, seigneur de Montpellier '. IN nomine, &c. anno Incarnatlaiiis ejus- dem MCCii, XIV kal. julii. Ego Gauceli- nus, Dei gratia abbas Auianensis, voluntate & coiisilio & assensu totius capituli Auia- nensis, quoniam urgentibus guerris, iii- tervenientibus miiltis aliis impedimentis, in ingressu nostre abbatie in veritate com- perimus monasterium nostrum feneratico- rum debitorum mole pregravatum, nostro- rum fratrum collecto consilio, quia usura vorax & amissio fructuum ex maxinia parte aminuebant nostrum monasterium, & mul- tis incommoditatibus affligebatur , ideo suadente necessitate... jure perpetuo sem- per duraturi acapiti, dono, trado, cedo tibi Guillelmo domino Montispessulani, filio quondam Mathildis ducisse, & tuis successoribus, dominis tantummodo ville Montispessuli, totam pro indivise medie- latem totius pulmenti & usatici maris & stagni & terre !k conssoe & insuie Vache- rie, & nemoris, & venationis, &c. in tota parochia & decimaria Sancti Pauli de Frontiniano, 8cc. Hec omnia laudaverunt in commun! capitule apud Anianam domi- nas Gaucelinus abbas Aniane... Hugo de Andusia, G. de Monte-Arnaldo, G. de Cerviano, B. de Monte-Petroso, &c. mo- nachi Anianenses... Testes Bertrandus de Monte Desiderio, Bernardus de Monte Desiderio, Artaldus de Giniaco, Raimun- dus Aymericus, G. de Paollano, Bertrandus de Marojol, P. Guill. de Marojol, G. de Marojol, B. Raimundus de Marojol, Adc- marius Fornerius, Artaldus Fornerius, G. de Giniaco, Berengarius Palotus, P. de Montannaco, Poncius de Mesoa, Bertran- ' Trésor des chartes 5 Maguelonne, sac 2, n. 10. [Auj. J. 340, n. 10' & 10'; copies authentiques délivrées, la première par un notaire, la seconde par l'official de Maguelonne, en 1314. Nous avons suivi la première de ces copies.] III. Traité de paix entre la commune de Toulouse i- les seigneurs, cheva- liers &■ prud'hommes de Villemur', MANIFESTUM sit cuiictistam presentibus quam futuris banc cartam legentibus vel audientibus, quodPetrus de Villamuro & Willelmus de Malaco & Galardus de Pulcromonte & Bernardus Aribertus & Deodatus Bego & Bernardus de Montog & Petrus Paganus„pro seipsis &pro omnibus dominis & militibus & proliis hominibus & barrianis castri de Villamuro, miserunt seipsos, videlicet corpora sua in posse & in obside consulum urbis Tolose 8t subur- bii, ita scilicet ut ipsi teneant eis obsidem, donec faciant venire Bertrandum de Villa- muro apud Tolosam , & ipsi cum eodem Bertrando de Villamuro faciant jus infra Tolosam cunctis hominibus & feminis urbis Tolose & suburbii pro omnibus do- minis & militibus & probis hominibus de Villamuro & pro seipsis, de omnibus illis injuriis & contumeliis & rapinis, quas olim domini & milites & probi homines & barriani de Villamuro fecerant homini- bus & feminis urbis Tolose & suburbii usque ad illum diem, cognitione ipsorum consulum. Et mandaverunt eis Petrus de Villamuro & Willelmus de Malaco & Ga- lardus de Pulcromonte & Bernardus Ari- bertus & Deodatus Bego & Bernardus de Montog & Petrus Paganus, & per fidem pleviverunt & tactis sacrosanctis Evange- liis juraverunt, ut hec omnia, que predicta sunt & ut melius superius continentur, fa- ciant & teneant & persequantur bona fide & cognitione ipsorum consulum in pace & sine omni placito. Item Aribertus Deipan- tale & Petrus Maurandus & Willelmus Kamundus, filius Pétri Ramundi, & Ber- ' Archives municipales de Toulouse , cartulaire du Bourg, pp. 8o-85, n. xv. An 1 202 5 uoûl. An IZOl 481 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 482 nardus Ranuiiidus de Tolosa & Johannes Siguarius, plevito per fidem siiorum cor- poruin & jurafo super sacrosancta Evau- gelia, iiitraverunt fidejussores & debitores consulibus urbis Tolose & suburbii, ita scilicet ut bec oniiiia, que predicta sunt & ut melius superius coutinentur, faciaiit facere & tenere & persequi Petro de Vil- lamuro & Willelmo de Malaco & Galardo de Pulcromoiite & Beriiardo Ariberto & Deodato Bego & Beniardo de Moiitog & Petro Pagano, boua fide & coguitione coii- sulum, in pace & siue onini placito, absque oiiiiii guireate queni ibi eis aliquis illoruin non trahat. Hoc auteni ita facto & posito-, Bertrajidus de Villaiiiuro pervenit apud Tolosam ante Tolosanorum consulum pre- sentiam & misit se in eorum posse, & ita scilicet ut ipsc Bertrandus de Villanuiro pro se & pro donnais & pro omnibus mili- tibus & probis hominibus & barrianis de Villamuro faciat jus de omnibus illis inju- riis & coutumeliis & rapinis, quas olim ipse Bertrandus de Villanuiro & alii do- niini & milites & homines de Villamuro fecerant hominibus Se feniinis urbis To- lose & suburbii usque ad illuni diem, cog- nitioiie ipsorum consulum. Et maiidavit eis dictus Bertrandus de Villamuro & pcr fidem sui corporis plevivit & tactis sacro- sanctis Evangeliis juravit, ut hec omnia que predicta sunt faceret & teneret& \icr- sequeretur in pace & sine omni placito. Et his omnibus ita factis, & auditis ra- tionibus ipsius Bertrandi de Villamuro & Pétri de Villamuro & aliorum niilitum 8c proborum hominum de Villamuro, qui cum eis ante presentiam Tolosanorum consulum apud Tolosam pervenerant, ipsi consules, habito consiliOjCOgnoverunt quod Bertran- dus de Villanuiro & Petrus de Villamuro & Willelnius de Malaco & BernarJus Ari- bertus & Petrus Paganus & Deodatus Bego & Willelmus Graletus & Bernardus de Moiitog, pro seipsis & pro dominis & mili- libus & barrianis de Villamuro darent ipsis consulibus pro omnibus illis injuriis & coutumeliis & rapinis, quas olim donûni & milites & homines de Villamuro fecerant usque ad illum diem hominibus & feminis urbis Tolose & suburbii, iiii milia solido- rum Tolosanorum. De quibus darentur & persolverentur 11 milia solldorum Tolosa- norum pro missionibus, quas ipsi consules fecerant pro exercitu de Villamuro, & alii II milia solidorum Tolosanorum darentur & redderentur conquerentibus coguitione ipsorum consulum. Quod totum feceruiit & posuerunt & statuerunt Bertrandus de Villamuro & Petrus de Villamuro & Wil- lelmus de Malaco & Bernardus Aribertus & Petrus Paganus & Deodatus Bego & Willelmus Graletus S: Bernardus de Mon- tog, pro seipsis & pro omnibus dominis & militibus & hominibus de Villamuro, cog- uitione consulum. His vero ita peractis ik. completis uti superius determinatur, ipsi consules pro seipsis & pro omnibus ho- minibus & feminis urbis Tolose & sub- urbii, solverunt ac dimiserunt Bcrtrando de Villamuro & dominis & militibus & probis hominibus & barrianis de Villamuro & eorum ordinio totum hoc, quod eis pete- bant vel petere poteraiit vel putabant pe- lere, sive esset pro rapinis vel pro injuriis vel pro coutumeliis vel pro marchis vel quicquid aliud esset ullo modo usque ad illum diem, in que hec absolutio facta fuit, exceptis debitis & baratis & fidejussionibus & feodis absque ulla alla retentione, quam predicti consules ibi nullo modo fecerunt nec retiuuerunt. — Preterea Bertrandus de Villamuro & Petrus de Villamuro & Wil- lelmus de Malaco & Poncius de Malaco !k Bernardus Aribertus & Deodatus Bego & Petrus Paganus & Willelmus Graletus & Bernardus de Montog, pro seipsis & pro omnibus dominis & militibus & hominibus & feminis castri de Villamuro absolveruiit & reliqueruut ac dimiserunt sua bona ac spontanea voluntate cunctis hominibus & feminis Tolose urbis & suburbii totum hoc, quod eis petebant vel petere poterant vel putabant petere, sive esset pro injuriis vel pro coutumeliis aut pro rapinis vel pro marchis vel quicquid aliud esset aliquo jure vel aliquo modo usque ad illuni diem in quo hec absolutio fuit facta, excejitis debitis & baratis & fidejussionibus & feo- dis, sine aliquo alio retentu quem ibi nullo modo fecerunt nec retinuerunt. Erant au- teni tune consules Arnaldus Willelmus Pi- letus & Petrus Ilamundus major & Bernar- dus KaraborJa & Ramiindus Polerius 8i An I 2C2 VIIL 16 An 1202 483 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 484 An I 202 octobre. Ramundus Giiido & magister Willelnuis Lambertus & Willelmus Ramundus de Yn- sula & Martiuus de Laiiiies & Ranuindiis Carphius & Arnaldus Figueria &Willelnni3 Johaanes & Bernardus Ortolaiius mercator & Ramundus Centullus & Poncius de Capitedeuarib & Petrus de Ponte & Ra- mundus Pilisficatus & Maitellus & Odo Gausberfus & Ramundus Crassus & Ra- mundus de Saissonibus & Poncius Puer & Ramundus de Cassanello, & Ramundus Bernardus Vitalis & Poncius de Pegulano. Hujus tocius rei sunt testes Ramundus Rogerius comes Fuxensi (sic) & Geraldus Esquivatus, de primo mandamento & lau- datione Pétri de Villanuiro & Willelmi de Maiaco & Galardi de Pulcromonte & Bernardi Ariberti & Deodati Begonis & Bernardi de Montog & Pétri Pagani. Et supradictarum iidejussionum sunt testes Arnaldus Barravus & Petrus de Saiicto Ro- mano & Galterius Karaborda & Durandus Barravus & Garsia de Samatano & Petrus Karaborda & Tosetus Aribertus. Et de alio mandamento Bertrand! de Villamuro & de predicta absolutione facta utriusque partis sunt testes Willelmus Ysarnus & Bernardus Petrus de Cociano & Ramundus Geraldus Vitalis & Arnaldus Ramundus d'Escalquen- cis & Petrus de Sancto Martine & Bernar- dus Ramundus de Tolosa. Et est similiter testis de toto Petrus Sancius, qui prece & mandate consulum scripsit cartam istam mense augusti, V die introitus, feria li, régnante Philippo rege Francorum & Ra- mundo Tolosano comité, anno M°cc''ir ab Incarnacione Doniini. 112. Privilèges accordés par le vicomte de Bé-^ierSy Raimond- Roger, à l'ordre du Temple '. IN nomine Domini, anno a Nativitate ejusdem M" ce" il", régnante rege Phi- lippo, mense octobris. Ego Raimundus ' Archives de la Haute-Garonne; Ordre du Tem- ple, Magrie, liasse 4, n. 35; copie du temps. Rotgerius, vicecomes Biterris, confiteor & in veritate recognosco tibi Frotardo de Rocosello, coniendafori domus militie Templi apud Peirosium, quod doniinus Raimundus Trencavellus avus meus & Ro- gerius fraterejus dederunt & concesserunt Domino Deo & béate Marie & domui mi- litie Templi & omnibus fratribus ipsius domus presentibus & futuris, ad habendum omni tempore & possidendum & facien- dum plenarie voluntatem suam, scilicet omnes possessiones & honores, qui domui militie dimiterentur in testamentis vel sine testamentis, & omnes honores quos fratrcs ipsius domus emerint vel pro pignore acce- perint seu quolibet modo adquirere potuo- rint in tota terra sua vel in toto polesîa- tivo suc & quidquid ibi adquisierint aliquo modo, salvis tamen sibi suis foriscapiis 8c censibus & alberguis & seniorivo in honc- ribus, in quibus illud habere debuerinf. Consequenter dominas Rogerius, pat r condam meus, donavit & concessit Deo & domui militie Templi & vobis in perpc- tuum,ut de omnibus querimoniis, quas vos vel homines vestri vel femine vel donati vestri vel donate feceritis aliquo modo, vel aliquis homo vel femina de vobis vel de iiominibus aut feminis seu donatis ves- tris fecerit, nulle justicie vel missiones petantur nec habeantur in curia nostra a vobis nec ab hominibus vel feminis seu d'o- natis vestris, set omnes illas missiones & justicias vobis condonavit & dimisit in per- petuum causa helemosine & intuitu pieta- tis. Quas omnes justicias & missiones pre- dictas ego idem Raimundus Rotgerius, per me 8c per omnes heredes ac successores meos, condono similiter & dimitto nunc 8c in perpetuum Domino Deo 8c domui mi- litie Templi 8c tibi Frotardo comendatori predicto 8c omnibus fratribus ipsius domus presentibus 8c futuris. Similiter laudo 8c confirme vobis tetam illam donationem 8c concessionem predictam , quam dominus Raimundus Trencavellus avus meus 8c Rot- gerius frater ejus 8c post ipsos dominus Rotgerius pater meus vobis fecerunt, sicut in cartis vestris quas inde habetis contine- tur, quas omnes cartas 8c omnia que in eis- dem cartis contineutur laudo 8c confirmo vobis in perpetuum valitura, promitens An 1202 An 1202 485 PREUVES DE L'HÎSTOIRE DE LANGUEDOC. 486 An I203 i3 fiviier. vobis quod contra hec predicta vel eorum singula nunquam veniam vel veiiiri faciam aliquo jure vel aliqiia occasione, sed om- nia,siciit suprascripta suntvel sicut meliiis dici vel intelligi ad utilitatem domus mili- neretur & observaretur. Usaticiim aiitem fale est, quod si aliquis homo ex Tholo- saiio episcopatu vel extra Tholosauum ra- pinam alicui homini vel famine habitaiiti in Tholosana urbe vel suburbio iiUo modo An 1203 tie Templi & fratrum ipsius domus potest, fecerit, quod inquiratur ille malefactor & " dominus illius castri vel illius ville, unde ille malefactor exierit vel ad quam rever- sus fuerif, per litteras & per nuncium ex parte doniini comitis vel sui vicarii & capi- tuli, & si ille malefactor vel dominus illius castri vel illius ville, unde malefactor exie- rit vel ad quam reversus fuerit, noluerit rapinam illam restituere vel jus de illa ra- pina incontinenti & infra Tholosam cogni- tione domini vicarii & sue curie scilicct capituli facere, deinde ille vel illa cui ra- teiiebo & observabo iirmiter ik fideliter. Et causa majorisauctoritatis & firmitatis, hanc cartam impressione sigilli mei conlirmo. Hujus rei sunt testes Raimundus Pelapul- lus vicarius Biterris, Calvetus abbas Sancti Affrodisii, Jordanus de Sancto Felice, Ni- cholaus Mainaderius, Petrus Ermengaudi, Petrus de Madalla, Stephanus Salvaire, Arnaudus do Guindra, Uguetus & Bernar- dus Martini publicus Biterris notarius, qui jussu domini vicecomitis & testium hec scripsit & sigillavit. (.Signum notarii.) pina illa facta fuerit pignoret quos polerit illius castri vel illius ville, id est illos qui habitant in Castro illo vel in villa, de qua malefactor ille exierit vel ad quam reversus fuerit. Tamen si ille vel illa, cui rapina illa facta fuerit, cum amicis & adjutoribus suis ad illum castrum vel villam unde malefac- tor exierit vel ad quam reversus fuerit ullo tempère equitaverit & ibi homines vel ju- nienta interfecerit vel rapinam sive ali- quod aliud malum ibi intulerit, non tenea- tur ipse nec sui adjutores illud restituendi alicui ullo tempore. Set si aliquis urbis Tholose vel suburbii, cui rapina facta fue- rit, vel uUus ex adjutoribus suis in illo equitatu mortuus vel vulneralus fuerit sive , aliquod aliud dampnum ullo modo Inde Renouvellement par les consuls de ^-^ ^^j ^jj^oribus suis evenerit, illud Toulouse d'un ancien règlement sur castrum vel villa & omnes homines & fe- ii3. — LXXVI Jugement rendu sur le dijjérend qui étoit entre les comtes de Toulouse 6" de Foix touchant le château de Saverdun ', 114. le droit de représailles 6- de mar- que^. Hoc est comuno usafîcum olim facfum, quod consules urbis & suburbii Tho- lose cum comuni consilio ejusdem urbis & suburbii confirmaverunt, ut in perpetuum ab omnibus hominibus & feminis urbis & suburbii Tholose firmiter haberetur & te- ' Trésor des chartes : Foix, n. i. [Aiij. J.^32, n. ij copie de 1226]. On trouvera cet acte au n. III, c. 267 du présent volume. Nous avons voulu réunir ensemble deux actes, qui je tiennent tout naturellement. (A. M.) ' JJ. XXI, f° 52 v°, n. xxiii. Voyez t.V, n. Syii, mine illius castri vel ville teneantur ei vel eis totum illud dampnum restituere cum omni rapina, quam (,sic) prius facta fucrat omni tempore. Hoc fuit ita a consulibus cum comuni consilio confirmatum xil die introitus mensis febroarii, feria iiii, rég- nante Philippo rege Francorum & Ra- mundo Tholosano comité & Ramundo episcopo, anno M" CC° il" ab Incarnatione Domini. Hujus confirmationis sunt testes ipsi consules, Arnaldus Guillelmus Piletus scilicet & Bernardus Caraborda & Petrus Ramundus major & Ramundus Polerius Si Ramundus Guide & magister Guillelmus Lambertus & Guillelmus Ramundus de Tnsula & Martinus de Lambes 8c Martinus An i2o3 487 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 488 An h'd.orig. t. 111, col. 194. An \zo'i 21 fiivricr. Carpinus & Arnaldus Figueria & Guillel- iiius Johaniies & Beniardus Ortolaniis mer- cator & Ramundus Pilificatus & Poncius de Capitedeiiario & Ramundus Centullus & Marfellus & Petrus de Ponte & Odo Gaiisbertus & Poncius Puer & Ramundus Crassus & Ramundus de Cassanello & Ra- mundus de Saissonibus & Ramundus Ber- nardus Vitalis & Poncius de Pegulano. Et sunt iiiJe testes similiter... & plures alii qui ibi aderant, & Petrus Sancius, qui niandato prenominatorum coiisuluni car- tam ipsam scripsit. ii5. — LXXVII. Actes touchant les vicomtes de Narbonne. J, tN nomine Domini", anno Incarnatio- 1 nis ejusdem M" ce" li°, régnante rege Philippo, XII" kalendas martis. Omnibus hec audientibus sit certum & manifestuni, quoniani ego Aimericus, Dei gratia viceco- mes Narbone, per me &c. pro amore Dei & sainte anime domini patris mei, quon- dam comitis Pétri... dono, laudo... tibi fra- tri Petro de Lercio & successoribus tuis omnibusque fratribus & habitantibus ibi Deo servientibus, presentibus & futuris, domum illam & ecclesiam, quam in honore Dei & gloriosae virginis Mariae & sancti Victoris, de quo noinen tenet, in monte qui vocatur Monvetre edificasti , divina inspirante gratia, tu dictus Petrus de Ler- cio, in qua ecclesia per Dei gratiam divina jam cotidie celebrantur misteria & preces ibi Deo funduntur. Quam ecclesiam & do- mum tu Petrus de Lercio régis & sustentas summo labore tuo de elemosinis, que ibi a vicinis & circumstantibus divina inspira- tione mittuntur, & eani domum & eccle- siam de liceutia & permissione domini pape, cujus est tueri fidem sancfe Christia- nitatis, fundasti, & suo privilegio dominus papa lanocentius jam corroboravit ibique ' Archives de l'abbaye de Fontfroide. [Dont, V. 59, {" i5j.] suum sibi reservavit locuni. Et ideo ego Aimericus, obtinens regimen & dominatum totius patrie Narbone, per me & omnes nieos dono, laudo & concedo tibi memo- rato Petro de Lercio, primo fundatori hu- jus loci, in bono opère & Dei servicio per- severanti & omnibus successoribus tuis & ecclesie ac domui Sancti Victoris in perpe- tuura, cunctisque fratribus ibi Deo ser- vientibus, presentibus & futuris, ad facien- dam omiiem vestram voluntatem, totum honcrem heremum & coiidirectum, cultum & incultum, quem hodie habetis & tenetis & laboratis & in aiitea acquirere & lu- crari poteritis in omni terra mea & in omni potestativo meo ubique, & loca etiam que rumpere & laborare poteritis, & om- nes honores & acquisitiones, quas vos & posteri vestri per compram sive per donum sive per laixam vel per ullum alium ali- quem modum predicto loco & domui ra- tionabiliter poteritis acquirere & augere. Quam domum & ecclesiam & locum & ejus quascumque res & honores & possessiones & quidquid habet & habebit pro amore Dei convenio ubique defendere, custodire & manutenere in omni meo potestativo & per totam terram meam & per omnia loca, in quibus potestatem habeam per me vel per amicos mecs. Et etiam in mea bajulia & custodia & manutenentia domum istam & ejus res & possessiones & quidquid ha- bet ik habebit nunc & in perpetuum reci- pio. Et quicumqiie Homo vel feraina ali- quam laixam vel donum de honore vel avère vel rébus suis pro amore Dei & sa- inte anime sue ibi fecerit, illam laixam vel donum quodcumque sit laudo & confirmo ego per me & meos omni tempore valitu- ram & firmam, & ut melius & plenius bona fide dici & intelligi potest ad prefate do- mus utilitatem quidquid acquirere & lu- crari poterit, ego nunc de presenti laudo & confirmo. Et quicumque hanc domum in aliquo molestaverit , sit a me diffisus... sibi illatum & restituerit. Et ad majorem firmitatem & hec omnia sic semper tenenda & observanda, hanc presentem cartulani meo proprio sigillo volo & mando robo- rari. Hoc totum fuit factum & laudatum & firmatum ab eodem domino Aimerico, in curia Narbone, in presentia & testimonio An 12o3 489 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 490 i;J.oriK. I. 111, coî. 195. An I 204 27 dé- cembre. An I 2c5 mars. Bereiigarii de Capitolio & fratris ejiis Giiillelmi de Capitolio, Guillelmi Rai- miindi deBurgo, Petri Raimundi Fabri, Guillelmi Magalda, Raimundi de... filii quoiidam Petri Raimundi Margalionis, Raimundi de Cruce, Arnaldoni joculatoris, Petri de Bosco filii Guillelmi Gausberti, Petri Agami & aliorum multorum, qui ibi aderant présentes & videntes. Petrus Mar- tini mandatus scripsit. II. Juro' ego Dalmacius de Creissello, filius Berengariae feminae, quod de ista hora in antea fidelis ero tibi Aymerico Narbonae vicecomiti, domino meo, filio dominae Sanciae, de ipso Castro de Fe- nolheto 8c de omnibus f'orcedis quae in eo modo sunt, &c. Factum est hoc apud Nar- bonam, in ecclesia Sancti Salvatoris, anno Domini MCCIV, régnante rege Philippe, VI kal. januarii, praescntibus 8f videntibus Geraldo de Redorta, Geraldo de Narbona, & fratribus ejus Berengario de Narbona & Petro Raimundo de Brolio, Arnaldo Amal- rici, Joanne Bistano, Guillelmo Moneta- rio, Arnaldo Torti, Petro Raimundo Fa- bro, Guil. Gausberto & militibus castlanis qui aderant cum Dalmacio, scilicet Ar- naldo de Faga, Bernardo de Tragril, Guil!. de Milars, Vidiano de Sancta Columba, Guill. de Moncade, & Petro Martino qui hoc scripsit. III. In' nomîne Domini nostri Jesu Christi, anno Incarn. ejusdem M'cc'iiii", niense martii. Notum sit omnibus hoc scrip- tum audientibus, quod ego Aymericus Nar- bonensium vicecomes, habito consiiio B. Narbonensis archiepiscopo (.fie) & B. Nar- bonensis archidiaconi & P. preceptoris Narbonensis & G. de Redorta & G. M[o]netarii & P. Raimundi de Bos, & mi- litum ac proborum hominuni & civiuni Narbonensiuni , confiteor & recognosco per me & per successores meos in pcrpe- tuum, me habere & tenere & possidere in feiudum (sic) a vobis, domino R. comité Tholosano, regine Constancie filio, & suc- cessoribus vestris Narbonam & quicquid habeo vel habere debeo seu aliquis no- mine meo in toto vicecomitatu Narbonensi, exceptis his que teneo ab ecclesia Sancti Justi. Et confiteor & recognosco, per me & per successores meos, me habere & te- nere & possidere a vobis, predicto domino R. comité, & successoribus vestris oninia illa, que pater meus cornes Petrus suppo- sait pignori domino patri vestro, scilicet torram de Sancto Gervasio & de Neirano & de toto Nemboazoïi seu de aliis locis in pignore illo contentis, similiter in feiu- dum. Et propterhec omnia predicta & sin- gula, juro vobis, factis corporaliter sacro- sanctis Evangeliis, & vestris vitam vestram, membra vestra, terrani vestram, sécréta vestra, consilium & auxilium in causis & guerris contra omnes homines 8i feminas in mundo. Et propter hoc spccialiter facio vobis hominium sicut domino, & reco- gnosco per me & per meos vobis & vestris albergam, quam vobis & vestris facere te- neur. Torram autem de Sancto Gervasio & de Neirano & de toto Nemboazon & omnia illa, que pater meus patri vestro pignori supposuif, confiteor & recognosco me ha- bere & tenere in feiudum a vobis & vestris, sicut Narl)onam & Narbonense, exceptis liis que tenco de ecclesia Sancti Martini de Villamagna. Factum est hoc anno & iiicn<;c quo supra, apud Capulstagnuni, in domo Petri de Rodemol, in presentia & tcsfimonio B. Narbonensis archiepiscopi, P. de Castronovo, G. Cadclli preceptoris domus milicie in Provincia, P. de Cabrcs- pina preceptoris domus milicie de Monte- pessulano, Frotardi Narbone preceptoris, Ademari fratris Fontisfrigidi, Gallardi de Fanjau, Berengarii de Ccrdainhna, P. Ber- trand!, G. de Redorta, G. Monetarii, Gar- sia Laraga, P. Raimundi de Bosco, P. de Sancto Martino, G. de Durfort, Bertrand! de Vilava, Rostagni Arberti, G. Laugerii, Bertiandi Barata, B. Ugonis, P. Franchi Rodemol & P. filii ejus, P. Cevenerii, & P. Scriploris, ipsius domini R. comitis notarii, qui mandato utriusque partis hcc scripsit. An I 204 ' Archives ie la vicomte de Narbonne. 'Trésor des chartes du Roi, Toulouse, sac 7, n. 10. [J. 3r4, original.] 49 1 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 492 An 1 20; 19 mars diiies & siiperducatum , que de L aniiis adeussa doniini & milites & homines Ra- , basteiisiuni in eodem Castro miserant, & totiini hoc quod domini & milites & homi- nés de Rabastensisab hominibus & feminis Traite de paix entre Toulouse Tolose vel a rébus suis in eodem castre £,• Rabastens ' . nomine tolte vel leide accipiebant, prêter quod retinuerunt ibi vetera husatica & MANIFESTUM sit omnibus hominibus antiquas consuctudines, sine aliquo alio ^„j presentibus & futuris, quod Pilisfortis retentu, quem ibi uUo modo non fecerunt de Rabastencis & Salvanacus & Y/illelmus nec retinuerunt. Hoc autem ita facto & do Causaco & Galardus de Moruz & Gau- posito, prenominati consules, pro seipsis celmus & Bertrandus de Rabastencis, pro & pro omnibus aliis eorum sociis qui tune seipsis & pro omnibus aliis dominis & mi- erant de capitule & pro omnibus homini- litibus & universis hominibus & feminis bus & feminis urbis Tolose & suburbii, de Rabastencis, sua propria ac spoutanea absolverunt & reliquerunt ac dimiserunt voluntate absolverunt & reliquerunt ac di- dominis & inilitibus& universis hominibus miserunt universis hominibus & feminis & feminis castri de Rabastencis, totum hoc urbis Tolose & suburbii & consulibus ejus- quod pro niarchis vel pro rapinis vel pro Jem, scilicet Petro Ramundo majori & uUo alio facto, pro quo marche possent eis Bernardo Karaborde & Ramundo Giiidoni iîeri, ullo modo petebant vel petere pote- & magistro Willelmo Lamberto & Wil- rant vel putabant petere dominis & militi- lolmo Ramundo de Ynsula & Martino de bus & hominibus & feminis de Rabastencis Lambes & Bernardo Ortolano mercatori usque in hac die in qua hec absolutio facta & Marcello & Poncio de Capiledenario fuit, & hoc absquo uUa retentione quam & Odono Gausberto & Ramundo Crasse jaindicti consules ullo modo non fecerunt. & Ramundo de Saissonibus & Ramundo Et ibidem cognoverunt jamdicti consules de Cassanello & Ramundo Bernardo Vi- pro seipsis & pro omnibus aliis eorum so- tali, qui illam absolutionem pro seipsis & ciis, quod aliquis homo vel femina urbis pro aliis eorum sociis, qui tune erant de vel suburbii Tolose non poterat de cetero capitule, & pro omnibus hominibus & fe- marcham nec petitionem aliquam facere niinis Tolose acceperunt totum hec, quod dominis & militibus nec hominibus nec domini & milites & homines & femine de feminis castri de Rabastencis pro marchis Rabastencis universis hominibus 8c feminis vel rapinis vel pre ullo alio facto, pro que Tolose pro marchis vel pre rapinis vel pro hue usque marche possent fieri. Hoc totum alique alio facto, pre quo marche possent fuit ita factura & positum XIII die exitus eis jieri, ullo mode petebant vel petere mensis marcii, feria IIII, régnante Philippe poterant vel putabant petere usque in hac rege Francerum & Ramundo Tolosano co- die in quo hoc absolutio facta fuit. Prête- mite & Ramundo episcepe, anne M°cc°n'' rea Pilisfortis de Rabastencis & Salvanacus ab Incarnatiene Domini. Hujus rei sunt & Willelmus de Causaco & Galardus de testes Johannes Siguarius & Willelmus Moruz & Gaueelmus & Bertrandus de Ra- Ramundus filius Pétri Ramundi & Aime- bastencis sua bona propria voluntate, pro ricus de Castroneve & Stephanus Kara- seipsis & pre omnibus aliis dominis & borda juvenis & Stephanus Astro & Je- militibus &: hominibus castri Rabasten- hannes Curtasolea & Ramundus Petrus cium, absolverunt jamdictis consulibus & Astro & Petrus Sancius qui cartam istam universis hominibus & feminis urbis Te- scripsit. lose & suburbii nunc & in perpetuum omnes illas superleidas & superconsuetu- ' Archives municipales de Toulouse, cartulaire du Bourg, pp. 146-149, n. LVni. A.3 1203 493 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 494 An An I2o3 29 mai. 117. Traité de paix entre la commune de Toulouse (S" les seigneurs, chevaliers 6" prud'hommes de Saverdun '. NOTUM sit cunctis presentibus atqiie futuris, quod Arnaldus Bernardus de Marcafaba & Arnaldus de Villamuro major & Arnaldus de Villamuro qui dicitur Razi- gotus, pro se & pro Poncio de Villamuro fratre suo, & Ramundus de Cantesio & Pe- trus de Maurnaco & Ramundus d'Aura & Ramundus de Cantesio junior representa- verunt se coram Tolosanis consulibus, ubi pro seipsis & pro aliis dominis & militi- bus & probis hominibus castri de Savar- duno mandaverunt eisdem consulibus & perfidem suorum corporum pleviverunt & tactis sacrosanctis Evango'iis juraverunt, ut de omnibus querelis f'aciaiit jus uiiiver- sis hominibus & feminis Tolose usque ad illum dieni, ipsorum consulum cognitione, in pace 8c sine omni placito. Hoc aufem ita posito, prescripti milites pro seipsis & pro universis dominis & militibus & probis hominibus castri de Savarduno venerunt ad concordiam cum eisdem consulibus, & ipsi consules, pro seipsis & pro universis hominibus & feminis urbis Tolose & subur- biijcum. eisdem de omnibus illis malefactis & rapinis & toltis, quas domini & milites & homines castri de Savarduno universis hominibus & feminis Tolose fecerant usque ad illum diem. In qua concordia prescripti milites pro omnibus aliis dominis & mili- tibus & pro universis hominibus & feminis castri de Savarduno, sua bona propria ac spontanea voluntale, absolverunt consuli- bus Tolosanis & universis hominibus & feminis urbis & suburbii Tolose, presenti- bus atque futuris, nunc & in perpetuum, totum hoc quod nomine sive occasione tolte vel leide aut usatici ad castrum de Savarduno sive in ponte ejusdem castri ipsi ab aliquo accipicbant vel aliqua ex eis ' Archives municipalcj de Toulouse, cartulaire du Bourg, pp. i5.5 iSp, n. ixii. vel pro eis ullo modo. Et mandaverunt prescripti milites & sub eodem sacramento quod prius fecerant, pro seipsis & pro aliis dominis & militibus & hominibus & femi- nis de Savarduno, mandaverunt & recogno- verunt prescriptis consulibus & universis hominibus & feminis Tolose presentibus & futuris, ut toltam nec leidam neque usafi- cum ibi uUatenus mittant nec ab aliquo accipiant nec accipere faciant ullo tem- pore. Preterea prescripti domini & milites de Savarduno, pro seipsis & pro aliis do- minis & militibus & probis hominibus 8c feminis ejusdem castri, sua bona propria ac spontanea voluntate, absolverunt Tolo- sanis consulibus & universis hominibus & feminis urbis St suburbii Tolose totum hoc, quod eis petebant vel petere poterant vel putabant petere, si aliquid erat, pro rapinis vel pro malefactis usque ad illum diem, in quo hec absolutio facta fuit. Et hoc absque uUa retinentia quam prescripti domini 8c milites de Savarduno ibi ullo modo fece- runt nec retinuerunt. Et de omnibus his que predicta sunt 8c ut melius superius detcrminantur, prescripti domini 8c milites castri de Savarduno debent 8c convenernnt esse guirentes Tolosanis consulibus 8c uni- versis hominibus &i feminis Tolose, presen- tibus 8c futuris, de seipsis 8c de omnibus aliis dominis 8c militibus 8c hominibus 8c feminis castri de Savarduno, 8c de omnibus aliis amparatoribus 8c eorum partibus. Item Tolosani consules, scilicet Willeimus de Pajano 8c Poncius Belengarius 8c Willei- mus de Vendinis 8c Petrus de Miramonte 8c Terrenus de Serris 8c Arnaldus Bernar- dus 8c Martinus Ruffatus 8c Willeimus Poncius Maschalcus 8c Bernardus Moli- nus 8c Bernardus Bonushomo 8c Vitalis Niger 8c magister Bernardus 8c Ramundus Gamiscius 8c Tosetus Aribertus 8c Ber- nardus Raterius 8c Bernardus de Cadoil 8c Petrus Vitalis 8c Willeimus Paganus 8c Ugo Johannes 8c Bernardus Gausbertus 8c Arnaldus Mancipium, pro seij)sis 8c pro omnibus eorum sociis qui tune erant de capitule 8c pro omnibus hominibus 8c femi- nis urbis 8c suburbii Tolose, habito eorum consilio, propter illam pecuniam quam a prcnominatis militibus de Savarduno pro emendis habuerunt, solverunt ac dimisc- Al I 2o3 4rp PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 496 An 1 2o3 nuit dominis & militibus 8c univcrsis pro- bis honiiiiibus & femiiiis castri de Savar- duno totum hoc, quod eis petebaiit vel petere poterant vel putabant petere pro toltis vel pro malefactis vel pro rapinis _ , 7 t' i usque ad iUum diem ullo modo, & hoc ^«'^ entre les consuls de Toulouse sine aliqiia retentione quam prescripti 6- les habitants de Gaillcic ' . consules ibi ullo modo non feceriuit. Et ibidem prescripti consules, pro seipsis & t^totum sît omnibus presentibus et fiitii- pro omnibus eorum sociis qui tune erant IN ris quod Tolosani consules, scilicct de capitulo, cognoverunt quod aliquis Willelmus de Pozano & Poncius Belenga- ^ ^^^ _ homo vel femina Tolose non poterat mar- rius & Petrus de Miramonte & Willelmus ' bre. cham nec peticionem facere de cetero de Vendinis & Arnaldus Bernardus & Mar- pro toltis nec pro malefactis nec pro rapi- tinus Ruffafus & Willelmus Poncius Mas- nis, quod domini & milites & homines chalcus & Talafferrum niercator & Bcrnar- castri de Savarduno usque ad illum diem dus Molinus & Bernardus Bonushomo & eis factas haberent ullo modo. Hoc totum Vitalis Niger & magister Bernardus & To- fuit ita positum m die exitus mensis ma- setus Aribertus & Ramundus Gamiscius & dii, régnante Philippo rege Francorum, Bernardus Raterius & Bernardus Gaiisber- Ramundo Tolosano comité & Ramundo tus & Bernardus de Leuzino & Arnaldus episcopo, anno M'CC»!!!" ab Incarnatione Mancipium, pro seipsis & pro omnibus Domini. De primo mandamento & sacra- aliis eorum sociis qui tune erant de capi- mentis & laudatione, quam prescripti do- tulo & pro omnibus hominibus & feminis mini & milites de Savarduno Tolosanis urbis Tolose & suburbii, absolverunt & re- coiisulibus fecerunt uti superius dictiim est Hquerunt ac dimiserunt universis homini- sunt testes Willelmus de Cantesio, abbas bus & feminis Gallaci Si Arnaldo Willelmo ecclesie Sancti Saturnini, & Jordanus de & Petro Ro., qui tune erant de consulibus Villanova & Bernardus Petrus de Cossano Gallaci, & Berengario de Amelavo tune & Ramundus Durandus & Bertrandus Rai- vicario & Stephano Fulcaldo & Peiro naldus 8c Arnaldus Geraldus 8c Bernardus Fulcaldo 8c Ramundo de Gallaco 8c Ber- Garsia macellarius. Et de absolutionibus nardo Begoni 8c Arnaldo Willelmo, qui ab utraque parte superius factis 8c de ce- illam absolutionem acceperunt pro seipsis teris aliis que predicta sunt sunt testes 8c pro universis hominibus 8c feminis Gal- Bernardus Ramundus Barravus 8c Arnal- laci, pro marchis vel pro rapinis vel pro dus Oddo 8i Ugo de Palacio 8c Ramundus malefactis vel pro aliquo alio facto, pro Bernardus Barravus 8c Bernardus Ramun- quo marche eis ullo modo possent fieri, dus de Tolosa 8c Petrus de Tolosa frater petebant vel petere poterant vel putabant ejus 8c Arnaldus de Villanova Se Ramun- petere usque in hac die, in qua hec abso- dus Galinus 8c Petrus de Sancto Martino, lutio facta fuit, sine aliquo retentu quem 8c Ainardus Ajalbertus 8c Ramundus Pilifi- jamdicti consules ibi non fecerunt. Et ibi- catus. Ad hec omnia fuit presens Petrus dem jamdicti consules pro seipsis 8c pro Sancius qui est de toto testis 8c carlam omnibus aliis eorum sociis qui tune erant istam scripsit. de capitulo cognoverunt quod aliquis homo vel femina Tolose urbis 8c suburbii non poterat de cetero marcham aliquam nec peticionem facere hominibus nec feminis Gallaci pro marchis nec pro rapinis nec pro malefactis nec pro ullo alio facto, pro quo hue usque marche fieri possent, nisi ' Archives municipales de Toulouse, cartulaire du Bourg, p. 164, n. Lxv. An )2o3 497 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 498 taiitunimodo quod Isarnus Salinarius in presentia preiiominatorum proboriim ho- minum Gallaci & consilio eoruni 8c consilio prenomiuatorum consulum Tolose reti- nuit suam peticionem & suutn jus de sua captione super Willelnium Petrum de Be- rencis 8i super Ramundum Willelmum de Penna& super omnes res eorum, set omnes alii homines & femine Gallaci & omnes res eorum ubicumque essent ullo modo, 119. — LXXVIII Actes touchant Indie de Toulouse^ I. T EGALis est ordo, &c. Idcirco in Dei J-( nomine ego Petrus Ermengavus de Lautrico, mea propria & bona voluntate, excepto predicto Willelmo Petro & Ra- dono & concedo tibi Indiae, sorori dicti mundoWillelmo tantumniodo, sunt in pre- domini comitis Tolosae, Guilabertum fi- dicta absolutione. Hoc autem ita facto & posito, supradicti homines Gallaci, scilicet Arnaldus Willelmus & Petrus Ramundus, qui tune erant de consulibus Gallaci, & Berengarius de Amelavo, tune existens vi- carius Gallaci, & {ut supra) sua bona, pro- pria ac spontanea voluntate, pro seipsis & pro omnibus hominibus & feminis Gallaci absolverunt & reliquerunt jamdictis con- 'sulibus Tolosanis & universis hominibus & feminis urbis Tolose & suburbii, totum quod homines & femine Gallaci universis hominibus 84 feminis Tolose pro marchis vel rapinis vel pro malefactis vel pro ullo alio facto, pro quo marche eis ullo modo Hum meum pro marito, & cum eo & pro eo... dono & concedo tibi Indiae nurui meae C marchas argenti fini... super totum illum castrum de Afiaco sive in villa de Afiaco, &c. Hujus dpni & istius rei sunt testes Raimundus de Ricalto & B. de Pul- chromonte & Doatus Alamannus & Petrus Rogerius vicarius & Saumarius notarius domini comitis, &c. Hoc totum fuit iia mandatiim & concessum in Castro Narbo- nense, in praesenfia ejusdem domini Rai- mundi comitis, &c. Hoc totum fuit ita concessum in niense octobris, feria m, regn. Phil. Francorum rege, & eodem R. comité, R. episcopo, anno mcciii ab In- poterant fieri, petebant vel petere poterant carnatione Domini, &c. vel putabant petere usque in hac die, in quo hec absolutio facta fuit, sine aliqua re- tentione quam prescripti homines Gallaci ibi non fecerunt nec retinuerunt ullo modo. Et ibidem jamdicti consules & probi homines Gallaci pro seipsis & pro univer- sis hominibus & feminis Gallaci cognove- runt quod aliquis homo vel femina Gallaci non poterat de cetero marcham aliquam nec peticionem facere hominibus nec fe- minis Tolose pro marchis nec rapinis nec pro malefactis nec pro aliqup alio facto, pro quo hue usque marche possent fieri ullo modo. Hoc fuit ita positum & ab utraque parte concessum vill die exitus mensis octobris, feria vi, régnante Phi- lippe rege Francorum & Ramundo Tolo- saiio comité & Ramundo episcopo, anno M"CC''iii'' ab Incarnatione Domini. Hujus rei sunt testes predicti Tolosani consules & Arnaldus Gaitapodium & Ramundus Pe- trus Astro & Poncius de Pruleto & Petrus Saucius qui cartam istam scripsit. II. Legalis est ordo & antiqua consue- tudo, & etiam de jure tenetur secundum institutiones antiquorum, ut conjugium cum dote vel donatione semper fîat. Id- circo in Dei nomine Bernardus Jordanus de Insula duco te Indiam in uxorem, & ego India in Dei nomine accipio te Ber- nardum Jordanum per virum. Et dono ego India tibi Bernardo Jordano viro meo, consilio & voluntate domini mei Raimundi comitis Tolosani v™ solidos Tolosanos mo- netae septenae, per faciendam inde totam tuam voluntatem, si tamen super me vixe- ris. Et ego Bernardus Jordanus dono & reddo tibi Indiae uxori meae praedictae istos V"' solidos quos tu mihi dedisti, & alteros V"' solidos Tolosanos desuper, ex quo toto praedicto dono, sciiicet de X™ solidis Tolos. tu India uxor mea & tuum ordinium facias totam voluntatem, si ta- ' Archives du doiTinine de Montpellier, cartii- I.nire de l'IsIe-Jourdain, titres de In province en général, cinquième continuation. HJ.ovis. t. m, col. lg(5. An I 2o3 octobre. An I 207 1 1 février. 120. 4QQ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ooo ~7~~ An '-'-' An ^""^ r.icii siipravixei-'is me Eernardiim Jordamim Testes Amalaviiiiis de Blancaforte, &c... virum tiiiuii. Quos praedictos X'" solidos mense jaiuiario, aiino J\1CCX, &c. Tolosaiios mouetae septeiiae vel Melgo- riensis diiplos, bonos, largos, ad tuam electioiiem vel argentiini fiiiura de foto, si solidi Tolosani & Mclgorienses intérim abatebantur vel deteriorabantur de penso vel de lege, scilicet de quibuscumque XXVI solid'. Tolos. I niarcham, &c. Hoc P^'^^: entre les consuls de Toulouse £• fuit factum XI die introitus niensis febr. les seigneurs de V lsle-Jourdain\ domiuica die, anno mccvi ab I. D. Hujus rei sunt testes BernarJus cornes Conveiia- -^ totum sit cunctis quod Bernardiis Jor- mm & Raimuiidus de Rabastenquis & Jor- IN danus & Jordamis de Ynsula fraterejus, *" danus de Villanova & Jordanus frater Ber- iilii Jordani de Ynsula qui fuit, represen- ,3 avril nardi Jordani & Raimundus de Recaldo & taveruut se coram Tolosanis consulibus Doatus Alamanni 8t Ayniericus de Castro- & pro seipsis & pro omnibus militibus & novo, 8fc. sociis suis miserunt se in eorum posse & III. Notum sit, &c. quod dominus Rai- obside, ita scilicet ut ipse pro seipsis & mundus, Dei gratia dux Narbonae, cornes pro omnibus sociis & adjutoribus suis fa- Tolosae, &c. per seipsum & per dominam ciant jus de omnibus illis rapinis S; male- Indiam sororem ejus, quondam uxorem factis, que ipsicum sociis atque adjutoribus Guilaberti, filii Pétri Ermengavi de Lau- suis fecerant uUo modo hominibus & femi- frico, absolvit... Aymerico de Castronovo, nis Tolose usque ad illum diem. Hoc au- & dominae Castellanae filiae ejus & Ugoni tem ita posito, Bernardus Jordanus & frater Ermengavo marito ipsius dominae Castel- ejus Jordanus venerunt ad concordiam cum lanae & omni eorum ordinio, omnem illaip eisdem consulibus & ipsi consules cum eis suam dotein, quam ipsa domina India aut de omnibus illis rapinis & malefactis, que idem dominus R. cornes Tolosae pro ea ipse Bernardus Jordanus & Jordanus frater petebant... in Castro de Afiaco, &c. & ejus hominibus & feminis Tolose fecerant ibidem d. Raimundus comes, per seipsum ullo modo usque ad illum diem. In qua & p;r-''d. Indiam sororem ejus, habuit & concordia Bernardus Jordanus de Ynsula tenuit se per bene pacatum de praedictis & Jordanus frater ejus mandaverunt con- C marchis argenti, & ibidem concessit... sulibus Tolose presentibus & futuris, ut quod totam hanc praedictam cum multo ipsi & omnes homines & femine urbis To- magis dederat cum eadem India & per lose & suburbii possint se & omnia sua, suum matrinionium Bernardo Jordano viro ubicumque sint, in eis credere & confidere suo, & quia Aymericus de Castronovo, pro per omnia fempora, & ut ipsi nec aliquis se & per Castellanam filiam suam... mi- nec aliqua eorum consilio nec ingenio non td.orig. sit... in suo jure... eumdem Aymericum de faciant eis rapinam nec malefactum nec côi.'i'o;. Castronovo, &c. Hoc fuit factum & con- aliquid aliud malum ullo tempore. Et si cessum in mense martii, feria m, IV die forte ipsi vel aliquis ex eis vel de eorum in introitu... in claustro Beatae Mariae, familia illud nescientes faciebant, ut ipsi Fulcone episcopo, anno MCIX Incarnatio- quando scierint, ad commonitionem Tolo- nis dominicae. sanorura consulum preseiitium & futuro- " IV. Notum sit, &c. quod domina Iiulia, rum, illud totum eorum cognitione consu- "^'^ soror domini comitis Tolosae... voluntate lum fideliter sine omni placito & absque Bernard! Jordani de Insula sui mariti, sol- omni contradictione restituant. Et manc!:!- vit Ugoni Ermengavo, filio Pétri Er- verunt Bernardus Jordanus & frater (jus meiigavi de Lautreg, & omni suo ordinio Jordanus jamdictis Tolosanis consulibus omnem illam dotem... convenientia sui matrimonii de seipsa & de GuilabertO suo • Archives municipales de Toulouse, cirtuLiir» marito, in Castro & villa de Afiaco, Sec, du Bourg, p. 177, n. lxx, 1 2 1 1 |;\nvier, An 1204 DOI PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. D02 istam scnpsit. 'îiesentibus & futiiris & per fidem suorum testes Bernardiis Ramuiuliis Earravus & corporum plivirunt & tactis sacrosanctis Bertrandus de Montibus & Petriis de Moii- Evangeliis jiiravcnint, ut hec omnia que tibus frater ejus & Arnaldus Mainata juve- predicta suut & ut melius superius conti- nis & Bertrandus de Pozano & Bernardus neiUur faciant & teueant & persequantur Rogerius & Bernardus de Turre & Arnal- totum pro voluntate 8f cognitione consu- dus Guido & Bernardus Faber & Petrus lum Tolosanorum presentium & future- W"s de Claustro & Stephanus Karaborda & rum pro boiio & fide. Hoc autem ita facto Belengarius Raniundus & Bertrandus de & posito, Tolosani consules, Poncius Be- Villanova, & Petrus Sancius qui cartam lei»garius scilicet & W"s de Pozano & W"s de Vendinis & Petrus de Miramonte & Terrenus de Serris & Martinus Ruffatiis & W^^ Poncius Maschalcus & Bernardus Molinus & magister Bernardus & Raniun- dus Gamiscius & Ugo Johannes & W"s Pa- gauus & Bernardus de Cadoil & Petrus Vi- talis & Bernardus Gausbertus, pro seipsis &pro omnibus eorum sbciis qui tune erant de capitule & pro omnibus hominibus & feminis urbis Tolose & suburbii, absol- verunt Bernardum Jordanum & Jordanum fratrem suum & omnes socios & adjutores sucs & eorum ordinium de omnibus illis nialefactis & rapinis, quas ipse Bernardus Jordanus & frater ejus Jordanus & socii & adjutores eorum cum eis hominibus & feminis Tolose fecerant usque ad illum diem ullo modo & hoc absque ulla reten- tione, quam prescripti consules ibi nuUo modo fecerunt nec retinuerunt. Et ibidem tores eorum cum eis fecissent hominibus & feminis Tolose usque ad illum diem, in quo hec absolutio facta fuit ullo tempore. Preterea prescripti consules, pro seipsis & pro omnibus aliis Tolosanis consulibus pro presentibus & pro futuris, mandave- runt Bernardo Jordano & Jordano fratri suc, ut ipsi & omnes res suas possint in eis credere & confidere per omnia tempera, Orbessano & cum ee Pelegrinus de Leg- nionte & Ramundus de Deoadjuva & Cal- vetus de Lei^monte Si Bernardus de Crassa, !k per fidem corporum suorum plivirunt 8i sicut in bonis amicis. Hoc totum fuit ita positum & laudatum XIII die introitus niensis aprilis, feria IIII, régnante Philippe rege Francorum & Ramundo Tolosane co- mité & Ramundo episcopo, aiino M"CC "liii" ab lacamatione Domini. Hujus rei sunt An 120.1 121. Paix entre les consuls de Toulouse 6- Bernard d'Orbessan '. NOTUM sit cunctis quod Bernardus de Orbessano, filius Pétri de Orbessano qui fuit, pervenitTolosam & representavit se coram Tolosanis consulibus, ubi venit cum eis ad cencordiam de omnibus illis malefactis & rapinis, quas ipse Bernardus de Orbessano vel pater ejus Petrus do Orbessano qui fuit hominibus & feminis Tolose fecerant ullo modo usbue ad illum diem. In qua concordia Bernardus de Or- bessano mandavit Tolosanis consulibus & prescripti consules, pro seipsis & pro omnibus hominibus & feminis urbis & su- omnibus eorum sociis de capitule, cog- burbii Tolose presentibus & futuris, ut noverunt quod aliquis homo vel femina ipse Bernardus de Orbessano non faciat Tolose non poterat marcham aliquam nec eis aliquam rapinam nec aliquod malum peticionem facere alicui pro rapina nec scienter ullo modo, nec aliquis nec ali- pro malef^cto, quod Bernardus Jordanus qua sue ingénie vel censilie nec de posse vel Jordanus frater ejus vel socii aut adju- ' sue ullo tempore. Et si forte nescienter hoc faciebat, quod ipse quando scierit ad commonitionem Tolosanorum consulum presentium & futurorum vel eorum nun- cium (.sk) Telosam redeat sine dilatione, ubi eorum cognitione consulum presen- tium & futurorum illud totum sine omni placito & absque omni contradictione res- tituât. Nam ita mandavit eis Bernardus de ' Archives municipales cle Toulouse, cirtuliure du Bourg, p. 174, n. Lxix, An 1204 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5o4 tactis sacrosaiictis Evangcliis juraveninf, Franconim & Raniiindo Tolosano comité lit hec oninia que predicta sunt & ut nieliiis & Ramuiulo episcopo, anno M°CC"llll» ab superius continenturfaciat & teneat & per- Incariiatione Domiiii. Hujus rei sunt testes sequatur ipse Bernardus de Orbessano to- Petrus Rogerius tune existens vicarius To- tum, cognitione consulum presentium & lose & Jordanus de Villanova & Bernardus futurorum, bonafide omni tempore. Prête- Pvnniundus de Tolosa & Petrus frater ejus rea idem Becnardus de Orbessano ceterique & Petrus Rogerius & Arnaldus Mainata prescripti milites mandaverunt sub eodem juvenis & Bertrandus de Pozano & Ra- sacramento consulibusTolosanis présent!- mundus Rotbertus & Vitalis de Prinaco bus & futuris, quod quando exercitum per & Arnaldus Rannindus de Escalquencis & seipsos facere vohierint, ut ipse Bernardus Pelegrinus Siguarius & V/us Ramundus & de Orbessano ad commonitionem Tolosa- Johannes Curtasola & Petrus de Ponte & norum consulum presentium & futurorum Petrus W'^^ jg Claustro & NV"^ de P'auojove illum exercitum cum iiil militibus bene & & Pvamundus Crassus, & Petrus Sancius qui viriliter armatis honorifice pcrsequatur cartam istam scripsit. super illos quod debeat bona fide 8c hoc quod sit in cognitione consulum presen- tium & futurorum. Hoc autem ita facto & posito, Tolosani co.nsules W^* de Pozano scilicet, &c. (ut supra), pro seipsis & pro omnibus eorum sociis qui tune erant de -r > , j capitule & pro omnibus hominibus & fe- J ratte de paix entre la commune de minis urbis Tolose & suburbii, absolverunt 122. Bernardo de Orbessano & omnibus militi- bus & hominibus suis totum hoc, quod eis petebant vel petere poterant vel putabant petere pro malefactis vel pro rapinis, quas Toulouse 6- Vé-^iaSy vicomte de Lomagne, seigneur d'Auvïllars\ OTLîM sit omnibus hominitnis s & futuris, quod dum consulcs IN tibu prescn- l'r ipse vel pater ejus Petrus de Orbessano Tolose erant in obsidione castri Altivilaris qui fuit vel sui milites aut homines ullo modo fecissent hominibus & feminis To- lose usque ad illum diem, in quo hec abso- lutio facta fuit & hoc sine aliqua retinen- tia, quam predicti consules ibi ullo modo non fecerunt. Et ibidem prescripti con- sules, pro seipsis & pro omriibus eorum sociis qui tune erant de capitule, cognove- runt quod aliquis homo vel femina Tolose non poterat ei nec hominibus terre sue cum communi exercitu Tolose propter injurias & malefacta distringenda, que Vi- zianus Leomanie vicecomes 8i Odo. ejus iilius 8c milites 8c homines Altivilaris 8c Leomanie quondam eis fecerant, tune Vi- zianus vicecomes Leomanie 8c Odo ejus filius 8c milites 8c probi homines Altivi- laris 8c Leomanie, pro seipsis 8c pro omni- bus militibus 8c hominibus 8c feminis Alti- vilaris 8c Leomanie, venerunt ad fidem 8c peticionem aliquam facere pro malefactis ad concordiam cum consulibus Tolose ur- nec pro rapinis usque ad illum diem factis bis 8c suburbii. Que finis 8c concordia talis ullo modo. Similiterque Bernardus de Or- bessano, pro seipso 8c pro omnibus [ho- minibus 8c] feminis terre sue, absolvit To- losanis consulibus 8c universis hominibus Se feminis urbis Tolose 8c suburbii totum hoc, quod eis petebat vel petere poterat pro malefactis vel pro rapinis usque ad illum diem 8c hoc sine aliqua retentione quam predictus Bernardus de Orbessano ibi ullo modo non fecit. Hoc fuit ita po- situm 8c laudatuni XV die exitus mensis aprilis, feria VI, régnante Philippo rege fuit, quod consules Tolose urbis 8c subur- bii pro seipsis 8c pro omnibus hominibus 8c feminis urbis Tolose 8c suburbii solve- runt 8c reliquerunt ac dimiserunt Viziano Leomanie vicecomiti 8c Odoni suo filio 8c omnibus militibus 8c hominibus 8c feminis Altivilaris 8c Leomanie 8c eorum ordinio totum hoc, quod eis petebant vel petere vel requirere poterant vel putabant, sive esset ' Archives municipales de Toulouse, cuitulaiie du Bourg, pp. i32-i35, n. lui. An IZ04 An 1 204 1 ( juin. An 1204 5o5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5o6 pro rapinis vel pro injuriis vel pro contu- nieliis vel pro marchis, sive uUo alio modo quicquid esset iisque ad illum diem, in quo hec absolutio fuit facta, exceptis debitis & baratis 8c firmanciis & feodis absque ulla alia reteiitione quam ibi consules Tolose ullo modo non fecerunt vel retiiiuerunt, & quod ipso Viziauus Leomanie vicecomes & Odo ejus filius & onines milites 8c ho- miiies 8c femiiie Altivilaris 8c Leomanie possint de cetero in eis credere 8c confi- dere se 8c sua in omnibus locis pro bona fide. Et ibidem Vizianus Leomanie viceco- mes 8c Odo ejus filius, pro seipsis 8c pro omnibus militibus Se hominibus 8c feminis Altivilaris 8c Leomanie, absolverunt 8c re- liquerunt ac dimiserunt sua bona propria voluntate omnibus hominibus 8c feminis Tolose urbis 8c suburbii 8c eoruni ordinio totum hoc, quod eis petebant vel petere vel requirere poterant vel putabant, sive esset pro rapinis vel pro injuriis vel pro contumeliis vel pro marchis, sive ullo alio modo quicquid esset usque ad illum diem, in quo hec absolutio fuit facta, exceptis debitis 8c baratis 8c firmanciis 8c feodis ic excepta leyda 8c consuetudine antiqua, que débet juste dari ad Altumvilare, 8c hoc absque ulla alia retentione, quam ibi Vizianus Leomanie vicecomes 8c Odo ejus filius ullo modo non fecerunt 8c retinue- runt. Preterea Vizianus vicecomes Leoma- nie 8c Odo ejus filius, pro seipsis 8c pro eorum successoribus niandaverunt 8c con- venerunt consulibus Tolose urbis Se subur- bii presentibus 8c futuris, quod de homini- bus 8c de feminis Tolose urbis 8c suburbii, de presentibus 8c de futuris ullo fempore non accipiant nec accipere faciant ad Al- tumvilare nec alibi leydam vel consuetudi- nem, nisi illam leydam 8c consuetudinem que juste Se antiquitus débet dari ad Altum- vilare 8c non aniplius, 8c quod omncs ho- mines Tolose urbis 8c suburbii présentes 8c futuri possint se 8c sua in eis credere 8c confidere omnibus locis pro bona fide. Nam ita Vizianus Leomanie vicecomes 8i Odo ejus filius per fidem suorum corpo- rum pleviverunt 8c super sancta Evangelia juraverunt, quod hec omnia ita bene ut melius superius scripta sunt faciant 8c te- r.îant 8c fidelitcr persequantur totum, cog- nitione consulum Tolose presentium 8c futurorum. Erant autem tune consules Poncius Willelmus de Sancto Romano 8c Tolosanus de Lesato Se Bernardus Willel- mus de Palacio 8c Petrus Constantinus Se Arnaldus Maynada juvenis 8c Bertrandus de Pozano 8c Bernardus de Turre 8c Ber- nardus Rogerius 8c Arnaldus Guido 8c Constantinus 8c Poncius de Quinto 8c Ber- nardus Faber 8c Poncius Guitardus 8c Oli- verius de Pruleto 8c Oldricus de Portale 8c Arnaldus Rufus 8c Bonetus Boisella 8c Vitalis Geraldus 8c Petrus Brunus 8c Ar- naldus Aiscius juvenis 8c Willelmus Cas- cavelerius 8c Ramundus de Ulmo 8c Pon- cius Palmada 8c Willelmus de Lauzicio. Et hoc fuit ita laudatum 8c ab utraqua parte concessum in obsidione castri Alti- vilaris, ubi consules Tolose urbis 8c subur- bii erant cum commuui exercitu Tolose, XIIII" die in introitu mensis junii, feria II, régnante Philippo rege Francorum 8c Ramundo Tolosano comité &i. Ramundo episcopo, anno ab Incarnatione Domini M°cc°iiii. Horum omnium que predicta sunt testes sunt dompnus Geraldus Arma- niacensis cornes Se Odo Leomanie ejus consanguineus 8c Ramundus Tolose epis- copus 8c Bernardus de Marestanno &c Petrus Ramundus frater domini Ramuudi Tolosani comitis 8c Bernardus Jordanus de Insula 8c Jordanus de Lisula ejus frater 8c Bernardus Guitardus 8c Bernardus do Orbessano 8c Petrus de Montebruno 8c Jordanus de Villanova 8c Ugo de Palacio 8c Willelmus de Pagano Se Petrus Ramun- dus major 8c Bernardus Caraborda de Por- taria 8c Willelmus de Turre 8c Bertrandus de Villanova 8c Willelmus Ato Sancti Bar- cii 8e Ramundus Pilificatus 8c Johannes Curtasolea 8e Petrus Maurandus 8c Be- rengarius Ramundus atque multi alii, 8c Ramundus Agobertus qui mandate predic- torum consulum cartam istam scripsit. An 1204 5o7 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5o8 An ■ ~~ omni trossello nu d. & de balis il d. & de '^°'^ bardis ligatis cum sogibus ii d. & de bardis j-,3^ ligatis cum rotortis i d., set de lino vel de lineis paiinis nichil débet dari, & de ho- r. A ,,.,., nere terlicionim debent dari il d., & de Enquête sur les droits de Leude perçus i^^^e,^ ^-^^^^-^^ ^-^^ cordoani iiii d. & om- par le comte de Toulouse à Saint- nis qui transit inde cum trossello, si equi- Jory '. taverit equitaturam cellatam cum estreubs, nichil det pro illa equitatura nec de tressa OTUM sit universis preseutibus & fu- quam post se in equitatura portaverit, 8c ij^ turis, quod controversia fuit iiiter si inde sine trossello ita transierit, débet 1204 juin i 7 - - - quosdam probos homines Tholose & baju- dari de trossa & equitatura I d. Et de ho- los domini comitis de leida que apud Saiic- nere plunibi sive sepi debent dari il d, tum Jorium capiebatur, set ad ultimum & de honere cupri sive cere nu d, & de Tholosani consules, scilicet Guillelmus de mola fabri i obolus & de mola molendini Prigiiano & Guillelmus de Vendinis & Pe- I d. & de honere arietinarum sive ovina- trus de Miramonte & Poncius Belengarius rum pellium cum lana iiii d. & sine lana & Terrenus de Serris & Martinus Ruffatus H d. & de bove vivo sive mortuo I obolus & Guillelmus Poncius Maschalcus & Ber- & de bestia de coriis bovinis honerata iin nardus Molinus & Bernardus Bonushomo d. & de porco vivo i obolus & de sallito & Vitalis Niger & magister Bernardus & l d. & de honere sallitorum porcorum ini Ramundus Gamiscius & Tosetus Ariberlus d. & de honere salis & nucum junctatam, & Bernardus Raterius & Bernardus do De blato sive de vino nichil débet dari. Cadoil & Petrus Vitalis & Guillelmus Pa- De equa, de mulo aut de mula, de istis ganus & Arnaldus de Pegulano & Ugo Jo- singulis animalibus que inde ad venden- hannes &Bernardus GausbertusSc Arnaldus duni transierint debent un d. dari, & de Puer, feceruntante se venire quosdam pro- asino vel asina qui inde ad veudenduiu bos homines Sancti Jorii, scilicet Amelium transierit débet dari i obolus & de honere de Sancto Jorio & Petrum Fabrum, qui coriorum copirollorum iiii d. & de duo- longum tempus leidam illam jamdudum dena ovium que inde ad vendendum tran- acceperant, qui sacramento prius prestito sierit III oboli & de duodena yrcorum vel ante Tholosanorum consulum presenciam caprarum II d. & omnis coUarius cum pe- & aliorum proborum hominum Tholose, dibus débet dare de suo honere I d. & de dixerunt pro testimonio quod leida illa de- minus eadem ratione & de honere lane sive bebat accipi ad Sanctum Jorium & ad Pra- siccorum caseorum débet dari i d. & de tum de Begonibus. Et leida illa erat talis, honere salomonorum sive aliorum sallito- quod de cadrupede de rodore honerato de- rum piscium nu d. & de uno salamone i d. bebat dari i d. & de minus eadem ratione & de honere rescencium piscium 11 d. & & de signo Ti d. & de squilla i d. & de de gonione sive de lorica qui non erit in equo ad vendendum inde transeunti nn d. bala sive in trossello vi d. & de honere & de cadrupede honerato astarum sine sartaginum nu d. set de castaneis vel de ferro i d. & cum ferro II d., & de cadru- aliis fructibus, exceptis nucibus tantum- pede de armis honerato IIII d. & de cadru- modo, nichil débet dari, & de fusta nisi in pede capellis ferreis honerato 11 d. & de turnum erit ascensura nichil dari débet. Et minus eadem ratione, & de correiaria nec predicti testes, Amelius scilicet & Petrus de sabataria débet dari aliquid, set de uno- Faber, fide affirmato & sacramento pres- quoque corio cervorum crudo sive parato tito dixerunt anteThoIosanorum consulum I d. & de bestia coriis integris crudis sive & nuiltorum aliorum proborum hominum paratis honerata IIII d. & de honere alu- presenciam pro testimonio, ut hec omnia niinis I d. & de honere cumiiii II d. & de que predicta sunt & ut melius superius continentur ita viderant & audierant & ' JJ, XXI, f" 56 v°, n. XXV. erat verum. Tandem vero bis omnibus ita An 1204 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5og auditis & testibus diligenter inquistti?, idem consules cogiioverunt & dixerunt ut ita ut prescriptum est per omnia tenipoia haberetur & teneretur. Et de sacraniento & testiraoïiio a predictis probis hominibus hujusmodi facto suut testes... & Petnis Sancius, qui cartam istam scripsit niense junii, feria IIII, régnante Philippe rege Francorum & Raniuiido Tholosano comité & Ramundo episcopo, anno M" CC Ilir ab Incaniatione Domini. OIO teras ad nos benevoias tuumque adventura significantes praemittere débiteras, inopi- natus advenisti, cunique jam didicisses ma sedem Apostolicam velle adiré ad extir- pandum quod adversum me falso atqua adnlatorie sumnio pontiiici subjectum fue- rat, tu & fr. Ra., inconsulto collega vestro abbate, sub poena anathematis,officii atque beneficii niei tamqiiam cuilibet vilissinio clerico mandastis, ne a mea dioecesi uUo modo discederem. Praeterea & tu frater P., cui soli commissum est negotium M. G. & ecclesiae Capitisstagni, cum litteras apos- tolicum mandatum continentes ostendere 12 A, LXXIX mihi debuisses aut me secundo aut tertio praemonere, tu simul litteras, admonitio- , 7J 7 /> 7 nem & sententiam condemnatoriam dure Appel au pape par l archevêque de ^ , , . . . .. „ ' tr r t r i gj acerbe ad me transmisisti, & cum ana- Narbonne contre les légats du Saint- themate, officii atque beneficii suspensio- An 120.J Éd.orle. t. 111, col. 197. An 1204 2*) no- veuibri'. Siège', NOTUM sif pluribus & manifestum, quod cum ego Berengarius, Narbonensis ar- chiepiscopus, comprovinciales episcopos ad consecrandum G. electum Magalonen- sem convocassem, vos, frater P. de Castro- novo, & fr. Rain., sedis Apostolicae gratia legati, ex primae legationis officio eisdem inhibuistis episcopis ne ad consecrationem convenirent, confingentes ad injuriam mei & dispendium famae meae, quod ex defectu praesentiae meae prius in me sententiam suspensionis tuleratis, a qua injuria & de- tractione non modica nullo umquam modo cessare voluistis, nec consecrationi cele- brandae viam aperire, donec jurejurando me astrinxistis quod super negotio haere- ticorum starem vestrae legationi. Deinde cum pro haereticis expellendis solummodo legatio prima vobis injuncta fuisset, vos ad ampliandam vestrae legationis potestatem clcricorum excessus haeresim esse inter- prétantes, multa contra formam mandati Apostoltci & in detrimentum ecclesiae nem, & juramentum in pallii perceptione a me praefatum mihi interminasti, in quo, quoad executionem, in quatuor aut quin- que capitulis mandati suscepti fines trans- gressus es. Pro bis itaque & aliis muliis gravaminibus ego B. archiepiscopus Nar- bonensis, te, P. de Castronovo & fr. Ra. monachos Fontisfrigidi, sicut suspectes & oppressores meos penitus recuso, & a ves- tra audienlia & potestate ad beatissimum domnum papam Innocentium appello, po- nens sub ipsius ])raesidio & protectione personam meam & res nieas & omnes ca- nonicos & clericos meos & res eorum, tam spiriluales quam temporales, 8c eccle- siam Narbonensem cum omnibus ad ipsaiu pertinentibus,& totam provinciam ilii sub- jectam, cum ecclesiis & moiiasteriis & aliis locis religiosis ibidem constitutis eorumque niinistris, sumens mihi & his omnibus in nostrum adjutorium eandem innovando appellationem, quam transacto niense augusti,in die festo sancti Bartholo. maei, ante vestrum in provinciam nostram îngressum, ex providentia feci apud Biter- Karbonensis egistis. In secunda vero lega- rim coram venerabilibus fratribus nostris tione, quam abbati Cisterciensi & vobis G. Biterrensi, G. Magalonensi, P. Lodo- ipsis praefatis monachis dominus papa vensi episcopis aliisque quamplurimis pru- commisit, tu frater P. de Castronovo, cum ingressurus provinciam Narbonensem lit- ' Archives de l'église de Narbonne. Voir Gallia Chrisliana, nov, éd., t. 6, p. 5c & seq. dentibus viris, adjiciens nihilominus ipsnm, quam consequenter apud Narbonam mense octobri, die sancti Caprasii martyris, mane in capitulo nostro, facta jam plena eccle- siae nostiae ordinatione, retexui iterum KJ.orÎ2. t.iiir col. lyS. J20A 5ii PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5i: ~ An vers *"°^ appellationem. Postremo, quoaiam vos A. ibidem jurent quod de onini placito, de abbatem Cisterciensem, horum collegani, taiito quaiito judices fiieiint, légitime se in gravamen ecclesiarum & suffraganeo- ducant & quod pro amore nec pro inimi- rum nostrorum eisque subditorum nunc cicia aliquid pro dolo ibi non faciant, & processisse rêvera nuiltorum relatioue quod de omni illo placito, de tanto quanto cognoviinus, & quia contra formam cano- judices fuerint, juste se ducant de diebus & nicam in exigendo a clericis juramento, de aliis & justum judicium proférant sine alium adversus alios instigando, ut ex vi omni prolongatione mala. Et quod caba- juramenti sese invicem ex suis mordeant lerii habeaat taies judices, quod ibidem fa- protestationibus, sed & quia praeter cou- ciant sacramentum sicut predictum est & suetam benignitatem aliorum Romanor\im quod de aliquo usu qui ante eos allegatus legatorum, qui jam tempore praeteiito fuerit non donent diem ad probandum, set ad partes istas venerunt, vos fecisse & quod retineant judices îUum usum super facere constat, cognoscentes hujusmodi eos & si de usu nec de alia re judices se gravamina in nos participatione dispendii discordaverint, prius prestito sacramento, reduudare, vos similiter recusamus & a sicut predictum est, scribant judices vcl vestra audientia & potestate, sicut & ab faciant scribere illud de quo discordaverint aliis vestiis in hac legatione consociis, sub antequam inde recédant & persolvant scrip- ejusdem pracmissae & iuterpositae appel- forem utraque pars communiter & pétant lationis nostrae pracsidio, ad eumdem consilium judices, scilicet unus de quaquc domnum papam Innocentium appelle pro parte cum consilio parcium, quibus parti- me & bis omnibus, de quibus & in c[uibus bus dicant prius hoc de quo discordaverint. supra fecimus mcntionem. Diem vero vobis Et si judices cum voluntate cabaleriorum & collegis vestris praefigo dominicam, in concordaverint, quod pétant consilium qua cantatur videlicet Quasi modo geniti. probis hominibus quod faciant sine pena. Pro reverentia tamen sedis Apostolicae Tamen si aliquis noluerit quod consilium & Christianae fidei munimine, intérim, petatur consulibus cabaleriorum, quod ju- donec iter tempore opportune pro hac dices pétant consilium consulibus Tholose prosequenda appellatione arripiam , in & ibi prius jurent quod de hoc, quod inter expellendis haereticis fidelis vobis ero ad- se discordant, quod quisque putat dicere jutor, salve mihi jure & bénéficie factae juste secundum sensum suum, & consuleS appellationis & recusationis. Facta haec douent ibi eorum cognitionem & eorum appellatio anno MCCIIII, videlicet mense judicium, & pars illius judicis que fuerit novembris, VI kalendas decembris. devicta pro consulibus donent médium mi- liare tegularum planarum ad clausuram "~~~~ ~ ville 8c censilia quod petantur probis ho- minibus vel consulibus ad tercium diem c vel infra tercium diem quod dissentio ibi venerit. Tamen si quedam pars diffugiebat quod noUet scribere vel facere scribere nec Règlement^ des consuls de Foulouse ^^^^^^ consilium ad tercium vel infra ter- pour l'administration de la jus- cium diem nec sacramentum facere, sicut tice'. predictum est, altéra pars scribat vel faciat scribere & veniat ante censules& credatur ' i-pHOLOSANI consules posuerunt quod de la desavensa, quam dixerii cum sacra- ^'" 1 omnia placita que fuerint in manu mente prius prestito, & cabalerius alterius '^°^ vicarii nec in manu dominorum de claus- judicis, qui noluerit scribere nec petere tris nec in manu dominorum honorum nec consilium nec sacramentum facere, sicut in manu amicorum, quod si judices illius predictum est, persolvat penam constitu- placiti de aliquo se discordaverint, quod fam. Tamen poslquam judices habuerint scriptuin & juratuiu, si potucrint cveniro ' JJ. XXI, f" 88 v", n. XXXVI. & inter se concoid^irc infra tercium dien:, \ers 1204 5l3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5i4 faciant sine pena, si priiis illud consilium quandam mensurani vini, & in pagella hii- iion fiierat consiilibus petitum. Tamen si jus ville habet taies xxxil iiiensuras, & de usa judices petebant consilium consuli- teneant aliani niensuram vini, que teneat bus, de quo usu judices utriusque partis quartam partem illius mensure. Et quod dubitarent, non tenerentur cabalerii illius omnes albergatores & albergatrices teneant placiti propter hoc dare penam nec judices quandam mensuram avene ad razum, que pro ilia evictione & domini consules dis- teneat VI partem eymine, & teneant aliam tiingant cabalerium illius placiti , quod mensuram avene, que teneat quartam par- faciat facere suis judicibus taie sacramen- tem illius mensure ad razum. Et quod ipsi tuni, sicut predictum est. Tamen postquam iiec aliquis nec aliqua non vendant ad pe- judices habuerint juratum, si aliquis erat regrinos vel ad Komeuos palmolam mixtam cambiatus, quod faceret illud idem sacra- nec alio modo. Et si forte peregrini vel mentum quod alii judices facfum haberent. Romeui volueriiit emere panem vel vinum Et dominus, in manu cujus erit placitum, vel avenam extra hospicium, donet unus- non possit nocere nec valere in juditio quisque pro se & pro sua bestia I torne- salva sua omni dominacione, si aliquis sium hospiti vel hospite, & si fuerint duxerit placitum ante consules quod juret pédestres, donet unusquisque pro se i tor- quod illud placitum est comune secundiim nesiam hospiti vel hos[)ite. Set postquam suum sensum ik prestito sacramento, si peregrini vel Romeui hospitabuntur, al- consules cognoverint quod illud placitum bergatores vel albergatrices teneant alber- sit comune, quod recipiant sive autem re- garias apertas usque signum pulsetur, & lin[uant. quicumque voluerit ibi cambiare vel von- dere vel emere a peregrinis vel Romeuis, habeat licentiam hoc facere & non prohi- beat hospes nec hospita. Et postquam si- gnum pulsabitur, si aliquis appcUaverit ad hostium alborguarie causa cambiandi vel vendendi vel emendi, aperiat ei hospes vel hospita & ingrediatur & habeat licenciam hoc facere. Et de quaque bestia, si venditur in [hojspitio, habeat hospes vel hosjnta de IV nomine domini nostri Jesu Christi. venditore vel de eniptore vi d. Tolosanos Hoc est comune stabilimentum, quod & »on plus. Si vero peregrini vel Romeui consules Tholose urbis & suhurbii cum vendideriut vel emerint bestias, nichil ha- comuni consilio ejusdem urbis & suburliii beat hospes vel hospita de eis pro ilki fecerunt, quod postquam peregrini vel Ro- emptione nec pro venditione. Et si pere- meui venerint in carraria de albergariis de grini vel Romeui emerint bestias & in Ponte, albergatores vel albergatrices non prima jornata inveneiint ibi engannum, accipiant' peregrinos nec Romeuos persua reddant illam bestiam & récupèrent pre vestimenta nec eorum bestias per frena nec cium in pace. Et totum hoc quod canibia 116. Règlement des consuls de Toulouse pour les pèlerins 6* les hôteliers^ tores vel albergatores vel alberguatrices convenerint peregrinis vel Romeuis, totum eiscomplcant & teneant in pace, & quod alberguatores non vendant eis bestias hor- bas nec enderrenatas, nec fieri concenciant ullo modo. Item consules Tholose urbis & suburbii, fici & paneiice Tholose fecerint. Et quod cum comuiii consilio ejusdem urbis & su- omnes albergatores & albergatrices teneant burbii, fecerunt stabilimentum taie, quod aliquis vel aliqua non possit accusari post ' JJ. XXI, f" 65 r", n. XXX. mortem de heresi, nisi in vita accusatus ' Il faut sans dûuie corriger arri;i;anf. esset aut [in] infirmitate positus dcdissct per cabestros, & si forte peregrini vel Ro- meui ingredientur in alberguariis, non vê- tent eis exitum albergatores vel alberga- trices nec faciant eis ali(|uam vini intus vel deforis ullo moJo, & quod omnes alber- gatores & albergatrices vendant eis taleni panem & ad taie pondus, quale alii pane- liCJ Vin. An l2o5 JIO PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5i6 seipsum vel seipsam hereticis aut nisi mo- reretiir in nianibiis ereticonim. Et quod unusquisque & unaquaque (sic) teneat condrictani carrariam, que est ante suum honorem cognitione consuhini, ita nisi ad novias, nisi cum domino domus vel cuni domina domus que sine marito erit. Et si joculator exti-aneus vel joculatrix venerit in hac villa Tholose, de VIII die ia ante sit in eadem conditione. Et si forte A.i I 233 quod aqua possit inde transire sicut débet aliquis vel aliqua contra hoc stabilinien- & ubi débet consulum cognitione, & quod aliquis vel aliqua non possit soliim carra- rie in altum erigere ullo tempore sine con- siHo consulum. Et quod aliquis vel aliqua non teneat canalem, que (sic) eisciat aquam in carraria, nisi faciebat ad aquam pluvia- lem. Et si forte aliquis vel aliqua contra hoc venerit, teneatur consulum cognitione. Et quod aliquis vel aliqua non accomo- det peccuniam alicui homini vel femine ad ludum super vestes, quas detulerit, nec ac- cipiat vestes suas ad ludum nec aliquis vel nliqua pignoretur in vestibus, quas detule- rit pro peccunia, quam accomodasset vel ad((uisisset ad ludum nec super ludum. Et qui contra hoc fecerit, amitat peccuniam quam accomodavit vel adquisivit ad ludum & reddat vestes absolutas & iiuUam possit iude facere petitionem. Item consules Tholose urbis &suburbii, cum comuni consilio ejusdem urbis & sub- iirbli, fecerunt stabilimentum taie, quod aliquis vel aliqua non faciat se ducere vel tenere alicui ad corpus mortuum alicujus propinqui vel propinque vel ad aliud cor- pus mortuum. Quod si fecerit, ille qui fe- cerit se ducere & tenere & ille vel illi qui tum venerit, levetur in castello cognitione consulum !k pernianeat ibi consulum cog- nitione. Omnia hec suprascripta stabilimenfa fuerunt cum comuni consilio Tholose urbis & suburbii posita & statuta, ut durarent & observarentur in perpetuum. Erant autem tune consules Poncius Guillelmusde Sancto Romano & Tholosanus de Lesato & Ber- nardus Guillelmus de Palatio & Arnaldus Maynada juvenis & Bernardus de Pozaiio & Bernardus de Turre & Petrus Constan- tinus & Bernardus Rogerius & Arnaldus Guido & Constantinus & Poncius de Quinto & Bernardus Faber & Poncius Guitardus & Oliverius de Pruleto & Ol- dricus de Portalle & Arnaldus Huffus ik Bonetus Borsella & Vitalis Geraldiis & Petrus Brunus & Arnaldus Aiscius juvenis & Guillelmus Cascavelerius & Ramundus de Ulmo & Guillelmus de Lauzino & Pon- cius Palmata. Hoc fuit factum & statutum & confirmatum X die in introitu mensis mardi, feria V, régnante Philippo rege Francorum & Ramundo Tholosano comité & Ramundo episcopo, anno ab Incarna- tione Domini M" cC un". Horum omnium tenuerint eum vel duxerint, det quilibet que predicta sunt testes sunt prenominati eorum l miliare de tegulis planis nomine consules & Ramundus Agobertus, qui man- pene ad clausuram ville. Excipiuntur pater dalo predictorum consulum cartam islam & mater, filii & filie, fratres & sorores, scripsit. niaritus & uxor, isti enim taies non tenea- tur si fecerint se ducere vel tenere ratione " propinquitatis. Et quod aliquis vel aliqua non ingratunet se in facie cum unguibus nec capillos dilaniet cum manibus nec sciadat vestes nec in terram se prosternât. Et qui contra hoc stabilimentum fecerit, det I miliare tegularum planarum nomine pêne ad clausuram ville, totum consulum cognitione. Item consules Tholose urbis & suburbii, cum comuni consilio Tholose urbis & sub- urbii, fecerunt stabilimentum taie, quod joculatores vel joculatrices non intreat in doraibus homiaum vel femiaarum Tholose 127. Reconnaissances rendues aux consuls de Toulouse par divers possesseurs de hiens-fonds '. NOTUM sit omnibus homiaibus presen- tibus 8i futuris quod Aymericus de Castronovo &c Ramundus Garcia & Guil- JJ. XXI, f" 69 r", n. x.w'i. An 5i7 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5i8 lelmus de Quinto 8c Ramuiidus de Guaraii- hagiia Si Oidricus de Castronovo & Lau- driciis & Ugo G"», & Bernardus Petiiis Aysciiis & Jordanus de Villanova & Giiil- lelmus de Turre & Anialdis (sic) & Alo de Montibiis Si Petrus Giiillelmiis Pilistortus & Bertrandus de Moutibus & Bertrandiis de Villanova & Ramundus Arnaldus de Villanova & Ayniericus de Castronovo ju- venis & Petrus de Castronovo ejus frater recognoverunt & concesserunt, qiiod do- mus & capelle que sunt in piano Mentis Aygoni & ipsam planum Montis Aygoni, in quo fit forum, sicuti est foris domos que sunt circa planum Montis Aygoni, quod totum est comune hujus ville Tholose &c de honiinibus & feminis hujus ville Tho- lose, Nam ita recognoverunt & concesse- runt predicti viri in presencia consuUuu Tholose urbis Si suburbii. Et tune Jor- danus de Villanova fecit hanc recogni- tionem retento jure leydarum, quas ibi Iiabere debebat. Facta autem predicta re- cognitione & concessione, consules Tho- lose urbis 8c suburbii, cum consilio 8c vo- luntate comunis consilii ejusdem civitatis Tholose & suburbii, cognoveruut & pro juditio diffinierunt, quod donuis Se capelle cum omnibus pertinentibus edif'ficiis, que sunt in piano Montis Aygoni, & ipsum pla- num Montis Aygoni, in quo piano forum fit, sicuti est foris domos que sunt circa planum Montis Aygoni, quod totum est comune hujus ville Tholose & de homini- bus Si feminis in hac villa Tholose habi- tantibus. Hoc fuit ita a consulibus cogni- tuin Se judicando diffinitum XI die in exitu mensis marcii, feria II, régnante Philippo rege Francorum 8c Ramundo Tholosano comité 8i Ramundo episcopo , an no ab Incarnatione Domini M"cc°iiil°. Hujus predicte cognitionis 8c dati judicii sunt testes idem consules, scilicet (uf supra), qui omnes pro seipsis 8c pro omnibus aliis eorum sociis, qui tune erant de capitule, hec omnia cognoverunt 8c judicando dif- finierunt. Et est inde similiter testis Ra- mundus Agobertus, qui mandato predicto- rum consulum cartam istam scripsit. 125 LXXX Engagement des vicomtes de Millau 6- de Gévaiidan par Pierre, roi d'Aragon, à Raimond, comte de Toulouse '. IN nomine Domini nostri Jhesu Christî, anno ejusdem Incarnationis MCCiiii, niense aprili. Nos Dei gratia P[etrus] rex Aragonensis, cornes Barcilonie, confitemur 8c in veritate recognoscimus nos mutuo accepîsse a vobis R. Dei gratia duce Nar- bonensi, comité Tholose, marchione Pro- vineie, CL"* solides Melgoriensium , de quibus nebis satisfactum selutione 8c nu- nieratione profitemur, ita quod deinceps exceptionem non numérale peccunie op- ponere non possimus, imo illi specialiter renunciamus. Quam etiam peccuniam in utilitatem nostram versam esse recognos- cimus pro predicta vera c(uantitate, per nos 8c successores nostros. Et jure pigno- ris, bona fide, sine dolo tradimus cum hac carfa vobis predicte R. coniiti 8c succei- soribus vestris, scilicet burgam quod vulgo vocatur Amilianum, 8c castrum de Chirac, 8c castrum de Greze, 8c castrum de Men- nar, la Roca, Cumpeire, 8c Trossit, Sevci- rac, Prevenqueras, Laissac, Monserrct, Digons, Gaunac, San Gregori, la Panosa, Marouil, la Canorga, Monestiers, Menro- dat, Monvizieu, Pradelas, Longonna, Sang Affrican, Castluz , Bornac, cum omnibus pertiiientiis eorum 8c cum omni jurisdic- tione in militibus 8c aliis hominibus 8c feminis. Item quicquid habemus in fen- dis vel feudalibus vel retrefeudalibus, alodiis, deminicaturis, prediis, vineis, heremis 8c cendirectis, aquis, aquarum de- cursibus, venationibus, piscationibus, pas- cuis, molendinis, usaticis, pedaticis, lesdis, furnis, sestaralagiis, firmanciis, jtisliciis 8c reditibus netariorura 8c instrumento- rum, 8c generaliter quicquid habemus vel possidemus, vel aliquis nomine nostro ha- bet vel pessidet in toto coraitatu de Ami- ÉJ.orii». t. iii; col. igS. An I 204 avril. ly.ori". t. Ili. Ool. lyij. Ki-^. cur. Fr. [Original, J. SSp, n. 1] An I 204 SlQ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. liaiio & de Gavaldano, sicut nos vel aliqiiis ret qiiod predictis occasioiil!)iis vel pro de geuere nostio nielius habuit vel posse- guerra, quani pro jure predicti pigiîoris dit. Predictum iitique pigiuis tali lege vo- aliis vos vel vestri moveritis, vel alii vobis bis obligamus, ut ipsiim habeatis & teaea- vel vestris moveriut, buigum de Ameliauo lis, & quia ob magnam utilitatem nostrara amitteretis, aiit taiitum de supradicto pi- predictum pigiuis vobis siibponimus, icirco gnore qiiod redditus usque ad terciam par- oniiics fiuctiis, redditus & obvencioiies, tem iiiiiiuiarentur, si auxilio nostio vel ex predicto pignore qualiteicunique pio- nostiorum, quod in hoc etiam vobis & venieiites, vobis & successoribus vestris in vestris prestare teneniur, vel alio modo, perpetuuin pleno jure donanuis, ita quod ea que ablata essent infra annum rccupe- nec a vobis nec vestris possit repeti per rare non posselis, vobis & vestris predic- nos vel nostros vel aliquo jure^conipen- tam summam totam ad commonicionem sari. Promittimus etiam vobis stipulatione vestram vel vestrorum nos soluturos so- soUempui, quod totum predictum pignus lempni stipulatione promittimus, & tune faciemus vos &. vestros habere & tenere residuum pignoris quod habueritis nobis quiète & in pace sine alicujus contradic- restituetis nec de parte amissa teneaniini. tione, & ab omni coutroversia & interpel- Concedimus etiam vobis & vestris 84 licen- latione defendemus, nec aliquam de dicto tiam damus, ut in locis ydoneis que ele- pignore vel fructibus, reditibus seu obven- geritis infra terminos predicti pignoris, tionibus per nos vel per interpositam per- possitis novas bastidas sive munitiones sonani coram ecclesiastico judice vel civili edificare, & sumptus quos in eis construen- liteni vel controversiam suscitabinuis. Ce- dis feceritis usque ad cccc marcas super dimus preterea vobis & mandamus omnes j.rcdictum pignus cum alio debito eisdem acciones, prosecuciones, peticiones,defen- pactis & conveutionibus habeatis, & illiid siones, exceptiones, & generaliter plenam nos vobis soluturos promittimus. Si vero experiundi & defendendi potestatem con- aniplius expenderitis, ad illud solvenduni tra quamlibet personam aliquid habenteni non teneamur, & vos quod amplius edifi- vel tenentem de jure predicti pignoris, & caveritis non possitis tollere vel amovere vos in rem vestram procuratorem facimus. nec a nobis petere. Et si qua edificia Propter quod mandamus atque precipi- nostra propria in predicto pignore consti- mus specialiter omnibus militibus& homi- tiita aliquo casu ruèrent vel reffectione. iiibus predicti pignoris, ut eadem qua no- iudigerent, liceat vobis vel vestris ipsa se- bis vel alicui de génère nostro fidelitate cundum pristinani & consimilem foriiiam fuerunt astricti, vobis & vestris tenean- refïicere, & sumptus quos feceritis super tur. Et si forte, quod absit, contingeret, idem pignus eisdem pactis & convenfio- quod propter factum nostrum vel nostro- nibus habeatis. Si auteni moneta Melgo- rum, vel propter dolum sive machinatio- riensium abatuda fuerit vel lege vel pon- nem hominum, prefati pignoris Sanssius dere deteriorata, ceddemus vobis vel vestris patruus noster aut quilibet alius aufferret pro singulis 1, solidis singulas marchas vel substraeret aliquod castrum sive nnini- argent! fini, ad pondus Montispessulani. tionem seu villam de predicto pignore, Omnia ut superius scripta sunt, nos bona promittimus vobis & vestris bona fide, per fide servaturos nec aliquo jure scripto vel nos & nostros, quod ad illud recuperandum non scri])to contraventuros nec privilégie consilium & auxilium prestabiiiuis vobis & minoris etatis nos deffensuros, per nos & vestris, cum per vos vel nuncium vestrum per nostros vobis & vestris sollempni sti- admoniti fuerimus, a qua admonicione nos pulatione promittimus, & pro his omnibus nuUatenus subtrahemus. Quod si forte observandis omnia bona nostra vobis & predictum consilium vel auxilium vobis vestris obligamus ac sub|)oninius, & corpo- vel vestris, post admonicionem vestram vel raliter tactis etiam sacrosanctis Evangeliis vestrorum, non prestaremus, possitis nos spoate omnia juramus, sub eodem jure- incontinenti ad redimendum predictum jurando concludentes, quod liberationem pignus compellere. Siiiiiliter si contiiigc- jurisjuraiidi non condicejiius vel petemus, Aa 1 204 lïJ.orig. t. III. col. 2ua —; — 5m preuves de l'histoire de LANGUEDOC. 522 An An ''°'* nec ut obligatioiies in piistinum statum Et liceat vobis & vestris redimere predic- '^°'^ restituaiitiir postulabimus. Et pro omnibus tum piginis singulis annis, a festo natalis supradictis inconvulse servandis, fratrem Domiiii usque ad Pascha; set a Pasclia nostnim Ildefonsum coniiteni Provincie usque ad natale Doniini non liceat vobis presentem vobis fidejussoreni donamus. vel vestris, nobis vcl nostris invitis, redi- Ego itac|ue Udefonsus Doi gratia cornes mère dictum pigniis, nec possunius ullo marchio Provincie, niandato P[etri] régis tempore vos vel vestros ad redimendum Aragonum fratris mei, pro predictis oui- predictum pignus conipellere, nisi sicut nibus in modum suprascriptuin servandis, superius scriptum est. Nos R[aimundus] vobis janidicto R. comiti Tolose 8c succès- cornes janidictus totum, sicut predictum soribus vestris me fidejussorem obligo, est, promittimus bona fide, per stipulatio- sub ypoteca omnium rerum mearum, spe- nem, vobis P[elro] régi & vestris nos ob- cialiter etiam omnia supradicta laudo & servaturos nec aliquo jure scripto vel confirme, & ad majorem caufelam me ali- non scripto contraventuros, & tactis sanc- quo jure scripto vel non scripto, per civi- tis Evangeliis sponte juramns. Acta sunt lem vel ecclesiasticum judicem contraven- hec omnia & laudata apud Ameliavum, turum, nec etiam privilegio minoris etatis anno & mense que supra. Horum omnium me deffeiisurum, set omnia suprascripta testes sunt Guillelmus de Durfort, G. de rata habiturum per stipulationem pro- Creisseill, Assallitus de Guda, Garsias Rc- mitto, & tactis corporaliter snnctis Evan- mieu, Bascol Romieu, Arnaldus de Fois- geliis sponte juro. san, G. d'Anglairola, Dalmatius de Reque- Ad hoc nos R[aimundusJ, Dei gratia dux rent, G. Adalberii, Bernardus Amelii, Narbone, cornes Tholose, marchio Pro- Columbus scriptor domini régis, Guido vincie, bona fide & sine dolo, promitti- Capudporci, Bertrandus Radulfi, Bertran- mus per nos & successores nostros vobis dus de Ucecia, Dragonetus de Bocoiran, P[ctroJ régi Aragonum, & vobis Ild[efonso] Guillelmus de Rosson, Bertrandus de Oria- comiti Provincie & vestris, quod burgum nicis, P. Bortrandi de Lunello, Elesiarius de Ameliauo & castra comiiatus & totam de Castlar, BernarJus de Zasala, Ugo Ber- terram prcdicti pignoris & omnia supe- trandi, R. Jovent, R. Malcan, Ugo Benas- rius nobis obligata pro posse nostro, sicut truc, Guiraldus de Sancto Egidio, Pontius terram propriam tractabimus & conserva- de Luzan, & mullialii & P. scriptor do- bimus & jura comitatiis scienter deperire mini R. comitis notarius qui bec scripsit. non sinamus. Promittimus etiam vobis St vestris per nos & per nostros, quod quan- " « documque predicli m debitum, ut supe- rius dictum est, noijis vel nostris fuerit , Y Y Vf solutum, vel niagister milicie in partibus *''■ Provincie conslitutus vel alius niagister major vel prior hospiialis Jerosolimiiani j4ctes de Pierre, roi d'Aragon, 6- de S. Egidii pro debito suprascripto nobis Dlarie de Montpellier, sujèmme'. vel nostris se debitorem constituerit, red- demus vobis burgum de Ameliauo & castra I. ^UDI tu, Guillerme Magalonensis hJ.orifi. predicta ik totum predictum pignus, sicut 1\ episcope, ego Petrus, Dei gratia rex '^" côi.'i"i. supraJictum est, & omnes bastidas & edif- Aragonum, cornes Barchinone & dominus ' "" ficia, a me vel meis facla, sine aliquo pc- Montispessulani, ab ista hora in antea per- juramento, quod ibi lune non taciemus sonam tuam non capiam, vitam & membra vel fieri sustinebimus, & hoc pignoris tua tibi non toilam, &c. Hoc fuit factum instrumentum. Et homines de Ameliauo & alii homines predicti pignoris sint so- ,^ , , , 1 .• . s £1 I-. . 1-1. Trésor (les chartes; Magiielonne, snc II, n. ij. lutl a sacramento & ndelitate, ciuod niihi ,r- ■ <-, , r ■ , r ■ . o 1 • l> . I''-' '-'"<= '^' nii)Oiirdhiii perdu, nous donnons faciunt vel feccr>nt, & vob.s k vestns l'cxtrai, qu. sui. d'nprès une copie du common.c- dfinceps teneantur, sicut modo tencutur. ment du quatorzième siècle (J. 340, n. 14).] I J '■ .1 17 juia. An PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5:4 anno dominice Iiicarnationis M'CCIV , XV kalciidas jtilii, apiid Moiitempessula- )uini, in ecclesia Béate Marie, in coin uni collof(uio, in presentia & testimonio Ilai- niiindi comitis Tholosani, B. de Andusia, Cuillelmi de Balcio, Ugonis de Balcio fra- tris sui, Ildefonsi comitis Provincie, co- mitis Sancii, Pétri de Eissauciaco, Stephani Bnrgundionis, canonicoruin Magalonen- si'.im; Pétri de Conchis, G. de Conclus ejus filii, Berengarii de Conchis, R. Atbrandi, R. de Mairois, R. Benedicti, Radulphi Bonefacii, Poncii Aldeguerii, P. de Sal- viano, Jacobi de Nivella, Poncii Guillclmi, G. de Venranicis, Bertrand! de Venranicis fratris sui, R. Rascaszel, Ugonis de Mon- terotundo, Firmini Fulcrandi, Poncii de Rocheta, Stephani de Ovellano, Pétri de Oiieribus, Giiiliernii Rasicot, Carbonelli Ordearii, Laurencii Aldeberti, G. Pctri de Figiaco, Duranti de Gros, G. Borelli, Je- bannis de Casa, Jacobi Lumbardi, Guido- jiis Bergonnon, G. Dionisii, Umberti de Alesto, Bertrandi Rainaldi, Richerii Bona- ios, Berengarii de Manso, Guillenni Tro- passen, G. de Maschones, R. Boccados, 11. Kausoni, R. Adalradi, P. de Adillano, G. de Sancto Antonino, P. Basterii, Pétri Pipini, Aimerici de Congeniis, Johannis Bligerii, Rainaldi Stornelli, Laurencii Ri- cardi, Poncii Carbonelli, P. Carbonelli, Poncii de Qiiaranta, Pétri Cornelii, R. Ebrardi, Arnaldi de Baldaco, G. Gariberni, G. de Arelate, P. Salvaire, Berengarii Ai- merici, G. Bidocii, Stephani Tabernarii, Bertrandi Egidii, Pétri Roderii, G. Manen- tis, P. Rainaldi, G. Boccados, G. de Lu- nello & aliorum quamplurium, & Ugonis Laurencii notarii, qui hec scripsicit (sic) cum predicta suprascripcione , que dicit od imendarau II. In' nomine Domini nostri Jesu Christi, anno ejusdem Incarnationis mil- lesimo ducentesimo quarto, kalendis mar- di. Ego Petrus, Dei gratia rex Aragonum, cornes Barchinonensis &c dominus Montis- pessulani, per me Si per Mariam rcginam, uxorem meam & per universos succcssorcs iiostros, dono, laudo & concedo & iirmiler ■ Trésor des chnrtesj Magiielonne, sac 11, n. 11. rj. 340; copie du trsiiiième siècle.] expromitto vobis duodecini probis liomini- bus electis ad consulendam communitatem Montispessulani, presentibus & futuris, & toti universitati Montispessulani, quod castrum & villa Montispessulani & casirum & villa de Latis & Castrumnovum & om- nia castra & ville, que cum predicta Maria regina uxore mea in dotem accepi, sint semper & nianeant sub una dominatione & seinhorivo 8t ad dominationem ville Montispessulani inseparabiliter semper pertineant & maneant, ita quod nuUum predictoruni nos val successores nostri a vobis & a potestativo & dominatione ville Montispessulani nullo tempore separemus vel aliquis nostrum, titulo venditionis, do- nationis, permutationis, pignoris seu do- nationis in feudum vel quolibet alio génère alienationis. — Volo preterea & concedo, quod recipiatis in sacramento juratorum Montispessulani presentium & f'utiirorum homines de Latis & de Castronovo. Item promitto & convenio vobis per stipulatio- nem, quod castrum Montispessulani & castrum de Latis & Castrumnovum nulli persone potenti tradam vel fradi faciam nec ab aliquo tradi paciar. — Sciendum taïuen est quod redditus ville Montispes- sulani, castri & ville de Latis & Castri- novi, postquam pignus de Latis a vinculo pignoris, in quo vobis duodecim probis hominibus & universitati Montispessulani obligatur, redeniptum fuerit, possumus impignorare hominibus tantum Montis- pessulani vel ipsorum locorum, ita tamen quod in solutum cédant. — Dono preterea & concedo vobis & toti universitati Mon- tispessulani, quod vos duodecim probi ho- mines, electi ad consulendam comunifatem Montispessulani, présentes & futuri, ha- beatis plenam potestatem statuendi, dis- tringendi & corrigendi ea omnia que visa vobis fuerint pertinere ad utilitatem comu- nitatis Montispessulani, & quod villa Mon- tispessulani muretur & munialur per ves- trani & successorum vestrorum noticiar.i & siabilimentum, manente tamen & durante dominatione & jurisdictione nostra& curie nostre Montispessulani. Promitto etiam vobis & toti universitati Montispessulani quod illos quos fecimus exules temjiore quo terra Montispessulani pervenit ad ma An I20J HJ.ori". l.III. col. 2iii, An 12o5 025 PREUVES DE L'histoire de Languedoc. 5:6 An t (mars. pervenit & de preseuti facio, modis quibus potero fugabo & quam procul potero sem- per fugari faciani, & quod ipsi vel aliquis eorum nunquam redeant in Montepessu- lano nec iii tota terra mea, nec amorem nec fiduciam mecum unquam habebunt. — Item scio & cognosco ciim hac presenti scriptura, quod doniinus Moiitispessulani nunquam habuit nec habere débet firman- tiam in hominibus Montispessulani, ita quod pro domino aliis se vel res suas obli- gent, nisi per amorem pro eo vellent fide- jiibere. Item promitio & convenio vobis, quod omnia prcdicta faciam laudari, con- firmari & rata haberi a predicta regina uxore mea. Adhuc etiam proraitto & con- venio vobis per stipulationem, f'acta a me renuntiatione jurisscripti & non scripti & tocius juris auxilii, nichil me dixisse vel fecisse nec etiam dicturum vel facturum, quod his que superius continentur vel ali- cui eorum obviet, nec contra hec vel ali- quid horum ullo loco vel tempore ego vel successores nosfri venien.uJ, nec aliquis per nos, set ita totum firmum ratum sem- per manere facienuis. Hec omnia plenarie tenebo & observabo in perpetuum & facio Bernardinum per me jurare. — Et ego Bernardinus, mandato domini niei régis prescripti, tactis corporaliter sacrosanctis Evangeliis juro, quod ipse omnia predicta observabit. Horum omnium testes sunt P. de Bizanchis, K. Benedicti, Luchas Pulve- relli, P. Lobeti, Berengarius Amici, Jo- hannes Luciani, Austorgus de Orllaco, Re- gordus, G. de Giabels, Bertrandus Egidius, R. de Caturcio, G. de Conchis, G. Pétri, B. Gandalrici, Jacobus Lumbardi, Randul- phus Bonefacius, G. Berengarius, P. Lu- ciani, Jo. de Orllaco, G. Boccados, Ugo de Porta, G. de Cavannaco, Guillelmus Bido- cius, Poncius Vilnlis, Poncius Ri., Symon de Camponovo, G. Borrelli, G. Capud de Bove, B. Capud de Bove, dominus G. Ma- galoneiisis prepositus, G. de Rnbastenx, Jo. de Latis & Ugo Laurentii notarius, qui hec scripsit & (signum manuale). Et ego Maria, eadem gratia regina Ara- gonum, comitissa Barchinone Se Montis- pessulani domina, omnia & singula que superius in hac carta continentur laudo & coniirino eodem modo Se pacto & rata in perpetuum haberi volo, & ut a me plenius observentur & in nuUo violeniur facio jurare super animam meam P. de Stagno, & ad plenam horum omnium fidem facien- dam , hanc paginam sigillo meo muniri precipio. Quod est actum pridie idus mar- di, anno & niense quo supra, in castro de Cocolibero, in caméra ejusdem domine regine coram domino rege. Testes vocati & rogati P. de Porta, J. de Montebelliardo, Anselmus de Massilia juvenis, J. de Orlac, G. Cleniens, B. Otho, Ugo de Rofiaco, B. Gui, G. Poncius, G. Barbavaira, B. Ri- quet, S. de Lunello, P. Anialrici, Ugo de Manso, P. Brunus, G. de Porta, Rostagnus de Montearbedono & R. presbiter, pul)li- cus notarius de Cocolibero, qui mandato domine regine scripsit. — Hoc est tran- scriptum. lU. Audi' tu, Guillelme Magalonensis episcope, ego Maria domina Montispes- suli, filia quondam Guillermi Montis])e3- sulani, filii quondam Mathildis ducisre, ab isia hora in antea personam tuam non capiani, vitam & membra tua tibi non tol- lam, &c. (.ut in aliis similibus sacramen- tis). Hoc fuit factum apud Montenipes- sulanum, in ecclesia Béate Marie, anno dominice Incarnationis M'CCVIII", ydus aprilis, in presentia & testimonio B. de Sancto Gervasio Magalonensis preposili, P. de Agrifolio, P. de Lunello Magalonen- sis archidiaconi, B. de Mesoa sacriste, G. Carbonelli, B. Vidiani, P. de Campo, P. de Triatorio, G. Martini canonicorum, Ber- trand! de Vallauches militis, Berengarii Lanberti, Johannis de Latis, Stephani Jc- hannis, P. de Avarcione causidicoruru , G. Capitis de Bove bajuli, Lumbardi dia- coni, Johannis Vacce, Raimundi Atbrandi, R. de Caturcio, Johannis Luciani, Johan- nis de Casa, B. Grès, Pétri Lobeti, Guil- lelmi de Venranicis & aliorum quamplu- rium, & Ugonis Laurencii notarii, qui mandato parcium hec scripsit. ' Trésor des chartes; M.igiiclonne, snc ii, n. i3. [J. 340, origninl en déficit ; copie not.i liée du coin- inenctmtnt du quatorzième siècle, J. 3^o, n. |.).J An 120J An I 2o3 i3 avril. 52/ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5:8 An I ao5 mars- mai. i3o. Enquête faite par les consuls de Tou- louse sur les péages perçus dans le Toulousain '. NOTUM sit omnibus hominibus prespn- tibus et fiituris, quod consules Tho- lose urbis & siibiirbii, scilicet Poncius Giiillelmus de Saiicto Romano & Tholosa- mis de Lesato & Bernardus Guillelmus de Palatio îk Ariialdus Maynada juvenis & Bernardus Rogerius & Bertrandus de Po- zano & Bernardus de Turre & Petrus Con- stantinus & Arnaldus Guido & Poncius de Quinto 8c-Bernardus Faber & Constaiitinus &: Poncius Guitardus & Oliverius de Pru- leto & Arnaldus Ruffus & Oldricus de Por- tale & Bonetus Borsella & Vitalis Geral- dus & Petrus Brunus & Arnaldus Aiscius juvenis & Guillelmus Cascavellerius & Ramundus de Ulmo & Guillelmus de Lau- zino & Poncius Palmata miseruut nuncios suos pro quibusdam probis hominibus Tholose urbis & suburbii, & voluerunt ab eis scire veritatem sub sacramento, que leide debebaut dari in Tholosana patria par terram & per aquam & in quibus locis debent dari. Tune quedam pars proborum hominum, videlicet Estoriiellus & Guillel- mus Davinus & Bernardus Petrus de Ro- covilla & Berardus & Tholosanus Currit ad Arcbam & Ramundus Gagius & Ramundus Facit sanguinem & Guillelmus Petrus Gol- marius dixerunt testificando, quod leyda debebat accipi ad Castrum Sarracenum & leyda illa talis eraf, quod de honere bestie debebat dari I d. & non plus domino de Meyssonesio ad Castrum Sarracenum & de minime pro eadem ratione, fk de lionere hominis pro ratione honeris bestie, & de iiave nova si venditur il d. & non plus, & de corseria nova I d. si venditur & non plus & de honere herbe debebat dari i obolus & non plus & de minimo pro eadem ratione & de omni navata vini debebat dari I barrillus vini vel VI d. Caturcenses ' JJ. x\\, i" -ji v, II. x.v\nt. ad electionem domini illius vini & non plus, & de omni coresia honerata vini de- bebat dari medietas unius barrilli vini vel III d. Caturcenses ad electionem domini illius vini & non amplius, & de quoque honere borre & floris fromatgerii debebat dari I arpata & non plus, 8i de honere pannorum lineorum,si habet ibifilum bla- vum texium, I d. & non plus & de hominis pro eadem ratione, & de c forchis cèpe debebat dari I forcus& non plus & de aliii pro eadem ratione, & de nave honerata lignorum II d. & non plus, & de mola nova molendini i d. & non plus, & de mola nova necessaria fabro debebat dari i obolus Ca- turcensis & non plus, & de nave fayssali honerata blati debebant dari m punherie blati & non plus, & de corseria honerata blati debebat dari l punheria & dimidia blati & non plus, & de nave fayssali hone- rata salis & de corseria honerata salis de- bebat dari pro ratione salis. Hec omnia, sicut superius sunt determinata, debent dari pro leyda ad Castrum Sarracenum do- mino de Meyssonesio & non plus, & de lino nec de rosis nec de gemma nec de pannis lineis, si ibi non habebat filum bla- vum textum, nec de pelha nec de coriis talhatis non débet dari aliquid domino de Meissonezio. Et de nave faissali honerata débet dari ad Castrum Sarracenum xii d. domino comiti pro ducatu & non plus, &: de corseria honerata VI d. pro ducatu & non amplius. Set ad Castrum Mairanuni aliqua leida non débet dari uUo modo, nam ita Estornellus & Guillelmus Davinus & Bernardus Petrus de Rocovilla & Bernar- dus & Tholosanus Currit ad Archam & Ramundus Guagius & Ramundus Facit sanguinem & Guillelmus Petrus Golmarius dixerunt hec pro testimonio & per fideni sui corporis unusquisqiie eorum plivivit & super sancta Evuangelia unusquisque eo- rum juravit,quod hec omnia sicut superius sunt determinata crant vera & ita viderant &: audierant XXX annis &: de triginta annis adeusa. — Item Ramundus Vitalis & Guil- lelmus Andra dixerunt testificando, quod XVflII d. debent dari ad Pamias pro leyda & non plus & ad Ags m oboli & non plus & ad Merencs pro tota rota il d. & non plus, vel de unoquoque hospitio II d. 8c An I 2o5 An lïoj 0 29 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 53o non plus, & ad Castriimnoviim VIIII d. pro balis & non plus & XIII d. & obolus pro trossello & non plus, & de Tholosa usque ad Castrumnovum nichil débet dari, nec de Tholosa usque ad Vaurum, nec ad Vaurum non débet aliquid dari, nec de Tholosa usque ad Rabastencem non débet aliquid dari, nec de Tholosa ust(ue ad Montem- albanum non débet aliquid dari nisi ad Sanctum Jorium, nec de Tholosa usque ad Moysiacum per terrain non débet aliquid dari, nisi ad Sanctum Jorium & ad Pulcruin Quercum. Nam ita Ramundus Bernardus Vitalis & Guillelmus Andra dixerunt hoc pro testimonio, & per fidem sui corporis unusquisque eorum plivivit, Scsuper saiicta Evuangelia unusquisque eorum juravit quod hec omnia, sicut supcrius sunt dctcr- minata, erant vera & ita viderant & audie- rant xxx aniiis & de XXX annis adeusa. — Item Bernardus Molinus & Petrus Vasco de Ulmeto & Ramundus Polerius & Jo- hannes de Sancto Roniano & Poncius Puer & Arnaldus ejus frater dixerunt pro testi- monio, quod predictani leydam de Pamiis & de Ags & de Merencs viderant habere & tenere Bernardus Molinus & Petrus Vasco de Ulmeto & Ramundus Polerius & Jo- hannes de Sancto Romano xxx annis & de XXX annis adeusa. Et Poncius Puer & Ar- naldus ejus frater xxx annis adeusa, ita bene ut melius Ramundus Bernardus Vita- lis & Bernardus Andra superius determina- verant. Et ultra dixit Ramundus Polerius predictus, quod predicti Viiii d. debout dari pro leyda ad Castrusuovum pro balis & xm d. & I obolus debent dari pro trocello & non plus. Nam ila Bernardus Molinus & Petrus Vasco de Ulmeto & Ra- mundus Polerius & Jobannes de Sancto Ro- mano 8c Poncius Puer & Arnaldus ejus fra- ter dixerunt hec testificando, & per fidem sui corporis unusquisque eorum plivivit, & super sancta Evuangelia unusc|uis(|uc eo bene ut melius Ramundus Bernardus Vita- lis & Guillelmus Andra superius determi- naverant. — Item Bernardus Arsivus dixit pro testimonio & per fîdem sui corporis plivivit & super sancta Evuangelia juravit, quod pro saumata salis débet dari leyda I d. & non plus ad Avignonem, set pro aliis rébus non débet aliquid dari ibi,&ad Castrumnovum pro sale non débet aliqua leyda dari, set ad Podium Siuranum debent dari pro saumata salis III oboli Tholosani vel II Ugonenses & non plus & ad Pulcros Pianos III d. & I pogesius & non plus, & pro aliis rébus non débet aliquid dari ad Podium Siuranum nec ad Pulcros Pianos, nisi pro sale ut predictum est, & ad Auria- cum débet dari i poiesius in die lune, set in aliis diebus non débet ibi aliquid dari, & ad Pulcrum Quercum débet I obolus dari pro leyda & non plus. Ita enim dixit Bernardus Arsivus pro testimonio. — Hec omnia fuerunt ita a predictis testibus sub sacramento teslificata in mense martii. De quorum testimoniis ne sacramentis hujus- modi facti sunt testes Bernardus de Turre & Arnaldus Rufus & Ramundus de Ulmo, f;ui tune erant de capitule, & est inde si- militer testis Ramundus Agobertus, qui mandato predictoruni consulum cartam is- lam scripsit mense madii, feria lili, rég- nante Philippo rege Francorum & Ra- mundo Tholosano comité & Ramundo episcopo, anno ab Incarnatione Domini M° ce" V. i3i. — LXXXII Actes touchant les seigneurs d'U-^ès'. An I. tNNOTESCAT omnibus, &c. quod anno 1 domin. Incarnatiouis MCCV, VU id. ru m juravit quod hec, sicut superius sunt julii, ego Raimundus doniiiuis Ucetiae, detenuinata, erant vera & ita viderant & audierant. — Item Geraldus de Samatano dixit pro testimonio & per fidem sui cor- poris plivivit & super sancta Evuangelia juravit, quod predictam leydam de Castro- novo & de Ags & de Mereucs viderai ha- bere & tenere de XXV annis adeusa, ita fateor & recognosco coram infrascriptis testibus & te Aniblardo, priore Vallisbo- nae, me donasse pro remédie animae meae & parentuni meorum domui Vailisbonae & ordiiii Cartusiae, qiùcquid hiibeo vel ha- ' Archives de l.i cliartreiis» de Valboane. lîd.oris- t. III, C0I.202. An 1 2o5 9 înillct l'ùLorig. t. III, col. 2o3. An 1203 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 53: An I2C8 mars. An 1212 Art 1213 12 mai. bere debeo iu monte de Yssel & ejus tciie- meiito. Coiifiteor etiara nie accessisse !k laudasse praedictae domui & ordiiii quic- quid feudales mei milites donaverunt val donabuut, &c. Actiim est hoc extra castrum de Moiiteacuto, ad pedem moiitis, ab oriente, praesentibus & ad hoc convocatis testibus G. deVenejauo, quondam Uticeiisi episcopo, Petro de Castroiiovo, Apostolicae sedis legato, Alberico praeposito Ulicensi, B. de Cassanol, Ugone de Sadirano, Rai- mundo de Mesoagua, P. Geraldo, Raim. Geraldo, Guillelmo de Petra, Guillelmo de Monteacuto, Poncto de Confinz, Armanno presbytère, Duzone de Rocha, Petro cle- rico, Stephano de Carzano, Bertrando de Coliaco. Et ego Decanus, filins jamdicti Rai- miindi, domini Ucetiae, haec omnia, sicut in praesenti instrumento scripta sunt, iaudo, approbo, &c. Actuni est hoc apiid Ucetiam , in caméra domini praepositi, anno Domini i\i ce vu, mense martii, praesentibus & ad hoc convocatis testibus domno Guillelmo, quondam Uticensi epi- scopo, Raimundo de Volbrica priore, ikc. II. Universis sit cognitum , &c. quod anno domin. Incarnationis MCCXII, mense julii, ego Bermundus, dominus Ucetiae, pietatis motus intuitu, Iaudo tibi G. de Venejano, quondam Ucetiae episcopo, no- mine domus Vallisbonae & pro te ordini Carthusiae, quicquid pater meus R. quon- dam donavit, &c. Actum est apud Ucetiam, in palatio domini Bermundi, in caméra inferiori , praesentibus & ad hoc convo- catis testibus R. îvlelli caiionico, &c. & Poncio de Luzano notario. III. Ego Bermundus, dominus Ucetiae, intuitu pietatis & pro remissione Decani fratris mei & parentum meorum, &c. trado... & desamparo tibi N. priori & rec- tori domus Vallisbonae... quicquid... ego habeo... in loco qui vocatur Sopians, anno MCCXII. IV. Universis', &c. quod anno ab !n- carnatione Domini MCCXV, IV id. maii, ego Bermundus de Ucetia, filius quondam Raimundi Rascacii, profiteor... vobis d. R. episcopo Uticensi, me tenere & habere a vobis & ab ecclesia Uticensi ad feudiini Sifeudi titulo possidere, videlicet vicariani & quidquid ad vicariam pertinet infra & extra Ucetiam civitatem, & quidquid deni- que a Raimundo Tolosano comité tene- bam, vel aliquis per me seu nomine meo infra Ucetiam. Pro quibus omnibus & sin- gulis faciebam praedicto comiti Tolosano annis singulis, cum volebat, albergum c militibus, ita videlicet quod unusquisque miles unam equitaturam habeat, non plu- res. Praescriptum siquidem albergum me facturum vobis praedicto dom. R. episcopo Uticensi & vestris in perpetuum successo- ribus in ecclesia Uticensi per stipulatio- nem bona fide promitto, &c. Acta sunt bec in crota praefati domini cpiscopi, &c. V. Universi' noscant & singuli, quod anno ab Incarnatione Domini MCCXXII, IV kal. januarii, ego Bermundus dominus Uceliae, praesente Guirauda u.xore mea domina Ucetiae, coram subscriptis testibus confiteor & in veritate recognosco tibi Ni- colao, priori monasterii Vallisbonae, me iu praesentia P. de Marzanicis notarii & mul- torum aliorum , kal. novemb. vendidisse conditionaliter & laudasse Petro Chalveti converso & donato monasterii Vallisbonae & per ipsum eidem monasterio, VIII petias terrarum quas habebam in Campaniis, &c.. Acta sunt haec apud Coliacum, in stari no- bills viri Bermundi domini Ucetiae, prae- sentibus, &c. VI. Notum sit, &c. quod anno Incarna- tionis Domini ]\iccxxiil, vill id. julii, régnante Philippe rege, ego Raino domi- nus Ucetiae, filius quondam d. Rainonis, per me & per Guillelnium de Martortel t'ratrem meum & per omnes successores nostros, &c. vendo hoc quod Bregaudus habebat in manso de Euzeto, &c. VI. In nomine Domini, anno Incarna- tionis ejusdem Mccxxvi, IX kal. augusti, notum sit, &c. quod ego Bermundus, do- minus Ucetiae & Armasanicarum , dono duas leccadas de anguillis in aquis de Is- cla, &c. ' Aicliives de Valbonne. An I 21 5 An I 222 2 9 dé- cembre. IM.orîg. t. m, col. 204. An 1223 5 juillet, An 1226 juillet. 'Manuscrits d'Aubays, n. 88. 533 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An 12-5 octobre l32. Consentement donné par Marie de Montpellier, reine d'Aragon, au mariage de sa fille Sancie avec Raimond, fils du comte de Tou- louse '. UNIVERSIS & singulis hec legentibus vel audientihus sit niauifestuni qiiod ego M., Dei gratia regina Aragonie, comitissa Barchinonensis & domina Montispessu- lani, firmiter a domino rege niarito meo requisita, ut laudarem pactiones & coii- ventiones & juranienta facta ab ipso futu- rorum sponsalium contrahendoriim inter R., filium R., comitis Tholosani, diicis Narbone & marchionis Provincie & re- gine Johanne, & Santiani, filiani meam & prenominati doniini P., régis Aragonie, mariti mei, & hereditatis future sive dotis constifufe, videns & considerans supra- dictas conventiones ad magnum detrimen- tum mei esse, illas laudare nec confirmare nolui concedere. Quare ab ipso domino rege, marito meo predicto, mulfis iniquis niinis deducta & cruciata fui, quibus minis adhuc laudare nolui, immo dixi me num- quam illas laudare. Deniciue dominus P. rex, maritus meus, videns quod uUo modo predicta laudare nolebam, dixit quod, nisi illa laudabam, deinceps ville Montispes- sulani vel ejus perfinentiis vel alicui rei eidem ville vel perfinentiis ejusdem con- tinenti aliquod non presiaret consilium, immo ea omnia in perpetuum derelinque- ret, quia nolebat terram, honorem nec tixorem, vel alia quelibet, cujus volunta- tem suam facere non valeret. Ad hec ego viva voce sepe dicens : « Car me fraudare vnltis? » Ipse iratus dixit quod volebat ut predicta laudarem, quia ut dictas conven- tiones mihi laudare faceret firmiter conve- nernt, & quod, nisi laudabam, magnum ei ' Original, Biblioth. nat., Co/ïfit. de Languedoc, V. 194 (Narbonnej, n. 6. — Public par M. Ger- main, Mémoires de lu société archèologiijuc de Montpellier, année 1860. dampnum esse poterat; Si super his ijîse dictus dominus rex iratus coram me ré- cessif, & ego ab omnibus amicis & consi- liariis destituta & magne angustie plena reniansi. Et quid facerem nesciens, P. de Porta coram me venire precepi, cum om- nibus probis homiiiibus Montispessuhnt qui tune in Cocolibero erant, Cum c|uo P. de Porta Armaninis Anellerius, B. K?.- himbaudi, P. Guilaberti, R. Petit connu me venerunt. Et ego habebam mecum Ce- ciliam, puellam nostram, & Wm. de Porta scriptorem. Quibus predictis omnia pre- dicta declaravimus. Qui audicntes & vi- dentes vim , quam dominus rex mihi faciebaf, dixerunt quod consilium inde nesciebant, quia ego & omnia mea in posse domini régis eramus, & inde voluntatem suam facere poterat, sed bene cognosce- bant quod laudimium cohacla agebam, ij illud ad proficuum meum non crcdebant esse. Quare, quia aliter me libcrare non poteram, quia timebam quod dominus rex pro predictis minis, ut superius dixi, me ik omnia mea relinqueret, sepe in presentia Clementie, Pétri de Porta, Pctri Cevencrii, P. Almo, Bernardini Anielii, Bernardi de Colle, Cecilie, Einego de Ahivar, & Wil- lelmi de Porta, dicens : « Hanc cohactam facio laudationem, » supradicta laudavi, & insuper cum magna vi cohacta juravi. [Au dos] : R"' est. — [D'une main du mi- lieu du quator':^ième siècle'] : Qualiter domina Maria, regina Aragonum, per vim consen- tiitad matrimonium peragendum cum co- mité Tholosano & cum Scancia, ejus filia. An I 20J i33. LXXXIII Traité de paix entre le roi d'Aragon 6* les hahitans de Montpellier^ Ex antiquis, &c. universis, &c, quod ego Guillelmus, Dei gratia Magalonensis episcopus, super controversiis, guerris & dissentionibus, quae inter d. P. regem Ara- ' Bibliothèque du roi) Baliize, portefeuille de Montpellier. Kd.orîg. t. m, An I 206 27 oclo- bre. l'JJ. oriq. t. ni. "~ — 535 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 536 An An goiium, comiteni Barchinonensem & cl. rcdditus Moiitispessulani & jamclicttini cas- '' Montispessulani ex una parte, & liomines truni de Latis & caetera oiiinia, sicut in Montispessulani ex altéra vertebaiitiir, iiistriimentis pigiiorum coiitiiieiitur, quae quoniam xitraque pars, in manu nostra universitati Montispessulani obligata esse datis fidejussoribus & ostaticis & etiaiu noscuntur, tam in tempore (|uani in aliis pignoribus traditis, cognitioni nostrae, in- pactionibus ibidem appositis, in sua per- terpositis juramentis, stare promiserat, maneant firmitate. De rébus autem ablatis adhibitis nobiscum venerabilibus fratribus hominibus Montispessulani a d. rege vel nostris, videlicet dom. M. Arelatensi ar- suis, in castre seu villa de Latis, in Cata- chiepiscopo & dom. G. Nemausense, dom. lonia aut in Aragone, seu etiam alibi in Biterrense, dom. P. Lodovense episcopis, mari vel in stagne. . cisdem hominibus... coi.scô & fratre P. de Castronovo, Apostolicae se- restituantur, &c. Dominus vero rex & re- dis legato, cum consilio ik deliberatione gina, qiiandocumque voluerint, praedicta ipsorum a nobis ad hoc vocatorum, & pigiiora redimere possint elapso famen etiam cum consilio aliorum multorum re- prius tempore praefixo ad redimendum ligiosorum & sapienlum virorum, videlicet pignus C" solidorum. Personae quoque P. Sancti Guillelmi, H. Vallisinagnae, B. hinc inde captae seu manulevatae sine ali- Sancti Fradilli abbatum, B. Magalonensis qua cxpensarum retentione penitus libc- praepositi, P. ejusdem ecclesiae archidia- rentur. Illas autem personas, quae captae coni, S. Arelatensis decani, B. sacristae vel adductae fuerunt in terram Rostagni Magalonensis, G- de Boiano praeceiitoris de Sabrano, quia in ejus ducatu & securi- ccclesiae Biterrensis, P. de Leone, P. de tate pergebant, d. rex omnimodo libera- Montelauro, D. Alnierado, P. de Claro- bit; rcs vero illorum & redemptiones monte, G. Ricardo, B. Ferreolo, J. de eorum , qui se redemisse noscuntur, pro Agrifolio causidicis, &c. nolentes singulis posse suo reslitui faciet bona fide, &c. capitulis seu quaestioiiibus, c(uae propo- Cum d. rex & d. regina nihil de ipsis, nel)ant hincinde, per juris apices diutius nisi bonam fidein in hoc pignore possint immorari, sed paci & quieti terrae potius vel debeant suspicari, pro eadem suspi- & utilitati partium providere fideliter eu- cione tollenda & ut utrique parti jus pientes , ipsam controversiam totaliter suum plenius conservetur, ne forte, quod duximus terminandam. In primis siquidem Dominus avertat, simile contingat vel de- d. régi memorato mandamus, ut per se & terius, quod jam dignoscitur contigisse, per d. reginam & ])er omnes proceres, nos ad honorem & utilitatem d. régis & coadjutores, amicos & homines suos, redu- d. rcginae & hominum Montispessulani, cat in amorem , fiduciam & securitatem castrum & villam de Latis, castrum de suam homines Montispessulani, universos Omelassio, munitiones quoque & villas & videlicet & singulos, & omnem injuriam, omuia alla castra, extra villam Montispes- rancorem & indignationcm cisdem remit- sulani posita, ad jus praedictorum pigno- tat, &c. Item volumus & mandamus ut rum pertiuentia, durante pignore, bona homines Montispessulani eodem modo re- iide tenebimus, custodienius, &c. Scien- ducant in amorem & fiduciam d. regcm, dum vero est, quod ab hac coiiipositione utpote suum dominum & regem, &: omnes praesenti specialiter excipimus crédita & homines & coadjutores eorum & specia- débita universa, in instrumentis praedicto- litcr homines de Latis, remittendo eis om- rum pignorum non expressa, quae lam ipse nem injuriajii & rancorem & dampna data quam pater suus &d. regina vel pater cjus ab eis occasione guerrae usque in hodier- in villa Montisp. habebant. Pro destruc- num diem, &c. Decernimus & mandamus tione autem castri Montisp. & valloruiii quod pignora I.XXV"' solid. super castro eniendatione, d. régi & reginae vel altcrt de Latis & aliorum creditoruni, quibus eorum XL"' soiidos infra meiisem, prius- antea redditus castri de Latis a d. rege quam d. regina habeat & aliud instrumen- fuerant obligati. Se similiter sequens pi- torum praedictorum c™ solidorum cum gnus C" solidor., pro quibus castrum & juramento laudaverit & sigillo suo muniri An 1206 537 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 538 Kd.oric. t. m. col. 20Ô. An I 206 27 octo- bre'. fecerit, sine cujuslibet debiti conipeusa- tione praecipimus emendari, ita qiiod ni- hil amplius ab honiinibus Moatispessii- laiii vel eorum coadjutoribus ullo uniquam teiiipore praeter baec exigi valeat. Nec pro facto ullo aiit alio quolibet tempore guerrae facto, aliquis de uiiiversitate Mon- tispessulani a d. rege vel regina vel alio quolibet honiiue in jus possit vocari. De aliis quoque damnis datis & injuriis hiiic inde occasione guerrae factis, pax & finis ab utraque parte perpetuus habeatur, &c. Et quoniam d. rex super sacramento, quod fecit contra exules Montispessulani a no- bis absolutionem sibi postulat indulgeri, quia non est tutum nobis concédera alicui ut contra suum veniat sacramentuni, coti- silium nostruni est, quateiuis super isto capitulo d. papam primitus consulainus & quod ipse nobis inde praeceperit facia- mus, &c. Praeterea... ad niajorem & abun- daiitioreni cautelani... ego Guilleliuus Ma- galonensis episcopus & nos omnes, qui cum eo praesentis compositionis auctores fuimus, videljcet M. Arelatensis archiepi- scopus, &c. auctoritate Dei oninipoten- tis, &c. excommunicamus & anatheinati- samus omnes homines, qui contra praesen- tem compositionem in parte vel in totum venire tentaverint, &c. Et ego P., Dei gratia rex Aragonum, &c. haec omnia me bona fide observaturum jurejurando promitfo. Et ego P. Lobeti, procurator in causa ista constitutusa xil probis homini- bus consiliariis communitatis Montispes- sulani & ab omni populo ejusdem ioci,... eodem modo jurejurando promitto, &c. Acta fueruiit haec in palatio nostro, apud Villamnovam, anno domin. Incarnationis Mccvi, mense octobris, vi kal. novembris, in praesentia praedictorum virorum & istorum subsequentium, episcopi de Vico, abbatis Salmodieasis, abbatis Lodovensis, R. sacristae Neniausensis, &c. R. episcopi Agathensis, niagistri Gervasii P. Fulco- dii causidicorum, &c. B. Senioreti P. de Rochaficha, P. de Veyruna, R. de Moutealto, P. de Mesua, &c. & aliorum niultoruni. IL Anno Mccvi, VI kal. novembris, ego P. Dei gratia rex Aragonum, cornes Bar- chinouae & d. Montispessulani , bona fide, &c. promitto per stipulationem val- latani vinculo sacramenti, vobis d. G., eadcm gratia Magalonensi e])iscopo, & tibi Petro Lobeto, ab universitafe hominum Montispessulani actore seu syndico ordi- nato ik ejusdem uuiversitatis nomine reci- pienti, quod ego eques vel pedes vel nllo alio modo, c(ui dici vel excogitari possit, non ingrediar villani Montispessulani sive muni'cipium vel aliquod de illis castris vel munitionibus, quae universitati Montis- pessulani sunt jure pignoris obligata, do- nec a nexu pignoris tam villa Montis- pessulani quam alla castella ad jus dicti pignoris pertinentia fuerint liberata. Et ita juro per haec sancta quatuor Evangelia. Acta sunt haec omnia & laudata apud Vil- lamnovam, in domo ipsius d. régis, in praesentia d. M. Arelatensis archiepiscopi, & d. P. Lodovensis episcopi, & Pétri Leonis, G. de Rabastencs, J. de Latis, &c. Et ad majorem rei firmitatem, praesentem cartam sigilli mei munimine corrobore & confirmo, in praesentia omnium praedic- torum & D. de Montelauro qui haec scripsit, &c. 134. — LXXXIV Accord entre Raimond-Roger, comte de Foix , 6* Ermeiiguud, comte d'UrgeV. NOTl'M sit cunctis presentibus & futu- ris,quod ego RaimundusRogerius, Dei gratia cornes Fuxi, & Rogerius Bernardi filius meus, post multas & varias conten- tiones que fuerunt inter nos & vos Ermen- gaudum, Dei gratia Urgellensem comitem, tandem bono animo & bona voluntate ve- nimus vobiscum ad finem & concordiam & amicabilem compositionem, ita scilicet quod ego Raimundus Rogerius, Dei gratia Fuxensis cornes, & Rogerius Bernardi filius meus diffinimus in perpetuum & reniitti- nius vobis omneni injuriam omuiaque nia- ' Archives du châieaii de Foix, caisse 46. [Doat, V. 169, f" I 19,] An I 206 An IÏ07 1 7 mars. An 1207 539 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 540 Kd.orig. t. m, col. 207. lefacta a vobis nobis illnta omnesque quc- rimoiiias, que a nobis vobis quocumque modo vel ratioiie moveri poteraiit, tali sci- licet ratione quod iieque per nos neque per nostros vobis nec vestris quocumque tenipore suscitari vel deniaiidari possint. sed finis sive compositio firma & irrevoca- bilis perpetuo existât. Item convenimus vobis E., Dei gratia Urgellensi comiti, boiia fide & sine oinni malo ingenio, quod nos simus vobis fidèles amici & boni & adju- tores & deffensores contra omnes homines, in omui tempore. Et ad majoreni securita- tem & amicitiam inter nos & vos, facimus vobis inde hominium & sacramentum, ut ita, sicut superius dictum est, bona fide observemus. Pari siquidem modo ego E., Dei gratia Urgellensis cornes, bona fide & bona vo- luntate venio vobiscum Raimundo Roge- rio, comité de Foix, & Rogerio Bernardi filio vestro ad finem & amicabilem compo- sitionem de omnibus malefactis & queri- moniis, que ego contra vos aliqua ratione usque in hodiernum diem movere poteram, & convenio vobis quod sim vobis bonus & fidelis amicus & adjutor & deft'ensor contra omnes homines, exceptis illis qui conti- nentur in illo instrumento quod vos habe- tis, bona fide & sine omni malo ingenio. Et ad firmiorem amiciciam infer me & vos comprehensam, dono vobis & vestris in feudum duo millia solidorum singulis an- nis in perpetuum, tali videlicet ratione quod vos & vestri sitis inde homines mei & meorum, & habeatis pro nobis & tenea- tis, & assignamus vobis illa duo millia so- lidorum, M. in redditibus meis Ilerde & D. in Albesia & D. in Balagarto. Et ego Raimundus Rogerii îk Rogerius Bernardi filius meus convenimus vobis E. comiti & vestris, ut superius dictum est, attendere & recipimus de vobis donatio- nem supradictam, 8f volumus & concedi- mus, ut nos & nostri simus inde vestri & vestrorum & ad vestrum servicium omni tempore. Facta carta XVI kal. apr. sub anno Do- mini M"CC''VI". Sigtnum Raimundi Roge- rii Fuxensis comitis. Sigfnum Rogerii Bernardi filii ejus. Sigfnum Ermengaudi Dei gratia comitis Urgellensis, qui hoc firmamus & concedimus tesfibusque fir- mare rogamus. Sig f num (.cetera desunt in transcripio). i35. Le comte de Toulouse promet aux ha- bitants de cette ville de ne point changer la valeur de sa monnaie '. An 1207 N" rOTUM sit omnibus hominibus hanc presentem cartam legentibus & au- dientibus, quod ego d. Raimundus, Dei gratia comes Tolose, dux Narbone & marchio Provincie, mea bona, propria & spontanea voluntate, concedo 8c confirme & liberaliter in perpetuum dono ecclesie Sancti Stephani, Béate Marie & Sancti Saturnini ceterisque omnibus ecclesiisTo- losanis & consulibus & omnibus urba- nis & suburbanis Tolosae tam presentibus quam futuris & omni populo Tolosano, quod ego nec aliquis nec aliqua in vita mea illam monetam septenam Tolosanam, quam dominus pater meus Raimundus qui fuit constituit tune temporis, quando mo- netam Tolosanam mutavit illam quam, dominus Ildefonsus pater ejus qui fuit constituerat, ut numquam mutaretur nec minueret ejus legalitatem nec pondus uUo modo. Et ut hoc ita firmiter habeatur, te- neatur & observetur & a nuUo modo in vita mea ullo tempore revocetur, haec omnia per fidem meam affirmo & tactis sacrosanctis Evangeliis corporaliter juro. Hoc autem mandavit & confirmavit pre- fatus dominus comes Raimundus mense julio, in claustro Beatae Mariae, régnante Philippo rege Francorum & Raimundo Tolosano comité & Raimundo Tolosano episcopo, anno Mccvil. ■ Histoire de Languedoc , éd. Dumége, t. V, Additions, p. 22; sans indication de source. An I 207 juillet. 041 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 54. ÉJ.ong. t. 111. col. 207. An 1207 19 mai. Batala & Jordajiiis de Marlaco & Ber- trandus de Mnrlaco & Arnaud us Rogerius i36. — LXXXV pujolar de Maseretas, entro al casai de Ramon de Paychez, entro al pech de Nostra Dama, entre a Coutumes de M'irepo'lX, données par la cavalaria de Comaguoda, entro a la glcysa de les seigneurs 6- chevaliers de ce château\ IN nomine Domiiiî, amen. Anno Iiicar- nationis ejusdem WCCVII", rege Phi- lipo rognante. Nolificetur cunctis quod ego Petrus Rogerii de Mirapice & ego Esquivus ejus filins & ego Rainundiis de Ravato & Rogerius Isarnus & Isarnus ' Archives du château de Foix, caisse i3. — Nous remplaçons le texte de D. Vaissete par celui que nous a fourni un cartulaire municipal de Mircpoix, du quatorzième siècle, conservé aux archives du château de Léran & dont M. le duc de Mirepoix a bien voulu nous permettre de faire usage. Cette copie est d'ailleurs parfois assez fau- tive, tout comme celle de Doat que D. Vaissete avait employée. M. l'abbé Gabaldo, archiviste du château, nous a, en outre, communiqué une tra- duction, ou plutât une paraphrase, en langue vulgaire, de cet acte important, traduction qu'il estime dater de la fin du quatorzième siècle; nous Sant Auli, entro a la Vilata, entro a la gleysa d'Es- pinos, entro a la gleysa de Sancta Fe, & tôt ayssi cura van losd. terminis per las Rodas, tornan n lad. forsa de Malagoda. — Cum es contengui ald, libre & susd. instrument, a lad. novena carta,que comensa : Taies sunt. Item losd. senhors jureguen am las propi-ins mas sus los quatres sans Euvangelis corporalamen toquatz, a las fis [verso du premier feuilUtj que lod. poble home ho femn & terminis, ho ven- guera d ho logada dedins Icd. cas aquels que son habitans ded habitans deld. casicl que p ny per lor engen, ny con dedins losd. terminis & pe son privilegiatz losd. ha- bitans forsatz, ny preses, ny violatz ny per autre, tant de lors person[as] ny donar (sic) si alsd. habitans tro (sic) lor platz & autrament, cum senten & es contengut ald. libre & instru- ment, a la novena carta, al article que comensa : Itatjue nos^ Item plus prometeguen losd. senhors que si per lo temps advenir, que alcun de lor ho autr* occupava losd. terminis, ho les trencava, ho cor- rumpia, & non volia emendar, que a tôt lor poder, a la utilitat deld. poble, per lo sacrament donnons en note ce second texte, qui ne manque que an fayt, cum desus es dit, els lo requerrian pas d'intérêt au point de vue philologique & his- torique. [A. M.] lo poble deld. Mirapeys non avia autra ortalessa, & lesd. habitans tant dedins e fora a la carrieyra cohasa & als barris castel près del couvent dels frayres menors de la Kibieyra entro lod. castel Si als terminis & circuit deld. castel & scriutz losquals avian alguna cambra dedins lod. castel per la con- servation de laz s & dautrez que non y avian pont orJeneguen losd. senhors & losd. ha- bitans los terminis & circuit deld, Mirapeys, per la manieyra que sensiec, a las fins que lod. poble & los que hy vendrian al temps a venir, pogues- & lo demandarian recobrarian (sic) 8c autrament son privilegiatz losd. habitans que per losd. senhors ny per autres losd. terminis no foran occupatz, ny alienatz, en prejudici de la univer- siiat deld. Mirapeys. Et en qualque maniera, que losd. terminis fossan alienatz per losd. senhors ny lors successors, que so no séria pas en preju- dici deld. poble & habitans deld. Mirapeys. — . Et cum se enten & conte ald. libre & susd. ins- trument, a lad. novena carta, al article que co- mensa ; Et si ali^ua persona. Item plus autrejeguen losd. senhors, que si ne- gun delz habitans deld. castel & terminis susd., amparava & recebia neguna autra persona estran- san demorar, ses degun engan desd. senhors & de giera, que demorez en lod. castel ho terminis, & lors amix & enemix, dedins losd. terminis dejus scriutz, losd. senhors prometeguen 8t jureguen de tôt lor poder fer vinJicta, cum appar ald. libre, al instrument que comensa : In Dei nomine. Et los terminis, appartenens & circuitz, orde- natz & determenaiz per losd. senhors, son : de la forsa de Malagoda, entro al cap del prat de Car- rayritz, entro a la vila de Pesadis, entro a la aquela persona non era coneguda ny de son li- natge& progenia, Scaqiiel {recto du second feuillet) Jemornr am lod. habitant que lo avia am- par.Tt .....deven fer pagar deguna intrada ald. guna mession fer, ny lod. estrangier que [ijengut de donar fermansa per sa novela ma fisansa, 8c tal estrangier novel vengut .privilèges 8t libertatz dels probes homes An I 207 gleysa del Erm, entro al Cayrol, entro a la gleysa dctz del barri, per aquel 8t per lo poblo de Payssels, entro a la gleysa de Besset, entro al .lesd. senhors avian feyj ho fasian c.iusa 543 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 544 An ' ""^"T An ^°7 gj Petrus de Romengos & Rogerius de Guillermus de Mirapice & Giraldus 8c '*°^ Venthenaco & Guillermus frater ejus & Galardus & Primargus & Isarnus de Fa- arian las messios & despensas feytas P'^gs- jnent delsd. homes appelatz del jutge, & aiitra- liient los habitans de Mirap^ys son privilegiatz per losd. senhors de poder recebie & tenir segii- rament, & de amparar totas personas estrangicy- ras, que voldran fer demoransa ald, Mirapeys & Susd. terminis, ses aver autra licencia ny assegu- rier (sic) de la senhoria de Mirapeys, & ses li pngar degiina intrada per tala intrada, & aqucl gausira dels privilèges & libertatz desd. habitans & aiitrainent, cum se conte ald. libre ald. instru- ment, a lad. novena carta, al parraffe 81 article que comensa : Item si aliijua persona. Item plus autrejegiien lesd. senhors alsd. ha- bitans deld. Mirapeys, que si negun dels avia amparat home ho femna en sos bes & sus so del sceu, & aqiiel ho aquela, que séria vengut per de- morar, fasia deguna forsa ho causa que no fos plasent en aquel habitant que auria amparat & mes sus si aquel ho aquela, & non volia que de- mores plus am lui, los senhors donavan privilège, licencia en aquel, que vendes totz sos bes inino- bles dedins hun mes, & am los bes mobles 8t am lo pretz que auria delsd. bez los senhors son ten- gutz de lo menar ho far menar am salcondut segiiramen per sieys léguas, en tala part on vol- dra anar. Et autrament son privilegiatz losd, habitants deld. Mirapeys de poder gitar de sa mayso & de so del sieu tota persona, que li faria forsa & enjuria, & si lo que séria fora gitat se doptava de aver dampnatge en sa persona, que lo senhor es tengut de lo 1er acompanhar & del tenir [verso dudit feuillet) segur per sieys lé- guas lay ont entey & se conte ald, libre carta al article 8c parraf Item plus volgueren losd. s fos stat amparat que den & non volia demorar que sos bes, & de sen anar non tengut de acompanhar aquel ho (segurament) & ses degun engan & autrament son privilegiatz losd. habitans de ten anar ara sos bes ont se voldra, & lo senhor lo deu tenir segur & fer acompanhar, ont se vol- dra, ses degun engan. Et cum se conte ald, libre, ald. instrument, a nou carta, al article & par- raffe que comensa : Et si placitare noluerit. Item plus autrejeguen losd. senhors que ne- guna persona no poyria autra comprar ny empe- trar per donacion, ny autrament pendre (sic), ny aquela aplicar assi meteys per la subjugar, sino que am conselh , concentiment & voluntat sua, privilegiatz de estre libérais, cum senten & se conte ald. libre & susd. instrument a nou carta, al article & parraffe ; Item nulla persona. Item plus losd, senhors feguen & ordeneguen tal statut, stablement perpétuel, laiseguen & au- trejeguen alsd. habitans, presens & advenir, que negun delsd. senhors ny lors successors ny autre home ny dona deld. castel no» pendria home ny femna dels sieus, que li fora subget en res, dedins losd. terminis ny defora , nonobstant que aquel ho aquela fossa ho sia son subget (recio t/u «roi'sicme feuillet) [g]^t agues a sallir déferas losd. ter- minis, & layses sos el ho aquela per pregarias ny mandamens eld. senhor non aja a sallir déferas losd. terminis el senhor ny autra- men ny per ausi lesd. habitans son privile- giatz, que si no lor plas, lo senhor no fer sos ntgocis ny autrament, per que losd cayssar lors besonhas per las del senhor, & nhors ny hom per els ny poden mandar a tans deld. Mirapeys, sino que en las causas (de dreyt & de) justicia, al be & utilitat de la causa publica S( al be & actes de justicia. Et autramcn son privi- legiatz, cum se enten & se conte ald. libre 8t ald. instrument, a nou carta, al article 8c pa- raffe que comensa : Preterea sciendum. Item plus, statuiguen losd. senhors que si negun delsd. habitans era stat pregat 8c mandai per losd. senhors per autres deld. castel, 8c que aquel habi- tant non agues volgut complayre ny obedir als mandamens ho pregarias del senhor ho de la dona ho de lors servidors 8c conogutz. Se per so avia dopte de estre près 8c encarcerat, losd. senhors asseguraven 8c prometian que los habi- tans que no aurian obesit ny complagut alsd. senhors ni donas, per anar defora 8c fer las be- sonhas 8c mandament lor, que no scrian pont preses ny grevatz de res per lod. senhor, So es a dire que losd, habitans son privilegiatz de non fer res per lor senhor, sino que per lor plaser 8c que per asso lo senhor no los deu pendre. Et au- tramen, cum senten 8c se conte ald. libre, a nou cartas 8c ald. instrument, al article 8c parraffe que comensa : Item statuimus nos. Item plus autrejeguen losd. senhors que si, ne- gun senhor deld, castel a son home ho femna, id est (sic) a son subget ho subgecta, 8c fos encara subget ho non subget, que (verso dudit feuillet) fora losd, terminis deld, cast prengues per conselh ho v las preguarias, mandamens familia 8c de son messatg ,,,, que no sia de sa familia ayssi cum si lod, habi- tan deld, castel de suos sas statuigen de las donas (i") ian ho non aurian. Et so senten que ans era près ny autratgnt de via de fevt per deguna persona dedins los terminis ho defora, que lo senhor deu fer vengansa 8c fer emendar lod, habitant. Ut .lyssi cum le ent;n Se cents ald. An 1207 54,^ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 546 nojovis & Hiis;o de Amansas & Beriiar- dus Hato & Guillermus Janincus & Ber- libre & instrument, a lad. novena carta, al par- tranJus ejus frater & Guillermus Azemar & Vitalis de Bociaco & Ramundus frater ejus & Petrus Ramundus de Adalo & Guillermus de Spinos & Petrus Ramundi raffe & article que comensa : Et si aliijuls idem ejus frater & Petrus Rogerii de Bosaii- per omnia. haco & Guillermus de Mirapeys & Ber- Item lesd. senhors prometegiien, per els & per trandus de Romengos & Hugo de la Roca lors successors, perperualment observar inviola- & Arnaudus BerengariuS & ArnauduS Ho- blament, statuigueri de cornu conscniiment dels autres cavalies & probes homes deld. castel, que si negun dels ho de lors successors los prediiz statutz, siablimens, feytz a la thuition & melio- racion haja (i/'c) tranquilliiat deld. castel publi- cada, corrumpia ho irencava en tôt ho en par- tida, scienment ho ignoranment, & fossa requesit per lo senhor, & no Yolia aquo etnendar ho ma- liciosament distulia, que ayial fossa agut per traydor coma Judas, si no defTsndut en plassa ho defora, de paraula & per armas, en cort & defora, euro que lo sobredit defalhiment per lo concelh de los cavalies & dels probes hommes deld. castel fos feyta satisfaction. Et cum senten & se conte ald. libre, ald. instrument, a lad. novena carta, & al article ho parraffe que comensa : Hec omnia ut. (Recto du quatrième feuillet) s losd. senhors doneguen a tôt lo poble présent & advenir, en dreyt de pura & totz asenprius de boscz & en toiz los pasturatges ant quant a la senhoria deld. castel apertenia explectar. Et so senten que los habilans & terminis poden talhar albres per fer tôt so que auran besonh, apastiirar totz totz losd. boscz & autres pastu- ratges, 8c ayssi fpescar) en totas ayguas que eran per lavetz de lad. senhoria de Mirapeys & appartenan. Et autrament son privilegiatz losd. de Mirapeys sus losd. boscz, pasturatges & ayguas, cum senten & se conte ald. libre & instrument.. a l.id. novena carta, 81 al comensamen de la carta deseiin, al article que comensa : Iterum damus omni populo. An 1207 liiicus & Petrus Giraldus & Bertrandus de Malaspina & Bernardus de Lupiano; nos omaes prescripti, per nos ac per omnes testament, que totz los bes mobles & inmobles tornen 81 vengan al plus propda parent deld. habitant, salvan lo dreyt del senhor, & ses fora- capi de lad. hereditat donan 81 relinquen scmbla- blament. [y'erso du quatrième feuillet) Et per tal que losd. st en feytas per losd. senhors per aque venir 8t per los inclitz senhors de Foys 81 son filh mossen Rogie Be.,..." sans , que per lor ny per losd. senh auctors, fermansaz 8t guirens a! Mirapeys Si castel, presens & avenir egatz per losd. cavalies, senhors deld. cas os per estre ferma securitat, prometeguen neg home deld. castel losd. statutz no trencava, en tôt ny en pariida, en fran desd. statutz, & losd. ca- valies de asso se someteguen dejus lesd. senhors conte de Foys, payre & filh dessus nominatz, 8t aquel dreyt 8t potestat doneguen 81 autrejeguen, per els & lors successors, per totz temps. Et si ne- gunas despensas, en guerra ho en passa, contra aquel que losd. statutz trencaria & emendar no volia, dels bes del violador hom prenguez, 8t per asso obligavan totz los bes, presens 8c avenir. Et per asso lod. conte de Foys Se lod. son filh, totz dos a las pregarias susd., foguen fermansas 8c mandadors 8c deffensors am tôt lo poble deld. castel, presens 8c avenir, de perpetualment atener 8c servar losd. statutz, al profieyt 8c honor de lor Item plus doneguen losd. senhors ald. poble 8c desd. senhors deld. castel, que per negun serian violatz no permetrian de tôt lor poder; 8c los violados, si negun era , degudas penas leva- rian 8c degun non perdonarian. Et totz losd. statutz en favor 8c utilitat delsd. homes deld. cas- tel, presens 8c avenir, jureguen davant la gleysa deld. Mirapeys, présent lod. poble, totz losd. senhors, per lor 8c per totz los successors, a com- plir 8c tenir, 8c per la maniera que senten 8c se conte ald. libre 8c instrument, a lad. dezena carta, al parraffe 8c article que comensa : Ut au- tcm, entro a la Un deld. instrument, près per mestre Carbonel d'Alsona, notari deld. Mirapeys. Et lod. instrument foc registrat ald. libre de lad. vila 8c cieutat de Mirapeys per mesire Guilhem Hellas, notari deld. Mirapeys. d::ld. castel, présent 8c avenir, libéral faculiat 8( licencia de disponsar 8c fer a tôt lor plazer de totz los bes mobles 8c inmobles, a tôt lor plaser, en tal maniera que el ny los successors, ho ses testament ho am testament, deguna querimonia ny enpachament alsd. habitans, ny en las causas lors fer poyran ny portar, mes auti cum Homo ho generatio cintada 81 totas causas que hun libéral home liciias sen in vita 8c in morte {sic) dr puesca, a tôt lor libéral arbitre. Ayssi cum sen- ten Se se conte ald. libre, ald. instrument, a la detzena carta, al parraffe 8c article que comensa : Adkuc damus, Itjm plus autrejeguen losd. senhors, que si ne- gun dels habitans deld. Mirapeys moria ses fer VIII. 547 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An ' nostros successores, non cohacti nec tle- cepti ;ib aliquo, set spontanea ac nostra libéra bona voluutate, bona fide & sine omni fraude, cum ista carta presenti in perpetuum valitura, ponimus ac terniina- mus & ordinamus in circuitu hujus castri Mirapicis taies termines, cum modo au- dientis in isto instrumento, cum populo generaliter magno & parvo qui modo est in Castro & domum & localem habet & in hoc castre de alio loco pervenit stare, ut securus permaneat sine omni suo in- gaiino intus termines de nobis & de om- nibus amicis nostris, & de inimicis ad te- tum nostrum posse vindictam faciemus. — Taies sunt termini a nebis ordinati & terminati : de ipsa fortia de Ma'agoda usque ad caput prali de Carrairis, & usque ad villam de Pesadis, & usque ad ecclesiam de Heremo, & usque ad Quairolem, 8c usque ad ecclesiam de Paysshels, & usque ad ecclesiam de Beceto, &. usque ad Pujo- lar de Maderiis, & usque ad Casale Ra- mundi de Payches, & usque ad podium ecclesie Sancte Marie, & usque ad localem milicie de Comagoda, & usque ad eccle- siam Sancti Aulini, & usque ad Vilatam, & usque ad ecclesiam de Spinos, & usque ad ecclesiam Sancte Fidis, & sicut ducit per las Rodas usque ad forciam de Malagoda. Itaque nos omnes jamdicti cum nostris propriis manibus intus predictos termines, supra sancta quatuor Dei Evuangelia cor- poraliter tacta juramus, ut predicti populi homo vel femina, qui nunc in hoc castre sit vel fuerit, sive domum vel localem in hoc castre habeat aut non habeat, ut pro Stare de alie loce hic veniat, corpus suum per nos nec per uUum nostrum amicum neque pro nestro ingénie vel censilio non sit captus, uec vim faciamus nec impetus infra predictos termines. — Et si aliqua persona a nobis predictos termines fran- gent vel corrumperit & emendare nolue- rit, nos ad totum posse nostrum, ad utili- tatem populi requiremus & petemus per illud sacramentum, quod factum habemus superius. — Item si aliqua persona ampa- raverit in hoc Castro predicto, & non erat cognitus esse simus (sic), & ille vel illa vo- luerit se placitare cum ille qui eum ampa- raverit, nos domini hujus castri habebimus 548 illum vel illam sine omni ejus missione & sine emni fiducia, ad jus vero V probl homines de Cohassa & alii x de Barrio per illes & per omnem pepulum Mirapicis fecerint missionem & expensam usque ad pacamentum judicis. — Tamen, si forte ille vel illa qui eum amparaverit & prep- ter vim placitaverit illum vel illam qui amparatum habuerit, licentiam damus illi vel ille per unum mensem ut vendat om- nia bona sua, & cum omnibus suis bonis salveducamus illum vel illam sex leucas in qua parte ire voluerit. Et si placitare noluerit, similiter unum mensem habeat vendendi omnia bona sua & eundi ubi voluerit, & nos, ut superius dictum est, ducabimus eum vel eam sine omni suo inganno. — Item, nulla persona poterie aliam emere vel impetrare aut per do- num accipere, nisi cum sue censilio aut veluntate sua. — Preterea sciendum est quod omnes domini & milites castri hujus, ut superius nominati sumus, taie statutum & stabilimentum per nos & per omnes nostros successores & per omnem nostram faniiliani , in perpetuum valiturum, faci- nuis & laudamus & concedimus omnibus hominibus hujus castri, presentibus & fu- turis, ut nullus nostrum nec alius homo nec domina hujus castri aliquem hominem nec feminam de suis non capiat in infra- scriptos termines vel extra castrum, licet certura sit ipsum vel ipsam esse suum ho- minem, si ille suus homo, licet certum sit quod suus sit, exierit hujus castri suis ne- gociis & ipsum vel ipsam precibus & man- date vel suasionibus domini extra ter- mines exierit, vel expediendis negociis domini sui vel alio modo. — Item statui- mus nos observaturos, quod nuUum de nostris hominibus capiamus, eciam in du- bitandum, si precibus vel monitis vel man- dato alicujus de familia nostra vel alterius cegniti nuncii nostri predictos termines hujus castri qualicumque modo exierit. — Et si aliquis home hujus castelli suum ho- minem vel feminam , ut suus sit vel non sit, ceperit extra termines predictos hujus castri, vel alius homo ipsum vel ipsam ce- perit consilio vel voluutate domini, per- inde vindicta sumi débet de domino, cujus precibus vel monitis vel suasionibus vel An 1207 [■■J.orîff. 1. Il . col.auS. Ail 1207 ^49 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Sijo mauJato alicujus de familia ejus sive min- cii ejus cogniti, licet non sit de familia ejus, sicut infra terminos hujus castri ip- sum vel ipsam ipse dominus cepisset. — Idem per omnia statutum est de domina que homiiies habet vel non habet in hoc Castro. — Hec omnia, ut predicfa sunt, promittimus nos & successores nostios in perpetuum observaturos, & invioiabiliter statuimus & comuni consensu militum & aliorum proborum hominum hujus castri, ut si aliquis nostrum vel nostrorum suc- cessorum [predicta statuta & stabilimenla in observationem & melioramentum ha- beat, tranquillitatem hujus castri promul- gatam corruperit vel fregerit in totum vel in parte, scienter vel ignoranter, & requi- situs a nobis, noluerit illud emendare vel nialiciose distulerit, pro traditore, ut fuit Judas, habeafur, ita quod non deffendat in placitum vel extra, verbo vel armis, nec in curiam vel extra, donec supradictum reatuni consilio militum & proborum ho- minum hujus castri digna expiet satis- factione. — Iterum damus omni populo predicto, présent! & futuro, jure perfecfe donacionis, omnia adempriva in nostris nemoribus & in nostris pascuis & in nostris aquis, tantum quantum ad domi- nationem hujus castri pertinet, ad ha- bendum & possidendum & explectandum. — Adhuc damus predicto populo hujus castri presenti & futuro, exceptis homini- bus cognitis, liberam disponendi omnes res vestras, mobiles & inmobiles, prout vo- bis placuerit, habeatis facultatem & licen- tiam, ita quod nos nec successores nostri ab intestate vel ex testamento, aliquam querimoniam vel aliquod inpedimentum vobis vel in rébus vestris facere possimus vel inportare, set sicuti homo vel genus vel civés omnia, que libero homini liclta sunt, in vita vel in morte facere possitis vel arbitrio vestro ordinare. — Et si aliquis intestatus decesserit, revertantur omnia bona sua, mobilia & inmobilia, propin- quissimo parenti, tamen salvo jure nosiro, silicet foriscapium de hereditate, & dandi & relinquendi similiter. — Ut autem hu- jusmodi statuta & consuetudines, in hoc presenti instrumento cum consilio nostro conscripto facimus (sic), absque omni nube doli in posterum observefur (sic), dominum Raimundum Rogerium, comitem Fuxi, & ejus filium Rogerium Bernardum rogavimus, ut pro nobis supranominatis auctores & 'ONOGUDA causa sia que eu Gtiillems v^ Gantiers, bonament per ma propria Guiraldi de Cabreria, Bertrandi Gaucelmi, voluntat & no per admonestan»ent de negu Johannis scriptoris, Ricardi de Cornualla, B. de Druas, Poncii de Ixindrio sacerdotis, Clarini sacerdotis, Roardi vicecomitis de Ungia & aliorum multorum. Ego Raimun- dus de Portu, publicus Montispessulani notarius, mandato domini predicti comitis & domine Agnetis scripsi hec. II. In' nomine Domini. Ego Simon comes home, mas per amor de Dieu & de ma arma & per redemptio de mos pecats, ei donat & autorgat mon cors & ma arma a Deu & a ma doua sancta Maria, & som redutz per fraire a la majo de Candeil & als abitadors de la maio, sirvents a Deu que aras isso ni per adenant isserau totas aquellas causas que eu ei ni aver deg ara ni per adenant, Éd.orî';. t. 111, col. 219. An 1209 14 sep- tembre. Licestrie & Montisfortis dominus, &c.viso moble & no moble, unque sio ni qualque & diligenter inspecte 8c crédite instru- sio per tots temps. Et aquet don sobredig mento dotali, habito consilio R. cellerarii eu Guillem Gantiers ei fag en poder del Cisterciensis & P. de Monteacuto magistri seignor abat de Candeil, Bernad. Et sia co- Militie & baronum meorum, promitto & noguda causa que eu Frotars, vescoms de convenio pro me & pro quolibet successore Lautrec, per mi & per tots mos héritiers, meo, tibi domine Agneti, uxori Raimundi per amor de Deu & de ma arma, & per Rogerii quondam vicecomitis Biterrensis, redemptio de mos pecats & d'aquels de quod de XXV" sol. melgor. dotis tue, per- mos paires, & ab cosseil & ab volontat solvam tibi velcerto nuncio tuo in proximo dels cavaillers del castel de Lautrec, d'en festo sancti Andrée vi'" sol. melgor. & in Frcsol, d'en Sanch Americ, d'eu A. Roser- sequenti carnisprivio alios vi" sol. melgor. ' Archives de l'abbaye de Candeil. [Doat, v. 1 15, ' Rrgiitrum curlae Franciac, JJ. xxxA, f" xvil. f" ip.] An I ïoy 583 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5Sz An 1209 J décem- bre. gatz, d'en A. Rainant, d'en P. de Çabanas, d'eu Karles, ci afiancat par tots temps Guillem Gautier & sa majos e so alberc & fotas aquelas causas, que a ni aver deu ara ni per adenant, nioble & no nioble, onque sia ni qualque sia, & d'aital guia, que ja Guillems Gautiers ni om per luy ni li una res que de luy sia ni esser deia, non do ni fâcha el castel de Lautrec ni al cartel ni per lo castel ni als barris cornu ni obra ni gaita ni albergo ni segui ni cavalgada, ni negu azempre, ni neguna quista de tôt lo mon, mas que stia el & totas las suas causas & sos albercs francament & onra- dament, aisi coma causas de gleja devo far, decembris, praesentibus & videntibus l.oJ- vico fratre d. Aimerici, Arnaldo archi- diacono de Fenoleto, Guil, de Diirbando, Obrino fratre ejus, Bernardo de Durbando lilio dicti Guill. de Durbando, Arnaudo de Botenaco, Petro de Corciano, Sicardo de Villarubea, Bernardo de Sejano, Bernardo Pelagos, Rainuindo de Quadraginta, Will. de Bagis, Arnaldo de Bagis, Guiraudo de Cananaiol, Corte de Fontejoncoso, Bcr- frando de Aniorto, Petro de S. Columba Bernardo de Cimerio, Raim. de Magalono Isarno Pelapullo, Ademario de Cumerica Jordano de Marciano, Berio fratre ejus Petro Raim. de Milars, Pagano de Cauillac An 1209 & tog aquel que seguentre luy venrau & Escalquens & Joanne de Guidar bajulis seu alberc, que donat sia de la majo de Candel per tots temps. Tôt aquest do so- bredig, on miels i es,& aquct affrauquiment eu Frotars, vescoms de Lautrec, ei faig ab coisseil & ab voluntat d'aquests cavaders sobredigs & ab cosseil & ab voluntat dels barrias del castel de Lautrec, per nom de A. Barreira, de P. Guillabert, d'en Amiel Pelos, P. de Solomiac, D. de la Salm, B. de la Fenascia, A. d'Arago, D. d'Arago, T. Clop, P. de Pratviel, J. Cabriol, R. de Maisac, R. Mallorgas, G. de Maisac, R. de Laval , & tôt aquest sobredig de tôt aiso que en aquesta carta es escriut sos donats per testimoni, & Bermuns que aquesta carta scriut, in mense septembris, feria ir, xviii kalendas octobris, anno ab Incaniatione Domini mccix. II. Juro' ego Petrus de Fenoleto, filins d. Avae, quod de ista hora in antea fidelis ero tibi Aimerico vicecomiti Narbonae do- mino meo, filio d. Sanciae, sine fraude & sine malo ingenio, &c. de ipso Castro de Fenoleto & de omnibus forcedis, quae in 60 modo sunt & in antea erunt, & de tota Fenoledensi patria, & de tua vita non de- cipiam te, &c., contra omnes homines & faeminas, sine tuo inganno, &c., ego prae- dictus Petrus de Fenoleto filius d. Avae, lilia quae fuit Arnaldi de Fenoleto, per fidem meam sine inganno, per Deuni & haec sancta. Factum est hoc apud Feno- letum, in sala canonicae, anno Domini MCCIX, rega régnante Philippe, VI idus de Fenoleto, Raimundo de Portaregia, Berengario de Casais, & Petro Martine publico sciiptore Narbonae, ejusdem Ai- merici notario. i5o. — xcvr Abjuration d'htîenne de Servian '. I. tN nomime Patris & Filii & Spiritus 1 saiicti, amen. Anno incarnati Verbi M" cc°ix'', pontilicatus Innocentii pape 111 anno xiii, mense fcbruarii, in villa Sancti Tiberii. Ego Stephanus de Cerviano confi- teor me graviter errasse & contra fidem catholicam & sanctam Romanam ecclesiam multum graviter deliquisse, eo quod here- ticos & etiam heresiarchas, videlicet Theo- doritum, Baldoynum, B. de Sisniorra & alios qui venire volehanf, in casfris mcis recepi, defendi, fovi & perniisi fencre scolas de heresi & publice predicare & publiée dis])utare, pro quibus excommuni- catus fui publice & a sancta Roniana ec- clesia segregatus : nunc vero corde com- punctus & peccatum meum recognoscens & conlitens & ad unitatem & fidem sancte matris Ecclesie redire desiderans, abjuro omnem sectam & omnem heresim , quo- cumque nomine censeatur, abjuro etiam omnes hereticos, credentes, receptatores, Éd.ortc. t. m, col. 22a Archives de l'abbnye de Fontfroidc. ' Rtgiitr. cur, Fraticiac, [JJ. XXX-*, f" .\iv v".] An 1210 85 obo PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Dot. clcfl'iisores & fautores eoriini. Confitcor aiiteni sanctani fidem catholicam, Patrem & Filium Si Spiritum sanctuni, unum Deiim oninipotentem, creatorem omnium visibi- lium & invisibilium, celestiuni & terres- triiim, & omnes articulos fidei, & omnera fiJem catholicam, sicut dominus Inno- cencuis papa III'"*, qui nunc sancte Ro- & volo & precipio ut onincs siipradicti homiiies niei, milites scilicet & feudales mei, & omnes alii quos nunc habeo vel habiturus sum, similiter incidant in comis- sum, si ab aliquo vel ab aliquibus de his, que sponte promitto vel mihi injuncta sunt vel fuerint, aberravero & infra xxx» dies amnionitus ut dictum est non emendavero. An 1 1 lo Éd.orig. t. lil, CCI. 221. mane ecclesie presidet, crédit & docet, Volo etiam & precipio, ut omnes supradicti & sicut tu, domine abbas Cisterciensis, Apostolice scdis legate, quem oculis car- nalibus ceriio,^ tenes & doces, & sicut episcopi & alii prelati & fidèles clerici qui tecum sunt, videlicet Biterrensis, Aga- homines mei, milites scilicet & feudales mei, & omnes alii, quos nunc habeo vel habiturus sum, jurent se facturos & curatu- ros pro posse suo me suprascripta omnia & singula fideliter observaturum , & si, i- tliensis, Magalonensis episcopi, Vallis- quod Deus advertat, ab aliquo vel aliqu magne, Fontiscalidi, Sancti Tyberii, sancti bus de hiis, que sponte promitto vel etiam Aftrodisii abbates, & prior Vallismagne mihi injuncta sunt vel fuerint, aberravero, B. de Costa, & archidiaconi B, de Muro- in nullo mihi teneantur, sed principi terre, veteri Agathensis, R. Niger Biterrensis cui cum bonis meis incidant in commis- confitentur& docent, sponte jurans super sancla Dei Evuangelia inanuaiiter facta 8c super sanctam crucem Domini Se sancto- rum reliquias, hanc fidem me perpétue servaturum & ejus adversarios, scilicet hereticos, credentes, defcnsores, recepta- tores & fautores eorum me juraturum & fideliter impugnaturum & habiturum pro herelico omnem hominem vel feniinam, quem vel dominus papa vel archicpisco- sum, subdantur & ejus faciant voluntatem. Ad majorem auteni horum omnium & per- petuam firmitatem, jurâtes & conjurato- res, fidejussores dono, videlicet Poncium de Olargio & alios infrascriptos. — Ego itaque predictus Poncius de Olargio credo, quod prefatus Stephanus de Cerviano ex corde abjuret omnem sectam & omnem heresim & amplectatur ex aninio & cou- fitetur unitatem & fidem sancle Romane pus vel episcopus meus Biterrensis, qui ecclesie, & ideo conjuro cum eo & sub gratiam & communionem habuerit sancte Romane ecclesie, hereticum reputabit. Su- per hec omnia sponte juro predicto modo, quod omnia & singula que mihi preceperis vel per te vel tuum certuni nuncium vel per tuas litteras, vel dominus papa vel ejus certus nuncius ad hoc missu?, fideliter observabo absque onini fraude & dolo Ce secundun posse nieum viriliter adimplebo, & de cetero sancte Romane ecclesie ero obedicns & devotus, & si ab aliquo vel ab aliquibus de hiis que sponte promitto vel mihi injuncta sunt vel fuerint aberra- vero & infra XXX' dies post priniam ammo- nitionem non emendavero, volo ut omnes possessiones, bona & res mee, quas habeo vel habiturus sum, incidant in commissum principi terre. Absolve eliam incontinenti a juramenfe & débite fidelitatis & ab ho- niagio & ab emni servitio omnes homines meos, milites & feudales meos, & omnes alios quos nunc habeo vel habiturus sum, jurejurando fidejubendo tibi d, A. abbati Cisterciensi , Apostolice sedis legafo, sti- pulant! promitto nie curafurum & factu- rum quod prefatus Stephanus de Cerviano omnia supradicta & singula fideliter ob- servabit. Et si aliquando, quod Deus ad- vertat, adversus suprascripta venire tomp- taverit, & ut dictum est, infra XXX" dies non emendaverif, ego cum sancta Ecclesia vel cum principe terrae ipsum Stephanum viriliter impugnabe, & cum eo nullam so- cietatem habebo, donec Ecclesie plene sa- tisfecerit. Insuper tibi d. A. predicto legato l,X marchas argenti, nomine pêne, me tibi daturum promitto vel cui volueris dabo, & pro predicta pecunia, per me & here- des meos tibi vel cui volueris omnia bona niea persenaliter 8: realiter oblige & as- tiingo. — Hec eadem omnia fidejubendo juro & promitto ego Frotardus, filius dicti Poncii de Olargio, & eodem modo & man- deto patris & specialiter promitto nomine An izio 58/ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 588 An Éd.Olig. t. 111, C0I.2J2. An I 210 mars, pêne xxx marchas argenti tibi d. A., abbati Cisterciensi & Apostolice sedis legato, pro quibus obligo tibi oninia boiia mea. Eodem modo per omnia obligo tibi d. A. abbati ego B. de Biterri, & nomine pêne pro- niitto XL marchas argenti. — Eodem modo per omnia obligo me tibi d. A. abbati ego Berengarius de Boiano, & nomine pêne promitto XL marchas argenti. — Eodem modo per omnia obligo me tibi d. A. abbati ego W. de Podiosalicone, & nomine pêne promitto XL marchas argenti. Et ego W. filius ejus mandato ipsius eodem modo obligo me per omnia tibi d. A. abbati, & nomine pêne promitto XX marchas argenti. — Eodem modo, &c. ego Ymbertiis de Ca- breriis, & nomine pêne promitto L mar- chas argenti. — Eodem modo, &c. ego R. de F'ozillon, & nomine pêne promitto XXX marchas argenti. — Eodem modo, &c. ego Raterius de Beccano, & nomine pêne pro- mitto XXX marchas argenti. — Eodem modo, &c. ego B. Raimondi de Campen- duti, & nomine pêne promitto XXX mar- chas argenti. — Eodem modo, &c. ego Petrus de Rochaficha, & nomine pêne promitto L marchas argenti. — Eodem modo, &c. ego... de Montiniaco, & nomine pêne promitto XX marchas argenti. — Eo- dem modo, &c. ego R. de Autiniaco, & nomine pêne promitto XXX marchas ar- Lycestrie, dominas Montisfortis , & per divinam gratiam Biterris, Carcassone & All/ieiisis vicecomes, per me, &c. dono ex meia liberalitate ad presens, ad f'eudum concedo tibi S. de Cerviano & tiiis here- dibus Cervianum cum omnibus suis per- tinentes, Montemblancum cum omnibus suis pertinentiis, Bastidam & Combatium cum omnibus eorum pertinentiis, & quid- quid solitus eras habere in Alignano & in Abeillano & Posolis & Spondeilano & in Castro Sancti Nazarii, in villa Cauciana & in Castro Podiimisonis, in Basiano & Roiano, & in omnibus dictorum locorum pertinentiis, que omnia pro receptione & defensione hereticorum a te facta mihi penitus cesserant in commissum, retinens- qiie mihi"& meis heredibus judicium san- guinis & proditionis Se duelli & violen- tiam mulieribus in carnis commixtione iilatam. Tali pacto dono tibi Stéphane & tuis predictum honorem in feudum, quod tu & tui reddatis mihi & meis, quoties voluerimus & a te vel a tuis ego vel mei petierimus, omnia predicta castra & for- tias reddetis, universa & singula, fam irati quam pacati, sublata omni dilatione, ter- giversatione & occasione, nec tu nec tui novas facietis fortias nec factas facietis fortiores absque meo & meorum assensu, & ego bona iide & sine dolo reddam tibi genti. Et ego W. filius ejus mandffto ip- predicta castra & fortias sine aliqua eorum sius eodem modo obligo, & nomine pêne promitto XX marchas argenti. — Eodem modo, &c. ego Gormon de Betiano, & no- mine pêne promitto xx marchas argenti. Eodem modo, &c. ego W''^^ Ar. de Cornil- lano, & nomine pêne promitto XX mar- chas argenti. — Eodem modo, &c. ego Guillelmus Amiengavi de Forzillon, & no- mine pêne promitto XX marchas argenti. — Eodem modo, &c. ego Salemon de Fal- gueriis, & nomine pêne promitto LX mar- chas argenti. Et ego Salemon filius ejus mandato ipsius eodem modo obligo me per omnia tibi d. A. abbati, & nomine pêne promitto LX marchas argenti. — Eodem diiiiinutione. Et propter hoc donum tu Si tui eritis mihi & meis boni fidèles in perpetuum, & totam terram meam & me meanique familiam deffendetis, & inimicos nostros, cum per nos vel nuncios nostros submoniti fueritis, vestris sumtibus im- pugnabitis, & cum eis pacem vel treugam absque nostro assensu non habebitis. Et ex predicta terra quod de singulis domi- bus, ut de consueto fit, Romano poutifici solvantur très denarii monefe ibi percur- ribilis ad admonitionem Biterrensis epi-, scopivel cujuslibet nuncii ad hoc asummo pontifice vel ejus legato destiiiati. Et propter predictam terram tu & lui mihi modo per omnia'obligo me tibi d. A. abbati & meis debetis hominium ligium contra ego Poncius de Tesano, & nomine pêne omnes homines & cum solemni juramento promitto XXX marchas argenti. fidelitatem, & hoc facietis quoticscumque II. In nomine Patris, &c. anno Domini transferctur dominium in toto vol in parte MCCIX, mense martii. Ego Simon, cornes de persona in personam, in nostra vel ves* An 1 lio PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. I. III. 589 tr.'i posrtritate. ]:]t ad majorem fiimitatem omnium istoruni, milites & omues alii ves- tri homines etatis xmi aunorum & supra niihi & meis in singulis predictis domino- ruiii mutationihus jurabunt se factures & pro posse curaturos, ut tu & tui hec omnia predicta & singula fideliter observetis & teiieatis. Et si in islis aut in aliquo ipso- runi scientes aut ignorantes peccaveritis aut defeceritis tu & tui heredes, & infra triginta dies post primam adnionitionem iiicam vcl meorum non emendaveritis, tota predlcta terra & milites & omnes alii hominc'i vestri mihi & meis cadcnt in comiuisoun), & tu abinde de proditionis çrimin-j ubicumque tibi objectum vel im- jnitatum hurit te nequeas excusare. — Kt fgo Stephanus de Cerviano, recognos- çons totaii'. predictam terram pro recep- ticne hereticorum me de jure penitus ainisisse, recipio eam ex dono tuo & ex liberalitato tua in feudum, sub predictis pactis & conditionibus, & facio inde tibi domino Simoni comiti preditto hominium ligium contra omnes homines, & cum ju- ramento fidclitatem in hune moduin : Ego Stephanus de Cerviano juro super sancta 1190 loi. XCVII Traité entre Guillaume de Baux, prince d'Orange, O" Raimond VI, comte de Toulouse '. IN nomine Domini nostri Jesu Christi, ar.no Incarnationisejusdem Mccx,nidus julii, régnante O. Romanorum imperatore. Controversia que vertebatur interdomi- num R. comitem Toîosanum regine, Cons- tancie filium, & Guillelmum de Baucio, filium Bertrandi de Baucio, sopita fuit amicabiliter in hune modum. Predictus sicjuidem W. de Baucio per se & per om- nes successores suos finivit, solvit, desam- parnvit & cessit in perpetuum domino co- miti Tolose predicto fk successoribus suis castrum de Vacairas, & quicquid juris ha- bebat vel habere poterat aliquo jure seu alicjua racione in predicto Castro vel etiam tcnemeiito : omnia quecumque aliquo jure seu racione ab ipso vel a successoribus suis peterc posset, illa omnia finivit, solvit quatuor Dei Evangelia tibi domino Simoni & desamparavit in perpetuum per se & comiti predicto & tuis successoribus, quod per successores suos comiti jamdicto & ego ero tibi ïi tuis ])er omnia fidelis, &c. Acta sunt hec apud Sanctum Tiberium, anno & mense quo supra, in presentia & " testimonio domini Rainaldi episcopi Biter- rensis, R. Guillolmi episcopi Agatheiisis, B. Armandi abbatis, B. Galvoli abbctis Sancti Aphrodisii, Berengarii abbatis Saucti Tibcrii, B. de Muroveleri Agathensis ar- chidiaconi, R. Nigri Biterrensis archidia ■ coni, Pontii de Oiargio juvenis, Iniberti de Cabroria, Guiraldi de Redorfa, Guidoiiis do Levies marcscalli, Pcfri de Richemborc, Ri.'berti Malvezin, Rayinundi de Caturcio. Guillelmus de Porta scripsit hec. successoribus suis. Iterum predictus G. de Baucio, per se & per omnes coadjutores suos, in perpetuum solvit & finivit comiti predicto & omnibus coadjuforibus suis omnes injurias & omnia dam])na & male- facta a jamdicto comité & coadjuforibus ipsi G. de Baucio vel hominibus ejus illata. Promisit iterum se curaturum & facturum qiiod homines sui a predicto & coadjuto- r'ibus suis dampna illata a comité vel a suis de cetero non peterent. Pro fine autem isto & cessione & desamparatione ista, dédit dominus comes predictus in feudum per se & per suos W. do Baucio & suis quicquid juris habebat vel habere visus erat in Castro de Ochaus vel ejus tenemento, & quicquid habebat in Feri- goleto. Insuper dédit comes predictus per se & per suos G. de Baucio & suis in feu- dum Barbascium, An. Tuelletam, Barbai- An 1210 '+ juillet. ' Trésor de» chartes; Toulouse, snc 5, n. 3. [h 309.] An I 2IO liJ.orig. t. 111, col. 224. D91 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 59: rasciiim, Ciircedonem , 8c in unoquoque successoresqiie meos, confiteor & in veri- istorum licet ei edificara secunduni bene- fate recognosco vobis domino Raimundo placitum siium. Qiios Barbairascios ambos Dei gratia diici Narbonae, comiti Tolosae, dédit ei in fcudiitn cuin omnibus juribus marchioni Provinciae, me feudi titiilo a & pertinentiis suis, sub hac etiam con- vobis possidere quod habeo in villa de ditione & pacfione quod pro omnibus Alesto intus vel extra, quidquid habeo vel predictis, scilicet pro toto Ochaus & Fe- aliquis noinine meo habet vel possidet, An 1210 rigoleto & pro utroqiie Barbairas, W. de Baucio débet facere domino R. comiti & suis, tam ipse quam sui, hominium, sacra- mentum fidelitatis, valenciam, auxilium, manutenenciam contra omnes homines in mundo, & jurare vitam suam & membra sna, terrain suam présentera & futuram, scilicet pro eo quod cornes sibi concessit& pro eo quod ipse G. de Baucio ibi habebat vel in aiitea haberet. De hedificiis quod in feiido predicto W. de Baucio hedificabit, débet valere domino comiti bona fide, & oninia hedificia ad mutationem domino- riim in feudum recognoscere. Et in pre- dictis hedificiis poterit comes & sui vexil- lum suum levare, & ei comes predictus débet de jure semper salvare & defendere omnia supradicta. Actum est hoc apud Sanctum Egidiuni, in stare comitis, in for- nello ejusdem. Testes sunt comes Baudoi- nus, P. Bernuindi, V, de Baucio, Dracone- tus, Giraudus Amici, Giraudus Corvus, Petrus Bellaroti, R. Gaufridi, P. Villelmus de Alvaros, R. de Codiletto, B. Rodulfo, B. de Salvis, P. de Litzano, R. Gautelmi & multi alii. Et ego P. Ceverinus comitis notarius presens testis interfui & mandaio utriusque partis huic instrumento sub- scripsi, sigillare feci & signum nieum ap- posui. — Fuit etiam testis R. Targuerii. castrum de Bocoirano, & quidquid alibi habeo, ubicumque situm esse possit, vel si quid in futurum adquirere potero, quod specialiter ab aliis dominis non posside- rem. Pro hoc autem feudo vobis & suc- cessoribus vestris ego & successores niei hominium facere tenemur, fidelitatem bona fide jurare & auxilium contra homines praestare, & quotiescumque jure succes- sionis ex parte vestra vel nostra perso^ia niutata fuerit, nomine recognitionis totius praedicti feudi, vexillum vestrum cum ali- quibus hominibus vestris supra turrem de Alesto debemus levare, signum vestrum 8c Tolosa clamare. Haec confessio facta fuit Ucetiae, in stari Bernardi de Bezuco. Tes- tes rogati sunt Petrus Bremundi, Draco- netus de Bocoirano, Raimundus de Bo- queto, Bernardus de Rossono filius ejus, Bremundus de Salvia, Petrus de Navis, Bertrandus de Guarricis, Raymundus de Noderiis, Raymundus de Remolinis, Ros- tagnus de Sancto Privato, Pontius de Lu- sano, Estornellus, Guiraldus Imberti, Ste- phanus de Mereriis. Gaucelinus de Petra- mala, Bertrandus Radulphi, Bertrandus de Blandiaco, Bertrannus Maurini, BernarJiis de Besuco, &c. ego Bernardus Anni (corr, Amici?) notarius domini comitis, qui man- dato utriusque partis haec scripsi. iSi. — XCVIII i53. XCIX An 1210 iS juillet. Hommage de Raïmond Pelet , sei- gneur d'Alais, au comte de Tou- louse ', NOTUM sit, &c. quod anno ab Incar- natione Domini MCCX, XV kalendas augusti. Ego Raimundus Peleti, per me ' Archives du doiiiaine à Montpellier; Alais, n, 1, Accord entre le comte de Toulouse 6" l'évêrue de Viviers'. ONTROVERSIA vertebatur inter domi- ra B. episcopum & canonicos Viva- CONl nu rieuses ex una parte 8c domiuum Raimun Ed.orig. 1. III, col. 225. An 1210 i3 août. ' Bibliothèque du roi, Bahize, portefeuille de Viviers. [Auj. Armoires, v. 19, f° iS^.j An I2IO 5^3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDCC. 5^4 dum comilem Tliolose ex altéra. Conque- rebantur ecclesia, episcopus & canoiiici Vivarii siqiiidem de Castro de Fanjau edif- ficato a domino comité, quod dicebant ut in siio solo edificatum ad se pertinere. Item quod feuda illorum acquisierat, vide- licet in Argentaria unam setzenam a Ste- phano de Taurias, alteram a Pontio de Rochaforti, castrum de Allaz, turrim Pétri de Vernone de Monteregali, castrum de Taurias de Montebrisonis. Item dicebant quod quidquid acquisierat in Argentaria, in Sumpa & in aliis redditibus injuste pos- sidebat, nam quidquid in Argentaria pos- sidebat vel percipiebat predicfus cornes, asserebat predictus episcopus eum injuste sicut allodium Vivariensis ecclesie acqui- sivisse. Revocabant etiam predicti episco- pus & canonici compositionem factam inter Nicolaum bone memorie, quondam Viva- riensem episcopum, & Raimundum comi- tem patrem ejus & ideo petebant sibi rcs- titui castrum de Aigueze & de Gurgitepetra & de Remolinis & cc marcas argenti & sex denarios, quos in marca argenti percipie- bat in Argentaria nomine compositionis. Asserebant etiam quod pater ipsius comitis & ipse cornes 8c bajuli eorum & Aragonen- scs in Argentaria & alibi in Vivariensi multa damna intulissent, super quibus sa- tisf'actionem sibi fieri postulabant. — Econ- tra conquerebatur dominus cornes predic- tus quod instrumentum, quod factum fuerat inter ipsum dominum Nicolaum bone me- morie, quondam Vivariensem episcopum & ejusdem ecclesie canonicos super compo- sitione facta inter eos de Argentaria, nol- lent cum ex pacto tenerentur sigilli sui tuum petitionem quam fncieliat ei super Castro de Fanjau, donans eidem & confir- mans castrum de Fanjau in fetidum, secun- dum formam infrascriptani, insuper donans eidem in feudiim sub eadem forma suam partem cazalis, quam habebat juxta castrum predictum & concedens & approbans eidem in feudum sub eadem forma quidquid a B. de Anduzia seu Petro Bremundi filio ejus & ab A. Pictavensi in eodem cazali poterit acquirere. Concessit insuper eidem comiti, ut predictum castrum edificare ad libitum suum valeat infra fossataque modo castrum tenuerit & munire si voluerit ad opus fossati & antemuralium seu cujuslibet munitionis, secundum quod castrum ut modo edificatum est valeat se extendere in fossatis interioribus & exterioribus, que modo castrum circumeunt undequaque, ita tamen quod nullus recipiaturin solo ipsius castri ambitus habitator. Preterea solvit & gripivit predictus episcopus predicto co- miti petitionem, quam faciebat ei de Cas- tro de Aigueze & de Gurgitepetra & de Remolinis & de cc marchis argenti & de VI denariis,quos percipit in marca argenti, que omnia habuerat ex compositione facta inter Nicolaum quondam episcopum Viva- riensem & patrem ejus, & remisit ei omnes petitiones & actiones supradictas, & omnia malefacta ^ damna data ab eo vel a pâtre ipsius vel ab aliis nomine eorum, de qui- bus supra facta est mentio, prêter illa que inferius episcopo & canonicis reservantur. Preterea predictus episcopus gripivit eidem comiti & confirmavit & laudavit in feudum, Secundum compositionem factam inter do- minum Nicolaum quondam Vivariensem An 1210 Thedisio, a summo pontifice delegatis, do- minus episcopus & canonici Vivarii & do- minus cornes predictus compromiserunt super bis omnibus in dominum R. episco- pum IXticensem, coram quo predicta lis & contrcversia amicabili compositione, par- tibus inter se ultro convenientibus, termi- nata est in hune modum. Convenit siqui- dem inter ces, quod dominus B. Vivariensis episcopus remisit & gripivit predicto do- mino comiti & successoribus suis in perpe- Éd.orÎB. t. m!" coi. 22G, munimine roborare. — Tandem lite super episcopum & ipsum comitem de Argenta- his omnibus contesfata coram legato Ro- fia, eam omnino approbans & confirmans, mane curie V., Regii episcopo & magistro / nisi quatenus prefate compositioni per hanc secundam compositionem derogatur sive penitus in aliquibus articulis abroga- tur, scilicet medietatem totius argentarie de Segalariis & de Chassiers & de Taurias, & medietatem in omnibus argentariis que modo apparent vel in futurum apparebunt a flumine Leude usque ad Taurias & a Ri- vobrevi usque ad Chassiers, ita ut ])erci- piat dominus coiiies medietatem omnium proventuum 8c reddiluum, que ex eis pro- cedunt vel in futurum procèdent, scilicet in An I2IO 5(p PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. hominibus, in firmanciis, jiisticiis, fiirnis, molendiiiis, fariiiariis, bannis, toltis, taliis, questis, leudis, mercatis & in omnibus omnino redditibus seu proventibus, que ex eis apparent vel apparebunt vel quando- cumque a quocumque excogitari poterunt, exceptis decimis decimarum, quas sibi re- tinent episcopi & ecclesia, & exceptis bis ipsorum redditibus in Argentaria ijse vel ejusbajuli acceperant, que videbantiir ad ecclesiam Vivarii pertinere. De hoc autcm quod per se petit Gaucelinus de Cornil- lone, débet facere dominus cornes quod voluerit & mandaverit dominus Uticensis. De his autem que petunt infantes W. Ri- cani, débet facere predictus cornes qtiod in quibus ei nihil donavit. — Et propter hoc dominus comes prediclus débet facere fidelitatem domino predicto episcopo & jurare ei débet deffendere ecclesiam pre- dictam & canonicos & clericos & res & jura ejusdem ecclesie, & promisit quod non acquiret castrum aliquod vel partem castri, vel feudura vel partem feudi pre- dicte ecclesie absque consilio predicti epi- scopi & canonicorum. Et débet castrum de Fanjau de Argentaria reddere prediclo episcopo pro recognitione tantuni, mutato domino hinc vel inde. — Ad hec dominus comes predictus reddidit predicto domino episcopo Vivariensi unam setzenam, quam sibi acquisierat a Stephano de Taurias de feudo de Taurias, retenta sibi quarla parte ex concessione domini Nicolai, quondam Vivariensis episcopi. — Item reddidit ei unam setzenam, quam acquisierat a Pontio de Rocaforti de feudo de Taurias. De feudo autem Maleti & Montisbrisonis & de feudo Pétri de Vernone & de Alzas debuit pro- bare episcopus Vivariensis coram domino predicto Uticensi episcopo, sive présente comité sive non, sive in forma judicii sive alio quocumque modo, ad voluntatem pre- dicti domini Uticensis episcopi, ad eccle- siam Vivarii pertinere. Quod si factum fuerit, dominus comes predicta feuda débet domino episcopo restituera seu permittere in pace possidere. Episcopus pecuniam te- netur restituere predicto comiti, quam pro predictis feudis ipsum constiterit do- nasse. — Item dominus cornes donavit, concessit & gripivit predicto domino epi- scopo tertiam partem de his omnibus, que in Sumpa vel in ejus pertinentes poterit retinere, ita quod pro tertia parte dominus episcopus de cetero in Sumpa impensas faciat, nullis de petitis comiti restitutis. — Item predictus comes debuit reddere tam episcopo quam canonicis omiiia, que de An I zio lid orig. t. m, col. 227. que Hugo Duissel reliquit ecclesie Vivarii, cognoverit vel cognoscere fecerit dominus Uticensis, ita quod quidquid actum fuerit per dominum Uticensem quoquo modo, etiam per formam judicii, cum procuratore domini comitis predicti habeatur, sicut superius notatum est, ac si domino comité présente solemniter fuerit actitatum. — Preterea concessit dominus comes predic- tus domino predicto episcopo Vivariensi in Argentaria vel infra teiminos suprascrip- tos, excepto monte in quo dominus comes edificavit castrum voluerit & promisit ei se prestare auxilium bona lide, diim- modo episcopus velit conquerentibus de jure super edificio quod faciet respondeie. Et quandiu castrum episcopus edificaverit, si dominus comes intérim castrum de Fan- jau ab ecclesia recuperaverit, débet illud Geraldo Ademari tradere, & illud tenere débet G. cum impensis predicti comitis, ab initio quadragesime usque ad sequens festum sancti Michaelis, ut inde auxilium prestet episcopo quod promisit & facere tenetur. Post festum vero taxatum beati Michaelis, dominus comes ab eo vel ab eis quibus propter hoc ipse castrum tradide- rit possit illud libère recuperare. Quod si G. Ademari non posset vel nollet predic- tum castrum tenere, débet illud dominus comes tenere [facere] a Mascaldo & Petro Macellario, quod ipsi debent tenere eo- dem modo & eodem temporis spatio, quo G. Ademari, & ipsi debent jurare domino episcopo, quod ipsi cum Castro fideliter ei prestent auxilium. — Prêter hec omnia convenerunt, concesserunt & promiserunt sibi invicem predicti episcopus & comes, quod neuterfeudum alterius in Argentaria vel extra Argentariani alicubi aliquo modo acquirat sine ipsius ad quem feudum per- tinuerit voluntate, scilicet uterque in feudo suo juste possit acquirere sine al- terius impedimento. Si vero alteruter de feudo vel jure alterutrius prêter supradicta An 1:110 397 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 5q8 acc[uisierit , débet acquisitor secundum cogiiitionem episcopi Uticensis restituera conquereuti '. — Ad hec domiiius cornes predictus per se & per successores siios, juravit super saucta Dei Evangelia manu tacta fidelitatem domino B. Vivariensi epi- scopo & successoribus ejus, adjiciens eideni juramento pro se & successoribus suis, quoJ universa & singula que superius continen- tur ipse & successores sui predicto episcopo & successoribus suis & ecclesie Vivariensi servabunt bona fide perpetuo illibata, & cio Sarpillo, Petro Macellario, Bernardo liJ or'g i.Ill, col. 228. y — Acta siint hec omnia aimo ab Incarna- tione Domini M''CC"X°, idiis augusti, apud burgum Sancti Saturnini, in caméra prioris ejusdcm burgi supra Rhodanum sila, co- ram domino R. archiepiscopo, prescntibus & ad hec vocatis testibus Guilhermo Gaul- terii sacrista Gaucelino de Cornillone, Bertrando Bonelli, Geraldo Bodini cauo- nicis, &c. priore Vallisbone comité Baudoino, R. Jaufridi, Gaucelino de Mo- nasterio, Geraldo Audoardo, Vinali, Pon- quod propter hoc feudura hoiiiinium fa- cient sancto martyri Vincentio super al tare ipsius apud Vivarium, in ecclesia majori, episcopo Vivarii tenente catenam circa col- lum ejus, dum osculabitur allare & quod castrum de Fanjau ipse & successores sui predicto episcopo & successoribus suis reddent pro rccognitione tamen doniinii de Figeac, sociis domini comitis, Arimano, Falcone la Rocha, Arcellino sociis domini episcopi. — Ut autem predicta omnia de consensu & voluntate partium litigantium predicta, ne processu temporis de cetero possint in dubium revocari, dominus pre- dictus B. Vivariensis episcopus & dominus predictus R. comes Tolose bullis suis m mutatione domini vel feudatarii. — plumbeis hoc instrumentum fecerunt sigil- Postremo, stipulante B. Vivarii episcopo lari. pro se & successoribus suis, respondet R. comes Tolose pro se & successoribus suis, ([uod universa & singula predicta predicto episcopo St successoribus ejus servabit Eodem anno & eodem mense, XVI kalen- das septembris, apud Vivarium, in ciaustro domini episcopi, capitulum Vivariense lau- davit, concessit & confirmavit prediclam perpetuo illibata. Similiter, stipulante R. compositionem, présente & interrogante comité Tolose pro se & successoribus suis, respondit & promisit B. Vivariensis epi- scopus pro se & successoribus suis, quod universa & singula predicta comiti & suc- cessoribus suis servabit perpetuo illibata. Adjecerunt etiam episcopus & omnes pre- dicti & promiserunt sibi iuvicem, quod pro predicta compositione inviolabiliter observanda, dabunt sibi invicem fideijus- Hugone de Cabriracioprefati domini R. co- mitis Tolose noiario 8i procuratore ad hoc constituto, & sigilli sui cerei munimine fecit insigniri, presentibus, consentienti- bus & pro se 8c pro suo capitule & pro aliis, qui présentes non erant, canonicis laudantibus V, Gauterio sacrista Viva- riensis ecclesie canonicis Et ego Raimundus de Gordan, domini sores, Pontium de Montelauro &.Draco- Vivariensis episcopi notarius, his omnibus netum de Montedracone & majorem & presens interfui & subscripsi & mandato meliorem partem honiinum de Argeutaria, ejusdem episcopi bullara ipsius plumbeam Eub hac forma, quod si alteruter pacta huic instrumento apposui. predicta infregerit 8c ad commonitionem Et ego Hugo de Cabriracio, domini R. conquerentis factam infringenti vel ba- comitis Tholose nolarius, omnibus supra- julo ipsius in Argeutaria constituto iufra dictis presens interfui 8c mandato utrius- IV menses conquerenti non fuerit safisfac- tum, contra infringentem modis omnibus quibus potcrunt venient, donec conque- renti ab infringente fuerit satisfactum ad cognitionem IV amicorum, quos communi- ter ambo elegerint 8c quinti, quem elegerit episcopus consilio communium amicorum. L< text« portait ac^uirentl, [A, M.] que partis 8c domini Uticensis episcopi hoc instrumentum scripsi 8c bulia predicti domini comitis ejus mandato munivi 8c hoc signum apposui. Et ego Stcphanus de Villamagna, nota- rius domini Uticensis episcopi, mandato ejusdem huic instrumento sigilhun ejus apposui 8c sigaavi. An 1210 599 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 600 An 1210 20 juillet. 154. aquanim diictibus, iii arboribus fructifciis & non fructiferis, in furnis & molendiiiis eorumqiie localibus, in qiiartis & taschis, obliis & foriscapiis, bovariis & asinariis, & in omnibus aliis rebus ad dominium & An I 210 Donation du château de Cn-^ouls à juridictionem praedicti castri quocumque Vévêque de Bé-^iers par Simon de Montfort\ IN nomine Domînî nostri Jesu Clirislî, anno Nativitatis ejusdem niillesimo dii- centesimo decimo, régnante rege Philippo, decimo tertio kalendas angusti. Ego Symon, cornes Leicestriae & dominus Montisforfis, Dei gratia vicecomes Bitterrensis & Car- cassonae, pro me & omnibus successoribus meis, cum hac carta in perpetuum valitura dono in libéra helemosina & titulo merae ac perfectae donationis, inter vivos factae, trado atque concedo in liberum alodiiim, pro salute & remedio animae meae & uxo- ris meae & liberorum & parentum meo- rum, Domino Deo 8i ecclesiae Bitterrensi, quae fundata est in honorem beatorum niartirum Nazarii & Celsi , & specialiter tibi Rainaudo ejusdem ecclesiae episcopo & omnibus successoribus tuis episcopis, Castrumnovum, quod est in episcopatu Bitterrensi, in parrochia Saacti Stephani de Venres, cum ingressibus & egressibus, & cum omnibus suis pertinentiis & adja- centes, & quidquid jure dominii seu do- minationis vel potestativi ejusdem castri habeo vel habere debeo, aut aliqua per- sona habet & tenet vel tenere débet a me vel pro me in ipso Castro, intus & extra 8i in toto ipsius territorio & in terminio de Venres & in terminio de Sancto Bauzilio & de Sancto Martiali, scilicet in fortiis & munitionibus & iii turri & in mûris & fossatis, in portalibus & portalium cla- vibus, in hominibus, foeminibus (j/c), in fendis & feudalibus, in albergis & usaticis, în firmantiis & justiciis, in viis publicis modo pertinentibus, sicut unquam melius Guillelmus de Castronovo & Aicia ejus filia, & post eos R. de Rivosicco, qui de haeresis crimine dampnatus fuit, & prop- terea haec omnia ceciderunt in commis- sum, licet postea reconciliatus, habuerunt & tenuerunt, vel alius pro eis vel ab eis nomine eoriim, omnesqiie etiam actiones, petitiones, exceptiones & defensiones, & omnia jura, que modo niihi competunt vel in posterum possent esse compelitura pro praedicto Castro £c pro omnibus ad juri- dictionem praedicti castri pertinentibus, cedo & mando tibi Rainaudo episcopo praedicto & successoribus tuis, & in vos perpétue & irrevocabiliter transfero, re- tentis tamen solummodo mibi & successo- ribus meis justiciis de raptu mulierum, & de bomicidis & de proditione. lia tamen quod si qua peccunia inde provenerit, tu praefatus Rainaudus episcopus & successo- res tui Bitterrensis sedis episcopi habeatis & accipiatis totam illam peccuniam vel alla quaecumque bona inde provenerint ad om- nes voluntates vestras plenarie faciendas. Et ego & successores mei faciemus justi- tiam corporalem. Et convenio vobis bona fide & solempni ac valida stipulatione pro- mitto, quod contra totam banc donationem praedictam cum omni bonitate & valentia, quam nunc habet vel in futurum habebit, faciemus ego & successores mei vos & Bit- terensera ecclesiam semper babere & te- nere in pace & quiète pro libero alodio, secundum quod superius dictum est, & ab omni persona contraveniente deffendemus nec veniri faciemus aut consentiemus, sed eam ratam, firmam, stabilem omni tempore & patuis, in bannis & districtionibus, in babebimus, & pro hiis omnibus custodien- terris, campis, vineis & ortis, in pratis & pascuis, in stagnis & paludibus, in garricis & nemoribus, in piscationibus & venafio- nibus, in ripariis & ripaticis, in aquis & ' Dont, V. 62, f" 33; d'après une copie sur par- chemin (Archives de lu cité de CtircassonneJ. dis fideliter & observandis recipio te prae- fatum R. episcopum & ecclesiam Bitter- rensem & capitulum ejusdem loci, in mea bona fide & in osculo veritatis. Et causa majoris authoritatis & firmitatis praesen- tem paginam imprcssione sigilli mei com- muniri praecipio. An 1210 6oi PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 602 Kd.orîg. I. m. col. 328. An 1210 17 dii- ccinbri:. Et ego Rainaudus supradictus, episcopus Bitterrensis, per me & successores meos, recogiiosco te Simouem comitem praedic- tuni esse priiicipem nostruni specialem ad hoc, scilicet ut specialiter nos protegas & defendas contra nialefactores nostros prae- sentes & futuros. Et nos similiter debenuis te juvare, cum necesse fuerit, in guerris tuis de isto opido predicto & de aliis opi- dis nostris secundum posse nostrum. — Et ego Simon praedictus promitto tibi Rai- naudo episcopo & successoribus tuis prae- dictam protectionem Scdefensionem contra malefactores vestros &praedictae ecclesiae Bitterrensis, — Hujus rei sunt testes Ar- naldus abbas Cistercii, tune Apostolicae sedis legatus, & frater Robertus Cistercii cellararius, Guillelmus Parisiensis archi- diaconus, Bernardus abbas Sancti Affrodisii Bitterris, Robertus Malusvicinus, Petrus Aragonensis, Imbertus de Capreria, frater Gauterius notarius abbatis Cistercii, & Raimuudus de Affaniano, publicus Bit- terris notarius, qui rogatus a praedictis haec scripsit. — (.Si^num notarii.) i55. — C Lettre du pape Innocent 111 aux com- tes de Toulouse, de Comminges & de Foix i/ à Gaston, vicomte de Béarn ' . 1KNOCENTIUS episcopus servus servorum Dei, dilectis iiliis nobilibus viris Tho- losano, Convenaruni, Fuxensi comitibus, Si Gastoni de Bearno salutem & apostoli- cam benedictionem. Fovere catholiccs vo- bis convenit, & si zelus orthodoxe fidei vos accendit, cum ipsi contra fidei catho- lice perversores accincti & eos viriliter prosequantur & proprias exponant peri- culis pro ipsius deffensione personas. Inde est quod nobilitatem vestram rogandam ' Bibliothèque du roi, Bahize, bulles, n. 233. [Baluze, Armoires^ n. 8, v. 385. — Rouleau écrit au treizième siècle (vers 12601'), par un notaire du trésor des charte», & contenant dix-sept bulles 81 actes divers, relatifs aux affaires d'Albigeois, j duxiraus attentius & ortandam, per ajjos- tholica vobis scripta mandantes, qiiatinus dilectum filium nobilem virum S. comi- tem Lencestrie, dominum Montisfortis & suos, qui hereticorum persecutionibus in- sistentes fidem intendunt deffendere orto- doxam, foveatis viriliter & prudenter, nul- lam eis molestiam inferentes. Ne si forsan molestetis eosdem, videamini fautores eo- rum, quos ipsi tanquam perversores catho- lice fidei persecuntur. Datum Laterani XVI kalendas januarii, pontificatus nostri anuo terciodecimo. i56. Charte pour les hommes de Rahastens\ MANIFESTUM sit universis tam presen- tibus quam futuris hanc cartam au- dientibus vel legentibus, quod Pilisfortis de Rabastenquis & Petrus Ramundus fra- ter ejus, & domina Aladaicia, quondam uxor Ugonis Bernardi qui fuit, pro se & pro filiis suis, scilicet pro Ugone Bernardo & pro Ramundo de Bracone, & Capellus, & Ramundus de Rabastenquis, & W. de Causaco, & Bernardus Guitardus & Galte- rius, & W. Berengarius Traversus, & Pe- trus de Rabastenquis & Ademarus de Ra- bastenquis & fratres ejus, scilicet Petrus de Salvaniaco & Ugo Bernardus, pro se & pro eorum fratribus, & Gaslardus de Morz & W. frater ejus, & Petrus Garssinus & Jordanus frater ejus, & Poncius de Sancto Amancio, & Berengarius de Sancto Gene- sio & W. frater ejus (sequuntur viginti guin- que circiter nomina), omnes isti pro se & l)ro omnibus aliis doniinis & militibus de Rabastenquis, pro presenlibus scilicet & futuris, eorum bona propria voluntate & absque uila vi cogente, sed eorum bouc animo, dederunt & absolverunt & firmo pacto proniiserunt & convenerunt Domino Deo & béate Marie genitrici ejus, fk do- ' Trésor des chartes, J. 824, Toulouse, XV, n. 4; copie ancienne. — Teulet, Layettes du Trésor des Chartes, t. 1, p. 3j3. An 1210 An 1211 8 Kvricr. An m I 6o3 PREUVES DE L'HISTOIRE J)E LANGUEDOC. 604 mino Ranuinclo duci Narbone, comiti To- lose, marchioni Provincie, & onini populo de Rabastenquis presenti atque lutiuo, quod ipsi vel aliquis sive aliqiia eoruiu non capiaiit uec capere faciant aliqueni vel aliquam sive aliquos vel aliquas de castre de Rabastenquis vel de burgo vel de barris de Rabastenquis, ibi habitantes vel habitaturos, nec aliquam vim vel for- ciam eis faciant vel alicui facere non per- mitant, vel eorum pecuniam vel aliquid de pecunia, sive sit mobile vel immobile, eis non aufferant vel alicui aufferre eis non permittant. Totum hoc, sicut melius suprascriptum est, predicti domini de Ra- bastenquis & predicti milites, pro se Si pro omnibus eorum successoribus, pro presentibus & futuris, per fidem eorum corporis pliviverunt, & tactis corporaliter sacrosanctis Evangeliis juraverunt ut ita faciant & teneant, adimpleant & in perpe- tuum exsequantur, & quod aliquo tempore aliquid non removeant in omnibus que predicta sunt vel in singulis. Item supra- dicti domini & milites de Rabastenquis, pro se & pro omnibus aliis dominis & mi- litibus de Rabastenquis, pro presentibus & futuris, dederunt domino Ramundo co- miti supradicto & successoribus suis in perpetuum justicias de hominibus & femi- nis de castro de Rabastenquis & de burgo & de barris, ita scilicet : de sanguinis effusione & de incurrementis, uti evene- rint. Insuper dominus Ramundus cornes predictus, mandate & precibus predicto- rum dominorum & militiim predicti castri, intravit fidejussor omnibus hominibus & feminis predicti castri de Rabastenquis & de burgo & de barris, ibi habitantibus vel in antea habitaturis, de toto hoc quod domini & milites de Rabastenquis eis su- perius dederunt Scabsolverunt &eis supe- rius firmo pacto promiserunt & convene- runt, ut ita eis faciat tenere & adimplere & in perpetuum exsequi, & quod aliquid eis non removeant aliquo tempore, & quod de toto sit eis guirens bona fide & de toto hoc recepit eos in Dei niisericordia & sua. Hoc fuit factum & ita concessum apud Ra- bastenco, in piano qui dicitar Peirucela, VIII die introitus mensis februarii, rég- nante Philipo rege Francorum & codem R. Tolosano comité, Kulcone episcopc, anno M^CCX" ab Incarnatione Domini. Hujus rei sunt testes Ramundus de Ra- bastenquis, quondam Tolosanus episcopus, & Ramundus de Recaldo, & Bernardus Caldricus de Castronovo, & W. Calveria, & Bernardus Emblardus de Marsaco, & Julianus de Montealbano, & Geraldus Au- doardus, & Deodatus frater ejus, & Petrus Lavata, & Petrus Abolen , & W. Vinalis, & Petrus Arnaldus notarius domini comi- tis, qui mandate sue & mandate predic- lorum dominorum & militum de Rabasten- quis, cartam istam scripsit. Et niulfi alii, qui ibi aderant, sunt de hoc toto testes & Deodatus Alamannus est de toto testis. An 1211 157. CI Donation du château de Pé-^enas par Simon de Montjbrt' . IN nomine Domini, anno a Nativitate ejusdem Mccxi, régnante rege Philippe, liii ydus martii. Ego Simon cernes Leices- trie, deminus Montisfortis, Dei providen- cia Biterrensis & Carcassonensis viceco- mes & dominus Albiensis & Reddensis, per me & per omnes successores meos, sciens de jure & certus de facto & condi- cione tui Raimondi de Caturcie, mera & spontanca voluntate, titulo perfecte dona- tienis dono & trado irrevocabiliter tibi prefato Raimundo de Caturcie Si onuii- bus successoribus tuis, tetum castrum de Pedenacio 8c totum castrum de Torves cum eorum appendiciis, videlicet capita 8: jura supradictorum castrorum, & fercias eerumdem intus castra & extra castra, 8: omnes firmancias & justicias militum 8£ alierum heminum predicterum castrorum, & generaliter omnem juridicionem tam criminalem quam civilem , & executiones causarum in predictis castris,8£ specialiter omnem dominacionem & seinnoriam in ■ Keg, cur. Franc. ]J, x\\^, (" 5i v". [Original scellé, Archives nationales, J. 893, n. 2 ; daté de I2i I par 0. Vaissete.] Éd.orîn. t. 111, col. 229. An 121Z i2inai'5. An I2IZ 6o5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 606 omnibus hominibus & feminîs, militibus & burgensibus, & aliis presentibus & futuris commoraiitibus in predictis castris & in terminiis eorumdem; similiter predia iir- bana & suburbana & rustica predictorum castrorum, & terras cultas & incultas per- tinentes ad seinnoriam dictorum castro- rum, & furnum qui fuit Stephani de Cer- viano, & homines & feminas & predia urbana & suburbana cum omnibus edificiis suis & rustica similiter, & quartos, & trs- chas, & usatîca, & albergas, & omnia alia bona & jura, que idem Stephanus de Cer- viano habebat in predictis castris, & omnia niolendina, & aquas, & riparias, & pisca- ciones cum suis arboribus, & insulas, & nemora, & venaciones, & deversia, & quar- tos & taschas terrarum, & pascua & palu- des ; item & vassallos, & fidelitates militum & aliorum, & hominia omnium hominum, & vias & stratas, & omnia jura, & usatica predictorum castrorum realia & persona- lia, & ost & cavalgada hominum, retentis tamen militibus a nobis in exercitu geae- rali, & quistas burgensium & rusticorum, & servicia tam militum quam aliorum, & laudimia & consilia domorum & terrarum & vinearum, & mandamenfa hominum, mi- litum & aliorum hominum & albergos & omnes servitutes rerum & persoiiarum, 8c generaliter omnia jura, que unquam vice- comes Biterrensis & ego habuimus vel visi sumus habuisse in predictis castris & in omnibus pertinenciis sive terminiis eorum castrorum. Et specialiter tibi cedo & iiiis acciones directas & utiles pro supradictis castris totaliter & particulariter & def'cn- siones & excepciones, ut pro omnibus su- pradictis ita agere & defendere & excipere possis tu & tui, sicut unquam viceco.iies Biterrensis& ego melius potuimusvel posse visi sumus, sicut unquam melius potest dici vel intelligi a te vel a tuis ad tuum commo- dum & utilitatem, plenissime proprietatem & possessionem corporalem predictorum castrorum & quasi possessionem in te trans- ferendo. Et possis bastire 8c munire & in- forciare supradicta castra ad voluntatcm tuani 8c fuorum. Similiter habeas in prefa- tis castris 8c in omnibus pertinenciis & ap- pendiciis eorum tu 8c tui omnes escazuchas 8c obventiones présentes 8c futuras ik. om- nia commissa proditorum 8c hereticoriim 8c omnium aliorum delinquencium. Quam donationem scio 8c recognosco cum hac presenti scripîura me eam tibi 8c tuis fe- cisse propter inmensa bénéficia, que mihi 8c toti Christiaiiitati contulisti, 8c eciam eandem donacionem fecisse auctoritate 8c consilio domini Arnaudi, abbatis Cister- ciensis, Apostolice sedis legati, 8c domini Raimundi Uticensis episcopi, 8c magistri Thedisii delegati domini pape, 8c domini Roberti Malivicini, 8c domini Pétri de Ri- cheborc, 8c domini Guidonis de Luci, 8c domini Johannis de Monceus, 8c domini Ferrini, 8c domini Guidonis de Lesia, 8c domini Anselli de Corteri 8c aliorum pro- cerum 8c curialium meoruni, 8c specialiter consensu 8c voluntate domine Ahelis co- mitisse uxoris mee, 8c consensu 8c volun- tate Amalrici primogeniti filii mei, cum légitima insinuacione 8c decreto sollemp- niter interposito donacionem supradictam faciens, 8c soUempni stipulatione interpo- sita per me 8c per omnes successores meos promitto tibi prefato Raimundo 8c tuis eviccionem omnium supradictorum castro- rum 8ccujuslibet partis eorum 8c jurispre- fatorum castrorum. Et hanc donacionem faciam te 8c tuos habere 8c possidere quiète perpétue per me 8c per meos successo- res irrevocabiliter, specialiter promittens •quod nunquam contra hanc donationem ego vel mei veniemus aliqua racione vel aliquo jure scripto vel non scripto, divine vel humano, set semper faciam universa supradicta 8c singula 8c te 8c tuos habere Si possidere in pace, sicut unquam a te vel a tuis melius dici vel excogitari poterit ad cemmodum 8c utilitatem tuam 8c tuorum de jure 8c de facto 8c te 8c tuos defendam ab omni homine contradicente, specialiter renuncians bénéficie constitucionis qui- cumque {sic) castellorum loca, 8c juri quo dicitur merum imperium transferri non posse, 8c omni alii juri scripto 8c non scripto, canonice vel humano, mihi com- petenti vel competituro, ex certa scientia cum promissione sollempniter interposiia. Preterea cognosce eandem donationem tibi prefato Raimundo 8c tuis feciïse tempore obsessionis castri de Minerba, eo modo si- cut supradictum est, quam in prcfenti Inudo An 1213 An IZI2 607 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 608 Éd.orîg t. m. col. 23o. & confirmo, & eanidem tibi Raimundo de Caturcio & tuis tanquam bene merito 110- viter facio in omnibus, sicut supra in hac presenti carta continetur. Est tanien scien- dum quod pro supradicta castrorum dona- cione & justicia quam tibi feci, faciès tu & tui niihi & nieis servicium tempore guerre ad unum arquarium, cum a te fuerit peti- tum, & ost & cavalgada infra unam dietam cavalgate a supradictis castris, cum a te fuerit petitum, & si dubium fuerit utrum a te vel a tuis fuerit petitum, credatur solo simplici verbo tui vel tuorum. Et f'aciendo predicta, ab omni alia exaccione & peti- cione & consuetudine a me introducta vel introduceada sis liberatus, & nichil aliud facere tenearis, nisi reddere propter recog- nicionem dominii predicta castra mihi Se meis, quandocumque voluero vel mei vo- luerint, & tune ego vel mei dicta castra tantum decem diebus tenere poterimus, si voluerimus, set tamen nostris expensis; & post X dies, vel iufra si voluerimus, sta- tim prima hora sequentis diei tibi & tuis restituemus, eo modo garnita & munita & ornata, sicut tempore reddicionis a te vel a tuis facte nobis vel nostris inveniemus, & nuUam aliam excepcionem seu defen- sionem pro supradictis castris retinendis tibi obiciemus ullo jure scripto vel non scripto vel ratione. Est tamen sciendum quod antequam mihi vel meis castra pre- dicta reddas, tibi vel tuis VIII diebus antea niaiiifestabo & per me vel per alium de- nunciabo. Que omnia tibi Raimundo vel tuis ego prefatus comes pro me & pro meis garantizabo & defendam ab omni ho- mine & contra omnes homines de jure & de facto, & de his omnibus universis & singulis complendis & observandis pro me & pro omnibus successoribus meis te Rai- niundum & tuos in bona fide recipio, ni ta & sollempni stipulacione interposita inter partes, ih palacio Karcassone, a su- pradicto domino comité, in presencia vas- sallorum & curialium domini comitis, publice & manifeste, scilicet in presejicia abbatis de Curia-Dei, fratris Yvonis, do- mini abbatis Cisterciensis Apostolice se- dis legati vices gerencium, & R. vicecomi- tis de Ungiis, & domini R. Malivicini, & domini G. de Luceio, & domini Bochardi de Malliaco, & domini Joannis de Mou- sellis, & domini Ferrici de Isseio & alio- rum nuiltorum, qui hanc donacionem fieri instantissime dominum comitem rogave- runt & consuluerunt. Et est sciendum quod hec omnia supradicta laudata & con- firmata fuerunt a predicto domino comité & a predicta A. uxore sua & a predicio primogenito suo A., in suprascripto locc, in presentia dominorum R. Malivicini, Guidonis de Capite-porci, Guidonis de Luceio, Philippi Gorleuuain castelani Kar. cassonciisis, Galerandi Estandart, Johannis de Moasellis & Clariui capellani domini comitis. An 1212 i58. — Cil Accord entre Simon de Montfort & le comte de Comminges' . IN nomine Domini, anno ab Incarnatione ejusdem M°CC"xi''. Notum sit omnibus présentes litteras inspecturis, quod ego Rogerius, comes Convenarum, omnem ter- ram, quam de jure possideo vel possidere debeo, recepi de Symone, comité Leyces- trle, domino Montisfortis, Dei providentia Biterrensi & Carcassonensi vicecomite & domino Albiensi & Reddensi, tenendam de sollempni stipulacione interposita. Adhuc ipso & heredibus suis imperpetuum, & ipse etiam specialiter tibi concedens ut possis S. predictus comes exinde recepit me in predicta castra in toto vel in parte infeu- hominem ligium & fidelem, quod predictam dare, pignorare, permutare, vendere & terram etiam congarantizabit, & me defen- aliis concedere & dare quocumque modo volueris consilio meo & assensu & sine aliqua dacione pecunie, salvis & retentis nobis & nostris omnibus supradictis scrvi- ciis. Hec autem donacio facta fuit anno & die quo supra dictum est, causa cog- det & erit michi adjutor in jure meo. Ego enim iratus vel paccatus teneor ipsi vel suis, quotiens ipse vel sui requisierint, reddere omnia castra, muaitiones & forcias ' R'^. cur, Franc. JJ. \xx', f" 4 v". An I 2 I I 3 avril. An 1211 6og PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 6io Kd.orig t. III. col.i3i. qiias teiiebo, tenenda quantum opus fuerit non ab ulla persona circonventus vel de- sibi vel suis, & ipse & sui, quando predicta ceptus, nulla vi vel dolo inductus, set castra michi reddent, eodem modo mihi niera & simplici liberalitate mea, per me munita & garnita reddent, quomodo inve- & per omnes heredes ac successores meos, nerint munita & garnita die receptionis, bona fide, sponte, sine fraude & dolo, sine dampno meo vel meorum. Si vero ali- cum hac présent! publica scriptura dono, quis aliquod jus vel dominium in predicta concedo & trado, omninoque derelinquo terra asserat se habere, ego predictus R. niinc & in perpetuum, titulo perfecte do- in manus universalis Ecclesie & sue curie prout jus dictaverit stabo juri, & si pre- dictis pactionibus voluero contraire, pro proditore & excomunicato in omni curia habear, nec in aliqua curia in aliquo au- diar, quasi proditor & excomunicatus ; & sepedictus Symon cornes similiter, si pre- dictis pactionibus contravenerit, in eadem sententia incidere se concedit. Et ut omnia supradicta rata sint & firma, presentem cartam sigilli mei munimine roboravi. Do- minus etiam P. G. abbas Combelunge, quo présente hec omnia supradicta facta fue- runt, hanc cartam sigillo suo roborat & con- firmât. Rogo etiam dominos & patres meos F. Tolosanum & N. Coseranensem episco- pos, quod istam cartam confirment suorum munimine sigillorum. Datum in obsidione Vauri, anno ab Incarnatione Domini su- An 121 I i juin. nationis inter vivos, sine ulla mea meo- rumque retentione, tibi domino Sy. comiti Leicestrie, domino Montisfortis, viceco- miti Bitteris & Karcassone & domino Al- biensi & Redensi, & heredibus ac succes- soribus tuis ad omnes voluntates vesfras plenarie & perpétue faciendas, fotum sci- licet quicquid babeo 8t babere debeo ex paterna vel materna bereditate vel suc- cessione, vel alio aliquo jure vel aliqua ratione vel aliquo modo, in toto vice- comitatu Bitterrensi, Karcassonensi, Al- biensi, Redensi &Agathensi & in omnibus aliis locis, videlicet in civitatibus & bur- gis, in castris & villis, in forciis Si bastidis, in hominibus & feminis, in firmantiis & justiciis, in dominiis & dominationibus, in mansis & mansionibus, in terris & vi- neis, in aquis & nemoribus, in leudis & pradicto, tercio nouas aprilis, presentibus pedagiis, in argenti fodinis & ferri fodi- viris nobilibus R. vicecomite de Ungiis, G. de Luceio, G. de Leveiis marescallo, & precipue domino Parisiensi episcopo, 84 multis aliis proceribus & baronibus exer- citus Dei. Preterea superaddimus, quod ego sepedictus R. teneor sepedicto comiti vel suis, & mei heredes similiter, ut fidelis homo fideli domino, quotiens opus eidera vel suis fuerit deservire. nis, in foriscapiis & laudamentis, in here- mis locis & conductis & generaliter in omnibus rébus corporaHbus & inCorpora- libus.Totum quicquid babeo & babere de- beo ex paterna vel materna bereditate vel successione vel alio aliquo modo, & totuin quicquid petere poteram vel possum jure, lege vel consuetudine aut aliquo modo in toto vicecomitatu predicto vel in honori- bus ad ipsum vicecomitatum pertinentibus vel in quibuslibet aliis bonoribus vel ré- bus, dono & trado tibi domino Sy. comiti & vicecomiti predicto & tuis, ad omnes voluntates vestras plenarie & perpétue fa- Cession de R. Trencavel, fils puîné ciendas, omnesque acciones, petitiones, iSg. — cm du feu vicomte de Bé-[iers, en fa- veur de Simon de Montfort ' . OMNIBUS bec audientibus sit manifes- tum, quod ego R. Trencavellus filius quondam Trencavelli & S. uxoris ejus, ' Reg. car. Franc. JJ, n. ', original scellé.] XXX*, (■" 3 y". [J, 890, exceptiones, persecutiones, deffensiones & jura, que pro predictis bonoribus pe- tendis, tenendis & retinendis nunc michi competunt vel deinceps sunt competitura, tibi tuisque cedo & in vos irrevocabiliter transfère, & me de biis omnibus prorsus disvestiens te & tuos pleno perfectoque jure revestio, specialiter renuntians bene- ficio nove constitulionis $ si quis argentum. An 121 1 VIII. An 121 I 6ii PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 612 & omni alii juri mihi vel meis competenti vel competifuro, Confiteor etiam donatio- neni isfam actis fuisse insiiuiatam, & con- fiteor in veritate me fecisse tibi hanc do- nationem in obsidione castri de Minerba, in presentia domini A. abbatis Cistercien- sis, Apostolice sedis legati, & dominorum B. archiepiscopi Narbonensis, F. episcopi Tholosaiii & R. episcopi Uticensis, abba- tis de Vallibus, niagistri Tedisii canonici Januensis, R. de Caturcio & aliorum mul- toriini. Nunc autem proniitto tibi sol- lempni & valida stipiilatione, qiiod hanc donationeni & cessionem & hec oninia, sicut superius scripta sunt, vel sicut mcliiis dici vel intelligi ad tiiani tiiorumque utili- tatem possunt, habebo & tenebo seniper firnia & stabilia, & nunquam contra ve- niam vel veniri t'aciam aliqua ingratitudi- nis causa nec alio aliquo jure scripto vel non scripto, divino vel humano, sjîeciali vel generali, nec aliquo modo [quod] dici vel excogitari possit, nec feci vel faciam nec fieri vel dici consentiam, quominus hec predicta vel aliquid horum firma per- maneant. Sic juro corporaliter super sancta Dei Evangelia. Datum in exercitu Do- mini, juxta rippani Tarnis, anno ejusdem rti"cc"xr, nonis junii. An 1211 "0 juin. 160. CIV Hommage de l'évéque de Cahors à Simon de Montfôrt' . IN nomine Domini nostri Jesu Christi, anno ejusdem MCCXI, XII kalendas ju- lii. Episcopus Caturcensis inverbo sacerdo- tis seu veritatis fidelitatem prestitit domino Simoni, comiti Montisf'ortis, Biterrensi & Carcassonensi vicecomiti, manus suas po- nens inter manus ipsius, pro eo quod in feudum comitatum Caturcensem recepif ab illo, sicut ab R. quondam comité Tolosano & predecessoribus suis tam ipso quam ' Original scellé, supplément du Trésor des chartes, J. 890, n. 4. — Reg. car. Franc. JJ, x\x*, C I r r". predecessores sui melius tenuerunt eun- dem. Ipse vero cornes de ipso comitatu eundem episcopum investivit, sibi suisque successoribus catholice substitutis promit- tens se defensurum & manutenturum pro posse suo pacem, quietem & jura Catur- censis ecclesie bona fide. Ut autem hoc factum robur habeat & noticiam posteri- tatis future, duo instrumenta per alphabe- tum divisa ejusdem tenoris memorati epi- scopus & comes inde fieri preceperunt, quorum utrique uterque suum sigillum fecit apponi. Actum est hoc in obsidione Tolose, in presentia testium infrascripto- rum, videlicet venerabilium patrum Uti- censis episcopi & Cisterciensis abbatis, Apostolice sedis legatorum, domini F. episcopi Tolosani, abbatis Sancti Antonini Apamio, magistri Tedisii canonici Januen- sis, Bochardi de Marli, R. Ferri de Isseio, Theobaldi de Novavilla, Retrudi de Mon- teforti, Philipi de Rupeforti militum, R. de CaturcOj fratris Aimerici monachi Gran- dissilve, fratris Nicolai monachi Obazine, fratris Dominici predicatoris. 161. — cv Lettre des habitans de Toulouse à Pierre, roi d'Aragon' . EXCELLENTISSIMO SUO domino P. Dei gratia régi Aragonum, comiti Barcha- lonensi, consules & consilium & universi- tatis (sic) Tolosane urbis & suburbii, sahi- tem 8i omnimodam dilectionem. Nobilitati vestre négocia & tocius rei seriem, prout nostre memorie occurrit, a primordio in- coantes, que inter dominum A. abbateiu Cisterciensem, Apostolice sedis legatum,& nos & ville nostre universitatem hucusque acta sunt, cupimus declarari, supplicantes humotenus ne rei séries tam prolixa sit vestre sereuitatis auribus tediosa. Noscat namc[ue vestra pia discretio, quod dominas abbas Cisterciensis nuncios suos cum lit- ' Trésor des chartes du roi, Albigeois, n. 12. [Auj. J. 428, chirographe original scellé.] An Éd-orig, t. m, col. 2^2. An 1211 An 1211 6i3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 614 Kd.orig, I. III. coi. 233. teris ad nos direxit, precipiens ut omnes illos, quos sui nuncii credentes heretico- rum nomiiiarent, cura omnibus eoruni ré- bus baronibus exercitus tradere non dif- ferremus, ut ipsi ad cognitionem baronum, secundum judicium & consuetudinem de Brayna se purgarent; quod nisi faceremus, nos & nostros consiliarios excomunicabat & villam nostram interdicebat. Illi vero, quos credentes hereticorum nominaverunt, a nobis inquisiti se non esse hereticos vel credentes hereticorum constanter respon- derunt, & sese stare juri incontinenti ju- dicio Ecclesie promiserunt. Nos vero illos hereticos vel credentes hereticorum esse ignoravimus, nam inter nos ut cultores Christiane fidei commorantur, & sacra- rios de facto excomunicaverunt & villam nostram interdixerunt, unde nos quam- plurimum contristatos fore credatis, pro eo quod accusatorura nuUus crinien sibi imposifum fuit confessus vel testicus (sic) convictus. Immo quidam eorum, quorum nomina redacta fuerant, & ad tradendum baronibus cum eorum rébus inter alios requisiti, de eodem postea scripto, absen- tes, per nostrum prepositum M., concessu ipsius abbatis, sine omni satisfactione sunt deleti. Unde scriptum accusationis, quan- tum firmitatis obtineat, potest per simile judicari. Unde nos nuncios nostros, viros discretos, cum domino comité ad prose- quendam appellationem & nostrum nego- cium ad sedem Apostolicam destinavinius, super sancta Romana fide catholica ad peticionem & voluntatem legatorum do- mini pape, scilicet magistri P. de Castro- novo & magistri Radulfi, prestitcrunt. Qui omnes illos, qui juramentum ad ipso- rum voluntatem legatorum prestiterunt, catholice fidei cultores & vere christianos esse cognoverunt. Unde nos plurimum mirati fuimus, scientes preterito processu longi temporis dominum comitem, patrem moderni cômitis, ab universo Tolose po- pulo accepisse in mandatis, instrumente inde composito, quod si quis hereticus inventus esset in Tolosana urbe vel sub- urbio, cum receptatore suo pariter ad supplicium traderetur, publicatis posses- rogancium & pro ipsis, ut humiles preces sionibus utriusque, unde multos comhus- simus, & adhuc cum invenimus idem facere non cessamus. Nos autem litteris & nun- ciis respondenfes, diximus, quod omnes illos quos nobis nomiiiabant, & si quos alios nominare vellent, faceremus starc juri in episcopali sede civitatis nostre, cognicione legatorum domini pape vel domini F. nostri episcopi, secundum quod jus canonicum dictât & sancta ecclesia Ro- mana observât, & si hoc recipere recusa- bàt, sencientes nos ab ipso pregravari, nos & accusatos viros sub protectione domini pape posuimus, & ad sedem Apostolicam appellavimus, in octabas sancti Vincentii exemplo, qui peccancium animas non vult diem appellationis prefigentes. Et licet perire sed culpas, ipsorum precibus incli- hujusmodi responsio a nobis pretendere- nati, eos ad vos, quibus rei sunt circums- tur, nichilomiiuis nos & nostros consilia- tancie nociores, providimus remittendos, An 121 1 mentum, quod tota nostra universitas fecit & cum litteris domini pape post multos labores & diversa pericula redeuntes, lif- teras a domino papa impetratas predicto abbati Cisterciensi representaviraus, se- cundum seriem earum in omnibus volentes procedere. Tenorem quarum vobis trans- mittimus : Innocensius episcopus servus servorum Dei, venerabili fratri Regensi episcopo, & dilectis filiis abbati Cisterciensi, Apos- tolice sedis legatis, & magistro Tedisio, canonico Januensi, salutem & apostolicam benedictionem. Accedentes ad presenciam nostram dilecti filii nuncii consulura, con- silii & universitatis Tolose, cum litteris multorum & magnorum virorum, cum ipsis An 10 lan- vicr. ipsorum clementer admittere dignareniur, super excomunicationis sentencia in con- sules & consilium promulgata & interdicto, cui tota civitas est subjecta, pro eo quod illos quos nuncii tui, fili abbas, & barones exercitus esse dicebant hereticos vel cre- dentes sine audiencia noluerunt cum ré- bus suis ad arbitrium tradere signatorum, pecierunt sibi a nobis niisericorditer pro- vider!; & licet astruxerint se in hoc post appellationem & (sic) sedem Apostolicam extitisse gravatos, satisfactionem tamen ydoneam promiserunt, ut absolutionem percipere mererentur. Nos igitur ejus An 6i; PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 616 Kd.Olig, t. m, col. 334. discrétion'! vestre per apostolica scripta ciens, statiiii coiisules excomuiiicavit ik " maiulantes, quatiiuis cum periciilum sit in obedientes eis posuit [in] interdicto. Fer- mera, si civitas que parafa est satisfacere, pessi ergo aliquamdiu tam inipudentem sicut dicitur, diucius propter vestri absen- hanc injuriani, ne videremur ignoraiitibiis ciani perinanserit subposita interdicto, ad rebelles fieri ac contra stimulum calci- loc\im infra brève tenipus in personis pro- trare, ad peticionem & voluntatem legato- priis accedentes, recepta super hoc ab eis rum doniini pape & F. Tolosani episcopi, caucione qiiani negocio ipsi suffîcientem iterum fecinius juramentuni, taie videlicet, esse noveritis, absolutionis eisdem beneii- quod starenius voluntati & cognicioni ac ciuni inipendatis ac interdictiim relaxare mandato coruni & domini pape de onini- ciiretis, injungentes eis quod secunduin bus his que ad ecclesiam pertinebant. Et Deum videritis expedire. Quod si non 0111- super hoc sacraniento & super aliis que nés his exequendis potueritis interesse, ipsis & ecclesie fecimus fidelitatem do- duo vestrum nichilominus exequantur. Da- mini comitis & dominium de eorum as- tum Laterani, XIIII kalendas februarii, sensu retinuiraus, &obsides super hoc a pontificatus nostri anno XII. nobis F. noster episcopus habere vohiit Sed cum dominas A. abbas Cisterciensis & recepft, super quo gravanien nobis cre- solus voleret contra tenorem rescripti pro dimus intulisse, de melioribus tamen obsi- voluntate sua procedere, sencientes nos dibus ville nostre a média kadragesima in ab ipso pregravari, iterum appellavimus. villa Apamie, quam Sy. Montisfortis habet Procedente vero tempore, ad ammonicio- & possidet, que a Tol[os]a distat per die- nem & preces ipsius abbatis & domini F. tam, usque in vigiliam sancti Laurencii, Tolosani episcopi & Uticensis epîscopi qua eos solvit ab obsidio sub condicione & aliorum bonorum virorum, appellationi quando sib.i placuerit redeundi.Quo facto, predicte renunciavimus, & nos ipsos & pro catholicis filiis ecclesie nos cognove- villam nostram, ut solus possit procedere runt, & sancte niatri Ecclesie quos excomu- tantummodo secundum tenorem littera- nicaverant fecerunt reconsiliari. Preteren rum domini pape, ejus cognitioni suppo- cum exercitus signatorum & episcopus suimus, & ad impugnationem heretice Tolosanus essent in obsidione castri de pravitatis & ad sustentandam sanctam Ec- Vauro, nos ad impugnandam & destruen- clesiani mille libras Tolosanas pro uni- dam hereticam pravitatera eis consilium versitate de comuni promisimus persol- & auxilium tam in victualibus quam ia ar- vendas, que omnia predictus abbas benigno mis & in aliis neccessariis prestitimus, & animo recepit, & nos & ville nostre uni- magna pars de nobilioribus hominibiis versitatem Tolose urbis & suburbii pro Tolose ad mandalum episcopi, quoiisque vere catholicis & pro filiis sancte mairis castrum de Vauro captum fuit, in aniiis Ecclesie legitimis recognovit, & in pre- permanserunt; qui cum assensu & volun- sentia ipsius & domini F. Tolosani epi- tate F. nostri episcopi 8c Dei-Curie abba- scopi & aliorum religiosorum viroruin tis, qui tune ia exercitu pleaarie vices Tolosane diocesis, dominus Uticensis epi- legatorum gerebat, Tolosam redierunt. scopus ejus assessor & coasiliarius, qui Quo capto, ad castra propria doinini nos- modo est legatus, sollempnem benedictio- tri comitis devastanda ik destrueada per- nem nobis dédit. Promisit etiam nobis, veaeruat, ibique domiaus noster cornes quod ad quos infamia hereseos de nobis seipsum & teiram suam, excepta Tolosa, falso perveaerat, bonam famam litteris & in potestate & miseratione eorum subpo- dictis suis faceret perveaire. Quiagentis nere presentavit, quod ipse observafet itaque libris persolutis, quia, quibusdnm quicquid ipsi cognoscereat super fide sua intcr nos cxortis disseassionibus, quia- !k christiaaitate & super dampais ilialis gentas libras reliquas ibidem non persol- ecclesiis, salva vila sua 8c sine exhereda- vimus, pro eo quod aisi prius reformala tione sui 8c ejus filii, quod ipsi recusave- pace eas de comuni habere non potuimus, r^iat, licet pluribus baroaibus exercitus nullam nobis aliaia culpam prorsus obi- recipiendum videretur. In alio vcio coUo- An 1211 Au 1 Zl 1 L'd.orÎG. l. 111, col. 235. 617 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 618 quio sub sccuritate legatorum, ad quod ita peractis, tam legatiis qiiam episcopus ipse domiims cornes de niandato eorum & ciucesignati super nos arniata manu veuerat, Sy. Montisfortis & plures mili- violenter irruerunt, pro posse sue viles tes exercitiis armati in eum ex inopinato homines, mulieres & parvos in agris la- irruerunt, volentes eum capere & interfi- borantes interfecerunt, vineas, arbores cere, & per leugam & aniplius fugaverunt- & segetes & possessiones nostras & ali- Nos vero, plurium relacione cerciorati quantas villas rusticanas & alias numicio- quod exercitus super nos inducere inten- nés totis viribus dévastantes, atterentes & debant, viros discrètes de consulatu nostro incendentes, & ante duas portas nostras in exercitum transniisinuis, qui in presen- longe a villa sua tentoria posuerunt. Nos -cia legatorum & F. nostri episcopi baro- vero de jure nostro & divina confidentes ntimque exercitus proposuerunt, ([uod clemencia, viriliter extra fossata nostra niultum mirabantur quod ipsi exercitus sepius eos expugnavimus, portas nostras super nos inducere volebant, eum nos pa- rati essemus facere & observare quicquid ipsis & ecclesie promiseramus, & maxime quia post sacramentum & reconsiliatio- de die vel nocte numquam claudentes, immo quatuor de novo in claiisuris nostris fecimus, ut undique contra eos faciliorem exitum haberemus, & gravia dampna nos- nem & obsides receptos in nullo ipsos vel met deffendendo eis intulimus, tam mili- Ecclesiam offendimus. His dictis, legati & tum & peditum quam equorum. Et in F. noster episcopus sic responderunt, quod pro delicto vel propria culpa nostri exer- citus super nos inducere nolebant, set quia dominum nostrum comilem pro do- mino habebamus & in villa recipiebamus. Quod si dominum nostrum comitem ejus- que fautores de villa ejiceremus, eum ab- negantesSc dominio & fidelitati nos ipsius subtrahentes, & quod i])si & ecclesia pro domino nobis concédèrent, illi fideli- tatcm & dominium juraremus, exercitus signatorum dampna nobis aliqua non in- ferrent. Et si aliter hoc faciebamus, ipsi pro posse suo nos impugnarent & pro hereticis & receptatoribus hcreticorum nos haberent. Nos vero eum simus àstricti jurameuto fidelitatis domino comiii, & iii secunda feria ante festum sancti Pétri ali- quanti milites & pedites nostri, majori parte ex nostris ignorante, armafa manu aggressi sunt tentoria signatorum, ibique milites & pedites & equos quamplures in- terficientes, & scissis quibusdam teutoriis, loricas & armaturas cujuslibet generis & pannos sericos, equos ac vasa argentea & nummos & multa alia secum a.sportave- runt, & quosdam ex nostris, quos captes in vinculis detinebant, a teutoriis eum vinculis ferreis attraxerunt, & sani & in- coliimes, auxiliante Deo, ad nos sunt re- versi. In festovero beati Pétri, ante luccm, ab obsidioue festinanfer recesserunt, mul- tosque ex suis vulneratos & débiles, arma- turas &: multa alia in castris dimiserunt. omnibus sacramentis factis Ecclesie & de Set quia illorum superbie divina resistente assensu legatorum, ut superius diximu';, potencia, quod proposuerant ex coiiceplo & nostri episcopi fidelitatem & dominium dolore prodiens iniquitas in spiritu vehe- domini nostri comitis retinuimus, & quia menti nequivit perficere, indignati quam- ip?e comes prefatum jus eis prescntabat & plurimum recedentes, nobis pejora prio- presentaverat, ne crimen proditionis in- ribus commiuaiitur, Inde est quod vestram currere posscmus, illud facere penitus re- prudcnciaai atque benevolentiam dcprc- cusavimus. Et propter hoc, quod nos valde camur attendus, quatinus dampna & inju- moleste patimur, clericos tam civitàtis rias nobis injuste illatas moleste siisti- nostre quam suburbii exire eum corpore neatis, & si contrarium supradictis falsa Christi injunxerunt. Et super hoc omnes suggestione vobis insinuatum fuerit, non discordias ik dissenssiones, que in civitate credatis, & vos vestrasque gentes, eum nos nostra & suburbio diu fuerant, pacilicavi- parati simus facere super his que ad Eccle- mus, & divina cohoperante gratia tolani siam spectant, quod jus dictaverit, ab omni villam nostram ad unitatem, ita quod nuni- inquictatione nostra abstincre diguemini. quam fuit nielius, reforaiavimus, Quibiis Scientcs procul dubio, quod quccuiuque An 121 1 Kil.orîr;. I. m; coi. 236. An 1211 "9 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 6:0 An 1212 3o nviil. ipsi contra doniinum nostrum comitem & contra nos fecerunt & facere machinantur, aliis principibiis & potestatibus & tam civibus quam burgensibus eadem & forte pejora fièrent, si facilitas eis concedcre- tur : Nam tua res aghar parles cum proximus arjct. Nec facendum quantum inique, quantum perperam nos tractet pastorum severitas, qui pro rutariis & equitatibus, quibus morte deffendimur, abhominaiitur & ex- comunicant, cum eosdem nobis surripiant certo conductos precio, & dumtaxat nos- trum effundant sanguinem, a peccatis om- nibus illos absolvere non verentur, Hiuc est quod ad mensam & in tentoriis suis qiiosdam recipiunt, qui Helnensem abba- tem propriis interfecerunt manibus, mo- nachosque Bolbonensis chenobii, naso & oculis auribusque deformlter, huniana vix relicta specie, detruncarunt. Au bas est le sceau de la ville de Toulouse à moitié brisé; on lit encore ces mots autour de ce qui en reste : uobilium Tolose. 162. — CVI Concile de Narhonne'' . IN nomine Domini nostri Jesu Chiisti, anno ab Incarnatione ejusdem MCCXII, pridie Icalendas maii.Ex hujus scripti série pateat cunctis hec audientibus, quod nos Ar. Dei gratia Narbonensis ecclesie elec- tus, Apostolice sedis legatus, habito conci- lio & iuterveniente consensu & asseiisu dominorum episcoporum suffraganeorura ipsius ecclesie Narbone, videlicet R. Uti- censis, Apostolice sedis legati, P. Biter- Pastoris, & maxime ob reverentiam onini- potentis Dei & beatorum martirum Justi & Pastoris, fide bona optimaque inten- tione, cum presenti publica scriptura nunc & semper valitura, donamus & plenarie concedimus atque perpetuo habendam & possidendam tradimus ecclesiam de Cuc- ciaco cum omnibus juribus suis, & cum duabus ecclesiis sive capellis ad eandem ecclesiam pertinentibus, & cum omnibus suis pertinentiis, decimis, primitiis, obla- tionibus, mortalagiis, & cum omnibus suis proventibus, redditibus ik juridictionibus & obventionibus. Domino Dco & béate Marie virgini & beatis martiribus Justo & Pastori, & universo capitulo presenti & futuro metropolitane ecclesie Narbonen- sis. Et ut hec omnia firnnim robiir obti- neant, banc presentem cartam sigilli nostri munimine corroboramus. Et nos R., Dei miseratione Uticensis ecclesie vocatus epi- scopus, his omnibus prebemus assensum, & nuctoritate legationis qua fiingimur hec omnia confirmamus & sigilli nostri impres- sione munimus. Acta sunt hec apud Nar- bonam, in palatio ejusdem domini electi, presentibus Pontio abbate Sancti ^gidii, Berengario abbate Sancti Tiberii, Beren- gario abbate Sancti Pontii, & B. abbate Sancte Marie Vallismagne, & B. Calveto abbate Sancti Afrodisii, & G. abbate de Crassa, & Isarno de Aragone archidiacono Carcassonensi, & B. de Mesoa sacrista Magalonensi, & Pontio de Cocone pre- centore Lodovensi, & R. decano Sancti jEgidii, & Joannino canonico Agatensi, & magistro Petro de Avarsione, & d. Gui- done de Capite-Porcoi i63. An 1212 Kd.oric, t. 111° col. 237. rensis, R. Agathensis, P. Lodovensis, Règlement potiv le payement des im- positions dans la ville d'Agen'. CONOGUDA causa sia, que li prohome d'Agen se sso acordad ab lo poble da- vant A., seihnor e abesche d'Agen, dei G. Magalonensis, F. Tholosani, G. Car- cassonensis, R. Helenensis, per nos & omnes successores nostros, intuilu pieta- tis, compatiendo pénurie & indigentie ca- nonicorum ecclesie Sanctorum Justi ik ' Carttilaire de la cathédrale de Narbonnc. — » Doat, 55, l" 2pl t". An 1212 3 juin. ' Original, archives municipales d'Agen. Magen & Tholin, Chartes d'Agen, i, p. 5, An 1212 621 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 62: An 1212 1 1 scp- '.ciibre. contrast que aviaii entre lor de dar liura par liura, e li prohome an mes en lécha al poble que si volen dar per setmanas do- iien de XII diners entro l diiier, e si aquo nols auta, que donen a questa e a messio de vila per aquela razo que dan a Tolosa. E autrejero asso tuit li prohome que ernn en la vila, e autrejero que si aquil qui eran defora no o volian autrejar, que il sen tingessan ab lo poble. E eran defora la vila W. de la Cassainha, P. de la Marca, Mossels de la Cassaihna, en Ainiars, A. Pei- tavi, en V. Berauds, Folquer Trosset e d'autri. E an ne autrcjada carta de notari davant A., seihnor e abesche d'Agen, qui autrejed que o fara tenir, e an sagelada la carta ab lo seu sagel. E fo assi acordad III dias a l'intrada de jun. Testibus A. To- pina, R. B. de la Cassaihna, G. Vezad, Guilabert, P. de las Vinhas, Bertran Gai- lard, B. Esquirol, B. de Goz, V' de Ne- rag, W. de la Gleiza, communis iiotariiis Agenni, qui hanc cartam scripsit utriusqtie consensu, anno ab Incarnatione Domiiii M'CCXII", A>. Agenni episcopo & domino. 164. Accord entre Simon de Montfirt & l'abbé de Moissac'. S cornes Leycestrie, dominus Montis- • 5 fortis, Dei providentia Bitterrensis & Carcassone vicecomes, universis présen- tes litteras inspecturis salutem in Domino. Cum villam Moissiaci divine sententia ul- ' Archives de Moissac; copie posiirieiire. — Doat, V. 1 29, (^ 121. — Il fut rédigé deux exi^n- plaires de cet acte : l'un, donné au nom de l'abbé, fut scellé de son sceau & de celui du couvent Si remis à Simon de Montfort; il se trouve malme- nant au Trésor des chartes (Supplément, J. 890, n. 5), & fut transcrit au treizième siècle dans le Rcgistrum curie Francie; l'autre, rédigé nu nom du comte, resta à Moissac 8c fut copié, au dix- septième siècle, par Doat. Nous donnons ce der- nier, dont les clauses sont rédigées d'une manière plus explicite & avec plus de détails; pour les noms propres nous avons coUatiouné sur l'acte de l'abbé de Moissac. [A. M.J tionis R., comiti Tolosano, peccatis suis exigeiitibus, abstulisset propter mala in- numerabilia, que ipse contra sanctam Ec- clesiam & fidcm catholicam perpetrarat, & nobis virtus Altissimi, non nostris meri- tis sed gratia sua, ejusdem ville dominium contulisset, nos scire volentes jura que abbas & conventus ecclesie Beati Pétri Moissiaci habebant in eadem villa, & jura que predictus R. habuerat siniiliterin ea- dem, que jam ad nos devenerant Deo dante, ex instrumento quod pridem fac- tum fuerat a predictis abbate & conventu & R., comité Tolosano, jurisperitis didi- cimus utriusque & eodem présent! instru- mento annotari fecimus in hune modum : Castrura quod fuit Durandi Mercerii, quod est in villa Moissiaci, debemus tenere de abbate & conventu ecclesie Beati Pétri Moissiaci, & inde nos vel bajulus noster debemus offerre unum obolum aureura singulis annis super altare Saucti Pétri in festivitate ejusdem. Omnes autem justicie, que in villa vcl pro villa Moissiaci recipiuutur, usque ad septem solidos sunt nostre & abbatis & conventus per médium, ifa quod habeamus ex his medietatem & abbas & conventus aliam medietatem, a qualicumque bajulo vel nostro vel abbatis recipiantur. De jus- litiis vero de septem solidis & amplius debemus habere duas partes, & abbas & conventus tertiam partem. Similiter de in- currimentis habeinus duas & abbas tertiam partem. Feuda autem incursa, que de nobis te- nentur, nostra erunt, scilicet & feuda in- cursa, que de abbate & conventu teneiitur, erunt abbatis & conventus, nec nos in lisu- dis suis incursis aliquid habemus, ncc ipsi de nostris. Cetera bona incursa, quecum- que vel ubicumque sint, ita dividentur, quod nos habebimus duas partes, abbas vero & conventus tertiam partem, sicut superius est expressum. In abbate vel monachis vel bajulis vel familiis nullam habemus justitiam vel fidcm pro aliquo clamore vel aliqua querela vel aliquo alio modo. Sciendum est autt lu quod si aliquis bajulus vel de familia ab- batis & conventus aliquid delic[ucr!t, c'o qua re teueatur justiciare abbas U coiiveu- An 1212 An 1212 623 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 624 tus, non possiint eum defendere de justitia corporali, sed omnia bona ipsius eriuit abbatis & conventus. Abbas similiter & conventus in bajulis vel familiis nostris nullam justiciam vel fidem pro aliquo cla- more vel aliqua querela vel aliquo alio modo habent, set si aliquis de bajulis vel de familiis nostris incursus fuerit, omnia bona sua erunt nostra. De feudo vero te- nendum est, ut superius est expressum. Nos etiam in villa Moissiaci habemus questam nostram, que débet fieri in uno- quoque anno, in Quadragesima, quingen- tos solidos Caturcenses. Si vero aliam questam ultra quingentos fecerirpus in ea- dem villa, eam de consilio abbatis &; con- ventus facicmus & de illa habebimus duas partes, abbas vero & conventus tertiam partem. Damus & concedimus pro nobis & suc- cessoribus nostris, quod abbas, monachus Moissiacensis vel aliqui monachi, qui- cumque sint, & escuderii eorum liberum transitum habeant & reditum in portu Moissiacensi. Damus etiam & concedimus abbati & conventui omnem decimam de bonoribus, qui sunt ultra Sanctam Mariam Laeliiia & Tarnum, & totam decimam de Lluc, quantum pertincbat ad ecclesiam Sancti Germani, de illis mansis & bordariis in qulbus habemus nostrum captennium pro abbate milite, ut de illis in quibus habe- mus de captennio pro abbate milite, scili- cet in honore Sancti Laurentii, Sancti Christofori, Calidorum Furnorum & de Biarozer habeamus vinum, de manso sci- licet unam saumatam & de borda unum baril. Sed si de mansis & bordariis predic- tis & de illis mansis & bordariis, in qui- bus habemus captennium pro abbate mi- lite, potérit totum captennium completum haberi, recipiemus inde totum capten- nium, & si totum exire non poterit, divi- dantur quinti & mcdii, quinti per médium inter nos & abbatem & conventum, de bladis solummodo, douée totum capten- nium habeamus. Nullam questam vel albergam in abbate vel conventu ecclesie de Moissac habemus nos aliquid, sicut superius est expressum. Illud autem captennium, quod habemus in mansis & bordariis pro abbate milite habemus similiter in bordis, scilicet in uno manso très eminas frumenti & très eminas avene, & albergam duobus militi- bus & duobus escuderiis, & duodecim de- narios per porcum in natale Domini. Et in bordaria habemus medietatem de hoc quod habemus in mansis, & in Alairaget & in Sancto Laurentio & in Sancto Chris- tophoro & in Calidis furnis îk in Bia- rozer, & habemus sicut in bordis, secun- dum quantitatem suam. Et plus in uno- quoque manso istorum honorum habemus unam saumatam vini & in unaquaque bor- daria unum barril, & in Lisiaco in uno- quoque homine qui habet casalem & do- mum très carterias avene & sex denarios ])er porcum in natali Domini & albergam sicut in Bodor & in Alaraget. Nuncius au- tem, qui hos reditus colliget, mittet paiiem suum, prior loci ad quem venerit faciet ei alla necessaria, comestus bona fide. Sciendum est etiam, quod quidquid ha- bemus apud Moissiacum & in honoribus Sancti Pétri, totum tenemus de abbate & conventu, & exinde eis hominagium facere debemus. Pro bis autem omnibus debemus captenere & tutari dominum abbatem & conventum & ecclesiam & domum Sancti Pétri & res eorum, quecumque & ubi- cumque sint, bene & fideliter infra villam & extra. Preterea, exceptis predictis que Tolosanus cornes habebat in eadem villa, que omnia superius sunt expressa, homi- nes Moissiaci de laboribus suis annuatini nobis vicesimam partem & vini [mihi ?J dederunt, & abbas & conventus in feudis, que de illis tenentur, hec concesserunt, ita tamen quod de bac vicesima, que de illis feudis egredietur, quintam partem ac- cipient, salvis tamen redditibus, qui jure ecclesie reddi debent. De illis vero man- sis, in quibus habemus captennium, vel in illis terris, que sunt de mensa conventus vel que excoluntur per quartam vel quin- tam, non habebimus illam vicesimam. De illis feudis ita fuit positum, quod si forte aliqua teura vel vinea pro interimento vel helemosina vel déficiente hercde redie- rint ad mensam conventus, de illa hec vicesima non exigetur. Si vero de manibus abbatis vel conventus aliqua terra vel vinea An 1 212 An 1212 62: PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 626 An 1212 ■ "dé- cembre. cgressa fuerit, illam vicesimam parfem reJ- enim ad hoc sunius in sede jusficie non modica constituti, ut ea que contra Deum & ecclesiam Romanam atque contra justi- ciam attemptantur, nostra provisione & sollicifudine ad rectifudinis transmittere' revocemus, & revocata firmiter teneamus, & maxime ad abolendam hereticorum pra- vitatem & ad extirpandam maliciam pre- donum & omnium malefactorum. Ideoque nos S., cornes Leycestrie, dominus Montis- fortls & Dei providencia Bitterrensis & Karcassonensis vicecomes & Albiensis & Reddensis dominus, cupiens omnia supra- dicta adimplere & pacatam & q\iietam ter- ram habere & retinere ad honorem Dei & fancte Romane ecclesie & domini régis Francorum & ad utilitatem omnium sub- jectorum nostrorum, de consilio venera- bilium dominorum, scilicet archiepiscopi Burdegalensis & Tolosani, Karcassensis, Agenensis, Petragoricensis, Coseranensis, Convenarum, Bigorrensis episcoporum, & sapientuni virorum & aliorum baronum & procerum nostrorum taies générales con- siietiulines in tota terra nostra ponimus & ab omnibus easdem inviolabiliter obser- vari precipimus. Consuetudines autem hu sunt : I. Omnia privilégia ecclesiarum & do- morum religiosarum a jure canonico vcl humano concessa & libertates eorumdem ab omnibus & ubique serventur & custo- diantur. — II. Ecclesias a laicis incastel- lari prohîbemus & in servitutem redigi ; immo etiam incastellatas dirui precipimus vel seivari arbitrio episcoporum , set in castris & in villis aliorum dominorum epi- scopi non possunt retinere taies munitio- nes. — III. Item omnes primicie sine di!- ficultate aliqua reddantur ecclesiis sicnt consueverunt reddi in partibus istis & om- nes décime reddantur sicut scriptum esl & precipitur a domino papa. — IV. Item nullus clericus talliabitur occasione eciam hereditatis si quam habuerit, nisi esset niercatoraut uxoiatus, & idem de paupcro vidua. — V. Item in dominicis diebus nul- lum forum vénale fiât de cetero & si in.- ventum fuerit institutum, immutetur in An 1212 dere tenebitur. Hec omnia abbas & con- ventus Moissiacensis nobis & heredibus nostris concesserunt, ita tamen quod illud captennium nuUi alii dare potuerunt, nisi filiis nostris obedientibus Romane ecclesie & Moissiacensem ecclesiam cum omnibus suis pertinentiis fideliter defendentibus. Ipse etiam comes de his omnibus abbati & conventui hominium fecit & se fideliter observaturum jurejurando firmavit. Eodem modo tenentur ejus successores abbatibus Moissiaci hominium facere & sacramen- tum. Abbas vero se esse fidelem erga co- mitem mandavit, illumque & suos se amaturum & defensurum. Hec omnia in Moissiacensi capitule firmata sunt & ab utraque parte concessa, in die exaltatioiiis sancte Crucis, presentibus domino G., Carcassone episcopo, & W., archidiacono Parisiens;, nostris in partibus vice lega- torum fungentibus, existentibus dominis Agennensi A., & Guillelmo episcopo Al- biensi,& P.,abbate Clariaci, & aliis quam- pluribus tam militibus quani burgensibus. Factum est hoc aiino Domini M''CC°X''II", Piiilippo rege Francorum régnante, W.Ca- turcensi episcopo provinciam gubernante. Dixerunt etiam ut omnia verba prescripta semper bona fide intelligerentur. lOJ. Littere Symonis, comitis Mont'isfortïs, de ordinatione iy statuto terre Al- bigensis '. IN nomine Domini nostri Ihosu Chrisli ad omnia consilia nostra & omnes actus nosiros semper progredimur; per ipsum ' Original scellé, J. 890, n. 6. — Publié d'une manière défectueuse dans plusieurs ouvrages, no- tamment dans Galland, Franc-alleu, p. 355, Catel, Comtes de Tolose , p. 267 (irad. franc.), Defos, Traité du comté de Castres, p. 22, &c, Martjnc, dans le Thésaurus anecjotorum , 1, li3i-8, a donné un texte un peu différent, que l'on ritroure lans la collection Doat, 21, f" 120 & suiv. Nous sui- voni partout l'original. ' Les copies du Reg'tstrunt curiae donncn[ (rj- mitem, qui se comprend beaucoup mieux. An 1212 627 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 628 aliam diem ad arbitrium domini terre & comitis. — VI. Item quicumque in quolibet crimine vel alio modo clericum ceperit, eciam si non haberet nisi coronam, red- dat episcopo vel archidiacono aut mandate suo sine dilatione. Qtiod si retinuerit, sta- tim excommunicetur & a domino siipe- riore reddere compellatur. — VII. Item quelibet domus inhabitata terre adquisite comunis persolvat III denarios Mergnlien- ses annuatim domino pape & sancte eccle- sie Romane in signum & perpetuam me- moriam, quod per ipsius auxilium contra hereticos fuit adquisita & comiti & ejus successoribus concessa in perpetuum & confirmata. Terminus autem coUigendi hu- jusmodi denarios erit ab inicio XL" usque ad Pascha. — VIII. Item nulli barones aut milites cogant dare talliani homines eccle- siarum & domorum religiosarum, illos sci- licet homines quos ex donatione vel con- cessione regum & principum & aliorum dominorum terrarum vel alio justo modo liberos possederunt usque ad tempora ista ab omni exactione dominorum, in quorum terris aut villis morantur. Si vero eorum possessio per malitiam hereticorum & alio- rum malorum principum in hac parte in- terrupta fuerit & hac de causa dubitatio exorta fuerit, sine omni dilatione veritas inquirafur aut probatio admittatur sine diffugio. Et si violencia intervenisse in- venta vere fuerit, extunc ab omni exac- tione & tallia abstineant domini castrorum autvillarum in quibus habitant. — IX. Item cogantur parrochiani venire ad ecslesiam dominicis & festivis diebus, in quibus ces- satur ab operibus & ibidem missara ex in- tègre audire & predicationera, ita quod si in hujusmodi festivis diebus dominus & domina domus cujuslibet ad ecclesiam non venerit & in villa présentes fuerinf, nulla prepediti infirmitate aut alla causa ratio- nabili, persolvent VI denarios turonensis monete, quorum medietas erit domini ville & alla medietas per médium sacerdotis & ecclesie. — X. Item in omnibus villis in quibus non sunt ecclesie & exstant domus hereticorum, detur domus una que aptior erit ad faciendum ecclesiam & alia detur sacerdoti ad inhabitandum. Si vero ecclesia ibi fuerit & sacerdos ibi domum non ha- buerit, detur domus una presbitero in perpetuum que vicinior erit ecclesie. — XI. Item quicumque de cetero scienter in terra sua permittet morari hereticum sive propter pecuniam sive propter quamcum- que aliam causara & fuerit inde confessus aut convictus, ob hanc solam causam amit- tet in perpetuum totam terram suam & corpus suum erit in manu domini ad re- dimendum propter voluntatem suam. — XII. Item cuilibet sive militi sive rustico licitum erit legare in elemosinam de here- ditate propria usque ad quintam partem ad consuetudinem & usum Francie circa Parisius, salvis tamen baroniis & forciis & jure aliène & salvo integro servitio supe- rioris domini, quod débet habere domin\is in reliqua terra, que reinanet pro heredi- tate heredibus. — XIII. Item in justiciis exhibendis aut judiciis faciendis nulla exactio fiât a partibus sub pretextu alicu- jus consuetudinis aut occasione advocato- rum sive asscssorum , set gratis omniiio exhibeatur justicia & pauperi non habenti advocatum detur a curia, — XIV. Item nuUus credens hereticus, licet sit reconci- liatus, fiât prepositus aut bajulus aut judex aut assessor in juditio aut testis vel advo- catus, & idem prorsus sit de Judeo, excepto hoc quod Judeus poterit contra Judeum testimonium ferre. — XV. Item nullus hereticus vestitus & reconciliatus habeat licenciam remanendi in villa, in qua con- versabatur in illa perversa profectione, set extra villam illam poterit conversari ubi comes permiserit. — XVI. Item clerici 8c quilibet religiosi viri, peregrini & milites liberi & immunes ab omni exactione peda- gii transeant per totam terram nostrani, nisi essent mercatores. — XVII. Item ba- rones Francie & milites tenentur servire comiti quando & ubicumque habebit guer- ram contra personam suam ratione hujus terre acquisite vel acquirende in hac terra & hoc cum numéro militum, ad opus c[uo- rum comes dédit eis terram suam & reddi-' tus. Ita taiTien c[Uod si redditus ex integro secundum quôd promissum fuerint assig- nati sufficienter, tune cum promisse nu- méro militum tenebitur servire baro vel miles sic assignatus,quamdiu habebit guer- ram dominus comes pro hac terra acquisita, An 121Z An 1212 6i 9 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 63o sicut dictum est; ille autem miles cui non esset pleuarie facta assignatio secundum pactum priorem non teneretiir servire cum integro numéro militum, sed secundum rationem assignationis facte & quantita- tem erit determinandus numerus militum ad serviendum. Verum si comes non neces- sitate sua aiit terre sue, set pro voluntate propria vellet juvare aliquem vel alic[uos in guerra sive vicinos sive remotos, milites sui supradicti non tenentur eum sequi in hoc aut eidem servire per se vel per alios, nisi hoc facerent ex amore & bcneplacito suo. — XVIII. Item milites Francigene qui debcnt servicium comiti tenentur ei ser- vire cum militibus Francigenis, nec pos- sunt loco militum Francigeuarum ponere milites istius terre in servitio suo usque nd XX annos; set extunc cum talibus mili- tibus ydoneis, quos in terra invenire pote- rit, quilibet serviet ei. — XIX. Item milites licenciati a comité in Francia non debent morari sine causa rationabili amplius nisi usque ad terminum sibi prefixum a comité, & taiiien comes tenetur eos expectare post terminum elapsum, salvo servicio suo, us- que ad IIII menses; set extunc sine omnl reclamatione poterit terram eorum comes recipere in manu sua & inde facere libère voluntatem suam, nisi ipsi poterint hosten- dere comiti plenarie sufficientem causam aut inevitabilem, quare cicius non potue- runt venire. — XX. Item omnes barones, milites & alii domini in terra comitis te- nentur reddere castra & forcias comiti sine dilatione & contradictione aliqua, irato vel pacato, ad voluntatem suam, scilicet quocienscumque voluerit illa castra & for- cias quas tenent ab eo, & ipse comes tan- quam bonus dominus in illo statu &valore In quo receperit tenetur reddere eisdem sine diminutione aut dampno, peractis ne- gotiis suis. — XXI. Item ad bellum cam- pale sive nominatum vel ad succurrendum comiti, si fuerit obsessus vel ad rereban tenentur omnes ire communiter barones, milites majores & minores qui fuerint citati. Quod si baro, miles vel alius do- minus terre in hac suprema necessitate comprobatus fuerit non venisse ad comi- tem auxilium daturus, nisi sufficienti causa possit excusari, bona mobilia ipsius erunt in manu & voluntate comitis & domini sub quo manebit per médium. — XXII. Item barones, milites & alii domini terrarum, qui debent servicium comiti, si citati ad quindenam non venerint ad locum pre- fixum a comité ad exercitum, ita quod in- fra quindenam iter arripuerit, quinta pars reddituum singulorum unius anni, scilicet terre illius quam tenent a comité, erit pro emenda in manu & voluntate comitis, nisi causa sufficienti poterit excusari, terra quam tenet a comité erit in manu & vo- luntate comitis. Si venerit, set non cum debito numéro militum, pro quolibet mi- lite qui deerit dabit dupplicia stipendia quamdiu ibidem sine debito numéro mili- tum fuerit. Hec eadem pena erit baronibus & militibus indigenis si comiti debitum servicium non reddiderint. — XXIII. Item nuUus in terra comitis qui subest ditioni ac potestati sue atemptet firmare de novo aut rehedificare forciam que dirruta sit sine assensu comitis. — XXIV. Item mili- tes indigène, qui fuerint catholici & hue usque in fide catholica perseveraverint, tenentur prestare servicium dominis suis sive comiti sive aliis, quod debebant pres- tare, antequam crucesignati venissent, do- minis propriis indigenis. Illi autem qui fuerint credentes hereticorum tenebuntur servire ad arbitrium comitis & baronum. — XXV. Item nulli judicentur credentes fuisse hereticorum aut fuisse hereticos, nisi testimonio episcoporum vel sacerdotum. — XXVI. Item nullus baro, miles aut qui- libet alius dominus, cui comes dederit ter- ram in partibus istis, poterit exigere ultra mensuram tallie statutam & confirmaiam litteris eorumdem dominorum & comitis sive nomine tallie aut questus, sive no- mine bonitatis vel cujuscumque alterius cause, salvis tamen censibus & aliis reddi- tibus terrarum, vinearum, domorum & alla- mm rerum & justiciis. Hec enim tallia pro omni alia tallia sive questu sive demenda est constitufa & comensurata, ultra quam non liceat aliquid exigi aut extorqueri amplius ab aliquo. Quod si quisquam ultra exegisse comprobatus fuerit & cla- mor inde fuerit, comes tenebitur ad vil- lam & dominum ville in qua hoc factum fuit niittere, 84 per eundem compelletuf An 1 21Z An I2I2 63 1 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 632 A.! dominus constituere aut quitare quam ul- tra cartam siiam exegerit & cogetur car- tam suam servare. — XXVII. Item licituni erit omnibus hominilnis qui possunt tal- liari transire a dominio iinius domini iii dominium alferius pro voluntate sua, ila tamen quod illi qui dicuntur liberi eu m mobilibus suis poterunt transire sine ali- qua contradictione ad dominium alterius, relicta hereditate & hostisia priori domino suo cum omnibus his que tenent ab aliis. Alii vero qui dicuntur proprii homines tas inquisita fuerit per juramenta anti- quorum qui sunt in eadem terra vel alio modo. — XXXIII. Item nuUus homo ca- piatur pro debito domini sui nisi plegius fuerit aut débiter. — XXXIV. Item nullus baro sive miles sive burgensis sive ruralis nudeat pignorare vel capere res alterius per violenciam, nec ille cui injuria facta fuerit audeat se vindicare sine licencia superioris, set référant clamorem ad su- periorem. Si autem contra hoc fecissecon- victi aut confessi fuerint, ille qui prius sive servi, poterunt similiter transire ad res ceperit alterius dabit pro emenda do- dominium alterius, non solum hereditate mino superiori, si baro erit xx libras, si relicta & hostisia, set mobilibus priori do- miles fuerit X libras, si burgensis c soli- mino suo. Ita quod prior dominus occa- dos, si ruralis XX solides, & insuper ad sione mobilium aut quiste aut alterius mandatum domini reddet totum quod ce- rei, postquam relicto domino suo reman- périt injuriam passo, & pro dampno si serit sub dominio alterius, nichil amplius quod habuit plenarie satisfatiat ei.Qui au- poterit exigere ab eo ubicunque fuerit. tem se revindicaverit, eodem modo pror- Ita tamen quod non poterunt transire sus emendabit domino superiori & insuper in dominium clericorum aut ecclesiarum, illi de quo se vindicavit faciet emendam quousque in hec consenserint & super hoc LX solidorum, facta restitutione ablato- litteras suas dederint comiti & baronibus. rum & dampni. Hoc tamen excepto quod — XXVIII. Item nullus homo mittatur in cuilibet incontinent! liceat vim vi repel- lere. — XXXV. Item nulli barones, mili- tes, burgenses sive rurales audeant alicjuo modo sese colligare, mediante fuie aut sacramento, aut conjurationem aliquam facere etiam sub prétexta confratrie aut alterius boni, nisi de assensu & voluntate carcerem aut retineatur captus, quamdiu poterit sufficienter plaegios dare quod sta- bit juri. — XXIX. Item nullus dominus recipiat plegios aut aliam cautionem ab hominibus suis, ne recédant cum volue- rint a dominio suo sub forma prescripta. — XXX. Item secundum antiquam consue- domini. Quod si aliqui fuerint comprobati tudiuem terrarum & villarum recipiant taliter conjurare contra dominum, eruat domini ab hominibus suis jornalia in ope- tam ipsi quam res eorum in manu & vo- ribus suis & secundum consuetudinem luntate domini. Si vero conjurati fuerint, dent eis ad comedendum. — XXXI. Item licet non contra dominum, tamen in alio- si homines principum & dominorum in- rum dampnum, si inde fuerint convicii digenorum (.sic) in hac terra super talliis aut confessi, dabunt singuli x"'" libras, si & exactionibus nimis aggravati fuerint & fuerint barones, si milites simplices c so- conquesti comiti, comes debebit convenire lidos, si burgenses LX, si rurales xx soli- dominos & milites, ut super talliis & exac- dos. Excipiuntur autem ab hujusmodi pena tionibus mensuram conservent competen- negotiatores aut peregrini, qui sibi jurant tem & rationabilem &, si necesse fuerit, pro societate sua servanda. — XXXVI. Item poterit eos compellere ad hoc conservan- quicumque conducet de cetero victualia dum, ne eorum subditi nimis agraventur aut res alias quaslibet aut quoscumque propter nimiam maliciam dominorum suo- homines sine consciencia comitis ad Tolo- rum. — XXXII. Item in nemoribus, aquis sam vel ad quoslibet alios hostes Christi & pascuis habeant usuarium suuni homi- sive comitis & super hoc convicti fuerint nés villarum, sicut habuerunt a xxx annis aut confessi, perdent hereditatcm in per- hucusque, & si contentio inde orta fuerit petuum cum aliis bonis suis ob hanc sobiin inter populum & dominum, qui in posses- causam. Si autem serviens aliquis aut ba- Sione est remaneat in eadem, donec veri- julus sine consciencia domini sui fccerit An 1212 633 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 634 hoc ipsum, amitfet omnia bona sua & corpus suum erit in manu & misericordia comitis. Omnes autem homines & res capte in hujusmodi conductu, illius erunt sine diminutione & reclaniatione qui capiat eas, — XXXVn. Item quicumque in teira comitis poterit capere hostes fidei & suos & non ceperit & poterit inde compro- bari aut convinci, terra sua erit incur.-a & corpus suum in manu & misericordia comitis» Hoc ipsum fiet de illo qui vide- rit taies nolueritque proclamare & stqui eos secundum morem terre bona fide. — XXXVIU. Item pistores secundum modum & mensuram sive pondus a domino eis da- tum panem iaciant & vendant; & si hoc non observaverint, quocienscumque con- tra hoc fecerint totum panem amittant, & idem liât de tabernariis. — XXXIX, Item nieretrices publiée ponantur extra muros in omnibus villis. — XL. Pedagia, que a principibus & aliis dominis sunt instituta a XXX'^ & lin"' annis & citra, omnino tol- lanturabsque dilatione aliqua. — XLI.Item possessiones censuales non denturvel ven- dantur cum diminutione dominii supeiio- ris. — XLII. Item census reddantur domi- nis, statutis terminis, in domibus suis ik quociens transierint terminum, pro singu- lis terminis sic fransactis persolvant domi- nis pro emenda V solides. Quod si m an- nos permiserit transire absque solutioiio census, dominus poterit absque reclama- tione ejus dare alteri aut vendere; set si in manu sua retinuerit, tenebifur reddere, si pro' singulis annis transactis vel termi- nis persolvatur eidem sicut dictum est pena V solidorum. — XLIII. Item tam inter ba- rones & milites quam inter burgenses & rurales succédant heredes in hereditatibus suis secundum morem & usum Francie circa Parisius. — XI.IV. Item maritagia mulierum revertant\ir ad heredes ipsarum & possint inde condere testamentum si vo- luerint. — XLV. Item omnes uxores illo- rum proditorum & hostium comitis, licet catholice invente fuerint, terram exeant comitis ne qua suspitio habeatur de eis & habebunt terras & redditus maritagii sui, prestito tamen sacramento quod nullanK ' Le texte porte per, inde facient porcionem maritis suis quam- diu permanserint in guerra contra Chris- tianitatem & comitem. — XLV. Item nulle vidue, magnâtes aut heredes mulieres no- biles habentes niunitiones & castra, au- deant nubere usque ad x='^'" annos sine licencia comitis pro voluntate sua indige- nis istius terre propter periculum terre, set Francigenis quibus voluerint poterint nubere, non requisita licencia comitis vel alterius. Set termine elapso poterunt nu- bere communiter. Has igitur consuetudines générales su- prascriptas ego S. comes Leycestrie, domi- nus Montisfortis, Dei providencia Biter- rensis & Carcassensis vicecomes, dominus etiam Albiensis & Redensis, me servatu- rum bona fide, mediante juramento, fir- mavi. Et omnes barones niei similiter se servaturos juramento firmaverunt, vide- licet salva melioratione & emendationo sancte Ecclesie & baronum nostrorum, salvis etiam conventionibus & privilegiis concessis, juramentis aliquibus locis factis & aliis consuetudinibus constituendis, ([ue non fuerint contrarie isfis. Actum apud Alpamiam in palacio nostro, anno Incarnationis Domini M" cc" xii", prima die niensis decembris. Hec' sunt consuetudines quas dominus cor.ies débet servare inter se & barones de Francie (sic) & alios, quibus dédit ter- ram in partibus istis. Tam inter barones & milites quam inter burgenses & rurales succédant heredes in hereditatibus suis secundum morem & usum Francie circa Parisius. — Item nullus baro sive miles vel quilibet alius dominus in terra nostra recipiat in curia sua duellum pro alica causa, nisi pro proditione vel pro latroci- nio vel pro rapina vel pro murtro. — Item in placitis, judiciis, dotibus, feodis, particionibus terrarum comes tenetur ser- vare baronibus suis de Francia & aliis, qui- bus dédit terram in partibus istis, eundem usum & eandem consuetudinem, que ser- vatur in Francia circa Parisius. — Actura ' Ce qui suit est écrit sur un petit carré Je par- chemin , dans lequel passe la double queue du sceau du comte de Montfort, att.ithé à In grnndc pièce qui pricètle. An 1212 An 1212 635 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 636 Éd.orifl t. III, col. 237. An 1212 apud Alpamiam, in palatio nostro, anno modo subveniatis, desolabimur oninino An I2J2 Incarnationis Domiiii Mccxii, prima die mensis decembris. r66. CVII Lettre de l'ahhé de Moîssac au roi Philippe Auguste ' . I Et sciât vestra sublimitas, quod nos jugiter pro vestra salute & regni prosperitate lar- gitorem omnium pie exoramus, & pro ves- tra & vestrorum speciali memoria in pri- mis ardent die ac nocte jugiter duo cerei coram altari majori, quod est constructum in honorem beatorum apostolorum Pétri & Pauli, & omni die dicitur una missa specialiter pro eisdem, & omni die dantur très prébende tribus pauperibus, & qui- libet ipsorum percipit de pane & vino LLUSTRISSIMO domino Philippo régi quantum unus monachus. In die cène Francorura Raymundus huniilis abbas Domini dantur panis & vinum, fabe & Moyssiaci & totus conventus monasteri Moyssiaci cum subjectione devota salutem Cum inter cetera legimus antecessores vestros antiquissimum fundasse monaste- rium, quod Moyssiacus nuncupatur, & illud circumquaque jugis possessionibus ditaverunt, sicut etiam in gestis Franco- rum regum continetur, & beati Ansberti Rothomagensis arcbiepiscopi & abbatis iiostri monasterii hujus & in consecra- tione nostre ecclesie inter cetera habetur : Hoc tihi Christe Deus rex instituit Clodoveus, Auxit muntjîcus post hune donis Ludovicus, Modo autem, peccatis nostris exigentibus, maximam partem possessionum predicta- rum comités Tolosani nobis abstulerunt & militibus assignaverunt , qui magnis exactionibus aggravaverunt villam nos- tram Moyssiaci, ita quod fere omnia que in ipsa vel circa ipsam sunt sibi usurpa- runt. Nos vero eo anno, antequam cru- cesignati villam supradictam obsedissent, privilegiis niuniti ad vestram excellentiam veniendi iter arripuimus. Et cum jamdic- tus cornes bec vidisset, nos cepit & priv nummi ducentis pauperibus in claustre monasterii antedicti pro eisdem. In om- nibus horis canonicis tam de die quam de nocte fit & dicitur specialis oratio pro eisdem. Fit in monasterio pro eisdem an- nuatim unum générale anniversarium pro dominis regibus jam deffunctis. In missis & orationibus, in jejuniis & elemosinis & ceteris bonis, que fiunt & fient in poste- rum, tam in monasterio quam in abbatiis, prioratibus & aliis locis & domibus sibi subjectis, ex mandato generali facto quo- libet anno in capitulo generali Moys- siacensi, dominus noster rex Francie, tamquam patronus & fundator noster, & omnes de génère suo & predecessores sui sunt recomendati & specialiter recepti. Et ne isfa vel cetera bona faciliter possint deperiri, que agimus pro vestra & regni incolumitate, latorem presentium Geral- dum fratrem nostrum ad vestram sublimita- tem destinamus, flexisque genibus exoran- tes, ut ea que benignitati vestre placuerit super reformatione privilegiorum & de immunitate possessionum nostrarum a pre- decessoribus vestris concessarum, de liber- tate nostri monasterii, quod in servitute lid.orig. 1. III. col. 238. ...-- — .-. — ------j — _| — __j. --., j j _ _ — .. legia & cetera que habebamus nobisciim nimia jacuit & adhuc jacet, nobis rescri 1 . 1-» n_-i__ : »• • 1 Q. :., :..: 1:1 ._» _ i- abstulit. Postea vero crucesignati omnia dissiparunt, que intus erant vel extra, ita quod nullam potestatem habemus ante su- blimitatem vestram veniendi, 8e: ideo pie- tati vestre lacrimabiliter preces fundimus, bere & in pristinam libertatem redigere dignemini. Que omnia predictus lator ves- tre majestati extensius declarabit, suppli- camusque ut eum bénigne suscipiatis di- vino amore & audiatis. Dominus noster ut divine pietatis intuitu domui nostre & Jhesus Christus vos & statum vestrum eus- ville subvenire dignemini, quoniam nisi todiat & féliciter conservet. ■ Chron. mss. d'Aymeric de Pcyrat. [Lat. 4991'*, i" i65 Y".] 637 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 638 167. Engagement Jàït par Simon de Mont- Jort à Vévêque de Béjiers'. An 12l3 IN II eiu nomine Domiui, anno a Nativitate ejusdem M^ccxiii", régnante rage Phi- lippe, kalendis maii. Ego Simon, doniinus Montisfortis, diviiîa miseracione cornes Leicestrie, vicecomes Bitterrensis & Car- cassonensis, confiteor & in veritate recog- nosco tibi domino Bertrando, Bitterrensi episcopo, me esse obligatum tibi in ceii- tum marchis argenti, quas tibi dare teneor propter escaducham Bitterris, in solutio- nem quarum centum marcharum argenti, per me 8c per omnes heredes & successo- res mecs bona fide & sine dolo cum hac présent! carta dono, concedo & trado, om- ninoque derelinquo nunc ik imperpetuum pro libero alodio tibi Bertrando episcopo predicto & successoribus tuis episcopis, & ad omnes voluntates vestras plenarie & perpétue faciendas, totum quidquid Ugo de Paulino & fratres sui habebant & ha- bere debebant, vel aliqua persona habebat & tenebat de eis vel pro eis infra villam de Aspirano & in omnibus termiuiis castri de Parietibus, scilicet in terris, prafis, pasturalibus, ortis, vineis, mansis & man- sionibus, hominibus & foeminis, usaticis, quartis, taschis, foriscapiis, firniantiis & justiciis, & in omnibus aliis rébus corpo- ralibus & incorporalibus, excepto solum- modo Castro predicto de Parietibus & cas- tellania ipsius castri. Et est sciendum quod totus predictus honor erat ad me reversas per scaducham, quia jamdictus Ugo de Paulino & fratres sui fuerant de heresi condempnati. Et cedo vobis & irrevoca- biliter transfère omnes actiones, petitio- nes, exceptiones, persecutiones, defensio- nes & jura, que pro ipso honore vel occasione ipsius honoris nunc mihi quo- cumque modo competunt vel deinceps sunt competitura. Et promitto tibi so- lenipni & valida stipulatione, quod hanc donationem & hec omnia supradicta facie- mus ego & mei semper bona stare & sicut pro alodio. Et causa majoris authoritatis & firmitatis hanc cartam impressione sigilli mei coiifirmo. Cujus rei sunt testes Rai- mundus abbas Villemagne, Engelbertus archidiacoiius, Ramundus Niger archidia- conus, Petrus Amelii sacrista, Poncius de Olargio, dominus Robertus Malovicinus, Imbertus de Capraria, Guillelmus Pétri de Vintrono, Stephanus de Cerviano & Bernardus Martini, publicus Bitterris no- tarius, vice cujus Radulphus de Floren- ciaco hec scripsit. Ego idem Bernardus Martini subscribo. 168. CVIII N OTUM sit, &c. quod ego Pontius vice- comes Podemniaci, in plena mea me- moria constitutus neque tractus ab ali- quo, fateor me sacramento corporaliter praestito tibi Bertrando, Aniciensi electo, domino meo, fecisse fîdelitatem & homi- nium ligium, & recognovisse per sacra- nientum me & successores meos redditu- ros tibi & successoribus tuis episcopis Aniciensibus Podemniacum & omnia cas- tella mea, quae habeo & fenentur a me infra episcopatum Aniciensem, quoties ea requisieris per te seu per lidelem nun- tium tuum , &c. Actum in capitule Ani- ciensi, videntibus & praesentibus universis canonicis qui tune aderant in Podio, anno ab Incarnatiene doniini nostri Jesu Christi MCCXIII, mense augusto. ■ Archives de l'église du Puy. An Hommage de Pons, vicomte de Poli- gnac, à Vévêque du Puy*, Kd.oric. t. 111. col. 23i>. An I2l3 ■ Archives épiscopales de Béziersj Doat, v. 62, f 352. 639 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 640 An IQ Kvricr. i6g. Vente par autorité de justice faite par les consuls de Toulouse' . NOTUM sit quod post tibichiamentum, qiiod coiisules urbis Tolose & sub- urbii fecerunt fieri de donio & casali qui fuit Willelmi de Garaco, qui est apud Mi- rabellum inter honorem Beriiardi de To- rena & bonorem Willelmi Brisoiierii & teiiet de honore Kamuiidi Beriiardi Vitalis usque ad carrariam publicaiii , pro illo posse & pro illa licencia quod Raniundus Rotbertus de Tauro habebat vendeudi & impignorandi predictuni honorem sicut nielius iu carta illius debiti & pignoris quam Poncius Arnaldus scripserat ccnti- nebatur, pro illo posse & pro illa licencia janidictus Raimundus Rotbertus de Tauro vendidit Arnaldo Calveto de Balmare & ejus ordinio totam predictam domum & casalem & locum in que est cum omnibus edificiis & bastimentis qui ibi sunt & ibi pertinent, sicut melius totum concluditur inter predictas adjacencias, & predictus Ramundus Rotbertus débet & convenit inde facere bonam & firmam guirenciam predicto emptori & ejus ordinio de omni- bus amparatoribus, excepta parte domina- cionis. Hoc fuit factum consilio Pétri Em- brini, qui est dominus hujus honoris & cui predictus venditor solvit & reddidit feo- dum, ideo ut daret predicto emptori & ejus ordinio. Tune dominus Petrus Em- brinus, recuperato feodo a predicto vendi- tore, laudavit & dédit ad feodum Arnaldo Calveto de Balmare & ejus ordinio predic- tam domum & casalem & locum in quo est cum omnibus edificiis & bastimentis, que ibi sunt & ibi pertinent, sicut melius in- cluditur inter predictas adjacencias. Tali pacto laudavit & dédit ei hoc feodum, ut in unoquoque anno in festo saucti Thome reddat inde ei iiii denarios Toi. oblias & reacapate VI denarios, quando evenerit. Si clamorem habet dominus de eo pro hoc feodo, fidein inde habeat & IIII denarios justiciam si inculpatur feodotarius. Si pre- dictus feodotarius vel ejus ordinium volue- rit predictum honorem vendere aut impi- gnorare, faciat consilio domini & reddat inde ei de unoquoque solide venditionis I denarium & de unoquoque solide pignoris unum obolum. Insuper dominus Petrus Embrinus débet & convenit garire hoc feodum predictum Arnaldo Calveto de Bal- mari & suo ordinio de omnibus amparato- ribus ex parte dominatienis. Hoc fuit ita laudatum ac concessum x die in exitu men- sis februarii, régnante Philippe rege Fran- corum & Rainiundo Tolosano comité & Fulcone episcepo, anno ab Incarnatione Domini Wccxiu". Hujus rei sunt testes Poncius de Capitedenario & Arnaldus Ais- cius & Ugo Johannes & Petrus de Orto, Willelmus Suavis & Ugo Pictor, qui hanc cartam scripsit. — Istam cartara non scrip- sit Ugo Picter, set aliam de qua Petrus Rotbertus transtulit istam eadem ratione & eisdem verbis, mense novembris, rég- nante Phylippo rege Francorum &Alfonse Tolosano comité & Bertrando in episco- pum electo, anno ab Incarnatione Domini M-'CCM-XX». Hujus facti translati sunt tes- tes Arnaldus Poncius & Petrus Johannis notarii publici & idem Petrus Rotbertus qui hoc scripsit. Ego Arnaldus Poncius subscripsi {signum notarii). Ego Petrus Johannis subscripsi (signum notarii). 170. Autre acte pour la même ajjhire^. NOVERINT tam présentes quam futuri quod Bernardus V/illelmus de Palacio & Bernardus Caraberda de Portaria & A[r- naldus] Maynata & Arnaldus Willelmus Pilet\is & Petrus Vitalis macellarius & Petrus Ramundus major & Ramundus Po- lerius & Bernardus Ortolanus & Arnaldus An 1214 An 1214 ' Archives de la Haiitc-Gaionne, E, iyp; copie ' Archives de In Haute-Garonne, E, 579; copie ancienne. ancienne. An 1214 641 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 64: Figueria Si Constautiiius de Ponte & Pou- cius de Capitedenario & Arnaldus Aisciiis & niagister Bernardus & Arnaldus Riiius & Willelmus Poiicius de Priiihaco & Pe- trus Willelinus Gaiisbertus & Stephaiiiis de Cassanello & Azalbertus, pro seipsis & pro omnibus aliis eoriim sociis, qui tune erant de capitule, post tibicinamentiim c(uod ipsi fieri fecerunt de donio Arnaldi de Garaco, & pro illo posse quod Ramun- dus Rotbertus de Taure habebat vendendi predictam domum & casalem, qui est apud Mirabellum inter honoreni Bernardi de Torena & honorem Willelmi Brisonerii & tenet de honore Ramundi Bernardi Vitalis iisque ad carrariam publicani, sicut in carta illius debiti & pignoris, quam Poncius Ar- naldus scripserat, contiuebatur, & quia predictus Arnaldus de Garaco ab hac villa Tolose recesserat & cuni inimicis domini comitis & hujus ville per nuiltum tempus moram fecerat & adhuc morabatur, pro his omnibus jamdicti consules pro seipsis & pro omnibus aliis eorum sociis, qui tune erant de capitulo, dixerunt & cognoverunt quod illa vendicio quam predictus Ramun- dus Rotbertus de Tauro fecerat Arnaldo Calvelo de Balmari de predicta domo & de casali cum loco in que est, cum omnibus hedificiis & bastimentis que ibi sunt & ibi trus de Devezia & Ugo Pictor, qui mandato predictoruni consuluni hanc cartam scrip- sit. — Hanc cartam non scripsit Ugo Pic- tor, set aliam que erat divisa per alplia- betum, de qua Petrus Rotbertus istam transtulit cadem ratione & eisdem verbis, mense novembris, régnante Phylippo rege Francorum & Alfonso Tolosano comité & Bertrando in episcopum electo, anno ab Incarnatione Domini m°cc°lxx°. Hujus facti translati sunt testes Arnaldus Poncius & Petrus Johannis notarii publici, & idem Petrus Rotbertus, qui hoc scripsit. — Ego Arnaldus Poncius subscripsi (Sign. not.). — Ego Petrus Johannis subscripsi (.Sign. not.). Ail 1 2 p •, 171, — CIX Charte du roi Philippe Auguste, en faveur des hahitans de Montpel- lier ' . rPHlt.lPPUS Dei gratia, &c.] notum, &c. quod nos volumus & concedimus, quod villa & homines Montispessulani & res eorum in nostro conductu sint & protec- pertinent, sicut inter predictas adjacencias tione ab instanti pascha Domini usque includitur, quod illa vendicio erat ita bona ad quinque annos, sicut alii burgenses Éd.orit;. t. m; col. 2/8. An avril. & firnia ac semper stabilis, ac si ipse Arnal- dus de Garaco illam fecisset, & quod illa vendicio ab Arnaldo de Garaco vel ab ali- quo pro eo nullo modo possit removeri aliquo tempore. Preterea predicti consules pro se & eorum sociis recognoverunt, nostri, reddendo débitas consuetudines & pedagia. Volumus etiam quod idem homines Montispessulani cum rébus eo- rum sint salvi & securi in toto regno nos- tro & in tota terra nostra & amicorum nostrorum, eundo & redeundo & morani quod de precio predicti honoris habuerat faciendo. Super possessione vero & pro- comune suburbii LX solides tolosanos, de quibus predictis LX selidis tolosanis con- sules suburbii mandaverunt guirenciam Kamundo Rotberto de Tauro & Arnaldo Calveto & eorum ordinio, & de predicto honore de omnibus amparateribus excepta prietate Montispessulani & castrorum per- tinentium ad villam Montispessulani, de quibus homines sunt in possessione, non sustinebimus eos trahi in causam ab aliquo coram nobis vel hominibus nostris vel amicis. Et si dominus papa infra quin- parte dominationis useiue ad i.x sclidos quennium predictum nobis litteris suis tolosanos. Hoc totum fuit ita laudatum denunciaverit Jacebum, filium quondam VIII die in exitu mensis februarii, régnante régis Arragontim, debere habere jure he- Phylippo rege Francorum & Rainiundo Tolosano comité & Fulcone episcopo, anno ab Incarnatione Domini M°cc"xiii". Hujus rei sunt testes Ugo Johannes & Pc- reditario dominationem Montispessulani, predicta protectio & conductus perpétua Mis. Colhcrt, n. 2669. [JJ. vii-vin, f" 26 v".] Ed.ori.;. t. lii: col. 2?J. VIII. An 1214 64.3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 644 ^ An firniil^ite çjamlebuiit. Si vcro conliiii^p.t tiens, fautor, adjiiior, dtfc-iisor vcl rcccp- ^^'^ qiiod Peirus, nuiic legntus doniini pape iii t:\lor hereticorum vel credeiiciuni , adju- partibus illis, iiijunxerit karirsinio primo- toriim, defeusoriim vel etiam reccptatorum geuito & fideii iiostro Ludovico, ut no- eoriinideni hereticorum, ncc omnibus su- mine pcregrinationis villani de Montcpes- pradictis nec eliani fayditis & excredatis sulano nitatur debellare, nos a prcdiclis sive ruptariis impcndam auxiliuni, consi- pactionibus penitus erimus inimunes, ncc lium vel favoreni ad impugnaiidum vcl ad eas aliquatenus tenebimur, nos vel nos- damnificaudum terras, que ecclesic Ko- tri nec homines Monîispessulani nobis. maue nomine vel mandato a quibuscum- Hec autem oninia fecimus & concessinuis que tenentur, vel ad impugnandum vel Johanni Julano, Hugoni Laur. notariis ik dampnificanduin illos quicunique illi siut, Jotianni deOrliaco, pro univcrsitate Mon- qui ejusdeni ecclesie nomine vel auctori- tispcssulani recipientibus. Actum Parisius, tatc tenent vel tenebuiit easdem. Iniiiio anno Uomini i\i"cc"xilir, mcnse apriiis, contra omnes supradictos requisitus, justa posse meum bona fide impendam aiixilium '■ ~~~" & favorem ecclesie Romane & vobis Si. etiam aliis ecclesie Romane legatis, nun- ^-. ciis & ministris. Item juro quod omnibus '-• ^' statutis & mandatis vestris, que super ne- gocio fidei orthodoxe & pace stabilienda, Soumission des comtes de Comminges nianutonenda atque servanda contra vio- 6" de Foix à l'Eglise '. latorcs ipsius, & maynadis non tenendis, & stratis publicis secure servandis duxeri- An r]-)F,TRUS miseratione divina Sancte Ma- tis facienda, dévote obteiuperabo & illa 1214 [1 rie in Aquiro diaconus cardinalis, justa posse meum bona fide servabo. Item 18 avril. Apostolice sedis legatus, omnibus presen- quod donec civitas Tholosana reconcilie- tes litteras inspecturis, salutem in Do- tur occlesiastice unitati, non dabo ei per mino. Noverit universitas vestra quod co- me vel alium, publiée vel secreto, auxi- nies Fuscensis taie juramentum prestitit lium vel favorem contra ccclesiam Roma- coram iiobis]. Ego comes Convenarum nam vel contra eos qui eam auctoritalo [cornes Fuscensis] coram vobis domino Pc- ecclesie vel vestra impugnaverint. lilud tro, Dei gratia Sancte Marie in Aquiro idem promitto de qualibet persona, que- diacono cardinali, Apostolice sedis legato, cumque illa sit, cui auctoritate Romane & aliis hic presentibus, libéra & sponta- ecclesie vel vestra guerra tict. Item juro nea mea voluntate, detestor, reprobo & quod super hiis, pro quibus exconinninica- abjuro omnem heresim que aliquid dog- tus sum ipso jure vel aiio modo, & super matisat contra sanctam chatholicam Ro- aliis excessibus & oft'ensis meis, mandatum manain ccclesiam, & sacrosanctis reliquiis, & sattisfactionem, que mihi a doiniao papa Eucharistia & ligno crucis dominice co- vel vobis seu alio legato vel delegato ram positis, super sancta Dei Evangelia Apostolice sedis injuncta fuerit, juxta possa tacta libéra voluntate juro sine fraude Si meum bona fide faciam. Item castrum de malo ingenio, quod non ero de cetero cre- Salinis [castrum Fuscence] vobis vel ves- tro nuncio assignabo pro securitate & fir- niitatc, & ut servem ea que piomitlo, ■Trésor des chartes, Toulouse, sac u, n. 88 utrum sattisfaciam juxta voluntatcm do- [J. 320, original scellé], & FoiK, n. 3 [J. 33^, ^^j,,; j^^^^g ji;^ vestram, & ut observem juxta orieinal scellél. — Nous mettons entre crochets i /• i • i . o . ' , ..., . , posse meum bona nde omnia mandata, que les parties ajoutées ou modifiées dans le serment ., • i • i i • , i- du comte de Foix (J. 33.), & en italiques les ""h' ^ /lomiuo papa vel vob.s vel aho Hd.prig. clauses qui se trouvent dans l'ace du comte de Apostohce sedis legato vcl delegato facta ,t| 'll;^_ Comminges, mais n'existent pas dans celui du iuerint. Et ex nunc fateor me prefatum comte de Foix.— Les deux actes sont d'ailleurs du castrum nomiue Romane ecclesie possi- iiicme jour & rédigés par le même notaire. [A. M.] dere, & illud, quam citO vohieritis & quail- An IZ14 645 PREUVES DE LÏIÎSTOÎRE DE LANGUEDOC. 646 documquo volueiitis, corporalitcr assii:;- nabo, & hoiiiines ipsius castri, quamdiii in Romane ecclesie fuerint potestate, custo- dibus castri sicut ordinaveritis juranienla securita;is faciam exibere, nonobstanle fidelitate qiia mihi & filiis nieis [.&: filio nieoj vel alii cuicumque tenentur. Item non procurabo nec procurari perniittani, Ut ipsuni castrum vobis, niinciis vestiis sive custodibus per vim vel fraudem quo- modolibet auferatiir. Item castrum ipsiim mois ciistodietur expensis, & juro quod si aliquod de aliis castris nieis pro cautione & firmitate recipere volueritis, illiid requi- sitiis a vobis juxta prescriptam formam vobis vel vestro nuncio assigiiabo, & dabo . operam bona fidc, quod Bernardus filius meus [quod lilius meus] omnia que pre- iiiissa sunt juret, impleat & observet. Item juro' quod quandocumque mandaveritis mihi quod unum de fdiis meis, excepta filio meo milite, vobis obsidem tradam, id faciam sine mora. Et volo &c assentio & concedo, ut si supiadicta capitula vel aliquod predic- torum & alla, que mihi iujuncta sunt a domino papa vel vobis vel alio ecclesie Romane legato vel delegato, bona fide in pcrpetuum non servavero, supradictum castrum l'n commissum Romane ecclesie caJat, ik excommuiiicatus, perjurus & sancte Romane ecclesie inimicus dcbeam ab omnibus reputari, offendi & dampnifi- cari, & apuJ omnes civitates & castra & villas & omnes potentes & nobiles viros mihi omne rtfugium, commercium & be- neftcium in omnibus penitus dencgetur. Actuiii est hoc publice Narbone, in pa- latio domini archiepiscopi Narbonensis, XIIII kalendas maii, pontificatus domini Innocentii tercii pape anno septinio de- cimo, presentibus... Sancte Marie episcopo & quondam episcopo Karcassone, comité Sancio [& comité Coiivenarum] & comité Fuxensi, Sancti Poncii, Niciensis & de Elccto abbatibus, niajori magistro mili- cio Templi, domino Hugone de Eaucio, Rogerii, Adeulfo subdelegato domini pape, magistro Rofredo ejusdeni domini pape scriptore, magistris Bernardo canonico Wulteranensi, Walfrido Novarensi capel- lanis nostris & multis aliis. 173. CXI Serment des hahïtans de Narbonne au cardinal légat '. Nos Aimericus, Dei gratia vicecomes Narbone, & boni homines de Nar- bona, coram vobis domino P. Dei gratia Sancte Marie in Aquiro diacono cardinali, Apostolice sedis legato, & aliis hic pre- sentibus, libéra & spontanea nostra volun- tate detestamur, reprobamus & adjuramus omnem heresim, quam aliquis dogmatizat contra Romanam ecclesiam & super sancta Dei Euvangelia manu tacta libéra voluntate juramus sine fraude & malo ingenio,quod nec sumus nec erimus nunquam credentes, fautoref, adjutores, defensores vel recep- tatores hereticorum nec eciam credencium, adjutoruni, defensoruiu vel receptatorum eorumdem hereticorum, nec omnibus su- pradictis nec faiditis vel exheredatis vel ruptariis vel aliis ecclesie Romane inimicis impendemus auxilium, consilium vel favo- reni ad impugnandum vel dampnificandum terras, que ecclesie Romane nomine vel mandate a quibuscumque tenentur, vel ad impugnandum vel dampnificandum illos, quicumque illi sint, qui ejusdem ecclesie nomine vel auctoritate tenent vel tene- bunt easdem. Immo contra omnes supra- dictos requisiti juxia posse nostrum bona fide impendemus auxilium & favorem ec- clesie Romane & vobis & etiam aliis eccle- sie Romane legatis, nunciis & ministris. Item juramus quod omnibus statutis & niandatis Apostolice sedis & vestris, que Guillelmo de Montelecato, Dalmacio de super negotio fidei orthodoxe, pro pace Crescentis', Guillelmo de Cardone, Petro ■ Cette clause n'est pns dans la charte du comte de Foix. [Note Jes BénéJ.] ' Dans la charte du comte de Foix, Crcscenlio. stabilienda, manutenenda atque servanda, 8c contra violatores ipsius duxeritis i'a- cienda, dévote obteniperabimus & ipsa ' Rrgistrum curiae Franeiae, [JJ. xxx-*, f" 9 h.] An 1214 An 1Z14 An 1214 lîd.Olig. t. 111, col. 341, 647 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 648 juxta posse iiosfruni bona fide servabinuis, ita quod non teneamur arma sumere con- tra violatores pacis extra dyocesim Narbo- nenseni, iiisi vicini episcopatus contra vio- latores hiijusniodi pariter guerram [facere] vellent. Item quod aliquam de terris ac- quisitis a crucesignatis per nos vel alios absque mandato sedis Apostolice vel ves- tro non occupabinnis nec danipnificabi- nuis, cum omnes ille terre ecclesie Ro- mane nomine vel auctoritate teneantur. Item mandatis apostolicis & vestris pare- bimus, si per pacem vel treugam cum ali- quo loco vel persona maudaveritis nos facere vel habere. Item quod nec per vim nec per fraudem vobis vel amîcis vestris castra que recipietis a comité Sancio vel ejus filio pro caucione, ut videlicet servet ea que promittit, auferemus, vel ab aliis juxta posse nostrum auferri permittemiis. Item filium illustris memorie P. régis Ara- gonura non auferemus vel substrahemus per nos vel per alios a potestate & custo- dia vestra vel illius, cui forte duxeritis eum committendum , nec permittemus quem- quam hoc facere juxta posse nostrum, immo dabimus vobis consilium & auxi- lium, juxta voluntatem vestram & posse nostrum, eum ducere quociimque volueri- tis. Actum est ])ublice Narboue. 174. — CXII Ahjuratlon des consuls de Toulouse devant le légat '. IN nomine Domini nostri Jhesu Christi. Nos Jordanus de Villanova, Aymericus de Castronovo, Arnaldus Bernardus Bau- dura, Arnaldus Barravus, Vitalis de Prina- cho, Peregrinus Siguarius & Guillelnuis Bertrandus, consules Tholose civitatis & suburbii, fatemur & juramento firmamus, quod sumus procuratores specialiter cons- tituti & destinât! ad vestram presentiam, domine P., Dei gratia Saiicte Marie in 'Trésor des chartes, Toulouse, snc 3, n. 5i. [J. Jo.'i, original scellé,] Aquiro diacoiie cardiualis, Apostolice sedis legate, ab universitate Tholosanorum tam de civitate quam de suburbio, c|uod vestris précise pro nobis & universitate civitatis nostre & suburbii pareamus mandatis, que nobis vel horainibus de civitate vel suburbio per vos vel per vestras litteras facietis, & tam coram vobis, domine cardi- nalis, quam coram aliis hic presentibus, libéra & spontanea nostra voluntate, no- mine universitatis civitatis nostre & sub- urbii & nostro, detestamur & reprobamus & abjuramus omnem heresim & omnem sectam, que aliquid dogmatizat contra sanctam catholicam Romanam ecclesiam, & ejusdem ecclesie Romane doctrinam recipimus & approbamus, & sacrosanctis. reliquiis, Eucharistia & ligno cruels do- niinice coram positis, super saiicta Dei Evangelia manu tacta libéra voluntate ju- ramus sine fraude & malo ingenio, quod nos vel cives nostri non erimus de cetero heretici, credentes, fautores, adjutores, deffensores & receptatores hereticorum, necnon credentium, adjutorum, defenso- rum vel receptatorum hereticorum, nec omnibus supradictis nec etiam faiditis, exheredatis sive ruptariis vel aliis sancte Romane ecclesie inimicis impendemus auxilium, consilium vel favorem, ad im- pugnandum vel damniiicandum terras, que ecclesie Romane nomine vel mandato a quibuscumque tenentur vel tenebuntur, vel ad impugnandum vel damnificandum il- los, c|uicumc(ue illi sint, qui ejusdem eccle- sie Romane nomine vel auctoritate tenent vel tenebunt easdeni. Immo contra omnes supradictos, scilicet hereticos, credentes, fautores, adjutores, defensores vel recep- tatores hereticorum, necnon & fayditos & exheredatos, ruptarios & alios sancte Romane ecclesie inimicos, requisiti, juxta posse civitatis nostre & suburbii bona iide impendemus consilium, auxilium & favorem sancte Romane ecclesie & vobis & aliis sancte Romane ecclesie legatis, nunciis & ministris. Item juramus quod aliquam de terris acquisitis a crucesignatis per nos vel alios absque speciali mandato Apostolice sedis vel vestro non occupabi- mus vel dampnificabimus. Item mandatis apostolicis & vestris parebimus, si pacem An 1Z14 Êd.orig t. 111, col. 242 An 1214 649 Preuves de l'histoire de Languedoc. )JO An vsl treiigani ciim aliquo loco vel pcrsona mandabitis nos facere vel habcre. Item jurannis qiiod omnibus statutis & mandatis Apostolice sedis & vestris précise & abs- que aliqua conditionc parebimus, & spe- cialiter in hiis, que super negotiis fidei orthodoxe & super cx])urganda civitate Tholosana & suburbio ab omni spurcicia hereticorum & credentium eorumdem, & super dispositionibus vestris, ad corrobo- randam & confovendam catholice fidei pu- ritatem, necnoii & super ])ace stabilienda & manutenenda atque servanda contra violatores ipsius,.& super maynadis non fencndis vel receptandis, & stra.tis publicis secure servandis, que nobis facta fuerint, obtemperabimus htimiliter ac dévote, & illa juxta posse civitatis nostre & subur- bii bona fide servabimus. Item juramus quod comiti Tholose vel filio ejus non dabiinus nec parabimus per nos vel alium, publiée vel secreto, consilium, auxilium vel favorem contra sanctam catholicam Romanam ecclesiam vel illos, qui eosdem comitem Tholose vel filium ejus auctori- fate sancte Romane ecclesio vel vestra impugnabunt, nonobstante fidelitate qua diclo comiii vel filio ejus vel alii parère tenemur nos, vel civitas nostra vel subur- bium tenetur. Illud idem promictimus do qualibet persona, quecumque illa sit, cui auctoritate sancte Romane ecclesie vel vestra guerra fiet. Item juramus quod su- per hiis omnibus, pro quibus excommuni- cati vel interdicti sunt cives Tholose, & super aliis excessibus & offensis, que con- tra sanctam catholicam Romanam eccle- siam & ejus ministros, necnon & contra ecclesias Tholose civitatis & suburbii vel alias ecclesias seu contra personas eccle- siasticas Tolosana civitas & suburbium commisit, hactenus satisf'actionem & man- data, que a domino papa vel vobis seu alio legato vel delegato Apostolice sedis suburbio, qrando vos irr.ndnvci itif, ad lo- cum quem nobis designaverilis, ad queiu tute venire possimus, ducemus, & illos in vestra vel illius cui mandaveritis libéra potestate ponemus, ut quandiu ecclesie Romane placuerit, in vestra vel alioruni quibus mandaveritis custodia teneatis eos- dem, in expensis civitatis & suburbii. Et volumus & assentimus & concedimus, ut si supradicta capitula vel aliquod predic- torum & ca vel aliquid eorum, que nobis & civitati nostre & suburbio viva voce vel per litteras injuncta fuerint a domino papa vel vobis vel alio sancte Romane ecclesie legato vel delegato, bona fide in perpetuum non servaverimus, supradicti obsides juxta voluntatem summi pontifi- cis 8{ vestram puniantur. Item tam nos quam concives nostri excommunicati, per. juri & Dei & sancte Romane ecclesie ini- mici ab omnibus rcputemur, offendamur & dampnificemur, & apud omnes civitatcs & castra & villas & omnes potentes & nobiles viros, nobis & civitati nostre & suburbio omne refugium, commercium Se beneficium in omnibus penitus denegetur. Ita videlicet quod si aliqui cives nostri non de mandate civitatis, sed sua temeri- tate venirent contra aliquid predictorum, & civitas & suburbium ipsis penam infli- geret bona fide, quam possunt pro quali- tate excessus, ipsa civitas & suburbium non incurrant predictam. Item promitti- mus & j'uramus, quod omnes & singulos de civitate Tholose & suburbio, a xiiir anno & supra, juxta premissam formain juramentum prestari faciemus, vel ipsos ad hoc juxta posse nostrum coarclabimus, penam quamcumque ipsis inferre possi- mus infligendo, salvo in omnibus mandalo summi pontificis. Actum est hoc publiée Narbone, in palatio domini archiepiscopi Narbonensis, vn° kalendas maii, pontifica- tus domini Innocentii III pape anno XVH", nobis vel eidem civitati sive suburbio viva presentibus domino episcopo Sancta Marie & domino quondam Carcassonensi, Sancti Pontii, Niciensi & de Crassa abbati- bus, abbate 8c sacrista Sancti Pauli, niaiori archidiacono, sacrista & Y. de Concis cano- nico Narbonensi, fratre Galtero monacho Cisterciensi , majoribus magistris militie Templi in Aragonia 8i Provincia, majore voce sive per litteras injuncta fuerint, juxta posse nostrum & civitatis ipsius & suburbii faciemus & adimplcbimus nos & omnes cives nostri bona fide. Item jura- mus quod quot & quales obsides requi- sieritis, una vice vel phiribus vicibus, tôt Se taies, tara de civitate Tholose quam de l'd.orig. ^ m, col. 2^3. 1214 6ji niEUVES DE L'ilîSTCIllE DE LANGUEDOC. 65: An I Z14 3 niai. ])r;ore Jcrosoiiniitaiii liospitalis in Arago- n'.a aixhidiacoiio. Oscensi, iiobilibus viris comité Fiixensi & Rogerio Bernaicio lilio ejus, & Adenulfo subdiacono doniiui pape, Roffredo ejusdem domiiii pape scrip- tore & BeinarJo caiionico Wlturaiio, ejus- dem domiui caidinalis capellanis, Beniardo Amelii, R. Bistagno, Johanne fratre ejus, magistro Riccardo, Romano, P. Raimundi, Benedicto & aliis multis, tam de civitate Narbonensi quam aliuude. 175. _ CXIII Cession des vicomtes de Nîmes & d'Jgde à Simon de Montfort, p ai- le vicomte Bernard Aton '. IN iiomine Domini, nnno a nativitatc ejusdem MCCXIIII, régnante rcge Plii- lippo, quinto nonas maii. Ego Bernardus Atto, filins qiiondam Bernardi Attonis vice- comitis Nemausensis & Agatensis & Guil- lelme uxoris ejus, nulla vi vel dolo seu metu indnctus, &c. donc, solvo, cedo omninoque in perpetuum derelinquo & prorsus transfère, sine iilla mca meoruni- qiie retentione, titulo mère & perfecte donationis que inter vivos appellatur, vobis domino Simoni, comili Leicestrie, vicecomiti Biterrensi & Carcassensi, & he- redibus ac successoribus vestris, ad omncs voluntates vestras plenarie faciendas, vide- licet omnes actiones, peticiones, persequ- tiones, exceptiones & defensiones reaies & personales & mixtas, mihi compétentes vel ad me pertinentes, & generaiiter om- nia jura corporalia & incorporalia, com- munia seu specialia, ordinaria & extraor- dinaria ad me pertineiitia, & mihi nunc competentia seu deinceps coiiipetitura in civitate seu pro civitate Nemausensi, cum vico & villis & castris in eodem viceco- mitatu seu episcopatii Nemausensi consti- tutis, cum limitibns suis, & in civitate seu pro civitate Agathensi, cum vico & ' Original scellé, J, 890, n. 1 :; Francj JJ. Xxx*, l" 3 x", - R,' villis &: cartris in codem vicccomitaiu non episcopatu Agathensi conslitutis cum limi- tibus suis, & quicquid in. prcdictis ci- vitatibus seu carum vicecomitatibus vel episcopatibus ad me pertinet vel perti- ncre débet, in dominationibus & juridi- tionibus personarum & rerum & ia om- nibus omnino rcbus, sicut umquam mclius 8; plenius pater meus & ego post ijisum visi sumus habuisse vel tenuisse alif|uo tempore. Et de his omnibus & singulis nie prorsus disvcstio & vos pleno pert'ectoque jure revestio,&c. Hanc autem donatioiiem, solutionem & cessionem tolius supradicti honoris confiteor me specialiter fecissa vobis domino comiti supradicto & vesiris, sciens de facto & prudens de jure, multo- rum sapientum consilio, propter substitu- tionem factam inter predecessores mcos & vicecomites Biterris. Qua dicitur si sine descendentibus decessissem, supradicti ho- nores, scilicet Nemausum cum suo episco- patu & suis limitibus & Agathen cum suo episcopatu & limitibus, qui cesserunt in parteni quondam patris mei, ad successo- res vicecomitis Biterrensis jure fideicom- missarie substitutionis pervenirent. Et ]5romitto vobis per firmam & validam sfi- ])ulationem, quod hec omnia supradicta & eorum singula fideliter & inviolabiliter tenebo, &c. & omnes cartas & omnia ins- trumenta predictorum honoruiu vobis pro possc meo tradam & restituam fideliter. Re- nuucians in eodem sacramento omnibus & singulis, quibus contravenire possem nunc vel in futurum, & specialiter illi coiisiitu- tioni que dicit donationes ultra D solidos factas sine insinuatione non valere, & alii constitutioni, que dicit ex causa ingratitu- diuis donationem jjosse revocari, & omni- bus aliis constitutionibus promulgatis seu promulgandis, &:c. Acta sunt hec apuJ Bi- tcrrim in palatio domini comitis. Inter- fuerunt testes adhibiti & rogati dominus Guido de Monteforti, Petrus Amelius sa- crista Biterrensis, magister Clarinus, Ful- caudus de Berzeyo, Lambertus de Tureio, Theobaldus de Novaviila, Ferricus de Isseio, Gaudricus de Sanzure, Gariaus da Amolio, Aiiuericus Bofatus, Arnaudus de Baudaco, Joaanes frater ejus, Guiraudns Martini. Rogatus a prcdictis Beniaid.i» A.i 1214 ICJ. oi'ig. I. III, co!.-j.|t. 653 miEUVES DE L'HISTOIRE DE I,A>:GUEDCC. CHa An /S il '*'"* jMarliiri, publiciis Eitcrris notarius, licc phani in Monte Celio presLytcr cardinalis, '^'■''' scripsit Oocus signi). Apostolice sedis legatus, uiiiversis Chrisli iidelibus ad quos prcseiis scriptum perve- nerit in Domino salutem. Cum in regno Francie legationis officio fungeremur, 17^' iiitelleximus nobilem virum Synionem,co- niitem Montisl'ortis , Albiensem & Agen- An 1214 .; j.iill. IN nomii anno In Donation du château de Verfeïl nensem diocèses & partem non niodicam à l'éalise de Toulouse ' . Rutinensis & Caturcensis diocesum au- toritate & niandato legatonim Apostolice nomine Domini nostri Jhesu anicn, sedis mirabiliter occupasse, divina gratia carnationis ejusdeni Bi''cc"xnir, & signatonim auxilio sufïiagante, pro co pridie nonas junii. Nos S., cornes Linccs- quod terre ipse, hereticoruni labe poUtite, trie, dominas Montisf'ortis, Dei gialia ab bereticis & eorum credentibus, def- vicecomcs Bitterris & Carcassone, pro rc- fensoribus & receptatoribus tenebantur, medio anime nostre & progenitonini nos- Tune c[U0([ue gentes quamplurime terra- trorum & etiani successorum nostrorum, rum predictarum, in proditionis perfidiam casfrum de Viridifolio cum omni tcne- procidentes ik ab ecclesie obedientia ac iiiento suo & forciis ad ipsum pertinent!- fidelitate comitis memorati proditorie ré- bus, in quibus forciis sunt ad presens xx cedentes, in labem redierunt derelictani, foci vel pauciores vel etiam nulli, dona- erigentes calcaneum contra Dcum, rupta- nuis & concedimus vobis domino R. epi- rios & mainadas in suum auxilium nicliil- scopo Tholosano & succcssoribus vestris ominus admittentcs. Cum autem boc ad in perpetuum plenarie liberum & absolu- aures nostras & alia fletu digna de illis tum , & promitimus vobis quod prefalum partibus pcrvenissent, eorumdem miserio castrum cum tenemento & forciis, ut pre- miserentes, & attendentes stragem non dictum est,a domino Ricardo & a Bernardo tantum corporum, set etiam animarum, Jordano &. fratribiis suis & ab omnibus ad partes easdem personaliter accessimus, aliis, qui aliquid ibi pétant ratione domi- Christi nomine invocato, cum multitudine nii, quitum & liberum & absolutum vobis signatorum in auxilium Jhesu Christi. facieiuus ik successorihus vestris. Si tamen Cunique ilhic pervenissemus, détériores prelium campestre nobis paratur in parti- invenimus homines terrarum jamdictarum, bus istis, pro recognitione predicti doni 8: magis criminibus heresis, fenoris, rup- habebilis nobilem militem unum bene mu- tariorura ac prodiiionum irretitos, quam nitum, qui sit ad defensioneni nostri in ex relalione didicissemus primitus alio- illo prelio. Datuni Carcasssone. rum. Uude injuriam iteratam sepius Jhesu Christi sine débita ultione nolentes per- transire, nienioralo comiti dedimus in maudatis, c[uatinus in nomine Domini Sa- *>_ CXIV baoth in jamdictos & alios fidei inimicos viriliter insurgendo terras quas aniiserat occuparet & alias morbo simili laboran- , Lettres du cardinal Robert de Courçoil ,es. Qubd ipse curavit, sicut vir providus ''t'.iTi?' en jiiveur de Simon de I^lontjbrt'^. & discretus & intrepidus Christi miles, '"'■-^♦' dévote ac humiliter adimplere, non sine ~^~^ ■(• TN jiomine sancte & individue Triniîa- niulto sudore suo & suorum & exercitus 1 tis, amen. Ego Robcrius crucis Cristi Jhesu Christi, terrast[ue ipsas, nobis pre- juiilct. servus, divina miseratione tituli Santti Sic- sentibus, tani miraculose quam mirabiliter occupavit, Dei gratia largiente. Unde nos, ' JJ. XIX-, f" 187 V" i transcription d'environ 12^ t. precipue quia terre hereticorum, defensc- ' Original scellé, J. 890, n. 11, — Rcq. lur. •"""'. receptatorum & fnutorum ccrunulom Fraie; JJ. xx\s f" 28 1°. u £cdc ApostoHca crajit expositc, ac com;s A:l 1.14 )J.J PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 656 An 1214 7 no- vembre. iiijmoralus, nuctoritats & niaiulaio legato- tactis sacrosanctis Evuangfcliis facrar.îcii- riini sctlis ejusdem, prius occupaverat ter- tiim fidelilatis vobis & domino nieo Anial- ras superius nominatas, quas per proditio- rico piimogciiito filio vestro, salva (amen in nem inimicorum fidei amissas postmodum omnibus fidelitate vestra. Confiteor etiam ad mandatum nostrum iterum acquisivit, per me & hcredcs mecs, qiiod vobis & attendentes etiam a Domino factiim esse, heredibus vcstris iratiis & paccatus, in lite & ideo potins firmitatem debent que a & in quiète, teneor reddere feodum prc- Deo gesta sunt perpetuam obtinere, terras dictum, quandocumque fuero per vos vel superius nominatas ac etiam alias, quas vestrum certum nuncium requisitus, & vos infra termines nostre legationis auctoritate & heredes vestri michi & heredibus meis aliorum legatorum & nostra in Christi sine dampno nieo & meorum restituera nomine acquisivit, comiti supradicto & sicut bonus dominus candem ferram debe- successoribus suis concessimus possiden- tis. Preterea de prefata terra teneor guer- das, easdem ipsi & successoribus suis in rani facere, pro vobis & heredibus vestris, perpetuum autoritate qua fungimur cou- contra quemlibet hominem. Et si forte de firmantes, Actum anno gratie millesimo, gratia vestra guerram non facerem, teneor ducentesimo, quartodecimo, niense julio, vobis ad faciendam guerram reddere ter- An 1Z14 apud Sanctam Liberatam, .78. cxv ram ipsam, si fuero ut dictum est supe- rius requisitus. Et nos S. comes Leycestrie, &c. ' vobis, Henrice comes Ruthenensis, & heredibus vestris totam predictam terram in feodum concedimus, salvo servitio quod pro ea facere nobis & heredibus nostris debetis. Hommage de Henri, comte de Rodey & confitemur quod si forte terram sepe- dictam vel partem nobis aut heredibus nostris reddideritis, ipsam vobis & heredi- bus vestris bona fide reddere cum integri- tate tenemur. Et promittimus vobis & he- redibus vestris per nos & heredes nostros, quod feodum cjuod a vobis tenetur, vobis inconsultis, a feodatariis vestris nuUatenus à Simon de I\IontJàrt IN nomine Domini nostri Jesu Christi, anno Incarnationis ejusdem m''cc"xiv", VII idus novcmbris. Notum sit tam presen- tibus quam futuris presentem paginam inspecturis, quod ego Henricus comes Ruthenensis, [comitatum Ruthenensem], adquiremus ; immo, si vobis necesse fuerit, Rodenam, vicecomitatum de Cambolatio, ad manutenendum & defendendum prefa- & Abbatiam cum pertinentiis suis, & to- tum feodum & alla jura vestra, quamdiu tam aliara terram quam habeo citra Oltum, vos & heredes vestri in nostra fidelitate salvo tamen jure domini pape super Mon- nianseritis, vos juvabimus bona fide. In- teroserio, & ecclesie Aniciensis super cas- super, si forte aliquam injuriam vel offen- tro de Securo, & salvo etiam jure quod sam nobis vel nostris fecistis, illam vobis habet Ruthenensis episcopus in moneta plane remittimus & alias querimonias, si & castris Copiaci & Combreti, recipio in quas forte usque ad hanc diem adversus feudum a vobis domino meo S., Dei gratia vos habebamus. Servitium autem,quod pro comité Leicestrie, domino Montisfortis, dicto feodo nobis facere tenemini, est illud Dei providentia Biterrensi & Carcasseiisi quod tenebamini facere comiti Tholosano. vicecomife, & propter idem feodum confi- Hanc autem concordiam & conventionem teor me homagium fecisse, ac prestitisse fecimus ad consilium ik arbitrium venera- biliuni patrum Mimathensis, Caturcensis, ' Archives du domaine de Rodez, n. 327. [Col- lationné sur le registre JJ. xiii, (" 17 r". Ce ' La copie de JJ. xiii porte distinctement ce qui est entre crochets n'existe pas dans la copie mot que l'original devait aussi porter, à en juger de ce manuscrit.] — Voir Bonal, Hist, mss, des par la lecture de D. Vaissete, qui avait imprimé ■omtcs de Rode:^, t. r, p. 323. & etiam. [A, M.] liJ.o.b. t. 111, col. 2 40. An 1114 607 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 658 An 1214 1 1> no- vembre. Ruthenensi?, Carcassensis, Albiensis epi- scoporum & magistri Tliedisii canonici Janiiensis. Et ut ipsa concordia & conven- tio robur obtineat perpétue firmitatis, duo instrumenta par alfabetum divisa fecimus inde fieri & fam sigilla nostra quam pre- dictorum episcoporum & magistri Thedi- sii eisdem apponi. Actum apud Ruthenam, in caméra episcopi, presentibus domino R. Uticensi episcopo, P. Garcino archi- diacono Beafe Marie de Montepesulnno, G. archipresbitero de Conchis, D. de Pra- dis, magist. W°. canonicis Ruthenensibuj, W". Farsat, V. de Granerio, Petro Ar- naldo, R. decano Beati Aniani Aurelianen- sis, Lamberto de Lymos, Thebaudo de Novavilia, Ferrino de Issino, R. de Ca- turco, Philippo Goloen, V/°. Pétri, W". de Medendeborc, W. de Mota, W", de Cracovilla, Begone de Calmonte, B. de Cardaillaco, Fortanerio de Maurleone, G. de Mirabelle, B. de Paris, B. de Proinas", V. de Sannaco, Gagone de Cambolatio. 179. Engagement de plusieurs chtUeaux du Rouergue, à Simon de I^lont- fort ^ CARTA KPISCOPOROM MIMATIIENSIS, RUTHENF.NSIS IN nomine Domini nostri Jesu Christi, amen, anno Incarnationis ejusdem nrcc" quartodecimo, XVI kalendas decem- bris. Notum sit universis presenfem pagi- nam inspecturis, quod nos W., Dei gratia Mimathensis & P. Ruthenensis episcopi, castrum de Roca deValserga, & castrum Sancti Genesii cum omnibus j\iribus & pertincnciis suis, qiie nomine Romane ec- clesie fenebamus, vobis domino Symoni comiti Leycestrie, domino Montisfortis, Dei providentia Bïtterrensi & Karcassensi vicecomiti, pro pace servanda & utilitate Ecclesie ad custodieadum committimus, ita vidclicet quod vos eadem casira cum pcr- tinenciis suis nobis aut legato aut alii nuncio domini pape, habentibus super hoc ejusdem lifteras spéciales, sine difiicultate aliqua restitui facietis, receptis prius no- veni milibus solidorum Mergoliensium , quos a vobis recepimus pro expensis, ex quibus nos Mimathensis habuimus quin- qiie milia & quingeiitos solidos & nos Ruthenensis tria milia & quingentos, & receptis prius aliis moderatis expensis, si qiias prêter redditus castrorum ipsorum ik pertinentiarum ipsorum pro custodia eo- rumdem juramento custodum constilciit eos fecisse. Et nos Symon, cornes Leyces- trie, dominus Montisfortis, Dei providen- tia Bitterrensis & Karcassensis vicecomes, promittimus vobis dominis Mamathen- sis {sic') & Ruthenensi episcopis, & in pe- riculo anime nostre per Lambertum do Cavriaco, militem nostrum, jurari fecimus super sancta Dei Evangelia, c(uod preJicta castra & jura ipsorum faciemus fideliter custodiri & restitui secundum formam su- perius expressara a vobis. Actum in obsi- dione Severiaci, ad consilium & ammoni- tionem magistri Thedisii, canonici Ja- nuensis, in presentia Clarini, cancellarii ejusdem domini comitis de Monteforii, Deodati de Pradis, canonici Ruthenensis, prefati Lamberti, Remundi de Caturco, Theobaldi de Novavilia, Ferrini de Isseyo, Philippi Gorloenni, Guillelmi Farsati, P. prioris Sancti Genesii, Hugonis Carbo- nerii, Bernardi de Sala & Bertrandi bai- livi. i8o. — CXVI Lettres de Simon de Montjbrt en fa- veur de l'évêque de Nimes ^ du vicomte de Narhonne '. An I. A NNOablncarnatione Domini MCCXIV, ■t\ VII idus februarii, &c. ego Simon, Dei miseratione cornes Lincestrie, domi- l'.d.f>i;f;. 1.111," col. 2.\C>, An 1 2 1 5 7 fcviicr. ' D. Vaissete avait impîiir.é de Provmas. [A. M.) ' Archives du domaine de Montpellier, vig. de ' JJ. XIII, f"44 t", n.63j copie d'environ i25o. Nimes, liasse 1, n. 2. C^H) ■ PREUVES DE L'HISTOIllE DE LANGUEDOC. CCo An I 2 |5 32 ma An ' An mis Monîisfortis, viceconies Biterrensis & cr.ptione capiamini, vel quod nnnlalis ter- '''"^ Carcasseusis, &c. intiiitil pietatis, &c ram vestram. Immo ero fidelis adjinor ad dono vobis domino Arnaldo, veiierabi- def'endenduin & manutenendum vos 8c lis ecclesiae Sanctae Maiiae sedis Nemaii- vestros & terram vestram & jura in per- seiisis episcopo, videlicet villani totani de petuiim. Et eodem modo cives Narbonenfes Amiglavo, in vicecomitatu Nemausensi si- jiirarunt. Actum Carcassone in palatio do- tam, &c quam habeo vel habere debeo mini comitis, in presentia domini Lodovici seii habiturus siim aliquo modo, sive ra- priniogeniti domini Philippi illustri (oi'c) tione comitatus K. Tolosae comitis seu régis Franconim, 8c domini episcopi Bel- ratione vicecomitatus Nemausensis, &c. vassensis, 8c domini comitis Sancti Failli, Acta sunt haec in caméra staris de Portu, 8c domini vicecomitis de Meiedinio, 8c coram rogatis testibus, magistro Thedi- domini Mathei de Montemaiirecino, do- sio, 8cc. Haec facta siint assensu & volun- mini Bochardi de Marleto 8: domini Aiv.al- tate Amalrici primogeniti praedicti comi- rici filii domini comitis 8c Tibaldi de tis, 8c sigillata per manum Clarini cancel- Novavilla ^ Ferrini de Isseio 8c Clarini larii ejiisdem comitis. cancellarii domini comitis 8c Geraldi de II. In' nomineDomini nostri JesuChristi, Narbona 8c Johannis Bislani 8c Raimundi anno Incarnationis ejiisdem m" cc° XV", Eislani 8c Giiillelmi Udalardi, 8c quam- j régnante rege PhilipjK), XI kalendas jiinii. plurium aliorum, 8c Guillelmi de Pauii- Notum sit omnibus ])resentem paginam niano scriptoris Narbone publiai, qui hec inspecturis, quod nos S. comes Leicestrie, scripsit. dominas Montisfortis 8c Dei providentia Biterris 8c Carcassone vicecomes, nobilem ■■■ virum Aimericum vicecomitem Narbone, 8c oiiines cives Narbonenses, 8c alios ho- mines 8c totam terram ad jurisdictionem loi. ejusdem Aimerici spectantes, sub nostra custodia, protectione 8c defensionc in per- Accord entre Vévéqiie d'Ujès & Simon prtuum recipimus, proniitenlcs quod eos de Montjbrt ' , 8c jura ipsorum bona fide custodiemus, manutenebimus 8c a quolibet homine ra- tN nomine Domini nostri Jesu Cliristi, tionabiliter defendemus, 8c omnem ranco- i amen, anno Incarnationis ejusdem rem seu malam voluntatem quam adversus M'ccxilii", ir nonas niarcii. Ego Symon, q eum vel suos ocçasione qualibet habeba- comes Leycestrie, dominas Montisfortis, mus, pro nobis 8c fratre nostro Guidone Dei providentia Eitterrensis 8c Carcassen- 8c filio nostro Amalrico 8c pro omnibus sis vicecomes, habens ex comendatione hominibus nostris remittimus eis ex toto. domini P., Dei gratia Sancte Marie iii Et supradicta omnia fecimus Ferrinum mi- Aquiro dyaconi cardinalis, Apostolice se- litem nostrum in anima nostra jurare; dis legati, totam terram 8c omnia jura, Aimericus vero 8c Narbonenses nobis se- que Raimundus quondam comes Tholose Cundum f'ormam inf'eriiis scriptam juia- habebat vel habere debebat 8c tenebat per runt. se vel per aliuni in dyocesi Uticensi, l^d.orig. Ego Aimericus vicecomes Narbone, juro audito quod ecclesia Uticensis a predicto cùi.247. vobis S. domino comiti Leicestrie, domino quondam Raimundo comité Tholosano Montisfortis 8c Dei providentia Biterris gravata in multis fuerat 8c oppressa, ad Ëc Carcassone vicecomiti, peipetuam s.cu- honorem Dei &i beati Theodorici martirij, ritatem 8c pacem, 8c quod non ero in cou- pro remedio anime mee 8c parentum meo- silio vel auxilio quod vos vel vestri homi- rum; sicut melius possum , dono 8c cedo nés amitatis viiam vel meubrum, vel luala per me successoresque mcos in perpctiiuiii, ' Trésor des chartes, Narbo.ine, n. 1. [Auj. h ' Ardiives nation.iles; J, 8p?, n, 9; original 337, n. I, original scellé.] scelU, An I 2l5 An PilEUVES DE L'ilîSTOÎIlE DE LAKGUEDCC. CCz trado tibi, cîonilno R. Uiicensi episcopo Si successoribus tuis & pro te ccclesie Uti- censi, totiim illiid, qiioJ predictus Rai- niundus, quondam cornes Tholosamis vcl aliquis pro eo habebat vel habere debebat in Mociaco & ejus teiiemento; & quicquid habebat idem cornes Tholosanus prefatus apud Sanctum Benedictum vel aliquis pro eo; & quicquid habebat apud Rocam Cer- veriam; & quicquid habebat apud Areolas vel aliquis pro eoj & quicquid habebat vel aliquis pro co apud Novellas; & quicquid habebat apud Sanctum Ferreolum vel ejus pertenemeiitum, & mansum de Flans, & bastidam de Gras, & bastidam de Barron, villam Sancti Johannis de Maroiolis cuni suis appendiciis, & bastidam Poncii Sar- pelli, & illud quod habebat sepedictus quondam cornes in inansis circa Taraus; ik vicariam quam tenebat Bermoudus de Utecia a comité Tholosano, & si ([uid idem cornes quondam Tholosanus habebat infra Uteciam vel aliquis pro eo, & villam Sancti Poncii, & villam de Ners cum suis pcrtineuciis, & nonnm partem pedagiorum & decimam, que accipiuntur per totam dyocesim Uticensem, nonam pro dominio & decimam pro décima. Et totum quod ac- cipiam in pedagio, tenebo ad feudum a te prediclo domino episcopo & ecclesia Uti- censi. Concedo etiam & dono sub prcdicta forma preposito 8c capitulo Uticensi cas- trum de Castillione cum suis pertinentiis pleno jure, excepta animadversione san- guinis, quam michi retineo & successori- bus meis, si inde fîeri debeat mutilatio membri vel peua niortis infligi. Et si propter hoc debeat fieri bonorum publi- catio, habebit ipse prepositus Vticensis medietatem 8i ego aliam, in mobilibus tautum; in possessionibus vero habebo nichil. In Castro de Villa Acaria habebo illam partem, quam cornes quondam Tho- losanus habebat in eo, & si plus percipie- bat ibi prefatus quondam cornes, illud res* tituam preposito & capitulo Uticensi, & hoc débet fieri sccundum instrumenta facta inter capitulum Uticense & quon- dam comifem Tholosanum. Et est scien- dum quod in omnibus hiis predictis, que tibi, domino K. meiiiorato episcopo, dedi Se coacessi, sicut superius coiUinetur, ex- ccpto Mociaco, lîabebo aniii;aùversio!iem raiit;uiiiis, si inclc debeat fieri mutilatio menibri vel pena mortis infligi. Et si prop- ter hoc debeat fieri bonorum publicatio, tu habebis partem mediam & ego aliam, in mobilibus tantumj in possessionibus vero nichil habebo. Sanctam Anastaciam or Mociacum habebis tu & ecclesia Uli- censis pleno jure. Preterea in compenso dyocesis Uticensis habeo ego ad feudum quartam partem compensi a te & ab eccle- sia Uticensi, pleno jure. In aliis autem fendis, in quibus habebat a te predictus quondam cornes Tholosanus firmancias & justicias, habebo ego ilîas ad feudum a te & ab ecclesia Uticensi pleno jure. In fen- dis vero michi concessis a te predicto do- mino episcopo Uticensi, non possum nec debeo instituere aliquem sine consilio epi- scopi & ecclesie Uticensis. Item si in pre- dictis feudis aliquam forciam velaliquas forcias facere me contingerit vel aliquem pro me, illam vel ilIas debeo accipere ad feudum a te ik ecclesia Uticensi. Tibi etiam domino predicto episcopo Uticensi stipule specialiter, bona fide promittens, quod quandocumque terra predicta a do- mino papa niihi fuerit perpetuo assignat», de terra ipsa tibi a me conccssa faciam instrumentum fieri tibi & ecclesie Uti- censi 8c capitulo, sicut melius & ufilius tibi 8c ecclesie Uticensi & capitulo visum fuerit expedire, 8c fidelitatem tibi faciam 8c hominium pro tota terra Uticensis dio- cesis, quam habebo in feudum, secunduni tenorem instrumentorum, que facta sunt inter predecessorem tuum Se dominum R., quondam comitem Tholosanum. Domiuus autem episcopus cum ecclesia Uticensi quasi bonus dominus 8c legitimus tenetur me deffendere 8c juvare, quantum ad feu- dum, quod de ipso 8c ecclesia predicta te- neo, dinoscitur pertinere. Et ut hec omiiia perpetuam obtineant firmitatem, predic- tam cartam sigillo nostro Se predicti epi- scopi feci 8< volui niunimine confîrmari. Actum Carcassone, anno 8c die quo supra, per manum Clarini cancellarii nostri. Au dos : De donatione facta a comité Montisforlis episcopo Uticensi, 8c de hiis, que comes Tholose habebat apud Uteciaiu 8c in multis cnstrif. — Videatur quia mng- I 2 1 J An 12 13 663 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 664 An An 121") lô mars. niim c?t& est siispcctiim, cjiiia caret sigillo coniitis Moutisf'ortis. 182. Donation de Guîllem de Minerhe à la commanderie de Campagnols* . IN nomine Domiiii, anno Incarnationis ejusdem MCCXIIII, rege régnante Phi- lippe, XVII kalendas aprilis. Notiim sit hec audieiiftibus] , quoniam ego Guillel- miis de Minerba, non inductus vi vel dolo aut siiggestione alicujus persone nec cir- cumventus iii aliquo, sed [spon]ta- nea mea voliintate & piiro mentis affectu, bona fide, cum hac publica valitura scrip- tiira dono, offero, trado atqiie concedo nieipsum, corpus & animam meam cum rcbus meis, per donatum & confratrem in vita & morte Domino Deo & sancte Ma- rie & sancto Johanni Baptiste & hospitali Jerosolimitano, in manum scilicet & po- testatem tui domini Martini de Andos, prioris Sancti Egidii, & Sancii de Alver- nico, comendatoris Montispessulani , & Pernardi de Biterri, domus Narbone & do- nius Sancti Pétri de Mar comendatoris, & fralris Rainaldi, curam & amministratio- nem domus Narbone tenentis. Quas domos Hospitalis 8i omnes alias & earum fratres, bona 8j res ubique pro posse nieo me sem- per diligere, protégera & honorare bona fide promitto, & ipse domus & fratres si- militer versa vice me & res meas sicut eas decet salvent, custodiant & défendant, & ego in ciminterio Hospitalis eligo mihi se- pulturam. At si vivens seculo renuntiaturus aliquam domum ordinis intrare & habitum religionis suscipere [vellem], non liceat mihi amodo uUam aliam domum intrare nisi domum Hospitalis, ibique recipiant me in fratrem, restitutis clamoribus meis, si légitime intrare potero. Itaqne ego dic- tas Guillelmus de Minerba, per me & meos, bona fide, cum hac valitura carta dono & ' Archives de In Haute-Garonne. OrJie de Saint-Jean, Campagnols, II, 2p, original. justa inter vivos donationc nunc Si in per- petuum irrevocabiliter in presenti trado pro amore Dei & sainte anime niee nieo- rumque antecessorum [&] successorum ac ■ peccatorum nostrorum remissione, vobis dictis fratribus hospitalis Jerosolimitani & successoribus vestris & eidem hospitali Jerosolimitano vobisque fratribus presen- tibus & futuris Deo servientibus, ad fa- ciendas omnes vestras & Hospitalis volun- tates & utilitates, omnes meos [ma]satges & bordairias de Durcani, que habeo in Mi- nerbensi patria in dominatione Minerbe, quos masatges & bordairias dono cum hominibus & feminis & laborationibus he- remis & condirectis & omnibus mihi per- tinentibus & pertinere debentibus, sicuti melius & plen[ius pa]ter meus quondam Guillelmus de Minerba & ego habuimus. Item dono vobis pascherium per totam terram meam sine missione & servitio & re[bus jdimento Hospitalis. Adhuc & dono hospitali Jerosolimitano & fratribus in fine mea, pro amore Dei, equm meum & totum armamentum meum de ferro & fuste. Et si non haberem equm & arma- mentum, assigne ibi pro helemosina, pro emendameiito equi & armamenti, m solidos Melgorienses super omnes res meas & su- per totum honorem meum, quousaue Hos- pitali & fratribus compleantur. Et quod hoc totum ita attendam & compleam & hanc meam voluntatem & proposituiu in aliquo non miitem neque mutare possini, super sancta Dei Evangelia corporaliter tacta in manus tui, domini prioris Sancti Egidii, Martini de Andos, in domo Sancti Johannis Narbonensis, in ecclesia ubi spe- cialiter mihi locum eligo, bona fide juro. — Ego itaque Martinus de Andos, assensu & voluntate fratrum nostrorum, recipio te Guillelmum de Minerba cum rébus tuis per donatum & confratrem nostrum & hospitalis Jerosolimitani, salva ordinis nostri institutione, & recipio te socium & participem in omnibus beneficiis & he- lemosinis & orationibus, in sacrificiis & missis, in serviciis pauperum & infirmo- rum & aliis omnibus bonis [spirituajlibus, c|ue in cunctis hospitalis Jerosolimitani domibus citra mare & ultra mare jiigiter fi tint, quatenus talem in Domino qualem ' 665 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 666 ~~ An An '^'"' nos ipsi prestolamur niereamini in fiitii- niam, quod liée de licencia Zi voluntale mm recipere portionem. Testes sunt Rai- ejusdem pontificis laciainus. Débet autcm mundus de Salis, Bertrandiis de Oviliano, ideçi cornes ex pacto, pro prefato Castro 8c Raimundus de Castronovo, Bernardus de redditibiis ipsiiis assignatis, episcopo Viva- Capitolio, Arnaldus de Villispassantibus, rieiisi, nobis B. & successoribus nostris Raimundus de Minerba, frater Giiillel- qui pro tempore resederint, facere homa- nuis capellanus domiui prioris S< frater giuni & jurare fidelifatem, consilium & Arnaldus de Barbainuio. Pctrus Martini auxilium se nobis & successoribus nostris scripsit. prestiturum infra termines nostre dyocesis contra omnes homines, qui guerram faciant ' contra episcopum, dummodo idem episco- pus paratus sit eis jusiiciara exhibere, pa- „o r'Y\'tT cem, ecclesias, stratas publicas, castra & totam terram episcopi & ecclesie Viva- ^ ._ riensis se bona fide & totis viribus, suis Donation du château de l Argentière sumptibus, contra omnes homines infra par l'évêque de Viviers à Simon dictos terminos defensurumj adiciens ju- de Montjbrt '. ramento quod universas possessiones, quas hodie tenemus, sive sint castella sive alla, lîd.orig, l-d.orig. -pj Dei gratia Vivariensis episcopus, om- permittet nos & successores nostros paci- cuj.'il^. côi.247. -t^. nibus Christi fidelibus présentes lit- lice possidere, & nuUo tempore nos vel teras inspecturis salutem in Domino. Ad successores nostros super predictis inquie- An noticiam omnium volumus pervenire, quod tabit, nec aliquid de predictis vel aliis feu- '^'^ nos domino Symoni comiti Leycestrie, do- dis, que habet vel habiturus est episcopus 4 juillet, n^ino Montisfortis, Dei gratia Biterrensi Vivariensis in Argentaria & in tota dyo- & Carcassensi vicecomiti & heredibus cesi Vivariensi, per se vel per alium, ali- suis, concedimus & donamus in feudum qua occasione sive titulo, acquiret sine castrura de Fanojovis in Argentaria, & me- assensu & concessione episcopi Vivarien- dietatera omnium reddituum, tam in justi- sis pro tempore residentis, nec impeditt ciis quam aliis omnibus, que pro delicto quominus episcopus Vivariensis in Argeii- comitis Tolose inciderunt in commissum taria vel aliis fendis episcopalibus acqui in villa Argentarie, & medietatem com- rere possit pro sue arbitrio voluntatis, pcnsi pacis in tota dyocest Vivariensi. Sub excepto in his que eidem a nobis superius hac forma, quod ipse impetrare débet a sunt concessa. Preterea concedimus eidem domino Innocentio summo pontifice, quod usque ad quinquennium medietatem red- ipse nobis episcopo precipiat, ut predic- dituum deciniarum, quas laici detinent, tum castrum & predictos redditus trada- scilicet de fructibus, pratis, ortis, animali- mus ipsi & assignemus. Sane si a prefato bus, piscationibus & aliis que in canonc Romano pontilice predicta idem comes precipiuntur persolvi. Predictos autem obtiiiere non posset, & nos B. episcopus redditus decimarum sub hac forma eidem Vivariensis possemus ab eodem pontifice concedimus, quod ipse tenetur ex pacto & obtinere, quod predictum castrum Argen- promissione nobis universos laicos nostre tarie & redditus ejusdem nobis concède- dyocesis militari manu compellere ad pre- ret, nos similiter pretaxatum castrum & dictas décimas persolvendas. Elapso vero dimidiam partent reddituum Argentarie, quinquennio, prefate décime ad Vivarien- rcstituta primo nobis expensarum medie- sem episcopum cum integritate reddibunt, tate per eundem comitem, ipsi assignabi- & comes nichil in eis percipiet; nichil mus, sub hac forma & pactionibus infe- oininus tanien idem comes postea compel- rius annotatis, si idem comes a sumnio leret imperpetuum, & heredes sui post pontifice litteras impetraverit in hanc for- ipsum, solvere episcopo décimas supradic- las. Ad hec alteram medietatem reddituum ' Rr^. car, Frinc. [JJ. \\\\ f" i :"> l.\ univcrsoruiii, quos comes Tholosc h:bcbac An 121 j 65/ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. C68 An I 2 I fj I 2 •juillet. in Argjnfarin, r.obis & siiccessoribus nos- nitoriim ncstrornm, daniiis Si conceilimiis fris reservanius, & in jurameato iidelita- imi;er])etiiiim titiilo nicro c-leniosine, Deo tis, quod dictas conies Moiitisfortis nobis 8r ecclesio Sancti Trophimi Arelatensis & & sticcessoribiis iiostris preslabit, inseroro canonicis ibidem Deo servientibus, ducen- tenetiir, quod prediclam nicdietatem nobis tos solidos Remnndensis nionete, singulis & successoribus nostris servabit illibatam, annis, in festo beati Trophimi, apud Are- & in nullo eam dimiuiiet, sed faciet ipsam latum per senescallum nostrum de Belli- nos & successores nostros pacifice possi- quadro persolvendos. Dicti vero canonici dere. Castnim autem Fanijovis predictum celebiabunt in predicta ecclesia anniver- jiiravit conies, tactis sacrosantis Evuange- sarium bone niemorie Symonis patris nos- liis, se nobis & successoribus nostris red- tri & aliorum progenitorum nostrorum diturum & restituturum, quocienscumque singulis annis quinfodecimo kalendas au- & quandocumque requisierimus per nos gusti, 8c nostrum post decessum nostrum. vel csrium nuncium nostrum ab eodem Ut autem predicta donatio robur obtineat comité vel aliis, qui nomine ipsius predic- perpétue iirmitatis, presentem cartam si- tuai castrum tenuerint. Si vero quando- gilli nostri munimine fecimus roborari. cumque rex Francie aliquem episcopum Actum apud Bellic[uadrum , anno & die Vivariensem guerra infeslaret, non tene- quo supra, per manum Clarini cnncelhuii tur dictus comes personaliter contra re- gem dictum episcopum adjuvare, set mili- tes & clientes suos ad defensionem castri Fanijovis & Argentarie ministrabit. Nos vero &i successores nostri contra oiiines predictum feudum noscitur pertinere. Hec autem omnia intelligenda sunt bona fide a nobis & successoribus nostris & a dicto comité & suis heredibus. Porro ut pre- dicta omnia illibata couserventur & ne trumentum sigillorum nostrorum nos & dictus comes fecimus munimine confir- luari. Actum apud Auriolum, anno Do- iiiini i\i"'CC"xv", iiii" nouas julii. 184. — CXVIII Extrait de divers actes. quarto idus julii. Nos Symon, comes Lei- cestrie, dominus Montisfortis, Dei provi- dentia Biterrensis & Karcassonensis vice- comcs, pro salute anime nostre & proge- An t. III col. 2.19 nostri. IL In' nomine, &c. anno I. ejusdem M° ce xv°, VIII idus aug. Notum sit uni- versis présentes litteras inspecturis, c[uod ego Raimunda de Castriis recipio in feo- homincs dictum comitem & heredes suos dum a vobis & heredibus vestris, domine tenemur defendere ac juvare super pre- Symon, conies Leycestrie, domine Montis- dicto feudo, quantum nos decuerit & ad fortis, Dei providentia Biterrensis & Car- cassensis vicecomes, pro me & meis filiis R. de Castriis & Petro Armengaudi, omnia jura que habeo apud Podium-Loterium Se Sanctum Petrum & in termiiiiis villarum istarum, & omnem aliam terram quam non possint in dubium revocari, presens ins- teneo de alio domino, concedens & pro- iiiittens firmiter bona fide quod ego & pre- dicti filii mei de vobis & heredibus vestris tenebimus hec predicta, & dicti fîlii mei récipient ista de vobis & heredibus vestris, quando pervenerint ad etatem & tune fa- cient vobis homagiuni de predictis. Quod si forte facere recusarent, ego tenebor vobis reddere quinque niilia solidorum Melgoriensium pro pena, & hec omnia me fideliter servaturam, tactis sacrosanctis Evangcliis, juravi. Et nos Symon, comes Leycestrie, dominus Montisfortis, Dei pro- I. TN nomine Domini nostri Jesu Chrlsti, videntia Biterrensis & Karcassonensis vice- 1 anno Incarnat, ejusdem m° ce" xv". comes, vobis domine Raymonde & filiis vestris concedimus in ieudum predicta omnia, sicut superius est expressum, pro- mittentes vobis & dictis filiis vestris quod erimus vobis & ipsis boni domini & fide- An 1 2 1 5 C iiuût. Rcgiitrum curiac Frttnciac. [JJ. X\X'>, f" 26 v".] ' Rcg'istrum curiae Franciae. [JJ. xxx* , (° 6 i".] An r 21 j 6^9 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 670 An Its, iiec feodiini istud aliciii tiaJenius vcl dabimus iiisi heredi nostro, qui erit vi;;c- comes Biterrensis, nec aliiiin mediatorcm poneraus nos vel heredes nostri iiiter te vel heredes tiios, nisi istum qui erit vicc- conies Biterrensis. Ad majoreni autem hu- jus rei securitatem , duo instrumenta per alphal)etuin divisa fecinius indc fieri, quo- rum alterum sigilli nostri nuinimine feci- mus sigillari, dicta vero Rainionda, quia sigillum non habebat, sigillo venerabilis patris domini A., l.ectorensis electi, & P. Amelii, sacriste Biterrensis, fecit alte- rum sigillari. Actum apud Biterrim, per manum Clarini cancellarii ipsius comitis. Testes dominus A. clectus Lectorensis, P. Aiuelii sacrista Biterrensis, qui ad peti- tionem dicte domine sigilla sua apposue- runt huic carte, Stephanus de Cerviano & Stephanus filius ejus, Pefrus de Rocha- fiche, Poncius de Ollaiarga & Clarinus cancellarius supradictus. III. Anno ' ab Incarnatione Clirisli M°CC"XV'', régnante Philippo rege, mense augusti, feria V". Sciendum est quod con- troversia fuit iiiter G. de Levias niaresca!- lum ex uiia parte, & conventum domus Bolbone ex alia parle. Item ego Guido de Levias, niarescallus domini comitis Mon- tisfortis, dono & concedo imperpetuum Domino Deo 8j béate Marie & omnibus sanctis ejus & tibi Raimiindo Segerio, ab- bati domus Bolbone, & omni conventui domus Bolbone présent! & futuro, pro amore Dei 8c anime mee, très modios de blati in unoquoque anno in niessibus, sci- licet duos modios de araone & unum mo- dium frumenti ad mensiiram Mirapiscis. Quem blatum laudo & concedo ut habeatis de villa de Maderiis in unoquoque anno în messibus, omni fempore. Et conventus domus Bolbone acccpit me pro fratre in omnibus bonis domus Bolbone, & propfer liane elccniosinam jamdictam, quam vobis dono, sicut dictum est desuper, predictus conventus domus Bolbone mihi diffinit omnes clamores ik qiierimonias & peti- tiones, quas mihi & de me facicbant ullo- niodo. ■ Archives d; l'jbbayc de Boulbone. [Doat, v. 8j IV. t Tcdisius', diviiia pcniiissione Aga- tensis episcopus, & Isarnus de Aragone archidiachonus Carcassensis, & Guilleliuus Arnaldi de Sopstz, & Petrus Martini de Castronovo, universis prcsentem pagiiiam iiispecturis salutem in Domino. Cuin intcr Teverendum virum Guillelmum abbatem & conventum monasterii Crassensis ex jjarto una, &c nobilem viruni dominuni Symonem, comitem_ Leycestrie, dominum Moiitisfor- tis, Dei gratia Biterrensem & Karcasso- nensem vicecomitem ex altéra, conlro- versic plurime verterentur super rébus & possessionibiis infrascriptis, de controvcr- siis illis compromiserunt in nos sub pena quingentaruni marcharum argenti utrim- que promissa, ita videlicet quod quicquij nos quatuor simul, vel nos dictus episco- pus cum Petro Martini & Guiilelmo Ar- naldi vel etiam cum solo Guiilelmo Arnaldi, statueremus vel mandaremus super uni- versis ac singulis controversiis, partes ipse perpetuo 8c irrevocabiliter observarent. Renunciaverunt insuper ex certa sciencia omnibus exceptionibus, defensionibus Se appcllacioiiibus, que possent competere cis, ad mandatum a nobis interposilum vcl mandata vel ipsorum aliquid inf'ringen- dum. Expressum etiam fuit a partibus &i concessum, ut que contra mandatum nos- trum vol mandata veniret, pena predicta & nctionibus 8c exceptionibus sibi competen- tibus mulctaretur 8c mandatum nostrum nichilomiiius servaretur. Erant autem con- troversie de castris istis, scilicet Sepiano, Malveriis, Sancto Cucuphato, Bastida que dicitur Bollonach, Verzelano, Cominiano, Curtibus, Vallepigeria 8c medietate ville de Bcllvezer, que omnia supradictus conies petebat a dicto abbate jure pignoris, alk- gans se successorem esse militum qui tene- bant ea jure pignoris obligaïa. Petebat preterea idem comes villam de Bluniac, diccns eani ad se proprietatis jure omni modo pertinere. Ex diverse vcro memora- tus abbas exceptiones plurimas contra pro- posila opponebat. Petebat etiam a comité suprascripto castrum de Capraspina, cas- 'Orijjinal scellé; supplément in Trésor des ch. Tr- ies, J. 850, n. 16. — Regiitrum curiaf Franct^te, JJ. >\.\A. 24 An I 2 lij OUI An izrj 671 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 67; triini de Canesiispenso, castrum de Claro- Ponciiis de Flasciano, Caniiïacli, Treussa- nionte, villam que dicitur Villaloiiga, vil- iiella. Omnes supradictos honiines cuni lani de Montegardall, villam de Coiano, iixoribus 8c liberis ik posteris suis dicfo villam de Lucho, castrum deVentajone, comiti adjudicamus, eumdem a peticioiie villam de Ferrais, villam de Majoaras, vil- abbalis & dicti moiiasterii absolventes su- lam de Comellis, castrum de Alaricho, vil- per honiinibus supradiclis. Possessiones lam de Moscz, castrum de Montelauro, autem teneaiit predicti homines quascuni- castrum de Coffolent, castrum de Leuquo, que habent in predicto castro & ejus que omnia dicebat esse monasterii jam- perlinenciis a Crassensi monasterio sine dicti; castrum de Capraspinavidelicet, quia con)itis questione. Pretcrea adjudicamus jpsum semper fuisse proprium Crasseusis eidem comiti castrum de Blumac cum suis monasterii asserebat; alia vero prenotata pertinenciis, retentis tamcn jamdicio mo- dicebat comissa esse eidem monasterio naslerio his omnibus, que ad sacrisliam propter delictum militum, qui ea a dicto ejusdcm pertinere noscuntur aniiquitus in monasterio, sicut ipse allegabat, tenuerant ipso casiro & ejus terminiis manifeste, jure feudi. Contra hec vero exceptiones Castra vero alia suprascripta & villas cum opponebat plurimas dictus cornes. Super suis pertinenciis, que memoratiis abbas sibi quibus omnibus pars utraque testes pluri- comissa dicc;bat propter delictum militum, mos & instrumenta produxit. Nos igitur, quibus, eodem abbate asserente, iuerant visis & auditis & diligenter consideralis antiquitus inleudata, supradicto comiti allegacioiiibus, instrumentis & atestacio- adjudicamus ex integro, ita tamen ut ea a iiibus utriusque partis, absolvinius dictuju monasterio Crassensi in feudum teneant abbatem & monasterium Crassensem ejus- tam ipse quam heredes ejus perpetuo, salvo que loci conventum a peticione comitis tamen semper ipsi monasterio in his omni- supradicti super castris & villis istis : vide- bus jure feudi. Ut autem hec omnia per- licet Sepiano, Malveriis, Bastida cjue dici- maneant inconcussa perpetuo, sigillorum tur Bollonach, Verzellano, Cominiano, nostronim auctoritate presentem pagiuam Curtibus & medietate de Belvezer, adju- roboramus. Et nos Guillelmus, Dei gratia dicantes hec omnia cum suis pertinenciis abbas !k conventus Crassensis monasterii, eidem monasterio pleno jure, salvis tamen "OS etiam Symon, cornes Leycestrie, domi- eidem comiti in villa de Malveriis octo lU'S Montisfortis, Dei gratia Bitterrensis modiis ordei, & in Bastida de BoUonacho & Karcassensis vicecomes, predicta omnia sex modiis ordei, & in villa de Curtibus sicut superius sunt expressa approbamus uuo modio frumenti, prestandis ei albergo atque concedimus, promittentes ea nos nomine annuatim. Adjudicamus insuper inviolabiliter perpetuo servaturos, renun- castrum de Capraspina cum pertinenciis ciantes insuper omni auxilio juris atqiie suis omnibus eidem monasterio, salvis ta- consuetudinis, quo possemus adversus su- men & retentis comiti hominibus decem prascripta ullo tempore adjuvari, & ideo & octo casalium in eodem Castro, salva presentem paginam sigillorum nostrorum eciam alberga triginta militum in ipso munimine coniirmamus. Et nos Symon Castro eidem coniili annuatim. Nomina comes predictus profitemur accepisse a vo- autem hominum sunt hec : homines de bis domino Guillelmo, abbate predicto, manso de Richa de Scolis, & de manso decem milia Melgoriens. solidor. bono- Guillelmi de Scolis, filii Pétri de Scolis, & rum & centum modios annone, viginti Guillelmi de Scolis, filii Rogerii de Scolis, frumenii & octuaginta ordei, pro summa & Poncii & Raimundi iiliorum Rogerii de debiti, quam petebamus nomine pignoris Scolis, & infantes Bernardi de Scolis, & in villis superius prenotatis, & pro sump- Amelius, & Arssendis Recorda, & Petrus tibus, quos in eisdem hediiicandis ac mu- Mariini, & Petrus de Buschano filius Rai- niendis fecerant creditores. Renunciamus mundi de Buschano, Martinus de Cross, insuper ex certa sciencia exceptioni non Martinus de Buschano, Arnaldus de Cross, numeiatc pecunie, predictum nionastciium Johannes de Pradis, Rogcrius iratcr ejus, super his pcnitus absolventes. Actuiii est An I2l5 ICd.orig. I.lll. An I2l3 673 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 674 A il An 121 5 24 août. hoc Carcassone, in palacio domini comhis Montisfortis, anno lucaniacionis Christi niillesimo duceiitesimo quiiito decinio, nono kalendas septembris, in presencia domini Amalrici primogeniti domini co- mitis supradicti & Philippi Golloan senes- challi Carcassone & Titbaldi de Anovi'.a & Clarini cancellarii & Ferrini de Yssino & Benedicti chamerarii Crassensis & Be- rengarii de Montesereno helemosiiiarii, & Bernardi de Tolvegas prioris Riudarii, Bereiigarii de Albars sacriste & Rainnindi Arnaldi Barbabruna & Sancii Morlane & Giiillelmi Arnaldi Morlane & Bernardi Barravi & Bruneti de Sancto Felice & aliorum plurium, qui erant in-predicto palacio propter ista négocia congregati, & Pétri de Berriacho qui hanc cartam scripsit, régnante Philippo Franchorum rege. V. Tedisius' divina permissione Aga- thensis episcopus, & Isarnus de Aragone arcbidiaconus Carcassone & Guillelmus Arnaldi de Sopez & Pefrus Martini de Castronovo, universis presentem paginam inspecturis salutem in Domino. Cum inter reverendum virum Guillelniuni abbatem & conventum monasterii Crassensis ex parte una, & nobilem virum Alanum de Roci, doniinum de Termines ex altéra, contro- versiae plurimae verterentur super castris, villis atque villaribus & locis & juribus infrascriptis, de controversiis illis conipro- niiserunt in nos sub poena quingentarum marcarum argenti utrinque proniissa, ita videlicet ut quidquid nos quatuor sinuil vel nos dictus episcopus cum Petro Mar- tini & Guillelmo Arnaldi, vel etiam cum solo Guillelmo Arnaldi , statueremus & mandaremus super universis & singulis controversiis, partes ipse perpetuo & ir- revocabiliter observarent. Renunciaverunt insuper ex carta scientia omnibus exccp- tionibus, defensionibus & appellationibus, que possent eis competere, ad mandatum a nobis interpositum vel mandata vel ali- quod eorum infringendum. Expressum etiam fuit a partibus & concessuni, ut pars ' Archives de l'abbaye de La Grasse. [Dont, 66, {" 3i8; voir Malivil, Cartula'ire de Cctcasionne, t. 2, p. 262. j que contra mandatum nostrum vel mandata veniret, poena predicta & actionibus & exceptionibus sibi competentibus mulcta- retur, & mandatum nostrum nichilominus servaretur. Erant autem controversiae sur per villis de Buxa, de Villario, de Aureria, de Aurariola, de Castilione, de villa de Fausta, que alio nomine dicitur Segura, de villa de Pazuls, de Villario Singulane, de Covidano, de Furciis, de villa de Maciaco, de Massaguello, de Sadelano, de castro de Duroforte, de villa que dicitur Rocha t'e Fano, de valle Cauleria, de valle Caulai- reto, de villa de Tuxano, de medietate Vineevetule, de villa de Mansionibus, que omnia dicebat predictus abbas esse juris Crassensis monasterii, eo quod quondam tenerentur in feudum a dicto monasterio & eidem erant sicut asserebat variis ra- tionibus jam comissa. Conquerebatur etiam de predicto Alano super multis injuriis& dampnis, que ab eodcm illata sibi & mo- nasterio affirmabat. Econtra dominus Ala- nus hec negabat, allegans ad se ratione dominii de Termes predicta omnia perti- nere. Pefebat etiam a predicto monasterio & abbate castrum de Palairaco, Quintilia- iium, Triviacum, Montemrubeum, Laire- riam cum omnibus pertinentiis suis. Peîe- bat etiam albergam in villa de Novellis & de Paderno, de Moleto & Estagello, de Fontibus, de Canoas, de Pedilano, de Ripisaltis, de Crassa, de Torneissaru, de Sancto Petro, de Sancto Laurentio, de Te- zano, de Campolongo, & hec quotiens- cumque vellet & cum omnibus sociis suis. Item petebat nomine census in villa do Moleto unum modium ordei, in Paderno unum modium ordei, in Estagello vigiiiti eminas ordei ad mensuram Perpiniani, in Canoas viginti eminas, in Cornelano trcs eminas olei, in Ripisaltis duos olei sesta- rios, unum modium ordei in villa Sancti Pétri, unum modium ordei in villa de Tor- neissaru, duos modios ordei in villa Sancti Laurentii. Petebat etiam quatuor casales hominum in villa Sancti Pétri de Calmis, scilicet casalem Pétri Poncii & casalem d'en Guerra, casalem Rainnindi Sutoris, ca- salem Peiri Servientis, que omnia dicebat predictus Alanus ad se ratione dominii de Terminis pertinerc. Conquerebatur cliam Vin. 075 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 676 "~ An ' ' An de imiltis danipnis & injuriis, qiias ab ab- tronim munimiiio roboramus. — Et nos '^'^ bâte & monachis & aliis homiiiibiis ejusdem Guillelmus, Dei gratia abbas, & conveiitus nionasterii sibi & suis bominibiis dicebat nionasterii Crassensis, & Alanus de Roci, injustissinie irrogatas. Econtra doniimis dominus de Terniinis, predicta omnia ap- abbas bec negabat, diceus villas & loca & probamus & concedinius, & nos ea incon- castra predicta ad jus Crassensis nionasterii ciissa in perpetuiim observaturos promit- plenarie pertinere. Super predictis omni- tinius, renunciantes ex certa scientiaomni bus produxit instrumenta & codices pluri- auxilio juris & consuetudinis, quo posse- nios pars utraque. — Nos igitur, visis & mus adversus praescripta vel praedictorum auditis & diligenter inquisitis & consi- aliquod adjuvari. Et ad majorem lirmitatem deratis rationibus, allcgationibus, instru- praedictorum omnium & singulorum prae- nientis, attestationibus utriusque partis, sentem paginam sigillorum nostrorum niu- adjudicanius Alano de Hocî, domino de nimine comuninus. Et nos S,, cornes Ley- TcrminiS; castrum de Duroforti, castrum cestrie, dominus Montisfortis, Dei provi- de Rocha de Fane, castrum de Turano, dentia Biterris & Carcassone vicecomes, villam de Pazuls, villam de Mansionibus, omnia praedicta confirmamus, & ut robur villam de Fausta, quae alio nomine dicitur perpetuum habeaut, praesentem cartani si- Segiira, villam de Buxa, casales de Casas- gilli nostri caractère insignimus. Actuni est pier, villam que dicitur Vineavetula, vil- hoc Carcassonae, in palatio, anno Christi lam que dicitur Villarium Singulane, villam millesimo ducentesimo decimo quinto, de Maciaco, villare de Massaguello, villare nono kalendas septembris, régnante Phi- de Furciis, villare de Sadelano, villare de lippo rege Francorum, in praesentia do- Covidano, vallem Cauleriam, vallem Cau- mini Almarici primogoniti domini comitis laireta, Aureriam, Aurairola, eumdem Ala- Montisfortis & Philippi Goloiu senescalli num & suos super predictis omnibus a Carcassone & Tibaldi de Novilla & Clariiii potitione jaiiidicti abbatis & conventus pe- cancellarii & Ferrini d'Issino & Bencdicti nitus absolventes... sed tamen omnia pre- camerarii Crassensis & Berengarii de Mon- dicta in feudum a Crassensi monasterio tesereno elemosinarii & Bernardi de Tol- teneat dominus comes Montisfortis. Item vegas prions Riudarii & B. sacristae & absolvimus eundem Alanum a petitione Raimundi Arnaldi Barbabruna, & Sancii abbatis & conventus super omnibus damp- Morlane & Guillelmi Arnaldi Morlane & nis & injuriis, quas jamdictus abbas dice- Bernardi Barravi & Bruneti de Sancto Fe- bat vel dicere poterat per ipsum vel suos lice & aliorum plurium, qui erant in pa- sibi vel dicto monasterio irrogatas. Item latio congregati propter négocia supra- adjudicamus predicto abbati & monasterio dicta... hanc cartam scripsit Crassensi castrum de Palairaco, Quintilia- VI. In' n. &c. Notum sit, &c. quod nos num, Laireriam, villam de Sancto Petro F. Dei gratia Tolosae sedis minister humi- *"_ de Calniis, cum omnibus pertinentiis suis, lis, voluntate & consensu d. Jordani abba- ?i specialiter quatuor casales superius no- tis Sancti Saturnini, & d. M. praepositi minatos, ut sic omnia predicta pleno jure Sancti Stepbani, dedimus hospitalc, quod liabeat & teneat in perpetuum, ipsum a est ad portam Arnaldi Bernardi cum om- petitione Alani super predictis omnibus nibus juribus & pertinentiis suis, fratri penitus absolventes, salvis tamen omnibus Dominico Oxomensi canonico, ad opus do- ' & retentis domino Alano quae de minariis minarum conversarum Pnilii & f'ratrum eis & albergis superius sunt notata. Item ab- leniporalia & spiritualia amministrantium, solvimus abbatem & conventum Crassensis praesentium & futurorum. Et ut ratum ma- nionasterii super omnibus dampnis & in- neat omni tempore, praesentem paginam iuriis,quas Alanus dicebat abbatem & suos sigilli nostri munimine roboramus. Datum sibi & suis hominibus irrogasse. Et ut baec anno Verbi incarnati M ccxv, Philippe Éd.orig. omnia, ut superius scripta sunt, observen- rege Francorum régnante & comité Mon- coi. 25'i. tur 8c in perpetuum inconcussa perma- neant, présentera cartam sigillorum nos- ' Archives du monastère de ProuilU. A-1 12 |5 An 1216 aprjs 677 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 678 An An 121") 24 août. tisfortis priiicipafum Tolosae tenente & eodem F. Tolosaiio episcopo. VH. Illiistrissimo ac karissimo domino siio Symoni, Dei gratia comiti Tholosano & Leycestrie, Biterrensi & Karcassone vicecomiti & duci Narbone, Iterius de Villaboe & Guiraudus Chabrols, salutem & seipsos. Celsitudini vestre presentibus iiinotescat, quod nos loco vestri venimus coram niarescallo vestro, domino P. de Vi- ciais & domino Philippo senescallo Agen- nensi, obtulimus eisdem nos & nostra & omnia castra nostra ad omnem voluntatem vestram plenarie faciendam. Et volumus omnem terram nostram qiiam habemus, ubicuraque sit, habere a vobis, & vobis, domine Synion, volumus facere hominium tanquam legitimi milites, 8c promittimus vobis & heredibus vestris vitam, menibriim, valentiam, secretum, consiliiim & aiixilium contra omnem hominem viventem , pru- sentem (sic) & futturum, 8c omnia ista su- pradicta vobis 8c heredibus vestris promit- timus tenenda bona fide. Et in hujus rei testimonium mittimus vobis nostras litte- ras pendenles, sigilli nostri munimine ro- boratas, vos in (|uantum plus possumus humiliter exoranfes, quatiiuis mandetis se- nescallis vestris quod nos usquequo ad presentiam vestram deveniamus tanquam vestros homines recipiant, 8c nobis tan- quam vestris hominibus in)pendat (.fie) cou- siiium 8c juvamen. i85. accord entre l'abhaye de La Grasse 6" le seigneur de Lévis^. f '-pEi)isiDS,divina permissione Agatlien- 1 sis episcopus, & Isarnus de Aragone archidiaconus Carcassone, 8c Guillelmus Arualdi de Sopetz, & Petrus Martini de ' Original, J. 890, n. 3.). — Reginrum curiae Franciie, ]]. x\K*. ' Bibliothéc[ue nationale, lat. 5^0:"), Chartae monatterii Sanctae Mariae CraiSt'tiiiSf n. <^ j origi- nal jaiis scellé. Castronovo, universis presentem paginam inspecturis, salutem in Domino. Cum inter reverendum virum Guillelmum abbatem 8c conventum nionasterii Crassensis ex parte una 8c nobilem virum Guidonem de Livias, niarescalldum domini comitisMontisfortis, ex altéra, plurime controversie verterentur super rébus 8c possessionibus infrascriptis, de controverses illis comproniiserunt in nos sub pena quiiigentarum marcharura argenti utrimque promissa, ita videlicet quod quicquid nos iiii" simul, vel nos dictus episcopus cum Petro Martini 8c Guillelmo Arnaldi vel etiam cum solo Guil- lelmo Arnaldi, statueremus vel mandare- mus super universiis (sic) controversiis ac singulis, partes ipse perpétue 8c irrevoca- biliter observarent. Renunciaverunt insu- per ex certa sciencia omnibus excepcioni- bus, deffensionibus 8c appellationibus, que possent eis competere ad mandatum a no- bis interpositum vel mandata vel ipsorum aliquod infringendo. Expressum etiam fuit a partibus 8c concessum ut pars, que contra mandatum nostrum vel mandata veniret, pena predicta 8c actionibus 8c exceptio- nibus sibi competentibus nuilctaretur 8c mandatum nostrum nichilominus servare- tur. Erant autem controversie de omni- bus que Bernardus de Castilione habuerat in villa de Sepiano 8c in terminiis ejus. Proponebant siquidem ex parte marescalli memoratuin Bernardum de Castilione ha- buisse in jamdicta villa 8c terminis ejus vicariam ejusdem ville 8c duas condaminas 8c quatuor rotas in molendino de Venta- lola, quod est super flumen Atacis in ter- minio jamdicte ville, 8c quosdam homines quorum nomina sunt hec : Arnaldus Mo- nerius, Raimundus de Brou, Raimundus Botet 8c Petrus Catalanus, Raimundus de Sepiano, Poncius de Sepiano 8c Petrus Amafi, 8c quedam alla. Item in villa de Malveriis petebat honorem qui fuit Odo- nis de Cadarona, videlicet vu casales ho- minum 8c quartos quarumdam vinearum, qui sunt in loco qui dicitur a las Cumbas. Nomina autem hominum sunt hec : Guil- klnius Bernardi, Poncius .Bernardi, Guil- lelmus Tort, Bernardus Michael Si Jo- hannes Guillelmus Seiguerius, Guillelmus Martini, Se Arnaldus de Campolibero cum An iii5 679 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 680 fratribus suis, quos dicebat fuisse Guillelmi Assaliti. Item Bellanigardam cum suis per- tinenciis. Que omiiia dicebat predictus ma- rescallus ad se pertinere ex causa dona- tionis a domino comité Moatisfortis sibi facte. — Econtra dominus abbas asserebat predicta omnia ad jus sui monasterii per- tinere & petebat a dicto marescallo villam de Beceto cum suis pertinenciis, Caira- iium cum suis pertinenciis, Calson cum suis pertinenciis, niolendina de la Parada, villam de Garda cum suis pertinenciis, Ladinianum cum suis pertinenciis, que omnia dicebat Crassensis monasterii juris esse. — Econtra marescaldus hec inficiaba- tur, asserens prefatas villas !k molendina ad se pertinere. Super quibus omnibus pars utraque tes- tes phirimos & instrumenta produxit. — Nos igitur, visis & auditis & diligenter consideratis rationibus , allegationibus, instrumentis & atestacionibus utriusque partis, ne inter ipsas partes super predictis aliqua comunio remaneret, quia solet hu- jusmodi comunio discordias excitare, cas- trum de Bellagarda & villare Vallispigerie cum hominibus & pertinenciis suis & vil- lam de Beceto cum hominibus & pertinen- ciis suis & villam de Garda cum hominibus & pertinenciis suis & molendina de la Parada cum pertinentes suis Guidoni de Livias, marescaldo domini coniitis Montis- fortis, sine aliqua retentione adjudicamus, ita tamen ut predicta omnia a jamdicto monasterio in feudum dominus cornes te- neat Montisfortis. Castrum vero de Ladi- jiiano & villam de Cairano & villam de Calson & villare de Cibrano cum homini- bus & pertinenciis suis & cum omni inte- gritate, adjudicamus Camboni monasterio & etiam Crassensi monasterio per illud pieno jure, dicta monasteria & abbatem & priorem & conventuni eorumdem super omnibus villis jamdictis & locis & suis pertinenciis a peticione predicta marcs- caldi penifus absolventes. — Item adjudi- camus monasterio Crassensi quicquid pe- tebat marescaldus in villa de Malveriis & de Sepiano & earum terminiis vel pefere poterat, dictum abbatem & monasterium a peticione niarescaldi omnino absolventes. — Et ut hec omnia ut superius scripta sunt observentur & in perpetuum incon- cussa permaneant, presentem cartam sigil- lorum nostrorum munimine roboramus. Et nos Guillelmus, Dei gratia abbas, & conventus monasterii Crassensis, & Pala- tinus prior Camboni, & Guido de Livias, marescaldus domini S., comitis Montis- fortis, prefata omnia approbamus atque concedimus, & nos ea inconcussa in per- petuum observaturos promittimus, renun- ciantes ex certa scientia omni auxilio juris atque consuetudinis, quo possemus adver- sus suprascripta vel predictorum aliquid adjuvari. Et ad majorem firmitatem om- nium predictorum & singulorum, presen- tem paginam sigillorum nostrorum muni- mine comunimus. Et nos S. comes I.eicistrie, dominus Montisfortis, Dei providentia Biterris & Carcassone vicecomee, omnia superius nu- merata confirmamus & ut robur perpetuum habeant, presentem cartam sigilli nostri caractère fecimus insigniri. Actum est hoc Carcassone, in palacio, anno Christi Incarnatiouis MCCXV, nono kalendas septembris, in presenfia domini Amalrici primogeniti domini comitis Mon- tisfortis ScPhylipi Goloin senescalqui Car- • cassone & Tibaldi de Novavilla & Clarini cancellarii & Ferrini de Issino & Bene- dicti camerarii Crassensis & Berengarii de Montesereno elemosinarii & Bernardi de Toloras prioris Rudarii & Ber. sacrisle & Raimundi Arnaldi Barbabruna & Sancii Morlane & Guillelmi Arnaldi Morlane & Bernardi Barravi & Bruneti de Sancto Fe- lice & aliorum plurium, qui erant in pa- lacio pro predicto negocio congregati. Ar- naldus de Vallebraria scriptor ipP° rege (Le bas a été coupé pour enlever les sceaux.) Au dos : XII. Sentencia de casfris de Bel- lagarda & Vallispiguerie & molendinis de Parada, adjudicatis marescallo comiti Mon- tisfortis, &c. — Nihil valet quia mutatum est per novam compositionem domini Régis & abbatis Crassensis, que est in iii^ capsa'. ' Cette note prouve que l'acte provient du trésor des chartes. Elle est reproduite dnus le Rcgistrum cariae Franciae^ mais l'acte n'y est pas transcrit. nn 121 j 68i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 682 Éd.orîrt t. III, coi. 25l. An I2l5 14 dé- cembre. 186. CXIX Lettres d'Innocent III au sujet du comte de Foix\ I. tnnocentius episcopus servus servo- 1 rum Dei, universis Christi fidelibus ad quos litere isfe perveneriiit salutem & apostolicani benedïctionem. Quantum Ec- clesia laboraverit per predicatores & cruce- signafos ad exterminanduni hereticos & ruptarios de provincia Narbonensi & par- tibus sibi vicinis, totiis pêne orbis agnoscit, & quidem per Dei graciam & sollicitudi- nein nosfram valde perfecit, cum, extermi- natis utrisque, terra ipsa in fide catholica & pace firnia nunc salubriter gubernetur. Quia vero novella plantatio adhuc indiget irrigari, sacro consulto consilio, ita duxi- mus providendum, ut Rainniudus quondam Tholosanus cornes qui culpabilis repertus est in utroque, nec unquam sub ejus regi- mine terra posset in pacis & fidei statu servari, sicut a loiigo tempore certis indi- ciis est compertum, ab ejus dominio quod utique prave ejessit perpetuo sit exclusus, extra terram ipsani in loco ydoneo mora- turus ubi dignam agat penitenciam de pec- catis. Verumtamen de proventibus terre pro substentatione sua quadringentas mar- chas percipiat annuatim, quamdiu cura- verit humiliter obedire. Uxor vero ipsius comitis, soror quondam régis Aragonum, cui ab omnibus laudabile testimonium per- hibetur, quod sit catholica niulier & ho- nesta, terras ad suum dotalitium pertinen- tes intègre habeat & quiète, ita tamen ut sic eas ad mandatum ecclesie faciat custo- diri,quod per ipsas negotium pacis & fidei non valeat perturbari, vel pro illis secun- dum Apostolice sedis arbitrium recompen- sationem recipiat competentcm. Toia vero terra quam obtinuerunt crucesignati ad- vcrsus hereticos, credentes, fautores & rcccptatoros eoruni cum Montcalbano & Tholosa, que niagis exlitit hcrciica labe corrupta, dimitatur & concedatur, salvo per omnia catholicorum jure virorum, mulierum & ecclesiarum, Simoni comiti Montisfortis, viro strenuo & cathollco, qui plus ceteris in hoc negotio laboravit, ut eam teneat ab ils quibus est de jure te- nenda. Residua terra, que non fuit a cruce- signatis obtenta, custodiatur ad mandatum Ecclesie per viros idoneos, qui negotium pacis & fidei manuteneant & deffendant ut providerl possit unico adholescenti filio prefati comitis Thoiosani, postquam ad le- gitimam etatem pervenerit, si talem se stu- duerit exhibere. Quod in toto vel in parte ipsi merito debeat provideri, prout magis videbitur expedire. De negotio vero F'us- censis comitis plenius cognoscatur & quod equum fuerit judicetur, ita quod intérim castnim Fucense custodie nostre commis- siim pro ipso ad mandatum detineatur ec- clesie, donec hujuscemodi negotium termi- netur. Ad hec, quoniam super his poteruiit dubietates multe & difficultates oriri, om- nes ad Apostolice sedis judicium referan- tur, ne forte quod multis sumptibus & laboribus est peractum, per alicujus inso- lentiam seu malitiam dissolvatur. Datum ] aterani x°viiii° kalendas januarii, ponti- ficatus nostri anno X°VIIII". II. Innocentius' episcopus servus servo- rum Dei, venerabili fratri episcopo Ne- mausensi 8c dilecto filio Willelmo Jordani Helenensi archidiacono in Confluens, sa- lutem & apostolicam benedictionem. Cum olim dilectum filium nostrum P., Sancte Marie in Aquiro diaconum cardinalem, Apostolice sedis legatum, ad partes Pro- vincie pro ipsius terre negotiis misissemus, nobilis vir cornes Fuxensis, ut absolutionis beneficium obtineret, juravit eidem quod nostris pareret mandatis & ob hoc castrum Fuxi assignavit eidem, quod idem cardina- lis per abbatem Sancti Tiberii fecit ali- quanto tempore custodire, sed cum debe- ret de terra recedere, illud custodiendum commisit nobili viroSimoni comiti Montis- fortis, usque ad concilium générale. In quo eodem comité Fuxensi & aliis terre nobi- libus apud sedem Apostolicam constitutis, An 1213 An 121 5 31 dc- ccmbi'c. ' BjIuzc, Bulles, n. 238. [Baliiie, Armoires, 385; Original.] ' Château de Foix, caisse ri. [Dont, v. 169, {" i33.] An I2|5 Ed.orig. t. 111, col. 35:. 683 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 684 iJeni cornes conquesïus est nobis, quod bere. Dafuni Laterani xii kalendas jaiiuarii postquam ad niandatuni nostrum redierat poiitificatus nostri anno X''VIII°. & treugam juraverat, per comitem Mon- III. Iniiocentiiis' episcopus servus ser- tisfortis & suos fuerat quibusdam castris & vorum Dei, venerabilibus fratiibus Neniau- villis fontra justitiam spoliatus, adjiciens sensi & Gerundensi episcopis salutem & quod partem maximam sue terre olim cru- apostolicam benedictionem. Cum iiobilis cesignati occupaveraiit minus juste, que vir cornes Fuxi in gênerait concilio apud omnia tani ex justifia quam ex misericor- scdcm Apostolicam constitutus nobis coii- dia sibi restitui postulabat. Quia vero su- querendo monstraret, quod postquam ad per premissis tam ab ipso comité quam raaiidatum nostrum redierat & treugam contra ipsum multa fuere proposita coram juraverat, per dilectum filium nobilem vi- nobis, de quibus nobis non potuit plene rum Simonem, comitem Montisfortis, Se liquere, discretioni vestre per Apostolica suos fuerat quibusdam castris & villis con- scripta mandamus, quatinus vocaîis apud tra justitiam spoliatus, adiciens quod olini locum competentem & tutum qui fuerint crucesignati occuparant injuste partem vocaiidi, inquiratis infra très menses post maximam sue terre, ac ea omnia tam ex susceptionera preseiitium super bis dili- justicia quam ex miscricordia sibi restitui gentius veritatem , quibus comes Fuxensis postularit, quia super premissis tam ab postquam ad mandatum nostrum rediit se ipso comité quam contra ipsum mulla asserit spoliatum, & causam ipsam, si de fucre proposita coram nobis, de quibus partium processerit voluntate, per concor- plene nobis liquere non potuit, tibi, (rater diam vel sententiam terminetis, vel ean- Nemausensis, & bone memorie G. Hele- dem ad nos reniittatis instructam, prefi- nensi archidiacono negotium ipsum sub An I2l5 An 1216 26 mai. cerla forma duximus comittendum. Sed quoniam idem archidiaconus viam est uiii- verse intérim carnis ingressus, & idem ne- gotium remansit hactenus in suspenso, qiiocirca de procuratorum utriusque partis gentes partibus terminum competenter quo se nostro conspectui représentent, justam sententiam dante Domijio recep- ture. Inquiratis nihilominus ex qua causa terram idem comes, antequam ad Ecclesie mandatum rediret, aniisit, & quod invene- assensu te, frater Gerundensis, subrogan- ritis nobis fideliter intimetis, ut nos de tes eidem, fraternitati vestre per Aposto- jpsis prout disponendum fuerit dispona- lica scripta mandamus, quatinus in negotio mus. Volumus etiam & mandamus, ut in- ipso juxta priorum contineutiam littera- terim castrum Fuxense custodiendum au- rum, appellatione remota, ratione proce- thoritate nostra, pro ipso Fuxensi comité datis. Datum Perusii VU" kalendas junii, prefato abbati Sancti Tiberii assignetur, pontificatus nostri anno X'IX". restituendura eidem Fuxensi comiti cum a nobis fuerit id mandatum. Nostre siqui- ————————————————— dem voluntatis existit, & id omnibus volu- mus esse notum, ut postquam supradicla causa fuerit terminata, sepedicto Fuxensi comiti castrum restitui debeat memoratum. Intérim etiam contra eundem comitem & Rogerium de Comengia nepotem suum vel terras eorum a comité Montisfortis vel suis nuUa penitus guerra fiât; sed in pace £i securitate consistant, dummodo & ipsi pacem observent, secundum quod in forma pacis statuta in illis partibus continetur. Testes autem qui fuerint nominati, si se gratia, odio vel timoré subtraxerint, ptr censuram ecclesiasticani, appellatione ces 187. — cxx Hommage de Simon de Montfort au roi pour le comté de Toulouse, ^c,^ I. TN nomine sancte & individue Trinifa- 1 tis, amen. Philippus Dei gratia Fran- corum rex. Noverint universi quod nos de ' Château de Foix, caisse 46. [Dont, vol. jôçp, f> ,9-.] ' Rfgistrum curiae Franctae [JJ. xxv*]. — Sur An 1216 1 o-?o avril. ces deux actes cf. Delisle, Catalogue des actes de tante, cogatis veritati testimonium perhi- PhiUfpc-Auguste, n™ i65p-i66i, p. 3-jt, An 12 JÛ 68; PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 686 ICJ.oni;. t. 111. col 2 53. An 12 1') 1 0-.'O avril. feodis & terris, que sunt acquisite super hereticos & iiiimicos ccclesie Christi in ducatu Narbonensi, comitatu Tholosano, vicecomitatu Biterrensi & Carcassone, in feodis que Raimundus quondam cornes Tholosanus tenebat de nobis, de illis ter- ris que sunt de feodo nostro dilectum & fidelem nostrum Simoneni, comitem de Monteforti, rccipinuis in honiinem nos- trum ligiuni, salvo jure alieno & salve jure illorum qui sunt honiines nostri, Qiiod ut robur perpétue slabilitatis obtineat, pre- sentem cartani sigilli nostri auctoritate ik regii noniinis caractère inferius annotalo roboramus. Actum apud Pontem Arche, anno doniinice Incainationis M ce xvi, regni vero nostri XXXVII, astantibus lu palatio nostro quorum nomina supposita sunt & signa. Dapifero nullo. Signum Gui- donis buticularii, S. Barthol. caiiierarii. S. Droconis constabularii. Acia vacante cancellaria. II. Phiiippus' Dei gratia Francorum rex, universis amicis & fîdelibus .-^uis & aliis, ad quos littere présentes pcrvencrint, salutem & dilectionem. Noverit universi- tas vestra, q\iod nos dilectum & fidelem nostrum Simonem, comitem de Monte- forti, de ducatu Nerbone, comitatu T!io- lose, vicecomitatu Biterrensi & Carcassone, de feodis scilicet & terris, que Rainuindus (juondam comes Tholosanus de nobis te- nebat, que adquisita sunt super hereticos & inimicos Christi ecclesie, salvo jure alieno & illorum qui sunt homincs nos- tri, dum tamen adhereant fidei Christiane, recepinuis in hominem nostrum ligium. Proinde vobis mandamus, firmiter inhi- bentes, ne de feodis nostris vos introniit- tatis vel in eis maïuim mittatis, nisi dicto S. cum ab ipso roquisifi fueritis auxilium &consilium impendendo. Act\im apud Me- jedunum, anno Domini M'CC'XVI", niense aprili. ' [Originiil »coll«, J. 8jo, n, 17.] 188. — CXXI Hommage du comte d'Armagnac à Simon de Alontfort' . IN nomine Domini, anno Incarnationis ejusdem Mccxv% VI idus juiiii. Notum sit universis présentes litteras inspecturis, quod ego Girardus, comes Fezentiaci & Armeniaci, nulla vi vel timoré coactus, sed libéra & spontanea voluntate, recipio in feudum & homagium a vobis domino Sy- mone, comité Montisfortis, & heredibus vestris, pro me & heredibus nieis, comi- tatum Fezentiaci &c comitatum Armeniaci & vicecomitatum Fezenchagueti, & quic- quid habeo in Magnoac, excopto eo quod habeo in civitate Auxitana & alodio ejus- dem civitatis, & excepto Castro & alodio de Jeguno, & excepto eo quod habeo in villa Vici cum alodio ejus, & excepto quod habeo in villa que dicitur Noiguerol & alodio ejus, que pertinent ad ecclesiam Auxilanam. Et exinde feci vobis & heredi- bus vestris, pro me & heredibus mei?, Iio- minagium ligium contra omnes honiines, promi tiens firmiter bona fide & sine nialo ingenio, quod vobis & heredibus vestris ego & heredes mei erimus fidèles vassalli & servabimus vobis pro toto posse nostro corpus vestrum, vitam & membra & ter- rain & honorem & omnia jura vestra. Ego etiam & heredes moi tenemur vobis & he- redibus vestris servire tali servitio, quod quotienscumque vos, vel Amalricus pri- niogenitus vestcr, sive alii heredes vestri, vel Guido de Monteforti fraler vester me requisicritis, ero vol)iscum & sec[uar vos bona fide per totam provinclam Auxiia- nam & etiam per episcopatus Tholosa- num & Agenensem ultra (Jaronam. Si vero bellum campalo contigcrit vos liabere, vel ab aliqua civit.ite vcstrn, Castro, villa vel forcia removere obsidionem citra Montem- pessulanuni, 8c me requisicritis, sequar vos An 12 10 S juin. ' Originaux scellés, J. 89c, n. Ij.— • Reg'utruin curiac Franciac, JJ. xxv*, f" 5 h. ' D, Vaisicte avait imprimé mçcxvi [A, M.] A:-. 12 ij 687 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 688 l'J.orig. i III, col. 254. hona fide. In hlis ct'iam oniiiibus niei lic- redes vobis Si vestris heredibus tenebuii- tur. Hec aufcm omiiia me fideliter imple- tiiriim, sic.'os.ipctis Evangeliis manu tactis, jur.nmo:î'.o firmavi. — Et ego Symon, cornes Montisfoitis, concedo vobis Girardo, co- miti Fczcntiaci & Armeniaci, & heredibus vestris in feudiim & honioqium predictos comitatus Se vicecomitatum 8: oninem aliam terram, sicut superius est expressum, reci- piens vos in hominem ligium contra om- nes homines, Sj promittens vobis firmiter bona fide, quod ero vobis bonus dominas & fidelis, & quod omnia jura vestra sicut bonus dominus débet facere bono vassallo suo pro posse meo bona fide protegam & defendam. Et si forte aliqua questio vel controversia emerserit super predictis ter- ris, ego semper protelabo & sustinebo quamdiu potero, salva legalitate, cons- cieutia & honestate mea, & heredes mei post me vobis hoc ipsum facere tenebun- tur. Et hoc similiter me facturum tactis sa- crosanctis Evangeliis juramento firmavi. — Et nos G., Dei gratia archiepiscopus Auxi- tanus, hec supradicta concedimus, salvo omni jure quod ecclesia Auxitana habet vel habuit in omnibus terris supradictis. Quod ut robur obtineat perpétue firmita- tis, duo instrumenta per alphabetum divisa super hiis facta sunt, que nos supradicti G. archiepiscopus Auxitanus & nos G. Karcassonensis episcopus, quibus presen- tibus hec omnia facta sunt, & ego Symon comes Montisfortis, & ego G. cornes Fe- zentiaci & Armeniaci, sigillorum nostro- rum munimine confirmamus. Actum apud Montemalbanum, anno & die quo supra, per manum Clarini cancellarii. Testibus G. de Monteforti, Richardo de Marlleio, Guillelmo de Marrigneio, Th. de Nova- villa, Galtero Gasteble, Hugone archidia- cono Auxitano, Kem.undo Alend. archidia- cono, & Girardo canonico Lectoriensi, & Guillelmo scriptore Symonis comitis su- pradicti, Arnaudo Bernardi fratre predicti G., Beniardo Jordani de Insula, G. de Montealto & O. de Pardellen, Girardo de Casabon ik Guillelmo Yitali de Aiguen. 189. — CXXIt Confirmation du consulat £- des pri- vilèges de la ville de Nimes, par Simon de Montjbrt'. ANNO ab Incarnatione Domini Mccxvi, XIV kalciidas augusti, régnante Phi- lippo rege IVanccrum. Ego Simon provi- denlia Dei dux Narbonae, comes Tolosae & marchio Proviiiciae & (iarcassonae vice- comes & dominus Montisfortis, bona fide & sine dolo, per nip S.' omncs successores meos, conccdo fv la'ido tibi Petro Fresqi'e & Stc])hano de Codoliis, constilibus civita- tis Nemausi, & inilifibus castri Arenarum, videlicet consulatiim sictiti factus est inter castrum Arenarum & civitafem Nemausi, laudans vobis & conccdens statuta ad con- sulatum illum pertinentin, tanfum bonas consuetudinc! . Et quaecumque vicecomites vobis laudaverunt & concesserunt & Rai- mundus, quondam Tolosanus comes, ego vobis denuo laudo & concedo, &c. Actum est hoc ante castrum Bellicadri, coram Fulcone episcopo Tolosano ac episcopo Nemausensi, Guidone episcopo Carcas- sonae. Ego Guido praedicti Simonis frater & ego Amalricus ejusdem Simonis filins, praedicta omnia 8c singula laudamus & concedimus vobis. Coutumes igo. 6" libertés de sur-Ariége. Tare ucon- I. JN' Ch 1 banc 'N' Christ! nomine. Sit notum omnibus ic presentem cartara audientibus, quod ego Rogerius Bernardi, Dei gratia comes Fuxi, per me & per omnes meos successores, présentes Se futures, bona fide ' Hôtel de ville ie Nimes. ' Archives municipales de Tarascon-sur-Ariégej copie en parchemin du treizième siècle. An '0 juillet. An 1216 juillet. An 1216 689 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 6go & sine Omni dolo, ad aiicmentum & ad melioramentum ville de Taraschone & ad utilitatem proborum hominum & tocius populi ejusdem ville, presencium & futu- rorum, laudo & concedo & confirme per- petuis temporibiis omnes illas francalitates & omnes illas consuetudines & omnes illas jnstitutiones, quas dominus Rogerius Ber- nardi,,comes Fuxi, dédit & instituit probis hominibus & populo Tarascbonis, pré- sent! & futiiro, & omnibus habitantibus ejusdem ville, qui ibidem venirent ad pcr- manendum. Et sicut in principio popula- cionis ville de Taraschone predictus do- minus Rogerius Beriiardi, cornes Fuxensis, omnes istas francalitates & consuetudines dédit & instituit hominibus dicte ville Taraschonis, presentibus & futuris, sic ego prefatus Rogerius Bernardi comes omnes istas francalitates & consuetudines, sicut in hac présent! carta continentur & sub- scribuntur, tenebo firmiter & observabo. In primis dédit hominibus, qui in villa Taraschonis devenirent ad permanendum, loca domorum ad edifficandas & faciendas domos infra casfrum, fali pacto ut darent unum obolum tolosanum servicium pro una brassada uniuscujusque localis. Et dédit illis affrontaciones foris francas. Et dédit hominibus ejusdem ville terminos deVado de Palheus usque ad vineam Bernardi Lom- bardi, & fecit illis convenienfiam talem ut nuUus homo caperetur infra termines consiitutos, qui directum posset faccre, excepto fure vel tradilore. Et dédit illis boscos & caminos, ut omnes mercatores & caminatores inde transientes hospitaren- tur in dicta villa & ibi sit terminus alber- garie. Et dédit illis ut nullus homo vendc- ret pannos ad tallum nec teneret tabulam camblatorum in Taraschone, nisi esset ha- bitator predicte ville. Fecit etiam illis ta- lem convenientiam , ut quicumque homi- num dicte ville Taraschonis emeret vel accaplaret vel acciperet in pignore terras, vineas vel casales, vel alias hereditatcs vel alias posscssioncs cum aiiiore & voluntate venditorum vel impignoratorum infra ])re- dictam villam vel extra illam, prefatus dominus faciet illas tenere !k habcre in pace prefatis hominibus preffate ville Ta- raîchcnis, & bonam ac firmam guirentiam illis convenit facere de illis amparatoribus vel acaptacionibus vel pignoribus coram omnibus personis. Fecit etiam dominus comes prefatus talem convenientiam homi- nibus predicte ville, quod si aliquis homo vel femina sine infante superstite morere- tur in villa Taraschonis intestafus, omnes res sue sine aliquo contradicto reverte- rentur ad proximiorem deffuncti viventem ac remanentem in hoc seculo, franche & libère. Fecit etiam convenienciam aliam hominibus dicte ville, quod quicumque habitator qui in prefata villa Taraschonis veniret vel esset, quando inde recederet vel movere vellet, posset vendere vel impi- gnorare vel relinquere cui voluerit omnes res suas & omnes voluntates suas de suis rébus faciat. Et dominus predictus comes convenit laudare & concédera res hominis nio\entis, cuicumque vendiderit vel im- pignoraverit vel relinquerit, & firmam gui- rcnciam facere de illis rébus venditis vel impignoratis vel relictis coram omnibus personis. Et convenit illum & omnes res suas secure guidare per omnem terram suam ultra quinque leucas. Dédit etiam hominibus Taraschonis francalitatem co- gosie. Fecit etiam illam convenienciam illis, quod si (sic) homines dicte ville re- quirendo vel pignorando res suas vel dé- bita sua extra villam Taraschonis non tradentur domino de malo quod facerent. Retinuit etiam prefatus dominus Rogerius Bernardi avus meus cavalgadam in villa Taraschonis, quam facerent homines ejus- dem ville prefato domino, videlicet de Falhers usque ad Merengs. Communis vero justicia est constituta in eadem villa ab ipso domino comité de placitis & de percussio- nibus sine sanguinis effiisione viginti den. Toi. & de effusione sanguinis ad volun- fatem domini. Dédit etiam illis ut omnia placita ville Taraschonis veniant in pre- sentia proborum hominum ville Tarascho- nis & dividantur ad noticiam illorum, salva predicta conimuni justicia, — Omnes islas francalitates & consuetudines 8c institu- tiones, sicut in hac carta continentur Si scribuntur, illas dominus cornes prefatus dédit & instituit hominibus predicte ville Taraschonis presentibus Si futuris, & fide- lem 8i legalem S: rectam dominacioriem An 1216 An 1216 6 91 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 69: contradixit Si juravit, vicleiitibus probis honiinibus sue terre, & illis omiiia isfa prenominata jurare fecit, videlicet domino de Vilamuro & domino de Marcaf'abba & domino de Palhers, domino de Astnava & domino de Malopassu & domino de Castro- verduno & militibus de Lordato 8c Isarno de Ses. — Sic ego predictus Rogerius, cornes Fiixi, omnes istas predictas fran- calitates & consuetudines & institutiones convenio tenere hominibus Taïaschonis presentibus & fiituris, & fidelem & lega- lem ac rectam dominacionem seniper illis tenere per meipsum & per omncs meos successores, & omnia ista prenomiiiaia nostris propriis manfbus, sacrosanctis qua- tuor Dei Evangeliis, juro fideliter, intègre tenere & observare hominibus predicte ville perpetuis temporibus, sicut in hac carta continetur. Facta est carta istius cou- firmationis & harum francalitatum & con- suetudinum & institucionum, in presentia Arnaldi de Marcafabba & Pétri Kogerii de Mirapice & Athonis Arnaldi de Castro- vcrduno & Poncii Arnaldi & Jacobi filii Raimundi Boquerii & Ysarni de Ses & Raimundi de Planis solis & Pontii de Castello 8c Guillelmi de Artigas, quibus dominus predictus cornes precepitconferre testimonium hujus carte & pro testibiis scribi jussit, mense julii, feria sexla, anno Domini millesimo cC XVi°, rege Philippo, Fulchone episcopo Tholosano. Petrus Ar- naldus Segarenus, existens tune publicus notarius in Taraschone, niandato & pre- cepto domini Rogerii Bernardi comit:3 hanc cartam scripsit & hoc spacium supe- rius divisit. — Ego vero Bernardus Ca- lapi (?), notarius publicus Taraschonis 8c tocius comitatus Fuxi, hoc presens trans- criptum, 8cc. H. Anno' Christi Incarnationis ivi''cc"i,x'' sexto, régnante Ludovico rege Francorum, Raimundo episcopo Tholose. Noverint universi, présentes pariter 8c futuri, quod nos Rogerius Bernardi, Dei gratia comes Fuxi 8c vicecomes Castriboni, non coacti nec decepti ab aliquo, gratis autem 8: spontanea voluutate ad hoc ducti, per nos ' Archives municipales deTarascon; parchemin Qrigi'.ial Se omnes successores nosfros, bona fide 8c sine Omni dolo laudamus 8c confirmamus universitati hominum Taraschonis 8c sin- gulis hominibus presentibus 8c futuris dicte universitatis, 8c vobis Poncio Cicreda, Ber- nai do Coch, Bertrando Mercerii 8c Ra- iinuulo Martini, consulibus dicte ville, omnes consuetudines, usus 8c liberlates, eisdem hominibus 8c vobis consulibus con- cessas per antecessores nostros, prout in instrumente iiide confecto plenius conti- netur, promitentes bona fide 8c firma sti- pulatione, quod predictas consuetudines, usus Si libertates manutenebimus 8c serva- bimus perpetuo 8c per totum comifatum iiosfrum faciemus fideliter observari, nec contra per nos vel interpositam personam in aliquo venienus, confirmantes etiam quandam novam consuetudinem , eisdem hominibus dicte universitatis 8c vobis pre- dictis consulibus per nos concessam super sanguinis efusione, ut in instrumento inde confecto plenius continetur, antiqua con- suetudine seu corruptela remota 8c peni- tus abolita. Hujus rei sunt testes dominus Ar,, Dei gratia abbas Manssi Asilii, frater Castellio, conversus Bolbone, magister Petrus de Solerio, jurisperitus, frater Pon- dus de Sancto Maxencio, monacus Manssi Asilii, Rogerius de Montelauro, Gillelmus de Unzeuto 8c Philippus de Planissolis, milites. Actum est hoc Vi° idus aprilis. Arnaldus Cicreda notarius publicus Savar- tesii hanc cartam scripsit. in. Anno' Christi Incarnat. Wccciia", rege Philippo régnante. Noverint universi quod nos Ramundus de Duroforti, milcF, senescallus comitatus Fuxi, hostenso per consules Taraschonis Si plures alios prc- bos homines ville Taraschonis quodam instrumento publico, in quo continebatur quedam consuetudo seu libertas, univer- sitati hominum ville Taraschonis data Se concessa a nobili viro felicis recordationis domino Rogerio Bernardi, condam coniito Fuxi, videlicet quod homines Taraschonis habeant duos menses in quolibet anno vendendi vina sua propria, ita quod nallus revenditor illis duobus niensibus sit ausus vendere vinum, nisi sit suum proprium 8c ' Archive» deTarasconj parchemin ori|iiiaI. An 1266 — ^93 ■* de suis propriis vineis collectum; — hos- tensoque nobis per dictos consiiles quod quidam defraudabant prediclani consuetu- dinem propter quedam veiba diibia pre- dicti instrumenti, quia emebant vendemias extra territoria Taïaschoiiis & vinavende- bant illis duobus meiisibiis, quod erat con- tra intentionem eorum & domiiii comitis antedicti, cum vera inteiilir) sit & extiterit tenipore donationis predicte qucd illis duo- bus mensibus nullus viniim in dicta villa vcnderet, nisi ipsum liabuerit do propriis vineis suis, nos ad requisitionem prediclo- rum consulum & plurium probcum homi- num dicte ville, predicta verba déclarantes juxta intentionem eorum, predicta verba restringimus & reducimus ad verum intel- lectum , videlicet quod nullus habitator seu habitatrix ville Taraschonis illis duo- bus mensibus sit ausus vendere vinum, nisi ipsum habueritde suis propriis vineis. Et hoc declaramus, constituimus & mau- damiis propter utilitatem dicte ville, ne possit fraus fieri libertati predicte, quia emptores vendemie ita bene sunt revendi- tores, sicut emptores vini, & quilibet transgresser hujus articuli ad penam con- t3ntam in instrumente donationis predicte libertatis téneatur Se compellntur, domino comiti Fuxi persolvendam juxta iormara in predicte instrumente cententam , verbis omnibus aliis in predicte instrun)ento con- terais in sue robore duraturis. Actum est hocTaraschone xvir kalendas )ulii. Hujus PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 694 191. Nouvelle charte de Simon de Montfort en Javeur des habitants de Nimes'. ANNO ab Incarnalione Domini M ce XVI, octave kalendas septembris, régnante Philippe rege Francorum. Notum sit om- nibus hominibus presentibus & futuris, quod ego Symon, Dei providentia dux Nar- bone, comes Tholose & Leicestrie, Bitter- ronsis & Karcassene vicecomes & dominus Montisfortis, libéra animi mei voluntate, per me & per omnes successeres meos in infinitum, dono & concède vobis Petro Kresqueto & Stéphane de Codoliis, con- sulibus civitatis Nemausi, & Eertrando Leoni, vicem censiilis gerenti, presentibus & pre vobis & pre tota universitate Ne- mausi suscipientibus, & per vos universis & singulis ejusdem civitatis Nemausi coha- bitatoribus, presentibus & futuris in infi- nitum, qued aliquis vel aliqua cohabitater vel cohabitatrix, cohabifaturus vel cohabi- tatura in f'uturum in civitate predicta Ne- mausi, nunquam de cetero donet seu solvat niichi vel alicui alii nomine mee, seu ali- cui successerum meorum, vel successerum successeribus in infinitun, in tota terra vel aqua seu in aliqua parte terre vel An 1 2 r6 aque acquisite vel acquirende, quam ego rey sunt testes dominus Arnaldus de Lis- modo habeo vel sum habiturus acquirendo, saco miles, Jordanus de Ravato domicellus, sive quam modo teneo seu in antea tenebo, Petrus Eshamenitz & Simon Asco, notarii in meo proprio dominie, pedagium sive domini senescalli. Ego Amelius Rubey, toltam sive aliquod aliud usaticum, set publicus notarius comitatus Fuxi, ad re- absque impelitione aliqua libère pertran;:- quisitionem dictorum consulum cartam eant & quiète. Et eadem omnia supra- istani scripsi Se hoc signum feci Oocus signi). scripta, sicut sanius & nielius possuut & debent intelligi, vobis & omnibus in pre- dicta civitate Nemausi cehabitantibus vel in fiiturum cohabitaturis, a successeribus meis & a successerum successeribus volo scrvari intègre & teneri. Acta sunt hec in majerl sala domini comilis predicti, infra castrum Harenarum coram domino A,, Ne- niausensi episcepe, & domino episcopo Karcassone, presentibus domino LucatiOj ' Mcnard, Histoire de NinieSj 1, pr. p. 5^. An I2iâ 6c 9- PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 696 GiiUloiic de Levis marescalo, Galtero do Ladiuiano, Poiitio de Gavernis vicario, Raimundo sacrista Nemaiisensi, Guillermo de Geolou, & R. & Petro Mascaroiie fra- tribus, El, Guiraldo Imberto, Pontio Fara- gotia & Imberto filio ejus, P. de Carto, W. Porcello, W. Amico, W. Aldoino, Ste- cessoribus meis tu 8c succcssoros lui sine onini coiitradictione reddere debetis hoc modo, quod peracta guerra vel placito ego bona fide & successores mei tibi & suci.es- soribus tuis ea incontinenti reddere tene- mur & sine expensis. Preterea si ex parte mea vel meorum vel ex parte tua vel tuo- phaiio Radulpho, Pontio Maienfredo & rum dominium fuerit mutatum, tu & tui An 1217 pluribus aliis, & me Guillermo Andréa notario, qui prescripta scripsi mandato utriusque partis. 192. — CXXIII Chartes de Ra'unond le jeune, fils du comte de Toulouse '. lid.orig. t. iir, co!. 2 5 ^. An 1217 4 janvier. 'N' Éd.ori". t. 111, col. 255, OTUM sit cunctis presentibus atque futuris, quod anno M°CC"X°vr, pri- die nouas januarii, ego Raimundus, Dei gratia cornes juvenis Tholose, filins Rai- mundi comitis Tholose & regine Johanr.e uxoris quondam ejusdem, dono & concedo tibi Raimundo de Rochafolio & tuis in perpetuum, dominium & jus fotum quod habeo in medietatem castri de Brissaco & in ejus tenemento, quam medietatem te- nent a me Poncius Peti & J. de Aquantico, ita tamen quod illud quod tibi dono habeas a me & teneas in feudum, & aliam etiam medietatem predicti castri de Brissaco, quam tu & antecessores tui ab antecesso- ribus meis tenuistis. Concedo eliam simili- ter castrum de Aquantico cum toto ejus tenemento, & castrum de Roc:iauver cum toto ejus similiter tenemento, & castrum de Sabeiras, cum toto ejus tenemento, ut omnia predicta a me habeas & a successo- ribus meis, &: teneas tu & successores tui in perpetuum. Et pro his, tam tu quam suc- cessores tui fidelitatem mihi & meis jure- tis, & in guerra & in placito cum predictis castris univcrsis & singulis tu Se successo- res tui me & successores meos adjuvctis, vel si juvaro tu & successores tui me & successores meos nolueritis, ea mihi & suc- ' Archives du domaine de Rodez, Creyssel, n. 386. [Doat, V. 169, {" 192.] omnia predicta per recognitionem mihi & meis reddere tenebimini , & ego & mei sine aliqua dilatione tibi & tuis tenebimur & debebimus restituere. Preterea pro ot".- nibus & singulis castris supradictis tu & tui mihi & meis debetis facere homagium, si in tuis cartis inveneris quod aliquis de antecessoribuô iuis alicui de antecessori- bus meis pro predictis castris vel aliquo predictorum fecerit homagium, vel licet hoc in cartis non inveneris, si tui probi homines tibi pro consilio dederint, pre- fatum homagium mihi & meis tu & tni facere tenebimini. Preterea si in tuis vel meis cartis alla pacta prêter predicta re- periantur, illa pacta utrique parti in sua remaneant firmltate, Has autem donatio- nes & concessiones tibi prefato Raimundo de Rocafolio & tuis me firmiter scrvatu- rum per me & omnes successores meos 8t contra aliqua ratione non venturum 8: nominatim minoris etatis bona fide per sti- pulationem promitto & super sancta Evan- gelia propria manu tacta juro. — Ad hec ego Raimundus de Rocafolio pro predictis castris eorumque singulis fidelitatem libi prelibato domino Raimundo, Dei gratia comiti juveni Tholose, & omnia s;ipradicta me firmiter servaturum per me & omiies successores meos bona fide & sine omni fraude promitto & super sancta Evangelia tacta corporaliter tibi juro. Acta sunt hec in civitate Avenionensi, in ecclesia Sancti Symphoriani. Testes affuerui t Draconetus de Montedodonis, Guido de Cavellione, Rostagnus de Mons, Bertrandus de Avi- iiione & A. frater ejus, Pontius de Soz, Guillelmus Petrus Autorgs, Bertrandus Malucanus, Bertrandus Rancurellus, Guil- lelmus de Menerba, Petrus de Belloaf- fari, Petrus Ramundus de Rabastengs, Guillelmus de Roca , Geraudus de Ca- dolla. Et ego Geraudus de Crillone in- terfui & mandato utriusque partis cartair. An IÏI7 697 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 698 An 1217 1 1 mai. An I2l3 juillet. presenfem scripsî & feci & signi mei mii- niraine roboravi. Ego A. de Novis, ejusdem domini comitis judex & cancellarius in Venacino & citra Rodanum, haiic carfani mandato ejus sigillari jussi. Domine Deus Jesu Chrlste, custodi vias meas ut non deUn~ quam in lingua mea. H. Philippus ' Dei gratia Francorum rex, notiim facimus, &c. cjiiod nos vidi- mus, &c. Notiim sit cunctis presentibus atque fii- turis, quod anno Incariiatiouis Domini M<>CC"x°Vll'', ego Raimundus filius domini R, Dei gracia ducis Narbone, comitis Tho- lose, niarchionis Provincie, accipio nio- nasterium Béate Marie Vallissalve, nioni- hales & universas res ejusdem niouasterii mobiles & inmobiles & omnem ejusdem familiam servientes & nuncios, ubicumque fuerint, morando videlicet & euudo & re- deundo in nostra prote.Kione, salvatione, custodia & securo ducatu,& omnium meo- rum pariter amicorum. Datum apud Avi- nionem, V idus maii. Testes fuerunt Ber- trandus de Avinione, Raimundus Targerius Tabassa. Et ego Guiraudiis de Grilloiie intcrfui & mandato domini [comitis] hanc cartam scripsi & feci & suo sigillo sigillavi & meo signo signavi. Nos autem, quod per eundem Raimun- dum super hoc factum est, ratuni & gra- tum habentes, volumus & concedimus, quod dictum monasterium cum suis perso- nis & bonis, sicut premissum est, custo- diatur& gardietur per nos & successorcs nostros comités Tolosanos, &c. Actum Pa- risiiis, aune Domini M°cc°xc°in°, nicnse martio. in. Noverint' omnes homines, quod annodominice Incarnacionis M°cc°X°vni", mense julii, nos Raimundus filius domini Raimundi, Dei gracia ducis Narbonensis, comitis Tolose, marchesii Provincie, & filius domine regine Johanne, volumus & concedimus, ut tu Jordanus de Sapiaco, vel quilibet tuum commodum petens, ha- beas in pignus villam & forciam que voca- tur Insula Aniata, cum omnibus juribus & ' Manuscrit de Baluze, n. 752. [Auj. latin 1 1017, C^i 6.] ' Ch3t:3U de Foix, caisse 20. [Doat, 169, (" 199.] pertinenciis predicte ville, ita scilicet ut omnes explectas & fructus & redditus re- cipias in persolutionem illius debiti, quod dominus pater noster tibi débet, sicut in carta sigillo patris nostri sigillata, quam Petrus Arnaldus scripsit, continetur, donec de eodem debito persolvaris. Et de toto illo pignore convenimus tibi Jordanno de Sapiaco, & cuilibet tuum commodum pe- tenti, esse guirentes de omnibus ampara- toribus, dum predictum pignus steterit. Hujus rei sunt testes Pilusfortis de Rabas- tenx & Deodatus Alamannus & Guillelnnis de Roaxio Tholose vicarius, & Raimundus Fabri, qui mandato dicti Raimundi, filii domini Raimundi comitis, cartam istain scripsit & sigillavit. IV. Manifestum' sit, &c. quod anno do- minice Incarnationis MCCXVIII, mense januarii, luna XVII in die dominica, ego Raimundus, filius domini Raimundi, per Dei gratiam comitis Tolosani, ducis Nar- bonensis, marchionis Provinciae, dono & concedo, &c. vobis dilectis & fidelibus nostris P. de Mesoa & Pontio de Caltio & omnibus successoribus vestris, castrum videlicet & villam de Lopiano, & eccle- slam de Palatio, & castrum de Badaluco cum omnibus pertinentiis, &c. Et pro his omnibus praedictis donis ego P. de Mesoa & ego Pontius de Calcio mandamus & concedimus & promittimus tibi R. comiti praedicto, ut de praedictis locis & terris & honoribus vobis valentiam & adjuto- rium bona fide contra omnes homines faciamus, & ut fidèles milites vobis simus. Hujus rei & istius doni sunt testes Centolius d'Estarac & Guillelnnis B. domi- nus de Najaco & Guillelmus de Catullis & Arnaldus de Rocafueil & B. de Rupeforti & Aimericus Claromontis & Amelvinus de Pestillac & Guillelmus de la Barreria & Bremundus Audeguierus & B. Blancardi, scriptor domini comitis praedicti, 8jc. Da- tum apud Najacum, in nocte apparitionis Domini nostri Jesu Christi, &c. Le sceau est celui du comte de Toulouse, V. Anno' ab Incarnalione Doiiiini M ce XIX, pridie kalendas januarii, reg- ' Baluze, portefeuille de Languedoc. ' Hôtel de ville de Nimcs. An IZ18 An 1219 7 janvier. Kd.orif». t. m, col. 2 56. An I 2 r9 3i dé- cembre. An U19 699 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 700 naiite Philippe rege Franconim, nos Rai- mundus cornes Tolosanus, filins doniini Rainiundi, Dei gratia diicis Narboiiae, co- niiiis Tolosae, niarchionis Proviiiciae, do- namus, &c. ad feudum communiter, omni- bus niililibus, qui modo mansioiiem habeut in Castro de Arenis vel in antea habuerint, cjuod nuUus vestrum justitiam donetis nisi pro proditione, de qua prius probati es- setis, & placita vestra suis suniptibus in nostris curiis audiantur & placiteiitur, & valeatis nianutenere amicum vestrum cura Castro de Arenis, si jus facere voluerit. Item valeatis crescere & augmentare do- minicaturas vestras in nostris patuis, si jiixta eas sint, nisi viam auferatis, &c. Ac- tum est infra castrum de Arenis, ante ecclesiam Sancti Martini, &c. predictum castrum mihi restituas, singulas XL libras monete Tolose. Factum est hoc apud Perpinianum XIT kalendas martii, anno Christi M°cc"x<' Vi". Sig. R. Rogerii Fuxensis comitis, qui hoc firme & testes firmare rogo. Hujus rei sunt testes do- minus prior Fontisfrigidi & frater G. de Cornon & Pefrus de Biterris, monachus Sancti Tiberii, & Petrus Almeradi. Guillelmus Bernardi, publicus notarius Villefranche, scripsit hec & fecit hoc. 194. Raimond VII ordonne aux hahïtants d'Agen d'avoir à prendre les ar- mes ' . An 193. CXXIV An 1217 iS fivncr. Sauvegarde de Raïmond-Roger, comte de Foix, pour l'ahbé de Saint-Thi- héry\ NOTUM sit omnibus, quod ego Raimun- dus Rogerii, Dei gratia cornes Fuxi, in bona fide recipio vos dominum B., Dei gratia abbatem Sancti Tiberii, & omnes nionachos & socios vestros in speciali du- catu & securitate ad vestrum sanum intel- lectum, omnes servientes & milites quos habetis infra castrum Fuxi, & loricas & cetera ornamenta & munimenta & supel- lecfilem & bestias & quaslibet res & ap- paratus vestros & vestrorum militum & hominum. Ita ut omnia vestra, que infra predictum castrum habetis, sint secura & eant salva usque ad Sanctum Tiberium, ex pnrte nostra & omnium etiani i'aiditorum. Preterea in bona fide promitto tibi, domno abbati predicto, me fideliter soluturura tibi omnes expensas, quas pro custodiendo Castro Fuxi faciès de cetero, scilicet pro singulis septimanis ab hac die in antea, que est XII° kalendas martii, quousque ' Château de Foix, caisse 46. [Doat, vol. 169, f° 195, RAMUNDUS, filius domini Ramundi, Dei gracia ducis Narbonensis, comitis To- lose, marchesii Provincie, & filius domine regine Johanne, honoratis & karissimis amicis sui majori & consulibus & omnibus aliis probis hominibus Agenni, salulem & dilectionem. Mandamus vobis quatinus exercitum faciatis Arnaldo de Tantalono, senescalco nostro 8c ubicumque super ini- micos nostros vos ducere voluerit, cum eo eatis sicuti cum nostra persona faceretis. Item mandamus vobis quatinus totum afare episcopi Agenni & canonicorum Sancti Stefani & afare Sancti Caprarii & totum afare Arnaldi de Agrefoil, de Helya filio suc & omnium aliorum hominum, de qui- bus dictus senescalcus noster pro jure nos- tro quesierit, eidem senescalco capere, tc- nere & possidere permittatis absquealiquo obstaculo, quod ibi ei non faciatis, & dic- tum Arnaldum de Agrefoil de villa Agenni per omnia tempora eiciatis & forjuretis, si husque ad proximum festum Pentecostes vobiscum 8c cum dicto senescalco nostro concordatus non fuerit. Date littere apud Avinionum, XI" die introitus mensis madii, feria quarta. ' Original aux archives municipales d'Agen. — Magen & Tholin, Chartes d'Agen, i, p. 9, n. vu. Vers 1217 1 1 mai. 7CI PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 702 19: Jugement rendu à Toulouse par le sénéchal du comte de Mcntjbrt' . UNIVERSIS amicis suis présentes litterns inspecturis, G, de Chameniaco, senes- caldiis Tholosamis, salutem & dilectionem. Noveritis coiitroversiam fuisse iiUer ve- nerabiles & dilectos uostros abbatem & conventum donius Bolbonensis ex parte ima, & nobilem virum dilectum nostrum R. de Chauderonno ex parte altéra. lu c[ua controversia abbas & monachi dicti loci petierunt a domino Raymundo supradicto IV'"' homines & ipsorum tenentias & casalia afqiie jura, scilicet Arnaldum Arsivum 8c R. Arsivum & R. Arnaldum & P. Vitalem, omnes de Podioviridi, quos a monasterio Sancti Michaelis de Coxano se acquisivisse antiquitus asserebant, quod similiter illos propterdonum sibi factum a dominis Pcdii- viridis habuit longo tempore & possedit. Et de acquisitione' & donc producebant publica instrumenta, que licet essent au- thentica juxta opinionem plurium perito- rum, tamen adversa pars minime concede- bat. Et quia donuim Bolbone dominas R. possessione spoliaverat injuste hominuni & casalium predictorum, allegabant donii- nus abbas & monachi quod possessio de- bebat ei restitui, quidquid inde perceperat detinendo similiter restaurari. Quod totuni dominus R. sic debere iieri pluribus ik diversis rationibus contradicere niteba- tur. — Tandem vero queque parlium ex propria voluntate comraisit rei veiitateiu dilectorum nostrorum V. Mascaronis & R. Matfredi experientie inquirendam, ut pcr ipsorum inquisitionem curia domini conii- tis utrique parti diffiniendo redderet sua jura. In quorum manibus dominus abbas & monachi per testes idoneos, quibus ab adversa parte nihil fuit oppositum vel ob- jectuni,se habuisse & possedisse homines & casalia supradicta ab antiquis temporibus ' Dont, V. 83, i'iii; archives de l'abbaye de Boulbonne, probaverunt. Unde nos, precepto domini comitis ambarumque partium voluntate, visis litteris domini R. continentibus quod secundum predictorum arbitrorum incjuisi- tionem super hujusmodi negotion nostrum siibire judicium postulabat, habito peri- forum consilio & deliberalione prehabita, totaque causa ex allegationibus & attes- tationibus subtiliter intellecta, per defti- jiitivam sententiam adjudicavimus domui Bolbone & monachis, abbati & fratribus dicti loci presentibus & futuris possessio- nem dictorum quatuor hominum & ipso- rum infantium , casalium atque rerum, cum hac presenfi carta publica perpetuo valitura, quam ad cauthelam sigilli nostri nninimine roboramus. — Actum est Tho- lose duodecimo kalendas junii, dominica die, régnante Philippo Francorum rege, & domino Symone comité Tholosano, Se domino Fulcone episcopo, anno Christi M°cc"xvii'', in presentia fratris Rogerii de Montelauro monachi, cellararii dicte domus, & fratris Companni, & Raimundi scripforis, & domini Guidonis de Chame- niaco, nepotis dicti domini senescaldi, & Clementis subdiaconi, & Guillelmi Vitalis publiai Tholose notarii, qui hoc scripsit precepto domini senescaldi. 196. — cxxv Hommages rendus à Simon de Mont- jort\ L TN nomlne Domini nostri Jesu Christi 1 amen, anno Incarnationis ejusdem M°CC°XVir, XI» kalendas junii. Noverint univers! présentes pariter & futuri, quod ego Guillelmus de Petrapertusa recognovi coram vobis domino Symone, duce Nar- bonensi, comité Tholose," domino meo Aimerico vicecomiti Narbone, quod eram homo suus ligius, & quod tenebar ipsi om- nia castra mea reddere, iratus & pacatus, sicut in instrumentis inter me & ipsum su- per hoc confectis plcaius continetur. Ego ' Reghtrum curUe Fraiiciae, JJ, xxx*, f" 10 v". An 1217 lid.orig. i. III. col. 250. An r 2 I 7 23 mai. An 1217 703 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 704 Éd.orig. i III. toi. 257. etiam juramento interposito vobis, domine Syiiion, proniisi, qiiod contra hiimicos ves- tros vobis boua fide dabo consiliuni, auxi- lium & favorem, & quod ciim ipsis aliquam societatem vel familiaritatem non habebo, immo fideliter tenebo frontariam contra ipsos; quod nisi facerem, faniquam infa- niis ab omnibus de cetero & notabilis ba- berer. Sed ego non tenecr sequi vos in exercitinn extra frontariam meam nisi mca propria voluntate, & vos niihi indulgetis omnes querelas quas habebatis contra me, & me recipitis in vestra protectione & tutela, & conceditis militibus meis inferius annotatis, Ermengaiido de Barbairano, Pe- tro Hiigonis, Poncio de Roca, filio ejus- dcm, Talipagis, Ermengaudo de Rofiano, An 1217 18 dé- cembre. januarii, nos Giraldiis cornes Armeniaci & Fezenciaci, Rogerius frater ejus, Anissan- dus de Cautmont & nOt de Montealto vo- bis, domino Simoni duci Narbone, comiti Tolose ac vicceomiti Biterrensi, sumus fidejussores & responsales pro B. Jordani de Insula, obligantes nos vobis pro ipso, sicut melius & firniius possumus bona fide & sine omni malo ingenio, quod dictus B. erit vobis & heredibus vestris bonus, le- galis & fidelis, & quod de ipso vel per ipsum seu per suos, sive etiam de villa vel per villam Insuie Jordanis non veniet vo- bis vel vestris malum sive damnum, neque idem B. seu villa predicta facient prcju- dicium vobis vel vestris. Quandocumque aiitem & quotienscumque volueritis & re- Berengario de Archis, Valguerio de Car- quisieritis per vos vel per litteras vestras casses, Guillelmo fratri ejus, Guiardo de Villamagna Maurano, Guillelmo de No- vellis, Petro Cathalani, & Bernardo de So- latico, nisi vobis vel hominibus vestris fidelitatem alias juraverint, salviim ire & salvum redire per totam terram vestrani, quamdiu vobis & vestris extiterint legitimi & fidèles. Et si forte aliquis de militibus predictis malum vobis vel terre vestre facere attemptaret, ego senescallo vestro Carcassone teneor facere scire per quin- decim dies, antequam inciperent vobis fa- cere malum, si essetis in partibus valde remotis, & vobis, si in partibus vicinis essetis. Quod nisi facerem, omne malum quod vobis vel terre vestre facerent, vobis emendarem. De quibus omnibus servandis firmiter & attendendis, dictus Aimericus dominus meus, vicecomes Narbone, vobis contra me valentiam promisit bona fide, & vel per certum nuntium vestrum, usque ad festum omnium Sanctorum, nos vobis red- demus villam de Insula Jordanis, omnes insiniul vel très sive duo seu unus de no- bis, a quibus vel a quo vos requisieritis dictam villam. Si vero alique querele ori- rentur inter dictum B. & probos bomines de Insula, super quibus ipsi non possent se invicem concordare, ille querele rcf- ferrentur ad vos & omnia [a] vobis trac- tarentur. De omnibus vero hiis predictis obliganius & tenemur vobis, ut dictum est, super nos & omnes res nostras, usque ad festum omnium Sanctorum. Et si vos To- losam, quod Deus velit, intérim caperetis, nos ultra captionem illam vobis non tene- bimur de predictis. Ad majorem siquidem certitudinem hujus rei, duo instrumenta per alphabetum divisa super hoc facta fue- runt & sigillorum nostrorum munimine quod predicta omnia faciet fideliter eus- confirmata. Actum in obsidione Tolose, toùiri; quod nisi faceret, vobis contra me impenderet consilium & juvamen. Et ad majorem predictorum omnium firmitatein, cum nostris sigillis sigillum suum apposuit huic carte. Actum anno & die quibus su- pra, apud Montemgailardum , !k ut pre- dicta omnia firmiter teneantur, per alpha- betum fecimus dividi isfam cartam. II. In' nomine Domini, anno Incarna- tionis ejusdem M° cc° xvii", xv° kalendas infra castrum Narbonense, anno & die quo supra. III. In' nomine Patris & Filii & Spiritus Sancti, amen, anno Incarnationis ejusdem M ce xvni, VIII kalendas junii. Noverint universi présentes pariter & futuri, quod nos Symon, Dei providentia dux Narbone, cornes Tolose & dominus Montisfortis, donamus dilecto & fideli nostro Bertrando de Gordonio c libratas reddituum Catur- An 1217 An I2t8 2 5 ni.ii. ' Trésor des chartes de Toulouse, sac 2, n. 49. [I. 304, n. 49, origiiiiil scellé.] ' Orig. J. 890, n. 2 1. Fcgistrum curiac f'ranclae. JJ. XXX'S i" I 2 v". An 12i8 7o5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. l^J.orig. t. III, col, 238. censis moiiefe, pro quibus trademus eidem villam de Casellis, si salva iidelitate Garsie Pétri ipsaiii poterimus rehabere, & si ipsam habere non poterimus, nos dictes redditus assignabinnis eidem in alio loco infra na- tivitatem Domini proximo venturam. Quod si non fecerimus, nos reddemus ei annua- tim dictam pecuniam, quousque eam assig- naverimus ei in terra. Propter hoc autem ipse pro se & pro heredibus suis nobis & heredibus nostris fecit homagium ligium, & cepit omnem terram suam quam habet & habiturus est de nobis, salva fidelitate karissimi domini nostri Francorum régis, & promisit nobis, sacrosanctis Evangeliis manu tactis, quod de Castro de Gordonio & omni alia terra sua nobis & heredibus nostris valebit, juvabit & manutenebit, 84 oniue auxilium, consilium & favorem im- pendet contra omnem hominem, excepto domino rege Fraiicie, quocienscumque a nobis fuerit requisitus. Quod si non face- ret, pro proditore ab omnibus haberetur nec in aliqua curia excusare de proditione se posset, & ab omnibus ipsi tanquam pro- ditori omne comercium denegetur. Et nos similiter ipsi tanquam homini nostro ligio, sacrosanctis Evangeliis manu tactis, tene- niur impendere consilium, auxilium & fa- vorem, & si in aliquo defecerimus inscien- ter, cum requisiti fuerimus, emendare. — Et ego Bertrandus de Gordonio promitto vobis, domine Symon, dux Narbone, comes Tolose & domine Montisfortis, tanquam domino meo ligio me predicta omnia iide- liter & inviolabiliter servaturum. Quod si non facerem, quod absit, pro proditore habear & infami nec de proditione me possim in aliqua curia excusare, & mihi tanquam proditori ab omnibus omne com- mercium denegetur. Ut autem predicta orania majorem habeant firmitatem, duo instrumenta per alphabetum divisa inde confecta sunt, que dictus dominus comes & ego sigillis nostris fecimus confirmari, Actum in obsidione Tolose, anno & die quibus supra, presentibus & testibus do- mino Amalrico de Monteforti, Guidone marescallo, Lamberto de Limoso, Eurardo de Villaperor, Guillelmo de Bena, Phi- lippe de Andrevilla senescallo Agennensi, Ademaro Vassaula, Giraudo de Engolismo, 706 Gailardo de Godor, Petro Reter, Remundo & Guillelmo de Caturco, Joceliuo de Aver- sone, Guillelmo Pagano, Girardo Ebrardi, Petro de Savignaco & multis aliis, & Guil- lelmo notario domini coniitis qui hec scripsit. 197. Ordonnance des consuls de Toulouse 6- du comte Raimond pour la vente à l'encan des biens des partisans des Mont/ort'. I-XTOSCANT omnes tam présentes quam IN posteri, quod consules Tolose urbis & suburbii ante venerabilem dominum Ramundum, Dei gratia ducem Narbone, comitem Tolose, marchionem Provincie, cum communi consilio urbis & suburbii & ostenderunt ei quod quidam honiiiies & mulieres illius urbis Tolose jamdiu inde cum Symone Montisfortis & pro eo exie- rant, & quidam alii homines & mulieres in adventu ipsius domini comitis, quando villam Tolose recuperavit, & postea absquo consilio, assensu & voluntate ipsius Si eorumdem consulum & contra eos ab ca- dem villa exierant. Erant autem quidam alii homines & mulieres in castris, villis & tenutis Simonis Montisfortis nostroruin- que inimicorum commorantes, qui hono- res, débita & alias res infra Tolosam & in alodio habebant. Prêter dicti consules os- tenderunt & dixerunt prefato domino co- miti, quod quidam alii similiter jam diu ab hac villa Tolose exierant causa negociatio- nis & peregrinationis, & neminem inve- niebant qui pro majori parte illorum de communibus missionibus ipsis responderet & quidam alii erant in urbe & suburbio qui nolebant facere communes missiones & dicebant se nil habere unde illas facere possent, quamvis bonos honores haberent vel oblias aut multa débita eis deberentur, & etiam missiones erant multo & magne & ' Archives de la Haute-Garonne, E, 079; copies notariées sur parchemin. An 12l3 An 1 2 1 S 3i janvior. VlII. 23 An 1218 707 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 708 inexistimabiles, volebant & deprccabaiitiir identidem (?) consules prefatum dominum comitem, ut ipse honore ipsius & tociiis sut generis — & etiam ipsi consules eideni domino comiti & militibus ac clientibus cxtraneis in victualibus providebant & alias niissiones ville faciebant, — daret & conce- deret eisdein consulibus pro se & pro do- mino R. suo filio & pro omnibus suis heredibus licentiam & posse vendendi, sol- vendi & faciendi Iransactiones & compo- sitiones aut alio modo alienandi honores & bona mobilia & immobilia illorum, qui cum Symone Montisfortis & pro eo Tolo- sam exierant, & illorum hominum & mu- lierum qui sine consilio ipsius domini co- mitis & eorumdem consulum ac contra eos similiter Tolosam exierant, quando ipse dominas cornes illam recuperavit, vel pos- tea sive deinceps exierint sine eorum as- sensu, & illorum hominum & mulierum, qui in castris, villis & tenutis Symonis & inimicorum morabantur, ad dictas missio- nes complendas ipsorum consulum cogni- tione & inde illis quibus ipsi consules ali- quid de supradictis vendercnt aut alio modo alienarent, uti superius dictum est, guirentiam mandaret & promitteret, & quod omnes îllas venditiones, solutioiies, fransactiones, compositiones & alienatio- qui sine consilio ipsius domini coiiiilis & eorumdem consulum ac contra eos simi- liter Tolosam exierant, quando ipse domi- nus cornes illam recuperavit, vel postea sive deinceps exierint sine eorum assensu, uti superius dictum est, & illorum homi- num & mulierum qui in castris, villis & tenutis prefati Symonis & inimicorum mo- rabantur, quicumque sint isti honores, sive sint domiis aut vinee aut terre vel orti sive prata aut furna aut niolendina sivo oblie vel débita & alla bona eorum mobilia & immobilia ubicumque sint, pro dicîis missionibus complendis ipsorum consulum cognitione, que missiones facte sunt hue usque in urbe Tolose & suburbio & dein- ceps in eorum consulatu, scilicet usque in festo sancti Micahelis quod erit in sep- tembri, facte fuerint, quas missiones ipse dominus comes deberet & teneretur facere si haberet, uti ipse asserebat. Et omnes illas venditiones, sohitiones, transactiones, compositiones & alienationes, quas preftti consules inde fecerint pro prescriptis om- nibus] complendis, jamdictus dominus co- mes pro se 8i pro domino R. suo lilio Se pro omnibus suis heredibus laudavit, con- cessit & confirmavit, ita quod ille vendi- tiones, solutiones, transactiones, compo- sitiones & alienationes predicte essent An I2l3 nés, quas ipsi consules similiter facereiit tam bone & firme & semper stabiles, ac si de honoribus & aliis bonis mobilibus & ipse dominus comes vel illi, quorum pre- immobilibus illorum hominum & mulie- dicti honores & alia bona prescripfa erant rum, qui aliter uUa occasione Tolosam vel fuerant, illud totum facerent vel lau- exierant, & illorum qui infra Tolosam ma- darent, & quod ab aliquo ullo tempore nebant & communes missiones facere no- lebant, ipse dominus comes pro se & pro domino R. suo filio & pro omnibus suis heredibus laudaref, concederet & confir- maret, videlicet ad dictas missiones com- plendas ipsorum consulum cognitione. aliquid ibi nullo modo possit reraoveri, & quod de venditionibus, solutionibus, trans- actionibus, compositionibus & alienatio- riibus & de jamdictis missionibus & de toto quod indixerint & fecerint, credantur ipsi consules suo siniplici verbo, absque testi- Quo audito, prenominatus dominus comes, bus & sacramento. Et de omnibus predictis sua sponte, habito multorum nobilium vi rorum consilio, pro se & pro venerabili domino R. suo filio & pro omnibus suis heredibus, dédit & concessit supradictis consulibus urbis Tolose & suburbii li- centiam & liberam facultatem vendendi, solvendi, transigendi, componendi & alio modo alienandi honores illorum, qui cum Symone Montisfortis & pro eo Tolosam exierant, 8j illorum hominum & mulicium, honoribus liberis & de bonis mobilibus, predictus dominus comes pro se & pro do- mino R. suo filio & pro omnibus suis here- dibus promisit esse guirens omnibus illis & eorum ordinio, qui aliquid inde a dictis consulibus emerint vel alio modo sicut dictum est habuerint, de omnibus ampara- toribus libère. Et de aliis honoribus qui a dominis tenebantur promisit similiter do- minus comes esse guirens emptoribus & Ail 709 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. '10 eorum ordlnio vel predicto modo adqui- & Ramundus Berengarius & Arnaldus puei- rentibus, de omnibus nniparatoribus, ex- & Ugo Johannes & Embrinus & Ramuii- cepta parte domiiiationis. Item dominus dus d'Escalquencis & Bernardus Siguarius cornes jamdictus pro se & pro domino R. & Ramundus Tapierius & Petrus Willel- suo filio & pro omnibus suis heredibus mus de Orto. Hoc totum fuit ita datum, laudavit, concessit & confirmavit omnes laudatum & confirmatum a prefato domino venditiones,solutiones, transactioncSjCOm- positiones & alienationes, quas prescripti consules fecerint de honoribus & bonis mobilibus & immobilibus, ubicumque sint uUomodo, illorum videlicet hominum 8: mulierum, qui aliter ulla occasione Tolo- sam exierant & illorum qui infra Tolosam nianebant& facere communes missionesno- lebant, ad complendas illas commules (sic) missiones, uti ipsi consules cognoverunt. Quibus ita peractis, comune consilium ur- bis Tolose & suburbii laudavit & concessit & confirmavit omnes prescripfas venditio- nes, solutiones, transactiones, compositio- nes, adquisitiones & alienationes, uti me- lius superius determinantur pro omnibus hominibus & feminis urbis Tolose & sub- comite & a comuni consilio, ultimo die mensis januarii, feria IIII, régnante Phy- lippo rege Francoruni, & eodem domino Ramundo Tolosano comité & Fulcone episcopo, anno M" cc° xvii" ab Incarna- tione Domini. Horum omnium prescripto- rum sunt testes Aimericus de Castronovo major & Ramundus de Castronovo & Ai- mericus de Castronovo minor & Jordanus de Villanova & Bertrandus de Montibus & Arnaldus Listoricus & Willelmus Ramun- dus de Escalquencis & multi alii qui ibi aderant. Et Petrus de Sazia est similiter de toto testis & mandato prefati domini co- mitis & prescriptorum consulum cartam istam scripsit. — Istam cartam non scripsit Petrus de Sazia, set aliam de qua Poncius urbii presentibus & futuris, ita videlicet Arnaldus istam transfulit eadem ratione & quod omnes ille venditiones, solutiones, transactiones, compositiones & alienatio- nes, quas ipsi consules fecerint de his om- nibus predictis pro jamdictis niissionibus complendis, hue usque factis & in hoc consulatu uti superius continetur facturis (corr. faciendis) ipsorum consulum cogni- tione, essent ita bone & firme semperque stabiles, ac si ipsi, a quibus predicti hono- res & alla bona mobilia & immobilia erant vel fuerant, illud totum facerent & lauda- rent & quod ab aliquo ullo tempore aliquid ibi nuUo modo possit removeri, & quod de eisdem verbis, mense februario, feria vir, régnante Lodovico rege Francorum & Ra- mundo Tolosano comité & Fulcone epi- scopo, anno ab Inc. Domini M°cc<'xx"iii". Hujus facti franslati sunt testes Sancius Centullus & Ramundus Bertrandus de Sub- urbio publici notarii & idem Poncius Ar- naldus qui hoc scripsit. Ego Ramundus Bertrandus de Suburbio subscripsi & ego Sancius Centullus subscripsi. II. Noscant omnes tam présentes quam poster! , quod dominus Ramundus, filius venerabilis domini Ramundi, Dei gratia toto hoc quod de his omnibus prescriptis ducis Narbone, comitis Tolose, marchionis antedicti consules dixerint & fecerint, cre- dantur semper simplici eorum verbo abs- qus testibus & sacramento. Erant autem tune consules : Petrus de Castronovo & Oldricus de Gamevilla & Arnaldus de Vil- lanova filius Jordani de Villanova & Ar- Provincie, sua sponte & precibus consu- lum Tolose urbis & suburbii, laudavit, con- cessit & confirmavit totum illud donum & posse & concessionem, quod dominus co- mes jamdictus pater ejus eisdem consuli- bus fecerat vendendi, solvendi, transigendi^ naldus Geraldus de Montelauro & Petrus componendi & alio modo alienandi hono- de Roaxio & Ugolenus de Ponte & Ber- res & bona mobilia & immobilia illorum^ nardus Ramundus Barravus & Arnaldus qui cum Symone Montisfortis & pro eo Willelmus Piletus & Ponlius de Morlanis & Stephanus de Devesa & Arnaldus Guido juvenis Ik magister Bernardus Si Ramun- dus Aimericus de Cossano & Bernardus RanuMulus Astro S: Stephanus Curtafolea Tolosam exierant & illorum qui sine con- silio dicti domini comitis patris sui & eo- rumdem consulum ac contra eos similiter Tolosam exierant, quando ipse dominus coines illani recuporavit vel postea, & etiam An izi3 An 121S 7 juin. An iZiS 7U PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. V illoruni qui in castris, villis8£ tenutis dicti Synionis 8c inimicorum niorabantiir, pro complendis niissionibus, quas ipsi consii- les in eodem domino comité pâtre suo !k in militibus & clientibus extraneis fece- rant & deinceps in eoriim consulatu fece- rint, iiti melius & plenius in instrumentis illius doni & concessionis, que ego Petrus 198. — CXXVI Lettre des habitans de Limoux à Amaurï de Montfort\ , , „ T-'XCELLENTIORI domino Amalrico, pri- de Sazia scripsi continebatur. Et omnibus £!/ mogenito precordialis domiui nostri illis, qui aliquid de his prescriptis a con- sulibus emerant & deinceps emerint vel aliter adquisierant & adquisierint , ipse dominus Ramundus mandavit & proniisit talem guirentiam, qualem prefatus domi- nus cornes pater ejus inde eis mandaverat. Item dominus Ramundus laudavit, conces- sit & confirmavit omnes venditiones, so- lutioues, transactioues, compositiones & alienationes, quas ipsi consules fecerant & fecerint de honoribus & bonis mobilibus & immobilibus ubicumque sint ullo modo, videlicet hominum & mulierum qui aliter uUa occasione Tolosam exierant & illorum qui infra Tolosam manebant & communes niissiones facere nolebant, ad complendas illas communes missiones, ut ipsi consules cognoverint. Erant autem tune consules : Petrus de Castronovo, &c. (u« supra). Hoc fuit ita laudatum & concessum a prefato domino Ramundo, vu die introitus raensis feria V, régnante Phylippo rege Éd oric . t. m. col. 238. JUnlI, icua y , Francorum & domino Raimundo Tolo- sauo comité & Fulcone episcopo, anno M''CC''xviil° ab Incarnatione Domiui. Hu- jus tocius rei sunt testes dominus Dalma- tius de Creissello & Rogerius Bernardus filius domini Ramundi Rogerii comitis Fuxi 8c dominus Bernardus de Casnaco, 8c Willelmus Ramundus de Pavo 8c Aimericus de Castronovo major 8c Aimericus de Cas- tronovo nepos ejus 8c Bertrandus de Mon- tibus 8c Arveus 8c multi alii qui ibi ade- rant 8c Petrus de Sazia qui cartam istam scripsit. — Istam cartam non scripsit, 8cc. (ut supra). comitis, cujus anime Deus propitietur in eternum, duci Narbonensi, comiti Tholo- sano, vicecomiti Biteriensi, 15. Sigerius bajulus Limosi, 8c B. do Flaciano 8c L. de Villamaurino 8c L. R. Cateius Se G. de Sancto Roniano 8c B. do Bosco 8c B. de Leucho, 8c omnes alii probi boniincs 8c consules Limosi, salutem Se debitani servi- tutis instanciam, cum omni dolore mixtam. Notificamus vobis, domine, quod infer nos talis ira, tristitia merorque nunquam fuit nec esse ])0tuil de iiece domini nostri comitis. Qua de causa vobis 8c oiuni vestre progeniei, per nos Se per omnes infantes 8c heredes 8c successores nostros, fidelifa- tem 8c homagium sincère Se absque omni macula nunc 8c perhempne firmiter pro- mittimus 8c promittendo cum omni facul- tate nostra corrobor.imus, Se sub dictione vestra nos natosque nostros Se omnia bona nostra presentia Se ventura mitlimus. Pre- terea, domine, vos sii]:pliciter rogamus, quatinus, visis presentibus litteris, voluu- tatem vestram per litter.is vostras sigiUatas nobis transmittere dignemini, quia nos parati sumus semperque erimus pro omni posse nostro vestris obedire preceptis. 199. — CXXVII Lettres d'Amauri de Montjort en faveur de Vévêque d'Albi^. IN nomine Domini Jesu Christi, amen, anno Domini M" cc° XVlir, x° kalendas octobris. Noverint universi présentes pa- riter 8c futuri, quod nos Amalricus Dei An I2r3 apr. le 18 juin. An l2iS 22 sep- tcmbii;. ' Registrum curiae Franciac. JJ. XXX'*, {" 12 r°. ' Trésor des chanesj Toulouse, IV, n. 3. [J. Boy, original scellé.] An I2l3 7i3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 714 prov'ulenfia diix Narbone, cornes Tolose & clominus Montisfortis, vobis domino G., Dei gratia episcopo Albiensi, tradimiis ad firmam trium amionim, incipiendorum ad festum saiicti Andrée, Castrum Vêtus ciim suis pertinenciis quas tenemus, & quic- quid habemus in civitate Albiensi & in circuitu ejus, quod tenemus, salvo in antea in omnibus jure nostro. Ita quod de firma illa nobis reddetis cxxx libras Melgorien- manus vestras statim post dccessum nos- trum, remota occasione qualibet, reveni- rent. Et ad finem trium anuorum, nisi infra nos decederemus, dictum castrum & omnia jura vestra, que in civitate Albiensi & in circuitu ejus habetis & habere debetis, vobis vel vestris heredibus, cessante omni occasione & excusatione, redderemus. Et intérim dictum Castrum Vêtus & omnia jura vestra custodiemus fideliter bona fide. An 1218 Kd.oriq. t. ni; col. 269. sium annuatim, scilicet medietatem ad Qua- Et ut predicta omnia & singula firmius te- dragesimam intrantem & aliam medietatem neantur, nos cartam istam per alphabetum ad festum sancti Michaehlis. Et si conti- divisam,sigilIorum muniminefecimus con- geret vos infra dictum terminum decedere, firmari. Actum Albie, anno & die quibus dictum castrum & alia que habemus in supra, per manum Guillelmi notarii nostri. civitate Albiensi & in circuitu ejus, quoJ tenemus, ad manus nostras statim post ~ decessum vestrum, remota occasione qua- libet, reveuirent. De predicta autem firnia nobis retinemus omnes Francigenas nos- tros, qui habent aliquid in dominio dicti castri, & nostros exercitus & cavalcadas de civitate Albiensi, ik ad finem trium annorum, nisi infra vos, domine episcopc, deccderitis, quod avertat Deus, dictum cas- trum & omnia jura nostra, que in civitate Albiensi vel in circuitu ejus habemus vel habere debemus, nobis vel heredibus nos- tris, cessante omni occasione & excusa- tione, redderetis, & intérim dictum Cas- trum Vêtus ad vestras expensas bene Se fideliter custodietis. Et nos G., Dei gratia episcopus Albiensis, a vobis domino A., Dei gratia duce Narbone, comité Tolose. & domino Montisforfis, recipimus ad firmam trium annorum, sicut superius dictum est, Castrum Vêtus cum suis pertinenciis, quas tenetis & quicquid habetis in civitate Al- biensi & in circuitu ejus, salvo in antea in omnibus jure vestro, & retentis vobis Francigenis vestris, qui aliquid habent in dominio dicti castri, & retentis vobis ca- valcatis & exercitibus, quos habetis in ci- vitate Albiensi & in circuitu ejus, ita quod de illa firma vobis dabimus annuatim cxxx libras Melgoriensium, scilicet medietatem ad Quadragesimam intrantem & aliam me- dietatem ad festum sancti Michaelis. Et si contirgeret nos infra dictum terminum de- cedere, dictum castrum & omnia alia, que habetis & habere debetis in civitate Al- biensi & in circuitu ejus, quod tenemus, ad 200. — CXXVIII Confirmation des coutumes de Mont- pellier par Jacques, roi d'Aragon' . CUM humane nature sit proprium dili- gentes se diligere, &c. ideo in nomine sancte & iivdividue Trinitatis, Fatris & Filii & Spiritus sancti, nos Jacobus Dei gratia rex Aragonum, cornes Barchinone & dominus Montispessulani, scientes & pro vero invenientes xii probos homiiies Mon- tispessuli, electos ad consulendam commu- nitatem Montispessuli, & totam universi- tatem ejusdem, nos perfecte in omnibus & per omnia dilexisse, & circa augmen- tum & utilitatem nostram & dominationem Montipessuli & terre nostre, ad domina- tionem ejusdem ville pertinentis, 0])erani & intentum multis atque variis suniptibus & laboribus curiose & fideliter cxhi- buisse, &c. habito diligenti consilio & tractatu cum venerabili pâtre S., Dei gra- tia Tarraconensi archiepiscopo, & nobili comité Sancio patruo nostro magno, & ve- nerabili fratre G. de Monterotondo, militie Tenipli magistro in reguo nostro & parti- bus Provincie, & G. vicecomite Cardone & G. de Cervaria & Cornelio & P. Anversio ' Trésor des chartes du roi; Maguelonne, sac. 1, n. 17. (J. 340; actuellement en déficit.) — Voir M. Germain, Hhtolre Je la commune de Montpel- lier, t. 2, p. 8, note I. An 1218 2S sep- tembre. An 12l3 713 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 716 Kd.orig. t. III, col. 360. fpiritualibus coiisiliariis nostris, a domino papa nobis datis & assignatis, & cura A. vicecomite de Castrobono & cum G. de Montecatano & R. Gauceraado & V. de Mataplana, & cum aliis baronibus & ma- gnatibus Aragonie & Catalonie, convoca- tis multis probis homhiibus & sapientibiis terre nostre, firmatoque coiisilio cum ip- sis, autoritate omnium supradictorum, per nos & per omnes successores nostros reci- pimus in amorcm nostrum perfectissimum & fiduciam & tuitionem perpetuam & gra- tiam nostram dictos xii viros & omnes eorum successores & totam universitatem Montispessuli & singulos de ipsa univer- sitate, présentes & futurosj omnem ran- coreni, iram, indignationem omnibus & singulis de ipsa universitate penitus re- mittendo, in nostre dilectionis perfectis- simo fédère & gratia omnes & singulos consolidantes, rémittentes ipsis omnibus (k singulis omnes acliones, demandas, questiones, inculpationes , quascumque nomine patris vel matris nostre seu nostro adversus predictos vel aliquem predicto- rum movere possemus aliquo modo, &c. laudantes & confirmantes omnia ea & singula, que inclite recordationis d. rex pater noster & d. regina mater nostra laudaverunt & concesserunt XII viris pre- dictis, &c. promittentes firmiterquod pre- dicta omnia... iterum laudabimus... cum ad tempus pervenerimus pubertatis, & ite- rato eo modo cum pervenerimus ad efatem XXV annorum, &c. Datum Ylerde iv kal. octobris anno Incarnationis dominice M° cc° xviiP. S. Jacobi Dei gratia régis Aragonum, &c. An I2l3 1 2 no- vembre. ioi, CXXIX Confirjiïation des privilèges de Nîmes par Sancïe d'Aragon , femme du jeune Raimond, comte de Toulouse^ NNO ab Incarnat. Domini M CCXVIII, pridie idus novembris, régnante Phi- lippe Francorum rege. Ego Sancia, soror A Hôtsl de ville de Nimes. quondam illustris régis Ara?oniae & uxor Raimundi, filii domini Raimundi,Dei gra- tia ducis Narbonae, comitis Tolosae, mar- chionis Provinciae, per me & per ipsos dominum socerum meum & virum meum praenominatos & per nostros successores, dono, concedo, laudo, approbo & con- firmo, vobis Petro Guillermo de Geolon, Fulcrando Tacato & Guillermo Parilhano, consulibus civitatis Nemausi, & per vos ipsi civitati & universis ejusdem civitatis cohabitatoribus, praesentibus & futuris in infinitum, consulatum vestrum quem ha- betis, & omnia & singula capitula & sta- tuta ejusdem consulatus, & etiam omnes vestras consuetudines 8i usatica, libertates & immunilates, vallatorum 84 fossatorum ac murorum ejusdem civitatis integrita- tem , & omnes alias munitiones civitatis ejusdem, quae hodie sunt vel a dominis aliquibus ejusdem civitatis eidcm civitati quondam donata & concessa, prout sanius & melius ad utilitatem vestram & ejusdem civitatis a quovis jurisperito potest exco- gitari, intelligi vel inquiri. Dono insuper & concedo eodem tenore praesentium vo- bis elsdem praenominatis consulibus, & per vos toti universitati civitatis Nemausi, hanc libertatem subscriptam, hoc est quod praenominati dominus socer meus 8c vir meus, vel eorum seu nostrum successores, vel successorum successores in infinitum, vel alius seu alii nomine eorum numquam habeant seu faciant stare fortem seu ali- quam fortalissam infra vel supra mures antiques ejusdem civitatis Nemausi. Dono etiam insuper & concedo vobis eisdem praenominatis consulibus, & per vos uni- versis & singulis cohabitatoribus ejusdem civitatis Nemausi in perpefuum quod ali- quis ex habitatoribus civitatis Nemausi litigans in curia nostra comitum praedic- forum, sive reus sit sive actor, nuliam praestet justitiam seu aliquas expensas, si justam habuerit causam, & insuper quod causae hominum ejusdem civitatis omnes infra eandem civitatem tractentur, au- diantur, examinentur & determinentur a quocumque conveniantur, ita quod infra castrum Arenarum vel alicubi alibi extra civitatem ipsani non possint conveniri nec tcncantur respondere, Dono etiam S: cou- An 1218 A A 717 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 7.8 An KJ.orig. t. 111. col. 261. cc-;'.o eodem tenore pracdicto vobis eisdem 8; per vos uiiiversifati ejusdem civit.itis, quod quidquid rétro actum est a comité Moiitisfortis vel in curia ejusdem vel ab ecclesia vel in curia ejus, dum jurisdictio- nem civitatis Nemausi vel vicecomitatus tenebant, videlicet in causis inter litigato- res judicando, componendo, transigendo, possessioiies laudando, laudimiavel census accipiendo, tutores & curatores daiido, tes- tes sive tcstamenta publicando, ita ratum & immotum perpetiio habeatur, ac si in curia nostra praenomiiiatorum comitum liiorint vel violentiam aliquam in aliquo vobis intulerint vel inferre voluerint, ego cum toto posse meo vos & ipsam civitatem Nemausi contra eos manutenebo fideliter & defendam, 8c faciam 8c curabo quod om- nes consules &l consiliarii Avenionis 8c Tarasconis, Bellicadri 8c Vallabricae, cum toto posse suo, vos 8c civitatem vestram mecum manutenebunt fideliter 8c défen- dent, donec ipsi praenominali dominus socer meus 8c vir meus compleverint om- nia suprascripta. Haec, inquam, omnia Se singula servabo 8c complebo, sic me Deus acta essent. Praeterea dono, solvo penitus adjuvet 8c haec sancta Dei Evangelia quae in perpetuum 8c remitto, per me 8c per corporalifer tango, Sec. dominum socenim meum 8c virum meum 8c eorum successorcs in perpetuum vobis consiilibus 8c por vos universis 8c singulis hominibus Nemausi, omne jus 8c omneni actionem realem, personalem seu mixtani, quaecumque eis competit vel competere potest seu débet aliqwatenus, contra ho- nores qui a domino civitatis tenentur seu contra eorum possessores, occasione fruc- tuum seu reddituum qui percepti sunt ex bonis seu rébus pertinentibus ad dominum civitatis seu occasione canonis usque in hodiernum diem non soluti, 8c insuper omncm injuriam, contumeliam, iram 8c indignationem mihi seu socero sive viro meo competentcm qualibet occasione con- tra vos seu contra aliquem ex habitatori- bus Nemausi. Et faciam 8c curabo, quod ipsi vos 8c civitatem vestram Nemausi sibi bénigne, pacifice 8c placide reconciliabunt, prout melius 8c sanius ad utilitatem ves- trae civitatis excogi tari poterit vel inquiri. Promittens etiam vobis per stipulationem in bona fide 8c sine dolo, quod suprascripta orania firma 8c immota in perpetuum ser- vabo, nec ea movebo nec moveri faciam, nec pro toto posse meo moveri ab aliquo patiar, factura etiam Se curatura omni 202. — cxxx accord entre Raimond, comte de Tou- louse, iy Pierre Bermond de Sauve, son petit-fils ' . \, tN nomine Domini, anno dominice In- 1 carnationis Mccxviii, vu idiis octo- bris. Per praesens scriptum legentibus 8c audientibus sit nianifestum, quod ego Kai- niundus, Dei gratia dux Narbonae 8c cornes Tolosae, marchio Provinciae, inter vivos dono, 8cc. tibi Petro Bermundo domino de Salve, nepoti meo nato ex filia mea, vide- licet totum castrum quod dicitur de Val- serga cum omnibus suis pertinentiis, 8c omnia castra 8c totam terrani ad dictum castrum pertinentia vel periinentem, quam terram totam cum dicto Castro, scilice* Rochae de Valserga, babui 8c acquisivi a pâtre tuo, quondam Petro Bermundo, ge- nero meo, 8c ab avo tuo Bernardo de An- dusia, ex causa permutationis quam cum An 1218 g octo- bre. eis légitime celebravi. Item dono inter modo, quod praenominati dominus socer vivos, sicut dictum est, quatuor millia niar- meus 8c vir meus, suprascripta omnia 8c charum argenti fini 8c omnes actiones pig- liJ.oriîl, t. 111, col. 2, f" 17 v". An 1219 Kd.Olig. t. m, col. 263. An 2S juin. An 1219 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. KJ.orig t. m, col. 20 1 An IÏ20 ij avril. Amalriciis ita faciat de Castro 5cu de cas- tris, 8: eade]ii teiieat ut bonus dominus facere débet & teiietur. Vohinuis preterea & proniittimus, mandantes quod si dictas dominas noster A. aliquam querelam vel ]5etitionem de nobis vel de nostris honii- nibus seu de terra nostra fecerit, procura- tbr noster quem dimittemus dicto domino coniiti ubi ik in curia qua debebit respon- deat, ratuin habituri ciuicquid per ipsum actum fiierit agendo seu respondendo. Precipinius etiam, ut dictus dominus epi- scopus faciat servitium fieri dicto domino nostro domino A. de terra quam tenemus ab eo, sicut in instrumentis inde confectis & sigillo inclite recordationis domini Sy- monis patris ejusdem domini A. & nostro plenius continetur. Et nos P. episcopus Ruthenensis, predicta omnia concedentes & confirmantes, dictam terram & castra in custodia & defensione nostra recipimus. Et nos Amalricus, Dei providentia dux Narbone, cornes Tolose & dominus Mon- tisfortis, concedentes predicta omnia ap- probamus, promittentes ut bonus dominus in omnibus nos habere. Ut autem predicla omnia robur obtineant perpétue firmitatis, presens instrumentum per alphabetum di- visum inde confectum est, quod nos très predicti sigillorum nostrorum munimine fecimiis communiri. Actum in obsidione Tolose, anno & die quibus supra. II, In' nomine Domini, amen, anno Inc^rnationis ejusdem MCCXX, xvii ka- lendas maii. Ego B. de Andusia, filius do- mini B. de Andusia, notum facio universis présentes litteras inspecturis, quod ego recipio a vobis, domine A., Dei providen- tia dux Narbone, cornes Tolose & domine Montisfortis, de dono vestro in feodum & homagium ligium turrim & medietatem ville de Alesto, que fuit Pétri Bermundi, ita quod eam tenebo de vobis & heredibus vestris ego & heredes mei in feodum & homagium ligium. Et propter hoc facio vobis homagium ligium contra omnes ho- mines & presto vobis juramentum fideli- tatis. Juro etiam vobis quod non cro in consilio, auxilio vel favore, t[Uod vos aiuit- 7>4 tatis \itam vel membra vel terram, imnio pro posse meo hec omnia vobis bona fide servabo, sicut homo ligius & fidelis débet facere suo domino ligio & fideli. Predic- tam etiam turrim & domum reddam vobis iratis & paccalis, quociens volueritis, vel certo nuncio vestras super hoc litteras de- ferenti, & cum eam tenueritis bona fide, vos michi eam reddetis ita munitam, sicut eam vobis tradam. Et hec omnia supradicia vobis & heredibus vestris post vos ego & heredes mei similiter faciemus. Predictis etiam omnibus addo, quod homines de Alesto in bonis novis & antiquis consue- tudinibus suis tenebo. Addo etiam omni- bus supradictis, quod ego Raimundo Pe- let compartiario meo & heredibus suis erimus ego & heredes mei boni & fidèles pro posse nostro, & jura sua servabimus bona fide. Si vcro aliqiie querele inter nos orirentur, de quibus non possemus nos per nos vel per amicos nostros invicem concordare, nos non presumeremus mo- vere arma contra dictum R. Pelet vel he- redes suos vel guerram facere contra ip- sos, immo de hiis omnibus stabimus judicio vel arbitrio curie vestre. Sub eodem etiam juramento promitto, quod stratas publicas ad dominiuni Alesti pertinentes cum pre- dicfo Raimundo bona fide pro posse meo servabo. Hec autem omnia siiprascripta super sancta Dei evangelia me pro posse meo in perpetuum servaturum juravi. Quod nisi facerem & judicio curie vestre emea- dare non vellem, quicquid de vobis feneo vobis caderet in commissum, Hec omnia facta sunt, salvo domini régis Francoriim niandato, quod vobis faceret de Alesto. Sciendum est etiam quod quasdam. pactio- nes quas mecum habetis, sicut in litteris vestris quas super hoc habeo continetur, mihi cum locus affuerit teneatis. Ad majo- rem predictorum omnium firmitatem pre- scntem cartam feci sigilli mei munimine confirmari. Actum apud Alestum, in eccle- sia beati Johaiinis baptiste, anno & die quo supra. III. In ' nomine Domini, amen, anno In- carnationis Domini MCC XX., XVII kalendas An 1 220 An I 230 i5 avril. ' Original scelle, ]. 890, n. î8. turac t'i anche, JJ. x\\*, f' y y". Rigistruni ' Original scelle, T. ?ço, n. 27 curiaç Franctae, JJ. xxx>, {" 10 r". A.1 1220 725 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 7 2( Au An 1219 3 sep- tembre. maii. Ego Remundus Pelet uotum facio, &c. quod ego recipio a vobis, domine A. Dei providentia diix Narbone, &c. in ieodum & homagium ligium tiirrim & medtetafem ville de Alesto, ita quod eam teaebo, &c. Addo etiam omnibus supradictis, quoJ ego Bernardo, filio domini Bernard! de Andii- sia, compartiario meo & heredibus suis erimus ego & heredes mei fidèles, Sic. comme dans l'acte précédent. 2o:>. Accord entre l'évêqne d'Agde & le comte de IMontJdrt' . f tN nomlne domini nostri Jesu Christi, 1 anno Incarnat, ejusdem H°cc°x°ix", Iir nonas septerabris. Manifestum sit om- nibus presentem paginam inspecturis, quod pro bono pacis & quietis inter no- bilem virum dominum Amalricum, ducem Narbone, comitem Tolosanum, Biterren- sem & Carcassonensem vicecomifem & do- minum Mojitisfortis, pro se ac heredibus suis sive successoribus, & venerabilem pa- trem T. episcopum Agathensem, pro se ac suis successoribus, talis concordia & com- posicio intervenit : — videlicet quod ipse cornes castra de Florensaco & de Pomer- roliis cum suis pertinentes omnibus & ju- ribus, que castra sunt ultra flumen Eravi in^vicecomitatu Agathensi, & niedietatem castri de Aviatio racione archidiaconatus Agathensis & castra de Becano & de To- roUa cum omnibus suis pertinentiis & juri- bus, que sunt citra Eravum iii vicecomitatit Biterrensi, recipit & tenet in feudum ab episcopo & ecclesia Agathcnsibus, & pro isto feudo tenetur episcopo jurare fideli- tatem & homagium facere, & juvare & de- fendere ipsum 8c ecclesiam Agathensem & omnia bona 8c jura, que habet idem episco- pus in diocesi Agathensi, bona fide, contra omnem hominem, excepto domino rege Francorum. In mutatione etiam episcopi ' J. 890, n. 25; original. Voyez plus loin à V.,nnic 1234, n. CCXlil. Agathensis tenetur rccognojccre dictiim ieudum Se facero homagium, &c juramen- tum fidelitatis prestarc & dare unum anu- lum aureum ad valorem unius marche ar- genti pro recognitione feudi memorati, 8c tune episcopus tenetur ipsum & suos do codem feudo investire, 8c ad presens inves- tit. — Item episcopus recipit 8: tenet in feudum ab ipso comité quicquid idem co- rnes habet vel habere débet in civitate Aga- thensi 8c ejus territorio, racione comitatus vel vicecomitatus Agathensis vel quocum- que alio modo, & quicquid habet vel habere débet in castris de Marcelliano, de Lu- piano, de Mesua, de Sancto Poncio, de Castronovo, de Almis, in forcia de Bozigis 8c in eorum terminis seu territoriis 8c quicquid habet vel habere débet in insula de Seta, 8c generaliter quicquid habet vel habere débet per se vel per alium vel ali- quis nomine ejus, sive in feudalibus sive in personis sive in rébus sive in actionibus sive in juridictionibus, in terra, in mari, in stagno, in portu, in flumine, in usaticis, in leudis, justiciis, vel quocumque alio modo Si loco in toto episcopatu Agathensi, ra- tione comitatus vel vicecomitatus Agathen- sis, exceptis jamdictis duobus castris de Florenciaco 8c de Pomerroliis, que ipse cornes, ut jam superius dictum est, in feu- dum ab ipso episcopo recepit. Et nomina- tim recipit dictus episcopus in feudum a comité quicquid habuit ultra Eravum do- minus de Andusia in episcopatu janidicfo, Se pro isto feudo tenetur idem episcopus 8c successores ejus dicto comiti 8c heredi- bus ejus juramentum fidelitatis prestare 8c consilium, ubique cum presens fuerit 8c requisitus, 8c auxilium bona fide in toto episcopatu Agathensi Se Biterrensi contra omaem hominem nolentem jus suuiii re- ciperc, excepto domino papa 8c domino rege Francorum. Et in recognitione tociuS feudi antedicti episcopus ipse dabit annua- tim comiti 8c heredibus suis unum saurum austurem vel iinam marcham argenti, si fuerit requisitus. Si vero non fuerit requi- situs 8c non prestiterit austurem vel mar- cham, non poterit propter hoc episcopo vel ecclesie Agathensi prejudicium aliquod g:Mierari. — Item de Castro Montiniaci fa- liter conveneruut, quod si quando ad ma- An 1219 727 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 728 nus dicti comitis vel heredum suoriim quo- ciimqiie modo seu cisii redierit, ipse cornes & sui heredes teiieiitiir castnim ipsum red- dere ipsi episcopo, bona fide, omni occa- sione & exceptione remotis, ita videlicet quod episcopus teneat illud castrum a co- mité ac heredibus suis in feudum, sicut castra tenet jamdicta. Si vero idem episco- pus intérim voluerit contra detentorem seu detentores castri Montiniaci experiri de jure, liceat ei, & si obtinuerit, in feu- dum teneat castrum ipsum, sicut superius est expressum. — Ad hec alberguas, quas dictus cornes ratione vicecomitatus Biter- rensis vel alio modo exigebat in Castro de Nasignano & in forcia de Proguis, eidem episcopo & successoribus suis in perpe- tuum & ex toto remitit. Dictus vero epi- scopus perse ac successores suos cancella- riam comitis Tolosani & totum jus quod habebat in ipsa dicto comiti & heredibus suis solvit omnino & in perpetuum dere- linquit. — Item instrumentum sive instru- menta, que dictus episcopus habebat, in quo vel quibus continebatur quod viceco- mes Biterrensis eidem prestabat fidelitatem & homagium pro honorabili feudo, nec tamen exprimebatur, évacuât & irritât ex toto 8i cessât. — ScienJum preterea, quod dictus cornes homagium fecit ipso episcopo & fidelitatis prestitit juramentum & omnia supradicta, que ad ipsum & suos pertinere noscuntur, juravit tactis sacrosanctis Evan- geliis se bona fide in perpetuum firmiter observaturum. Et episcopus similiter ipsi comiti, Evangeliis coram positis, fidelitatis prestitit juramentum, & omnia expressa superius, que ad ipsum episcopum & suc- cessores suos pertinere noscuntur, eodem juramento bona fide se perpetuo firmiter servaturum promisit. — Insuper nobilis mulier d[omin]a A., comitissa, mater sepe- dicti comitis, omnia & singula, que su- perius exprimuntur, voluntate spontanea iaudavit &; confirmavit. — Et ut hec omnia robur obtineant perpétue firmitatis, me- morati dominus cornes & domina comitissa & dominus episcopus & capitulum Aga- thense presentem paginam sigillis propriis nmnierunt. — Acta sunt hec anno & die quo supra, apud Castrumnovum de Lauria- censi, in claustro, in presentia & testimo- nio venerabilis patris domini B., tituli Sanctorum Johannis & Pauli presbiteri cardinalis, Apostolice sedis legati, & do- mini G., episcopi Carcassonensis, & ma- gistri Ugonis de Miramar, canonici Are- latensis, clerici dicti domini cardinalis, & domini P. abbatis Sancti Affrodisii Biter- rensis, & Bernardi Caprasii, canonici Aga- thensis, & magistri Deodati canonici Ru- tenensis, & Geraldi de Pis, diaconi, & domini comitis Guidonis de Monteforti, domini Lamberti de Tureyo, domini do Lombers, & domini Clarini, cancellarii sepedicti domini comitis & Rainaldi de r aissi 206. Accord entre le roi 6 Pons de Mont- laur '. "nGO Pontius de Montelauri notum fa- il. cio universis presentibus pari ter & futuris, quod karissimo domino meo Ph., illustri Francie regi,feci hominagium con- tra omnes homines qui possunt vivere & mori, & tactis sacrosanctis juravi eidem bonum & fidèle servicium faciendum, vide- licet de hiis castris : de Monteboneti, de Mirmande juxta Montemboneti, de Va- bres, de Agran, de Monteauroso & do Chambon, & eadem castra teneor ei red- dere ad magnam vim & ad parvam, quo- cienscumque ab eodem domino rege vel ejus certo mandato super hoc fuero requi- situs. Dominus autem rex, ad peticioiiem & consensum domini mei R. Aniciensis episcopi, concessit eidem episcopo & suc- cessoribus ejus Si michi & heredibus meis quoddam pedagium levandum in strata pu- blica, juxta castrum de Charboneriis, in eo loco ubi strata propinquior est Charbone- riis; & ibidem, scilicet in strata, fiet borda communis ad levandum pedagium, salva eidem episcopo & successoribus suis justi- ' Trésor des chartes, J. 304, Toulouse, II, n. 5o; original. — Teulei, Lj.ycttci du Trésor des Charu-s, t. I, p. 4 216. j An I220 735 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 786 & Arnaldiis de Merglos & Bernardus Rai- nuindus Baraiihos & Anialdus Molis coii- sules Tolose, & Rainuindus Faber, qui niandato praedicti d. Raimuiidi cartam istam scripsit & sigillavit. Facta haec carta An 1220 i3 juillet. li'd.orig. t. m, col. 2C7. !IO. &dataapudGallacum,mensojunii,fenaTV ^^'^^^ ^ l encan par les consuls de in die festo s. Jolianiiis Baptiste, anno M" ce xx° Verbi incarnati. II. In' Dei nomine. Manifestum sit, qiiod nos Raimundus filius domini R., Dei gratia diicis Narbone, comitis Tolose, mar- chionis Proviucie, donamus vobis Rogerio Bernardo vestrisque successoribus in per- petuuni, omneni lionorem qui fuit Pétri Martini & Willelmi fratris ejus, scilicct donios, terras &vineas & omnia jura, que- Toulouse des hiens d'un partisan du comte de Montjort' . NOVERINT universi tam présentes qiiam posteri, hoc presens publicum instru- mentum lecturi sive audituri, quod post- quam consules Tolosani a consilio & quani- pluriniis probis hominibus urbis Tolose & suburbii consilium habuerunt, quod ipsi consules venderent & alienarent honores m possessionem vos niittinius omnium pre- dictorum, erimusque boni guirentes ab omnibus amparatoribus semper de omni- bus supradictis. Et donamus vobis licen- tiam vendendi, dandi, impignorandi & alie- nandi dictum honorem & omnia jura ad ipsum honorem pertinentia, salvo jure nostro, dominio atque jure, secundum consuetudinem Castrinovi. Hoc actum iuit intus Castrumnovum xili die ab initio Tolose, quas idem consules hucusque fece- mensis julii, feria II & anno Verbi incar- rant & toto tempore sui consulatus, vide- nati M° ce xx°, Philippo rege Francie, licet usque ad venions festum natalis Do- Raimundo comité Tolose, Fulcone epi- mini facturi erant, ipsorum consulum scopo ejusdem civitatis. Hujus rei sunt cognitione & quod omnes venditiones & testes Arnaldus de Villamuro & Bernardus alienationes, quas idem consules de illis de Rupeforti, vicarius Castrinovi & Ber- nardus de Sancto Martino & Willelmus Arnaldi de Sopes & Arnaldus Mancipus qui hanc cartam scripsit. ' ChSfP.iii "le Foix. [Doat, vol. 169, (" 218.] honoribus & debitis & aliis bonis mobi- libus & immobilibus supradictorum ho- minum & mulierum facerent pro dictis missionibus communibus complendis & persolvendis essent ita bone & firme & in- violabiliter in perpetuum observarentur, ac si domini, de quibus illi honores & dé- bita & alla bona mobilia & immobilia erant vel fuerant, venditiones illas & alie- nationes présentes fecissent. Post his om- nibus supradictis (.sic) & pro his omnibus consules suburbii Tolose, videlicet Azal- bertus & Pelrus de Ponte & Raimundus Gamiscius & Stephanus de Cadullo & Ber- nardus de Miirello & Willelmus Petrus An 1220 28 octo- bre. cumque habebant ipsi vel aliqui pro eis in & débita & alia bona mobilia & immobilia Castronovo & terminis ejus, quando de illorum hominum & mulierum qui de To- Castronovo recesserunt, & cum hac carta losa exierant & recesserant pro negocia- tionibus sive aliis de causis & ad commu- nem deffensioneni Tolose contra hostes non interfuerant, nec etiam communes missiones Tolose ipsi nec aliquis nec ali- qua pro eis fecerant prout debebant & Ca- cere tenebantur, & in alienis partibus Si etiam in villis & opidis foris Tolosam mo- rabantur vel moram fecerant, ad complcn- das & persolvendas communes missiones ' Archives Ae la Haute-Garonne, E, 679; par- chemin original. An 1120 787 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 733 Rainardus & Ugo Aiisbergeriiis Si Petrus Sobaccus & Vitalis Willelnnis & Willelnius Baibadellus & Petrus Rogateriiis, cuni pro coninuini iiegocio siiburbii Tolose niultas & iiinunierabiles missiones fecissent & co- tidie facere tenerentur nec haberent iinde illas persolvereiit, habito prius super bis omnibus suprascriptis commuai ac f^enc- rali consilio plurium proborum hoiiiinuia ejusdem suburbii, pro seipsis & pro Rai- mundo GuifVedo socio suo & pro tota uni- versitate ejusdem suburbii Tolose, veiidi- derunt pro coniplendis 2i. persolvendis supradictis commuiiibus suburbii missioiii- biis, ac justo & irrevocabili titulo veudi- tionis trndiderunt Poucio de Capitedena- rio & Bernardo da Priileto 8c Peiro de Pruleto fratri suo & eorum ordiuio totuni illum honorem, qui erat Poncii Palmate, Azalberti & Pétri de Ponte 8c r\ainuiiidi Gaiiiiscii 8c Stephani de CaduUo 8c Ber- nardi de Murello 8c Ugonis Ausbergerii 8c Pétri Sobacci 8c Vitalis Willelmi 8c Pétri Rogaterii sunt testes Eernardus Petrus de Cossano 8c Raimundus Aimericus ejus fi- lius 8c Raimundus Belengerius 8c Raimun- dus de Capitedenario 8c Bernardus de Marcillo. Et de laudamento Willelmi Pelri Rainardi 8c Willelmi Barbadelli sunt testes Ugo Johannes 8c Bernardus Siguarius 8c Raimundus Bertrandus de Suburbio publi- cus notarius. Bernardus Gastoni est de toto festis qui banc cartam scripsit. Item Poncius de Capitedenario 8f Bernardus de Pruleto 8c Petrus de Pruleto recognove- runt 8c concesîeruat iuter se quod in hoc predicto honore habet idem Poncius de Capitedenario niedietatem 8c Eernardus de An 1220 aliam medietatem. Testes sunt hujus rei Raimundus Petrus Astro 8c Benedictus Ar- naldus 8c idem Bernardus Gastoni, qui hoc scripsit. 2 11. — CXXXIV Lettres du pape Honoré III touchant les albigeois' , I qui est ad Castellum Moltonum inter ho- Pruleto 8c Petrus de Pruleto frater ejus iiorem Willelmi Raimundi Raiaardi qui fuit 8c hoDorem Pétri de Murello qui fuit 8c inter honorem niagistri Bernardi 8c carrairolam, quia idem Poncius Palmala ad communem Tolose deffensionem non interfuerat 8c pro missionibus conimuni- bus suburbii Tolose, cjuas ipse nec aliquis nec aliqua fecerat pro eo, facta prius tibi- cinalione de hoc predicto honore par ur- beii) Tolose 8c suburbium. Et de hoc su- pradicto honore vendito prefati consules suburbii convenerunt 8c debent facere gui- renciam pro seipsis 8c pro Raimundo Guifredo socio suo 8c pro tola universitate 8c communi ejusdem suburbii Tolose jam- dicto Poncio de Capitedenario 8c Bernardo de Pruleto 8c Petro de Pruleto fratri suo 8c eorum ordinio de omnibus amparatoribus, libère si liber est, 8c si de domino tenefur de omnibus amparatoribus, excepta parte dominationis. Item prefati consules subur- bii tenuerunt se pro bene paccatis de eo- dem Poncio de Capitedenario 8c Bernardo de Pruleto Si Petro de Pruleto de precio8c de toto hoc, quod pro predicto honore eis dare debebaut, sine retenfu quem ibi non f;cerunt. Hoc fuit ita positum 8c conces- sum mi die exitus mcnsis octobris, rég- nante domino Philippo rege Francorum 8c domino Raimundo Tolosano comité 8c do- mino Fulcone episcopo, anno ab Incarna- lione Domini M" ce" xx". De laudamento HONORIUS, Sec. universis Christ! fidc- libus tam clcricis quam laicis, in ferra legationis vcnerabilis fratris nostri C. Portuensis episcopi constitutis, 8cc. Ali- quando altitudo celestis consilii, de bis que mala videntur bona fréquenter eli- ciens, negotium fidei, pro quo in Provin- cie partibus tanto jam tempore iaborant, quasi de summo ad inia corrucre occulto judicio, sed utique justo permisit, forsan in ejus relevationem salutem previdens plurimorum, qui subveniendo ipsi negotio in personis aut rébus peccatorum suoruni veniam hoc salubri compendio merebuii- tur. Hortamur igitur ununiquemque ves- trum 8c obsecramus in Domino ac in re- ' Bibliothèque du roi j Baluze, Bulles, n. 2j;. [Auj. Baluze, v. 385, n, liy, pièce 2Ô; copie ;in- cienne.J Kd.or'g, t. III. col. -lui. An I2JO VIII. 34 An 1220 739 PREUVES DE L'FIISTOIRE DE LANGUEDOC. 740 niissioiiem vobis iiijunginnis peccatorum, tiim & per quorumdani malitiam prelato- quatenus aggredientes viam veiiie, qmni rum status Proviiicie sit graviter perturba- divina provideutia vobis offert, ad subveii- tus, fraternitati tue per Apostolica scripta tionem dicti negotii vos indefesso studio niaiidannis, quatenus si que ecclesia cathe- accingatis, coUectam intérim {corr. inter) dralis in provinciis vacare contigerit, vos, prout Dominus inspiraverit,facientes, quandiu in partibus illis officiuni legatio- iit ii qui ad dicti negotii subventioneni ne- nis exerce[bi]s, autoritate nostra inhibeas quiverint proficisci, proficiscantur saltem capitulis earum, ne ad electionem proce- per pie subventionis auxilium, secundum dant sine tuo consilio & consensu, decer- devotionis affectum & subsidii quantitatem coaseciittiri suorum veniam peccatorum. Ut autem collecta hujusmodi ad subventio- nem dicti negotii, & salutem vestram ma- gis meliusque procédât, scribimus venera- bili fratri uostro C. Portuensi episcopo, Ed.orig. t. III, col. 26S. nendo irrilum, si quid contra hujusmodi prohibitionem fuerit attemptatum. IV. Eidem. Cum' quidam Christiane fidei zelatores ordinem militum institui deside- rent in Provincia, qui sicut Templarii con- tra Sarracenos pugnant in partibus Orien- Apostolice sedis legato, ut ipse ad id eu- tis, ita in partibus illis decertent contra ram specialem impeudat. Quare devotio- hereticam pravitatem, nos eorum laudabili nem vestram monemus & hortamur in Domino, ut tara sibi quam illis, quos huic miaisterio duxerit deputandos, pro divlna reverentia & sainte intendatis Si acquies- catis humiliter & dévote. desiderio favorem Apostolicum impenden- tes, constituendi hujusmodi ordinem se- cundum aliquam de religionibus approba- tis liberam tibi concedimus autoritatem, pro facultate illis juxta morem, quem ele- II. Honorius &c.' C. Portuensi episcopo, gerint vivere milites memorati, nullatenus Apostolice sedis legato. Non sine amaritu- per hoc jurisdictionem habituris in ipsos, dinc mentis audivimus & recepimus, quod nisi forte se illis subjicerc voluerint spon- quidam episcopi aliique prelati & eccle- tanea voluntate, siastici viri adversari fidei negotio non V. Honorius" &c. consulibus & populo vcrentur, hereticis eorunique fautoribus Tholosano spiritum consilii sanioris. Ex- impendendo favorem, coasilium & auxi- pectanfes expectavimus, ut censuram ca- lium nunc publiée, nuac occulte. Quos si nonicam, de vestra salute solliciti, for- sedis Apostolice reverentia, que tan.tuni midantes, tandem aliquando ad unifateni pro ipso negotio laboravit, ab illorum fa- ecclesiasticam rediretis, ac ideo licet vobis vore non revocat, diutius saltem timor 8i fuerimus comminati, quod civitatem ves- amor proprie famé ac salutis debuerat re- tram privaremus episcopalis dignitatis ho- vocare. Cum igitur tante perversitatis ma- nore, diocesim vestram per circumslantes litia & tam malitiosa perversitas remanere cpiscopos divisuri, hacteaus tandem sus- non debeat impunita, inquirendi & corri- peadimus nostre comminationis effectum, gendi ac puaiendi excessus talium, tam ne possitis conqueri quod ad penam hu- regularium & exemptorum quam aliorum jusiiiodi promptiores debito fuissemus. Sed i]uorumlibet, prout ipsi negotio videris vos, abutentes nostre longanimitatis jia- [xpediils, privilegio seu appellationis dif- tientia & thésaurisantes vobis indignatio- fugio nonobstante, liberam tibi concedi- nem & iram, nec emolliri blaaditiis neque mus autoritate presentium facultatem, eo niinis aut flagellis corrigi hacfenus poiuif- duntaxat excepto, ut ad depositionem epi- tis. Licet igitur Apostolica comminatione scoporum nianum sine nostra spécial! li- reddideritis vos indignes, nos tamen, non centia non extendas, alias eos, prout rcs quod vestra mereatur duritia, sed quod excgerit, libère puniturus. Apostolicam caritatem deceat attendentes, III. £/.-/em. Cum" per quorumdnm deffec- infra dies humiliter redeatis ad eccle- An I2Z0 ' Bibliothèque du roi; Baluze, Bulles, n. iji). ' Bibliothèque du roi; Baluze, Bulles, n. iBp. [Au). Bahize, v. 385, n. zSp, pièce 23.] [Auj. Baluze, v. 335, n. liy, pièce 2.4.] ' JkiJ, pièce 27. . ' Ihi.i. pièce 28. An 1220 741 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 74^- tamur iu Domino, per Ajîostolica tibi manibus v. f. n. C, Portuensis episcopi scri])ta mandantes, quatenus apiid temet- Apostolice sedis legati, ac postmodo alias ipsiim recogitans quanti periciili sit quod siasticam unitafeni, précise jurando n idoneas cautiones, quod parcbitis nianda- tis omnibus, que nos vel ipse legatus vobis duxerimus facienda, scientes, &c. Alioquin pro certo noveritis, quod predicte digin- tatis honore civitateni vestiani privabiimis. precisus es ab ecclesiastica unitate, ad sinum ecclesie, que parafa est recipere redeuntes, humiliter revertaris, in mani- bus venerabilis fratris nostri C. Portuensis episcopi, Apostolice sedis legati, précise ejus diocesini cum vicinis diocesibus appli- jurando & prestando alias idoneas cautio- cantes, ac insuper per sententiam expresse nés, quod parebis mandatis omnibus, que vobis abjudicabimus omnia bona vestra, nos vel ipse tibi duxerimus facienda. Sciens quod si sano usas consilio intra menscm feceris quod hortaniur, nos tuorum obli- viscemur excessuum & ad provisionem tuam, de qua sedes Apostolica, ut predic- tum est, pie ab initio cogitavit, taliter in- cum & vestra perversitas & statutum ge- neralis concilii contra hereses & eonira fautores edilurn id exposcant, &c. Itim eodem modo consuUbus £• populo Ns- mauser.si, consuUbus & populo Avenionensi. VL Honorius' &c, nobili viro Raimundo, tendemus, quod Romanam ecclesiam crga filio R. quondam comitis Tolosani, spiri- te matris viscera fateberis habuisse. Alio- tum consilii sanioris. Cum Tolosa & alla quin habeas pro constanti, quod etiam spo terra, quam pater tuus ultra Rhodanuni reservate provisionis te omnino privabi- obtinuit, sibi & heredibus suis per Aposto- mus & per sententiam expresse tibi abju- licam sedem fuerit abjudicata perpetuo, dicabimus etiam dicfam terram citra Rho- exigentibus culpis suis,& eadcm Apostolica danum existentem. Nec confidas in eo quod sedes sperans quod ipsius patris tui ])er.a nunc tibi successisse videtur, quasi contra te ab ejus vesligiis abstcrreret, in niani- Deum valeas prevalcre, quia, si tibi abjur- bus suis retinu[er]it terram illam, quam dicari contigerit terram ipsam, numquam citra Rhodanum idem pater tuus obtinuit, illam excommunicatus diu poteris reti- nt videlicet terra tibi provideret eadem, si nere, cum ab ea possessione sit facile de- te dignum do hujusmodi gratia exhiberes; jici, que sine justo titulo noscitur detineri. tu vero ejusdem patris tui vestigiis desc- Y^L Honorius", &c. nobili viro comiti rendis inherens, fovisti & foves hereticos, Fussensi & filio ejus spiritum consilii sa- fideles autem impugnasti & incessanter «ioris.Expectavimus ut excommunicationis Éd.orig. impugnas, ita ut non solum hcreticorum sententiam, culpis vestris exigentibus ia coi 260 fautoi"» sed & hereticus videaris, & tam vos latam, aliquando tandem de vestra sa- terram ipsi patri tuo & heredibus ejus, ut lute soUiciti recogitantes, hereticos fovere nredictum est, abjudicatam omnino, quam atque deffendere cessaretis & rediretis ad eam que fuit pro tua provisione servafa, sinum Ecclesie matris vestre. Sed vos tan- violenter invadens & in ca favens herc- quam filii alieni pugnantes pertinacitor ticis & receptans, excommunicationis sen- contra eam, sic in ipsorum hereticorum tentiam propter hoc in te latam a multis favore ac deffensione persistitis, ut non jam annis pertinaciter contemnendo, ita solum deffensores ipsorum, sed etiam ex exhibuisti Apostolice sedis gratia te indig- ipsis non immerito existimari possitis. Li- luim, ut spe provisionis, quam tibi in prc- cet igitur tanta fuerit conturaacie vestre fata terra citra Rhodanum reservavit, jam- duritia, ut juste jamdudum potuerimus dudum justissime potuit te privare. Adhuc contra vos severius processisse, adhuc ta- autem experiri volentcs, utrum blanda nio- nien experiri volentes, utque blanda coer- nitio emollire possit cordis tui duritiam citio vos ad viam rectitudinis valeat re- teque ad viara rectitudinis revocare, no- vocare, nobilitatem vestram monemus, tum tibi facimus & mouemus 8c exhor- rogamus & obsecramus in Domino, per ' Voir Rayiialdi, an. 1221, n. j,3 £< setj. Liz;, ut siiyra, charie 21. Ba- ' Voir Rnynaldi, an. 1221, n"' ^3 & seq. — Eahizc, ut :upra, charte 22. An I 220 An I j;o 74J PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 744 Éd.orlg. t. m, col. 270. An 1221 5 ftvricr. Aposiolica ?cripta mandantes, qiiatenus in- fra nieuseni redeatis ad ccclesiasticani uni- fatem, précise jurando ia nianibus venera- bilis fratris nostri C. Portiiensis episcopi, Apostolice sedis legati, ac prestanJo alias idoneas cautioiies, quod parebitis manda- tis omnibus, que nos vel pape legatus vo- bis duxerinuis facienda. Scientcs quod si sano usi consilio nostris acquisicritis nio- nitis & mandatis, nos eam curabinuis erga vos mansuetudinem exhibere, quod cete- rum gaudebitis vos Apostolice sedis jugo colla humilitcr submisisse. Ailioquin pro certo novcritis, quod par sententiam vobis sine spe restitutionis expresse abjudicabi- mus castrum Fuxense ac aliam terram vestrani, cuni castrum ipsum in ecclesie nostrc commissum inciderit, & alias se- cunduin constitutionem concilii generalis, promulgatam contra hereticos & eorum fautores, abjudicari vobis possit & debcat terra ipsa. Nec confidatis, &c. (.ut supra.) 212. Promesse du maître de la milice de la foi au comte de Montfort ' . FRATKR P. Savaricus, humilis & pauper magister milicie ordiuis fidei Jesu Christ!, univcrsis hominibus ad quos pré- sentes littere pervenerint salutem in Do- mino. Noverit universitas vestra, quod consilio & assensu fratrum nostroruin nos & omnes fratres nostri concessimus do- mino A., Dei providentia duci Narbonc, comiti Tolose & Leycestrie, Montisfortis domino & omnibus heredibus suis sucur- sum & adjuvanien nostrum ad deffendon- dnm & observanduni corpus suum & ter- ram suam pro posse nostro, bona fide, & adquirenclum & destruenduni pravos here- ticos & terram ipsoruni & etiam illos,'qui contra fideni sancte Ecclesie sunt rebelles. Et si forte alique gentes, sive sint Chris- tiane vel alie, contra dominum comitcm gucrram aut bellum promoverint, nos ip- sum in negociis suis in castris & villis nostris firmiter recipercmus & contra ip- sum juvamen vel auxiliiim alicui persone nullo modo prestaremus. Et de cetero suam terram vel feoda sua non possimus sumero absque sui licentia, exceptis helemosinis rationabilibus, quod saiicta Ecclesia con- cedere & douare potest. Quod autem fir- mum sit & stabile, sigilli nostri miuiimine has litteras corroboramus, anno M ce xx Licarnatiouis Doniiiii, nouas febroarii. 2 1 3. — CXXXV Chartes de Ralmond VI, comte de Toulouse, ô* de son fils\ L tN nomine Domini nostri Jesu Christi, 1 anno Incarnationis ejusdem MCCXX, VIII kalendas aprilis, existentibus in civi- tate Avinionis consulibus Ugone Ber- mundo, Raimundo de Bulbone, Guillelmo Raimundo de Avinione, Bertrando Mata- roue, Guillelmo Aberto, Bertrando Tor- tosa Urtica & Raimundo Marino, & judice Rostagno de Morus. Nos Raimundus, filius domini Raimundi, Dei gratla ducis Nar- bone, comitis Tholose, niarchionis Pro- vincie, & domine regine Johanne quondam uxoris ejus, attendantes fidei puritatem !k devotionis affectum, quem vos consules Avinionis & tota universitas ejusdem civi- tatis erga nos St dominum R. patrem nos- trum preniemoratum habuistis, considé- rantes etiam & habenfes pre occulis grala plurimum & accepta servicia & expansas inestimabiles, quas vos milites & probi honiines & tota universitas predicte civita- tis Avinionis nobis exliibere non dubitas- tis, consilio patris nostri Se generalis & jurati consilii civitatis Avinionis, donanius & concedimus in feudum in perpetuum absque omni exceptione & retinimento, bono animo & spontanea liberalifate, om- iiem dominationem & omne jus, quantum- An 1 121 liJ.oric. t. 111. col. ^70. An 1221 25 mars. ' Original scellé, J. 890, n. ca.'/'.ic Friuicitic, JJ. \\\>. If-c^'ntrum ' Trésor des chnrtes, Toulouse, sac 7, n. 71 [J. JI.J, co^iic du temps.] An 1:21 74- PREUVES DE L'HISTOIRE J)E LANGUEDOC, 746 ciinr[uo vcl quodcunique habenius miiic &; predecessorum noslrorum possidcbaiit, vel habere debemiis, vel pater noster mine eas nobis & predecessoribus nostris lacère habet vel habere débet in Castro & in villa consueverunt, ita tanien quod pro caval- Cavimontis 8c in toto ejus teneniento vel territorio, item in villa de Thoro & in toto ejus tenemento, & in villa de Girmai- gnanegiies & in toto ejus tenemento, & in Castro de Thozono Si in toto ejus tene- mento, & in villa de Junqueriis & in toto ejus tenemento. Item donanuis & conce- cata ]-)redictorum locorum non tenebuntur coiisules Avinionis nobis prestare redemp- tionem , nisi probaretur quod predecesso- res nostri habuissent redemptionem pro predictis cavnlcatis. Et hec omnia debe- bunt nobis facere consules, salvis omnibus libertatibus & franquisiis, quas memorata dinius, ut a Valleaquaria ci ira usque ad civitas Avinionis usque modo consuevit Rodanum & usque ad Sanctum Victorem habere. Promittimus etiam vobis consuli- & usque ad Riippemmauram, & usque ad bus & judici, 8c per vos predicte civitati Aramonem possint universi & singuii, pre- Avinionis, nos curaturos & effecturos, sentes & futuri, habitatorcs Avinionis col- quod dominus Raimundus pater noster ligere ligna & pascere animalia sua sine supradictam donationem approbet & ju- preciOjSalvo omni jure omnium hominum, qui infra prcdictos terminos aliquid juste habent & possident sive jure alodii vel jure feudi vel jure pignoris vel alio jure. Donamus incjuam omnia predicla vobis consulibub & judici & per vos toti univer- sitati Avinionis in perpefuum. Preterea rejurando confirmet; promittentes ctiaiu vobis aliqua cxcogitata rafione, & nomi- n;\tim raliono minoris etatis vel summo cxccdentis D aureos contra predictam do- nationem & couccssionem ullo unquani tempore nos non venturos. Renunciantes omni juri scripto & non scripte, civili & dominationem & jus, quod donamus vobis canonico, promulgato & promulgaudo, & in predictis locis, donamus vobis & conce- nominatim illi juri, quod fortasse posset dimus hoc ralvo quod Petriis Amiens & competere, nobis allcgantibus nos vel po- liberi quondam Geraldi Amici & alii, qai in prédictif locis aliquid nomine nostro possident, non teneantur vobis nisi in eo tantum quod nobis facere tenebantur & omnia jura sint eis salva, que iiunc habent pulum Avinionenscm esse nunc excommu- nicatiouis sentencia innodatos. Omnia su- pradicta universa & siugula nos firmiter & bona fide scrvaturos & contra non ventu- ros vobis scpcdietis consulibus ik judici, & & tenent in predictis locis, & omnia que per vos toti universitati Avinionis presenti consueverunt habere in militibus & homi- c< future, per soUcmpnem stipulationem nibus predictorum locorum. Et pro hiis promittimus & super sancta Evangclia que donamus vobis & conccJimus, quando tacta manu propria juramus. Et ad per- ex parte nostra mutabitur dominus in co- hempncm hujus rei mcmoriam & ipsius mitatu Tholose vel quando mutabitur do- minus vel domini in predictis locis, tene- buntur consules, qui tune in civitaîe Avi- nionis erunt, pro se & pro tota universi- tate Avinionis illi domino suecessori nostro jurarc fidelitatem, illam videlicet fîdeiita- tem & eo modo, quomodo consules acci- pient a dominis predictis locorum, qui ea nomine nostro possidebant, & omnia que in sacramento fidelitatis contineiitur. Et quando alla terra nostra faciet nobis vel donationis firmitatem, prenominatam do- nationem scribi & bulle nostre & vestrc muniminc precepimus ro!)orari. Facla fuit predicta donatio in aula nova domini epi- sccpi, presentibus omnibus consulibus & judice supradictis, & présente jurato con- silio gencrali. Anno quo supra, videlicet V idus apri- lis, in bescalmo staris quondam Guersi Garncrii, dominus cornes predictus prcce- pit AlJeberto de Novis, ut hane cartam successoribus nostris cavalcaîas, consules bulla ipsius domini comitis. confirniaret. Avinionis tenebuntur nobis facere caval- Testes affuerunt Guido de Cavelhone, catas de illis locis predictorum locorum, Dcrtr. de Avinione & Arnaudus frater que nobis tenebantur facere cavalcatas, ejus, Guillelmus de Barreria, Rostagnus sicut illi, qui predicta loca nomine nostro de Prato CO) Aimericus Multonis, Catellus, An 1 22 1 A a 1 221 y aviil. An I 221 747 PREUVES DE L'IIÎSTOÎRE DE I ANGUEDOC. 74^ An 1 22t 4 avril. KJ.orig. t. m, col. 271. Berlraiidus de Porfis. Et ego A. de Novis, domiiii U. comitls Tholose judex & caii- cellariiis in Venaissiiio S: citra Pvodaniim, hnnc cartam niandato ipsiiis domiiii conii- tis sigiiavi & niaiiii propria sigillavi. Do- mine Deiis Jesu Christe, custodi vias meas ut non ddinquam in lingua mea. (Signum nota- rii.) — Et ego Bertrandus notarius omiiibii.s supradictis testis interfui & auctoritate & niandato domini comitis & consuluni scribi feci 8r confinnavi biilla consiilum & sig- navi. I!. Notiim' sit omnibus tam presentibus quam fiituris, quod dominus Kaimiindiis, gratia Dei cornes Tolose, duxque Narbone, iiiarcliio Provincie, filius domine regine Conslancie, sua bona propria voluntate dédit & dando solvit & concessit Guillelmo Saiseto de Vauro & Aimerico de Castello- novo 8i fratri suo Petro de Castellonovo & Guillelmo de Castellonovo, filio Arnaldi de Castellonovo qui fuit, & eorum ordi- nio, castellum qui dicitur Pulcruni Castel- lum, cum omnibus hedificiis & bastimentis, que ibi sunt & ibi pertinent, & cum om- nibus his que ad illum castellum pertinent vel pertiuere debent, sive sint homines vel femine vel eorum infantes vel eorum fenencie, terre culte vel inculte, nialoles vel vinee, prata vel pascua, nemora vel barte, fontes vel aque vel piscarie vel nio- lendina, oblie vel directaciones, censiis vel usus, queste vel albergi, quartos vel quintos décima vel primicie, propriotas es- casutas, introitus vel exitus,& deni([ue to- tum hoc quod ad predictum castellum per- tinet vel pertinere débet, quicquid sit & ubicunque sit uUo modo, ad oninem eorum voluntatem inde faciendam, scilicet dicti Guillelmi Saiseti & Aimerici de Castello- novo & Pétri de Castellonovo & Guil- lelmi de Castellonovo & eonim ordinii, Sicuti melius Guillelmus Olricus avus eo- rum & sui infantes predictum castellum cum omnibus juribus illius castelli melius habuerunt & tenuerunt, retenta ibi sua alberga comitali & retento ibi, quod dic- tus Guillelmus Saisetus 8c Aimericus de Castellonovo 8j Petrus de Castellonovo & ' Trisor Aai chnrtes, Toulouse, sac 17, n, 23. [J, 32(ij originnl.J Guillelmus de C'astelloiiovo v:ilcaiit inde ei de bello Si de placito. Et de hoc dono hujnsmodi facto & de solucione dictus dominus Raimundus comes débet & coii- venit eis Se eorum ordinio esse guirens de omnibus amparatoribus. Et est sciendum quod in predicto dono habet Guillelmus Saisetus solus terciani partem & Aimericus de Castellonovo 8c Petrus frater ejus 8c Guillelmus de Castellonovo eorum nepos duas partes. Hoc fuit ita positum IV die in introitu mensis aprilis, feria I, Philipo rege Francorum régnante, 8c R. Tolo- sano comité Se Fulcone episcopo, anno i\i''CC°xx°i'' ab Incarnacione Domini. Hu- jus rei sunt testes Aimericus de Cas- tellonovo probus horao 8c Jordanus de Vilianova & Raimundus de Recaldo 8c Ugo Johannes qui tune erat vicarius Tolose, 8c Andricus Baldoinus de Vauro 8c Raimun- dus de Castronovo Se Petrus de Roaxo illius Bertrand! de Roaxo 8c Ugo de Roaxo Se Germ[er]ius de Roaxo, 8c Raimundus Ferriolus qui cartam istam scripsif. III. Conoguda" causa sia a totz los pré- sents e als endevenidors, que nos Ramons, fils del senhor Ramon, per la gracia de Deu dug de Narbona, comte de Tolosa, marches de Proensa, e fils de la dona re- giiia Johana, avem mandad e autreiad a la universitad d'Agen, de totz entro a I o de I entro a totz, que nos bos senher e leials e drciturers lor siani, e que tort ni forsa no lor fassam nos ni hom per nos ni per nostre coselh, abans si autre o fazia, nos les ne defendriam ab cors e ab aver e ab amigs. E lor mandam e lor autreiam, els gardarem dins Agen e defora que nostres leials amigs, que si nuls homs que fos lor enemigs, lo coms de Montfort o autre, que lor meses seti, que nos nos metrem dins la ciutad e defendrem la vila els ha- bitants de la vila ab cors e ab aver e ab amigs, a nostra messio. E sobre lotas aquestas causas mandam lor e lor au- treiam, que si la ciutads aura (.rie) guerra, que mester lor aia garnizos, que nos lor bailarem garnizo de xx cavaers garuids del ' Hôtel de ville de Montaubnrt. [Orlglnnî scellé .Tux archives municipales d'Agen j Mageil & TIio* lin, Chartes d'Amen, t. 1, p. 16. J An I 221 An 1221 3 3 août. A.i 1221 749 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ::.)0 tôt e de XXX sirvenfs aniiads a caval e de tramio de Montelanardi Si Gauzbc; to de X balesters a caval. E si giicrra era tant Teziaco & Anialviuo de Pestiliaco. Qiio graiis, que mais i agiies obs garuizos, nos facramento peracto, Iiomiires Moisiaci ut metram lo mais a nostre poder, e aisso de- fidèles sacrameiitum, fidelitatem, vitam & vem a nostra messie far. Et aquesla sobre- membra, & contra omnes homines consi- dita garnizo dels XX cavaers garnids del lium 8i auxilium ut bono domino ei fece- tot e dels XXX sirvents armads a caval e runt, & super sacrosancta Evaugelia quid- An I 222 An 1222 jyrnars. lid.oriff. I.ll!, col. 373. dels X balesters a caval, autreiam e crezem que devem far per la renda del sali e de las eminas e de las punheras. Autreiam Ec volem que nulhs hom d'Agen no sia mar- cads per autrui en tota nostra terra, en tant que nos poder aiam, si per causa co- iioguda no era que el mcteiss o agues a far. E que aisso sia plus ferm, nos avem fait sagelar la présent carta ab nostre sagel, e lor n'avem dad a mandadors le Capitol de To'osa & la avem faita sagelar del lor sagel de Tolosa. Aisso tôt fo pausad e autrciad en la ciutad de Tolosa, VU dias a l'issid del mes d'aost, ea dimercles, en l'an de la Encarnacio de nostre Senhor M"cc°xx"r. IV. Notum' sit, quoi anno ab Incarna- tione Doiiiini M°CC''xx.''i'>, V die exitus martii, Rainuindus filius Raymundi, Dei gratia ducis Narbone,' comitis Tholose, marchionis Provincie, Johaniie regine filius, recuperavit villam Moisiaci. & tac- tis sacrosanctis Evangeliis juravit atque promisit omnibus hominibus Moisiaci, presentibus atque futuris, quod eos non capiat nec faciat capi, nec occidat nec occidi faciat, nec vim aliquam eis faciat vcl fieri faciat, nec pecuniam suam eis ul- tra justiciam auferat vel auferri faciat, nec malam consuetudinem eis mittat nec mitli faciat, nec aliquam lauzengam de eis credat, usquedum illi qui lauzengam dixe- rit in presentia sua & hominum Moisiaci illam presentialiter tenuerit & dixerit. Cognovit preterea dominus Raimundus predictus, quod dominus Moisiaci, cum villam Moisiaci recipit, hoc sacramentinn facere débet cum x de baronibus suis, quod sacramentum ipse Raimundus fecit cum Bertrando fratre suo & Ottone Leo- manie & Hespanio fratre suo & Guidone da Cavalhs & B. de Rupeforti & Pelforti de Rabastencs ik B. de Duroforti 84 Ber- ' Hôiel d» viUs d* Moijsac. [Doat, v, 1 27, f ^.}.] quid boni homines bono domino jurare possuiit, juraverunt & promiserunt. De cetero dominus cornes Raimundus juvenis & homines Moisiaci bonum finem, bonam pacem â. & comitisse Ruthenensi & suo filio 8c Rai- mundo Arnaldi de Saissago, 8c generaliter omnibus aliis, qui sunt exheredati pro eo quia adheserunt comiti Amalrico, sicut melius poterimus, sine violentia, bona fidej nec aliquod malum ea occasione, quia ipsi comiti adheserunt, eis uUo tempore faciemus, dum tamen ipsi nobis fidelita- tem faciant 8c fidèles existant. Promittimus etiam ipsi comiti Amalrico, quod si nobis 8c nostris valitoribus pacem Ecclesie ple- narie habere fececit, dabimus sibi decem mille marchas argenti, temporibus inter nos 8c ipsum constitutis. Et ut hec omnia firmiter observemus, tactis corporaliter sacrosanctis Evangeliis juramus & sigillo* rum nostrorum munimine roboramuSi ■ Château de Foix, caisse 20. [Doat, vol. 169, f 246-] 78i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 78: An 1224 . '+ janvier. 23o. — CXLIX Chartes d'Amauri de Montfort '. 1. tN nomine Domiiii mei Jesu Christi 1 aiino Incarnat, ejusdem m°cc"xx°hi". Pateat universis, quod nos A. Dei gratia dux Narbone, cornes Tolose, Biterrensis & Carcassonensis vicecomes & dominus Montisfortis, gratis & bona voluiitate, ha- bite consilio & deiiberatione cum caris- sinio avunculo meo, domino G. Montisfor- tis, & quibusdam aliis aniicis nieis, donamus & concedimus pura Si niera donatione in- ter vivos & in perpetuum valitura, pro uobis & omnibus nostris successoribus, in remissionem peccaniinum & parentum nos- troriim vobis domino H., Dei gratia abbati Fontisfrigidi, omnique conventui ejusdem monasterii omnibusque vestris successori- bus omnia pascua Minerbe & totius Mi- nerbensis in montanis, totum scilicet quidquid juris & rationis in dictis pascuis habemus vel habere debemus ratione domi- nationis vel jurisdictionis. Ita tamen quod de cetero vestra animalia & vestrum bes- tiarium dicta pascua pascant & utantur in pace 8i sine inquietatione & exactione ali- cujus persone, nuUa alia animalia vel aliud bestiarium in dictis pascuis pascere pos- sint sine vestra voluntate, & sicut amodo omnia predicta pascua dictarum montana- rum Minerve scilicet & Minerbensis ha- beatis & possideatis in vestro proprio alo- dio ad utendum & perpétue pascendum pro voluntate vestra. Ad majorem autem iirmitatem, hanc cartam sigilli nostri mu- An 1224 i5 janvier. nam inspecturis, quod nos Amalricus, Dei gracia dux Narbone, comes Tholose, Bit- terrensis & Carcassonensis vicecomes, & dominus Montisfortis, intuitu pietatis & pro remedio animarum inclite memorie S. patris & G. fratris nostri, & matris nostre, & similiter pro nostra & omnium nostrorum progenitorum salute, venera- bili & karissimo in Christo patri nostro & domino B. Bitterrensi episcopo, castrum de Casulis, in Bitterrensi diocesi situm, cum toto territorio suo & cum omnibus que ad ipsum pertinere noscantur, pleno jure do- namus, ab ipso & successoribus ejus possi- dendum perpetuo & habendum, quidquid juris habemus vel habere debemus in eo- dem Castro in dictum episcopum & succes- sores ejus sine retentione aliqua transfe- rentes. Et recognoscimus quod dictum castrum a sepedicto episcopo tenebamus. Volumus insuper & plenam potestatem & licentiam concedimus ipsi episcopo, ut auctoritate sua possessionem ipsius castri quando voluerit & potuerit appréhendât, Et ut hec donatio & concessio nostra ro- bur habeat perpétue firmitatis, presentem cartam sigilli nostri raunimine fecimus ro- borari. Datum Carcassone, anno & die quo supra. 2JI. CL Lettre de plusieurs prélats de la Pro- vince au roi, touchant Amauri de Montjbrt' . SERENISSIMO atque piissimo domino L. Dei gratia illustri Francorum régi, fra- ter A. permissione divina Narbonensis ar- chiepiscopus, & Nemausensis, Uticensis, Biterrensis & Agatensis episcopi, salutem & sponsam Christi in suo regno merentem suis auxiliis velociter consolari. Cum no- bilis vir comes Montisfortis ad succuisum Carcassone obsesse cum multis militibus ultra numerum, quem adducere proposue- rat, quoniam campale bellum invenire cré- ante Carcassonam, mense januarii, in festo sancti Ilarii. II. In' nomine Domini nostri Jesu Christi, amen. Anno Incarnationis ejus- dem M'ccxxoiir, xvilio kalendas februa- rii. Notum sit omnibus presentem pagi- ' Archives de l'abbaye de Fontfroide. [Doat, vol. 59, f" 212.] ' ArchiTcs de l'évèché de Béziers. [Doat, y, 62, f" 118 r" & f" 207 (copie de 1267).] An 1 224 An 1 224 23 janvier. VA. orîq, t. ]li; Rcgiiirum curiae franciae. [JJ, xxx*, (^ 27.1 An 1224 783 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 784 débat, venisset hoc aniio, neque hélium sicut sperabat inveiierit, ipse obsidionem posuerit viriliter & potenter iii qiiadam villa forti, ubi nuilti conveneraiit pacis & fidei inimici, confidens de illius misericor- dia qui per suam potentiam humilium ac- tus prospérât & superborum colla propria virtute coiiculcat, & credens facere per quod Christi negotium coiivalesceret & susciperet incrementum, Sed invalescente aeris intemperancia & pluviarum inun- daiitia, & precipue victualium iiiopia, immo famé validissima increscente, contra ipsum & suos nichil omnino facere potuit, quia omnia castra & villas contra ipsum munitas invenit, pro eo quod eisdem ini- niicis mandatum fuerat de Francia, ut fama erat, quod milites diu non poterat reti- nere. Et cum de obsidione oporteret rece- dcre, vellet nollet, Carcassonam intravit. Et cum nec ipse nec milites qui cum eo vénérant, propter expensarum defectum & nimiam victualium inopiam possent ip- sam civitatem custodire ulterius contra hostes vel remanere in terra, ad preces ipsius comitis, ad treugam aliquam vel pacem, quia aliud facere non poterat, in- fer ipsum & comités juvenem & Fuxen- sem, & ego archiepiscopus & abbas Fon- tisfrigidi interposuimus partes nostras. Propter quod supradicti episcopi a me ar- chiepiscopo festinanter vocati fuerunt, ut cum ipsorum consilio de treuga, ut dictum est, tractaretur vel pace. Intérim vero pre- dicti comités juvenis & Fuxensis cum no- bili viro A. vicecomite Narbonensi, nobis nescientibus, fraudem 8c dolum locuti fue- runt in tantum, quod comiti juveni fideli- tatem juravit & fecit hominium pro du- catu, promittens fideliter quod redderet ei Narbonam. Quod cum ad notitiam mei ar- chiepiscopi pervenisset, civitatem ipsam sine mora intravi, factumque est per gra- tiam Jesu Christi, iniuisterio meo & dili- gentia proborum hominum de villa, qui- bus quod juraverat & promiserat dictus A. vicecomes plurimum displicebat, quod so- pedicti comités & alii faiditi predictam civitatem minime habebunt. Et cum me- moratus cornes Montisfortis, qui tune erat Carcassonam cum suis, ad multos nuntios mei archiepiscopi & litteras, quas ei dévote An 1224 fréquenter direxi, cum militibus suis ean dem Narbonam venisset, proliibente sepe- dicto vicecomite, per biduum non fuit infra Narbonam receptus. Postmodum tandem ad instantiam mei archiepiscopi & dicto- rum episcoporum & proborum hominum, Narbonam cum suis hominibus introivit. Ex tune ego & memorati episcopi & cle- rus ipsius ville cepimus inquirere diligen- ter, utrum pecuniam aliquam invenire possemus, per quam civitas Carcassonensis custodiri valeret & cornes usque ad Pas- cha vel per aliquod tempus cum militibus remanere. Licet igitur personas nostras vel- lemus in hostagio & possessiones pignori obligare, prestando etiam alias cautiones & securitates pro pecunia ipsa creditoribus quascumque possemus sic querebamus mu- tuum, non potuimus reperire, Similiter & dictus comes Montisfortis exposuit terram suam de Francia & personam pignori oblt- gandara, ut ad retinendos milites, quos jam peraliquot septimanas super impigno- ratione terre sue pro tribus M lib. retinue- rat, ut dicebat, posset aliquod consilium Éd.orlg. adhibere, ac insuper offerebat quod solus ^ôi Vss remaneret Narbone, quamvis alii recédè- rent, dum tamen ipsum cives in sua fide reciperent, & dictus A. vicecomes, qui est capitalis inimicus ejus, civitatem non in- traret cum ipso. Et quia nimia ruina nimis paucis reliquiis ecclesie, que in nostris partibus remanseranf, imminebat, & sepe- dictus comes Montisfortis sine magno dis- crimine exire non poterat de terra, propter multitudinem mulierum & parvulorum qui comitabantur cum eo, & quia tune tempo- ris flumina non poterant transvadari, nec posset idem comes cunj suis, prohibentibus hostibus qui totam fere terram occupave- rant, victualia inveniro, de consilio pre- dictorum episcoporum & capituli ecclesie Narbonensis, ego A. archiepiscopus unam de melioribus possessionibus meis, quam tempore administrationis mee acquisieram, pro XX"' solidis obligavi, & ex alla parte niutuo ce libras accepi, molendina mea & quasdam alias possessiones pro C libr. nichilominus aliis creditoribus obligando. Quam pecuniam totam ipsi comiti & sti- pendiariis suis dedi, ut exinde saltem per allquot dies possent in terra morari, & 785 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An ^ intérim ad aliquam relevationem negotii posset aliquod remedium inveniri. Piete- rea cum niemorato A. comité Montisfortls & stipendiariis militibus, ego archiepi- scopus & memorati episcopi Carcassonam perreximus, daturi operam, si possemus aliqua ratioiie, ut posset usque ad Pascha saltem eadem civitas custodiri, ubi iterum dictus cornes Montisfortis, de extermiiia- tione negotii tristis & doleiis, exposuit militibus suis personam siiam & terram de Francia pigiiori obligandam, & ego ar- chiepiscopus in propria persona remanere volebam cum ipso, & intérim alias posses- siones meas pro M libris persolvcndis c militibus, qui renianerent in custodia Carcassone, pignori obligare, ut saltem usque ad Pascha Dei & vestrum consilium expectare possemus. Sed ut audivimus, nul- liim militem privatum vol extraneiim, ex- cepte avunculo suo, marescallo, Lamberto de Turreyo & quibusdam aliis usque ad XX milites, invenire potuit dictus cornes, qui in tanto discrimine vellet remanere cum ipso. Cum igitur comes neque victua- lia neque pecuniani aliquam posset ha- bere, nec nos similitcr possemus aliquod subsidium vel remeJium invenire ad cus- todiendam vel teneiidam ulterius civita- tem, cum predictis inimicis pacis & fidei treugam fec'.t ipse comes, videlicet ut Nar- bonensis civitas & Agathensis usque ad duos menses & pauce reliquie ecclesie, ut dictum est, que usque hue remanserunt in terra, usque ad festum Pentecostes treu- gam & pacem generalem talem qualem ha- berent, adhibitis cura & diligentia & sol- licitudine, tam a comité quam a nobis, quecumque debebat & poterat adhiberi, ut servaretur& teneretur dicta civitas Car- cassoncnsis, cum non posset ad hoc consi- lium aliquod inveniri, ([uamvis ego archie- piscopus & memorati episcopi & ipse comes personas nostras & possessiones vcl- lemus militibus, ut dictum est, pro magna pecuiiia obligare, qui saltem usque ad Pas- cha Carcassonam servarent. Tandem civi- tatem ipse comes, valde iuvitus & violen- ter compulsas, tristis reliquit & dolens, 8t cum suis de terra exivit, in Francia re- meando. Et sicut ex premissis vestra sere- nitas potest intelligere evidenter, & nos 786 secundum testimonium consclentie uostre constanter dicimus, quod dictus comes, qui bella Jesu Christi pro juribus suis gessit, hue usque omnem diligentiam, omnem cautelam & omne posse suum adhibuit, ut non amitteretur Carcassona civitas vel alla terra, & Jesu Christi ne- gotium non periret, & in tantum, sicut nobis videtur & credimus, ad promo- rendum negotium & regendum se habue- rit prudenter & caute & viriliter, quod secundum opinionem humanam amissio terre sibi aliquatenus imputari non débet nec potest. Quid plura? recedentibus ca- tholicis & fugatis, in locorum (sic) ipsoruni heretici successerunt, credentes, fautorcs, deffensores & receptatores eorumdem, & quod nimis tristes & dolentes dicimus, Pharaonis dracones draconem Moysi dé- vorasse videntur, quia spiritus immundus, qui de provincia Narbonensi & partibus adjacentibus per ecclesie Romane ministe- rium & vestrum & regni vestri potentiam quondam ejectus fuerat, mirabilitcr& po- teuter nunc rediens cum aliis septem ne- quioribus, domum olim scopis mundafam & ornatam ingressus iiihabitat. Et fada sunt novissima nostra multum pejora prio- ribus, dum archa Domini capta sit ab Allô- phitis, & non solum juxta Seth', sed etiam sub pedibus Dagoii nimis contumeliose fe- neatur captiva. Proinde magnificentiam vestram, serenissime princeps, adjuramus per Jesum Christum quantum possumus, voce singultosa & lacrimabili supplicantes, quatinus secundum polestatem a Deo vo- bis traditam, excitari dignemini cum auxi- lio illius qui imperat ventis & mari, & ostendere per effectum operis evidenter, quantus dolor sit in pectore vestro de tanta contumelia Jesu Christi, non despe- rantes quin terra possit acquiri per ves- trum miuisterium & aliorum fidelium & reduci ad ecclesiasticam unitatem. Datum Montispessulano, X kalendas februarii. ' Il faut corriger AUoi>hyli & Ceth. •— Voir Psalm. LV, 1. [A. M.] An 1224 Éd.orig. t. III, col. 289. 787 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 788 Éd.orig. t. 111, col. 290. 282. CLI Trencavel, vicomte de Bé-^iers,suhstitue tous ses liens au comte de Foix '. ANNO Jii" ce xx° m" Incarnacionis do- niinice, Noverint uuiversi présentes atqiie futuri, quod nos Trenchavellus, Dei gratia vicecomes Biterris, dominus Carcas- sensis, Redensis & Albiensis, profitemur & in rei veritate recognoscimus, relatione videlicet virorum prudentium, tani mili- tum quam burgensium, vobis domino Ro- gerio Bernardi, comiti Fuxensi, consan- guineo nostro, quod dominus Raimundus Rogerii vicecomes, quondam pater noster, cum multa sui animi deliberatione, firriium fecit votum & stabile pactum domino Rai- niundo Rogerio quondam patri vestro, scî- licet in presentia domini Raimundi, Dei gratia comitis Tholosani, & plurium alio- rum virorum nobilium, quod si forte ex 60 sine infante légitime decessisset, omnis terra sua, hereditas & dominatio, quectim- que & ubicumque essent, absque omni retentu, eidem domino Raimundo Rogerio patri vestro & suis illico devolverenturj prout melius & plenius in quodam instru- mento inde ei facto continetur, Ideoque nunc attendentes 8c considérantes amo- rem, nutrimentum & servitia, que sepe & sepius nobis omnique terre nostre tam vos, quam ipse dominus cornes pater vester fecistis, & vos quotidie facitis, dignum duximus vos respicere, & si non ad plé- num, saltem in parte merito remunerare. Idcirco quia bene meruistis, cum ista pre- senti publica scriptura, nunc & semper vobis & vestris valitura, fide bona omni- que fraude sublata, non utique circura- venti in aliquo nec inducti dolo aut vi vel suggestione alicujus persone, sed nostra propria & spontanea voluntate & cum multa animi deliberatione, scilicet in nos- tro palatio Carcassone, in pleno coUoquio omnium hominum ipsius ville & plurium ' Château de Foix, caisse 22, [Doat, vol. lûp, f M9-] militum ipsius terre nostre, concedimus & donamus vobis domino Rogerio Bernardi predicto consanguineo nostro, quod si forte, turbato ordine nature, de nobis de- cesserit antequam de vobis sine légitime infante, omnis terra, dominationes, here- ditates & possessiones nostre, prout melius & plenius nobis contingunt & contingere debent ex parte dicti patris nostri quon- dam Raimundi Rogerii seu aliorum ante- cessorum nostrorum, quecumque & ubi- cumque sint, in patriis videlicet Biter- rensi, Carcassensi, Redensi & Albiensi, sive in aliis quibuslibet locis, vobis & suc- ccssoribus vestris statim devolvantur, ad omnem voluntatem vestram perpétue fa- ciendam. Tamen, si forte contra hanc ces- sionem vel donationem, ratione testa- nienti seu nostre ultime voluntatis vel alio quolibet modo venire tentaverimus, nuUo modo facere possimus. Nam illud totum quidquid est vel esse videtur, con- suetudo vel jus, sit ecclesiasticum, civile vel pretorium, légale vel canonicum, spé- ciale vel générale, di . inum aut humanum, seu quodlibet aliud scriptum vel non scrip- tuni, quod nobis posset adjuvare ad infrin- gendum,& etiam expressim omni beneficio minime etatis scienter & consulte prepo- nimus & renunciamus. Et quod ita hec omnia supradicta & singula, prout melius & plenius scripta sunt, aut dici, scribi aut intelligi possunt, ad vestram vestrorumque utilitatem firmiter observemus & tenea- mus, & nuUo modo contra veniamus vel veniri faciamus, aliquo ingenio occulto vel manifeste, firmiter per solemnem sti- pulationem promittimus, & supra hec sancta Dei quatuor Evangelia corporaliter tacta juramus, scientes & cognoscentes, nos scienter etatis esse XVIH annorum & pluris. Harum omnium rerum testes sunt Jordanus de Cabarez & Petrus de Lau- rano, vicarii dicti domini vicecemitis, Isar- nus de Aragone, Petrus de Fenolefo, Isar- nus Jordani , Jordanus de S, Felice & Guillermus de S. Felice frater ejus, Rai- mundus de Cabarez, Petrus Rogerii de Mirapisce, Bernardus Sermon, Isarnus ce Prolano , Guilhermus Pétri de Fanjaus, Petrus de Podio, Raimundus ArnaUlus do Podio, Raimundus de Aniort, Petrus do An 1224 An 1224 789 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 790 S. Columba, Ermeugaudus de Barbairano, Beriiardus de Montelauro, Guilhermus Ar- iialdi Morlane, Ugo Ferrol, Bernardus Ferrol, Jordaiius Ferrol, Bertraiidus Fer- rol, Guilhermus Ferrol, Raimimdus Ar- naldi Barbebruiie, Sancius Morlane, Bru- netus de S. Felice, Arnaldus Raimundi de Moliiio & Raimundus Arnaldi frater ejus, Guillermus Faber, Bertraiidus Guiraldi, Bernardus Barravi, & Guillermus Stephani de Burgo, Petrus de Gogencis subvicarius afque Petrus Martini scriptor publicus Carcassonne, qui hoc scripsit vice domini avunculi sui Arnaldi Sartoris notarii pu- blici, cui dominus Trencavellus & predicti testes scribi jusserunt & cui idem dominus Trencavellus suc sigillo proprio presen- tem cartam communiri mandavit, mense februarii , régnante Lodovico rege. Ego Arnaldus Sartor publicus notarius sub- scribo & sigillum domini comitis appono. ÉJ.orig. I. m, col. 291. 234. CLIII Lettre du roi Louis VIII aux hahitans de Narbonne' . LUDOVICUS, Dei gratia Francorum rex, dilectis & fidelibus suis consulibus & universitati civitatis & suburbii Narbonae, salutem & dilectionem. Noveritis quod amicus & fidelis noster A., cornes Montis- fortis, nobis viva voce asseruit, & a multis aliis id ipsum audivimus, quod semper fideliter ac bénigne vos habuistis in nego- tio Jesu Christi contra haereticos Albigen- ses, propter quod vobis universis & sin- gulis grates referimus copiosas. Praeterea scire vos volumus, quod dominus papa de novo nos rogavit, ut ad impugnandum hae- reticos & hostes fidei in partes Albigesii existentes, amore Jesu Christi & pro ho- nore sacre sanctae Ecclesiae, maturum & bonum consilium apponere curaremus. Nos autem, communi baronum nostrorum con- silio, ire proposuimus contra haereticos Albigenses, & si Deus annuerit, totam ter- ram Albigensem ad opus nostrum acqui- rere & viriliter impugnare, & post très septimanas Paschae instantis illuc iter ar- AMALRICUS dominus Montisfortis, om- ripere festinanter. Propterea fidelitatem nibus présentes litteras iiispecturis sa- vestrani, quam in multis casibus scimus 233. CLII Cession d'Amauri de Montfort au roi Louis VIII du comté de Tou- louse, S-c. ' lutem. Noveritis, quod omnia privilégia & dona, que pie recordationis Symoni geni- tori nostro & nobis fecit Ecclesia super comitatu Tolosano & alla terra Albigesii, quitta clamannis karissimo domino nostro Ludovico, régi Francie illustri, & heredi- bus suis in perpetuum, ad faciendum vo- luntatem suam, si dominus papa peticiones, quas dominus rex ipsi facit per venera- biles patres archiepiscopura Bituricensem & Lyngonensem & Carnotensem episco- pos, fecerit & efficaciter impleverit. Quod si non fecerit, sciatis pro certo, quod nul- lam alicui facimus de premissis quita- cionem. Actum Parisius, anno Domini RfCC^XX"!!!", mense februarii. probatam, attente rogamus ik instanter rec[uirimus, quathinus civitatem Narbo- iiensem & totam terram adjacentem ves- trae ditioni subjectam, sicut semper con- suevistis, custodire, munire ac manutenere velitis, necnon & totam terram vicinam vobis cum onini diligentia & sollicitudine ad Dei servitium & nostrum, amore nostri, niodis omnibus inducatis. Actum Parisius, anno Domini mccxxiii, mense februario. ' Hàtel cl« ville de Narbonne. [Doat, vol. 5o, f" 27.1 An 1224 lévrier. ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 5, n. 43. [J. 3ioj original.] 791 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 792 An 1224 7 mars. 235. — CUV Promesse des consuls de Toulouse à ceux d'Albiy en faveur du comte Raimond\ NOVERINT univers! preseiitem pagînam inspecturi sive auclituri quod nos coii- sules urbis Tholose & suburbii, per nos & successores nostros & universitateni nostram, de consensu & voluntate com- niunis consilii tam urbis Tholose quam suburbii, maudamus, fidejubemus & bono aiiinio & sano intellectu civibus Albiensi- bus & universitati Albie proniittimus, quod illustri domino nostro Raimundo, Dei gra- tia duci Narbonensi, comiti Tholose, mar- chioni Provincie, faciemus omnes pactio- nes atque transactiones, quas cum populo Albiensi composuit, & omnes donationes, concessiones atque libertates, quas uni- versitati Albie dcdit & conccssit, in inle- grum adiniplere & firmiter observare, sicut in illis autenticis instrumentis divisis per alphabetum, factis inter ipsum dominum ÉJ.orig. nostrum R. comitem Tholosanum & uni- tôi. so's. versitatem Albiensem, quos Nicolaus nola- rius Albie ad nos scripserat, continetur. Et hoc mandamus tantummodo pro domino nostro R. comité Tholosano. Erant autem tune consules Poncius Arnaldus de Noerio & Bernardus Raimundus Baranonus & Willelmus de Posano & Poncius Ortola- nus & Raimundus Molinus & Petrus Rai- mundus Major & Arnaldus PuUerius & Willelmus Poncius Mascalcus & Geral- dus de Samatano & Bernardus Arnaldus mercator & Bernardus Willelmus Gaita- podium & Bernardus Martinus & magister Bernardus & Azalbertus & Bernardus Cur- tasoleria & Bernardus Arnaldus Pelegri- iius & Bernardus Gastonus & Willelmus Petrus, Rainardus Vitalis, Robertus & Poncius Palmata & Willelmus Bartadel- lus & Laurentius de Coquinis & Joannes de Montelanderio & Raimundus de Rivis. Ad majorem autem horum omnium firnii- tatcm , presentcm paginam sigilli nostri munimine fecimus insigniri. Datum vu" die introitus mensis martii, anno Verbi incarnati M°cc"xx''ltr. Willelmus de Ne- niore, publicus tabellio, mandato ipsorum consulum hec scripsit. 236. — CLV Négociations entre le roi Louis VIII &• le pape, touchant l'ajja'ire d'Aï- higeois' , PETITIO AD PAPAM PRO REGE CUM IBIT IN ALBIGESIUM CONTRA HERETICOS. PRIMO petit dominas rex, quod ipse & omnes alii, qui cum eo ibunt in Albi- gesium, habeant eandem indulgentiam 8c remissionem peccatorum quam habentcru- cesignati de partibus transmarinis. Item petit quod archiepiscopi Bituricensis, Re- mensis, Senonensis & quilibet eorum per se habeant plenariam potestatem excom- municandi personas & interdicendi terras omnium illorum, qui regem Francie in- quietabunt vel turbabunt seu personas vel terras eorum, qui cum eo ibunt, sive sint de regno Francie sive extra regnum, vel qui in regno Francie inter se moverint guerram, nisi ad mandatum domini régis pacem fecerint vel treugam. Item petit do- minus rex, quod si qui astrinxerint se ad eundum cum eo in terram Albigesii vel ad morandum ibidem, quod predicti archie- piscopi habeant potestatem cohercendi eos per excommunicationem & interdictum ad solvendum id, ad quod se astrinxerunt. Item petit quod habeant potestatem excom- municandi personas & interdicendi terras baronum Francie & aliorum hominum suorum, qui in propriis personis cum ipso non perrexerint in Albigesium, vel si iro non possint, qui competens subsidium non fecerint ad expurgandum hostes fidei & regni in Albigesium, maxime cum per hommagium & juramentum teneantur do- An 1224 An 1224 Hôtel de ville d'Albi. [Doat, vol. io3, f' 11.] ' Mis. Colhert.n. 2669. [Ai.j. Lit. 9778, f" 8 c] An 1224 793 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 794 éd.orig. t. III. [al.3ç|3. mino Régi ad expugnandum impugnatores regiii, & nulla sit major impugnatio regni quam ista, que est de hostibus fidei & iii regno, & onines supradicte seiiteiitie re- laxari non poterunt, donec priiis satisfac- tum fiierit competenter. Item de treuga, quam dominus papa & dominas rex Jero- soliniitanus & rex Anglie petunt proro- gari, vult dominus Rex & petit, quod ab instanti in x. annos prorogetur inter se & heredes sucs ex una parte & regem An- glie 8c heredes sucs ex altéra, & firmetur utriusque juramento, ita quod dominus Rex, & heredes sui & imprisii remaneant in eadem teneura & saisina, in qua sunt modo & fuerunt tempore alterius treuge. Et tantam vult habere prorogationem, pro eo quod nescit quantum durabit negotium & in ipso negotio nudabit se & regnum suum pecunia & hominibus. Item petit quod habeat litteras doniini pape paten- tes de abjudicatione comitatus Tholose cum omnibus pertinentiis suis, ab utroque Raimundo, scilicet pâtre & lilio & eoruin heredibus in perpetuum, & totius terre de qua dictus Raimundus pater & Raimun- dus filius fuerunt tenentes, que est in regno domini Régis, & totius vicecomita- tus Biterrensis & Carcassonensis cum om- nibus pertinentiis in regno domini Régis, & omnium terrarum in eodem regno exis- tentium eorum, qui guerraverunt aperte cum eis vel pro eis, & similiter omnium eorum qui huic negotio se opponunt vel de cetero opponent, vel guerram faciunt seu de cetero facient, & per predictos ar- chiepiscopos liât dicte abjudicationis de- nunciatio. Et petit dominus Rex, quod omnes terre predicte sibi & heredibus suis in perpetuum confirmentur & illis (|uibus eas dabit, si eas dare voluerit, re- tento sibi & heredibus suis hommagio, tamquam domino principali. Item petit sibi dari archiepiscopum Biturricensem le- gatum, qui inter cetera habeat poteslatem reconciliandi omnes illos qui ad debitam Ecdesie satisfactionem venerint, & habeat legationem suam super omnes archiepisco- pos & episcopos totius terre, que se op- ponit catholice fidei in partibus illis, & omnium terrarum adjacentium que pos- suat ccdcre in utilitatcm istius negotii vel impedimentum, & habeat eandem legatio- nem, quam habuit Corraudus, episcopus Portuensis, legatus Albigesii, & fiât predi- catio per totum regnum Francie pro sub- sidio terre Albigesii. Omnia supradicfa fiant, appellatione remota. Item petit do- minus Rex, quod cum expense sint infinité & inestimabiles, ecclesia Romana provi- deat ei in LX"" lib. paris, singulis annis usque ad X annos, que convertentur in usus illius terre. Item petit quod dominus papa procuret erga imperatorem, quod terre sue vicine Albigesio non noceant Régi in hoc negotio nec aliquo modo ne- gotium impediant, & si ei nocuerint vel negotium impedierint, quod de voluntate imperatoris possit dominus Rex eas impug- nàre, sicut alias, salvo jure imperatoris. Si hec omnia supradicta facta fuerint [&] domino Régi assecurata & confirmata, do- minus Rex ibit in propria persona in Albi- gesio & in predicto negotio bona fide laborabit bona fide, ipse vel heredes sui a Romana curia non capienfur ad occasio- nem ex tune in antea moram faciendi vel remanendi in terra illa vel denuo rever- tendi, nisi ad voluntatem suam. Ad dictas siquidem petitiones faciendas & impetran- das in curia Romana, mittit dominus Rex dilectos & fidèles suos archiepiscopum Bi- tiiricensem, Lingonensem & Carnotensem episcopos, ita quod si petitiones iste non fiant hac vice, qua modo mittuntur, ex tune in antea non tenebitur dominus Rex ire in Albigesium, nisi voluerit. RESPONSIO QUAM DOMINUS REX FECIT EPISCOPO PORTUENSI DOMINICA TRIUM SEPTIMANARUM PASCHE, DE AFFARIO ALBIGEIS, ANNO DOMINI M ce XX IV. Noverifis' quod karissimuS dominus & genitor noster Philippus, pie memorie rex quondam Francorum illustris, in prin- cipio non est aggressus negotium Albige- sii, & quod onus illud numquam recipere voluit, quamvis mulfa expenderit in eodem negotio, & multi milites de regno Francie ibidem mortui sunt & multa expenderunf, & quod semel & secundo in propria per- An 1224 An 1224 4 mai. lid.oriff. t. III, col. 294. ■[Lat. 9778, f9f.J ■^ 795 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 796 '^^'^ sona in eadem terra pro dicto negotio, in miserant domino imperatori, quod nullur An I 224 quantum potuimus, fideliter laboravimus. Et cum genitor noster vite sue diem ulti- mum clausit, dominus Portuensis veuit ad nos, supplicans nobis humiliter, ut consi- lium apponeremus in negotio Albigesii, quia prelati Francie idem negotium ag- gredi volebant, si assensum & voluntatem nostram super hoc haberent. Nos autem, quamvis essemus incerti de statu regni, dedimus prelatis nostris licentiam aggre- diendi negotium supradictum. Postea idem Portuensis petiit a nobis, ut coiisilium negotium postponerent negotio Terre sancte. Preterea nobis significavit domi- nus papa per eundem dominum Portuen- sem & per litteras suas, quod si Remun- dus crederet quod totis viribus uteremur ad ipsum deprimendum, non auderet nos expectare, sed rediret ad mandatum Eccle- sie, & propter hoc nos instanter monuit & rogavit, ut comminationibus & comrao- nitionibus studeremus eum inducere ad pacem Ecclesie, hereticos eliminandos, ecclesiis & personis ecclesiasticis satisfa- apponeremus in munitionibus castrorum, ciendo & libertatibus ecclesie in posterum que cornes Amalricus tenebat in partibus providendo & cum Amalrico Tholosano Albigesii, ut illos salvos posset reducere qui in illis erant munitionibus, ita quod morti non traderentur. Tune nos fecimus eidem Amalrico dari decem millia marca- rum de elemosina patris nostri. Tune dic- tus Amalricus auxilio dicte pecunie reduxit milites & servientes, qui erant in dictis munitionibus, & reddidit castra & muni- comite componendo. Nos autem eidem Portuensi respoudimus, quod ex quo do- minus papa petitiones nostras rationabiles ad negotium pertinentes ad presens exau- dire nolebat, quod absoluti sumus ab onere hujus negotii, & hoc publiée protestati sumus coram omnibus prelatis & baroni- bus Francie. De pace siquidem, ad quam tiones quas tenebat in partibus illis. Pos- dominus papa voluit quod induceremus tea venit ad nos archiepiscopus Bituricen- sis & episcopus Lingonensis, déférentes secum litteras domini pape, in quibus con- tinebatur, quod dominus papa multis auc- toritatibus & aliis persuasionibus nos in- ducere nitebatur ad hoc quod negotium istud personaliter assumeremus, & etiam viva voce nobis promiserunt ex parte do- mini pape & cardinalium, quod thesauros Ecclesie nobis exponerent & alia auxilia impenderent & consilia quantum secun- dum Dominum facere possent. Nos autem, communicato consilio cum prelatis & ba- ronibus nostris, petitiones quas vidiiiuis negotio Albigesii expedire transmisinnis domino pape. Dominus autem papa nobis mandavit per dominum Portuensem, quod ipse paratus erat petitionibus nostris om- nino satisfacere, cumque hoc ipsum in- junctum esset domino Portuensi, quod ac- cederet ad nos & satisfaceret petitionibus nostris, supervenit nuntius domini impe- ratoris, tôt & tanta promittens & propo- nens ad subsidium Terre sancte, quod opor- tuit dominum papam & curiam Romanara intendere negotio Terre sancte & ad pre- sens postponere negotium Albigesii, quia dominus papa & curia Roraana talia pro- comitem Remundum comminationibus & commonitionibus, respondimus domino Portuensi, quod non erat necessarium examinare articulos fidei nec tractare de compositione que ad negotium fidei per- tinet, sed benevolumus quod ecclesia Ro- mana, ad quam pertinet examinatio fidei, componat cum predicto Remundo, sicut viderit expedire, salvo jure nostro & sal- vis feodis nostris, sine aliqua diminutione, ita quod eis nuUum onus novum vel in- solitum imponatur. Ad ultimum dicimus eidem domino Portuensi, quod de celero ad nos de negotio Albigesii luiUum ver- bum reporlaret, a quo sumus penitus ab- soluti. Éd.oriB 1. 111'. col. 295. 797 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An 1224 C mai. 237. — CLVI 798 cornes Coiivenarum & dominus Bernardus ejiis filius debent totum hoc facere laudare & jurare hominibus Murelli, & dividuntur de hoc due carte per alphabetum. Hoc fuit factum VI die introitus niensis madii, fe- Contrat de mariage entre Bernard, ria ii,aiino abIncarn.DominiM°cc»xx°iv>, fils du comte de Comminges, 6- Cé~ régnante Ludovico rege Francorum, Rai- cile de Foix', mundo Tholosano comité, Fulcone epi- scopo. Hujus rei sunt testes Petrus de Mezoa & Petrus Rogerius de Mirapisce & Bernardus de Chastras & Petrus de Insula & Arnaldus de Campranhano & Raimun- dus de Capella & Arnaldus Mascaronus bajulus Murelli & Thomas de Dalbs & LEGALis est ordo & eterno de jure tene- tur, ut conjugium cum dote & dona- lione semper fiât & dos sine matrimonio nuUum habeat effectum. Idcirco in Dei nomine, ego Bernardus Convenarum, filius domini Bernardi Convenarum comitis, con- silio & voluntate predicti domini patris mei Bernardi, comitis Convenarum, donc in dote Sezelie uxori mee, sorori domini Rogerii Bernardi comitis Fuxi,si supra me vixerit, xvii"' & D solidos Tholosanorum bonorum, vel Melgorienses duplos bonos & largos, ad electionem mei predicti Ber- nard! Convenarum & domini patris mei. Et si Tholosani vel Melgorienses habate- bantur de penso vel de lege, habeatis ra- tione XXV solidorum Tholosanorum mar- cam argenti fini, & de plus eadem ratione. Quos predictos xvir" & D solidos poui- mus & laudamus & damus vobis Sezelie, si supra me Bernardum Convenarum vixe- ritis, ego Bernardus cornes Convenarum & ego Bernardus Convenarum ejus filius super villam Murelli & super pertinentiis Murelli & aiodii & territorii, sicut de Noerio usque ad Peireriam & de fluvio de Tog usque ad Lesam , scilicet castra & villas & omnes dominationes & homines & feminas & omnes eorum tenentias, ter- ras cultas & incultas, boscos, barlas, do- mos, casalaggios, estaggiles, vineas & prata,.... boscarias, ripparias, décima & agraria, quartos, quintos, questas, alber- gas, oblias, dominationes, omnes proprie- tates, alodia, successiones, ademprivum & expletivum, census, usus, introitus & exi- tus & omnes redditus, & denique totum quantum inf'ra predictas adjacentias inclu- ditur, quidquid sit vel esse debeat aliquo modo. Et predictus dominus Bernardus Vitalis Pontii Geraldi scripsit. qu i hanc cartam j38. CLVII Actes de Raîmond VU, comte de Toulouse' . 1, A NNO Incarnat. Domini M°cc''xx''iv°, XV mense julii.Notum sit omnibus pre- sentibus & futuris, quod ego Raimundus de Andusia, mera & spontanea voluntate iiec dolo nec fraude nec aliqua machina- tione inductus, a vobis domino R., Dei gratia duce Narbone, comité Tholose, mar- chione Provincie, filio quondam domine regine Johanne, in feudum recipio quar- tam partem castri & ville de Andusia & omnium pertinentium dicti castri, & om- nia que in dicto Castro vel pertinentiis ejus habeo vel habere debeo vel in futit- rum habebo. Item medietatem castri de Agrifolio & ville & omnium pertinen- tium ad dictum castrum, & omnia que in dicto Castro habeo vel habere debeo vel in futurum habebo. Item medietatem castri & ville de Calcadiz & omnium pertinen- tium ejusdem castri, & omnia que in dicto Castro vel in pertinentiis ejus habeo vel habere debeo vel in futurum habebo. Item medietatem castri & ville de Cerveira & omnium pertinentium, &c. Omnia, in- An 1224 liJ.orîff. t. 111, col. 296. ■Château de Foix, caisie 12. [Doat, vol. 169, 'Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 5, fo 253.] n. 44. [J. 3iOj original.] An 1224 799 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 800 quam, predic(a, cum omnibus tenementis & pertinentiis suis & cum omnibus incre- mentis futuris, quacumque occasione ad nie pervenieiitibus, per me & per omnes successores meos, perpetuo & irrevocabi- non scripto, pronuilgato & promulgando & Omni statuto facto vel in posterum fa- ciendo. Et nos R., Dei gratia dux Narbone, co- rnes Tholose, marchio Provincie, omnia liter a vobis dicto domino R, & a succès- supradicta, sicut scripta sunt, recipientes soribus vestris in feudum recipio; donans & ex causa perfecte donationis concedeiis & tradens vobis majus & principale domi- nium omnium predictorum & civilem pos- sessionem, quod vel quam in suis fendis domini habent vel habere debent. Dono siquidem vobis domino R. comiti supra- dicto sub hac forma omnia supradicta, do- natione simplici & inter vivos facta & sollempniter insinuata, renuntians specia- liter illi legi, si obstare posset, que do- nationem inhibet fieri sine insinuatione siuiimam quingentorum aureorum exce- dentem. Promitlens insuper bona fide & par soUempnem stipulationem vobis, do- mino R. comiti Tholosano présent! & in- terroganti, quod ego per me & per succes- sores meos vobis & successoribus vestris de predictis fendis iidelis existani, & quod feuda predicta, & vos Raimundum de An- dusia in fidelem vassallum recipimus, pro- mittens bona fide & per sollempnem sti- pulationem, per nos & per omnes succes- sores nos tros, vobis & successoribus vestris, quod dominationem predictorum feudo- rum vel feuda predicta seu dominatio- nem, quam in vos habemus pro predictis feudis, a dominatione comitatus Tolose in totum vel in partem non mutabimus, nec aru(ua specie alienationis seu conces- sionis in aliiim transferenuis, prêter nos & illos qui nobis in comitatu Tholose suc- cèdent, set semper sub dominatione co- mitatus Tholose immédiate retinebimus. Proniittimus preterea bona fide & per sti- pulationem vobis R. de Andusia prenomi- nato, quod si aliquis jura vestra insistcnJo vel resistendo diniiniiere vellet vel vos guerram & placitum pro vobis & successo- contra justitiani inqiiietaret & nollet juri ribus vestris contra omnes honiines faciaiii, stare vel justiciam vobis facere vel a vobis & quod in mutatione domini ex parte recipere sub examine competenti, nos vo- vestra, & feudatarii ex parte mea, feuda bis contra illum auxilium & consilium predicta vobis vel successoribus vestris re- preslaremus. Proniittimus etiam vobis, cognoscam, & pro recognitione castra pre- quod si forte contingat vos habere causam dicta & niunitiones présentes Se futuras in cum aliquo super predictis feudis vel oc- territoriis seu tenementis eorumdem res- tituam atque tradam. Promittens vobis spe- cialiter illa sex que in forma fidelitatis continentur, videlicet incolumej tutum, honestum, utile, facile & possibile, & om- casione predictorum feudorum vel ad pre- dicta feuda pertinentium, vobis consilium & auxilium prestabimus bona fide. Actum fuit hoc apud Rupem de Vallecerga, in presentia Deodati de Castlucio & Ozilî nia que vassallus seu feudatarius pro se Garini & Guigonis Mesquin & Guillelmi vel pro feudo domino suo débet facere de Castronovo & Boumoii & Mirandi do vel tenetur. Et pro omnibus supradictis complendis & servandis, vobis domino R. comiti sepedicto homagium facio & fide- litatem juro & ad id faciendum vobis & successoribus vestris me & successores meos Chiraco & Oliverii de Chiraco & Peiri de Capella & Gauscelmi de Malobosco 8c Audeberti de Senaret & Andrée Cardina- lis & Bernardi Guillelmi de Rodella & Arnaldi Feda & Poncii Astoaudi & ma- proprescriptis feudis in perpetuum obligo. gistri Guillelmi de Avinione & Pétri Am- Promittens vobis bona fide, sub fidelilate blardi. Johannes Aurioli scriptor domini jurata, sacrosanctis Evangeliis corporali- ter tactis, quod contra predicta vel aliqiiid de predictis nullo jure, nuUa ratione ve- niam °< quod omnia supradicta firmiter & fideliter teneam & observem, renuntians çmni juri canouico & ciyili, scripto 8i comitis supradicti hoc scripsit. Et ego R. de Andusia sepedictus, ad eîernam rei me- moriam & ad plenissimam firniilatem, pre- sentem cartam fcci sigilli mci muniiiimc roborari. An 1224 8oi PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 80: H. In' nomine Domini. Nos R. Dei gra- tia dux Narbonae, cornes Tolosae, marchio Provinciae, proclivi optantes desidcrio juxta manJatum apostolicum & nostrae salutis incrementum restituere ecclesias in integruni, constituti in praesentia ve- nerabilissimi patris nostri A. Dei gratia Narbonensis archiepiscopi... interponen- tis partes suas de speciali jussu domini papae, per nos & per omnes nostros, ad honoreni Dei & pacis reforniationem & testinioniuni hujus publici instrunicnti, tibi A. Nemausensi episcopo venerabili patri nostro & tiiis successoribus, & per te mensae episcopali Nemausensi restitiii- mus iu perpetuum absqiie uUa retentione & exccptione, videlicet villam totam do Amiglano ciim hominibus, &c. Adhuc Bjinardo Ybilofo carissimo vicario nostro districte praecipimus, ut ad istorum oxe- cutionem de nostro mandato vos inducat in corporalem possessionem dictae villae, Pontio etiam Austoaldo, fideli cancellario nostro, mandanius & injungimus, ut ad pe- rennem firmitatem bullae nostrae plum- beae patrocinio hanc cartam non différât insigniri, &c. Acta sunt haec apud Mon- tempessulanum, in domo militiae Templi, IX kalendas septembris, anno Incarnatio- nis Domini M" CC°XX.°IV<', in praesentia & testimonio domini de Cavaillone, &c. III. Notum* sit tam futuris quam prc- sentibus, quod nos R., Dei gratia dux Nar- bone, cornes Tholose, marchio Provincie, restituimus vobis venerabili in Christo pa- tri ].,Dei gratia Carpentoratensi episcopo, castrum de Baucio cum villa Sancti Desi- derii, & castrum do Malamorte cum villa Sancti Felicis, 8i quicquid ratione dominii ad dicta castra pertinet, retento tamen jure nostro, quod in predictis castris & villis habemus, videlicet calvalcatis & ilia summa peccunie c[ue consuevit dari pro albergo, prohibentes omnibus bajulis nos- tris & districtius inhibentes, ne aliquid aliud in predictis castris & villis accipiant, nisi quod supradictum est. Facta est au- ' Archives du domaine de Monfpellierj vigiie- rie de Nimcs, liasse 1, n. 2. ' Mss. Je Colhcrt, n. 1067. [Collât, sur le cartul. de Raimond VII, JJ. xix, f" io5 r".] tem hec restitutio apud Montempessula- num, anno dominice Incarn. M"cc."XXim" VIII° kalendas septembris. IV. Cum' juxta verbum sapientis umbre transitus est tempus nostrum & transibit vita nostra tanquam vestigium nubis, & sicut nebula que fugata est a solis radiis, dissolventur conventiones que inter nos Tedisium, episcopum Agathensem, & vos Raimundum, comitem Tholosanum, pro bono pacis super vicecomitatu Agathensi facte fuerint, in scriptis authenticis sunt redacte, secundum quod inferius confine- _ tur, ad perennem niemoriam futurorum. Cum itaque nos Tedisius, episcopus Aga- thensis, eundem vicecomitatum habeamus & habere debeamus ex donatione bone mc- morie Bernardi Atonis quondam vicecomitis Agathensis & ex concessione similiter dure memorie Raimundi, quondam comitisTho- losani, avi vestri, & a multis dicatur quod idem vicecomitatus in feudum tenebatur a comité Tholosano, nos pro bono pacis, ut dictum est, predictum vicecomitatum in feudum a vobis recognoscimus , scilicet quidquid predictus vicecomes habcbat in civitate Agathensi & in Castro de Marsi- liano, castrum de Lupiano, castrum do Montaniaco ik villare de Pabirano, & gc- neraiiter omnia que predictus vicecomes habebat vel habere debebat, sive in mari sive in stagno sive in flumine sive in terra in tota diocesi Agathensi. Et promitlimus quod vos, bona fide ac ordine nostro salve, pro dicto feudo & heredes ves- tros comités Tholosanos juvabimus contra quemlibet hominem, prêter dominum pa- pam & ecclesiam Narbonensem. Hanc re- cognitionem faciet episcopus Agathensis comifi Tholosano, quotiens electus fuerit & substitutus de novo, cum fuerit ab ipso comité requisitus. Prcmittimus etiam vobis, quod si quando configerit colligi compen- sum pacis in diocesi Agathensi, medietatom illius conipensi dabimus vobis & nobis re- tinebimus aliam medietatem. — Et nos Raimundus, Dei gratia cornes Toiose, dux Narbone, marchio Provincie, supradictum vicecomitatum, totum & integrum, cum ' Archive» de l'évêché d'Agde, n. 33. [Lnt. 9999, An I 224 EJ.oriff, t. m,*' col.:;y7. vm. t6 An IZ24 8o3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 804 omnibus pertînentiis suis & juribus in terra & ia mari & in stagno & in flumini- biis, cum lesdis, pedagiis, usaticis, domi- niis, potestativis, albergis, laudimiis, talliis, qiiestis, iiivestituris, firmanciis & justiciis omnibus tam in civilibus quam in crimina- libus questionibus & omnibus, que ad ju- risdictionem & ad merum & mixtum im- perium pertinere noscuntur, & expresse quidquid predictus vicecomes habebat in civilate Agathensi & in castris supradictls, prout unquam idem vicecomes Bernardus Atho vel aliquis antecessor ipsius plenius habuit vel habere debuit, & generaliter quidquid nos habemus vel babere debemus in tota diocesi Agathensi, pro anime nos- tre & progenitorum nostrorum remedio, vobis & successoribus vestris habendum, perpetuo pro feudo possidendum lauda- mus. Concedimus insuper & expresse lau- damus, ut omnes homines, tam dictorum castrorum quam aliorum, & ceteri homi- nes ipsius vicecomitatus hominium 8c fide- litatis vobis faciant sacramentum, de novo relaxatis & sublatis omnibus juramentis que nobis forte aliquando vel progenitori- bus nostris fecerunt, & castra, villas, mu- nitiones & feuda omnia vobis & successo- ribus vestris, tamquam veris dominis, pro feudo recognoscant vel recognoscere te- neantur. Promittimus preterea & jura- niento firmamus, quod vos & successores vestros & ecclesiam Agathensem & omnia bona & jura & expresse totum vicecomita- tura Agathensem defendemus ab omni ho- mina & contra quemlibet hominem, bona lide, prêter dominum papam. Hoc etiam Dei Evangelia a nobis corporalîter tacta. Acta sunt hec anno dominice Incarnacio- nis M''cc<'xx''lV'', VIT lialendas septembris, in presentia & testimonio Pontii de Co- cone, archidiaconi Agathensis, Bernardi de Moresio precentoris, J. camerarii Aga- thensis, B. Guillelmi & Baudi canonico- rum Agathensium, Poncii Ricardi, G. de Pinu, Gaucelmi de Marcilliano, Guillelmi Ausebii, magistri Thome clericorum Aga- thensium, Guidonis de Cavalione, Poncii de Villanova, Bertrandi de Avinione, Be- rengarii de Cerviano, militum, magistri Guillelmi de Avinione, Raimundi de Lacu & Bernardi Boteti, publici Montispessu- lani notarii qui rogatus a partibus hoc scripsit. {Sigïllum comitis tantum est hic'.) 239. Réconciliation du jeune comte Rai- mond Vil avec l'EgUne^, IN nomine Domini nostri Jesu Christi, anno Incarnationis ejusdem millesimo ducentesimo xx° IIII°. Nos R. Dei gralia dux Narbone, cornes Tolose, marchio Pro- vincie, cum sacrosancta Romana ecclesia pacem summo desiderio facere délibéran- tes, ad honorem Dei & ejusdem Romane ecclesie & sanctissimi in Christo patris nos- tri Honorii summi pontificis, puro corde & vera devocione, per nos & per omnes An I2Î4 homines & valitores nostros, offerimus juramentum defensionis débet prestare co- vobis domino Narbonensi archiepiscopo & mes Tholosanus episcopo Agathensi, quo- per vos sancte Romane ecclesie & domino tienscumque, defuncto pâtre, hères fue- rit substitutus. Insuper cancellariam quam episcopus Agathensis a progenitoribus nos- tiis longis rétro temporibus habuit & pos- sedit, vobis domino episcopo Agathensi restituimus pleno jure, a vobis & succes- soribus vestris habendam & perpetuo te- nendam. Ad majorem horum firmitatem & auctorltatem, presentem paginam sigilli nostri munimine precepimus roborari. Hec omnia etiam predicta & singula nos dictus R. comes Tholosanus firmiter tenere & contra non venire juramus super hec sancta pape, quod fidem catholicam sicut eam sancta Romana prédicat & docet ecclesia servabimus & per totam terram nostram servari pariter faciemus. Terram insuper nostram hereticis lideliter purgabimus ad cognicionem Ecclesie, videlicet bona eorum publicando atque corporaliter puniendo. ' Ces mots en italique sont une note du ré- dacteur du catalogue, dont le lat. 9999 est la copie. [A. M.] ' Baluze, Armoires, 385, n. 229; charte 3. — Castrucci, Istoria délia citta d' Avinione, t. i , p. I 3o. An ■ 224 août. An 1224 8o3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 806 Item pacem plenam & iiitegram in totam terram nostram servabimus & servari pla- Harie (sic) faciemus, ruptarios de nostris finibus expellendo. Ecclesiis eciam & viris ecclesiasticis restituemus plenarie omnia jura, libertates qiioque ecclesiarum & alio- rum locorum religiosorum plenissime in posterum & in perpetuum servabimus & servari faciemus. Preterea pro dampnis Si injuriis ecclesiis & viris ecclesiasticis irro- gatis, & ut ob reverenciam & hoiiorcm Romane ecclesie & domini pape provideri valeat honori comitis Montisfortis in terra nostra vel valitorum suorum, facit do- minus papa nobis absolvi, & instrumenta que a domino papa vel a domino rege Francorum vel pâtre ipsius idem comes Montisfortis vel pater ipsius super eo di- citur impetrasse, summus pontifex faciat nobis reddi. Verum si supradicta que obtu- Hmus domino pape sufficiencia non viden- tur, cum servire sancte Romane ecclesie regnare sit, nos in omnibus & per omnia misericordie & mandatis domini pape obe- diemus umiliter & dévote, salva domina- tione serenissimi domini nostri régis Fran- cie & domini imperatoris & salvo jure nostro & nostrorum hominum & valito- rum in biis, quibus Ecclesiam restituemus. Quod autem omnia predicta attendamus & compleamus bona fide, plene cavebimus & per securitates ydoneas ad cognicionem domini pape super hiis pignoraticiam cau- tionem domino pape in Provincia tria cas- tra, videlicet Opedam, Montem Ferrandum & castrum de Furcis, item in partibus To- losanis tria castra, videlicet Montem Cu- cum, Montem Ferrandum & Montem Acu- tum [trademus]. Et licet sola restitucionis cblacio contineatur in litteris domini pape, directis ad venerabilem in Christo patrem iiûstrum A. archiepiscopum Narbonenseni, îk nos beneplacito domini pape obedire in omnibus cupiamus, ad honorem Dei & sancte Romane ecclesie & domini Honorii pape & domini archiepiscopi Narbonensis, rsstituimus in presenti domino episcopo & ecclesie Vasionensi civitatem Vasionen- sein & castrum. Item restituimus castrum de Valleclusa ecclesie Cavallionensi, & si qua alla restant restituenda in archiepi- scopatu Arelatensi, restituemus ea plene ad cognicionem domini archiepiscopi Arela- tensis. Item restituimus villam Sancti Egi- dii domino abbati Sancti Egidii. Ponimus castrum Melgoriense in manu domini ar- chiepiscopi Narbonensis, ut compositio in- ter nos & ecclesiam Magalonensem trac- tata in concilio Sancti Flori perficiatur ad cognitionem domini pape. Restituimus Agatensi episcopo civitatem Agatensem & castrum Lupiani & castrum Marcellani cum pertinenciis suis. Item restituimus villam Sancti Poncii & castrum de Salve- tate & Montemolerium & Rourosam do- mino abbati Sancti Poncii. Item restitui- mus domino abbati de Quadraginta Ceme- reacum. Item restituimus domino abbati Sancti Tyberii Mansum Sanctarum Puella- rum, salvo jure & possessione dominorum. Item restituimus domino episcopo Albi- gensi castrum de Viatis, quod pater noster eidem episcopo dédit quantum ipse viveret possidendum. Item restituimus domino abbati de Gallaco ea que ipse consueverat tenere in burgo de Gallaco. Item restitui- mus domino episcopo Ruthenensi Villam- novam & omnia jura sua. Item restitui- mus domino archidiacono Ruthenensi Montembasencura. Item restituimus do- mino episcopo Agennensi ea que consue- verat habere & tenere in civitate Agenensi & in episcopatu. Item restituimus domino abbati de Clairaco burgum de Clairaco. Item restituimus priori de Manso redditus priorafus Mans), ipsum vero Mansum non audemus ei restituere propter homicidia & maleficia ab hominibus Mansi inter se facta, donec inimicicie per dominum pa- pam vel legatum ipsius pacificentur. Item restituimus domino episcopo Tholosano ea que consuevit habere vel tenere, si qua sunt ei a nobis ablata, exceptis hereditati- bus illis, quas dominus episcopus Tolosa- nus dicit sibi esse donatas a quibusdam nobilibus dominis Tolosanis tempore co- mitis Montisfortis. Item restituimus do- mino abbati Sancti Saturnini & priori Sancte Marie Deaurate de Tholosa ea que consueverunt habere vel tenere. Item lay- cis, qui pro defensione ecclesie sunt spo- liati, restituimus possessiones suas, excep- tis Tholosanis quibus ad presens sine diffi- cultate maxima restituere non possemus, An 1224 An 1224 807 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 808 f|uia distracte sunt & oportebit ea nos re- dimere, & excepto P. Judeo cui similiter sine niaximo scandalo restitucio non pos- set fieri ad presens propter niortem iiiul- torum nobilium, quorum niortem dicitur procurasse. Faiditis etiam de Manso Agen- nensi reddimus redditus suos, ita tameii quod villam de Manso ad presens non in- grediantur, set per bajiilos suos redditus recipiant, & hoc decernimus propter homi- cidia inter ipsos & alios homines de Manso perpetrata. Item restituimus omnibus ec- clesiis & omnibus clericis terre nostre redditus suos. Si qua vero alia restituenda restant in tota terra nostra, ea plene res- tituemus ad cognicionem domini pape vel cujuslibet legati sui. Set in Narbonensi provincia si qua sunt restituenda, restitue- mus ad cognicionem domini archiepiscopi Narbonensis, & si qua sunt similiter resti- tuenda in episcopatu Agenensi, restituemus ad cognicionem abbatis Grandissilve. Eo- dem modo si qua sunt restituenda in epi- scopatibus Albiensi, Rutinensi, Catorcensi, restituemus ea ad cognitionem episcopi Ruthinensis. Item restituimus-abbati Mon- tisalbani ea que habuit &; tenuit perti- nencia ad monasterium dicte ville. Omnia predicfa restituimus, salvo jure nostro & nostrorum hominum ac valitorum. Et nos R. B., Dei gratia cornes Fuxensis, & T., eadem gratia vicecomes Biterrensis, pro nobis & omnibus hominibus ac valito- ribus nostris idem & eodem modo nos pro- mittimus in terra nostra per omnia serva- turos, & restituimus incontinent! domino B. R. quondam episcopo Carcassonensi villam de Vallerta & domino abbati Ville- magne castrum de Alignano & castrum de Caissano &molendinum cum Bastida. Item restituimus domino abbati de Sancto Poli- carpo villam Sancti Policarpi. Item resti- tuimus domino abbati de Castris ea que consuevit habere & tenere apud Castras & castrum de Saiss. Et si qua sunt resti- tuenda, plene ea restituemus ad cognicio- nem doiiiinorum Biterrensis & Albieusis cpiscoporuin. 240. CLVIII Actes de Roger-Bernard, comte de Fo'ix, au nom du vicomte Trenca- vel, son pupille ' . I.-ktOTUM sit omnibus hominibus hec lîd.orig. IN audientibus sive hanc cartam legen- côi.298. tibus, quod ego Rogerius Bernardi, cornes .^_^_ Fuxi , custos Trencavelli vicecomitis & An terre sue, per me & per ipsum & per onines ' 224 successores meos & suos, bono animo & octobre. bona volunlate & sine omni inganno, mitto in pignus tibi Raimundo de Lorda & fratri tuo Petro Hatoni & tibi Rubeo de Palai- raco & omnibus vestris heredibus, pro duo- decim milibus solidorum Melgoriensium totum castrum de Balager& totum Balagai- res cum omnibus suis fortiis & tenentiis, & Montemjardinum cum omnibus suis forciis & pertincntiis, & quidquid predictis locis pertinet, videlicet homines ac mulie- res, terras & vineas, ortos & ortales, prata & pascua, nemores & garriguas, heremos & cultos, arbores fructiferas & infructife- ras, aquas & riparias, introitus & exitus, molendina & molinaria, venationes & pes- chita, census & usaticos, foriscapia & in- tratus, & omnes portiones terrarum & vi- nearum, toltas & questas & justicias, ad- empriva & décimas, & generaliter omnia in omnibus, usui hominum & pecorum pertinentia. Quidquid vero in predictis locis Trencavellus vicecomes habet vel habere débet, & sicut melius Bertrandus Saxiaci & Isarnus Bernardi pro pignore habuerunt & tenuerunt, sic vobis totum sine omni diminutione uxoribusque vestris & infantibus omnibusque vestris infaiiti- bus omnibusque vestris successoribus & cui dare vel dimittere, vendere seu impigno- rare volueritis, pro vestra predicta pecu- nia & convenientiis pro pignore vobis trado & mito jure & more pignoris pro supra- dictis duodecim milibus solidorum Melgo- riensium, quos pro me persolvistis Isariio ' Château de Foix, caisse 22. [Doat, vol. 169, {" 255.] An •"4 809 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 810 curam & plenariam administrationem to- An 1Z24 24 octo- bre. Bcrnardo a qiio oniiiia predicta liio & re- dimo, & bene a vobis ex hac pecunia per pacatum me teneo. Et de omiii predicto pigiiore ego & mei successores erimus vo- bis & vestris successoribus pro nobis & pro Trencavello vîcecomite boni guirentes ab omnibus amparatoribus & ei laudare vobis faciemus, & sic totum vobis habcre & tenere faciam, & convenientiam firmani & bonam vobis facio, quod dum predictuin pignus tenueritis, nihil ibi ego vel viceco- mes vel aliquis nostro consilio auferanius vel forciemus vel capiamus seu petamus seu adempremus vel hospitemur sine ves- tro consilio, unde querimoniam audiafis; quod si factuni fuerit, vobis reddam & emendabo ad vestri voluntatem. Tempus rediniendi hujus pignoris est de festo om- nium Sanctorum in alio. Si vero tune pre- dicta moneta fuerit mutata aut pondère aut legc deteriorata, dabo vobis argentum pro valitudine, ad computum unius marche pro singulis quingenfis solidis Melgorien- sibus, donec ita in bonis marchis puri ar- genti totum vobis persolvatur. Omiies vero redditus & adempriva Si omnia alla, que de predicto pignore habueritis, queque sint, impcrpetuum vobis dono jure boni [ac] pcrfecti doni, ut non compu(entur vobis in paccamentiim vestre peccunie. Et pro- mitto vobis quod contra non veniam ali An 1224 tius vicecomitatus Biterrensis, Carcassone & Redensis & Albiensis pro domino vice- comité Trench^vello, consobrino meo,fide bona omnique fraude sublata, & per eun- deni dominum Trencavellum, & pro évi- dent! utilitate sua, & per me ipsum atque peromnem nostram posteritatem, cum hac publica scriptura in perpetuum valitura dono & concedo & nunc de presenti irre- vocabiliter trado vobis duobus fratribus, scilicet Frotardo & Poncio de Sancto Fe- lice, filiis quondam Sicardi de Oronzaco & domine Aicelene uxoris ejus, & omni vestre vestrorumque posteritati, scilicet ad feudum honoratum, totum ipsum hono- rem quem Bernardus Amalricus de Oron- zaco quondam habuit & tenait seu aliqua persona pro eo in Castro de Oronzaco atque in omnibus suis terminiis & in omni patria Minerbensi, scilicet homines & feminas ubicumque sint & permaneant de illa dominatione, terras atque vineas, mansos ac mansiones, ortos, ortales, prata & pascua, cultum & incultum, aquas & ri- parias, nemora & garrigas, molendina & molendinaria, censa & usatica, dominafio- ncs 8: foriscapia, exitus atque introitus, munitiones & fortezas & omnia alia jura & terre mérita, quecumque nominari pos- sint expresse usui hominum pertinentia. quo jure divino vel humano vel aliqua prout mcliiis & plenius ipse Bernardus consuetudiiie, & sic ex certa scicntia re- nuncio & spontc promitto non invilus. Testes hujus rci sunt rogati & vocati Isarnus de Aragone, Petrus Rogerii Mira- piscis. Lupus Fuxi, Raniundus Cato, Isar- nus Bernardi, Petrus R. deTonenx, Petrus de Sancto Michaeli, Ramundus Garsias, Isarnus de Prolano, Bernardus Hugo, Ra- mundus Rogerii Orssantii, Bernardus de Pomars. Facta caria ista mense octobris, feria septima, régnante Lodovico rcge Francie, anno ab Incarnationc Christi millesimo ducentesimo vigesimo quarto. Guillelmus Hugo de Fanojove scripsit. II. Anno' M° ce XX" IV Incarnacionis dominice. Cunctis bec audientibus sit ma- nifestum, quod ego Rogerius Bernardi, Dei gratia cornes Fuxensis, habens & gerens ■ [Doat, vol. 169, P' 253.] Amalricus tcnebat & possidebat in supra- dictis locis in vita sua, scilicet ratione hereditatis vel successionis seu adquisitio- nis sue vel alio quolibet modo. Sub îali quidem pacto & forma totum prescriptum honorem vobis concedo & laudo & per firmam donationem confirmo, ut illum a modo teneatis & habealis & pro vestro jure possideatis & quod domino Trenca- vello viccconiiti fidèles milites, & homines sitis, & quotieiis in suis negotiis ipse vel aliquis pro eo vos commonuerit, fideli- ter ratione hujus doni quasi milites sui ei serviatis & quod ipse dominus vicecomes faciat vobis ipsum honorem tenere & ha- bcre, & erit vobis guirens de omni ampa- ratore. Et etiam ego teneor vobis pro eo {[uod sim vobis guirens in predicto honore, si forte aliqua persona in vestris juribus aliquid revocaverit. Igitur nos predicti An 1224 811 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 812 duo fratres, scilicet Frotardus & Poncius de Saiicto Felice, super omnibus predic- tis accipientes prescriptum laudamentum, concessionem & donatioiiem a te domino Rogerio Beniardi comité, piomittimus do- mino Trencavello vicecomiti & firmiter ei tenemur servira in omnibus promovendis suis negociis, sicut fidèles milites & ho- mines sui, quociens ipse vel aliquis pro eo nos comonuerit, pro posse & viribus nos- folentz, que ex causa dicte permutationis mihi dedistis & tradidistis, sic quod inde me teneo pro paccafo & exceptioni rei non accepte seu tradite renuntio. Et pro dicta permutatione insuper mihi dedistis tria milia solidorum Caturcensium, de quibus confiteor mihi satisfactum esse a vobis vera & reali numeratione, renuntians ex- ceptioni non soluté & non numérale pe- cunie, & exceptioni in factum, & omni tris in eternum. Et quod ita sicut domi- alii juri mihi super hoc competenti. Per- num nostrura illum teneamus & servia- mus & istud presens hominium, quod ei nunc pro predicto dono in presenti fa- cimus, fideliter honori & utilitati sue ob- servemus, in nostra bona fide promitimus. Horum omnium testes sunt Bernardus Otonis de Monteregali, Bernardus Sancti Laurentii, Petrus de Sancto . Laurencio consobrinus ejus, Raimundus Amelius de Alsona, Guillelmus Arnaldi de Sopez, Pe- trus de Gogencis, subvicarius Carcassone, Poncius de Caunis atque Petrus Martini, scriptor publicus Carcassone, qui hec scripsit, présente avunculo suo Arnaldo Sartore notario publico, quinta feria, nono muto siquidem & ex causa permutationis trado vobis domino comiti supradicto & successoribus vestris partem meam dicti casfri, pleno jure & perpetuo possiden- dam, libère & quiète, & eam de meo jure in vestrum transfero. Permuto, inquam, dictam partem meam liberam & absolutam & absque omni impedimento, per me & per omnes successores meos, cum omnibus pertinentiis suis, videlicet munitionis & ville, & hominum & mulierum, & edificio- rum, sensuum (sic') & justiciarum, & fir- mantiarum & toltarum & quistarum & ademprivorum , & juriditionis & tocius dominationis & juris ad me pertinentis in rege. kalendas novembris, régnante Lodovico predicto Castro , intus & extra , scilicet in molendinis, aquis aquarumve decursibus, nemoribus, patuis, prediis cultis & incul- tis, & tocius dominacionis & juris ad me pertinentis in tenemento & honore seu territorio dicti castri, & in omnibus hic expressis & non expressis, que occasione predicti castri ad me pertinent vel perti- 241, CLIX Promesse de mariage entre la fille de „ere debent, excepte jure quod ego habeo Mainjroy de Rahastens &• Bertrand, frère du comte de Toulouse\ IN nomine Domini. Certum sit & mani- festum presentibus & futuris presentem paginam inspecturis, quod ego Matfredus de Rabastenx, mera & spontanea volun- tate, nec fraude nec aliqua machinatione inductus vel dolo, permuto & ex causa apud Rocam vel aliquis pro me, cocum- que modo 5 pro quo jure, quod ego ibl habeo vel aliquis per me, debeo vobis fa- cere albergam singulis annis ad decem equos; & excepto eo quod Berengarius de Sancto Gervasio habebatapud Paracoll, & excepto eo quod habeo apud Pennam & apud l.ussnag & in honore. Promitto in- super per soUemnem stipulafionem & sub permutationis firme & inrevocabilis trado obligatione omnium bonorum meorum, vobis domino Ramundo, Dei gratia duci Narbone, comiti Tolose, marchioni Pro- vincie, totam partem meam castri de Po- diocelso pro castris de Cestarol & de Co- ' Trésor des chartes j Toulouse, sac 21, n. 11. [J. 33o, original.] per me & per omnes successores meos, vo- bis domino comiti supradicto & succes- soribus vestris , me dictam partem cum omnibus pertinentiis suis jure salvare 8c defendere, & ratione evictionis in totiim [vel] in partem contingentis, me vobis oblige me & omnia bona mea, si forte An 1224 An 1224 8i3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 814 Kd.oric. t. 111, col. 299. uxor niea vcl aliquis homo seu millier aliquid peteret vel jure evinceret. Et si dicta pars plus valet eo , quod niihi datis ex causa dicte permutationisj illud totum vobis & vestris gratis dono donatione firma inter vivos facta, renuntians omni juri scripto & non scripto, canonico & civili, promulgato & promulgando, com- petenti & competituro. Predicta autem castra de Sestarol & de Coffolentz ego & onines heredes & Successores mei tene- bimus a vobis in feudum, & inde erimus vestri milites & vestri homines, & inde exercitum & cavalgadam & placitum 8c guerram, contra quoslibet facere volueri- tis, faciemus. Et quod predictam permuta- tionem & omnia supradicta, sicut melius ad utilitatem vestram intelligi possunt , teiieam & observem , & contra ea nullo jure nullaque ratione veniam, per me vel per interpositam personam per stipula- tionem, sub obligatioiie omnium bonorum meorum vobis promitto & sacrosanctis Evangeliis corporaliter tactis gratis juro, cognoscens sub eodem sacramento quod totum dominium ipsius castri & totum quicquid habebam in ipso Castro & quic- quid ad me pertinebat pro ipso Castro , tenebam a vobis in feodum & inde eram vester miles & vester homo. Et ego Wil- lelmus de Rabastenx , filius Matfredi de supradicto & successoribus tuis dicta cas- tra de Sestarol & de Cofolentz, pleno jure & perpetuo possidenda, libère & quiète, & ea de nostro jure in tuum transferimus. Permutamus, inquam, dicta castra nostra libéra & absoluta & absque omni impedi- mento & sine alberga & quisfa, quam ibi vel inde non habeamus, & sine exercitu vel cavalgada, nisi de aliis locis Albiensis diocesis exercitus vel cavalgada exiret, de quibus aliis locis si pro ipso exercitu vel cavalgada pecuniam haberemus, de ipsis castris nullam pecuniam habeamus, sed tu inde t:bi servias & de alberga, sicut volue- ris. Permutamus siquidem predicta castra per nos & per omnes heredes & successo- res nostros, cum omnibus pertinentiis suis, & totum quicquid ibi habemus, videlicet homines & mulieres & edificia & census & justicias & firmantias & toltas & quis- tas & adempriva & strafas & pedagia terre 8i aquarum & juridictiones & omnes do- minationes & jura ad nos pertinentia in predictis castris, intus & extra, in molen- dinis & aquis aquarumve decursibus, ne- moribus, patuis, prediis cultis & incultis, & omnes dominationes & jura ad nos per- tinentia in tenemento & honore seu terri- torio dictorum castrorum & in omnibus expressis & non expressis, que occasione predictorum castrorum ad nos pertinent An 1224 Rabastenx supradicti, cognoscens me esse vel pertinere debent. Promittimus insuper XV annorum, dictam permutationem & omnia supradicta laudo, concedo & con- firmo. Et quod ita teneam & observem & contra nullo tempore veniam, tactis cor- poraliter sacrosanctis Evangeliis, juro. Idcirco nos Raimundus, Dei gratia dux Narbone, cornes Tolose, marchio Provin- cie, gratis & bona fide, nec dolo nec fraude nec aliqua machinatione inducti, permutamus & ex causa permutationis firme & inrevocabilis tradimus tibi, Mat- fredo de Rabastenx, castrum de Sestarol & de Cofolentz pro tua parte castri de Podio- celco , quam ex causa dicte permutationis mihi dedisti & tradidisti, sic quod inde nos tenemus pro paccatis & exceptioni rei non accepte seu tradite renunciamus & omni alii juri nobis super hoc compétent!. Per- mutamus siquidem & ex causa permuta- tionis tradimus tibi Matfredo de Rabastenx per sollempnem stipulationem, per nos & per omnes successores nostros, tibi Mat- fredo, supradicto & successoribus tuis nos Je jamdictis castris & pertinentiis suis jure esse guirentes & defensores. Et si iicta castra plus valent eo, quod nobis de- Jisti ex causa dicte permutationis, illud totum tibi & tuis donamus donatione firma & inter vivos facta, renunciantes omni juri nobis compétent! vel competituro. — Promittimus insuper tibi Matfredo supra- dicto & tuis, quod aliquem hominem vel homines de Roca, qui sit tuus vel illonim qui per te aliquid ibi tenent, nec aliquem hominem seii homines de Garda vel de honore nunquam admittemus in libertati- bus , quas forte daturi sumiis hominibus Podiicelsi. Pro qua permutatione , quam tu, Matfrede supradicte, fecisli nobis de Podiocelso , damus Comtoresse filie tiio An 1224 8l5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 816 An 1225 Bertraiidum fratrem nostrum in virum, & eidem Bertraiido & iiifantibus quos a dicta filia tua habuerit & eoriim ordinio in perpetiiuni damus & concedinuis Bruni- quellum & lionorem & Salvaiiiaciim & honorem, eo videlicet modo, qiiod si pre- dicfa filia Bertrando fratii nostro siiper- vixerit & ex ea infantem vel infantes ha- buerit, quanidiu sine vire stare voluerit, habeat & teneat predictam hereditatem. Si vero alii vire adherere vellet, laudamus & concedimus & donamus predicte filie tue, cum infante & sine infante, ad faciendum suam voluntatem, decem niilia solidorum Caturcensium, quos eidem assignamus su- per Salvaniacum & super honorem , ut ipsum casfrum habeat & teneat & hono- rem, quousque nos eidem filie tue predic- tam pecuniam persolvamus. Et quod ita hcc omnia teneamus & nullatenus unquam contraveniamus, tactis corporaliter sacro- sanctis Evangeliis, juramus. Actum fuit hoc & laudatum mense decembri, anno Incarnationis dominice M''CC°xx"lV''. Ho- rum omnium suiit testes Sicardus vicc- comes Lautricensis, Poncius de Olargio, Pilusfortis de Rabastenx, Hugo del Faro, Bernardus de Penna, Calvetus de Malafal- guerra , Berengarius de Sancto Johanne, Azemarius de Rabastenx, Poncius de Ra- bastenx, Arnaldus de Monteacuto, Guillel- mus Saisset, Galterius Guitardi, Ysarnus de Tauriaco, Guillelmus de Brolio, Galterius de Sancto Johanne, Petrus de Galliaco, Bertrand us de Monasterio & Johannes Aurioli, notarius domini comitis supra- dicti, qui maudato utriusque partis hec scripsit. 542. — CLX Mémoire sur le concile de Bourges \ ANNO M ce XXV' convocatum est conci- lium Bituricis a Romano, (ituli Sancti Angeli diaconi cardinali, in quo fueruut principaliter xiv archiepiscopi & duo ab- sentes, de quorum provinciis cpiscopi in- terfuerunt. Fuerunt autem omnes episcopi pariter cxiii, abbates vero D & xx, excep- tis procuratoribus. Et traclatum est ibi de comitis S. Egidii & de terra Albi- gensi. Hoc anno mortuus est filius Phi- lippi Ludovicus rex Franciae & multi alii nobiles in terra Albigensium, & eodem anno successit ei in regnum Ludovicus filius suus habens annos xil. 243. — CLXI Avis des barons du royaume touchant l'ajfaire d' Albigeois \ PHILIPPUS , comes Bolonie & Clarimon- tis, comes Petrus Britannie, comes Robertus Drocensis, comes Carnotensis, comes Sancii Pauli, comes Rociaci, comes Vindocinensis, Matheus de Montemoren- ciaco Francie constabularius, Robertus de Cortenaio buticularius Francie, Ingeran- nus de Cociaco, senescallus Andegavie, Joannes de Nigella, vicecomes Sancte Su- sanne, vicecomes Castriduni, Savaricus de Maloleone, Thomas de Cociaco, Rober- tus de Cociaco, Galterius de Jovigniaco, Galterius de Rinello, Henricus de Soliaco, Philippus de Nantolio , Stephanus de Sa- crocesare , Renatus de Montefalcone , Guide de Ruppe, Renatus de Ambianis, Robertus de Pissiaco, Bochartus de Mal- liaco, Florentins de Hangesia, omnibus ad quos littere présentes pervenerint salutem in Domino. Novcritis, quod propter amo- rem Jesu Christi & fidei Christiane necnon & honorem karissimi domini nostri Ludo- vici, régis Francie illustris & '"egni, lau- damus ei & consulimus, ut negotium terre Albigesii sibi assumât. Et promittimus su- per fidem quam ei debemus, quod nos ju- vabinius eum bona fido, sicut dominum nostrum ligium, usque ad ipsius negotii consummationem vel quamdiu in eo ne- An 1220 An I 226 janvier. l'M.oric. t. III, col.Joo. Mss. 171 Ae la reine tïe SuèJe à Rome, Le ms. porte Mctxxv. ' Trésor des chartes) Albigeois, n. 1 ih,[h 428 j origiiiiil scellé.] An I2ZÛ 817 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 818 An I 226 janvier. gotio laborabit. Acfum Parisiiis, auno Do- niiiii M° ce xx° V», mense jaiiuario. Scellé de vingt-neuf sceaux. 244. — CLXII Lettres du légat 6" des évêques du royaume, touchant l'affaire d'Albi- geois ' . I.TiOMANUS, Dei miseratione Sancti Xv Angeli diacoiius cardiaalis, Aposto- lice sedis legatus, Remensis, Bituricensis, Senonensis, Rothomageiisis, Turonensis archiepiscopi, Belvacensis, Lingonensis, de décima illa, nec prelati nec clerici de competentem prestent satisfactionem do- mino regi & suis, & regnum egrediantur illi guerreatores vel invasores qui sunt de extra regnum. Item excommunicamus om- nes illos qui sunt de regno Francie, qui iiiter se guerram moverint, nisi treugam vel pacem lacèrent ad mandatum domini régis. Quia vero negotium istud magnum est 84 magnos sumptus exigit & expensas, promisimus & promittimus domino rcgi dare decimam omnium proventuum eccle- siasticorum legationis nostre usque ad quinquennium, si tantum negotium dura- verit, deductis expensis illis que prove- niunt ex cultura vinearum & agrorum. Hospitalarii autem & Templarii, Cister- cienses & Premonstratenses nihil solvent An 122(5 Laudunensis, Noviomensis, Sylvanecten- sis, Morinensis, Carnotensis, Parisiensis, Aurelianensis, Altisiodorensis, Meldensis episcopi, omnibus présentes litteras ins- pecturis salutem in Domino. Noverit uni- versitas vestra, quod cum dominus noster Ludovicus, rcx Francorum illustris, ad ho- norem Dei & fidei Christiane negotium Crucis assumpserit contra Albigenses here- ticos & pravitatem hereticam expugnan- dam , nos ipsum regem , familiam suam & familia sua qui personaliter in hoc negotio laborabunt, nec alii clerici quos legatus ik dominus rex elegerimus idoneos ad perso- naliter laborandum in hoc negotio. Fict autem solutio décime duobus terminis, in festo omnium Sanctorum. Pecuniam autem illam proveuientem ex illis proveutibus percipiet & cxpendet dominus rex pro voluntate sua, quamdiu erif in negotio illo, ])er se vel per suos, bona fide, sicut negotium illud cxegerit memoratum. Ut lid.orid. t. iiir col. 3oi. regnum suum & omnes, qui cum eo in hoc autem hec nota sint & inconcussa perma- negotio ibuut & laborabunt, in ecclesie protectione suscepimus, quamdiu fuerint in servicio Jesu Christi , & conccssimus eisdem autoritate Dei omnipotentis & beatorum apostolorum Pétri & Pauli & nostra, indulgentiam quam habent cruce- signati de terra Jerosolimilana, sicut etiam continetur in Laterancnsi concilio. Et ex- communicavimus 84 excommunicatum de- nuntiamus Raimundum, lilium Raimundi quondam comitis Tholosani , fautores, complices suos & omnes , qui consilium ei ilederint contra Ecclesiam & fidem Chris- tianam & regem Francie, qui pio ea def- fendenda laborat. Item excommunicamus omnes illos, qui guerrearent vel invaderent regnum Francie, sive sint de regno, sive sint de extra regnum, statiientes ut a sen- tentia excommunicationis nullatenus ab- solvantur, donec de damnis & injuriis ' Mis. Colhert, n, i6C<). [Lat. 9778, f" 272 c] néant, presentibus litteris sigilla nostra fecimus apponi. II. Romanus' Dei miseratione Sancti Angeli diaconus cardinalis, Apostolice se- dis legatus, Remensis, Bituricensis, Se- nonensis, Rotomagensis, Turonensis ar- chiepiscopi, & Belvacensis, Lingonensis, Laudunensis, Noviomensis, Silvanecten- sis, Morinensis, Carnotensis, Parisiensis, Aurelianensis, Altissiodorensis, Meldensis episcopi, omnibus ad quos littere présen- tes pervenerint salutem in Domino. No- verit universitas vestra, quod cum dominus noster Ludovicus, rex Francie illustris, ad honorem Dei & ad exhoriationem nostram contra Albigenses & inimicos fidei signum crucis de manu nostri legati susccpisset, ante reccptionem dixit & protestatus est, quod ex ista crucis assumptionc & tali ' Trésor des chartes; Albigeois, n. 1. []. .(28 j original.] An I 226 An 1226 8ig PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 820 An 122Ô vestre niansuefo moderamini liberaliter committentes. Preterea noscat vestra su- blimitas, quod P. de Laurano domiuus Ca- baret! & P. Rogerii frater ejus & Jordanus Cabaret! & multi alii sunt iii omnibus & per omnia gressuum nostrorum vestigia secuturi. Et si quis clericus vel laicus (sic) ad nostros fines volueritis destinare, per eumdem super premissis magestatis vestre celsitudinem certificare, remotis ficte men- tis ambagibus, copiosius satagemus, si vos nobis in mandatis dederitis guerram con- tra hostes vestros quoslibet, postposita cunctatione, quibuslibet viribus peracturi. Et super hoc nobis, si placet vestre celsi- tudini, voluntatis régie beneplacitum res- cribatis. II. Sit' presentibus & futuris manifes- tum quod ego B. de Alion, tactis corpora- liter sacrosanctis IV Evangeliis, juravi in manibus venerabilis patris G. abbatis Ar- durelli, me stare voluntati & arbitrio sancte Romane ecclesie in omnibus & per omnia, sicut a principio crucesignatorum juravi in manus domini S. bone memorie comitis Montisfortis, & etiam in manibus domini nostri A. comitis filii ejus. Et sicut fidem sancte matri Ecclesie & dictis nobi- libus dominis nostris usque modo servavi, item fidem integram domino meo Ludo- vico, illustri régi Francorum, me exhibitu- I. QERENISSIMO domino Ludovico, Dei rum proraitto, me & omnia castra mea po- O gratia régi Francorum, B. Otonis, nens & exponens arbitrio voluntatis sue, voto emisso non vult nec intendit obli- gari ad niorandum in terra Albigesii, nisi quantum sibi placuerit, nec ad reverten- dum illuc, cum inde redierit, & quando placuerit ei de terra recedere, possit sine scrupulo conscientie quantum ad Deum & Ecclesiam redire, & heredes suos, si de eo contingeret humanitus, non vult ex bac crucis assumptione & voto aliquo modo teneri. Nos autem,attendentes pium ipsius propositum & sanam intentionem, & quod nullus ex voto nisi voluntarie obligatur, nec etiam filii ex patris voto tenentur, nos legatus signum crucis ei dedimus, non in- tendentes nec volentes ipsum obligari ex hac crucis assumptione, nisi secundum quod ipse superius est protestatus. Ut au- tem hec nota sint & inconcussa perma- neant , presentibus litteris sigilla nostra fecimus apponi. Actum Parisius, anno Do- mini M" ce xx" V, mense januario. Scellé de dix-sept sceaux. 245. — CLXIII Soumission de divers seigneurs de la Province au roi Louis VI1I\ An 1226 Éd.orig. t. 111. col. 3o2. dominus castri de Laurac , salutem & tam voluntariam quam debitam in omnibus subjectionem. Ad nostram audienciam no- verit majestatis vestre serein tas pervenisse, quod dominus cardinalis decrevit totam terram Tolosani comitis vestro doniinio maucipandam. Super quo totis visceribus exultamus, quia utilitatis hune fructum non modicum exoptnmus, & maxime quia apud castrum de Soni. sub umbra alarum vestrariim ac moderato regimine subsistere affectamus. Verumta- men cum nos plurima in istis finibus pos- sideamus , ego & fratres mei cum pâtre iiostro dicta castra faciendis voluntatis vestre beneplacitis, salvo jure nostro, offe- rimus, nosmetipsos ac nostra serenitatis ' Registrum curiae Franciae. [Original, Trésor ùcs chartes, J. 400 j promesses, n. 71.] III. Pateat' universis, quod anno domi- nice Incarnationis M''cc"'xx''Vl", ego Pon- tius de Tezano, non coactus neque cir- cumventus, sed ex mea & propria voluntate juro, tactis sacrosantis Evangeliis, in mani- ' Manuscrits Colhert , n. 2422. [Latin 998S, {" 91 a.] 'Trésor des chartes; Toulouse, sac 3, n. i, [J, 3o5j original.) An 1226 16 mars. promittens me per sacramentum corpora- liter prestitum obedire & obsequi manda- tis ipsius per omnia. Et ad majorem firmi- tatem, presentem cartulam sigilli nostri munimine roboravi. Et ego G., dictus abbas Ardurelli predictus, qui hoc sacramentum recepi , sigillum meum apposui , anno Christi m" cC xx" V°, xvii kalendas aprilis, An 1226 821 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 822 bus domînî Bernardi Biterrensis episcopi, Pierre liaimonJ de Cornelîlan, Pons d'O- recipieiitis pro domino Petro Narbonensi largues, Guillaume-Pierre de Vintron, Bé- electo, me parère universis & siiigulis renger de Puiserguier, Frotard d'Olargues, An r 226 mandatis domini Romani, Sancti Angeli diaconi cardinalis, Apostolice sedis legati, super illis omnibus, pro quibus sum & fui excommunicatus per legatum vel legatos ecclesie Romane vel etiam per delegatum seu delegatos eorumdem, aut etiam per judicem seu judices ordinarios, vel etiam ipso jure. Item juro, sacrosanctis Evan- geliis manu tactis, quod ego parebo simi- liter omnibus mandatis domini Ludovici régis Francie & omnimode voluntati ip- sius, absque conditione aliqua. Promit- tens quod ex quo recepero mandatum, non recipiam Raimundum , filium Rai- mundi quondam comitis Tolosani, & co- mitem Fuxi vel Trencavelhim, quem vo- cant vicecomitem Biterrensem, vel alios inimicos ecclesie vel eorum fautores & coadjutores, nec eis arma seu victualia ministrabo, nec in aliqiio eisdem impen- Pierre de Villeneuve, &c. firent une semblable soumission, le même jour ou quelques jours après. IV. Serenissimo ' & preclaro viro Ludo- vico , Dei gratia illustri régi Francie, sui fidèles O. Guarini & G. Meschini frater ejus, salutem & devotam ad obsequium voluntatem. Cum nos habeamus ab eccle- siis Dei totam terram nostram, & maxime ab ecclesia Mimathensi & a monasterio Sancti Egidii, propter quam dictis ecclesiis feudales sumus pariter & fidèles, & cum prcdictarum ecclesiarum jurisdictio & do- minatio ad coronam regni vestri nuUo mediante pertineat, fidem & devotioaem atque servitium quod vobis placuerit vobis offerimus, tamquam domino principali, & si exercitum vestrum transire contigerit per episcopiam Aniciensem & Mimathen- sem , ipsum recipiemus & tractabimus cum dam consilium vel auxilium contra volun- honorificencia, & ut brevius nos expedia- tafem domini régis & domini cardinalis. mus, quidquid preceperitis faciemus. Ad Et quandocumque dominus rex vel alius quod plenius intimandum & responsum nomine suo venerit, ipsum recipiam, para- seu mandatum vestrum reportandum, sta- tus obedire in omnibus tam ipsi quam do- tuimus coram vobis dominum nostrum P. mino cardinali, & omni devotione débita abbatem Sancti Egidii, qui optime novit [ac] subjectione servire, ponens & expo- devotionem nostram ad negotium pacis & nens personam 8c totam terram meam ad fidei, & quod non est nobis pax nec con- omnera voluntatem & mandatum eorum, cordia cum R., filio quondam Raifnundi ut proraissa fideliter compleantur & sine comitis quondam Tolose. Datum apud fraude serventur. Quod si forte contrave- Montemfortem, x^vii" kalendas maii. nero, volo quod tota terra mea cadat in V. Ego' Petrus Bermundus, dominus Sal- commissum, absolvens homines meos ab vii, notum facio omnibus, quod ego recog- hominio & fidelitate qua mihi tenentur. nosco me tenere Salvium, Andusiam, & id Item juro quod parebo mandatis domini electi Narbonensis vel episcopi diocesani super decimis , quas teneo vel alius tenet nomine meo, & cum requisitus fuero, fa- ciam inde instrumentum solutionis. Et ad de quo sum tenens apud Alestum, & om- nia alia castra mea de domino rege Fran- cie 8c heredibus suis, exceptis illis que sunt de episcopo Lodovensi, videlicet Ma- derias, 8c que sunt de episcopo Nemau- majorem firmitatera predictis apposui si- sensi, videlicet Montempesatum, 8c de epi- gillum meum. Datum apud Aspiranum, in scopo Uticensi, videlicet Sorberiam , 8c de ecclesia Sancti Romani , in presencia Be- episcopo Agathensi id quod habeo in dio- rengarii" de Podiosoriguerio , Poncii de cesi sua, 8c de episcopo Vivariensi id quod Olargio, Frotardi de Olargto fratris ejus, habeo in diocesi sua, salvo jure domini Pétri Ramundi de Corneliano, G. Pétri de Vintrono, Engelberti archidiaconi Biter- rensis, G. de Aurasica, scriptoris domini episcopi Biterrensis, qui hec scripsit aipio quo supra, xvni kalendas maii. régis quod habet in Argcntaria ; 8c de om- nibus supradictis recepit me dominus rex ' Registrum curiae Franàae. [JJ, 3o*, D, n. Xlii.l ■ [JI. 3oS D, n. ixi.J Éd.orîff. t. iiir col.3o3. An 1226 i5 avril. An I 22(5 An t'xiô 823 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 824 An I 226 avril, apris le ig. An I 226 avril. lij.orig. t. III, col. 304. Fraiicie Ludovicus in homineni ligiuni, salvo in omnibus jure suo. Et ego super sacrosancta juravi domino régi, quod om- nia castra que teneo de ipso tradam ei & heredibus suis, ad magnam vim & ad par- vam, pro gravandis hostibus suis, quotiens inde a domino rege vel heredibus suis fuero requisitus, salvis tamen mihi reddi- tibus & aliis possessionibus meis. Hiis tes- tibus P. abbate Sancti Egidii , P. de Navis milite, Hugone de Mirabellis milite, Rai- muiido de Beceda causidico, B. de Baire. Quod ut ratum sit & slabile, presentem paginam sigilli mci munimine roboravi. fidelitatis per manum fratris Ebrardi tem- plarii latoris prescntium... nobis & jure nostro fideliter conscrvandis & de villa vestra contra inimicos nostros viriliter couservanda. Actum apud [Sanctum Ger- manunijinLaya, annoDomini M"'CC"xx°vi", mcnse aprilis. III. Ludovico' Dei gratia régi Franco- ruiii, invictissimo & gloriosissimo, scmper augusto, domino suo carissimo, dilecto & soinper diligendo , G. prior ecclesie Sancti Antonini & commune totius ville conci- lium, salutem in Domino & ad omnia prosperum eventum. Quantam gratiam, qua non meruimus, totius benignitatis autor contulit nobis invenire in conspectu ma- jestatis vestre , ut ecclesiam nostram & nos & villam & omnia nostra in jus & proprietatem vestram & vestrorum in per- petuum transferretis, gratiam referimus Jctes^ de la soumission de la ville de jjjjj ^^j^ri totius boni & vobis in quantum Saint- Anton'm, en Rouergiie, au possumus & in quantum sufficimus, noti 246. CLXIV roï Louis VIII'. I. T7GO Guido de Monteforti notum facio Cl universis tam presentibus quam fu- turis , quod Sanctum Antoninum & quic- quid juris habeo in eodcm quitto & con- eedo in perpetuum karissimo domino meo Ludovico, régi Francie illustri , & heredi- bus suis. Actum anno Domini M"cc''xx°vr, mense aprili. II. Ludovicus', Dei gratia Franconim rex, dilectis suis priori ecclesie Sancti An- tonini que sila est in valle nobili ville ipsius, salutem & dilectionem. Super eo quod, sicut ex tenore litterarum vestrarum accepimus, vos a nobis requirentes quod vos sub nostra protecfione & dominio re- ficantes benignitati vestre, quod ad dictum fratris Ebrardi templarii & latoris pre- sentium fecimus fidelitatem vobis & ves- tris in manu prioris ecclesie nostre, tactis sacrosanctis, nos duodecim- consules prc- dicte ville, scilicet S. de Caissac, Joanncs iilius ejus, Deodatus de Caissac, G. Ra- nuindi, Bertrandus de Fontanis & R. fra- tcr ejus & Bertrandus filius ejus, Johanncs de Fontanis, J. de Maillac, P. dei Vallat, P, dei Trufe, G. Bernardi, Donatus & alii xviil quorum nomina hic scripta sunf, quos elegimus de melioribus ipsius ville : S. Grimai de Valautris, B. fratrem ejus, Grimaldum de Paillirels, G. Donadieu, P. dei Bosquet, P. Foie, P. G. Bertrandus de Granoillet, Poncium de Trofe, G. Boreti, ciperemus, universitati vestre grates refe- G. de Maillac, G. Bernart, P. de la Berau- rimus ex af'fectu, vobis au notum, quod dia, Bernardus de la Roca, S. de Bordels, vos sub protectione nostra & dominio gra- Daide Alanian. Et volumus quod omnes tanter recipimus & volumus esse tutos, sicut villis nostris vobis concedentes, quod villam vestram non mittemus extra manum nostram vel heredum nostrorum... niandamus ut fidelitatem & sacramentum ' Trésor des chartes du roi; Languedoc, n. 3. [J. 29-5; original scellé.] ' Hôtel de ville de Saint-Antoniii. — [Doat, vol. 1.^6, (' 12a. J idem facerent a xv anno & qui supra cssent in ipsa villa, nisi fratris Ebrardi consilium nobis adesset, ne res ista proce- deret ad presens, quia factum_ istud non posset latere R. comitem, unde maximum detrimentum posset evenire nobis in sego- tibus & in vineis nostris aninialibusque. Et ideo distulimus fidelitatem istam publice ' Rr^istrum curittc Frjrtciae, JJ. 3o', C' .)5 1), An 1226 An 1226 S mai. An I2Z6 825 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 826 facere, quoad usquead partes nostras acce- datis & occurramus vobis apud Caturciim vel longius, V vel VI de nostris burgciisi- biis, & tune illi, quem ad villam nostram de vestris niilitibus delegaveritis, publiée omnes & insimul fidelitateni vobis & ves- tris prestito sacramento faciemus.Sed quia, domine rex , benivolentia vcstra maximum gaudium contulit nobis, supplieanius pie- tati vestre, ut gaudium predictum nobis augmentare dignemini, ut eeelesia nostra de eetcro, inipetrata licentia a domino cardinali & per vos acceptata , audeat di- vina offieia celebrare & ea nobis facere in vita, que eatholicis & ehristianis facienda sunt. Nam, lieet eastra que eirca nos sunt heretica pravitate imbuta sint, numquam gratia Dei villa nostra hujusmodi morbo tabefacta est. Dàtum apud Sanetum Anto- ninum, VIII" idus maii. IV. In' nomine sancte 8c individue Tri- nitatis, amen. Ludovicus Dei gratia rex Franeorum. Noverint universi présentes pariter & futuri, quod nos villam Saneti Antonini & universitatem burgensium dicte ville sub nostra protectione & dominio recipimus, & ipsos volumus esse tutos si- cut alios burgenses nostros de aliis villis nostris, concedentes eisdem bonas con- suetudines eorum, approbatas videlicet hacteuus & obtentas, & quod predietam villam non mittemus extra manum nos- tram vel heredum nostrorum. Quod ut perpétue stabiliiatis obtineat firmitatem, presentem earfam sigilli nostri autoritate & regii nominis karactere inferius anno- tato confirmamus. Actum Parisius, anno dominice Inearnaeionis M" ce xx° Vi", mense januarii, regni vero nostri anno 1", astantibus in palatio nostro quorum no- mina supposita sunt & signa. Dapifero nullo. Signum Roberti buticularii. S. Bar- tholomei camerarii. S. Mathei constabu- larii. Data per manum Guarini, Silvanec- tensis episcopi , caneellarii. 'Hôt.' Je ville de Saint-Antonin. [Dont, V. 1^6, f.27.] >47. Charte de partage pour les villages du Fousseret 6* de Sénarens', NOTUM sit omnibus tam presentibus quam futuris, quod Rogerius de Noe- rio & Bernardus de Saysses & Bernardus de Orbessano feeerunt inter se eum sacra- mento convenientias de Castro de Fosse- reto&de Castro de Sanars. — Convenientie autem taies fuerunt ; quod dictus Rogerius de Noerio mandavit & firmiter convcnit dieto Bernardo de Saysses & Bernardo de Orbessano & eorum ordinio, & idem Ber- nardus de Saysses & Bernardus de Orbes- sano illud idem mandaverunt & convene- runt eidem Rogerio de Noerio & ejus ordinio, quod non auferant unus alteri predictum castrum de Fossereto nec de Sanars, nec auferri faeiant ullo modo, nec oceidant unus alterum nec vulnerent nec capiant infra predicta castra nec infra alodios nec infra terminos ejusdcm castri de Fossereto nec de Sanars. Et si forte dictus Bernardus de Saysses & Bernardus de Orbessano vel unus eorumdem dictum Rogerium de Noerio occidebant vel vul- nerabant vel capiebant, vel etiam predicta castra eidem Rogerio de Noerio aufere- bant, vel aliquis vel aliqua pro eis vel eo- rum consilio illud faciebant, ipsi & eorum projenies debent esse exheredati predicto- rum castrorum, & hereditas & pars predic- torum castrorum & de toto hoc quod ad predicta castra pertinet illius, qui illud fa- ceret, débet redire & remanere eidem Ro- gerio de Noerio & ejus ordinio. Similiter, eodem modo, si di£tus Rogerius de Noerio occidebat vel vulnerabat vel capiebat Ip- sum Bernardum de Saysses nec Bernardum de Orbessano vel etiam predicta castra eis auferebat, vel aliquis vel aliqua pro eo vel pro suo consilio illud faciebat, débet esse exheredatus idem Rogerius de Noerio & An 1126 2(> jan- vier. ' Trésor des chartes, J. ii8. Toulouse, xi\, n. 8 . orig. — J. 3ï7, Toulouse, xviii, n. 2. Copie. — Teulet, Layettes du Tn'sor Ja chartes, t. 1, p. 6(5, An I 226 8.7 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 828 progsuies ejus predictoriim castrorum, & hereditas & pars predictoriim castrorum ipsius Rogerii de Noerio similiter débet osse & redire & remaiiere eidem Bernardo de Saysses & Bernardo de Orbessano & eorum ordinio. Et ultra hec, umis alteri maivdavit & firniiter coiivenif quod illo, qui hec uti dictum est transierit, quod débet esse & remanere proditor in oiiini loco & in tota curia, & non débet se inde defendere aliquo modo cum aliquibus ar- mis. — Preterea mandaverunt & conveiie- runt inter se quod unus alteri non auterat suos homines nec feminas nec blatuni uec vinuni nec aliquid aliud, nec faciat auferri infra predicta castra nec infra alodios nec infra terminos predictorum castrorum. Et si hoc faciebant vel facere faciebant, de- bent illud totum reddere & reficere unus alteri, postquam unus de alio vel de ejus nuncio fuerit commonitus. Et si facere noluerit, débet tenere & explectare unus partem alterius, nomine pignoris tantum, donec illud ei totum sit intègre redditum ad ejus voluntatem. — Et si unus predicto- rum dominorum venerit in predictis cas- tris sine alio vel etiam cum alio, & non invenerit cum suis hominibus ea que sibi iiecessarie (j/c) fuerint ad vivendum, débet emere de aliis ea que sibi necessarie fue- rint consilio vicinorum & fidejussere (sic) per suos homines & persolvere precium infra I mensem. — Et si aliqua femina vene- rit ad maritum in casali Rogerii de Noerio, & illa talis femina fuerit Bernardi de Says- ses & Bernardi de Orbessano, illa talis fe- mina & progenies que de ea exiret débet esse libéra ab eodem Bernardo de Saissez & Bernardo de Orbessano. Et demum illa talis femina & projenies que de ea exierit, débet esse & servire ipsi Rogerio de Noe- rio & ejus ordinio, sed non débet trahere terram illa talis femina de illo casali, de quo exierit. — Et similiter, si aliqua femina venerit ad maritum in casali Bernardi de Saissez & Bernardi de Orbessano, & illa talis femina fuerit Rogerii de Noerio, illa & progenies que de ea exierit débet esse libéra ab eodem Rogerio de Noerio, & deinde illa talis femina & projenies, que de ea exierit, débet esse & servire ipsi Bernardo de Saysses & Bernardo de Orbes- sano & eorum ordinio, sed non débet trahere terram illa talis femina de illo ca- sali, de quo exierit. — Et predictus Bernar- dus de Sayssez & Bernardus de Orbessano frater ejus debent operari predicta castra, per destreit & mandate ipsius Rogerii de Noerio vel ejus ordinii, de terra & de ligno bona fide. Et si hoc facere noluerint, idem Rogerius de Noerio & ejus ordinium débet operari illa eadem castra de terra & de ligno bona fide similiter & tenere deinde partem ipsius Bernardi de Saissez & Ber- nardi de Orbessano, donec inde habeat re- cuperatum totum illud gravium qtiod ibi pro eis factum habuerit, bona fide. — Et predictus Bernardus de Orbessano nec Bernardus de Sayssez nec eorum ordinium non debent de predictis castris guerreiare prefatum Rogerium de Noerio nec suos homines nec suam terram, nec etiam Ar- naldum Poncium de Hermo nec suos ho- mines nec suam terram, nec dominura comitem Tolosanum nec suos homines nec suam terram, nec comitem Convena- rum nec suam terram nec suos homines, nec dominos de Montealto nec eorum homines nec eorum terras, si tamen isti jus facere voluerint eidem Bernardo de Saysses & Bernardo de Orbessano precibus ejusdem Rogerii de Noerio. — Item dic- tas Rogerius de Noerio nec ejus ordinium non débet guerreiare de predictis castris dictum Bernardum de Sayssez nec Bernar- dum de Orbessano nec eorum homines nec eorum terram, nec dominum de Asta- raco, nec dominos de Pinu, nec Amalvi- num de Blancafort nec Wilelmum de To- ges nec fratres suos, nec eorum homines nec eorum terram, si tamen isti jus facere voluerint ipsi Rogerio de Noerio precibus predicti Bernardi de Orbessano & Ber- nardi de Saysses. — Et predictus Bernardus de Saysses & Bernardus de Orbessano & eorum ordinium debent tenere in eorum posse predicta castra, de introitu mensis septembris usque ad exitum februarii. Et predictus Rogerius de Noerio & ejus ordi- nium débet tenere in suo posse illa castra de introitu mensis marcii usque ad exitum mensis augusti, & hoc totum unus ad uti- litatem & fidelitatem alterius. Et in pre- dictis castris habet Rogerius de Noerio An 122Ô An IZ26 8:9 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 83o niedietatem, & Beniardus de Saysses & Bernardus de Orbessano aliam niedieta- tem. — Et si Rogerius de Koerio vel ejus ordiuium vendere vel inipignorare voluerit predicta castra & ea que ad illa castra per- tinent, scilicet suam partem, dicat hoc per II meiises ante de venditione & de pig- nore per i mensem dicto Bernardo de Saysses & Bernardo de Orbessano. Et si fuerit venditio, habeant illud totiim minus quam alter home c solidis Tolosanis, & pro plgnore minus l solidis Tolosanis quam alter homo. — Et siniiliter, si Bernar- dus de Saysses & Bernardus de Orbessano vel eoruni ordinium vendere vel impigno- rare volueriiit predicta castra & ea que ad predicta castra pertinent, scilicet eoruin partem, dicant hoc idem Rogerio de Noe- rio per 11 menses ante de venditione, & de pignore per l mensem. Et si fuerit ven- ditio, habeat illud totum minus quam alter homo c solidis Tolosanis, & pro pignore minus L solidis Tolosanis quam alter homo, si voluerit. Sia autem, quod quisque illo- rum deinde post predictam commonitio- ueiii factam faciant inde eorum voluntatem. — Item Bernardus de Saysses & Bernardus de Orbessaiio frater suus posuerunt inter se, consilio & voluntate ipsius Rogerii de Noerio & in ejus presentia, quod si unus alteri partem suani vendere vel inipigno- rare inde voluerit, liceat ei. Et dicat hoc unus alteri, si fuerit venditio, per 11 men- ses, & de pignore per i mensem. Et ha- beat illud totum unus de alio ante alios homines & feminas, si voluerit. — Hec au- tem omnia, ut melius prescripta sunt, dic- tus Rogerius de Noerio & Bernardus de Orbessano ik Bernardus de Sayssez, quis Tornerius & Martinus de Podio & Bonus- homo de Batinala, quisque illorum plivito per fidem sui corporis, tactis sacrosanctis Dei Evangeliis, juraverunt vitam & mem- bruni & honorem & fidelitatem Bernardo de Saysses & Bernardo de Orbessano, fra- tri suo, & dominium talem qualeni (,sic) eis facere debent nec consuetum est. Hu- jus rei sunt testes : Guimascius de Saysses & Willelmus Ramundus de Claustro & Ar- naldus Ramundus del Pel & Bernardus de Saysses filius Arnaldi de Hernio qui fuit, & Ato de Blancafort, & Fuiella, & Petrus de Orbessano, & Galterius de Noerio, & Arnaldus Willelmus de Montetotino & Willelmus de Nemore qui cartam istam scripsit. Hoc fuit ita positum vi die exitus mensis januarii, feria 11, régnante Lodo- vico Francorum rege, & Ramundo Tolo- sano comité & Fulcone episcopo, anno M''CC''XX''V'' ab Incarnatione Domini. 248. — CLXV Charte du roi d'Aragon sur l'affaire d'Albigeois' . JACOBUS, Dei gratia rex Aragonie, cornes Barchinone & dominus Montispessu- lani, dilectis suis universis baronibus, mili- fibus, bajulis, vicariis, judicibus & omnibus hominibus civitatum, burgium, castrorum 8c villarurn in regno nostro constitutis, salutem & gratie complementum. Quanto nos sumus spéciales filii sancte Romane An Ml6 Éd.orîg. t. 111, col. 3o5. An I 22(5 i5 avril. ecclesie & sub ejus protectione & custo- que illorum plivito per fidem sui corporis, dia specialius constitiiti, tanto tenemur ei tactis sacrosanctis Dei Evangeliis, jurave- attentius obedire, & que fidei & pacis sunt runt quod inde unus alteri sit verus & & honestatis cum matre nostra sancta Ro- fidelis & quod hec omnia, uti melius mana ecclesia efficacius promovere, & oui prescripta sunt, teueant & exequantur in manum porrigit manuiii porrigere, & cui perpetuum bona fide, & quod si aliquis obviât sollicite obviare. Hinc est quod homo equitabat vel maleficia aliqua in ad preces domini Romani cardinalis, Apos- predictis castris alicui illorum triura sive omnibus faciebat, quod unus alteri sit forsa & adjutorium infra terminos predic- torum castrorum, totum bona fide. — Item Ramundus de Terreno & Petrus Willel- mus & Ramundus de Tolosa & Willelmus tolice sedis legati, & illustris régis Fran- chie, ad honorem Dei & e.xaltationem fidei Crisliane, vobis quantacumque districtione 'Trésor des chartes; Albigeois, n. ^. [J. 428) original scellé.] An iiz6 83 1 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 83: possumus, firmiter& districte precipiendo pertinent ad salutem anime nostre, perso- mandamiis, quatinus non receptetis nec nam iiostram, terram & homines servitio recipi sustineatis hereticos & iiiimicos Ec- vestro exponinius ad extirpandos fidei ini- clesie, aut fautores seu coadjutores eorum in posse vestro aut doniinio, nec eis coiisi- lium vel auxilium inipendatis, sed potius ut inimicos Dei & sancte Romane ecclesie eos quanto arcfius poteiitis devitetis. Alio- quin, si quis conlra hoc eis presiimpserit impendere consilium & auxilium vel favo- rem, ex tune ipso facto se sciât indignatio- nem nostram graviter incurrisse, & nos suo tempore studebimus acriter severifate regia auimadvertere in edicti regii trans- gressores. Datum Barchinone XVII kalcii- das may, anno Domini m" cc° xx° vi. micos & ad vindicaudas Salvatoris inju- rias & ejus negotium proraovendum, qui pretioso suo sanguine nos redemit. Nam terra nostra ad servitium vestrum & juva- men per mare & per terram valde vobis idonea est atque apta. Ceterum quia vox viva prefertur mortue & fidelis interpres nostre mentis secretum expressius intima- bit, venerabilis abbas Crasse statum nos- trum & firmum propositum vobis plenius explicabit, cui ex parte nostra vestra celsi- tudo, si placuerit, fidem adhibeat plenio- rem. Datum Barchinone, m kalcndas madii. An izz6 ICd.orig. t. 111, col. 3o(j. 249. CLXVI An 1226 29 avril. Lettre de Nugnès-Sanche, comte de Roiissillon, au roi Louis Vlll ' . ILLUSTRISSIMO & excelleiitissimo & rc- verentissimo domino Ludovico Dei pro- videntia régi Franchorum, Nuno Sancii per eandem cornes Rossilionis, Vallisperii, Cerritanie & Confluentis, cum salutc & summa reverentia se & sua. Litteras, quas nobis ex parte vestre celsitudinis obtulit venerabilis abbas Crasse, cum summo gau- dio acceptavimus, & super his que de vo- bis retulit, quantum ad persone vestro mérita & morum excellentiam & propo- siti sanctitatem, ultra quam possemus ex- primera congaudemus, attendentes quod per vos magnalia antecessorum vestrorum pro defensione fidei & exaltatione Eccle- sie Omnipotentis clementia innovabit, & vestro miiiisterio fidem, pacem & justi- tiam, que in partibus hereticorum pêne penitus perierunt, ad sui nominis gloriam relevabit, & quanto ignominiosius & gra- vius corruerat, tanto gloriosius & salu- brius confirmabit. Cum igitur in omnibus siiblimitati vestre velimus totis viribus de- scrvire & in his precipue teneamur, que 25o, — CLXVII Donation du château de Saint-Félix par le comte de Toulouse au comte de Foix '. NOVERINT universi tam présentes quam futuri, ([uod dominus Raimundus, Dei gratia dux Narboneiisis, comes Tholose, inarchio Provincie, filius domine rogine Johanne, sua sponte dédit & solvit domino Rogerio Bernardo, comiti Fuxensi, & ejus ordinio, castellum Saucfi Felicis & omnia castella & villas & forcias & omnem ho- norem & dominationem pertinentem ad illud castrum Sancti Felicis & illis castel- lis & villis pertinentibus, scilicet Sanctum Paulum & Casse & Montemraaurum & Airosum & Sopez & Solhanum & medie- tatem Solhanelli & Druillani & Roniencs & Malserias & S. Julianum & Nogare- tum & Baucium & Totencs & Sessalas & omnia alla castella & villas & forcias, ad honorem & dominationem Sancti Feli- cis pertinentes; videlicet totum suum jus & rationem, quam ipse prefatus dominus comes Tholose vel aliquis vel aliqua de eo vel pro eo habebat & habere debebat uUo modo in predicto castcllo Sancti Feli- An 1 226 iS mai. ' Trésor des chartes; Albigeois, n. |3. [J. 428; ' Château de Foix, caisse 3. [Dont, vol. i6j>, original.] f" i(>\.] An 1226 833 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 834 cis & honore & doniinatione illius castelli pertinentibus, & in preiiominatis castellis & villis, & in honore & doniinatione illis castellis & villis pertinente, sicut ipse do- minus Raimundus cornes Tholose illud totum meliiis ibi habebat vel habere vel tenere debebat, & quondam plenius ha- buerat & tenuerat ipse dominus cornes vel dominus pater ejus, qui fuit, vel aliqUis vel aliqua sui generis vel de eis vel pro eis ullo modo, vel etiam doniini illius cas- telli Sancti Felicis quondam illud totum, quod ipse dominus cornes modo ibi habe- bat, melius ac perfectius habuerant & te- nuerant, vel aliquis vel aliqua de eis vel pro eis ullo modo. Ita bene predictus do- minus cornes Tholose, pro se & pro suis, dédit illud & solvit prefato domino comiti Fuxensi & ejus ordinio, ad omnem suam voluntatem inde perpetuo faciendam, ipsius domini comitis Fuxensis & ejus ordinii, sine aliquo retentu, quem ibi non fecif, excepta principali dominatione comitali, quam sibi retinuit, quam deinceps ibi ha- beat, sicut melius habet & habere débet in aliis castellis & villis & forciis Tholo- sani. Et convenit inde ei & ejus ordinio esse bonus guirens de omnibus amparato- ribus, qui de eodem domino comité Tho- lose vel ex suis partibus ibi ei vel ejus ordinio aliquid ampararent vel peterent. Et pro hoc honore & pro hoc dono jam- dictus dominus comes Fuxensis specialiter sua sponte fecit homagium domino pre- dicto comiti Tholose, ita scilicet quod re- cognovit & concessit se inde esse militem & hominem ipsius domini comitis Tholose, & mandavit & convenit ei, & etiam affir- mavit per fidem sui corporis , & super sancta Evangelia corporaliter juravit, quod predictum castrum Sancti Felicis & pre- nominata alla castella & villas & cetera alia castra & villas & forcias, honori & dominationi Sancti Felicis pertinentes, reddat & tradat benigniter & dévote ei- dem domino comiti Tholose vel nuntio suo vel bajulo, iratus & pacatus, cura pace & treuga, & cura guerra & sine Éd.orig. guerra, & in omnibus modis & tempori- coi. 307. bus, quotiens ipse dominus comes Tholose illud voluerit & petierit, totum bona fide, sicut bonus vassallus débet facere suo bono domino. Et débet ei & ejus ordinio esse bonus & verus & fidelis in omnibus, & débet se inde gerere de toto erga eum légitime, absque omni dolo & fraude, to- tum bona fide. Hoc fuit factum in presen- tia consulum urbis Tholose & suburbii, videlicet Raimundi Garini & Pétri Aonde (?) & Raimundi Catalani & Pétri Aimerici & Durandi de Lavis & Tolosani de Siolto juvenis & Raymundi Pétri Moyseti & Arnaldi de Parranis ik Ugonis de S. Anian- tio & Pétri de Vindemiis & Willelmi Girberti juvenis & Arnaldi de Nemore- mediano & Poncii Gairaldi & Vitalis Fa- verii & Raimundi Ramerii & Stephani de Camarada & Raimundi Guidonis & Willelmi Ugonis & Willelmi de Monte- bequino & Pétri Vitalis Blasini, qui hoc locuti fuerunt & voluerunt quod ita esset factum. Et fuit factum hoc & locutum ita & positum XIV die exitus mensis madii, ferla II, régnante Ludovico rege Franco- rum, & eodem Raimundo Tholosano co- mité & Fulcone episcopo, anno Mccxxvi ab Incarnatione Domini. Hujus rei sunt testes ipsi prcnominati consules, & sunt etiam testes Bernardus Jordanus de In- sula & Bertrandus frater ejus, & Bernar- dus Amelius de Palheriis & Petrus de Durbanno & Sicardus de Podiolaurentio & Geraldus de Gordono & Aimericus de Castronovo major & Raimundus de Cns- tronovo, & Jordanus deVillanova & Ai- mericus de Castronovo juvenis & Bertran- dus de Montibus & Petrus Martinus de Castronovo & magister Bernardus & Ar- naldus Barravus & Ugo do Roaxio & Rai- mundus Siguarius & Bernardus Arnaldus de Portaria & Ugo Johannis tune vica- rius & Poncius de Prinhaco Si Martinus de Capitedenario, & Arnaldus de Sancto Felicio & Calvetus Astro, & Raimundus Donatus c(ui niandato ipsius domini comi- tis cartam islam scripsit. An 1226 vui. >7 835 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 836 An I 17.6 21 mai. Éd.orig. t. 111. col.3oS. 2 5i. — CLXVIII Traité entre le comte de Toulouse & la ville d'A2en\ CONOGUDA causa sia a totz los presens & als avenidors, que nos R. per la gracia de Deu dux de Narboiia, coms de Tholoza, marques de Prohensa, autreiam e coviiiem e prometem, de bo grad e de boiia voluntad e no deceubud, al maior e al coselh e a tota la universitad d'Agen, de la ciutad e del borg, que nos bos senher e leials lor siam, e que tort ni forsa no lor fassam, nos ni hom per nos, e que totas lors costumas lor gardem & lor salvem, e que de totz homes que tort ni forsa lor t'esso, los defendam. E sil reis de Fransa o la crozada o alcus autre hom volia mètre seti a la ciutad d'Agen, o li metico, nos non intrarem dins per défendre la ciutad ab tans de companhos e ab tantas d'arma- duras & ab tanta de vianda, que nos pus- cani défendre dels nostres enami.t o dels lor, e nos nostre cors estarem en la ciutad, tant quant le setis i estaria. Empero, si ta grans forsa nos creissia, que nos el mager ol coselhs e li autre prohome de la ciutad d'Agen conoissiam que tener no nos po- guessem , que nos non issiriam ab totz aquels homes que ab nos seii volrio issir, els fariam bes & honors an totz locs, els en mal ni quan fosso forfagh contra nos. E totz aquestz covens sobredighs nos avem maiidads e autreiads e jurads sobrels sanhs Evangelis, que nos en aissi o tengam e o compliam, com sobredigh es, a tota bona fe. E nos mager e coselhs e tota la uni- versitads d'Agen, de la ciutad e del bore, avem reconogud, de bo grad e de bona voluntad e senes forsa e no decebud, sen- horia a nostre senhor lo comte de To- loza, e avem li niandad e autreiad feal- tad e valensa e ajutori enconfral rei de Fransa e encontra totz autres homes. E sil reis de Fransa o la crozada o autres gens intravo en la terra de nostre senhor lo comte, nos senes lui ni senes son co- selh ni senes sa voluntad patz ni acorder ab lor no fariam, ni de la sua senhoria ni de la sua iieltad no nos partriam, e totz temps remandrem fiel e leial a la sua sen- horia. E autreian tugh en i coratge, que si per aventura la Gleia o alcus prélats de la Gleia nos volia asol ver dels covens, que nos avem faghs a nostre senhor lo comte, nos no non tendriam per assout ni per revo- cads los sobredighs covens. E totz aquestz covens sobredighs, nos mager e coselhs e tota la universitads d'Agen, de la ciutad & del borg, avem mandads e autrejads e jurads sobre sanhs Evangelis, que aissi o tengam e o compliam, coin sobredigh es, a tota bona fe. E a major fermetad de las avantdichas causas, so ne fâchas il cartas partidas per abc, lasquals nos R. sobre- dighs e nos mager e coseliis e tota la universitads d'Agen navem sageladas e ef- com sobredigh es, X dias al issit de magh. aiiuo Verbi incaniati M" cc xx" vi°. gardariam coma nostres amix, e az aquels que remandrio en la ciutad no fariam tort forsadas del garniment de nostres sagels ni forsa, ni la ciutad no fondriam ni ar- Aisso fo fagh e pauzat e en aissi acordad, driam ni malafacha no i fariam, nos ni li nostri, nils o recomtariam en mal, nils ne tendriam per forfaghs enta nos, si fazio al melhs que poirio. E sil setis venia a la ciu- tad d'Agen, e nos nous i metiam dins, aissi com sobredigh es, el mager el coselhs el comunal d'Agen de la ciutad e del bore conoissia, que tais forssa vengues sobre lor, que ilh nos poguesso défendre, e fazio als mels que poirio, nos nols o recomtariam An II?. 6 'Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 3, n. 57. [J. 3o5; original.] — Voir Magen & Tho- lin, Chartes d'Agen, p, 23. 837 PREUVES DE 1,'HISTOÎRE DE LANGUEDOC, 838 KJ.orin. t. III. COI.JCK). 2j: CLXIX Engagement fait aux podestats d'Avi- gnon par les officiers du comte de Toulouse '. NOTUiM sit omnibus, quod anno Dominl M° cc° xx° Vi°, vi" kalendas junii, iii civitate Avinionensi potestatibus Willelmo Raimuiido de Avinione & Rainiundo de Riali, nos Bertrandus de Avinione & Rost. de Podio Alto, bajuli domini comitis To- losani, obligamus & pignoii supponinius vobis Willelmo Raimuado de Avinione & Rainiundo de Riali, potestatibus Avinio- nensibus predictis& pro cunctis Avinionen- sîbus creditoribus domini comitis, totum castrum Belliquadri & bailliam totam ip- sius castri, cum omnibus pertineiitiis suis, castrum de Malaucena, totum Venaissi- num ac aliam terram totam, quam dominus cornes habet citra Rodanum, cum omnibus pertinentiis ejusdem terre. Volumus autem & concedinuis pro nobis & pro domino comité Tolose, ut vos, potestates predicti, pignus memoratum tamdiu teneatis pignori obligatum, donec prefatis creditoribus de sorte totius debiti, quod dominus cornes eis débet, intègre fuerit satisfactum , sic quod obventiones que de predicto pignore provenerint eisdem creditoribus in solu- tum nullatenus computentur, sed eas ha- beant tam pro lucro denariorum suorum, quam pro expensis in tenendo predicto pignore faciendis. — Et nos Willelmus Rai- nuindus & Raimundus de Riali, potestates predicti, pignus supradictum in modum prescriptum habendum & fcnendum a vo- bis predictis bajulis accipimus, & ut ipsum pignus bene & fideliter pro posse nostro custodiamus ipsumque domino comiti To- losano, facta solutione predictorum debi- torum, restituamus, bona fide per solemp- nem stipulationem vobis predictis bajulis, & per vos eidem domino comiti sepedicto, promittimus, & super sancta Evaiigelia "Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 5, n. 4. [J. 309 j original.] tacfa juramus. Factuni fuit boc in virida- rio, ante cameram piclam staris episcopa- lis, in presentia Bertrandi Mataroni & Rotberti de Besaclavariorum , Bertrandi Ferreoli & Willelmi Gaucelmi judicum. Et ego Bertrandus de Ponte notarius & testis interfui & auctoritate predictarum par- tium & earum mandate hoc instrumentuni scripsi, bullavi & signavi. (Signum notarii.) 253. — CLXX Manifeste du cardinal légat contre les habitans d'Avignon '. ROM ANUS, miseracione divina Sancti Angeli diaconus cardinalis, Apostolice sedis legatus, omnibus présentes litteras inspecturis salutem in Domino. Ad univer- sitatis vestre notitiam credimus pervenisse, cives Avinionenses jam per decem annos & amplius excommunicationis sentcntia fuisse ligatos, pro eo quod R. filio R., quondam comitis Tolosani, non solum fau- tores, sed etiam adjutores extiterant, ita quod tota terra que de mandato Ecclesie fuerat, exclusis hereticis, acquisita, fuit postmodum per ipsorum factum amissa. Qui etiam Waldenses a longis rétro tcni- poribus receptaverunt & adhuc etiam non verentur publice receptare. Quorum om- nium satisfactionem ficte, ut ex postfacto apparuit, promittentes, nuncios suos ad nos in Franciam destinaverunt, per quos obsides in tuto loco & castra pro securi- tate satisfactionis ad mandatum Ecclesia faciende promiserunt. Ad que recipienda cum nostrum specialem nuntium misisse- mus, rétro more solito abeuntes adim- plere oblata penitus recusarunt. Tandem autem, prout nostro incumbebat officio, personaliter accessimus ad partes ipsorum, ut probaremus si forsitan eorura indurata malilia reciperet medicinam, maxime cum ipsi, sicut prediximus, per nuntios & lit- teras cmendationem pluries proraisissent. ' Trésor des chartes; Albigeois, n" 5 & 6. [J. 428; originaux scellés.] An An 1226 9 juin. U- An 1270 839 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 840 Éd.orig. t. m, col. 3io. Et licet pofestatos & quidam alii pro se & pro tota universitate nobis jurassent, quod nostris pareront précise maiidatis, castra restituèrent Se etiam obsides darent, venire tanien contra juramentuni prestitum non verentes, quedam castra occupata ab ipsis dederunt, non tamendederunt obsides quot & quales fuerat consfitutum ; quin immo ad sue iaiquitatis augmentuni, nobis, régi Francie & exercitui crucesignatoruni per civitatem suam transitum negaverunt, licet a dicto rege per patentes litteras de in- demnitate sua & omnium bonorum suorum plena eis fuisset securitas reproinissa, no- bis, dicto régi & aliis cnicesignatis & parii exercitus, qui non sine magno discrimine pontem eorum transierat, victualia con- tra promissum suum penitus denegantes, victualia quoque, que familia dicti régis & alii quidam crucesignati in civvtate ipso- rum emerant, dimittere noluerunt, ipsum pretium cum victualibus retinentes. Non- nuUos etiam de Christianorum exercitu interficere presumpserunt, alias dampna gravia & injurias nobis & exercitui irro- gando, quod emendare contempserunt, per fratres Predicatores & alios religiosos ex parte nostra diligentius requisiti. Ne ergo tôt injurie in christiani nominis injuriam relinquerentur inulte, & ex hoc herelica pravitas perniciosius pulularet, que de ip- sorum auxilio & favore potissimum confisa, tanto tempore in suo perduravit errore, de prelatorum & aliorum bonorum & reli- giosorum virorum consilio, dicto régi & aliis crucesignatis injunximus & sub de- bito voti emissi districte precipimus, ut accingentes se pro Christi nomine viriliter & potenter, civitatem Avinionensem pur- garent ab heretica pravitate, & illatam exercitui Christiano injuriam vindicarent, salvo jure ecclesiarum, imperatoris & alio- rum catholicorum. Nos aiitem, in hujus rei noticiam pleniorem, présentes litte- ras exinde confectas nostro & prelatorum necnon & magnatum qui aderant sigillis fecimus sigillari. Datum inter Pontem Sor- gie & Avinionem, V" idus junii, anno Do- mini M''CC°XX.''VI", Il y a deux originaux de cette charte scellés du sceau du cardinal légat, & de dix-neuf autres sceaux, savoir : de l'archevêque de Reims, des évègues de Langres, Chartres^ Laon, Treguier, Src. [No/e de dont Vaissete.'] — Le n. 5 était scellé de dix-neuf & le n. 6 de vingt sceaux; la plupart ont dis- paru; ne subsistent plus que les sceaux du légat, de Guillaume de Joinville, arche- vêque de Reims, d'Anselme de Mauny, évêque de Laon, de Hugues de Montréal, évéque de Langres, de Gautier, évêque de Chartres, & de Pons, évêque d'Arras. Cf. ïeulet, t. 2, p. 86. [A. M.] 254. — CLXXI Lettre des prélats £,• barons de l'armée de Louis Vlll à l'empereur pour justifier leur conduite touchant le siège d'Avignon ' . SERENISSIMO domino Frederico, Dei gra- tia Romanorum imperatori & seraper augusto, G. divina permissione Remensis, & G. Senonensis archiepiscopi, Laudunen- sis, Lingonensis, Carnotensis, Attrebaten- sis, Aurelianensis & Meldensis episcopi; Philippus cornes Bolonie, Th. cornes Cam- panie, G. cornes Sancti Pauli, comes Namur- censis, comes Montisfortis, comes Guide Sagiceensis, comes Vindocinensis,Robertus de Cortenaio Francie buticularius, Inge- raninus de Cociaco, Stephanus de Sacroce- sare, Ursio cambellanus & Johannes de Nigella, salutem & cum omni honore sin- cère dilectionis jilenitudinem. Cum, sicut ad vestram credimus pervenisse notitiam, karissimus dominus noster Ludovicus, rex Francie illustris, ad inslantem pelitionem reverendi in Christo patris Romani, Sancti Angeli diaconi cardinalis, Apostolice sedis legati in Francia, signum crucis assump- sisset ad expugnandam de feudo suo here- ticam pravitatera & relevandam in eo fidem Christianam, que penitus ibidem esse di- noscitur suffocata, de consilio nostro & omnium eorum, qui cum eo erant cruce- signati, ordinatum est per Avinionem diri- ' Trésor des chartes; Albigeois, n. 10. [J. 4^8; original scellé.] An 122Û An 1 226 juin. An 1226 841 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 842 KJ.orig. t. III, col.3i I. gerc ifer stiiim & nostrum, eo quod in feodiim siiiini liberiiis & expedilius quam per alibi transiret pcr poiitem ciim exer- citii siio, eo poiissimo considerato, qiiod cum adhuc esset rex in Francia, ab ipsis domini legati & ad preces nostras &: laiida- nientum & aliorum criicesiguatoium exer- citus Christian!, Avinionenses obsedit tam- quam hereticos & hereticorum receptato- res & fautores. Ne autem serenitati vestre Aviiiionensibus super hoc pluries fiierat falso suggeratiir aliter fuisse factum, ne- requisitus. Tandem per Avinionem, sicut dictuni est, direxit doiuinus rex iter suum, & cum jam esset in procinctu itineris, oc- currerunt ei apud Montellum Aymardi ipsi Avinionenses, domino régi & excrci- tui suc per viam Avinionensem transitum promittentes & ab ipso legato beneficium absolucioiùs instanter postulantes. Qui li- beater & liberaliter promisit eis benefi- cium absolucionis, recepto ab eis jura- mento, quod starent mandate Ecclesie & mini super hoc fidem adhibere velitis, cum per litteras ipsius legati ac domini régis & présentes litteras nostras totius veritas processus vobis liqueat manifeste, quas vo- bis deferunt presentium portitores. Novit etiam Deus, qui cordium novit abscondita, quod dominus rex & nos cum eo sicut pe- regrini solummodo hoc facimiis, propter Deum ac promocionem fidei christiane, ad quod omnes catholici tenentur astricti, salvo in omnibus & per omnia jure vestro, quod domino régi & exercitui suc liberum contra quod dominus rex ullo modo venire per Avinionem transitum exhibèrent. Et nec vellet nec dcberet. ad majorem securitatem promiserunt ei- dem obsides se daturos. Cum igitur domi- nus rex & nos, de juramentis & promis- sis eorum confisi, ipso die Penthecostes veiiientes Avinionem & libère transire credentcs, transire non potuimus, dictis Avinionensibus contradicentibus & contra prestitum juramenfum temere venientibus, verumtamen obsides tradiderunt, sed non quot vel quales promiserant, sed a ju- ratis convcntionibus rétro penitus abeun- tes, cuidam parti exercitus domini régis & nostri, quam transire perniiserant pcr pontem ligneum quem extra villam fccc- rant, & domino régi ac nobis victualia & alia venalia contra promissum denegarunf, & plures de crucesignatis interfecerunt, & pontem ligneum quem fecerant con- fregerunt, nullatenus permittentes quod crucesignati, quos Avinione per pontem ligneum proditiose transire permiserant, possent ad exercitum reverti, nec nostros ad illos qui transierant venire permitte- bant, dampna domino régi & nobis quan- tum poterant & gravamina irrogando, licet dominus rex patentes litteras suas dedisset cisdem, per quas ipsos & omnia bona eo- rum & muros ville penitus assecurabat de se & nobis & omni exercitu cruccsigna- forum. Cum igitur videretur ab omnibus negotium pacis & fidei sic per Avinioncn- sium malitiani ac violentiam impediri, do- minus rex ad pc-titionem Se instantiam La lettre est scellée de vingt sceaux, parmi lesquels est celui d'Amauri de Montfort. [Note Je dom Vaissete.] 255. CLXXII Ligue entre le roi Louis VIII £- U comte de Provence^ contre le comte de Toulouse '. EGO Raimundus Berengarii comes& mar- chio Provincie ac cornes Folcqueri, notum facio universis me jurasse illustri domino Ludovico régi Francorum, quod ego juvabo bona fide, pro viribus meis dominum regeni & suos in partibus Pro- vincie, citra fluvium Rodani, contra Rai- mundum dictum comitem Tholosanum & fautores suos, & defendam & faciam de- fendi pro posse meo terram quam domi- nus rex tenebit vicinam fluvio Rodani, salvo honore & salva fidelitate & reveren- tia imperatorie majestatis. Ludovicus, &c. Noverit universitas ves- tra nos carissimo amico nostro Raimundo Berangarii, comiti & marchioni Provincie & comiti Fulquatorum, creantasse & per présentes litteras concessisse, quod nec ' Mis. Je Colbert, n. 26(19. [Lat. 9778, f" 1 52 v".] An 122(5 An juin. i:d niff t. 111, col 3l2 An 1226 843 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 844 An 1226 juin. Éd.orig. t. III, col. 3 12. An 122(5 29 avril. pacem nec (reugam faciemus cum Rai- mundo, filio Raimuiidi quondam comitis Tolose, qiiiii ipse esset in treuga & in pace. Actum in obsidione Avinionis, aniio Domini M°cc"xxvi°, niensc junio. 256. Soumission du châtelain de Cavcas- sonne '. O terri & fota universitas ejusdem cîvitatis, de consilio & voluntate domini Pétri Nar- boiiensis electi, juramentum prestiterunt domino Bernardo Biterrensi episcopo, de mandate ejusdem electi recipienti, sub hac forma, ita quod quilibet ipsorum persona- liter sic juravit : « Ego Aimericus Bofatus promitto bona fide vobis, domino episcopo Biterrensi, recipientibus {sic) pro domino Petro Narbonensi electo, & tactis sacro- sanctis Evangeliis, me paritunim universis mandatis & singulis domini Romani, Saiicli MNIBUS présentes litteras inspectiiris Angeli diaconi cardinalis, Apostolice sedis legati, super his omnibus, pro quibus sum excommuiiicatiis per legatos ecclesie Ro- mane vel etiam ipso jure. Similiter pro- mitto & juro, quod universis & singulis mandatis domini Ludovic! régis Francorum parebo bona fide, & specialiter de non re- cipiendis inimicis Ecclesie vel juvandis in aliquo contra voluntatem domini régis & domini cardinalis, ponens & exponens per- sonam meam & omnia bona nica ad volun- tatem & mandatum eorum, ut premissa a me iideliter compleantur & sine fraude serventur. Juro etiam quod fideliter custo- diam civitatem & omnes habitantes in ea & bona ipsorum ad honorem Dei & Ecclesie utilitatem, nec ego faciam vel sustinebo juxfa posse meum quod aliquis faciat se- ditionem in civitate vel aliquid unde ci- vitas perturbetur. Et si contra premissa venero vel non observavero universa & singula, volo quod omnia bona mea cadant in commissum. Sic me Deus adjuvet & hec sancta iiii'" Evangelia. » Hoc idem & eodem modo juraverunt universi & singuli homines predicte civitatis. Et nos Aymeri- cus Bofatus, Johannes de Boiano, Guil- lelmus Pétri de Narbona, Poncius Sege- rius, &c. {sequuniur quinquagînta nomina)^ Ut predicta a nobis fideliter compleantur, promittimus & juramus nos tenere ob- statica apud Narbonam vel ubi dominus electus voluerit, ad comonitionem domini episcopi vel ipsius electi. Promittiniug etiam quod plures jurabunt obstatica, si dominus electus voluerit vel vidcrit expe- dire. Ad majorem vcro firmitatem, ])rescnti carte sigillum nosire coniimilatis fccimus npponii An 1220 Raimondus Arnaudi de Podio sahi- tem in Domino. Noverit universitas vcstra, quod ego juravi stare mandatis Ecclesie & venerabilis patris domini Romani, Sanct' Angeli diaconi cardinalis, Apostolice sedis legati, pro causis omnibus, singulis & uni- versis, pro quibus sum excommunicatus, & pro aliis omnibus de quibus iinpeterer quod essent contra ecclesiam Dei. Et pro hiis observandis dabo securitates & cau- tiones ad voluntatem dicti domini legati, & propter hoc volo quod dominus rex teneatur pro me, ita c[uod si predicta ad mandatum dicti legati non servavero, ipse per personam meam & feodum & res meas faciat omnia predicta servari. Item juravi domino régi, quod ego castrum Carcassone restituam domino régi vel nuntiis suis ad mandatum ipsius, quod castrum, donec ipsum restituam, teneo nomine domini régis. Actum in obsidione Avinionis, anno Domini M'CC" vicesimo sexto, mense junio. 257. — cLxxin Soumission des villes de Béjiers, Àlbi, Nimes & Carcassonne, à l'église 6- au roi Louis VIII'-. I.-vTOTUM sit omnibus, quod anno do- IN minice Incaniationis m"cc''xx°vi", IH° kalendas maii, probi homines de Bi- ' Trésor des clinrtcs, J. 899; promesses, n. 27; Orig. scellé. 'Trésor des chartes dii roi) Deniers, n. 2. [J. 337) original.] An I2zâ juin. 845 II. I.udovicus KJ.orig. I.Ill, col. 3 1 3. PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC Dei gratia Francorum 846 rex, dileclis & fidelibus suis consulibus & universitati civitatis Albiensis, salutem & dilectioiiem. Ex eo quod dilectos concives vestros ad nos niitere curavistis, vos omni- mode voluntati nostre penitus exponetvtes, universitati vestre grates referimiis ex af- fecta scieiites quod vos honorare, fovere & diligere affectamus, sicut alios cives nostros. Mittimus autem ad vos & ad par- tes illas dilectum nostrum episcopum AI- bicnsem, R. prepositum, R. Scriptorem archidiaconum Villemurensem & R. Mir militem, ad recipiendum fidelitatem ves- traiu a vobis sub forma, quam vobis scrip- tam mittimus per eosdem, & hoc facto recipimus personas vestras & omnia bona vestra in protectione iiostra & securitate. Actum in obsidione Avinionis, anno Do- mini M'ccxx" vi", mense junio. III. In* nomine domini nosfri Jesu Christi, amen, anno ab Incarnatione ejus- dem M''CC"'xx''vr, m" nouas junii. Fiat omnibus & singulis manifestum, quod nos consules castri Flarenarum & civitatis Ne- niausi & nos omnes & singuli habitatorcs eorumdem castri & civitatis Nemausi, tac- tis a nobis singulis & universis sanctis Evangeliis, bona fide & sine dolo proniit- timus tibi domino Arnaldo Nemausensi episcopo, nomine sancte Romane ecclesie & venerabilis patris domini R. cardinalis Apostolice scdis legati recipienti, nos pa- rère universis & singulis mandatis prcdicti domini R. Sancti Angcli diaconi cardinalis, Apostolice sedis legati, super illis omnibus pro quibus sumus vel fuimus excommuni- cati per legatos ecclesie Romane vel Icga- tum seu delegatum ejus aut judicem vel judices ordinarios, vel etiam ipso jure. Item juramus tactis sacrosanctis Evange- liis, quod nos parebimus similiter om- nimode voluntati domini régis Francie bus & coadjutoribus eorum, qui Ecclesiam impugnabant & comitem Montisfortis, tra- dentes & restituentes tibi, domine, castrum & civitatem Nemausi, ut ipse dominus rex Francie de eis suam sicut dominus faciat volunfatem, de ejus misericordia & be- nignitatc confidendo, sperantes c[Uod sub ejus dominio gaudeant in perpetuum & le- tentur. IV. Illustrîssimo' & reverentissimo do- mino suoL., procurante divina gratia Fran. corum régi, consules & universitas Carcas- sone seipsos ad omnimodum tam devotum quam debitum famulatum. Noverit vestre niagnificentie celsitudo, quod cum nuper ex parte vestra nos monuit venerabilis in Christo pater abbas Crasse, ut ad fidelita- tem vesfram & devotionem matris Ecclesie rediremus, cum summa devocione monitio- nem vestram recepimus & monentem, & ad ipsum statim accessimus pro suo ex parte nostra beneplacito adimplendo. Et licet an te tam ipse quam dominus archiepisco- pus Narbone vestras & suas nobis litteras destinassent, machinante inimicorum ver- sucia vel nuntiorum negligentia pigri- tante, nulla ad nos consules vel univer- sitalem ville monitio vestra pervenerat umquam ante. Et licet comes Fuxensis teneret castrum in manu sua arraatorum mulfitudine stabilitum, & ad defendendum tam nos quam alios terre milites & homi- nes instantissime provocaret, nos tamcn, postposito personarum & rerum periculo, ex parte nostra omnino exposuimus man- dato & beneplacito prelibati abbatis, & univers! ac singuli in manu ejus juravimus sub hac forma : « Noverint universi, quod ego Bernardus Feirollus de Carcassona promitto & tactis sacrosanctis Dei Evan- geliis corporaliter juro vobis B., abbati Crasse, ex parte domini Romani Sancti An- geli diachoni cardinalis, Apostolice sedis An 1226 absque conditione vel exceptione aliqua, legati, & domini L. régis Francorum reci- super eo quod fecimus & auxilium presfi- tinius Raimundo comiti Tholosano aut etiam Raimundo ejus filio & aliis fautori- ' Manuscrit! Je Coliert, n. 2275. [Lntln ççp'î, J). 192.] 'Trésor d«s chartes du roij Nim«s, n. i. [J, 335.] pienti, quod ego stabo & omnino obediam universis & singulis mandalis dicti domini cardinalis super universis & singulis ex- communicationibus, quibus excommunica- tus fui quibuscumque ex causis. Et item promitto & absolute juro, c[Uod stabo oni- ' [J. 627, n. iS, Original scellé.] An I ii6 16 juin. An \21t' 847 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 848 KJ.ori t. 111, col. 3i niniode voliintati & mandate & boue mi- seratioui prescripti doniini régis Franco- rum super uiiiversis, que ad secularem pertinent dignitateni, & specialiter super consilio, auxilio vel favore, si quod alL- quando prestiti pacis, iidei & Ecciesie ini- inicis, nec eis dabo consilium & auxiliuni vel f'avorem in prejudicium Ecciesie vel \i- negocii Jesu Christi. Et ut bec iideliter 1. observem, trado meipsum & oniiiia bona iiiea in manu vestri, B. abbatis Crasse, n Eodem modo juramus nos XII consules, videlicct Guillelmus Faber, K. Arn. Bar- babruiia, P. de Bramo, K. Lucius, G. Isar- iius, G. Vitalis, Ar. de Roffiaco, Poniiiis Francus, Ar. Andréas, Symoii Toriierius, B. Marlinus, Pontius RestolUis; & nos probi bomines, videlicet Hugo Feirollus {sequuntur sexagînta quinque c'irciter nci- mina). Et insuper nos tota universitas Car- cassone promittimus sub eodem vinculo juramenti, quod vobis trademus castrum & civitatem & totam villam Carcassone ad vestrum beneplacitum & mandatum, quan- documque jusseritis, & in possessionem vos mittemus pro prcdicto domino cardi- nali & domino rege Francorum, ad omne ipsorum beneplacitum faciendum. — Ego igitur B., Dei permissioae dictus abbas Crasse, promitto vobis toti universitati Carcassone, quod vos & omnia bona vcstra faciam recipi & predicta rata haberi a dicio domino cardinali & domino rege Francie sub sua bona miseracione. Ei ut omnis scrupuiositas & ambiguitas de vestris cor- dibtis abradatur ik etiam in devocione Ec- ciesie & fidelitate domini régis firmius so- lidcmini,in bona miseratione intelligimus, »it jint vobis secure persone vestrc & pos- sessiones Si omnia jura vestra, que hodie légitime tcnetis vel tenere debetis, & om- ncs vestre légitime libertates. — Super omnia vero nos tota universitas Carcas- sone, flexis cordium poplitibus, universi & singuli, bumiliter deprecamur, ut nos sub vestro speciali dominio, absque medio aliène persone, nunc & in perpetuum vos, domine Rex, teneatis. Ad cujus rei niajo- rem certitudincm 8c testimonium , sigillo universitatis Carcassone presentem feci- nius paginam sigillari, & rogavimus ve- uerabilem dominum B. R. & capitulum Carcassone, ut cum sigillorum suorum munimine presentem paginam corrobora- rent. Datum Carcassone, xvi" kal. julii. An 1226 2;) 8. CLXXIV Soumission ou hommage de plusieurs seigneurs de lu Province au roi Louis VJII'. I. OERENISSIMO ac excellenfissimo do- O mino suo Ludovico, Dei providenlia régi Francorum illustrissimo, Sicardus Po- dii Laurentii, majestatis ac magnificentie illius servus humillimus, totaque univer- sitas ejusdem casiri, tam militum quam burgensium & tolius populi salutem ac seipsos ad plantas sue gloriose precellentie deosculandas humo tenus provolutos, ip- siusque cum suis omnibus subjectos & omni expositos voluntati. Cum ad partes nostras rumor novus & acceptus, in tonum jocunditalis & leticie universe genli geru- lus, omniumque sibi similes ac sui con- centivas voluntates nostras inveniens, quod adventus majestatis vestre gloriosus partes nostras, imo vestras, précédente miseri- cordia, illustraret, tantus stupor letitie, tanta replevit mentes nostras gaudii pleni- tudo, quod fandi vires supcrat & scribendi. Super quo, ut tam exubcrantis clemcniie consortes fieri valeremus, quia processus vestre magnificentie secundum statuta le- gis Domini desiderantibus pacem vestram & sacrosancte matris nostre ecciesie Ro- mane pacificus baberctur, per venerabi- 1cm dominum Se patrcm nostrum ai)batem Belliloci, quem Parisiiis majcstati vestre direximus, affectum nostrum, rei eventum super precurrentem, duntaxat viam nobis Dominus aperiret, excellenti precellentie domini cardinalis & vestre studuimus inti- mare, nosmetipsos cum omnibus sacro- sancte niaiulato Ecciesie & vestri diu exoptato dominio offerentcs. De quo cum reverendus dominus cardinalis suas nobis venerandas per dictum dominum abbatem ' Registrum Cttnae Franùae. [JJ. 3o*, f° 62.] An 1 7-26 8 iiiin. I M-oric. t. III, coI.3i5. An I2zâ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 849 Bellilocî litteras remisisset, in Domino nos super his conimendaiido, circa littera- rum calceni addidil, ut quod dictus abbas venerabilis pro vobis in istis laboraverit, apertius & diligentius per eumdem sibi & vestrc- glorie intimaremus. Quod apertius & diligentius nos servi vestri, cum gaudio fideli, cum sincera interpretatione intelli- gentes, ut nostras siquidem animas in ves- tris manibus poneremus, affectum nostruin diutissimum in eo instanli promptum de- duximus ad effectum, offerentes & ponen- fes & subjicientes in manu dicti abbatis Belliloci, qui super his domini cardina- lîs mandatum receperat, Guilalberti Car- bonelli dilecti & fidelis bajuli domini eplscopi Tholosani, nosmetipsos & omnia 85o falutem & pedum oscula cum subjectione & reverentia & devotissimo famulatu. Ves- tre régie dignitatis magnitudini présent! pagina fieri volumus manifestum, quod ad saluberrimam amonitionem pafris nostri & domini reverendi G. Dei gratia abbatis Castrensis, a que olim seu a monasterio B. Benedicti de Castris detinetur castrum superius nominafum, & in quo fervor fidei & Ecclesie erga vos devocio reflo- rescit, super his, super quibus excommu- nicati fuimus temporibus retroactis, stare universis & singulis mandamentis domini cardinalis, secunduni exactam a nobis super eo formam, a predicto abbate prudeiiter & solemniter ordinatam. Vestreque excellcn- tie fidelitatem juravimus reverenter, nos An I 216 castra nostra & homines nostros & ferras & nostra in vestra ponentes benigna vo- luntate & exponentes vestre pie démentie nostras & omnia nostra Domino Deo & mandato sancte Romane ecclesie & do- mini cardinalis & misericordie & dominio vestro, jurantes hec & firmantes super sancta IV Evangelia corporaliter propriis manibus tacta , tradentes vobis présentes litteras in testimonium contra nos in per- petuum valituras, si unquani secus, quod absit, fecerimuj, aut si unquam mandato vestro & sancte Ecclesie adversemur, si- & miserîcordie, quibus novistis judicium & justitiam temperare, & castrum dictum predicto domino abbati & claves portalium dicti castri aomine predicti monasterii primo tradentes, prisco more, predeces- sorum nostrorum imitantes vesfigia, cum castrum dictum do feudo monasterii dicti sit, & principale dominium castri dicti ad predictum monasterium pertineat, mul- gilli nostri ad robur majus munimine con- tosque feudatoresTiaheat in eodem Castro. firmamus. Quod idem, diu est, fecimus in minu domini venerabilis I. de Aragone, ar- chidiaconi Carcassonensis, qui mandatum in facto nostro receperat domini venera- bilis pafris nostri P., Dei gratia elccli Narbone, sicut ejusdem révérende litfere monstraverant. Vestram idcirco, illustris domine, necessifudinem exoramus, preci- bus lacrimosis majestafis vestre pedes irri- gando cum lacrimis, quatinus nos servos vestros sub alarum vestrarum dignemini re- cipere misericorditer velamenfo, numquam nos amplius, dum vita nobis fuerit, a man- dato vestro & dominio recedemiis. Datum npud Podium I.aurentium, vi" idus junii. II. l,udovico' Dei providentia illustris- simo Francorum régi, Isarnus de Sancto Paulo & Sicardus de Podio Laurentio, do- mini castri Sancti Pauli, & consules & Postmodum secundario eumdem abbatem pro nobis recipientem habere voluimus, concessimus & peroptavimus dictum cas- trum & claves ejusdem. Hinc est quod dictum castrum vobis off'erendo, cum dicto domino abbate G. de Brolliis militom, & Ermengaudum Imperatorem & G. de Guiers barrianos, ad vestre excellentie cle- mentiam duximus destinandos, ex immi- ncnti viarum periculo itineris proposito diutius retardato, pietatis vestre consuete & misericordie plenitudinem erga subjec- tos flexis genibus implorantes, ut eorum- dem voces recipientes, misericorditer super facto dicti castri bénigne audialis, & vestra eos exaudiat magnitudo, recipiendo cas- trum & nos & bona nostra sub fida pro- tections vestra & custodia & securitate, ut retributionem exauditionis babere me- fid.orif». t. m, col. 3i6. universi milites & barriani ejusdem castri, reamini ex vestris piis actibus ab illo, qui fidèles & devoti in omnibus 8c per omnia, dimittit débita sua dimittentibus debitori- bus suis. Quicquid autem predicti viri a • [JJ. XXX*, f° 63 y".] nobis legati cum vestra misericordia ege- An 1226 85 1 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 85: An 1226 >7 juin. An 1226 Juin. rinf, traclaveriiit, fecerint, ordiiiaveriut, terminaverint, nos omnes, universi siciit ac singuli hec. juravimiis, ik nomina omnium per dictiim dominiim abbatem in scriptis redactn sunt, firmum & ratum habebimus & tenebimus & contra in aliquo nullate- nus veniemusj sed vestre voluntatis & pre- cepti misericordiam in omnibus & per om- nia pro posse nostro, gratis & voluntate spontanea exequemur, in devotione vestra & fidelitate de bono ia melius semper, auxiliante Domino, procedentes. Nec la- tere vohimus excellentiam vestram, quod ciun castriim dictum prope sit satis & vici- luim Tolose civitati & competenter abun- det vicftialibus, multum utilitatis afferet exercitui Jesu Christi, & castrum nostrum, offcndeiis & impugnans quantum polest inimicos Ecclesie & vestros, ab eisiiem insultus sustinet assiduos & fréquentes. Predicta vero omiiia &: ratihabi'.ionem a nobis universi & singuli attestamur. In cujus rei testimonium munimine sigilli domini Isarni de Sancto Paulo hanc pagi- nam jussimus roborari. Datum apud Sanc- tum Paulum, x"Viii" kalendas julii. m. Serenissimo' & magnifico viro, do- mino Ludovico, Dei gratia Francorum régi egregio, B. Peleti suus vassallus salutem & seipsum sub pedibus. Cum propler in- firmitatem & nostri corporis debilitatem ad pedes vestre celsitudiuis accedere non valeamus, B. primogenitum filium & here- dem nostrum vestre sublimitati duximus mittendum, ut ])ro nobis & loco nostri feuda, que a vestra excellentia habemus & tenemus, recognoscat, & homagium & fidelitatem, prout vestre serenitati placue- rit, faciat. Quam recognitionem & fideli- talis f'actionem ratam 8c firmam habebimus & tenebimus semper. Et ut plenissima fides huic scripture adhibeatur, hanc paginani sigilli nostri munimine fecimus roborari. Datum Alesti, anno Domini m''cc"xx°vi'', XV kalendas julii. IV. Omnibus' ad quos présentes littere pervenerint Rostanus de Sabrano salutem, Noveritis me fecisse homagium domino régi Francorum Ludovico ligium contra ' [JJ. 3ot, f" 71 r".] ' [JJ, 3oS f" 71 r".] omnes homines, & me recognovisse quod teneo de ipso villam de Balueolis & cas- trum Sancti Victoris & villam de Cavilla- nicis & totam aliam terram meam, exceptis quibusdam castris, que teneo de Avinio- nensi & Uticensi episcopis. Et juravi eidem domino Régi, quod omnia castra mea red- dam ei ad magnam vim & ad parvam, quo- tiens inde ab ipso fuero requisitus. Actum in obsidione Avinionis, anno Domini M''cc°xx''vi", mense junii. V. Ego' Raimundus Gocelini, dorainus Lunelli, notum facio universis, quod teneo a carissimo domino meo Ludovico, rege Francorum illustri,in domanio Marcellen- cas, Obillons, Ducengues, Sanctum Dioni- sium, Molinas, Sanctun Bricium, Waren- nicas, Lunellum veterem, Seurdurenges, Sanctum Chererium, Sanctum Nazarium, Lancergas, medietatem castri de Calargues, Colontegat & Severac, quando eum obti- nuero adversus eum, qui super hoc mecum contendit. Preterea teneo de dicto domino rege in feudo Sanctum Justum & Valletel- lam, quorum locorum domania de me te- nentur. De locis siquidem & castris predic- tis feci domino régi homagium ligium, & juravi super sacrosancta, quod ea reddam domino régi & heredibus suis ad magnam vim & parvam, quotiens & quando super hoc ex parte sua fuero requisitus. Actum in obsidione Avinionis, anno Domini M°CC°XX''VI°, mense junii. VI. Ego" Guigo, dominus de Torno, no- tum facio universis présentes litteras ins- pecturis, quod ego karissimo domino meo Ludovico, régi Francie illustri, feci homa- gium ligium contra omnes homines qui possunt vivere & mori, de Castro meo de Tornon cum pertinentiis ipsius castri, & juravi eidem tactis sacrosanctis Evangeliis, quod ego dictum castrum meum de Tornon tradam ipsi & heredibus ejus ad magnam vim & parvam quotienscumque ex parte ipsius super hoc fuero requisitus. Actum in obsidione Avinionis, anno Domini M" ce xx° vr, mense junio. VII. Ego' Bernardus cornes Convena- ' [JJ. 3oA, r» 75 y".] ' [JJ. 3oA, f° 72 v°.] î [JJ. 3ov, f» 76 r".] An 1126 An 1226 juin. Éd.orio. t. m, col. 317. An 1 226 juin. An I 22Ô août. An I22Û 853 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 8 04 rum, notiim facio universis, quod ego pono me & totam teriam meam & omnia mea in omnimoda voluntate karissimi domini mei Ludovic! régis Francorum illustris, & facio ei homagium ligium contra omnes homines & feminas qui possint vivere & mori. Ex eo quod de mera voluntate sua ei placuerit mihi dare, sive de terra quam te- nui sive de alia, juvabo ipsum dominum regem & gentes suas contra inimicos Ec- clesie & suos, & maxime contra Kaimun- runt. Actuni anno gracie M" CC''XX°vi°, mense septembris, die exaltatioiiis sancte Crucis. IX. Omiie' quod agitur in fuga tempo- ris lugit cum tempore, nisi scripti memoria conservetur. Propterea omnibus présentes litteras inspecturis manifestum sit, quod B. Convenarum, dominas de Saves, posuit seipsum & omncs barones & omnes ho- mines suos, totam terram suam & quid- quid habet vel habere débet in voluntate An 1226 uiiibre. Tholosani, & etiam ipsum Raimundum & alios inimicos Ecclesie & domini régis im- piignabo bona fide, pro posse meo. Hec autcm omnia, sicut superius sunt contenta, juravi domino régi coram vcnerabili patie domino Romano, Sancti Angeli diacono cardinal!, Apostolice sedis legato. Que omnia ut perpefuam obtineant iirmitatem, sigillo nostro presentem cartulam confir- niavi. Actum in obsidione Avinionensi, anno Domini m''cc°xx°vi°, mense augusti. VIII. Ne' quod a bonis geritur, a nialis quandoque mutiletur, omnibus présentes iitteras inspecturis sit manifestum, quod Rogerius d'Aspel posuit seipsum & omnes barones & omnes homines suos, per totam terram suam & quidquid habet & habere débet, in voluntate domini L. Dei gratia régis Francorum, & domini cardinalis. Promisit etiam & tactis sacrosanctis Evan- geliis corporaliter juravitj quod super universis & singulis, pro quibus erat ex- communicatus, stabit voluntati 8c mandato domini cardinalis vel ejus, qui requisierit pro eo. Item eodem modo promisit & ju- ravit, quod quamdiu vixerit in hoc mundo, pro posse suo domino régi 84 ejus succes- soribus fidelis erit 8c tam suos quam Eccle- sie inimicos, quantumcumque poterit, ex- pugnabit. Harum omnium rerum, sicut melius ad honorem 8c utilitatem domini régis 8c domini cardinalis possunt intel- ligi, sunt obsides B,, Dei gratia cornes Convenarum, 8c B. de Marestan. In cujuj rei testimonium 8c munimen, ad dicti Ro- gerii d'Aspel instantiam, comes Convena- rum 8c abbas Fullensis présentes litteras sigillorum suoruni muniminc roborave- ' [JJ. 3oS ("64 r".] An 122a An 1226 i-l sep- tembre. i;d.oris. t. III. col.3iS. dum, filium Raimundi quondam comitis domini Ludovici, Dei gratia régis Francie, 8c domini cardinalis. Promisit etiam 8c tac- tis sacrosanctis Evangeliis corporaliter ju- ravit, quod super universis 8c singulis pro quibus erat excommunicatus stabit volun- tati 8c mandato domini cardinalis vel ejus, qui requisierit pro eo. Item eodem modo promisit 8c juravit, quod quamdiu vixerit in hoc mundo, pro posse suo domino régi 8c ejus successoribus fidelis erit Se tam suos quam Ecclesie inimicos, quantumcumque poterit, expugnabit. Harum omnium re- rum, sicut melius ad honorem 8c utilitatem domini régis 8c domini cardinalis possunt intelligi, sunt obsides B. Dei gratia comes Convenarum, 8c P. de Moluar 8c A. G. de Palmens, milites. In cujus rei testimonium 8c munimen ad dicti B. Convenarum ins- (anciam, comes Convenarum 8c abbas Ful- lensis présentes litteras sigillorum suorum munimine roboraverunt. Actum anno gra- cie M'cc'xx'vi'', mense septembris, die cxaltationis sancte Crucis. B. de Marestang, G. de Maurens & Odon de Pressac firent un semblable serment le mime jour. [Noie de dom yaissete.J X. Ego' B. Jordanus dominus de Insula, omnibus présentes litteras inspecturis no- tum facio, quod ego in manu 8c in pre- sontia domini H. abbatis Fullensis posui meipsiim 8c omnes barones meos 8c vil- lam de Insula Se totam terram meam, ubi- cumque sit 8c ubicumque esse debeat, in voluntate domini Ludovici, régis Franco- rum, 8c domini cardinalis. Promisi etiam 8c tactis sacrosanctis Evangeliis juravi, quod super universis 8c singulis, pro qui- bus excommunicatus eram, stabo voluntati ' [JJ. 3oA, (0 65 r".] • [JJ. 3oA, (" 65 r°.j An 12.-6 tembrc. An 1226 855 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 856 An 1226 26 sep- tembre. An 1226 7 octo- bre. & mandato dom'mi cardinalis vel ejiis, qui requisierit pro eo. Et ut omnia ista fide- liter observem, dedi coiniti Convenaruin filium meum Jordaiium custodienduni do- mino régi & dicto cardiuali. Testes qui interfuerunt dominus M. archidiacoiius de Saves, & G. & A. monachi de Fullensi- bus & P. presbiter de Lisula & multi alii. In cujus rei testimonium & munimen, pré- sentes lifteras sigillé domini comitis Coii- venarum & sigillo domini H. abbatis Ful- lensis fecimus roborari. Actum est anno gracie M"cc°xx°vr, vi" kalendas octobris, in ecclesia Beati Martini de Insula. XL Notum ■ sit omnibus, ad quos pré- sentes litière pervenerint, quod Bertrandus Jordanus posuit seipsum & omnes baro- nes suos & totam terrani suam, ubicunique sit & ubicumque esse debeat, ad volunta- tem domini L., Dei gratia régis Francorum, & domini cardinalis [ut in precedenti]. Ho- rum omnium obsides sunt B. Jordani, do- minas Insuie & Sérac de Maurens, & G. Unaldus de Malsamont. Testes qui in- terfuerunt G. cellararius FuUensis & A. monachus & P. presbiter de Insula & multi alii. In cujus rei testimonium & con- firmationem, ad dicti Bertrand! instanciam dominus B. cornes Convenarum & frater H. abbas Fullensis présentes lifteras sigil- lorum suorum munimine roboraveruiit. Actum est anno gracie M°CC°XX°VI°, vi° kalendas octobris in villa de Insula, in ecclesia Beati Martini. XII. Ego' B., Dei gratia comes Conve- narum, omnibus présentes lifteras inspec- turis notum facio, quod Guillelnnis Ber- nardus de Marcafaba in presentia mea & in presentia domini H. abbatis Fullensis, Cisterciencis ordinis, constitutus, posuit seipsum & omnes homines suos & totam terram suam & quidquid ad ipsum de jure spectat in voluntate domini Ludovici, Dei gratia régis Francorum, & domini cardi- nalis. Promisit etiam & tactis sacrosanctis Evangcliis corporaliter juravit, quod super univcrsis & super singulis, pro quibus ex- communicatus erat, stabit mandato & vo- luntafi domini cardinalis, &c. Obsides R, de Tersaco & Bonifacius do Felgaro & Petrus de Castanhaco. In cujus rei testi- monium, ad dicti Guillelmi Bernardi ins- tanciam, présentes lifteras sigilli nostri mu- nimine & sigilli abbatis Fullensis fecimus roborari. Actum anno gracie M'ccxx'vi", nouas octobris. 259. — CLXXV Lettre du roi Louis VIII en faveur de l'abbaye de La Grasse ' . LUDOVicus, Dei gratia Francorum rex, notum facimus universis, quod nos mo- nasterium Crassense, eo quia fuit a nostris antecessoribus fundatum & dotatum, & propter magnum & fidèle servitium, quod Benedictus abbas monasterii predicti nobis fecit non absque magnis laboribus & cx- pensis, ad conquistandum civitates Car- cassone & Bifferris & quedam munila castra illius patrie, affectione diligimus speciali. Propter que omnia feoda ipsius monasterii, que fidelis & dilectus nosfer A. comes Montisforfis & quondam viceco- nies Bifferris & Carcassone & sui milites tenebant, monasferio predicto restituimus & concedimus libère in proprietafem & perpetuo monasferio antedicto, & omnes hereses & faidimenta, que de cefero cadcnt in commissum in domaniis & feodis mo- nasterii predicti, pro remedio anime nos- tre & carissimi domini nostri & genitoris Philippi, quondam régis Francie, in elee- mosinam libère concedimus monasterio prenotato, ut monachi ibidem Deo ser- vientes pro dicti genitoris nostri anima & pro nobis & regni nostri exaltatione Do- minum c[uotidie devotius deprecentur. Ce- terum omnes libertates & regalias, monas- terio sepcdicto a nostris antecessoribus concessas, approbamus & eas confirmamus cum sigilli nostri impressione, sicutplenius continefur in monasterii predicti privile- giis 5k preceptis. Et recipimus monasterium An I 226 An 122'. juillet. lid-orif». 1. III, col. 319. ' [JJ. 3oA, f" 67 y".] ' [JJ. 3oA.J 'Archives de l'abbays de La Grasse. [Doat, vol. 66, f" 333 A.) An I2iû 857 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 858 prcdictum & omiies honores & homiiies ipjius monasterii siib nostra & nostro- lum speciali [ac] perpétua protectione & garda, & mandamus & firmiter precipi- niiis universis baillivis nostris, presentibus & futiiris vicecomitatus predicti, omnia ab omnibus nialefactoribus & molestatoribus perpétue défendant, sicut terrain nostram. Actum in obsidione Avinionis, anno Do- niini M''CC"xx'' vi", mense julio. 260. — CLXXVI Partage entre le roi Louis VIII &■ l'abbé de Saint- André d'Avignon' . An 1226 scntcin- brc. BDei gratia monasterii Sancti Andrée • abbas & conventus, notum facimus universis, quod nos pro negocio fidei chris- tiane & pro defensione terre & ob amo- rem , quem ad illustrem regem Francie Ludovicum & regnuni ipsius habenius, do- namus & concedimus in perpetuum eidem domino illustri régi Francie Ludovico & heredibus suis, de carne sua cuicunique voluerit, ut idem dominus rex possit in villa Sancti Andrée niuros reparare & pro voluntate sua f'ortalitiam construere & po apud Avinionem, anno Incarnatîonis do- minice M^CC xx." Vi°, mense septembri. Et nos, B. & conventus supradicti, ad majo- rem hujus rei firniitatem presenteni pagi- nam nostri sigilli munimine duximus ro- borandam. B., Dei gratia monasterii Sancti Andrée abbas & conventus, notum facimus, &c. quod si dominus rex Francie Ludovicus non fecerit fortereciam in villa Sancti Andrée nec medietatem justitie predicle ville receperit, non teneatur nobis red- dere XL libras Turonenses, assignatas no- bis ad redditus Bellicadri singulis annis in festo sancti Andrée per cartam suam, dum tamen in predicta villa fortereciam non faciat & medietatem justitie ipsius ville non percipiat. Actum apud Avinio- nem, anno Domini M°CC°XX°VI°, mense septembri. An 122a lid.orii;. I.lll, col. ?20. 261. CLXXVII Renonciation du comte Amaurî de Montjort au pariage de Pamiers, en faveur du roi Loui% VIII', ■vtOVERINT univers! présentes litteras nere raunitionem suam & deponere, quo- 1> inspecturi, quod nos Amalricus, cornes *"- tiescumque voluerit vel ei placuerit, tam quam in sua propria fortericia. Insuper concedimus ei & heredibus suis supradictis medietatem justicie predicte ville in om- nibus, salvis juribus nostris, possessioni- biis & redditibus & omnibus aliis juribus nostris. Homines autem predicte ville fa- cient fidelitatem pristinam, quam facere consueverunt & jurabunt, quod juvabunt & conservabunt munitioneni régis & gén- ies suas contra omnes homines, bona fide. Predicfus autem rex in recompensatione predictorum donat & concedit nobis & ccclesie nostre in perpetuum XL libras Turonensium, percipiendas singulis annis in festo sancti Andrée de redditibus suis percipiendis in porta Belliquadri & in aliis redditibus dicti castri. Actum est hoc ' Registrum curiae Françiae. [JJ. 3o*, f" 47 v°.] Montisfortis & Leycestne, quittamus ec- , . c . ■ •'...''. octobre, clesie oancti Antonini Appamiarum omne jus & omnem rationem, que nobis compe- tebant in villa & Castro Appamiarum ex concessione abbatis & conventus ecclesie memorate, & litteris, quas super hoc ha- buimus, abrenunciamus & eas volumus esse nullius momenti pro conventionibus & pacfis, que domino nostro régi Francie fecerunt. Actum Appamie, anno Domini M°cc"xx''vr, mense octobris. Romanus, miseratione divina Sancti An- geli diaconus cardinalis, Apostolice sedis legatus, omnibus, &c. Noveritis, quod cum nobilis vir A. cornes Montisfortis castrum Appamiarum & quidquid juris habebat canonicis Sancti Antonini quitasset om- ' Archi»es de révêcliédt Pamiers. [Doat, vqI, 9^, f" 55.] An 839 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 860 An 1126 aiiio, Si ips'i eum ab honiagio in quo eis Simonis quondam comitis MoiUisfortis. In tenebatur absolvissent, tandem iidem ca- cujus rei memoriam, présentes litteras si- nonici, nobis consentieiitibus & autorita- gilli nostri raunîmine l'ecimus confirmari. toi» impertientibus, idem castrum cum suis Actum apud Albiam, anuo Incarnationis An 1226 pertinentiis Ludovico, Dei gratia illiistri regi Francorum, commendanint custodien- diim in vita ipsiiis, alios quosdam proven- tus ibidem ad vitam suam concedentes eidem, ita quod castrum ad ipsos canoni- cos post decessum ejusdem rsgis cum omni integritate libère revertatur, sicut in ip- sius litteris inde confectis plenius conti- netur, &c. dominice M"CC°xx"vr, meiisc octobri. 260. — CLXXIX Extrait de quelques chartes \ I. TTGO, Berardus de Mercorio, notum fa- -L' cio universis présentes litteras ins- pecturis, quod karissimus dominus meus Ludovicus, rex Francie illustris, mihi con- cessit castrum suum Gredonense cum om- r> • • jj ^ < • 1 nibus pertinentiis ejus & cum illis, que Aenonciation a Apties, vicomtesse de *• . i • •. . r^ ^ ,° ' „ . pertinent ad vicecomitatum Gredonensem, tenenda de eodem domino rege per totam 262. — CLXXVIII Béliers, à sa dot, en faveur du roi Louis vm\ P [ETRUS], Dei gratia Narbononsis ar- chiepiscopus, universis présentes lit- vitam meam; & post decessum meum hec omnia ad ipsum & heredes suos quiète & libère & sine omni contradictione rever- tentur. Ego autem Berardus prefatum cas- teras inspecturis salutem in Domino. No- trum dicto domino regi custodire teneor tum facimus, quod karissimus dominus fideliter & reddere ad magnam vim & par- noster Ludovicus, rex P'rancie illustris, in vam, sicut alla castra que teneo de eodem, recompensationem dotalicii, quod dilecta quotiens ab ipso domino rege vel certo nostra in Christo Agnes, quondam viceco- nuntio suo super hoc fuero requisitus. Et mitissa Biterrensis, habuerat a Raimundo si contingeret quod aliquis recuperaret Rogeri marito suo, quondam vicecomite castrum illud per judicium curie domiiii Biterrensi, & a concessione bone memorie régis, ego Berardus illud redderem omni Simonis, quondam comitis Montisfortis, occasione remota. Et si dominus rex habe- per compositionem factam inter ipsum do- ret denarios de pignore, quod R. quondam minum regem & prefatam Agnetem,dat& comes Tholosanus habebat super Amilia- concedit eidem Agneti ad vitam suam cen- num & aliam terram régis Aragonum, tum & quinquaginta libras Melgolensium exinde mihi daret dominus rex quantum percipiendas singulis annis apud Biterrls ad dictum castrum & ejus pertinentias per- (_sic) per manum baillivi sui Biterrensis, tineret. In cujus rei memoriam & testimo- tribus terminis, vidclicet in natali Domini nium, sigillo meo présentes litteras con- quinquaginta libras, in Pentecosten quin- signavi. Actum Parisius, anno Domini quaginla libras &; in fesfo sancti Michaelis M° cc° xx» Vi°, mense januarii. quinquaginta libras. Predicta vero Agnes II. Amalricus', comes Montisfortis & Ly- îu presentia nostra constituta, propter cestriae, universis, &c. Noverint, &c. quod hoc eidem domino regi & heredibus suis nos eramus praesentes apud Apamias cum quitat in perpetuum quidquid habebat & domino Ludovico, bonae memoriae rege habere debebat nomine dotalicii, ex dono & concessione predicti mariti sui & dicti . trésor des chartes du roi; Languedoc, n. 5. [J. 295.] ' Trésor des chartes d» roi; Bézicrs, n. 3. [J. ' Archives du domaine de Montpellier, viguerie 337; original.] de Niracs, liasse 1, n. 2. Éd.orig. t. 111, col. 3^1. An 1227 janvier. An r227 2 lUJi. An 1227 861 PREUVES DE L'HISTOIRE DE JLANGUEDOC. 862 Hd.orif;. t. m, col. 333. Fraiicorum, quando idem dominus Ludo- vicus rex Francorum coiicessit & confir- mavit domino A., episcopo Neniausensi, qui infirmabat tune apud Carcassonam , nliis praelatis provinciae Narbonensis fa- cientibus fidelitatem praedicto domino regi, villam de Amiglano, sicut idem epi- scopus dictam villam habebat de dono in- clitae recordationis carissimi patris nostri & nostro, si dictus dominus episcopus sibi & haeredibus suis fidelitatem faceret, sicut fecerant alii episcopi de provincia supra- dicta. Quam utique fidelitatem idem do- minus episcopus fecit domino Ludovico filio & haeredi apud Sanctum Germanum in Laya, praesentibus etiam nobis & aliis. Acîum apud Sanctum Germanum in Laya, anno Domini Mccxxvii, vu nonas maii. III. Anno' incarnati Verbi MCCXXVII, III nonas junii, Ludovico rage Francorum régnante. Ego Bernardus Peleti, per me & perdominum patrem meum & per omnes homines nostros, promitto vobis Guillelmo Arveo & Guillelmo de Laucenis, ad haec recipienda a senescallo Bellicadri & Nc- mausi procuratoribus missis, quod treuga, quam abbas Crassae ex parte domini régis nobis & nobili viro P. Bermundi donavit & fecit, & postea dominus rex eam donavit & concessit, firmiter tenebo 84 observabo. Quae treuga débet adhuc durare & tenere hinc ad proximum venturum Pascha. Et si treuga fracta est aut amodo frangeretur, 8c de omnibus 8c singulis quaerimoniis, qiias ego Se pater & mater facere possemus de nobili viro P. Bermundi aut ipse de nobis, stabo mandato, voluntafi 8c cognitioni cu- riae domini régis 8c senescalli Bellicadri 8c Nemausi. Et quod super praedictis paream 8c item cognitioni curiae domini régis 8c senescalli, usque ad D marchas argenti praesto 8c dono bas satisdationes, scilicet Bernardum, dominum de Rossono, Almari- cum de Claireto, W. de Monteacuto, 8cc. Et nos P. Miracz, 8cc. si Bernardus Peleti con- tra suprascripla veniret 8c complere nol- let, promittimus nos tenere hostagia apud Nemausum vel Bellicadrum, quousquepro- missa adimplesset, 8cc. — Et ego dominus ' Archives du domaine d« Montpellier j Alais, n. 8. R. Peleti 8c ego domina Sibilia haec omnia suprascripta, a Bernardo filio nostro pro- missa, approbamusSc confirmamus. — Item ego dominus R. Peleti 8c ego domina Sibi- lia Se ego Bernardus eorum filius promit- timus vobis omnibus 8c singulis supra- scriptis, nos vos a dictis hostagiis semper servaturos indemnes. Acta sunt haec in Alesto, Sec. Scellé d'un sceau de plomb, représentant d'un côté un cavalier la lance en arrêt, avec ces mots • S. P. Peleti, comitis Melgor. & au revers, un cavalier armé de toutes pièces, avec les mêmes mots. 264. Soumission des habitants de Saint- Pons au roi Louis VIII', UNIVERSIS Christi fidelibus, ad quos presens pagina pervenerit, consules 8c probi homines 8c universus populus ville Sancti Poncii, salutem in Christo Jesu. Cum dominus abbas noster litteras, quas sibi serenissimus 8: illustris dominus L. rex Francie transmiserat, coram universo po- pulo ville nostre legeret, 8c que super né- gocie Ecclesie 8c ejusdem domini régis esset voluntas nostra a nobis requireret, responsum fuit ab omnibus hunanimiter, quod secundum mandatum Ecclesie 8c do- mini abbatis via regia incederemus non déclinantes ad dexteram vel sinistram, nec aliter nos debere facere protestanuir, cum specialiter villa Sancti Poncii ad Ecclesiam noscatur nuUo medio pertinere. In fesfi- monium autem hujus responsionis 8c spon- sionis a nobis 8c toto populo facte, presen- tem cartullam sigillo comunitntis duximus roborandam. Actum apud Sanctum Pon- cium, anno Domini M" CC xx" Vi", lir ka- lendas marcii. ' Original icellé Je cire jaune sur double queue, J. ro22,n.2. — Au dos, en cnractcrcs du treizième siècle : Nihil yalct. An 1227 An 1227 février. 863 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 864 An 1117 mai. Ëd.orig. t. Ul, col. 323. An IZI7 17 juin. 265. bus, quoJ nos Trencavellus, Dei giatia Biterris vicecomes, dominus Albiensis ', Carcassoiie & Redensis, per nos & per omnes heredes ac siiccessores nostros, non An I2î7 p ^ T j:j't^' "..' r -L 1 ' inducti VI neque dolo, sed spontanea nos- ùerment de ndelite prête par les nabi- , ' ,,. , . o . , -, . ' ' tra voluntate, reddimus, solvimus & det- tants de I\ajac au comte de Tou- fi„i„us, cedimus & donamus vobis do- louse, contre le roi de France '. mino Rogerio Bemardo, Dei gratia comiti Fiixensi, consanguineo nostro, & omni CONOGUDA causa sia a totz aquels qui vestre successioni ac posteritati, cum hac aquesta carta veiran, que nos Guillems presenti carta valitura, totam terrani de Bernad de Najac e Peire Gross, senhors de Chercorbes, cum omnibus pertinentiis Najac, per nos e per totz nostres amix, de grat e en bona fe, prendem a captienh l'ondrat senbor nostre R., per la gracia de Dieu duc de Narbona, comte de Tholosa, marques de Proensa, e tôt lo sieu affar contra totz homes, e li prometem ferma- ment que ab lo reg de Fransa ni ab la Gleisa ni ab luns autres enemix sieus plag ni fin ni acordament no farem ses lui. E si! plag el acordament, que essems ab nos a lui séria fags, no li era tengutz, nos lo teuriam per frag a nos, e lin seriam def- fendedors e valedors contra totz homes a bona fe. Et a maior fermetat d'aquesta causa, aquesta présent caria lin faim sa- gellar ab nostre sagel. E que en aissi totas a([uestas causas tengam e gardem e ja con- tra no vengam, sobre santz 1111°'' Evangelis de grat e en bona fe o jurani. Fag fou aisso a Gallac, el mes de mag, anno incarnati Verbi M°CC''XX.'' septimo. 266. — CLXXX Chartes de Trencavel, vicomte de Bé- liers, en faveur du comte de Folx^. I. A NNO ab Incarn. Christi m°cc°xx°vii°, XV Lodoyco rege régnante, notificetur cunctis presentibus & futuris presentem paginam inspecturis vêla legente audieuti- ' Trésor des chartes, J. 3:)3. — Toulouse, m, n. Sp; origin-Tl scellé. " Château de Foix, caisse ïï, [Doat, vol. lôg, (" 277; Se copie de >^.^6, a«x archives de! Basses- Pyrénées, E, 3y5.] ejusdem terre, scilicet castrorum & villa- rum, que ibi sunt vel erunt, & militum, & hominuni ac feminarum & dominatio- num & generaliter omnium pertinentium eidem terre, sicuti melius antecessores nostri vel aliqui pro ois habuerunt & te- nuerunt : quam videlicet terram vos de vestro proprio averi, ab Isarno Bemardo de Fanojovis a pignore de quindecim mil- libus solidis Melgor. redemistis. Et conve- ninius vobis & etiam hoc cum manibus nostris propriis corporaliter super quatuor Dei sancta Evangelia juramus, quod contra hec, que suprascripta sunt, de cetero nos vel nostri aut aliquis pro nobis uUo jure scripto vel non scripto, lege seu con- suetudine alicujus terre non veniamus neque venire faciamus, nec ibi aliquid pe- tamus neque requiramus. Et ad majorem hujus rei firmitatem, presentem cartam cum nostro sigillo corroboramus. FIujus rei sunt testes Boso abbas Electi, Petrus Rogerius de Mirapisce, Raimundus San- cius de Ravato, Augerius frater ejus, Ar- ualdus de Villamur, Guillermus Bernardus de Atnava, Arnaldus Rogerius de Mira- pisce, Petrus Guillelmus de Artuina, Guillermus Bernardus de Luzenac, Ber- trandus de Mirapisce, Arnaldus de Fla- ciano & fratres ejus Augerius & Piligrinus, Raimundus de Tars, Petrus Lumbardus, Guillermus de Rezas, Arnaldus Homodei, Arnaldus Raimundus de Arcia, Flacianus Raimundus de Rezas junior, Bertrandus de Ecclesia, Petrus de Gojenchis, Petrus Arnaldus de Sancfo Martine. In testimo- nium prediclorum Raimundus de Laura- ' La copie de Pau porte Âlie^iiensi!, qu'il faut lire Alic^ijcitsis. [A. M.] An 1217 An IIÏ7 17 juin. 86: PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 866 Éd.orig. t. 111. :ol.323. guello, publicus scriptor Limosi, hoc scrip- sit x° V° kaleiidas julii. II. Anuo" ab Inc. Christi M'>cc°xx''Vir, Lodoyco rege régnante, ego Trencavellus, Dei gracia vicecomes Biterrensis, doniinus Albiensis, Carcassonensis & Redensis, non coactus neque deceptus ad aliqua persona, sed gratis ac spontanea voluntate niea trado & mitto in bajulia & custodia ac protectione & in bona fide & credulitate tui domini Rogerii Bernard! , Dei gratia comitis Fuxensis, vicecomitis Castriboni, villam de Linioso & omnera patriam Re- densis & omnes homines ac feminas ejus- dem ville Limosi & patrie Redensis, pré- sentes & futuros, & omnia eorum bona presentia & futura, scilicet quamdiu Fran- cigene terram nostram tenebunt, & ultra VI annos postquam Francigene Carcasso- iiam & Biterrim aniiserint. Transacto vero prefato termine, ego & mei reciiperabinius a te & tuis prefatam villam Limosi & pa- triam Redensis, libère & absoliite, absque omni impedimento. — Insuper ego Roge- rius Bernardus, Dei gratia Fuxensis comes & Castriboni vicecomes, recipio, secundum quod superius dictum est, villam Limosi & patriam Redez & omnes homines & femi- nas ejusdem ville & patrie Redensis in mea bajulia & custodia & protectione & niea bona fide & credulitate, ad tenendum & custodiendum ac protegendum pro posse & viribus meis cum omnibus bonis suis presentibus & f'uturis. Hujus rei sunt tes- tes Boso, abbas Electi, Petrus Rogerius de Mirapice, Raimundus Sancius de Ravato, Augerius frater ejus, Bernardus de Fla- ciano & fratres ejus Augerius & Pelegri- nus, Isarnus de Taxo, Raimundus de Taxo, Guillelmus frater ejus, Flacianus Arnal- dus, Ramundus de 'Srcia, Guillelmus de Redis, Raimundus ejus nepos, Petrus Luni- bardus, Homo-Dei, Petrus de Gogenchis, Piligrinus de Electo, Bertrandus de Eco- gleria, Guillelmus Petrus de Sepiano. Jussu omnium predictorum Raimundus de Lau- raguello, publicus scriptor Limosi, hoc scripsit decimo quinto kalendas julii. ' [Dont, vol. 169, f" 279.] 267. — CLXXXI Actes touchant la décime promise par le clergé de France, au concile de Bourges, pour l'ajfaire d'Albigeois ' . I. -n» OMANUS, miseratione divina Sancti R' Angeli diaconus cardinalis, Aposto- lice sedis legatus, universis présentes lit- teras inspecturis salutem in Domino. Ad relevandum negotium pacis & fidei, quod penitus corruerat, & ad pravitatem he- reficam evellendam terre Albigensis & circumadjacentium regionum, venerabilcs patres archiepiscopos, episcopos & alios prelatos & viros religiosos, necnon capi- tula ecclesiarum cathedralium legationis nosfre, ut per procuratores idoneos eadeni capitula in nostra presentia comparent, olim Bituricis specialiter evocantes, pre- sentibus ibidem nobilibus viris R., filio R. quondam comitis Tholosani, & comité Montisfortis, de pace inter ipsos nobiles primo, sicut expedire vidimus, tractavimus diligenter; sed cum non potuerit pax vel aliqua concordia inter eos cum honore Ecclesie provenire, nec idem R. obtulit se ut debebat mandatis Ecclesie pariturum, auditis & intellectis in publico coram omni- bus supradlctis, que tam idem R. pro parte sua quam comes Montisfortis pro se pro- ponere curaverunt, predicti archiepiscopi, episcopi , viri religiosi , alii ecclesiarum prelati & procuratores ecclesiarum cathe- dralium, adjurati a nobis in virtute obc- dientie & quod in die judicii coram om- nium judice responderent, si nobis super hoc secundum suas conscientias non da- rent consilium salutare, & nobis dederunt consiliiim separatum, quod idem R. secun- dum oblata non erat aliquatenus absol- vendus, sed bone mcmorie Ludovicum, regem- quondam Francorum i'.iustrem, in- duceremus modis omnibus, & supplicaretur ci ab Ecclesia, ut in se assumeret negotium memoratum, cum non posset peralium rc- ' Manuscrits de Colbcrt , n, ^6(ll) [l.itin 9778» (o 271 b\, & 2670 [JJ. 2^;]. VIFI. >8 A.i 112.7 867 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 868 levr.ri ncc terra illii p\irgari ab hcretica fidei chrisfiane temere venîentes, ad man- pravitate, & si dictuni iiegotium assume- datinii nostrum decimam ipsam in ])rcdictis i"ct, décima daretur ci omnium proventuum duohns terniinis jani transactis solvere ad ccclesiasticorum iisque ad quinquenuium, plénum, pluries admoniti, contempserunt; si taiitum duraret negotium antedictum, ex parte régis Francie illustris nobis est prout in illorum consiliis in scriptis re- allata querela, quod cum clare itiemorie dactis & sigillatis evidenter apparet. Unde pater suus pro ipso negotio maximas ex- secundum predicforum consilia, ad regem pensas fecerit ac ipse post mortem ipsius, ipsum cum pluribus archiepiscopis, epi- & magnam multitudinem militum & ser- scopis & aliis ecclesianim prelatis perso- naliter accedentes, induximus eum quan- tum potuimus, ut iii se assumeret negotium supradictum. Sed quia negotium ipsum vientium ibidem habuerit & habeat ad ex- pugnaudam hereticam pravitatem, & bec per se non possit sustinere sine auxilio Ecclesie, quod ipsa capitula sibi subtrahero Ed.oric. t. 111, col, 32).. erat desperatum omnino 8c non poterat nitebantur, super hoc sibi deberemus, revocari sine magnis periculis & labori- prout eidem negotio expedit & promis- bus & expensis, nisi Ecclesia ei in magno sum & statutum fuerat, providere. Nos auxilio subveniret, de consilio eorumdem vero considérantes quod maximum Ecclesie archiepiscoporum & episcoporum, qui no- periculum immineret & negotium destrue- biscum présentes aderant, decimam oin- retur omnino, si rex negotium ipsum di- nium proventuum ccclesiasticorum nostre mitteret, ad quod dimittendum suum con- legationis usque ad quinquennium, si tan- silium concordabat, nisi promissum sibi tum negotium duraret, concessimus dicto auxilium ab ecclesiis solveretur, atten- retri ad magnam instantiam nostri & ipso- dentés nihilominus ipsorum rebellionem rum prelatorum, imo potius inspirationem pariter & contemptum, qui mandatis nos- divinam, ut credimus, negotii assurapti, tris parère contemnebant pro sue arbitrio sicut in nostris & ipsorum archiepiscopo- voluntatis, eidem régi autoritatem conces- rum & episcoporum litteris super hoc con- simus & potestatem, ut de bonis ipsorum fectis plenius continetur. Nos autem, hoc capitulorum capiat cathedralium & saisir! idem prelatis & aliis in nostra legatione faciat pro solutione décime, que fieri de- constitutis per litteras intimantes, manda- huit in ipsis terrainis jara transactis, donec vimus ut in festo omnium Sanctor\im me- ipsi de prefata décima & nobis de ipso dietatem ipsius décime ac reliquam me- contemptu fuerit plenarie satisfactum, ut dietatem in Pascha nuper preteritis ipsi quos timor jurisdictionis ecclesiastice a régi vel aliis pro eo, ad mandatum nos- malo non revocat, saltem potestas coher- trum solverent ad subsidium negotii ante- ceat secularis. Actum die lune ante Ascen- dicti.Et licet nuUus promissioni dicto régi sionem Domini,anno Domini m°cc'>xx''VII''. facte & mandatis nostris super hoc pro- II. G. Dei ' gratia Senonensis archie- mulgatis se aliquatenus ppposuisset, quin piscopus & G. eadem gratia episcopus imo ipsa capitula medietatem décime, que Carnotensis, omnibus présentes litteras solvi debuit in festo omnium Sanctorum, inspecturis salutem in Domino. Notum fa- quamvis non plene post mortem ipsius cimus, quod nos pro utilitate ecclesiarum régis & post Pascha partem residue rae- dietatis voluntarie persolverunt, verum quia capitula cathedralium ecclesiarum nostrarum & pro conservanda pace & indempnitate ipsarum, & ne impediatur succursus negotii pacis & fidei in terra quatuor provinciarum, videlicet l^emensis, Albigensi, karissimo domino nostro régi Senonensis, Turonensis & Rothomagen- Francie illustri & nobilissime domine sis, contra dictam proraissionem régi fac- Blanche regine matri ejus promisimus tam, de consilio prociiratorum ipsorum & nos soluturos eis vel heredibus eorum , fere totius concilii supradicti ab ipsis singulis annis usque ad quadriennium, si etiam approbatam, ex eo maxime quod dic- tam decimam spontanée solvere incepe- ■ Trésor des chartes; Albigeois, n, 8. [J, 428; • unt, in contemptum Dei Se Ecclesie &: original,] An III7 An 1 227 .lOÛt. An 1227 Éd.OJ-ig. t. 111, col 869 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. .325. An 1228 5 juin. negotium terre Albigensis taiitum dura- verit, in manu doniiiii resjis vel heredum suorum M & D libras Parisiensium pro capitulis ecclesiarum cathedraliiim provin- cie Seiionensis, ita qiiod unusquisque in 870 Ecclesiae & fidei christianae necnoii etiam in destructionem negotii supradicti. Ideo- que paternitati vestrae qua fiingimur aii- toritate districte praecipiendo ruaiulamiis, quatinus pœnas, quas olini constituimus soliduin teneatur, set uno solvente, alter contra hujusmodi contemptores, sicut liberabitur. Et ad hoc faciendiim obliga mus personas nostras & bona nostra & ecclesias etiam nostras & successores nos- tros, de assensu etiam & auctoritate vene- rabilis patris domini Romani, Sancti Angeli diaconi cardinalis, Apostolice sedis legati. Ita etiam quod si de altero nostrorum in- fra predictura spatium aliquid humanitus contigerit, reliquus ad solutionem tocius predicte siimme nihilominus teneatur, & bona sua & ecclesie illius qui decesserit erunt obligata, & successores etiam ea- dem obligatione tenebuntur. Solutio au- tem hujus pecunie fiet in duobus termi- nis, medietas videiicet in festo omnium Sanctorum & medietas in Pascha, & fiet Parisius apud Templum, & fiet in instanti festo omnium Sanctorum prima paga. In cujus rei testimonium, présentes lifteras sigillis nostris confirmamus. Actum Pari- sius, anno Domini M°cc''XX°Vii°, mense augusfi. III. Venerabili ' in Christo patri... Del gratia archiepiscopo Turonensi & ejus suffraganeis, Romanus eadem gratia Sancti Angeli diaconus cardinalis, Apostolice sedis legafiis, salutem in Domino. Cum de con- litteris super hoc editis videre poteritis, manifeste coram capitulis ipsis vel illis qui fuerint in capitulis publiée legi & publicari facientes, transcriptum ipsarum litterarum vel etiam ipsas litteras eis nul- latenus concedatis, sed tam nostras quas ad vos mittimus, quam alias statim per la- torem nobis praesentium remittatis. Da- tum Senonis, nonis junii, anno Domini M°cc"'xx" vin°. 268. Privilèges accordés aux habitants de Pamiers, par Maurin, abbé de Saint- Antonin '. IN Christi nomine. Notum sit cunctis presenfem paginam inspecturis, quod ego Maurinus, ecclesie Sancti Antonini abbas, consilio & voluntate tocius conven- tus ejusdem ecclesie, nos omnes insimul concordantes in unum, ad honorem do- mini nostri Jesu Christi & béate Marie silio venerabilium patrum archiepiscopo- genetricis ejus & gloriosissimi martiris mm, episcoporum, aliorum praelatorum, Antonini & tocius ville Appamie, concedi- ecclesiasticorum necnon & procuratorum mus & confirmamus & ratas & bonas & firmas habere & tenere & observare in- violabiliter in perpetuum promittimus, firma stipulacione & solempni, omnes sul). scriptas consuetudines consulibus Appamio presentibus & futuris & omnibus habitan- tibus ibidem, presentibus & futuris : vide- iicet quod nos deffendemus & custodie- ecclesiarum cathedralium , quos Bituricis ad concilium convocavimus pro negotio fidei atque pacis, sicut in eorum consiliis in scriptis redactis & sigillatis plenius continetur, bonae mem. L., régi quondam Francorum illustri,concesserimusdecimam omnium proventuum ecclesiasticorum nos- omnes habitatores ejusdem & omnia eorum trae legationis usque ad quinquennium, mus ubique, infra villam & extra villani si tantum duraret negotium memoratum, 1 i-. . • . prout in nostris & aliorum praelatorum qui nobiscum praesentes aderant super hoc litteris evidenter apparet; quidam mi- nus plene solverunt, quidam contravenire praesumpserunt in coiitemptum Dei & ' Portefeuille de Baluze, n. 11. ' Archives municipales de Pamiers; copie de I27r. — Nous devons communication de cette pièce, éditée d'une manière extrêmement défec- tueuse par Ourgaud (Histoire de PamiiY$, pp. 173- 182), à notre collèrgue & ami M. F. P^squier, ar- chiviste du départeijicnt de l'Ariége. fA. M.] An 1228 An 1228 |5 janvier. An 87, PREUVES DE L'IÎISTOIRE DE LANGUEDOC. 872 bona, t;un mobilla quam iiumobilia, nJ honorem & utilitatem eonim. Et si forte aliquis de villa exire voluerit sine delicto ab eo commisso & coiisulibus maiiifesto, dabinuis ei & bonis suis oundi, qua parte voluerit, salve & secure ducatuni unius diei, & bona tam mobilia quam iinmobilia, que in posse nostro dimiserit, deffendemus & custodienius bona fide, duni tamen cum nostris & ville non participet inimicis. — Item nullam personam accusabinnis, nec nostre familie nostro nomine permittemus accusari sine clamore alicujus nianifesto de aliquo crimine, nisi crimen commissum fuerit visiim consulibus & aliis bonis viris Appamie. — Item a nuUo habitatore Ap- pamie, de quo fides securitatis sit consuli- bus manifesta, accipiet noster bajulus fir- niancias, nisi taie crimen & tam intolerabile ab eo commissum fuerit, quod si differre- tur, posset iuferri irreparc^bile nocumen- tum; sed dominus abbas & cellerarius, si abbas defuerit, poterunt quemlibet cogère ad dandam firmanciam de omni clamore sibi facto. — Item nec nos, nec aliquis no- mine nostro, capiemus aliquem habitato- rem Appamie, aliqua querela vel clamore nobis ab eo facto, si nobis idoneain cau- cioneni prestare voluerit, excepto furto & bomicidio consulibus maaifesto. — Item si controversia mota fuerit inter nos vel fa- miliam nostram & alicjuem habitatorem Appamie, causa illa audietur a consulibus Appamie & ab eis juste judicabitur, & eo- rum judicium tenebimus & observabimus sine omni contradictu. — Item si contro- versia inter aliquem Appamiensem orta fue- rit & aliquem extraneum manentem prope Appamiam ad très leucas, causa illa audie- tur ab eisdem consulibus Appamie & recte judicabitur. — Item nec nos nec familia nostra debemus hospitari cum aliquo ha- bitatore, ipso invito, nisi in manifestis hospiciis ubi dabimus id quod pro hospicio dandum erit. — Item aquam ad portandum & rigandum & feronduin ad balneum, ad piscandum, ad navigandum, & nemora & pascuaria concedimus libère & absolute & absque omni servitute omnibus habitatori- bus Appamie, exceptis nostris piscariis taii- tum. — Item concedimus & promittimus, quod judicium ignis nec aquc frigide vel calide, nec eciam duelUim" nuUi habitato- rum Appamie inferamus. — Item nec le- gista sive decretista in aliqua causa Appa- mie advocatus erit. — Item nuUus mercator oxtranous vendet in villa Appamie pannos laneos, particulatim ad incidendum. — Item' concedimus & plenam libertatem da- mus omnibus personis, cujuscumque domi- nii sint, an nostrt vel alieni, qui venerint habitare Appamiam, quod nuUus dominus eorum sitausus Ipsum vel res suas invadere nec amparare pro aliqua servitute, aliquo loco, nisi prius tercio consulatum requi- sierit si ipsa persona velit ei facere jus. Quod si facere velit in posse dictorum con- sulum Appamie, & ille amparator illud respuerit, deinde non sit ausus ipsum vel res suas tangere vel amparare infra villam Appamie vel ejus termines. Termini Ap- pamie sunt usque ad domum Templi mi- licie Nucarete, & deTemplo milicie usque ad passum Creonis prope Villamnovam Comitalem, & exinde sicut rivus Creonis ascendit ad pontem Espahanum & usque ad ecclesiam de Verneto, & de eadem ecclesia usque ad flumen Aregie, et de ftumine Are- gie usque ad cacumen montis de Calam & de cacumine ejusdem montis, sicut aque vergunt usque ad foramen de Lupino, & de foramine Lupino usque ad dictam domum Nucarete. — Item ex quo aliquis vel aliqua apud Appamiam causa commorandi adve- nerit & illud consulibus dixerit, demum non liceat nobis neque alii alicui pcrsone ipsum vel ipsam emere a domino suo. Quod si fecerit, nullius sit valoris. — Item si aliqua persona in villa Appamie stetcrit liber & sine servitute, deinde nulli liceat ' Ourgaud imprime hélium; la confirmation de la charte de 1227 par l'abbé Maurin & le comte de Foix duellum. ' Voici l'article correspondant de la confirmation de ces coutumes, en iziz, par l'abhé & le comte de Foix : Item nullus dominus potest capere hominem, ecinm siium, in villa Appamie domicilium haben- tem, nisi prius terciam requisicionem consulibus fecerit an ille habitator voluerit stare juri illi. Et si stare voluerit, securiis erit; si autem stare juri decretaverit (i') vel maliciose distulerit, infra ter- minos securus erit, extra autem poterit dominus mnnus in'jicere contra ipsum, si rcpertus fuerit, sine offensa & injuria ville. An 1228 An 1228 87: PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 874 ipsam vel res suas laiigere nec amparare, sed semper sit lilier. — îtem nec nos nec aliquis nomiiie nostio debemus trabere exercitum de villa Appamie, nisi inimicus noster in posse consiiluni nobis stare juri noluerit, & tune debemus trahere conimu- nem exercitum per unam diem, ita quod eadem die reducamus iiifra villam Appamie, nostris propriis personis in exitu & re- villa Appamie, & justicia penali ollm nobis consueta. — Item si lis fuerit interaliquos habifatores Appamie, & in illa rixa cjuis verberaverit alium cum petra vel baculo vel alicfuo ligno, vel modo quo racione illius percussionis abcissio fiât a sururgiatore, licet in rixa sanguis non exierit, teneatur inde sicut de effusione sanguinis, scilicet LX solidi Tolosani pro pena domino. Et An 1228 ditii presentibus. — Item omnis habitator similiter, si quis contra alium irato aniiiio ville Appamie possit rehabere & recupe- & impiis manibus cultellum vel aliud gla- rare infra termines Appamie res sibi fura- dium in rixa traxerit, teneatur sicut de tas & ablatas & repetere omne debitum & sanguinis effusione. Tamen si forte cum omue dampnum sibi illatum ab omni per- pugillo vel manibus in illa rixa sanguinem sona, que infra terminos fuerit inventa, ita alter alteri abstraxerit, teneatur tantum quod nulli dabimus neque dari permitte- de commun! justicia domino, nisi forte illa mus securitatem sive ducatum, nisi prius sponte sua licenciam inde dederit' actor rco vel alii persone pro eo. — Item si ali- quis interfecerit aliquem habitatorem Ap- pamie, deinde non sit ausus intrare villam Appamie, nisi prius composuerit cum ami- cis & propinquis defuncti; quod si forte fecerit, & amici ejus inde vindictam acce- perint, in nullo teneantur dominis. — Item concedimus, quod nuUus habitator ville Appamie det leudam vel pedagium sive tol- tam in tota terra & dominacione nosira, nisi sicut semper consuetum est in villa Ap- abstraxio sanguinis videretur consulibus quasi effusio sangi:inîs, & semper restitu- cio fiât patient! dam])num ad noticiam con- sulum. — Item si quis créditer de debitoro suo clamorem fecerit domino vel bajulo ejus & débiter concesserit debitum, tune dominus vel bajulus assignet diem debitori per spacium octo dierum, semel vel bis. Et si tune cum creditore composicionem inde fecerit, in nullo teneaturdomino vel baj\ilo ejus. Nisi autem fecerit, deinde teneatur de comn.uiii justicia. — Item si aliquis abseiis fuerit a villa Appamie ex causa necessaria pamie. — Item nec nos nec aliqua persoiia vel probabili, nuUus creditorum ejus pro- possit ejtccre aliquem vel aliquam de sua possessione, dum jus inde facere velit. — Item si aliquis, qui sub potestate nostra fuerit, rem habuerit cum aliqua femina Appamie, inferendo ei vim, si fuerit virgo & deeuerit, ducct cam in uxoreni aiit dabit ci virum opportunum. Quod si facere non potuerit vel noluerit, punietur in propria persona vel in rébus suis ad cognicioncm coiisulum. Si conjugata fuerit, concedimus justiciam fieri de corpore ipsius; & si alia fuerit, justicia ab ipso fiet, prout consules noverint. — Item si controversia mota fue- rit inter duos habifatores Appamie, cla- more inde nobis facto, causa illa audietura consulibus ejusdcm ville & recte judicabi- tur, & judicium illorum teneri & observari faciemus sine omnibus expensis, quas dictis personis facere non faciemus sive perniit- temus, nisi que antiquitus consuete sint in pria auctoritate capiat bona illius vel sibi appropriet, nisi prius ille qui absens fue- rit, commonitus fuerit a curia per spacium duorum mensium vel amplius, si consules noverint esse faciendum, & si desideraverit se presentare curie & stare juri. — Item nullus possit pignorare vel auferrc alii ves- tes suas vel pannos status sui, racione ali- cujus debiti quod ei debeat. — Item nullus proditor manifestus sit habitator ville Ap- pamie.— Item omnes habifatores Appamie, qui proprium larem ibi foverint' per me- dietatem anni vel amplius, immunes sem- per sint & liberi ab exactionevel oblacione ligiiorum, que ante nativitafem Domini ab eis singulis annis solebat fieri. — Item nullus habitator Appamie possit vendere vel donare vel alienare aliquam rem im- mobilcm infra villam existentem vel extra in dccimariis alicui domui religionis, nisi La confirmation de I232 a]oine panui. Corrige^ habucrint (?). An 1228 875 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LAKGUEDOC. 876 sub hac condicîone cjuod clomus religiosa, ciii alienaverit, vendat eam vel alieiiet iii- fra aunum & dieni tali persone, per quam villa non amittat collacioiiem suam sive in custodia ville Appamie vel in operibus & clausuris vel aliis rébus ad iiniversitatem pertinentibus, & eciam sub bac condicione quod, si forte domus religiosa vendere vel alienare distulerit, consules sua auctori- tate possint vendere & alienare & precium ponant in clausura & operibus ville, & seinper teneantur emptori de guirencia. — Item nulla persona ausa sit introire in domum alicujus habitatoris Appamie con- tra admonicionem ipsiusj quod si feccrit& certum fuerit, donet L solidos Tolosanos, scilicet medietatem dominis & aliam me- dietatem in commun! clausura ville. Quos L solidos Tolosanos si solvere non pottrit, punietur ad cognicionem consulum. Et si secundo vel tercio introierit, semper dic- tam penam in duplum persolvet. Tamen, si deinde introierit & habitator illius domus vindictam ab eo accipiat, in nullo tenebi- tur dominis ille habitator. — Item domini alterius vel cum desponsata alteri per verba de presenti, & illud liquidum fuerit per testes légitimes vel per personas ido- neas, ille qui in tali delicto fuerit macu- latus & illa, nudus cum nuda currant a porta Loci usque ad portam Stagni per majorem plateam, & hoc faciant de die & absque miseracione, & interea verberentur a nunciis curie. Eadem pena inferatur per omnia mulieri maritale vel soluté & viro illi, si cum marito vel sponso alterius per verba de presenti reperta fuerit in nefanda carnali commixtione. — Actum est hoc XV die introitus januarii, régnante Lu- dovico rege Francorum, anno ab Incarna - cione ChrisU MCCXXVii". Rei hujus sunt testes magister Arnaldus de Crampahano, & Johannes de Fuxo cellerarius, & Ra- mundus Paya canonicus & presbyter, & Petrus de Lauraco & Ramundus Seguerius & Guillelmus de Hospitali & Petrus Ra- mundus de Cadarona & Faber Flequerius & Poncius de Milars & Ramundus Guinio- nus & Arnaldus de Altaripa & Ramundus de Yillanova & Petrus Menerius & Arnal- An 1228 pro nullo delicto accipientfictas cauciones dus de Vellena & Petrus de Batheganis & prestando securitatem actori, quod non puniant eum si conquestus fuerit de ali- quo, licet subcubuerit. — Item si aliquis fur sive latro nocturnus vel amputator vi- nearum, arborum vel segetum captus fue- rit, vel per testes idoneos probatus, corpus ejus & bona sua veulent dominis in com- missum, restitucione prius facta pacienti dampnum, sicut de jure est. Tamen si ra- cemos nocte acceperit vel arborum fructus vel consimilia malefacta, que ad nos in commissum pertinent, & si de diebus fur- tumfecerit, punietur, prout consules nove- rint, in rébus suis vel in censu. — Item si causa fuerit inter duos habitatores Appa- mie in posse dominorum, & alter illorum Poncius de Lupa, consules; & Arnaldus de Hospitali & Petrus de Fauros & Ramun- dus Bernardi & B. Otho. Aymericus tabel- lio publicus Appamie cartam ipsam scrip- sit. Et dominus abbas & conventus sigil- lorum suorum munimine ad majorem firmitatem habendam paginam corrobave- runt. Petrus Cernerii, tabellio publicus Ap- pamie, transtulit hoc instrumentum ab originali instrumente sigillato sigilio pre- dicti domini abbatis, prout in facie appare- bat, bene & fideliter [de] verbo ad verbum, nil addens, nil minuens, coram subscriptis testibus, XVII" kalendas junii, régnante Philippe rege Francorum, anno Domini în posse consulum venire voluerit, consu- mCCLXXI". Rogerius de Montealto publi- les debent ab utroque sportulas accipere& utrique consilium dare, prout eis melius fuerit notum bona fide. — Item nec nos nec aliquis nomine nostro poterimus cogère aliquem Appamiensem, quod vi vel minis ab ipso pecuniam extorqueamus vel per questam sive aliquam coUectam vel alio aliquo modo. — Item si aliquis conjugatus Vel sine uxore captus fuerit cum conjuge eus Appamie notarius subscripsit. Petrus de Latone tabellio publicus Appamie sub- scripsit. 877 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 878 Éd.orig. t. m, col. 32 5. An 1228 21 no- vembre. Kd.orig t. III, col. 'i2h 269. CLXXXII Cession du château de Termes au roi, par Olivier iS* Bernard de Termes'. IN nomine Domiiii, aiino Incarnationis ejusdem m°CC" xx" Viii", XT" kalendas de- cembris. Nos Olivarius & Bernardus de Terminis fratres, iisque ad diem predtc- tam existentes domini de Termine, cedi- mus, solvinius & deffinimus totum jus sive lu eodem vero modo recipimus nobilem dominium, quod habemus in predicto cas- mulierem Gaudionem, sicut vos O. & Ber- regis Franchorum, in bona fide & in bona miseiicordia domini régis superius nomi- nati , promittentes vobis bona fide ex parte ejusdem domini régis, quod ipse be- nefaciet vobis & honorabit vos & quod nos operam, opem & consilium dabimus pro fideli posse nostro, quod dictas domi- nus rex vobis faciat & adinipleat ea que superius sunt expressa. Promittimus etiam, quod homines existentes in barrio de Ter- mes erunt in bona libertate & in bonis consuetudinibus, & possessiones suas pos- sidebunt & habebunt sicut modo habebnut. tro de Termine, domino Ludovico régi Franchorum & pro ipso domino rege in- vestimus vos dominum P., Dei gratia Nar- bonensera archiepiscopum , dominum C. Carcassonensem episcopum , 8t dominum G. de Levis marescalchum de predicto Castro, &mitimus vos in possessionem cor- poralem de predicto Castro loco domini régis predicti. Totam vero aliam terram de Terminis 8c hominum nostrorum, tam mi- litum quam aliorum, qui sancte Ecclesie reconciliati sunt & erunt, supponimus in bona fide & bona volunlate & bona mi- sericordia ejusdem domini régis, sicut eam melius tenebamus & habebamus eo teni- pore, quo dominus Lodovicus rex bone memorie venit apud Avinionem, & eandem terram recepimus in comir^nda a vobis G. de Levis mareschalcho ex parte ipsius domini régis. Confirmamus & super sancta Dei Evangelia juramus, quod semper eri- mus fidèles domino régi Franchorum & heredibus suis & adjutores sui contra suos & sancte Ecclesie inimicos. Nos vero P., Dei gratia Narbonensis archiepiscopus, & C. eadem gratia Carcassonensis episcopus, 8c G. de Levis marescalchus, recipientes a vobis predictum castrum de Terminis & missi a vobis in corporalem possessionem de predicto Castro, loco domini régis jam- dicti, recipimus vos Oiivarium & B. de Termino & milites ac homines vestros, ex parte Dei 8c sancte ecclesie Romane 8£ domini legati necnon ex parte domini ' Trésor des chartes du roi; Languedoc, n. 6, [j. ipS} original.) nardum, prout superius est expressum. Ad majorem autem certitudinem hujus rei, presentem cartam sigilli nostri munimine sigillamus, 8c faciemus etiam approbari 8c sigillari sigillis nobilium virorum Imberti, dor Bell ijoci, existentis in par tibus istis ex parte domini régis Franchorum, 8c domini Philippi de Monteforti. Testes hu- jus rei sunt dompnus B. abbas, 8c prior Fontisfrigidi , O. senescalcus Carcassone, P. de Vieillis, Andréas Choleti senescalus Tolosanus, Johannes castellanus de Co- sanciis, Rotbertus Sine Avère castellanus castri de Termino. Actum est hoc die & anno quibus supra. Et nos O. de Termino istud instrumentum sigilli nostri pro no- bis 8c pro fratre nostro B. munimine ro- boramus. 270. — CLXXXIII Articles préliminaires de la paix entre le roi saint Louis, 6" Raimond VU, comte de Toulouse' . N' l'X^ovERiKT universi praesentem pagl- nam inspecturi, quod nos Raimun- dus, Dei gratia dux Narbonae, cornes To- losae, piarchio Provinciae, vera devotione ' Cartulaire de Champagne, à la Chambre des Comptes de Paris, f» 160. [Ce cartulaire était 1* célèbre Liher principum, qui a péri dans l'incendie de la chambre des comptes, en 1737; nous avons An 1228 An 1228 I o dc- CJMlbl'C. An 1228 879 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 880 liJ.orig, t. )!l, col. 327. affectantes ad iiiiitatem sanctae inatris Ec- idem doniinus rex nobis tali modo & tali clesiae redire & in dominio & fidelitate conditione, quod nos ad praesens trade- & servitio sereuissimi domini nosfri régis mus domino régi filiam nostram maritan- Franciae & illustris dominae reginae con- dam uni de fratribus suis, si Ecclesia dis- sanguineae nostrae, matris ejusdem, fîde- pensaverit & nos a domino legato fuerimus lifer permanere, ad compositionem cum absolut! usque ad Pascha proximo futurum, eis faciendam & habendam & ad ea quae ita quod filia nostra habebit fotum episco- ad pacem & compositionem pertinent per- patum Tholosae post mortem nostram, sive agenda & ad gratiam ipsorum consequen- habuerimus alios filios sive non. Si autem dam, mitïimus ad sanctissimum patrem do- filia nostra moreretur antequam nos & minum Romanum, Sancti Angeli diaconum filios vel filias haberet fratcr domini régis cardinalem, Apostolicae sedis legatum, & ex ea, habebunt totum ipsum episcopatum, ad iJlustrem dominum nostrum regem sive habuerimus filios vel filias sive non, Franciae & ad serenissimam dominam re- post mortem nostram, — Item si filia nos- ginam, venerabilem & dilectum patrem tra moreretur & non haberemus filios vel H, abbatem Grandissilvae, latorem prae- filias de legitimo matrimonio procréâtes, sentium, qui pro ipsa pace diutius labo- nihilominus Tholosa cum toto episcopatu ravit, quem super his constituimus pro- Tholosano reverteretur ad dominum regem curatorem, firmiter promittentes, habito vel fratrem ejus, si dominus rex voluerit, super hoc pleno consilio nostrorum baro- post mortem nostram. Si autem decesse- num & specialiter consulum Tholosano- rimus sine filiis de legitimo matrimonio rum, quod quidquid super his confectum procreatis, etiam alia terra remanebit filiae fuerit ab eodem & cum eodem in prae- nostrae praedictae. Si autem filia nostra sentia & de consilio & assensu dilectis- praedicta moreretur antequam nos sine simi consanguinei nostri Theobaldi, Cam- liberis, & alios haberemus filios de legi- paniae & Briae comitis palatini, ratum timo matrimonio procreatos, ad eos epi- habebimus atque firmum. Ut autem uni- scopatus Tholosanus devolveretur. Ita ta- versa & singula, quae super compositione men quod in omnibus casibus supradictis & pace inter nos & ipsos facienda ik refor- ut verus dominus habeamus plénum jus & manda per jamdictum abbatem acta fue- iiberum dominium utendi & fruendi & rint in praesentia, consilio & assensu do- in morte pias elemosinas faciendi secun- mini comitis Campaniae, a nobis & a nostris inviolabiliter observentur, per so- lempnem promissionem promittimus & tactis sacrosanctis Evangeliis affirmamus. dum usus & consuetudines aliorum baro- num regni Franciae, — Item nobis dimittet dominus rex episcopatus Agennensem & Ruthenensem; de episcopatu Albiensi di- Datum Tholosae, IV idiis decembris, anno mittet nobis dominus rex partem illnm dominicae Incarnationis M" ce" xx" VIII", quae est ultra fluvium de Tart, & civitas II, Raimundus, Dei gratia Narbonensis Albiensis remanebit domino régi & quid- dux, cornes Tholosae & marchio Provin- quid est citra istud fliimen versus Carcas- ciae, universis praesentes litteras inspectu- sonam, Episcopatum Caturcensem dimittet ris. Noverit universitas vestra, quod nos in nobis, excepta civitate Caturcensi & feo- pacem, sicut inferius continetur, tractalam dis & aliis quae habuit in eodem episco- per H. abbatem Grandissilvae, Cistercien- patu rex Philippus, avus istius régis, tem- sis ordinis, quem ad hoc faciendum procu- pore mortis suae, ita tamen quod super ratorem juramento corporaliter pracstito hoc stabimus nos & etiam dominus rex constituimus, firmiter consentimus, quae haut & bas voluntati domini legati & co- talis est. — Totum episcopatum Tholosae, mitum Campaniae & Marchiae, Quod si excepta terra Marescalli, quae remanebit ipsi très discordarent, valebit quod factum tx parte domini régis Franciae, dimittet fuerit a domino legato cum altero eorum. De villa Sancti Antonini rogabit dominus coUntiomié la pièce donnée par dom \'aissete sur rex bona fide homines illius villae quod la copie des Ci;ij cents CoUcrt,v, irt, i" 2Î>^.] revertaiitur ad dominium nostrum; alio- An I2 2Ç An 1229 ÉJ.orig. t. III. CUI.32S. 881 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 882 quiii & clominiis rex 8: nos stabimus vo- luntati domiiii legati & comitiim siipra- dictorum modo praedicto. — Supradicta omnia nobis diniittet domimis rex, salvo jure ecclçsiarum. De donationibus factis in ferra & juribus aliorum, loqiientur do- minus legatus & cornes Campaniae ac nuntii domini régis nobiscum in primo colloquio quod habebunt. — De omnibus supradictis, quae remanebunt nobis, facie- mus domino régi homagium ligium & fide- litatem, secundum consuetudinem baronum regni Franciae. — Totam aliam terram, quae est citra Rhodanum in regno Fran- ciae, & omne jus quod nobis competit vel compefere posset in ea, praecise & abso- lute quittabimus domino régi & haeredibus ejus in perpetuum. — Terram autem quae est in Imperio ultra Rhodanum, & omne jus quod nobis competit vel competere posset in ea, praecise & absolute quittabi- mus domino legalo, nomine Ecclesiae, in perpetuum. — Item omnes' illi qui nati sunt de terra illa & faiditi' fuerunt pro Ecclesia & domino rege Franciae & comi- tibus Montisfortis & adhaereiitibus eis, vel propria voluiitafe recesserunt ab eadem terra, nisi sint haeretici, intègre restituan- tur in statum pristinum, quoad haeredita- tes, in terra quae remanebit nobis. Si vero aliqui hominuni qui remanebunt in terra, quae dimittetur nobis, noluerint redire ad mandatum Ecclesiae & domini régis, nos faciïmus eis vivani guerram ' iiec cum ipsis pacem faciemus sine assensu Ecclesiae & domini régis. — Nos securitatem praesta- bimus Ecclesiae & domino régi pro pace servanda : in primis jurabimus quod bona fide & sine fraude & malo iiigenio ob- servabimus omnia supradicta & faciemus bona fide ab homiiiibus & vassallis & fide- libus nostris firmiter observari. Faciemus efiam jurare illud idem omnes cives Tho- losanos & alios homines terr.ie nostrae, quae remanebit nobis, & quod dabunt ope- ram efficacem quod nos servemus ea*, ita videlicet quod si veniremus contra pacem istam, ipso facto sijit absolut! a fidelitate & homagio & omni alla obligalione, quibus ipsi tenentur nobis, & adhaerebunt Eccle- siae & domino régi contra nos, nisi infra XL dies postquam fuerimus moniti, hoc emendaverimus vel juri steterimus coram Ecclesia de his quae ad Ecclesiam perti- nent, & coram domino rege de his quae pertinent ad dominum regcra. Et haec' terra ipsa incidet in commissum domini régis, & erimus in eo statu in que nunc sumus, quoad excommunicationem 8c om- nia alla quae fuerunt statuta contra nos S: patrem nostrum in concilio generali vel postea. Renovabuntur autem juramenta praedicta de quinquennio in quinquen- nium ad mandatum domini régis. — Item dabimus' pro securitate Ecclesiae 8c domini régis rn manibus ipsius régis, caput Cas- trinovi, caput castri Vauri , castrum de Montecucco, Pennam de Albigensi, Pen- nam de Agennensi, Rupem-Perucii, cas- trum de Cordua, castrum de Verdun, castrum de Villemuro, 8c usque ad decen- nium tenebit dominus rex ea, ita quod primis quinque annis solvemus pro expen- sis custodum quolibet anno M 8c D libras Turonenses. Si autem domiiuis rex volue- rit caput Castrinovi diruore, caput Vauri, Villemuri 8c Verduni', potcrit hoc faccre 8c propter hoc non diminuetur sumnia praedicta M 8c u librar. Turonens. In aliis quinque annis, si dominus rex voluerit te- nere, propriis expensis faciet custodiii; redditusSc proventus casfrorum erunt nos- tri. Diruantur mûri 8c inipleantur fossala istorum castrorum 8c villaruni, scilicet de Fanojovis, de Castronovo, de la Becede, de Avinioneto, de Podio Laurentii, de Sancto Paulo, de Vaiiro, de Rabastenchis, de Gaillac, de Monfeacuto, de Podiocclsi, de Verduno, de Castrosarraceni, de Mois- sac, de Montealbano, de Montecucco, de Agenno, de Condonio, de Saverduno, do Altaripa, de Casseiiolio, de Pugeolio, de Altovillari, de villa Perucii, de Lauraco, 8c quinque alia ad voluntatcm domini legati, An 1229 l'-d.orîc, t. iiir col. jay. ' Le texte des Cinj cents porte juoJ. [A. M.] ' Ibid. expulsi. ' Ibid. guerram apertam, ' Ibid. seryaiimus. ' Le texte des Cmj cents porte tamcn, au lieu do & haec. [A. M.] ' Ibid. Jeiemus. > Ibid. Virduni. An izzp 883 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 884 An 1229 12 avril & non poteriinf reaedificari sine voliintate domini régis, nec alibi fient novae forte- ritiao, — Villas tamen non inforciatas bene facere poterimus in terra quae remanebit nobis, si voliierimus. Si vero alique villa- rum vel castroruni, c[uae debent dirui, ut dictiim est, essent hominum nostrorum & iiollent quod diruerentur, faciemus eis vi- vam guerram, nec pacem vel treugas sine assensu Ecclesiae vel domini régis ciini eis faciemus, donec diruantur & impleantur fossata. — Si autem Ecclesia non dispen- saverit, ut dictum est, & non fuerimus absoluti a domino legato, non tenebitur dominus rex servare ])acem istam, & si per dominum regem steterit quominus serven- Apostolice sedis legato, nomîne ecclesie Romane, quod ecclesie & domino nostro Ludovico régi Francorum & heredibus ejus devoti erimus & usque ad mortem fideliter adherebimus, & quod hereticos & eoruni credentes, fautores & receptatores, in terra, quam nos & nostri tenemus & te- nebimus, semper totis viribus expugnabi- mus, non parcentes in hoc proximis, vassa- lis, consanguineis nec amicis, & terram eamdem purgabimus ab hereticis & here- tica feditate, & juvabimus etiam purgare terram quam dominus rex tenebit. Promit- timus etiam quod justitiam debitam sine niora faciemus de hereticis manifestis & fieri faciemus per ballivos nostros, viriliter An l2Zp Î7I, CLXXXIV tiir supradicfa, non tenebimur servare pa- & potenter inquiri faciemus & inquire- cem istam. Actum anno ab Licarnaticne mus diligenter de inveniendis hereticis, Domini M''CC''XX"VIII", mense januario. credentibus, fautoribus & receptatoribus eorumdem secundum ordinafionem, quam ' super hoc faciet dominus legatus. Et ut faciliusSi melius heretici valeant inveniri, promittimus quod solvemus usque ad bien- nium duas marchas argenti, & exinde in perpetuum unam ei qui hereticum cepe- rit, & si per episcopum loci vel alium qui potestatem habeat ille qui captus erit fuerit de heresi condemnatus, ita quod si plures ceperit, pro singulis dabimus aut dari faciemus fanturadem. De aliis non manifestis & credentibus, receptatoribus & fautoribus hereticorum servabimus & servari faciemus, secundum quod dictus legatus vel Romana ecclesia ordinabunt. Item servabimus & servari faciemus pa- cem in terra, quam nos & nostri tencbi- mus, & juvabimus servari in terra quam dominus rex ad manus suas tenebit, & rupfarios expellemus & puniemus animad- versione débita & receptatores ipsorum, ecclesias & viros ecclesiasticos deffende- mus & deffcndi faciemus a nostris, & jura & libertates & immunitates quas habent conservabimus eisdem & faciemus firnii- ter conservari. Et ne de cetero in terra illa claves Ecclesie contempnantur, sen- tentias excommunicationis servabimus & servari a iiostris & per nostros faciemus, excommunicatos vitabimus & vitari facie- mus, sicut in sacris constitutionibus con- tinefur, & si aliqui per annum in excom- municatione contuinaciter permanserintj Traité de paix entre le roi saint Louis 6" Raimond VII, comte de Tou- louse '. RAIMUNDUS, Dci gratia comes Tholosa- nus, universis ad quos littere présen- tes pervencrint, salutem in Domino. No- verit universitas vestra, quod cum guerra inter sanctam Romanam ecclesiam & karis- simum dominum nostrum Ludovicum regem Francorum illustrem ex una parte & nos ex altéra longo terapore fuisset, nos vera devotione affectantes in unitate sancte Romane ecclesie & fidelitate & servitio domini régis Francie permanere, pacem tam per nos quam per personas interpo- sitas totis viribus procuravimus , que, mcdiante divina gratia, inter sanctam Ro- manam ecclesiam & dominum regem Fran- cie ex una parte & nos ex altéra est taliter reformata. Promittimus siquidem domino Romano, Sancti Angeli diacono cardinal!, 'Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 3, n. 60. (J. 3o5; original scellé. — Archives des B^isses-Pyiénées, E, 489, {° 12. Texte du traité rédigé par la chancellerie royale au nom du xo'u] KJ.orig. t. ni, col.33o. 885 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An '^''^ cxtiinc, ad maiidatiim Ecclesie, ad sinum niatris Ecclesie redire compcllemus, occu- paiido omiiia sua niobilia Si immobilia, & tenebimus, doiiec ad plénum satisfaciant de causa, pro qua excommunicationis viii- culo f'ueriiit iiinodati, & de dampnis datis occasione excommunicationis preiicte. Fa- ciemus omnes ballivQS nostros institutos S: instituendos in ipsa institutione jurare, quod omnia siipradicta fideliter observa- bunt, ita quod si négligentes in lis reperti fuerint, pro modo delicti puniemus, & si culpabiles, puniemus omnium amissione bonorum. Instituemus etiam ballivos non Judeos, sed catholicos in terra & nuUa lieresis suspicione notatos, & taies prohi- 1/iti non possint admitti ad emendum red- ditus civitatum, villarum vel castrorum vel pedagiorum. Et si forte aliquis talis ignoranter institutus fuerit, expellemus cum & puniemus, cum super hoc fuerimus certificati. Item promittimus, quod omnia bona immobilia & jura ecclesiarum & ec- clesiasticorum virorum ad presens resti- tuemus & restitui faciemus ad plénum a nostris & terra tota, quani nos & nostri tenebimu."!, illa videlicet, que ecclesie vel ccclcsiastice persone tenebant ante pri- mum adventuni crucesignatorum , vel de quibus conslabit eas esse spoliatas. De altis stabimus juri coram ordinariis vel coram ipso legato vel ab i])so legato vel a sede Aposiolica delegatis. Promittimus etiam quod nos solvemus in posterum intègre décimas, & solvi faciemus intègre bona fiJe a nostris, ik quod milites & alii laici non habeant décimas nec pcrmittennis ip- sos tenere eas in terra, quam nos & nos- tri tenemus & tenebimus, sed ad ecclesias juxta disposilionem ipsiiis legati vel ec- clesie Romane intègre revertantur. Pro dampnis vero illatis a nob'fs & nostris ecclesiis & viris ecclesiasticis, super rébus mobilibus & destructione domorum vel villarum vel aliarum rerum, exceptis im- mobilibus, de quibus débet fieri restitutio, sicut superius dictum est, solvemus decem millia marcharum argenti, assignanda bo- nis personis, idoneis& fidelibus, quas ipse legatus eliget vel ecclesia Romana, que quantitatem predictam, de bonorum viro- rum consilio, propo-rtionaliter & fideliter 886 An tlivident juxta quantitatem dampnorum, '^^' ncc poterimus nos vel nostri pro damno mobilium vel destructione domorum vel villarum vel aliarum rerum, sicut superius est expressum, ultra summam illam am- plius conveniri. Item solvemus abbatie Cisterciens! Il"' marcarum argenti, ut emantur inde redditus pro refectione ab- batum & fratrum in capitule generali- abbatie Clarevallis D marcas ad emendum redditus pro refectione abbatum & fra- trum, qui conveniunt in festo nativitatis béate Virginis; abbatie Grandissilve M marchas; abbatie Bellepertice CGC marcas; abbatie Candelii ce marcas, ad dicta nio- nasteria construenda, tum pro damnis eis- dem illatis in rébus mobilibus, tum pro salute anime nosîre. Item Vl'" marcarum solvemus, que retinebuntur ad munien- dum, iiiforciandum & custodiendum Cas- '''^r/'.'S' trum Narbone[nse] & alla castra, que coi. 3Ji. dominus rex pro Ecclesie & sua securitate tcnebit usque ad decennium, prout inferius coatinetur, sicut visum fuerit expedire. Supradicta vero xx"" marcarum solvemus usque ad quatuor annos, ita quod quolibet anno solventurv™ marcarum. Item IV" mar- carum deputabuntur a nobis IV magistris théologie, duobus decretistis, VI magistris artium Uberalium & duobus grammaticis regentibus Tholose, que dividentur hoc modo : singuli magistrorum théologie ha- bebunt singulis annis L marcas usque ad decennium; uterque magistrorum decre- torum habebit xxx marcas usque ad de- cennium singulis annis; singuli magistri artium habebunt XX marcas usque ad de- cennium similiter annuatim; uterque ma- gistrorum artis grammatice habebit simili- ter annuatim X marcas usque ad decennium. Item, statim pôst absolutionem nostram , assumemus pro penitentia nostra crucem de manu dicti legati contra Sarracenos, 8c ibimus ultra mare ab instanti passagio mensis augusti usque ad alium passagiuni mensis augusti proxime futurum, ibidem per quinquennium continuum intègre mo* raturi. lUos autem qui adheserunt Ecclesiej domino régi, patri ejus, comitibus Montis- fortis & adherentibus eis, occasione hu- jusmodi quod adheserunt Ecclesie, domino régi, patri ejus, comitibus Montisfortis 8< An 891 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 89: CJ.orig. t. III, cQi.3:i-). castrum de Verduno, castnim de Villa- niuro, & iisque ad deceiinium tenebit ca, ita quod primis v annis solvemus ei pro expensis ciistodum quolibet anno M D li- bras Turouensium, non computatis in iis sex millibus marcarum predictisj in aliis V annis, si voluerit tenere, faciet propriis expensis custodiri dominus rex ; tamen poterit, si placet Ecclesie & sibi, diruere IV castra de predictis, scilicet caput Cas- trinovi, caput castri Vauri, Villamurum & Verdununi, & propterhoc non diminuetur predicta summa M D librarum Turonen- siuni. Redditus & proventus castroriim & omnia, que jure dominii percipiuntur, erunt nostra, & ipse ad sumptus suos te- nebit capita ipsoruni castrorum & Cor- duam, & nos habebimus ibi ballivos nos- tros non suspectes Ecclesie & domino régi, qui facient justitiam hominibus & récipient redditus & proventus predictos. Post decennium autem restituet nobis do- minas rex capita castrorum dictorum & Corduam libère, salvis conditionibus su- pradictis, & si predicta omnia quantum ad Ecclesiam & domlnum regem fuerint ob- servata. Pennam autem de Albigesio tra- demus domino régi infra kalendas augusti proximas, cum aliis castris detinendam ab eodem usque ad decennium ; si vero illam habere non poterimus usque ad terminum illum, extunc obsideri faciemus & vivam guerram fieri, famdiu quousque ipsam ha- beamus, nec pacem vel treugam faciemus cum ipso, qui tenet & qui tenebit, donec ipsam habeamus. Non tamen propter hoc refardabimur a peregrinatione transma- rina, de qua superius est ordinatum; & si usque ad annum integrum post dictas ka- lendas augusti tradiderimus domino régi castrum predictum, scilicet Pennam de Albigesio, erit in conditione predictorum castrorum, scilicet quod reddet illud nobis dominus rex quando reddet alla castra. Si vero post annum predictum ipsam Pennam de Albigesio non poterimus assiguare, ex tune trademus eam in eleemosinam perpe- tuo Templariis vel Hospitalariis vel aliis religiosis, salvis hereditatibus eorum, qui se tenent ex parte domini régis, possi- dendam ad voluntatem legati vel ecclesie Romane, tali cenditione quod ipsi non aliènent ipsam a manu sua nec de ipsa guerram faciant nobis, nisi de mandato Ec- clesie. Et si non potuerint aliqui religiosi inveniri qui velint eam habere, diruatur omnino nec possit reedificari sine volun- tate ecclesie Romane & domini régis & nostra. Item donec dictam Pennam de Al- bigesio tradamus domino régi vel Tem- plariis vel Hospitalariis vel aliis religiosis, ut dictum est, tenebit dominus rex propter hoc obligatam Pennam de Agenesio & Castrum Narbonense. Si etiam infra de- cennium dederimus Pennam de Albigesio Templariis vel Hospitalariis vel aliis re- ligiosis, ut dictum est, tanto tempore, si voluerit dominus rex, post decennium sumptibus suis tenebit illa duo castra pre- nominata, quanto tempore distulerimus tradere Pennam de Albigesio. Et si post decennium etiam Penna de Albigesio non esset acquisifa, tamdiu post tempus me- moratum tenebit dominus rex illa duo castra, quousque ipsa Penna sit restituta & assignata, sicut superius est expressum. Et dominus rex absolvit cives Tholosanos & alios homines terre, que nobis dimittitur, ab omnibus obligationibus factis sibi & patri suo & comitibus Montisfortis vel aliis pro eis, & a pena &: incursibus quibus sibi & patri suo vel episcopo Tholosano vel aliis prelatis vel comitibus Montis- fortis se obligaverant, si unquam in domi- nium nostrum vel patris nostri reverte- rentur, & a sacramento quantum ad ipsum pertinet, salvis in omnibus & per omnia conditionibus supradictis. Et ut bec omnia perpetuam obtineant firmitatem, presen- tem paginam sigilli nostri munimiiie feci- mus confirmari. Datum Parisius, anno ab Incarnatione Domini M°CC°XX.° VIII", pri- die idus aprilis. IL Raimundus ', Dei gratia comes Tho- lose, universis ad quos présentes perve- nerint, salutem. Notum facimus, quod per dictum karissimi consanguinei nostri Th., Campanie & Brie comitis palatini, in quem conipromisimus, viginti cives Tholose de voluntate nostra & ipsorum in hostagiis karissimi domini nostri Ludovici, régis 'Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 5, n. 45. [J. 3io, original scellé.] An 1229 An I 229 avril. 893 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 894 '^^' Francorum illustris, remanebunt quoiis- cordiam & gratiam Ecclesie regîsque pre- qiie quiiigente tesie rapinales nuiroium fati &: non judiciuni postulando, necnon Tholose sint dirute, & totidem tesie fos- super omnibus, pro quibus excommunica- lid.orig. satorum sint impiété, in qua parte Tho- tus fuerat, ia die cène Domini ante fores col. 33'5. losï dominus rex & dominus legatus vo- ecclesie Parisiensis parère précise mandatis lutrint. Et cura hoc dicto domino régi constiterit, eos débet a suis ostagiis li- berare & facere cônduci in terram suam. Quorum civium nomina supponuntur : Guido de Cavelleone miles, Raimundus de Castronovo , Bertrandus de Montibus, Hugo de Roais, Ugolinus de Ponte, Ernau- dus d'Ecalquens, Pontius Ortolanus, Er- naudus Barravus, Raimundus, Ysarnus, Bernardus de Miremont, Raimundus de Ponte, Yspanus Guarinus, Bertrandus de Garrigues, Petrus de Cociano, Petrus de Montibus, Bernardus de Villanova, Petrus de Tholosa, Moranz, Raimundus filius senescalli Ugonis de Alfario, filius Ugo- nis Johannis. Juraverunt autem preno- minati cives, quod quam clto ab ostagiis predictis liberati recesserint, conventiones de diruendis omnino mûris Tholose & implendis fossatis , sicut inter sepedictos (lominum nostrum regem & dominum le- gatum & nos convenit, bona fide & effica- citer persequentur. Actum Parisius, anno Domini M" cc vicesirao octavo, mense aprilis. Ecclesie atque nostris soleraniter juravit coram nobis; nos attendentes humilitatem & devotionem ipsius, absolutionis benefi- cium sibi curavimus irapendere, juxta for- mam Ecclesie consuetam, quem statim post- modum de voluntate sua, si contra ea vel eorum aliquod que promisit veniret & non emendaret, sicut in instrumento pacis exinde confecto plenius continetur, ex- communicavimus, reducentes eum ad sta- tum illum in quo fuerat ante absolutionem premissam quoad excommunicationem Si omnia alla, que contra ipsum & patrem suum in generali concilio vel postea sta- tuta fuerunt. In cujus rei testimonium, présentes litteras fecimus fieri & sigillo nostro confirmari. Datum Parisius, 11° idus aprilis, anno Domini nrccxx'Vlir. 73. CLXXXVI Renonciation d'Amauri de Montfort, en faveur du roi, à ses droits sur le comté de Toulouse' . An 1229 An I 219 13 avril 272. — CLXXXV Absolution de Raimond, comte de Toulouse K ROMANUS, miseratione divina Sancti An- geli diaconus cardinalis, Apostolice sedis legatus, omnibus présentes litteras inspecturis salutem in Domino. Cum no- bilis vir Raimundus, filius Raimundi quon- dam comitis Thoiosani, qui diu Ecclesie ac régi Francie illustri extitit contumax & rebellis, ad mandatum Ecclesie, régis predicti & nostri venerit, humiliter & de- vote absolutionem suam petens, miseri- AMALRicus, cornes Montisfortis & Ley- cestrie, universis présentes litteras inspecturis salutem in Domino. Noverit universitas vestra, quod nos libère & abso- lute quitavimus clare memorie domino nostro Ludovico, régi Francie illustri, & heredibus ejus in perpetuum, quidquid nobis juris competebat vel competere po- terat in coraitatu Tholosano, vicecomitatu Biterrensi & in tota conquesta de Albi- gesio, promittentes quod in rébus supra- dictis nichil juris nos nec heredes nostri de cetero poterimus reclamare, nec etiam pro pace, quam dominus noster Ludovicus rex Francie illustris, filius quondam su- pradicti domini nostri régis, fccit cum avril. iid.orig. t. Ul, col. 33(5, 'Manuscrits de Coliert, n. i66(). (Latin 0778, 'Trésor des chartes; Toulouse, sac 5, n. a6. {" i6y i.] [J. 3io; original scellé.] An IZ2p 895 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 896 avril. Ralmundo comité Tholosaiio vel facturus sit in posterum cum aliis de terra. Nec i])se dominus rex nobis propter hec tenetui- ia aliquo, nisi ipse, predictani quitationem & fidèle servicium nostnim respiciens, de gratia & libéral! tate nobis velit aliquid elargiri. In cujiis rei memoriani & testi- inoniuni, présentes litteras sigilli nostri munimine fecimus roborari. Actum anno Domini M°cc°xx°lX'', niense aprilis. 274. CLXXXVII Hommages du comte d'Astarac £• du seigneur de Castelverdun, au roi'. I. T7G0 Centullus, cornes de Asteraco,no- 1j tum facio omnibus présentes litteras inspecturis, qiioJ pro hominagio quod ka- rissimo domino nieo Ludovico régi Fran- coriim illustri feceram apud Meledunum, super mille libratis terre ad Tiironeiises, micbi assignandis in Agenesio, si idem dominus rex coaquireret terram illam, de qiiibus me decinio militum ei servire de- bobam, dédit & concessit ipse dominus rex michi & heredibus meis de uxore mea légitima centum marchas argenti, perci- piendas singulis annis apud Carcasonam, per manum seneschalis sui Charcasonensis, videlicet quinquaginta marchas in festo sancti Michaelis & quinquaginta marchas In Pascha. De quibus centum marchis me tercio militum servire teneor ipsi domino régi in conquesta Albigensi. Vel si domi- nus rex melius voluerit, dictas centum marchas michi vel heredibus meis in terra faciet assignari. Et dictas centum marchas vel terram tenebimus ego vel heredes meî, quamdiu domino régi placuerit & quamdiu voluerit dominus rex, quod tenea- mus dictas centum marchas vel terram ad valorem centum marcharum, ego vel here- des mei nichil amplius poterimus exigere ab eodem domino rego pro hominagio, quod sicut dictum est feci ei, nichilomi- ' Regiitrum curiac Franciac. [Original; Trésor 4es çhqrtcsi Poitou, I, yj J. 190A,] nus, sicut dictum est, ego vel heredes mei faceremus ipsi servitium, me tercio mili- tum, pro dictis centum marchis vel terra in conquesta Albigensi. Si vero dominus rex non vellet me vel heredes meos dictas cen- tum marchas habere nec in denariis nec in terra, de dicto hominagio quod ei feci michi vel heredibus meis faceret quod la- cère deberet. Et si forte terram Agenesii conquireret idem dominus rex, ita quod ad dominium ipsius deveniret, retentis ipsi domino régi dictis centum marchis vel terra mihi vel heredibus meis de uxore mea légitima procreatis, teneret conven- tiones quas mccum habuit super homina- gio meo predicto de predictis mille libra- tis terre, sicut superius est expressum per servicium me decimo militum, quod ego & heredes mei ipsi & heredibus suis in con- questa Albigensi facere teneremur. Actum apud Vicenas, anno Domini millesimo ce" vicesimo nono, mense aprilis. II. Ego' Atho Ernaudi de Castrover- duno notum facio omnibus présentes lit- teras inspecturis, quod cum ego suppo- suissem me bone miseracioni venerabilis patris domini Romani, Sancti Angeli dia- coni cardinalis, Apostolice sedis legati, necnon & karissimi domini mei Ludovici, régis Francorum illustris, idem rex mise- ricordiam fecit michi in quinquaginta lib. Tur. annuatim de bursa sua percipiendis, donec illas michi assederit conipetenter, & propter hoc ego hominagium ligium sibi feci. Actum apud Meledunum, anno Do- mini M°CC''XX'' nono, mense septembri. 275. CLXXXVIII Serment de fidélité du vicomte £• des luibitans de Narbonne au roi^. I. y^UONiAM ea quae spectant ad soli- ve dationem fidei, &c. (Voir Catel, p. 340 & suiv. de son Histoire des comtes de ' Trésor des chartes, Hommages, î, n. ii. [J. 620 ; original.] ' Archives du chapitre do Saint-Paul de Nar- An IIZQ An 1 229 septem- bre. An I 229 17 mai An 1229 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. fd.orig. t. III, col. 337. avril. 897 Toulouse, & lisez page 841, ligne 55 : Ma- thaei de Marliaco, au lieu de Mathaei de Rachiiio). Hi sunt nominatim consules, milites & ])robi homines praedicti qui ju- rarunt; scilicet Bernardus de Salas, Aime- ricus Paterius,.... consules; & alii probi homines, Johannes Bistaiii, Rainiundus Bistani.... & milites Narbonesii Berenga- rius de Boltenaco, Garcia Roicii, Jordanus de Sancto Felice, Berengarius de Narbona, Berengarius de Boutenaco juvenis, Olive- rius de Troliis, Jordanus de Gluiano, Pe- trus Bernardi Leveti, Ferrandus Roicii, Petrus Raimundi de Narbona, Vidianus de Bagis, Guill. Bernardi de Salela, Raimun- diis de Villarubea, Petrus Raimundi de Montebruno, Berengarius de Ortonibus, Guill. de Quadro, Galardus de Monte- bruno, Arnaldus Raimundi de Sirano, Arnaldus de Cucciaco , Raimundus de Fraxino, Bernardus de Sancto Martino, Bernardus de Rocacorba, Guill. Alfarici, Bertrandus de Opiano, Guill. de Sancta Valeria, Bernardus de Oviliano, Amalri- cus Raimundus de Lacu, Guill. de Dur- bano, Ebriiius f'rater ejus, Petrus-Arnahli "de Durbaiïo, Udalgerius de Sejano, Guill. de Durbano filius Ebrini, Arnaldus de Castlaro. Acta fuerunt haec solemniter anno Nativitatis Domini nostri Jesu Christi MCCXXIX, XVI kal. junii, apud Narbonam, in curia domini Aymerici, convocato 8c congregato ibi populo Narbonae in gene- rali colioquio, & praesentibus omnibus supradictis, praesente ut dictum est capi- tule Sancti Justi, &c. II. Ludovicus ' Dei gratia Francorum rex, universis, &c. Noveritis quod nos ad 8<,8 nerint vel citius si voluerimus, nisi iJcr.i Aymericus vel ipsi lilii sui taie quid coni- miserint, propter quod debeant aniittere dictani terram. Actum Pàrisius, anno Do- mini M''cc°xx''ix'', mense aprilis. Hoc est transcriptum, quod ego Petrus de Pàrisius, de Podionauterio notarius pu- blicus domini régis, sumpsi & transcripsi ab origiiialibus litteris praesentia 8i testimonio domini Almarici lilii nobilis viri domini Anialrici, Dei gratia vicecomi- tis quondam Narbonae anno Domini M°cc°LXXr, vil" kalendas augusti, rég- nante Philippo rege, &c. 276. CLXXXIX Donation faite par Pierre de Fenouil- let au comte Nugnei Sanche, du château 6* de la vicomte de Fe~ nouillet' . 1 N nomine Domini. Notum sit cunctis quod ego Petrus de Fenolleto, filius dominae Avae, per me & per omncs meos, &c. non coacfus, &c. inter vivos dono & concedo & incontinenti trado vobis, domino Nuiioni Sancio, & omnibus vestris successoribus & cuicumque volue- ritis, ad omnes vestras vestrorumque vo- luntates in perpetuum faciendas, sine omni retentione mei & meorum, totuni castrum nieum de FenoUeto & totum vicecomitatum ipsius terrae 8c omnia castra 8c omnes mu- nitiones 8c castellaria, quae ego tenebam preces dilecti 8c fidelis nostri Mathaei de vel tenere debebam, vel aliqui alii tene- Malliaco 8c obtentu servitii, quod idem bant vel tenere debebant pro me, Se do- Mathaeus nobis iideliler exhibuit, volu- mus 8c concedimus, quod filii Aymerici de Narbona, nepotes ejusdem Mathaei, sint haeredcs terrae praedicti Aymerici, pafris ipsorum, ita quod de terra illa nobis fa- ciant homagia, quando ad aelatem perve- bonne. [Koui ne complétons paj cttte pièce, qui renferme principalement l'ordonnance de 1128 contre les hérétiques, que Lauriére a publiée, Or- donnances^ t. I, p. 32.] ' Archives des vicomtes de Narbonne, minia militum totius terrae Fenoletensis 8c dominia castrorum 8: potestates & ho- magia 8c sacramenta militum 8c domino- rum 8c ipsos milites praesentes 8c fuluros 8c omnia feuda 8c fevara, 8c etiam omnes alios homines 8c foeminas ipsius terrae praesentes 8c futures 8c mansos 8c mansa- tos, casas, casalia, hortos, hortalia, arbores fructiferas 8c infructiferas, campos, vineas, herema, condirecta, census, usaticos, qucs- ' Archives du domaine de Carcassonne. An I 22p An I 229 r' juin. EJ.orle, t. III, col. 338. VU». »? An 12 = 9 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 899 tas, toltas, forcïas, albergas, justicias, fir- mancias, cogucias, exorchias, incestrias, excadutas, acapila, foriscapia, terrae mé- rita, laiidiraia, dominia, adempriva, ser- vitia, quartos, quintos, agrarios, nemora& garrigas, donatioiies, piscatioues, planas & montaneas, rupes, riparia, pascua, pra- tos, pratalia, aquas, aquales, fluvios, mo- lendina, molendiiiaria, argenti fodinas & omiies obventiones & oranem juridictio- nem & totum meriim imperiiim vicecomi- tatus Feiiolletensis & generaliter omnia alia jura ad usum dominoriim & hominum pertiiientia, &c. Quae omnia supradicta, scilicet donatioiiem, dationem, &c. iacio ex certa scientia, &c. vobis dicto domino Nunoni Sancio & vestris successoribus & cui vel quibus volueritis, propter milita damna & malefacta a me & militibus & hominibus terrae meae vobis & hominibus vestris 8i vestrae terrae injuste allata & malitiose, quae quanta & tanta erant, quod nulle modo vobis emendare aliter vel restaurare possem, &;c. Et est verum quod illud, quod est in Rossilione vel in Conflenti vel in Vallispirio vel in Capci- rio totum remanet inihi, salvo jure & do- minatione in omnibus & per omnia nostri domini Nunonis Sancii praedicti. Et ego domina Ava praedicta, mater dicti prae- dicti Pétri de Fenolleto, per me, &c. om- nia supradicta laudo & concedo atque firmo vobis dicto domino Nunoni Sancio praedicto & vestris & cui volueritis, & solvo & diffinio vobis & vestris & cui vel quibus volueritis totum quidquid juris in praedictis & singulis habeo vel habere de- beo ratione haereditatis vel successionis paternae vel maternae vel ullo modo alio. Et quod ita haec omnia supradicta & sin- gula fideliter semper teneam, Sjc. Actum est hoc kal. junii, anno Domini M°cc''xx"ix°. S. Pétri de Fenolleto praedicti, qui haec omnia supradicta & singula firrtio firmari- quc rogo. S. d. Avae praedictae quae haec omnia firmo firmarique rogo. S. Sancii Daunes episcopi de Caesaraugusta & Ber- nardi Hugonis & Guillelmi de Aniorto & Raimundi de Caneto & Ademarii de Mor- seto, testium rogatorum, &c. 900 277. cxc Dispense de mariage en faveur d'Jl- fonse, frère de saint Louis, & de Jeanne de Toulouse '. ROMANUS, miseratione divina Sancti An- geli diaconus cardinalis, Apostolice sedis legatus, universis présentes litteras inspecturis. Litteras domini pape recepi- mus in hac forma; Gregorius, episcopus servus servorum Dei, dilecto filio R. Sancti Angeli diacono cardinali, Apostolice sedis legato, salutem & apostolicam benedictionera. Credentes esse consultius, ut pro reformanda pace inter carissimum in Christo filium nos- trum, regem Francorum illustrera, & R. filium quondam comitis Tolosani sollicite laboretur, si forte per divinum auxilium & tuam diligentiam valeat provenire, queuli- que multipliciter expediret, discretioni tue per apostolica scripta mandamus, quatinus ad hoc solite circumspectionis studio in- terponas diligentius partes tuas, in no- mine Domini, cujus pax omneni sensum exuperat, id facturus. Nos enim pro bono pacis, quam tenemur diligere, utpote illius vicarii licet irameriti, qui est pax nostra & divisos in se parietes copulavit, pruden- tie tue duximus concedendum, ut auctori- tate nostra valeas dispensare, quod frater ipsius régis filiam dicti R. ducere possit, si ex hoc pacem provenire contigerit, in uxorem, nonobstante impedimento du- plici, videlicet quod ex uno latere in ter- tio, & ex alio in quarto consanguinitatis gradibus se contingant. Nulli ergo homi- num liceat hanc paginam nostre conces- sionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare presumpserit, indignationem omnipotentis Dei & beatorum Pétri & Pauli apostolo- rum ejus se noverit incursurum. Datum Perusii, VII° kalendas julii, pontificatus nostri anno secundo. 'Trésor des chartes; Toulouse, sac p, n. 24, [J. 3i8.] An 1 229 juin. An 1228 )iim. l-J-orij. t. 111, cal. 33g. An 1229 901 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 902 Ciim igitur Alphonsus, frater carissinii nostri L. régis Francorum illustris, & filia nobilis viri R. comitis Tolosani, ex uno latere in tertio, ex alio vero in quarto consanguinitatis gradibus se contiagant, & An 1219 juin. absoluti fiiimus penitus & immunes, &£ pre- dicta domino régi & heredibiis suis libère rémanent & quiète. Nos autem prolatam dictam prolationem approbaiites, présent! pagine sigillum nosfrum super hec duxi- tatibus, de ipsorum matrimonial! copula sit tractatum, nos suprascripti mandat! auctoritate fungentes, dispensamus cum ipsis, impedimenta submoventes premissa, ut eis nonobstantibus licite possint ma- trimonialiter copulari, ita quod jam in nostra presentia sponsalia contraxerunt. Actum Moreti mense junii, anno Domini M°cc°xx°ix». 278. CXCI Actes touchant la restitution du Rouer- gue au comte de Toulouse, iSr. '. I, -Q AIMUNDUS, De! gratia cornes Tholo- l\ sanus, omnibus ad quos présentes littere peryeiierint salutem. Noverit nni- versitas vestra, quod cum in venerabilem patrem nostrum Romanum, Sancti Angel! bus videlicet homagia seu fidelitates clare diaconum cardinalem, Apostolice sedis le- memorie genitor! nostro vel nobis presti- gatum , & nobilem virum Th. comitem tisfis, vos absolvimus, salvis conditionibus Campanie karissimus dominus noster Lu- que in carta infer nos &'dilectum consan- dovicus rex Francie illustris & nos corn- guincum & fidelem nostrum R. comitem promiserimus, de excambio pro Sancto An- Tholosanum, super pace cum Eccicsia & tonino nobis iaciendo, & pro eo quod in nobiscum confecta, continentur. Unde vo- anno Domini M°cc°xx°ix°, mense junio. II. Raimundus", Dei gratia comes Tho- losanus, omnibus présentes litteras ins- pecturis salutem. Noveritis quod cum karissimus dominus noster Ludovicus, rex Francie illustris, Amilianum & ea que !n episcopatu Ruthenensi ad Amilianum per- tinent nobis, salvo jure alieno, restituerit, nos eidem domino nostro bona fide pro- misimus, quod in curia ejus juri stabimus de predictis erga quemlibet conqueren- tem. In cujus rei testimonium, presenti pa- gine sigillum nostrum duximus apponen- dum. Actum apud Moretum, anno Dominî i\i''cc°xx''ix°, mense junii. III. Ludovicus', Dei gratia Francie rex, universis amicis & fidelibus suis in Ruthe- nensi episcopatu constitutis salutem & dilectionem. Noveritis, quod nos ab ho- magiis & fidelitatibus de omnibus iis, que habetis in episcopatu Ruthenensi, de qui- civitate Caturcensi & feodis aliis, que bone memorie rex Philippus habebat in Catur- cesio tempore mortis sue, que omnia ei- dem domino reg! rémanent per pacem inter ipsum & nos factam, que tamen nos reclamabamus, tandem idem dominus lega- tus & comes Campanie dictum suum pro- tulerunt in hune modum : videlicet quod 279. CXCII de M & D libris Turonensium, quas per Lettres du roi au comte de Toulouse^. compositionem iiiter ipsum dominum re- gem & nos factam eidem domino régi sin- gulis annis debebamus per quinquennium persolvere propter custodiam castrorum, que pro securitate Ecclesie & sua débet si voluerit usque ad decennium custodiro, 'Trésor des chartes; Toulouse, sac 3, n. <5z. [J. 3oij ; original scellé.] An 1229 pensatis quibusdam Ecclesie & regni utili- mus apponendum. Actum apud Lorriacum, An 1229 juin. An 1 229 juin. Ed.orig. t. III, col. .^40. bis mandamus, ut de illis homagia & fido- litatcm eidem Tholosano comili faciatis. Actum apud Moretum, anno Domini M°cc°xx°ix°, mense junii. I. T UDOVicus, Dei gratia Francie rex, di- J-» lecto & fideli consanguineo suo R. comiti Tholosano, salutem & dilectionem. ■Trésor des chartes; Toulouse, sac 5, n. 5. [J. 309; original scellé.] ' liiJ. iac 5, n. 6, [J. 309; original scellé.] ' Ibi.l, sac 3, n. 5. [J. 3o5; original scellé.] An 1229 An 1229 An 1229 908 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 904 Mandamus vobis & iiihibemus, ne de terra episcopatus Tholosani, quam vobis diniisi- nuis, extra manum vestram aliquid ponatis. Actum anno Domiai M°cc°xx''ix°. II. Ludovicus", Dei gratia rex Franco- rum, dilecto consanguineo & fideli suo Raimundo comiti Tolosano salutem & sin- ceram dilectionem. Cum vos, sicut audi- vimus, de terris quas de nobis tcnetis in feodiim doua feceritis, quod sine voluutate vestra non potuistis facere nec debuistis, mandamus vobis ac precipimus, vos in fide qua nobis tenemini requirentes, quati- nus dona illa sine dilacione revocetis & ad vos ea retrahatis. Nos siquidem dicta dona, que de terris illis fecistis, non sus- tineremus aliquatenus permanere. Actum apud Loriacum, anno Domiai m^ccxxTX.". 280. — CXCIII Soumission du comte de Foix à l'Eglise 6- au roi^. OMNIBUS présentes litteras inspecturis P. de Collemedio & Matheus de Malliaco, salutem in Domino. Noverit universitas vestra, quod nos petivimus consilium a prelatis & baronibus & aliis multis qui erant in exercitu, utrum debe- remus recipere comitem Fuxensem nomine domini legati & domiai régis, secuaduin formam subscriptam, qui omaes dederunt consilium quod eum reciperemus. Omnibus présentes litteras inspecturis Rogerius Beraardi, comes Fuxeasis, vice- comes Castriboni, salutem in Domiao. No- verit uaiversitas vestra, quod aos recepi- mus raaadatum a domiao nostro comité Tolosano sub hac forma : Raimuadus, Dei gratia comes Tolose, no- bili viro Rogerio Beraardi comiti Fuxeasi, sic transire per bona temporalia ut non amittat eterna. Noveritis quod cum venis- ' Cartulaire d'Alfonse, comte de Toulouse, aux archives du collège des Jésuites de Toulouse. [JJ. 14B, f 42 B.] ' J. 3c6. Trésor des chartes; Toulouse, sac 3, n. 63. [J. 3o(j.] Foix & Comminges, n. 2. [J. 332.] semus in Fraaciam ad colloquium veaera- bilis ac dilecti patris aostri R., Dei gratia Saacti Angeli diaconi cardiaalis, Aposto- lice sedis legati, & karissimi domini nostri illustris régis Francie, a forma tractatus pacis, quam vobis ostendimus, de consilio comitis Campanie & aliorum amicorum nostrorum ex toto recessimus, ponentes nos in voluntate domiai régis & domini cardinalis, & certe, mediaate diviaa gra- tia, meliorem pacem habuimus, quam aliter haberemus. De facto autem vestro diligen- ter locuti sumus cum eisdem & multum laboravimus, sicut beae novit dilcctus nos- ter comes Coaveaarum sororius vester, aon tamen ad plénum perducere potui- mus ad effectum, Verumtamen ad instan- tiam & preces nostras, dominus cardiaalis maxime pro facto vestro mittit veaerabi- lem & dilectuai patreni nostrum magistrum P. de Collemedio cum plenitudiae potes- tatis, cujus iadustriam & soUicitudinem, diligentiam, benignitatem & misericordiam facto nostro multis & apertis rerum pro- bavimus documentis. Unde discrétion! ves- tre consulimus, rogamus attentius & mone- mus, quatinus ipsum videre modis omnibus procuretis & obtemperetis ejus consiliis & mandatis, scituri pro certo quod, sicut intelleximus, si hoc sine difficultate fece- ritis, factum vestrum cum auxilio Dei & nostri optimum finem siae dubio conse- quetur. Datum Parisius, in festo sancti Marchi evangeliste. Nos igitur voleates ejus consiliis & mo- nitis obedire, de ipsius comitis maadato confisi, habito dicti magistri Pétri consilio, de purgatione terre ab heretica pravitate, de libertatibus ecclesiarum, decimis resti- tueadis ecclesiis & coaservandis eisdem, de coastitutioaibus super excommunica- tioaibus factis observandis & servari fa- ciendis, de pace servanda in terra & rup- tariis expelleadis, de restituendis faiditis pro Ecclesia & domiao rege, de servan- dis constitutionibus super iis premissis & aliis que tangunt Ecclesiam, quas dominas legatus vel ecclesia Romana faceret de possessionibus ecclesiarum, quas a primo adveatu crucesigaatorum nos & pater nos- ter abstulimus vel occupavimus, vel do quibus manifeste constaret quod essent An I 229 ICd.orie, t. 111. col. 341. An 1229 90b PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 506 Éd.orig. t. m. col. 343. Ecclesie restituende, excepto facto Appa- miarum; supposuimus nos mandato & vo- Itinlati venerabilis patris & domini Romani, Sancii Angeli diacoiii cardinalis, ApostoHce sedis legati. De possessionibus autem eccle- siarum, de quibus esset dubium, stabimus juxta mandatum ipsius legati cognitioni ejiisvel delegatoruni ab ipsovel abAposto- lica sede val cognitioni ordinariorum. De facto autem Appamiarum & de penitentia nostra exponimus nos bone niisericordie domini cardinalis. In omnibus autem aliis supposuimus nos & nostros & nostra om- nia & nostrorum, que tenemus & habemus nunc 8i tenuimus nos & pater noster, bone miserationi dicti domini cardinalis 8c dicti domini régis Francorum illustris, tam de ils que spectant ad Ecclesiam, quam de iis que spectant ad regem & terram; promittentes & tactis sacrosanctis Evange- liis jurantes, quod nos dicti domini legati mandata & domini régis, que nobis in omnibus facient, secundum quod premis- sum est, servabimus bona fide. Et pro iis servandis tradidimus & obligavimus dicto magistro Petro & domino Matheo de Mal- liaco, gerentibus vices domini legati & domini régis, tenenda duo castra nostra, scilicet Lordatum & Montemgranerium , proEcclesia & rege, si nos contra premissa faceremus. Et dominus rex pro sccuritale Ecclesie & sua tenebit castra prcdicta quantum placuerit misericorJie sue Se dicti domini legati. Pro expensis autem ipsorum castrorum deputamus omnes rcd- ditus, quos solemus & debenius percipere in parochiis Lordati & Montisgranerii, ex- ceptis justiciis & quistis, quas reservamus nobis. Redditus autem predictos coUigent bajuli nostri bona fide, qui jurabunt quod fideliter eos colligent & restituent castel- lanis ibi positis pro Ecclesia & rege. Aile autem missiones non computabuntur nec petentur a nobis, quando placuerit dictis dominis nobis restituere castra predicta. Faciemus autem jurare omnes homines nostros predictorum castrorum hec omnia servare & tenere, & quod essent pro Ec- clesia & rege contra nos, absolut! a fideli- tate nostra, si nos contra predicta face- remus. Alii autem homines terre nostre jurabunt stare niaiidatis Ecclesie Si custo- dire pacem Si servare omnia predicta bona fide. Eodem modo in voluntate & bona mi- seratione domini cardinalis & domini régis supposuimus Aimericum & Lupum fratres nostros & Athonem Arnaldi, pro quibus nos Si nostra, sicut pro nobis, volumus obligari, quod ipsorum mandata servabunt. Hoc consiUum dédit dominus archiepi- scopus Narbonensis, Tornacensis, Tholo- sanus & Carcassonensis episcopi, archidia- conus Turonensis, decanus Cenomanensis & prepositus Ambianensis , nobiles viri Willelmus de Chavigniaco, dominus Castri- radulphi, Harduinus de Mailliaco, Guido de Livies marescalcus, Lambertus de Li- moso, Petrus de Vicinis, Joibertus de Sainte More, Robertus de Bomes, Galfri- dus de Prulli, Andréas de Chavigniaco, milites. Actum apud Sanctum Joannem de Verges, anno Domini M" ce" xx" IX", xvi° kalendas julii, juxta Fuxum, in presentia venerabilium patrum P. Dei gratia archie- piscopi Narbonensis, F. Tolosani, C. Car- cassonensis, G. Tornacensis, C. Conse- ranensis episcoporum; B. Crassensis, P. Bolbonensis, G. Fuxensis, J. Combelonge abbnfum; & dominorum P. de Collemedio, vices gerentis dicti domini cardinalis, 8c domini M. de Malliaco, vices gerentis do- mini Ludovici illustris régis Francie, 8c G. de Livers marescalli & Lamberti de Thuri 8c multorum aliorum clericorum 8c laico- rum. [Ad cujus rei majorem certitudinem Sf. perpetuam firmitatcm, presenlem pagi- nam sigilli nostri niunimine fecimus robo- rari & rogavimus predictos ut sigilla sua huic apponerent instrumente '.] 281. — CXCIV Traité de paix entre le roi saint Louis &■ le comte de Foix^. LUDOVicus Dei gratia Francorum rex. Noverint universi présentes pariter 8c futuri, quod cum Rogerius Bernardi, cornes 'Ce qui est entre crochets n'est pnsdans leyUimus, ' Trésor des chartes; Foix, n. 4 [J. 332j origi- nal scellé], & Mss. de Cvlbeit, n"' iCdç) & 2275. An 1229 An 1229 sep- tembre. An 907 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 908 Éd.orij; t. III. eol.343. Fuxeiisis, tractatu habito cum dilectis & cordie nostie & carissinii nostii Romani, fidelibus nostris niagistro P. de CoUeme- Sancti Aiigeli diaconi cardinalis, Apostolice An dio & M. de Malliaco, supposuisset se & suos & sua & suorum, que tenet 8i habet nuiic 8i teiiuit ipse & pater suus, bone mi- seratioiii nostre, secundum tenorem litte- rarum suarum super hec confectarum, & jurasset se mandatum nostrura super hec per oninia servaturum, nos misericordiam taleni de consilio nostro pro servitiis suis ad presens comiti fecimus memorato : quam misericordiam ad presens dicimus esse bo- nam, videlicet quod nos eidem comiti & suis heredibus dedimus in perpetuum pro hereditagio M libras Turonensium annua- tim, quas M libras Turonensium eidem as- signavimus in hune modum, quod dedimus ei ea, que ipse & homincs sui habuerunt & que habemus & teiiemus in dominio jiostro in his villis, scilicet de Arzincho, AUairaco & in terminio Vallete, Preissano & Fontiniano, usque ad valorem redditus competentem bonorum arbitrio computati. Residuum vero, quod in assignatione pre- dictarum M librarum Turonensium defue- rit, eidem assignabimus in terra compe- teuti, bona fide, in episcopatu Carcasso- nensi, extra villam Carcassone & extra villas Liraosii, Montisregalis, Cabaret! & Saxiaci & extra redditus ad dictas villas pertinentes, & si in Carcassesio in his que in manu nostra tenemus, extra predictas villas & redditus quos excepimus, usque ad summam predictam M librarum redditus non inveuirentur, nos eidem c[uod inde deesset assignaremus alibi competenter, donec M libre Turonensium annui reddi- tus inter premissa omnia ei & suis pro hereditagio compleantur- Et ipse comes sedis legati, nos eidem Lordatum reddere debemus libère & sine contradictione in eo statu, in quo tradidit illud nobis. Et ipse voluntati & petitioni nostre satisfaciens, tradidit nobis castrum Fuxi, tenendum in manu nostra ad sumptus nostros, a die qua nobis tradetur usque ad quinquennium, ita quod nos in villa Fuxi vel ejus convi- ciniis nihil penitus percipiemus. Et elapso quinquennio, sine contradictione absolute Se libère ipsum castrum Fuxi eidem vel suis nos vel nostri reddemus in eo statu, in quo tradidit nobis illud, & ipse nobis Lordatum in eodem statu in quo illud ei trademus restituet, tenendum a nobis post illud quinquennium aliis V annis, sicut ipsum modo tenemus, & elapsis illis ulti- mis V annis, Lordatum cum Montegranerii sine aliqua exactione sumptuum restilue- mus eidem in eo statu, in quo tradidit ea nobis. Nos autem ipsi comiti usque ad V annos, quibus elapsis debemus ei reddere castrum Fuxi, concessimus D libras Turo- nensium in prepositura nostra Carcasso- nensi, & elapso illo quinquennio, dictas illas D libras poterimus, si nobis placuerit, sine contradictione aliqua retinere. De burgo Fuxi taliter est ordinatum, quod dictus comes exponet disposition! & cog- nitioni dicti legati vel pro eo magistro P. de Collemedio, quod si fortericia mu- rorum burgi Fuxi noceat vel prestet im- pedimentum introitus vel exitus castri vel districtionis ipsius, possit inde diruere se- cundum quod ei visum f'uerit faciendum, scilicet cum idem castrum restituerimus eidem comiti, dirutionem, si qua fada propter hec homagiura ligium nobis fecit fuerit, restituemus sumptibus nostris in & tenetur facere heredibus nostris, & he- . . . _ redes ejus similiter. Cum autem idem co- mes per predictum tractatum, cum jam- dictis P. de Collemedio 8c M. de Malliaco habitum, mandato nostro Montemgranerii & Lordatum tradiderit & obligaverit pro Ecclesia & nobis in manu nostra, quamdiu nobis placuerit, tenenda, si contra pre- missa faceeet, sicut in carta sua super hoc confecta plenius continetur, & nos pro se- curitate Ecclesie & nostra tenere debeamus predicta castra, quantum placeret miseri- eodem statu in quo nobis tradetur. Et sciendum quod in terra quam ipse comes tenet, vel in illa quam ei dedimus, non potest facere novam fortaliciam nec vete- res fortalicias sine mandato nostro infor- ciare, nec in his terris receptare scienter inimicos Ecclesie sive nostros, & si forte, eo ignorante, aliqui de talibus ibi recepta- rentur, admonitus per nos vel nuntium nosfrum vel per ballivum nostrum aut nuntium ejus, eos expellere teneretur & extunc capere tamquara proprios inimi- Au 1229 909 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 910 COS. Sciendiim famen, quod illos redditus, quos debebamus percipere in parochiis de Lordato & de Montegranerii pro custodia ipsorum castrorum, secundiim quod con- tinetur in litteris inter ipsum comitem & magistrum P. de Collemedio & M. de Malliaco confectis, ex nostra liberalitate remisimus comiti memorato. Hec auteni omnia eidem comiti concessimus, salve jure ecclesiarum & catholicorum virorum & mulierum. Quod ut firmum & stabile persévérer, presenteni paginam sigilli nos- tri autoritate fecimus roborari. Actum apiid Meledunum, anno Domini M° cC XX" IX", mense septembris. Sub eadem forma habemus Hueras comitls Fuxensis, Sr Hueras predicti legati. Éd.orig. t. III, col. '^.^.^■ An 1128 verba sequentia : S. Pétri de Collemedio; & iii dicto sigillo erat alia rota scripture in lingua gallica vel alia nobis extranea, quam, licet littere essent intègre, perfecte non potuimus percipere. Cujus quidem informationis fenor sequifur in hec verba: Dominus Guillermus, quondam Albien- sis episcopus, dixit in verbo sacerdotis, quod nunquani preconizatum fuit apud Albiam ex parte comitis Tholose vel ex parte vicecomitis Biterrensis vel ex parte Froterioruni, sed taiitum ex parte episcopi Albiensis & proborum hominuni. Et dixit quod li encoremen totius Albie sunt epis- copi, sine consortio predictorum. Dixit etiam quod nunquam vidit quod predicti haberent in Albiensi civitate sacramen- tum, hoc excepto quod cornes Tholose ha- buit sacramentum in Albia, quando Franci- gene recesserunt propter faisendani, quani predictus cornes habebat contra Ecclesiam & Francigenas, & comes juravit ipsis civi- bus Aibiensibus & cives Albienses jurave- runt comiti Tholose. Dixit etiam quod Froterii habebant clamores in Albia de pignoribus, de debitis, de injuriis, de ter- ris, si primo veniret clamor ad Froterios, exceptis hominibus episcopi & exceptis criminibus & sanguinis effusione & fur- tis & adulteriis. — Et Raimundus de Frais- sinet, prepositus sancte ecclesie Albiensis sedis, juratus dixit de preconlo idem quod alii, de sacramentis nihil scit. De causis criminalibus & sanguinis effusione & in- currimentis & furtis, dixit quod erant tici sigilli dicte vicarie, vidimus, tenui- episcopi. De civilibus clamoribus dixit mus, palpabimus ac coram nobis in presen- quod erant episcopi, si primo venirent ad tia nofariorum & testium subscriptorum episcopum, & si primo ad Froterios, erant An 1228 282. — CXCV Extrait d'une enquête au sujet des droits de l'évêque d'Alhi sur cette ville'. UNIVERSIS & sîngulis presentibus & fu- turis, hoc presens publicum instru- mentum visuris & audituris, fiât tenorc presentium manifestum, quod nos Gual- hardus Golferii, burgensis Albie, locum- tenens nobilis viri Pctri Leu, domicelli, vicarii Albie 8c Albigesii domini nostri Francie régis ac custodis magni & auten- perlegi fecimus & excmplari quandam in- formationem in pargameno scriptam, sigil- loquc viridi in filis ccricis appenso sigil- latam, in quo quidem sigillo erat caracter unius avis cuni una ala desuper extensa, & subtus pedes dicte avis erat caracter unius rami quasi palme, & circumcirca dicfam avem erant littere sive scripture in duabus rôtis; & in proximiori rota dicta- rum litterarum ipsius avis erant scripta 'Archites de l'érèché J'Albi. [Doat, ! 10,^212.] — Voyei Gallia Chriitiana, nov. éd. t, i, Initrum. p. 8. Froteriorum. — Poncius Caus juratus dixit de preconio idem, sed dixit quod inde con- querebantur Froterii, de sacramentis nihil scit; de causis criminalibus & incurrimeii- tis & sanguinis effusione dixit quod eftnt episcopi, sed inde conquerebantur Frote- rii. De latrociniis dixit, quod Guillelmus & Sicardus Froterii quando receperunt firmantias, & de quodam homine recepit de latrocinio emendam. Et de clamoribus & causis civilibus idem quod proxinius. — Guillelmus prepositus Sancti Salvii juratus dixit de preconio idem; de sacramentis nihil scit; de cau«s criminalibus & incur- An 1128 911 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 912 rinientis & sangujnis effusione audivit dici neribus homimim episcopi. Dixit idem quod erant episcopi. De causis civilibus qiiod Gorgoil de compra saliiii & strate, idem quod alii. — Bernardus d'Avisat de Item de clamoribiis dixit, quod si clamo- Scuria juratus dixit, quod preco semper res primo veniebant ad episcopura, erant preconizabat ex parte episcopi & probo- episcopi, si primo veniebant ad Froterios, rum hominum de villa Aibiensi, & non ex erant Froteriorum, & si fièrent utroque parte comitis Tholose vel vicecomitis Bi- présente, erant amborum. — Cambanatz terrensis vel suorum. Item dixit quod co- juratus dixit, quod preconisabatur ex parte mes Tholose & vicecomes Biterrensis nul- episcopi & proborum hominum de Albia, lum habebant sacranientum in villa ante & dixit quod quando vicecomes Biterren- adventum crucesignatorum, nec vidit quod sis veniebat in Albiam, preconisabatur ex haberent. Item dixit quod vidit levare ab parte episcopi & vicecomitis de bis, que episcopo commissa & conquerebantur inde pertinebant ad guerram. De sacramento Froterii, & tamen nihil inde perceperunt. dixit quod quadam vice episcopus Albien- Item dixit quod quicumque tenet leudam sis ivit ad Tonnac & invitavit comitem salini & pedagium, tenet de dominis de Tholose & intravit cum eo Albiam, & Castroveteri. Item dixit quod audivit dici, tune juraverunt ei homines de Albia, om- quod vicecomes Bitterris & canonici Sancte nés illi quos ipse voluit, scilicet omnes Cecilie cum probis hominibus de Albia e!i- majores & probi homines de villa in ca- gebant episcopum, & vicecomes erat homo mera domini episcopi, & hoc fecerunt quia episcopi Albiensis. — Gorgoil de Albia ju- videbant eum potentem & timebant eum ratus dixit de preconizatione idem quod & habuerant guerram cum eo. Interroga- proximus. Item dixit de sacramento idem tus si cornes juravit eis aliquid, dixit quod quod proximus, excepto hoc, quod vidit non. De incurrimentis, dixit quod epi- quod comes Tholose, pater istius, qui ha- scopus accipiebat totum, sed alii conque- buerat guerram cum hominibus Aibiensi- rebantur inde. Et de effusione sanguinis, bus, iacta concordantia, recepit sacramenta quod episcopi solius; de civilibus clamori- ab hominibus ville, sed nescit quare. Item bus & injuriis, excepta sanguinis effusione, de conimissis dixit idem quod proximus, debebat cognoscere ille, cui prius fiebat hoc excepto quod si de sanguinis effusione querimonia. — Johannes Bon juratus dixit prius veniret clamor ad Froterios, recipie- quod crida solius erat episcopi. De sacra- bant clamorem & habebant. Item de leuda, mente dixit, quod quando faciebant cum de salino & de pedagiis idem quod proxi- comité vel vicecomite pacem, jurabant sibi mus, hoc excepto quod episcopus emerat ad invicem, alias non jurabant eis. De in- i/ej Corfoii (^l'c) unam partem salini & sein- currimentis, dixit quod solius erant cpi- tas (sic'),, & habet episcopus unam sauma- scopi. De sacramentis [&: sanguinis] effu- dam salis in salino in Natali, sed nesciebat sione idem quod proximus, & de clamoribus si distribuebat cum aliis dominis. Et dixit idem. — P. Nant juratus dixit de preconi- quod quidquid accipit episcopus illis, ac- satione idem quod proximus. De sacra- cipit de pignore de Gorgoil (sic) quem te- mentis dixit, quod juraverunt comiti pro nebat episcopus in ballivia, & de Guilielmo guerra, & ipse non juravit eis, sed bajuli Jordani tenebat ollas quicumque tenebat. juraverunt civibus Albiensibus pro ipso Et dixit quod episcopus habet homines in apud Sanctum Salvium, & semel vidit. De villa, & non respondebant alicui, nisi tan- incurrimentis, dixit quod erant episcopi. tumniodo episcopo, videlicet milites los De sanguinis effusione idem, de clamori- Ot^ers, los Orgols , los Siquiers, & omnes bus similiter idem quod proximus. — J. de de ipsis descendentes. — Raimundus Mal- Sestairol juratus dixit de preconisatione pels de Scuria juratus dixit de préconisa- idem quod proximus; do sacramento, quod tione&de sacramentis idem quod B.d'Avi- jurabant episcopo pro dominio&non aliis, sat; dixit etiam quod postquam vox erat, nisi quando faciebant pacem cum ipsis. iiemo exibat vel intrabat villam nisi per De incurrimentis & sanguinis effusione, jpiscopum & per homines ville, de ge- quod erant episcopi. De clamoribus idem An 1228 EJ.orig. t. III. col. 345. An )i3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 914 quod proxinius. — Guillelmus Hue jura- tus dixit quod crida episcopi tantum est. De sncramentis, dixit quod juraverunt co- miti Tholosano valentiam & fidelitatem, quando Gallici recesserunt, & ipse testis juravit, salvo jure episcopi & ecclesie, & quidam alii, & promiserunt valentiam co- miti, & ipse eis. Interrogatus si juravit eis cornes, dixit quod non. De incurrimentis idem quod proximus. De sanguinis effu- sione idem. De clamoribus, quod habebant Froterii dixit se nescire. — Petrus Alude- rius juratus dixit de preconio idem quod proximus. De sacramentis dixit semel fieri apud Sanctum Salvium, quando Gallici re- cesserunt, & factum fuit comiti quondam Tholose, sed ante adventum crucesignato- rum non viderat. De incurrimentis, dixit quod episcopi tantum. De effusione san- guinis, si fuerit cum gladio, dixit quod episcopi erat, si cum pugno, poterat esse Froteriorum, si quis conquereretur eis. — Petrus Talhafer juratus dixit quod crida erat episcopi & proborum hominum de AI- bia. De sacramentis, dixit quod nunquam vidit sacramentum fieri comiti Tholose vel vicecomiti, nisi tantum per violentiam quando reddiderunt villam comiti Tholose & Francigene exierunt, 8c viderunt ei (sic) quod cornes & sui juraverunt hominibus ville. De incurrimentis dixit quod erant episcopi, & sanguinis effusio. De clamori- bus idem quod alii. — Hugo de Castelmauri juratus dixit quod crida erat episcopi. De sacramentis nihil scit. De incurrimentis dixit quod erant episcopi. De clamoribus idem quod alii. — Condors juratus dixit de crida idem quod alii. De sacramentis, dixit quod post guerras & talas juraverunt cives Albienses comiti Tholose apud Sanctum Salvium, & alla vice apud Sauctam Ceci- liam juraverunt comiti Tholose & comes eis, & tertia vice isti comiti juraverunt juxta portale Sancti Salvii. De incurrimen- tis dixit quod episcopus accipiebat, & tam de suitis quam de sanguinis effusione & aliis; verumtamen dixit quod vidit semel, quando crucesignati recesserunt de terra, quod Sicardus Froterii levavit emendam de la Lanificata. De clamoribus idem quod proximus. — P. Col juratus dixit quod crida erat episcopi. De sacramentis, dixit quod nunquam vidit fieri sacramentum co- miti Tholose, nisi post recessum Franci- genarum pro treugis initis & sine facto. De incurrimentis, dixit quod non vidit le- vare nisi episcopo, usquequo Francigene recesserunt. De clamoribus idem quod alii. — Amelius Ermengaut juratus dixit quod crida erat episcopi. De sacramentis idem quod proximus, de incurrimentis idem quod proximus, de clamoribus idem. — Vassal canonicus Sancte Cecilie juratus dixit quod crida erat episcopi. De sacra- mentis dixit quod nihil scit & non intro- mittebat se de bis. De incurrimentis de clamoribus idem quod alii. Et post de incurrimentis dixit, quod in fempore co- mitis Montisfortis vidit quod episcopus recuperaverat emendam, quam comes accc- perat de Jacobo Romegii. — Donadeus ju- ratus dixit... de sacramentis, quod quando intreugabant se, jurabant comiti Tholose & comes eis, & dixit quod quando Gallici exierunt de terra, juraverunt comiti Tho- lose & in ecclesia Sancte Marciane, & crédit quod juraverunt isti comiti, sed ipse testis non interfuit — Gitbertus Pa- raire juratus dixit... de sacramentis, quod quando pro guerris jurabant comiti Tho- lose, quando vicecomiti, & audivit dici quod juraverunt apud Sanctum Salvium, sed ipse testis non interfuit De clamo- ribus, dixit quod quondam fiebant ipsis Froteriis. — Petrus Ug juratus... de incur- rimentis dixit quod accipiebant ad invicem episcopus & Froterii, & clamores simili- ter. — Raimundus de la Grava de sa- cramentis dixit quod nunquam vidit, quod juraretur comiti Tholose, nisi quando Gal- lici recesserunt, juraverunt comiti valen- tiam, & videtur sibi quod bajuli comitis juraverunt civibus Albiensibus — G. Bon juratus dixit quod crida erat episco])i & proborum hominum de Albia. De sacra- mentis, dixit quod comes Tholose accepit semel in Albia sacramentum, & episcopus recipiebat sacramentum de fidelitate... De sanguinis effusione nesciebat, si haberent firmantias Froterii, sed episcopus habebat. De clamoribus idem quod alii, & adjunxit quod bajulus Froteriorum non debebat jacere in Albia, sicut dicebant probi ho- mines, sed hoc non vidit... — Raimundus An 1228 An 1228 91: PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, Roger de sacramentis dixit,quod non vidit hominibus de Albia. — Johannes Fenasce juraii nisi episcopo, hoc excepto qiiod juratus... de juramento facto comiti Tho- An 1228 bene sexaginta juraverunt comiti Tholose apiid monasterium — Gregorius Teu- let... de sacramentis dixit, quod non vidit fieri nisi episcopo, nisi quando tractabatur de pace inter comitem Tholose & episco- pum & homines de Albia de usurariis, quando decedebant sine heredibus, quod erant episcopi... — Nicholaus de Rieus... de sacramentis dixit quod non vidit fieri nisi episcopo, nisi post recessum Galli- corum, & tune quidam de Albia jurave- runt isti comiti apud monasterium Sancte Marciane, & hoc propter treugas — Poncius Bernardi juratus dixit, quod nun- quam audivit quod preconizatum fuit apud Albiam, nisi tantum ex parte episcop'i & proborum virorum de Albia, & dixit quod vidit, quod episcopus Albiensis habebat in Albia les encorremens, & vidit quod Froterii habebant clamores in Albia, sicut dixît dominus Guillelmus, quondam Albiensis episcopus, sed audivit quod Froterii con- querebantur de episcopo super facto -Je/j encorremens, & dicebatur quod ab episcopo requirerent clamores dels encorremens, de quibus eisdem injuriabatur episcopus, & de sacramentis idem dixit quod episco- pus, sed addidit quod audivit dici, quod homines Albienses jurabant comiti Tho- lose, propter quod ipse & frater suus moverunt rixam la villa contra comitem lose apud Sanctum Salvium, dixit quod ju- ravit, sed dixit quod adeo juvenis erat quod nesciebat quorum sacramentorum fieret, & juraverunt bene ducenti, & de sacramento facto apud Sanctam Ceciliam dixit quod audivit, quod factum fuerat juramentum in caméra episcopi comiti Tholose, sed nescit quot !k quid juraverunt, & dédit litteras cornes quod in vita sua non moles- taret eos... — Addidit etiam quod Joretus conquestus fuit de sanguinis effusione Si- cardo Froterio, & postea episcopus revo- cavit coram se In cujus visionis, &c. Datum & actum Albie die ix mensis mar- tii, anno Domini M^ CGC LX" IV°, &c. 283. — CXCVI Actes du cardinal Romain f légat dans la Province^ Lt^OMANLis, miseratione divina Sancti 1\ Angeli diaconus cardinalis, Aposto- lice sedis legatus, universis présentes lit- teras inspecturis salutem in Domino. No- verit universitas vestra, quod venerabiles patres Nemausensis, Bitterensis & Carcas- sonensis episcopi, & dilectus socius noster Tholose & suos. — Folbert juratus magister P. de Collemedio, de voluntate quod homines Albienses juraverunt comiti & beneplacifo venerabilis patris episcopi Tholose usque ad octoginta de melioribus ville, quorum fuit unus ex ipsis, & fece- runt ei homagium in viridario Sancti Sal- vii,& bailivi comitis juraverunt pro comité & loco comitis hominibus Albiensibus, sed dixit quod sacramenta ista facta fuerunt ex utraque parte propter captenimentum, ifa quod homines Albienses juraverint co- miti Tholose & comes Tholose juraret hominibus Albiensibus. — Guillelmus de Monteacuto juratus dixit quod audivit dici quod octog-inta de Albia juraverunt comiti Tholose, & ad hoc vocatus noluit interesse, sed recessit de loco, & hoc fac- tum fuit in refectorio Sancte Cecilie, & audivit dici quod comes Tholose dédit lit- teras suas quod nunquam noceret de cetero Éd.oric t. iiir coi. !^.]6. An I 229 24 dé- cembre Agathensis & dilecti nostri A. de Milliaco militis, gerentis vices régis Francie illus- tris in provincia Narbonensi, in nostra presentia protulerunt arbitrium hujusmodi inter ipsos : quod videlicet feuda, que co- mes Montisfortis tenuit quondam ab eodem episcopo, castrum videlicet de Florenciaco, castrum de Pomeroliis, castrum de Bezano, castrum de Torolla & medietatem castri de Aviacio cum suis pertinentiis & juribus, idem episcopus & ecclesia Agathensis om- nino absolvent, ita quod [in] ipsis nichil juris reclament; hoc tamen excepto quod in prenominatis locis & fendis emere po- terunt 8c acquirere, dummodo dominia ' Regiitrum carias Frtneiae. (JJ. 3o*, {* 62 >".] An I22p 917 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 918 An 1Z29 57 dé- cembre. An 1 229 29 di5- («mbre. castrorum & villarum non acqnirant vel emant, in acquisitis tanien vel emptis salva sint jura dominonim. Feudum vero quod idem episcopus tenuit a comité Mon- tisfortis, Moutiniaciis videlicet & Mesua, necnon & omnia alia, que continentur in carta compositionis habite inter ipsum episcopum & comitem Montisfortls, re- manebunt episcopo & régi faciet fidelita- tem de ipsis, secundum moduni qui in carta dicti comitis continetur. Si vero dictas rex vel is qui terram tenebit loco ejus seu etiam ecclesia Agathensis hujusmodi ordi- nationem ratam habere noluerint, salvum sit utrique parti jus suum, & prefata carta comitis Montisfortis in eo statu in quo nunc est remaneat. Memorati autem epi- scopus & A. de Milliaco dictum hujusmodi acceptaverunt. Et nos pro majori firmitate ad eorum petitionem présentes litteras exinde fieri fecimus & sigillo nostro mu- nir! , appositis nichilominus eorumdem sigillis ad majoris roboris firmitatem. Ac- facimus omnibus presentem paginam ins- pesturis, quod jus & terram, que habebat vel tenebat olim comes Tholoçanus citra Rodauum, recommendavimus custodienda nomine ecclesie Romane dilectis nostris A. de Milliaco, gerenti vices régis Franco- rum illustris, & Peregrino senescallo Bel- licadri, tali modo quod dictus rex ipsam terram faciet per eos vel per alios quos viderit expedire, bona fide pro Romana ecclesia custodirij ita tamen quod si rex in custodienda terra ipsa reputaverit se gravatum, per litteras suas patentes sig- nificabit domino pape vel nobis, & tune dominus papa vel nos infra très menses, postquam significatum fuerit, de custodia terre illius ipsum exhonerabimus, & ordi- nabimus de terra, prout domino pape vel nobis visum fuerit expedire. Et quando- cumque dominus papa vel nos de terra ipsa voluerimus aliter ordinare, dictus rex per litteras domini pape vel nostras infra ducs menses restitui faciet terram illam Domini M" CC" xx" IX". II. Romanus, &c. universis, &c. Univer- sitati vestre tenore presentium volumus esse notum, quod dilectus noster Adam de Milliaco miles, de nostro consilio & assensu, assignavit nobili viro comiti Fuxensi M libratas terre ad monetam Tu- ronensem in episcopatu Carcassonensi, & assignare débet Lamberto de Limoso mi- Angeli diaconus cardinalis, Apostolice se- liti M I) libratas, Petro de Vicinis M libra- tas, Raimundo de Saverduno ccc libratas, Martino Dolvi ccc libratas, Raimundo de Canesuspenso cl libratas, Galtero de Se- cru ccL libratas, item tribus militibus comitis Fuxensis, cuilibet L libratas. Et inter ipsum Adam & venerabilem pafrem dis legatus, universis présentes litteras inspecturis salutem in Domino. Cuni inter venerabilem patrem Biterrensem episco- pum ex una parte & Adam de Milliaco militem, dilectum nostrum, gerentem vices régis Francorum illustris, pro ipso rege ex altéra, super bonis hereticorum incidenti- thensem & abbatem Crassensem facta fuit compositio, similiter de nostro consilio & assensu. Datum apud Arausicam, vi kal. januarii, anno Domini MCCXXIX. III. Romanus', miseratione divinaSancti Angeli diaconus cardinalis, Apostolice se- dis legatus, universis présentes litteras inspecturis> salutem in Domino, Notum An 1229 t'd.orig. t. 111, col. 347. tum apud Arausicam, IX kal. januarii, anno illi vel illis, quibus dominus papa vel nos restitui vel assignari mandaverimus. Dic- tam autem recommendationem facimus, salvo jure ecclesiarum, catholicorum viro- rum & mulierum, prout in generali con- cilio continetur. Datum apud Mornacum, Ilir kalendas januarii, anno Domini M" ce XX" ix°. IV. Romanus", miseratione divina Sancti episcopum Agathensem & ecclesiam Aga- bus in commissum questio verteretur, per nos inter eos fuit taliter ordinatum : quod comniissa hereticorum, credentium & def- fensorum eorumdem in terra episcopi & ecclesie Biterrensis rex accipere valeat, tali modo quod si res ille sint feudales, rex concedet alicui qui homagium & fide- litatem & alia , que debentur ratione feudi, exhibeat episcopo memorato, vel si An 1 229 3o dJ- ci:iiibrc. 'Trésor des chartes j Toulouse, sac 3, n, 6^. [5, 3o6 j original.] ' Trésor its charttS) Bézitri, n. 5. [J. 33?} ori- ginal.] An 1Z19 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 120 An 4 décem brc. 919 rex in manu sua tenere voluerit, cum non Froterios Froterii cognoscebant, si ad consueverit homagium facere, propter hoc episcopum & Froterios simul, insimul recompensationem episcopo & ecclesie fa- cognoscebant, excepfis quibusdam homini- ciet competentem. Res autem censuales bus, quorum justicia tautum est episcopi. & alias, que non sunt feudales, rex, salvo Inquisitione autem praedicta diligenter jure ecclesie, concédera poterit prima vice inspecta 8f babito consilio reverendi pa- tali persone, que censum & alia faciat epi- tris & domini R., Sancti Angeli diaconi scopo & ecclesie memoratis. In cujus rei cardinalis, Apostolicae sedis legati, & do- testimonium, présentes litteras fieri feci- mini Adae de Miliaco militis, qui ad partes mus sigillo nostro munitas. Datum apud Albienses veuerat ut gereret vices régis, Malaucenam, m kalendas januarii, anno & aliorum proborum virorum tam prae- Domini i\i''CC"XX"'lX''. latorum etiam quam baronum, ad dictum episcopum & ecclesiam Albiensem majo- rem justitiam, incurrimenta seu commissa, custodiam clavium, fidelitatem villae, prae- conem, videlicet ut ex parte episcopi & proborum hominum de villa praeconize- tur, dicimus [pertinere], prohibentes ne super lis ecclesia a ballivis domini régis OMNIBUS Christi fidelibus, ad quos lit- vel aliis molestetur. Minores autem cla- terae istae pervenerint, Fetrus de mores dicimus esse communes episcopi & ■ ■" ■ '^ ■ domini régis, qui jus tenet in villa Fro- teriorum, ita quod ille cognoscat de mi- noribus clamoribus ad quem vadunt, & si simul vadunt ad episcopum seu officialem suum & ad ballivum domini régis, simul inde cogaoscaiit, exceptis clamoribus quo- rumdam hominum quos tantum ad episco- pum invenimus pertinere, de quibus epi- scopus seu officialis suus tantum cognoscet. An 1229 284. Accord entre le roi 6- l'évêque d'Àlhi\ Collemedio salutem in Domino. Cum de jure & jurisdictione civitatis Albiensis in- ter baillivos domini régis & dominum Phi- lippura de Monteforti, qui pro ipso rege jus se dicebat in dicta civitate tenere, ex parte una, & venerabilem D. Albiensem episcopum ex altéra, quaestio verteretur, de mandate domini régis speciali, cujus 'vices etiam gerebamus in partibus illis, TIWV.0 ^ t-, j 7 — i-"- c^ quaestiones illas audivimus & tandem de Ut autem omnia supradicta rata & incon consensu praedictorum de jure domini re gis & ecclesiae Albiensis fecimus diligen- terinquiri & per inquisitionem invenimus, quod major justicia civitatis, videlicet de criminibus, sanguinis effusione, furtis & adulteriis, & fidelitas hominum de villa & custodia clavium portarum de villa, item incurrimenta sive comissa hominum prae- dictorum spectant ad episcopum & ec- clesiam Albienses. Item invenimus quod praeconizari solet per civitatem ex parte episcopi & proborum hominum de Albia tantum. De minoribus autem clamoribus invenimus, quod justitia minorum com- munis fuerat episcopi & Froteriorum, ita quod illecognoscebat ad quem ibant primo clamores, videlicet quod si primo ibant ad episcopum episcopus cognoscebat, si ad ' Archives de l'évêché d'Albi. — Gallta Chris- tiana, nov. éd. i, Instrum. p. 8. cussa permaneant, praesentes litteras feci- mus annotari & sigilli nostri munimine roborari. Actum apud Lazignanum, die martis proxinia post festum beati Andreae apostoli, anno Domini M» cc° xx° ix% mense decembris. 285. — CXCVII Testament d'Ërmessinde, comtesse de Foix ' . QlJONIAM nuUus qui in carne positus est periculum morfis evadere potest, idcircho in Christi nomine ego Ermessin- ' Château de Foix, caisse 45. [Doat, vol. 169, f" 3o<5. — Original aux archives des Basses-Pyré- nées, E, 396.] td.orig. t. 111, col. 347. An I x3o 2$ janvier. An iz3o gii PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 922 dis, Dei gratia comitissa Fuxensis ac vice- comitissa de Casirobono, sum detenta gravi iiifirmitate, tameu sensu & intégra loquela & memoria, & inspirante divina miseri- cordia, facio meum testamentum & eligo manumissores mei, quos precor volo esse, videlicet Bernardum de Aragal, Dalmaz Sancti Martini, Ramundum de Caramenii, ut dividaut omnia mea, sicut in hac pagina scriptum est, sine omni damno, quod eis non eveniat aliquo modo. Si me priori niori contingerit, anteqiiam aliud testa- mentum faciam, istud volo esse firmum & stabile omni tempore. In priniis ego cor- Cd.orig. t. III. coI.34)i. de Saiicto Martino, quos dominus pater meus A. de Castrobono fecit composicio- nem cum eo. Dimito P. de Rofla ipsa dé- cima de Andorra. Dimito quod faciant militem R. d'Enueg, val M solides per mi- liciam. Dimito ut faciant milites B. de Seradel, B. de Tau, A. de Caramenii. Di- mito ut persolvant ipsos firmamentos nAr- sen de Taus vel ce solidos. Dimito R. Garcias c solidos. Dimito Fabrice c solidos & victum & vestitum in Castro. Dimito R. de Cardona lo talada ipsa pingnora de Albeed, usque sint paccati de debito eo- rum quod debemus eis. Dimito DCC solidos An I230 pus meum & anima mea dimitto omnipo- Garcia, Nexemen Garses, cccc Garcia, ccc Nexemen, de redditibus honore vescontal, donec sit paccati, & deprecor R. de Fox ut det l" mula bona Nexemen ante quod exeat a patria ista. Dimito A. de Paris pro débita ut debeo ei redditas valle Castriboni usque sit paccatus. Dimito G. de Serdana, B. d'Artz, Rog. de Montellano redditas valle Sancti Johannis videlicet de Cuiix, de Artz & alias donec sint paccati de omnia débita quod debeo eis in fidem meam. Dimito ut persolvant ce solidos R. de Caramenii per I mulam quam dedi pro debito R. de Api- lia. Dimito ut persolvant omnia débita, quos debeo vel unquam debui, quos non sunt paccati. Dimito quod persolvant dé- bita quos debebat pater meus A. de Cas- trobono. Dimitto Guillelme de Monteor- gel V" solidos, quos dominus pater meus Arnaldus de Castrobono dédit & dimizit ad eam propter donacionem, que dicitur exovar. Insuper ego dimito ad eam D sol. Melg., III litz, I tabula, i caisa. Omnia pre- dicta pecunia dimito ad eam super omnias redditas mobiles & inmobiles, que sunt in villa de Urg & ejus terminis & in villa de Meranges & ejus terminis quod habeo vel habere debeo, & dimito prefate Guillelme clibanum Castriboni tandiu erit in parli- bus istis, donec dominum comitem & R. de Fuxo habeant eam coUocata. Dimito ma- gistro Nicholai c solidos Melg. a quibus B. de Aragal est fidejussore; insuper pro- niisi ei in fido quod debebam A. de Castro- bono. Itaque deprecor dominum comitem & virum meum & R. de Fox umiliter & dévote, ut faciant & attendant omnia quod supra scripta sunt, quasi melius potest tenti Deo & ospitali de Iherusalem, & eligo sepulturam meam in ospicio Béate Marie de Costoga. Dimitto Deo & b. Jo- hanni & ospitali de Iherusalem omnia hec, que dominus pater meus Arnaldus de Castrobono dimisit Deo & h. Marie & ospitali de Iherusalem, sicut in testamento suo scriptum est, & ego dimito omnia quod inde habeo vel habere debeo, aliquo jure vel aliqua racione, & omnes res meas & pannos meos de talamo meo & omnia de coquina mea mobilia, sine omni impe- dimento. Dimito dominum meum & virura meum comitem Fuxensis & viceconiitem Castriboni dominus & potens in omni vita sua de omnia terra mea, ubicumque sit vel fuerit aliquo jure vel aliqua ra- tione. Dimito R. de Fox filium meum here- dem de omnia patria mea & de honore meo, posteritatique ejus. Dimito filie mee X'" solid. Melg. super reddita de Andorra. Nisi habuerit R. de Fox legitimo conjugio infantem procreatum, predicta filia sit ere- dem : si nullus habuerit ex eis, revertat prefata honore propinguis meis post obi- tum dominum comitem. Dimito quod do- minus cornes Si R. de Fox reddant & persolvant Deo & monasterio Sancti Satur- nin! & ipsa honore, quod dominus pater meus abstulit eis, scilicet honorem Sancti Stephani, qui fuit condam G. de Ponto, 8c alias honores ubicumque sint vel fuerint, quas ad ipsum locum pertinent vel perti- nere deberent & nianuteneant & défen- dant omnia bona a prefato monasterio secundum posse eorum ad bonum intellec- tum. Dimito ut persolvant uee solidos P. An l23o 9:. PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 914 An I 229 dici vel întellîgi, sicut siiperuis coiitine- tur. Actum est hoc in mense januarii, v ka- lendas februarii, anno Christi incarnatus MCCXXVIIII. libère & pleno jure & vesfris successoribus omnium predictorum juris & facti ac quasi possessionem & vos in eam omnium pre- dictorum possessionem inducimus corpo- ralem, & si aliquod jus vel actiones in jussi scribi , firmavi firmarique rogavi. Sig t num R. de Fox. Hujus rei sunt testes : Sigtttnum B. de Aragal, Dalmaz Sancti Martini, R. de Ca- ramenil, manumissores, Sigtttnum B. de Junquera, B. de Alb, P. de Rofla. R. Garcias notarius comitisse Fuxi jussu scripsit & cirographo suo corroboravit. Sigt num. Sig t num Er. comitissa Fuxi qui hoc predictis aliquo modo vel ratione aliqua habebamus vel videbamur habere, spontc & liberaliter vobis & omnibus successori- bus vestris jus istud & actiones illas remit- timus penitus & damus inter vivos titulo perfecte donationis & illis juribus & actio- nibus expresse renunciamus, hoc excepto quod oninia predicta a nobis & nostris successoribus teneatis vos & vestri suc- cessores, sicut vos & vestri antecessores a nobis & nostris predecessoribus tenue- """ ' ' runt, habuerunt & possederunt. Et cum hoc authentico instrumento precipimus & man- -o/' CXCVIII damus omnibus baronibus, militibus & ce- teris hominibus castri & terre predictorum, ^, ^ 7 j -r j f. quod vobis & vestris predecessoribus de Lnartes du comte de loulouse en ja- ^ . ^ , . ^ . „ . , ■' cetero, ut domino suo, ipsi & ipsorum he- veur^ du comte de Foix, auquel il rgdes ratione dicti castri & terre jamdicte restitue Saverdun\ Oc, respondeant, obediant, homagia faciant & fideiitatis prestent etiam juramenta, prout I. x tOVERINT universi, quod nos Rai- melius ipsi & antecessores eorum vobis & IN mundus Dei gratia cornes Tolose & vestris predecessoribus actenus prestite- marchio Provincie, gratis & ex vohuitate runt, & nos ipsos absolvimus ab omni vin octobre, nostra, inspectis multis & magnis servitiis a vobis, Rogerio Bernardi comité Fuxi, & vestris antecessoribus nobis & nostris pre- decessoribus olim impensis, deliberato consilio baronum nostrorum, reddimus, restituimus atque damus inter vivos vobis jamdicto Rogerio Bernardi, comiti Fuxi, & vestris successoribus in perpetuum cas- trum Savarduni cum juribus Jk perfinen- tiis suis & totam aliam terram vestrani, quam nos occupavimus & detinebamus in comitatu Fuxi & alibi in episcopatu Tho- losano usque ad Barram, ut cam habeatis, teneatis & possideatis vos & vestri succes- sores sicut vestram propriam, quemadmo- dum vos & antecessores vestri comités Fuxi ante occupationem & detentionem dicti castri & dicte terre melius & pleiiius habuistis, tenuistis & possedistis. Et sine omni retentione, quam ibi non facimus, reddimus, restituimus atque tradimus vobis ' Château de Foix, caisses 3 & 10. [Doat, vol. 169, (" 3o3.] culo fideiitatis & juramenti, si quo nobis astricti fuerant aliqua ratione, & recognos- cimus quod vos ob hoc fecistis nobis ho- niagium & prestitistis fideiitatis insuper juramentum, sicut vestri antecessores nos- tris predecessoribus sunt facere consueti, promittentes vobis & vestris successoribus bona fide& solemni stipulatione, quod nos & nostri successores predicta omnia & sin- gula vobis & vestris faciemus bona habere, tenere & possidere in pace ab omni per- sona publica & privata, & inde erimus nos & nostri vobis & vestris légales guirentes & deffendentes ab omnibus emparatoribus & personis. Actum est hoc kalendis octo- bris, anno Domini I\1°CC''XX°IX". [In cujus] rei testimonium, présentera cartam sigilli nostri munimime fecimus premuniri. II, Manifestum' sit omnibus presentem paginam inspecturis, quod nos Raimundus, Dei gratia cornes Tolose & marchio Pro- vincie, recognoscimus vobis Rodgerio Ber- ' [Doat, vol. i6p, f" 299.] An 1229 An I 229 An IZ29 925 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 926 Ed.orig. t. 111, col. 349- An I23o 27 juin. nardi, quod vos fecistis nobis homagium Si jurastis fidelitatem, sicut vestri antecesso- res nobis & nostris fecerunt, pro omnibus illis feudis, videlicet castris, villis, fortiis, possessionibus, militibus, hominibus & ré- bus aliis, que vos tenetis vel vestri ante- cessores pro nobis & nostris tenuerunt & tenere debuerunt ubicuinque, & speciali- ter pro dominio & Castro de Savarduno ac suis fortiis, munitionibus & villis & uni- versis pertinentiis ac juribus suis atque districtis. Ideoque nos concedimus per nos & per omnes successores vobis & ves- tris successoribus atque damus omnia pre- dicta, prout vos habetis & tenetis ac vestri habuerunt ac tenuerunt seu tenere & habere debuerunt pro nobis & nostris antecessoribus. Et promittimus vobis & ves- tris successoribus, pro nobis & pro nostris successoribus, quod omnia predicta facie- mus vobis & vestris bene habere & tenere ram vero Sancti Felicis cum suis omnibus pertinentiis ac juribus, sicut eam vobis melius reddidimus & donavimus, vobis & vestris in perpetuum, & per nos & per omnes nostros successores, omnia predicta vobis & vestris successoribus confirmamus, adjungentes quod si aliqua potens vel im- potens persona de predicta terra vel do- minio & pertinentiis ejusdem terre seu omnium predictorum aliquid tenet vel nosmet tenemus, in Tolosa vel alibi, & vos vel vestri volueritis illud petere, nos & nostri debemus totura illud vobis & vestris successoribus reddere & perpétue facere habere & tenere, secundum quod jus pos- tulaverit, in bona pace. Actum est hoc V kalendas julii, anno Christi IM° cc XXX". In cujus rei testimonium, presentem car- tam nosfro sigillo fecimus sigillari. IV. Manifestum' sit omnibus, quod nos Raimundus, Dei gratia cornes Tolose & in pace ab omni persona, & erimus vobis marchio Provincie, recognoscimus vobis & vestris nos & nostri inde légales & boni guirentes de omnibus amparatoribus. Ac- tum est hoc anno Domini M" cc" XX" ix°. In cujus rei testimonium, presentem pagi- nam nostri sigilli munimine fecimus pré- munir!. III. Pateaf universis, quod nos Rai- mundus, Dei gratia comes Tolose & mar- chio Provincie, recognoscimus vobis Roge- rio Bernardi, per eandem comiti Fuxensi, concessisse, reddidisse ac donasse per nos 8: per omnes nostros successores vobis & vestris successoribus, firmo ac perpetuo dono, totum quidquid habebamusvel ha- bere debebamus ratione dominii jn domi- nio castri de Perela & in pertinentiis ejusdem castri, & omne illud dominium quod habebamus & habere debebamus in Castro Castriverduni, & in Castro de Ker, & in Castro de Rabat, & in Castro de Al- seno, & in terra Bernardi Amelii de Pale- riis, & in omnibus pertinentiis eorumdem. Eodem videlicet modo, ut vos & vestri Rogerio Bernardo, per eandem Fuxensi co- miti, quod cum nos reddiderimus, restitue- rimus & dederimus vobis castrum Saver- duni, cum omnibus juribus & pertinentiis suis, & totam illam terram vestram quam occupatam detinebamus in comitatu Fuxi & alibi in episcopatu Tolosano usque ad Barram, vos fecistis nobis homagium & jurastis fidelitatem, sicut vestri antecesso- res & nostri fecerunt, pro omnibus illis feudis, videlicet castris, forciis, pocessio- nibus, baronibus, militibus ac aliis homi- nibus, dominationibus, juribus & rébus aliis, que vos tenetis vel vestri antecessores pro nobis & nostris tenuerunt & tenere debuerunt ubicumque in dicto episcopatu usque ad Barram, & specîaliter pro domi- nio castri jamdicti ac suis forciis, muni- tionibus & villis & universis pertincn- ciis ac juribus suis atque constrictu, & pro dominiis castrorum de Perela & Cas- triverduni & de Ravato & de Alzeno & de terra Bernardi Amelii de Paleriis & An 123o successores, ad commonitionem nostram & omnibus pertinentiis eorumdem. Ideoque nostrorum, faciatis nobis & nostris suc- cessoribus homagium & fidelitatem, sicut hactenus fecistis, postquam dominium om- nium predictorum fueritis assecuti. Ter- ■ [Doat, vol. no, C S.] An I23o 26 sep- tembre. nos concedimus, per nos & per omnes ' [Doat, vol. 170, f" 18, — Archives des Basses- Pyrénées, E, 396; copie de iSpi; cette pièce est en partie la reproduction textuelle de la préccdcnie, avec une autre date.] t. III,'' col. 35o, An ii3o 927 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. iS An I 23o juin. nostros successores, vobis & vestris suc- cessoribus atque damus in perpetuum quicquid in predictis habebamus vel ha- bere debebainus aiit habere videbannir, prout vos & vestri habere & tenere ac- thenus debuistis. Et promittinuis vobis & vestris siiccessoribus, per nos & onines successores, bona fide firmaque stipula- tione, quod oninia predicta faciamus vobis & vestris bona habere & tenere in pace ab omni persona publica & privata. Terrain vero Sancti Felicis cum omnibus juribusSi pertinenciis suis, sicut eani vobis nielius reddidimus & donavimus, eam vobis & vestris per nos & nostros successores pe- si Deo complacere prîmitus studeanuis. Affectantes itaque ecclesiam Magalonen- sem, per nostros predecessores fundatam, cujus prompti deffensores & pugiles e.\is- tere gloriamur, in pacis & tranquilitatis fédère nostris temporibus propagari, liber- tates, franchisias & gratias per nos & pre- decessores nostros episcopo Magalonensi concessas, sicut in originalibus registris nostris scripte sunt, firnias, validas & in- violabiles percistere volumus per présen- tes, eidenique episcopo & successoribus suis, ad Dei honorem & laudem ejus ac in salutem anime nostre, de uberiori donc gratie specialis, tenore presencium conce- An iz3o rempniter confirniamus,adjungentes, quod dimus potestatem & juridictionem cognos- si aTuiua potens vel impotens persona de predicta terra vel dominiis & pertinenciis ejusdem seu omnium predictorum aliquid tenet, vel nosmet tenemus in Tolosa vel alibi, & vos vel vestri volueritis requirere, nos & nostri debemus totum illud voLis & vestris reddere & perpetuo facere habere & tenere, secundum quod jus postulaverit, in bona pace. Actum est hoc vi Ical. octo- bris, anno Domini -m ce XXX. In cujus rey testimonium , presentem paginam nostri sigilli munimine fecimus sigillari. 287. — CXCIX Charte du roi saint Louis en faveur de l'église de Maguelone &■ de l'uni- versité de Montpellier^ , LUDOVICUS, Dei gratia, &c. Notum faci- mus universis presentibus & futuris, quod dum nuper regnum nostrura, divina disponente clementia, sussepimus guber- dantes siquidem omnibus subditis & jusii- cendi, etiam inter laïcoi" subditos nostros, de actionibus quibuscumque etiam mère rcalibus inmobilium seu hereditagiorum, que tenentur in emphiteosim ab eclesiis seu personis ecclesiasticis dicto episcopo subditis, & recipiendi juramentum a licen- tiandis & doctorandis in facultate canonica seu civili in studio ville Montispessulani sub hac forma : « Juro, quod ero obediens « & fidelis domino Magalonensi episcopo « ejusque successoribus canonice substi- « tufis, & quod eidem episcopo ejusque Il eclesie dabo fidèle concilium requisitus, « & quod contra eumdem ejusque ecle- (! siam non me scienter opponam, nec- « non etiam agravandi excomunicatos per (I eum aut ejus vicarium seu officialem, « qui in sua malitia percistentes ad obe- « dienciam sancte matris Ecclesie venire u contempnunt (j/c), per projectionem la- (I pidum & portationeni feretri seu bere V ante domos ipsorum excomunicatorum, (I & alias juxta modum & consuetudinem « in dicto episcopatu contra taies exco- « municatos ab antiquo observâtes. » Man- ÉJ.orlg. t. 111, col. 35i. nandum, nos fervore devotionis succensi, divinitus ad sacrosanctas ecclesias eccle- siasticasque personas regni nostri, ad Dei laudem, gloriam & honorem ac fidei ortho- doxe exaltatior.ein, direximus conceptiim & intuitum mentis nostre, sperantes fir- miterque tenentes nos & regnum nostrum ex eo posse semper in melius prosperari, ' /tfjj. de Colhcrt, n, 2670. [JJ. XXVI, f 207 V".] cianis nostris, ne contra nostram presen- tem concessionem in premissis seu aliquo premissorum dictum episcopum habeant molestare. Quod ut firmum & stabile per- nianeat in futurum, presentibus lileris nostrum fecimus apponi sigillum, nostro in aliis & alieno in omnibus jure salvo. Actum Parisius, aiino Domini nrccxxx", niense junii. 929 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. çSo An I liD 3 ^.p- Uuibrc. 288. — ce Hommage de Centulle, comte tl'.fsta- raCf au comte de Toulouse , pour Firmanon', i,c, CERTUM & maiiifestum sît preseiitlbus & fiituris presentem paginam inspec- turis, quod nos Raimuiuliis, Dei gratia co- nies Tholose, gratis & bona fide, per nos posse nostro erimus deffensores & '^g'- tinii guirentes. Et ad perhenneni horum omnium memoriam & niajorem firmitatem, presentem paginam sigilli nostri nuini- mine duximus roborandam. — Et nos C, cornes Astaraci, recipio a vobis domino R., Dei gratia comité Tiiolosano, castra pre- dicta & quicquid habetis in Feumarcon, salvo homagio Guillclmi Hastanova, ut dictum est, in feudum, cognoscentes etiam quod caçtrum de Sompodio a vobis in feu- dum tenemus; ipsum castruni cum perli- uentils suis nunc de novo a vobis in feudum recipimus, promittentes vobis quod ipsum An & peromnes successores nostros, donamus in feudum, concedimus & tradimus vobis castrum de Sompodio & omnia castra supe- Centullo comiii Astaraci & heredibus & rius expressa, &: eorum singula, cum ho- successoribus vestris in perpetuum, vide- licet totum quicquid habemus & habere debemus ratioue proprietatts vel dominii in Castro de Sancto Orentio & quicquid tenetur a nobis in ipso castro. Donamus etiam vobis Si successoribus vestris in per- nore & pertinentiis eorum, & quicquid habemus in Feudomarchon, ad commoni- tionem vestram vel nuutiorum veslrorum, quocienscumque & quandocumque volue- ritis, irati vel paccati, cum commisso vel sine commisso, vobis reddemus. Et pro su- petuum, in feudum, (otum quicquid habe- pradictis omnibus vobis homagium faci- mus & habere debemus ratioue proprielatis vel dominii in castris de Caussenx & de Beraud & de Francescans & de Caulazon, & totum quicquid habemus vel habere de- bemus in terra que dicitur Feumarcon ratione proprietatis vel dominii, salvo ho- magio & retento nobis, quod Guillelmus Hastanova tenetur nobis lacère pro terra quam tenet a nobis in Feumarcon. Totum quicquid habemus & habere debemus in predictis castris & eorum honore & ])erti- nentiis & in Feumarcon ratione proprie- latis vel dominii, salvo nobis & retento ho- mus & promittimus vobis vitam, membra, consilium, secretum & auxilium & omnia, quecumque continentur in forma sacra- menti fidelitalis, & inde vobis & vestris légales erimus & fidèles. Et quod hec om- nia teneamus bona fide, tactis sacrosanctis Evangeliis, juramus. Et ad niajorem hujus rei firmitatem, presentem paginam sigilli nostri muuimine fecimus roborari. Actum apud Verdunum, anno dominice Incarna- tionis M" cc° XXX", tcrcio nonas septem- bris. Horum omnium sunt testes Berlran- dus frater domini comitis Tholose, Petrus ÉJ.orîiî. t. III, col. 3J3. magio Guillelmi Hastanova, sicut superius de Mesoa, Guillelm Calssan, Hugo de An- est expressum, donamus, concedimus & tradimus vobis C. comiti Astaraci & heredi- bus & successoribus vestris in perpetuum in feudum, ut dictum est, & in tenezorem, & [in] plenam juris & facti possessionem vos inde mittimus & constituimus hodie & deinceps sine fine, prout melius potest dici, scribi sive intelligi ad vestram ves- trorumque utilitatem, promittentes vobis quod de omnibus supradictis, que vobis dedimus & tradidimus, & de Castro de Som- podio, quod de nobis in feudum recepistis, vobis & successoribus vestris bona fide pro ' Mss. Hc Coliert, n. 1067. [JJ. \ix,{"j^, n. 8:5.] vm. dusia, Petrus Stephani bajulus Verduni, & Johannes Aurioli, notariiis domini comitis Tholose supradicti, qui hec scripsit & si- gillavit. 3o ipl PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. A» 123o 5 sep- tembre. An I îSo I ;> sep- tembre. 982 prelatis ccclesiarum, ne se în liac parte opponaiit, eisdem dignaremur firmiter in- liibere. Nos igitur, de discretione tua ple- nam fiduciam obtiiientes, per apostolica , , tibi Scripta mandainus, quatemis cum Lettres du pape Grégoire IX touchant eideni comiti fuerit a dicto legato in pre- An I23o 289. — CCI le comte de Toulouse' . dicta compositlone concessum, ad conce- dcndam postulatam licentiam & inhibi- tionem hujiismodi facieudam , autoritato nostra procédas, contradictores per cen- siiram ecclesiasticam, appellatione postpo- sita, compescendo. Datiim Anagnie, idibus GREGORIUS episcopus serviis servorum Dei, dilecto iilio magistro P. de Col- lemodio capellano nostro, Aposfolice sedis legato, saliiteni & apostolicam benedlctio- nem. Ex parte nobilis viri comitis Tolose septembris, pontificatus nostri anno IV" liiit nobis humiliter siipplicatum, lit cum super diversis rébus, ad ecclesiasticum fo- ruiii spectantibus, malitiose moveri sibi per litteras apostolicas a pluribus metuat questiones, ut ad diversa distractus mi- nus singulis posslt intendere & pluribus fatigetur laboribus & expensis, nos malitiis linjusniodi obviare volentes & indemnitati ejusdem comitis, quantum cum Deo pos- sumus, precavere, cui etiam in hac parte intendimus facere gratiam specialem, de- votioni tue presentium autoritate man- damiis, quatenus si causas aliquas contra eum per litteras a sede apostolica de ce- tero impetratas moveri xontigerit & exa- men tuum dictus comes elegerit, eisdem litteris nonobstantibus, audias illos, qui contra eum duxerint causas hujusmodi pro- sequendas. Datum Anagnie, nonas sep- tembris, pontificatus nostri anno IV. Gregorius, &c. dilecto filio magistro P. de Collemedio capellano nostro, &c. Di- lectus filius nobilis vir comes Tolose hu- mil'ter postulavit, ut cum per composi- tionem, inter Ecclesiam & iHustrem regem Francie ex una parte & ipsum ex altéra initam, non modicam solvere teneatur pe- cunie quantitatem, & in compositione facta per dilectum filium R. Sancti Angeli diaconum cardinalem, tune sedis Aposto- lice legatum, ei concessum extiterit, ut ab hominibus ecclesiarum terre sue auxi- lium habere dobeat pro dicta pecunia solvenda, sibi preberemiis licentiam, ut predictis hominibus sicut aliis taillas jMop- ter hoc possit imponere vel collectas, & 290. Paréage de Bourret^. NOVERINT universi tam présentes quam futuri, quod Bernardiis Alacer de Bor- rello, sua bona propria ac spontanea vo- luntate, nuUa vi coactus, dédit & concessit domino Ramundo, Dei gratia comiti Tolo- sano, suisque successoribus in perpefuum medietatem tocius oppidi & ville & terri- torii Se dominii de Borrello, ita scilicet quod idem dominus comes & ejus succes- sores & Bernardus Alacer & ejus successo- res habeant semper in perpetuum, teneant & possideant totum opidum predictum de Borrello & pertinentia omnia dicti o])]iidj & ville, toltas scilicet & incursus & adem- priva & successiones & escadutas & dcni- que omnia alla predicto opido & ville per- tinentia & dorainationes, totum scilicet per médium, ita scilicet & tali modo quod dominus comes & ejus successores percl- piant inde de toto medietatem, & Bernar- dus Alacer & ejus successores aliam me- dietatem, prêter alberguam quam dominiss comes & ejus successores accipiant & pcr- cipiant totam tocius opidi predicti & ville. Et ibidem dictus Bernardus Alacer conces- sit & fecit se esse hominem & militem pro sua medietate dicti opidi & ville de Borrello predicti domini Ranuindi, comitis Tolosani, & ejus successorum, concedens An 1 2.30 [<1 oclo- bre. ' Mis, de Colhert, n. 1 067. [Non retrouvé ni dans 'Trésor des chnrtes, J. 'ii\; Toulouse, XII, JJ. xix, ni dans lat, 6009.] n?' 6 1 & Cz, orig. — 'ÏQ\.\ïex, Layettes, t, 2, p. 187. An 933 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 934 eidem RamiiiiJo comiti Tolosano & ejus successoribus semper in perpetuum vitam & niembra & doniiiiium & fidelilateni. Tameii vero fuit ibi positum & concessum inter eos, quod si domiiius cornes vel ejus successores aut Bernardus Alacer vel ejus successores, aliquis ipsorum volebat hedi- ficari vel operari in dicto opido & villa, scilicet in sua medietate, ille qui operari & hedificari voluerit habeat licentiani & facultatem operandi & hedificandi in sua medietate quando ei placuerit. Preterea dictas dominus cornes, pro seipso & pro successoribus suis, dédit & concessit eidem Bernardo Alacro predicto & ejus successo- ribus niedietatem tocius illius leude & pedagii, quod fuerat de Borello, quod ibi quondam accipiebatur & debebat accipi, quod scilicet modo accipiebatur apud Vor- dunum in aqua. Et mandavit & voluit, po- suit & concessit ibi dominus cornes pre- dictus, pro se & suis successoribus, quod omnis leuda & pedagium, que & quod ex solito in aqua apud Verdunum accipieba- tur, deinceps percipiatur apud Borrellum, & ibi dominus comes & ejus successores medietatem percipiant &c Bernardus Ala- cer & ejus successores aliam medietatem. Acta fuerunt hec ita, posita & concessa X die introitus mensis octobris, feria V, régnante Lodoyco rege Francorum & eo- dem Kamundo Tolosano comité & Fulcone episcopo, anno M°CC''XXX° ab Incarna- tione Domini. Horum omnium prescripto- rum sunt testes dominus Rogerius Ber- nardus comes Fuxi & Centullus cornes Astaraci & Pilvsf'ortis de Rabastenquis & Arnaldus de Marcafava & Rogerius de . Noerio & Aimericus do Castronovo major ejusque iilius Castronovum & Arnaldus de Escalquencis & Mancipium de Tolosa & Poncius Grimoardi 8c Johannes Aurioli, ejusdem domini comitis scriptor, & Petrus Stephanus de Fenolheto bajulus de Ver- duno, & Bernardus publicus 'l'olose nota- riiis, qui mandato ipsius domini comitis cartam istam scripsitÉ 291. — CCII Donation faîte par les hahîtans de Marseille, an comte de Toulouse, de la ville basse ou vicomte de Mar- seille ' . IN nomine Domini, anno Incarnacionls ejusdem millesimo ducentesimo tricc- simo, septimo idus novembris, indictione quarta. Pateat cunctis hominibus presen- tibus & futuris, quod in publico parla- mento Massilie, in cyminterio Béate Ma- rie de Accuis ad sonum campanarum per vocem preconum more solito congregato, nos Petrus de Arzileriis & Ugo de Vcrin- hone syndici comunis Massilie, de volun- tate & assensu totius populi Massiliensis & omnium & singulorum in dicto parla- mento astancium, confitencium nos esse syndicos comunis Massilie, & ad majorem firmitatem nos ad hoc specialiter ibidem syndicos comunis Massilie creancium & consjituencium, & eciam omnes & singuli in dicto parlamento congregati, non de- cepti nec circumventi, &c. nomine nostro & nomine ac vice comunis seu ujiiversilatis Massilie, donamus donacione simplici in- ter vivos facta & actis solempniter insi- nuata, vobis domino R. Dei gratia comiti Tholose, ut benemerito ob multiplicia servicia & grata dilectionis indicia, que nobis & civitati Massilie atque univcrsi- tati, non sine magnis vestris sumptibus & corporalibus periculis, multipharie ac li- beraliter intulistis, civitatem inferiorem Massilie, que vicecomitalis vulgariter seu publiée nuncupatur, & quicquid juris co- mune seu universitas Massilie habet vel habere débet in eadem civitate, itemquè omnem jurlsdictionem , domini^i & se- nihoriam, quod vel quam habemus vel ha- bere quocumque modo seu ex quacunique causa possumus aut debemus in predicta civitate inferiori Massilie seu jurisdiccione ejusdem occasione dominacionis & seni- ÉJ.orij;. t. III, col. H52. An 123o 7 no- vembre. Ed.cwig. t. III. col. 333. ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 4, n. 62. [J. 33(5; original scellé en plomb.] An 1 ;jo 93j PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDCC. 936 liorîc, vel in ejus territorio scu tciitmento, ter manu tacta, reminciantes sub dicto & in castris & villis, iii heiniis & cultis, in saciamento legibus & juribus dicentibus terra & aqiiis, & quibusUbet aliis juribus corporalibus & incorporalibus, ad conuuic seu ad universitatem Massilic quocunic[uc modo & ad dictam civitateiu inferiorcni Massilie pertinenfil)us , sive sint census, vel leusde, aut usatica, seu rcdditus portus doiiacionem ex causa ingratitudinis revo- cari posse, ikc, — Ad hec nos R., Dei gra- cia coiues Tliolose predictuSj predictam donacioncni & omnia supradicta & singula approbantcs & rccipientes pcr totuni (ciii- pus vite nostre, nisi intérim de nostra vel maris aut litoris, & quecunique alia ad gracia & voluntate spontanea placeret no- nos S: ad dictam civilatem & ad univcr- bis dimittere seu comuni Massilie resli- sitatem Massilie, quocumc[ue modo per- tuere dictam donacionem , promittimus lineant vel pertinere videantur in civitate vobis Petro de Arzileriis & Ugoni de Ve- prcdicta vel in ejus territorio seu tene- rinhoiie syndicis supradictis, recipienti- niento vel eciam alicubi alibi, occasione bus pro vobis & pro comuni seu pro tota ipsius civitatis & comiinis seu iiniversitatis luiiversitate Massilie, ik eciam omnibus 8c Massilie, sive sint proprictatcs & jura & singulis in hoc publico parlamento con- acciones, &c. Donamus, iuquam, omnia predicta vobis dicto domino comiti & ex An I z'So liJ.orla I.llir causa douacionis tradimus & cedimus, constituentes proiude vos in omnibus pre- gregatis, per solempnem stipulacionem, quod nos salvabimus, custodiemus & def- fendemus omnes homines & personas Mas- silie, res earum tanquam nostras proprias, dictis & singulis procuratorem in rem ves- & specialiter conservabimus, salvabimus, tram, dantcs vobis plenam & liheram po- testatem intrandi in possessionem & c[uasi possessionem omnium predictorum aucto- ritate vestra, constituentes nos ea omnia possidere & quasi possidere nomine ves- custodiemus & deffendemus civitatem pre- dictam Massilie toto posse nostro, & quod justiciam in eadem civitate exhibebimus Jk exhiberi plenarie faciemus, & specialiter observabimus & observari faciemus omni- tro, donec vos intraveritis in corporalem b^s & singulis personis Massilie omnem possessionem seu quasi possessionem om- libertatem, immunitatem & franquesiam, nium predictorum. Predictam quidem do- salvis leusdis & usaticis & aliis in predicta nacionem vobis domino comiti supradicto, donatione contentis, tam in civitate Mas- scilicet persone vestre duntaxat, lacimus, silie quam in tota alia terra nostra, ita quamdiu vixeritis, ita quod dicta doiiacio quod nullam quistam vel forciam aliquam, vesiros transferatur nullatheuus in hère- dacitam vel coUectam seu exhactiones in des, immo post mortem vestram picdicta honiines Massilie faciemus, nec aliquam omnia & singula, in predicta donacione malam consuetudinem imponemus vel im- contenta, directe ad cojiiune Massilie re- poni faciemus in dicta civitate Massilie dire debeant, aliquo facto vel contradit- vel alicubi alibi in tota terra nostra. Immo cionis obstaculo nonobstante. Et sic in omnibus & singulis personis Massilie li- riiodum predictum, predictam donacionem bortatem & franquesiam in tota terra nos- & omnia supradicta & singula firma 8i tra, quam.habemus vel habere poterimus incorrupta & illibata atque incommota ubique, eciam & iibicumquc potestatem tenere, observare & complere per totum habeamus, in terra & in aquis, ultra mare tempus vite, vestre & nuUathenus contra- & citra mare, de nostra voluntate sponta- venire, prout meUus dici potest vel intel- nca, donacione simplici inter vivos facta ligi bona fide, nos dicti syndici in anima & solempniter aciis insinuata, & vobis nostra & in anima omnium & singulorum dictis syndicis, recipientibus pro comuni in dicto parlamento astanclum, de nian- seu pro uuiversitate Massilie, & eciam ipsi da(o & voluntate eorum consenciencium comuni Massilie concedimus & donamus. & approbancium & una voce concorditer Et predicta omnia & singula attendere, acclamancium , nomine comunis Massilic observare & complere & nullatheuus con- & pro ipso comuni, juraiinis super sanctu travenire, ut superius sunt expressa, jura- ])ei Evuangolia, a nobis sponte corporali- mus super sancta Dei Evuangelia, a nobis An 1233 9-' 7 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 938 spontc cci-poralltcr manu fada, remui- ciantes siib dicio sacramento Icgibus, ikc. Actum in cymintcrio Béate Marie de Ac- ciiis, in piesencia 8c testimonio comitis Rutinensis, vicecomitis de Llaltre, Gail- lasili (le Tantalono, Bernardi d'Oth, Sy- cardi de Montealto, Oliverii de Terminis, Arnaudi Baraschi, Deodati Baraschi, Gui- raudi, Unaudi Jordani de Lantar, Bcreix- guarii de Joaras, Bcqui de Calnionte, Si Noiiipar fratris ejus, Raimundi Durifortis, Bernardi Mir, Pétri de Podio Cinhos, Ber- nardi de Sancto Michaele, Guillelmi Fer- reoli, Raniundi de Caussada, Guillelmi de Calmonte, Pétri de Beneven, Rostagni de Podioalto, Bernardi de Villaiiova; Poncii Astoaudi & Pétri Martini jurisperitorum j Ugonis de Baucio, Raimundi de Baucio, Guillelmi Augerii, Rostagiii de Agouto, Ugonis Sardi, Guitelmi de Mari, Ugonft Viviandi, Guillelmi Ancelmi, Duranti de Jherusalem, Surlconi de Civitate, Pétri Bermundi de Sancto Felicio, Marquesii & V'ivandi de Jherusalem, Pétri & Guillelmi de Templo, Amatoris, Guillelmi Corimti, Caranzoni, Bertrand! Bruni, &C. Stephaui Baudoyni,. Januarii & Pétri de Sancto Maximino Zc Raimundi de Pabia & Rai- mundi Boncos notariorum Massilie, & mei Guillelmi Yniberti, public! notarii Massi i:d.orii; t III. col. 35 J Giiillelmus Ymberti, notaiius Massilien- sis, présentera publicam cartam predicto domino comiti scripsi & signum meura apposui necnon & bulla plumbca comunis Massilicnsis bullavi ad majorem firmitatem omnium prcdictoruni. (,Sis;num noiarii.) Scellé du sceau de la ville de Marseille en plomb. .92. CCIII minus cernes habiturus, buUarc debui !)ulla plumbea comunis Massilie, & alias cartas, quas dictum debebat babere comune, me- moratus dominus comes sigillo stio proprio facere debuit sigillari. Que quidcm omnia, ut superius sunt exprc.ssa, dictafa f'uerunt ex parte dicti domini comitis per predic- tuni Poncium Astoaudiim & pro parte co- munis Massilie per Guillelmum Narber- tum & magistrum Bernardum Gairaudi, jurisperitos Massilie. Undc ego prcdictus 1233 Ligue entre les hahitans de Tiirascon 6* Raîmond, comte de Toulouse , contre le comte de Provence' . MAKIFESTUM sit Omnibus présentes lit- leras inspecfuris, quod nos consules Tharasconis, videlicet Hugo Galterius, V/illelmus' Hugo Bargainna, Hugo Aicar- dus, Raimundus Dulcius, Willelmus Dal- finus & Rainoardus Pandulfus, & nos consiliarii dictorum consulum , scilicet Alfantetus de Tharascone, &c. (sequuntur LUI nomina) promittimus tibi Guillclmo Augerio, recipienti nomine domini R.,Dei gratia comitis Tolosani, quod nos non facicmus pacem vel treugam vel aliquam coniposilionem cum comité Proviiicie vel liensis, qui mandato Si voluntate dictorum cum aliis, cum quibus in terra Impcrii syndicorum Si omnium Si singulorum iii ipse dominus comes habet vel liabebit dicte parlanicnto astantium, Si voluntate guerram, sine consilio Si assensu ipsius ac mandato dicti domini comitis, cartam Si Si quod contra comitcm Provincic Si con- carlas publicas (am dicfo domino comiti tra omnes alios, cum quibus ipse habct qiiam comuni Massilie facere debui de pre- vel habebit guerram in terra Imperii, nos dictis, ad noticiam S: dictamcn Poncii As- facienuis ci valentiam Si ipsum mauule- toaudi jurispcriti pro parte dicti domini nebimus, faciendo guerram pro eo Si comitis. Si pro parte comunis Massilie c.\pugnando inimicos suos, fanquam boni allcrius jurisperiti Massilie vel ctiam plu- valitorcs ipsius. Si deffcndendo eum Si rcs rimorum. Quas cartas, quas erat dictus do- suas contra inimicos suos, bona fide. Et An I2.3l 17 août hoc facicmus 8t servabimus ad commoni- tioncm ipsius domini R. comitis Tolosani supradicti. Excipimus aiifem ab his con- ventionibus ccclesiam Romanam, domi- nuni imperatorcm, dominum rcgem Fran- cic Si Arclatensem [archiepiscopumj', salva ' Tr'sor des cliartfS; Toulouse, snc A, n. /)i, f J. !î 10 i original scelle d'un c bulle de plomb.] " Le mot arc/iicpiscopunt mantjue dans le tcxu, [A. M.] An 123l 9.19 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 940 An 123 1 mai. nichilomimis fidcjussione a nobis facta iii manu donnni.episcopi Aviiiionensis. Pro- mittimus insuper quod cum dictuni comi- tem Tolosanum ad partes Provincie pro facienda guerra comiti Provincîe & inimi- cis suis venire coutigcrit, nos valcbinuis ei de dicta guorra, & ipsuni sequennir tam- quam boni valitores sui, & ipsura fideliter juvabimus in dicta guerra. Intérim tamcn usque ad adventum ipsius alicui pro ipso guerrani facere non tenemur. Sciendum est auteni, quod conventiones iste sunt a festo beati Michaelis septembris usque ad quinquennium durature. Quod ut omnia supradicta compleamus Siattendamus, bona iide promittimus & juramus, corporaliter prcstito sacrameiito. Actuni apud Tharas- conem , in curia consulum predictorum, anno dominice Incariiationis mccxxxi, scilicet XVI Icalendas septembris. Ego siqui- dem Pontius Rainardus, publicus notarius Tharasconis, mandato consulum & consi- liariorum predictorum & dicti Guillelmi Augerii, hec scripsi & signum meum appo- sui. (Signum notarii,) 293. Donation du roi Louis IX à Jean de Fricamps '. CARTA JOHANNIS DE FRISCAMPIS T N nomine, &c. Ludovicus Dei gratia, &c. 1 Notum, &c. quod nos Johanni de Fris- campis ballivo nostro, pro servicio nostro fideliter impenso, & Nicholao filio ejus- dem Johannis, & heredi ejusdem Nicholai masculo, de uxore sua desponsata, dedimus terram, que fuit Richard! Foliot in omni- bus apud Carnanvillam , Morfarvillam, & terram Sansonis Foliot in omnibus ibidem, & terram Ade Anglici ibidem, & terram Nicholai de Sancto Germano & Guillelmi fratris ejus apud Chatorou(?) & juxta & apud Walequanville cum alla medietate molendini de Walequanville, que valet septem libras & decem solidos & est de ' Archivss natioiiiiles, JJ. 16, f" 25 1 v". voteri eschaeta, & terram Roî)erti de Mo- nasteriis apud Guerenillam & Monbec & Velleiam, in omnibus pro octogînta novem libris & quindecim solidis Turonensium annui redditus, ad servicium, quod pre- dicte terre debent nobis & aliis, & ad usus & consuetudines Normannie in perpctuum possidendas. Quod ut, &c. Actum anno do- minice Incarnationis M° ce xxx° 1°, raense maio, astantibus in palatio nostro, quorum nomina snpposita sunt & signa. Dapifero nullo. S. Roberti buticularii. S. Bartho- lomei camerarii S. Aniauii {sic) constabu- larii.. 294. Accord entre le comte de Toulouse 0 Raimond de Dourgne' . NOVERINT universi tam poster! c[uam présentes, quod Ramundus de Dor- nhano sua sponte dédit & donando absol- vit domino Ramundo, Dei gratia comiti Tolose, & ejus ordinio totam illam medie- tatem, quam idem R. de Dornhano habe- bat & habere debebat in Castro de Podyo Laurentio & in omnibus pertinentiis ejus- dem castri, & totam illam medietatem, quam idem R. de Dornhano habebat & habere debebat in Castro de Dornhano & in pertinentiis ejusdem castri, & medieta- tem quam idem R. de Dornhano habebat in forcia dei Escolt, & medietatem quam idem R. de Dornhano habebat in forcia de Escocens, & plus si plus idem R. de Dor- nhano habebat vel habere debebat in pre- dictis duabus forciis nomine pignoris vel ullo alio modo, & medietatem quam idem R. de Dornhano habebat & habere debebat in tribus partibus forcie de Sancto Ger- mano, & totum quicquid idem R. de Dor- nhano habebat iu forcia de Assoal. Hanc supradTctam medietatem castri de Podyo Laurentio & castri de Dornhano & fcr- ciarum dei Escolt & de Escocencs, & me* ' Trésor des chartes, J. 322; Toulouse, XIII, n. 54; original. — Teulet, Layettes, t, 2, p. 214. An I23l An 123l 10 août. An IZJI 941 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 942 dietatem de tribus partibiis forcie de Sancto > 3o3.) rano faiditus habet pro censu domorum An I23l 947 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 948 iiovem denarios & pro taschis cujiisdam campi uiiam eminam frumenti, qiiando eolligitur. Petriis Goscius miles habet in villa de Cauiiis unum mansum hominum, cujiis tallia valet decem solides. Petnis R. tlo Cellavinaria faiditus miles habebat in villa de Caunis iinum liominem, cujus tal- lia valet très solides. Mansus Joannis de Viridario &: patiium, quod tenet Aladaicis 11X01- qviondam Pv. Sicredi ratione beresis, valent per annum cjuinque solidos. Man- sus B. Pobirani pro heresi valet per an- num duos solidos. Mansus Pontii de Caunis pro heresi valet per annum octo solidos. Mansus Pétri Charimarii valet per annum très solidos. Mansus Guillelmi de Mirapice si construeretur valet duos solidos. Ortus Johannis de Viridario pro heresi valet qiia- tuordecim denarios. Ortus Pontii Olerii pro heresi valet quatuordecim denarios. Orzales heretici habebant in Prato Majori linam modiatam terrarum, valet unum sex- tarium frumenti & unum sextarium ordei. Petnis Vitalis faiditus habet honorem apud Villamrambertum, valet sex sextarios bladi. Petrus Arnaldus de Cabareto pro heresi habebat molinarium, prata & ortos, va- lent per annum novemdecim sextarios fru- menti. Petrus Artusius de Lauracensi habe- bat molendinum, incondirectum pratum & ortum, c[ne si construerentur valerent per annum novemdecim sextarios frumenti, & modo propter .heremitatem dantur novem sextarii & emina frumenti. B. Freussarii habet olivetam, valet migeriam olei. Rai- mundus Picardus hereticus habebat hono- rem, valet per annum duodecim denarios, Isarnus Jordanus miles faiditus habebat honorem in Frenciano, videlicet honiines Isanuim Engilbertum & B. fratreni ejus & A. de Area, quorum tallia valet septem so- lidos, & tenebant duas modiatas terrarum ad , valent per annum si colantur quatuor sextarios bladi & migeriam olei, & pro usatico horti & cujusdam casalis unam quarteriam ordei, & in campo R. de Furno unam eminam bladi pro taschis iibi sunt très sextairate, & sunt due sextairate ad Podium Blando, valent unam eminam bladi pro taschis quando seminantur. Pon- dus Guereiatus habebat très eminatas terre ad Vas, valent pro taschis unam quarteriam bladi. Poncius Belloni habebat eminatam terre ad Arenas, valet pro taschis unam ponieram bladi. B. de Bebars habebat ad Pratum très eminatas terre, valent pro tascha unam quarteriam bladi. Petrus Pu- jols habebat unum campum ad Prata, valet pro taschis unam quarteriam bladi. B. de Bubars tenebat ad Fraycenatam duas sex- tairatas, que non fuerunt culte, transacti sunt decem anni, & ibidem due sextairate ad Fraicenatam ad taschas, valent unam quarteriam bladi. P. Baira tenebat ab co- dem J. Jordano apud Archas unum arpen- tum vinee, valet duas saumatas vindemie. Merierbo (sic) dimidium arpentum vinee, valet unam saumatam. Poncius Guereiatus tenebat unum arpentum mallolii iiovi; G. Amelii duos ortos, valent pro censu unam sextairatam avene. R. Remegii miles, c[ui mansit ad mercedem régis, habet ad Ler- tianum quatuor mansos hominum quorum tallia valet decem solidos. Ermengaldus de Gesreussano miles faiditus habebat i)ro redditu quatuor sextarios bladi & habebat unum hominem Pentium Guerregatum, cujus tallia valet très solidos. Pilusfortis de Ventaglone miles habebat très mansos hominum, quorum tallia valet quindecim solidos; R. Panerii unam migeriam olei de quadam vinea Guerregiati & inter omnia alia dimidiam migeriam olei; G. P. de Pen- thera très mansos hominum, quorum tallia valet duodecim solidos sex denarios & pro usatico cujusdam ferraginis très eminas ordei pro heresi. Berardus miles habebat duos mansos hominum, quorum tallia valet quatuor solidos Melgorienses. B. Pontii de Sirano habebat unum homi- nem, cujus tallia valet très solidos. Ber- trandus de Villario habebat medietatem unius mansatici, cujus tallia valet octo de- narios. P. Rogerius de Cabareto habebat duos mansos hominum, quorum tallia valet très solidos. Heleazarius de Grava habebat unum hominem, cujus tallia valet duo3 solides sex denarios. A. Gueraldi hereti- cus in riparia de Aise, valent très mi- gerias olei, & ad Podium Blando unam sextairatam terre, valet unam quarteriam bladi, & ad Vas duo mallolia, valent très saumatas vindemie, & ad Cantacinguls ha- bebat unum campum, valet pro cei'su sex An I23l An 949 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LAKGUEDOC. fjSo An denarios, Se aJ Adagaiiteriam & ad Regem Adam & Avenas Se ad Piatuni Huer habe- bat quatuor petias terrarum, que suiit sex sextairate, valent unain sextairatam bladi An I23l l3 oclo- trc. medietatem oboloruin qui rcciphiiitur aJ portas ville Galliaci ab infroeuntibus in cadem villa S: exeuntibus. — Item petcbat medietatem ilcl cop, qui datur ab illis qui pro taschia. G. Pontii de Furno habebat vendunt bladum in villa Galliacensi ad pi- olivetam, valet unam quarteriam olci, & olivetam Bonassonat, unam quarteriam olei. Hec omnia prenominata fuerunt ap- pretiata coram nobts ad valorem viginti & septem librarum scptem solidorum septem denariorum Melgoriensium per annum, que omnia vobis vendimus pro domino rcge propter sexaginta libras Melgorien- lani. — Item petebat medietatem in omni- bus leudis que percipiuntur in foro Sancti Andrée extra mures per totum annum. — Item petebat medietatem bonorum que fuerunt Eernardi Gastoill, Pétri Rai- mundi de la Sopeza, Bernardi Pétri, Atho- nis llairauudini & Geraldi Grimai, que bona predecessores domini comitis ipsius ses, quas nobis pro domino regedonavistis, habuerunt ratione incurrimenti , & ipso & hanc venditionem prememoratam nos & ballivi domini régis guirentabimus pro rege vobis & monasterio vestro in perpetuum. In cujus rei firmitatem & perhennem me- moriam, presentcm cartam cum sigilli nos- tri muniinine roboramus, in presentia & de consilio domini Odonis Cocci senescalli Carcassone. Datum Biterris, anno Domini niillesinio ducentesimo trigesimo primo, niense septembris. 297. CCVI Accord entre Ra'imond VII, comte de Toulouse, 6- l'abbé de Gaillac'. cornes hodie partem illorum bonornm tc- net. Se partem quibusdam bonis pcrsonis dédit, quorum bonorum quedam ad cen- sum annuum tenebantur ab ecclesia. — Item petebat, quod consules de cetero in villa Galliaci non fièrent. — Item petebat emendam localis & census quem ammitte- bat abbas propter edificationem turris. — Item petebat molendina & paixeriam do ponte, que dicebat ad ecclesiam pertinere. — Item petebat bona que fuerant Asnardi filii Astrugue femine. — Item petebat omnia incurrimenta bonorum, qui ab ecclesia ad censum annuum tenebantur. — Item dicebat, quod dominus comes tenebat in feudum ab ecclesia Galliacensi quicquiJ habebat in eadem villa & pertinentiis ejus- dem. — Conquerebatur etiam deeodem do- mino comité, c[uia recipiebat albergam, bla- dadam & quasdam alias exactiones illicitas in villa de Montilio. — Econfra dominus comes multas & varias exceptiones et dcf- NovEUiNT universi presentem paginam inspecturi, quod controvorsia erat infer dominum Raimundtim, Dei gratis comitem Tolo'^anum, ex una parte, & Rai- fensiones contra ea, que proposita sunt, mundum abbatem Galliacensem & conven- proponebat, qui intontionem abbalis cli- tum ejusdem loci ex altéra, in presentia & dere videbantur. — Tandem post mullas audientia venerabilium patrum Duranti episcopi Albiensis & Geraldi abbatis Case- dei,& Pontii deVillanova & Pétri Martini de Castronovo. Petebat idem abbas quar- fam partem justiciarum, que fuit domino- rum de Lauriaco, quia dicebat eam esse de feudo ecclesie Galliacensis, & quia sine consilio ejus comes emerat, dicebat emp- tionem non valerede jure. — Item petebat ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 3, n. 8. fj. Sep, original scellé de cinq sceaux sur cordons d« soie rouge.] 8c varias utriusquc partis allegationcs, amicabilis compositio inter dictum comi- tem Tolosanum & abbatem & convoi\tura Galliacenses de consilio & consensu ipso- rum facta est, mediantibus venerabilibus patribus Duranto cpiscopo Albiensi & Geraldo abbate Cascdei, & discretis viris Pontio de Villa[nova] & Petro Martini, que talis est. — Recognovit dominus comes l^holose & confessus est cum bac publica scriptura se habere & tenere in feudum ab abbate Sancti Michaclis de Galliaco & mo- nasterio prenotato dominium & omnia jura l.d.oi-ig. (. III. col. as. q5l PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. oj2 ~~ ' An ' ' An '*■" & possessloncs, que vel c[uas habct vcl te- Pctri, lior.orcs qui quondam fueriint illo- net in villa de Galliaco & pertinentiis cjus, rum qui sunt nominati, quos modo domi- &specialiter quartam parteiii dominii qiiam nus cornes tcnet vel alius pro eo. Et si habuit a doniinis Lauriaci, ita quod ipsc & cornes predictos honores heredibus non siiccessores sui perpetuo teneant & habcant reddiderit, predicti honores vendenlur, in feuduni a janidicto abbate ik ejus suc- Sk precium, ut dictum est superius, intcr ccssoribus & monasterio Galliaciensi do- dominos dividctur. Quod autem dictum est minium & omnia jura, que habet in villa de incurrimentis hominum abbatis & mo- de Galliaco & perlinentiis ejus, sicut iidc- nasterii & de aliis qui tenent honores, pro les feudatarii, pleno jure. — Abbas autem quibus annuum censum prestare tenentur, & monasterium Galliaci habebit terciam idem per omnia observabitur in hominibus partem in toto blado quod coUigitur dil domini ccmitis Tolosani & in aliis qui cof ab illis qui vendunt bladum in villa tenent ab eo honores, pro quibus censum Galliaci, & terciam partem in obolis qui prestare tenentur. — Item restituet domi- rscipiuntur ad portas. — Item habebit in nus comes Icgitimis heredibus Assnardi foro Sancti Andrée niedietatem leude inte- hereditatem ipsius, & si forte heredes non gre de omnibus venalibus que ibi veniunt comparuerint, abbas recuperet honores qui vel defferuntur, tam in ovibus quam in ab eo in censum tenebantur, & in aliis que ''j"'"!^!'"* capris &: porcis & aliis. — Item habebit in sunt in pertinentiis Galliaci, habebit abbas col.3Jj. molendiiiis & paixeriade ponte, que domi- quartam partem. — Convenit etiam inter nus comes tenet, octo sestaria bladi, vide- dictum abbatem & comitem, quod cum liCet quatuor frumenti & quatuor faba- consules luerintcreati in villa de Galliaco, rum, pro censu annuatim persolvenda ad jurabunt ipsi consules in presentia abba- mensuram pile Galliaci, in festo sancti tis vel bajuli sui, quod bona fide conser- Juliani, & in feudum ab ecclesia tenebun- vabunt & def'fendent omnia jura monasie- tur. — Et si forte contigerit quod aliquis rii, & in villa de Galliaco & [in] terrilorio vel aliqui, qui tenent honores sub annuo ejus. — Item restituit dominus comes loca- censu a monasterio Galliacensi, incidant lia circa turrim hominibus, quorum quon- iii incurrimentum vel décédant intestati dam fuerunt, & ecclesia habebit in dictis sine herede, honor vel honores vendatur localibus jura sua. Pro parte autem localis, vel vcndantur personis conipetentibus, ita que est de dominio abbatis, in quo turris quod monasterium percipiat vendas & est edificata, débet dominas comes dare impignorationcs 8c acapita & censum so- competentem emendam eidem abbati. — litum & quartam partem inciirrimenti. Preterea dominus comes, in redemptionem — Si vero homines ligii abbatis in incur- suorum peccaminum, douât in helemosi- rimentum inciderint vel intestati sine he- nam Domino Deo & monasterio Beati rede inortui fuerint, honor vel honores, Michaelis de Galliaco & in perpetuum quem vel quos a monasterio sine censu remittit albergam, bladadam & omnia alia tenebant, ad monasterium sine parte ali- jura, que habet vel habere débet in villa de cujus revertantur. Honores vero censua- Montillio, & concedit ut homines cjusdem les, qui ab abbate tenentur, vendantur ab ville présentes & futuri possint uti libère abbate eo modo quo dictum est superius, pascuis, aqiiis, nemoribus, sicut alii homi- & precium inter dominos dividatur. Fidan- nés domini comitis. Et cum ipss haberet tie quoque & justitie & clamores famille de jure in monasterio Galliaci albergam ipsius abbatis, scilicet clericoruni, guber- cum viginti equis, in heiemosinam donat natorum navium, molendinariorum, deci- abbati Se eidem monasterio in perpetuum niantium, ortolanorum & omnium illonim, niedietatem ejusdem albergue, & ita de qui in familia ejusdem abbatis necessario cetero dictas comes habebit in dicto mo- sunt, erunt intègre ejusdem abbatis & nio- nastcrio albergam cum decem equitaturis nasterii antedicti. — Item dominus comes 8: equitantibus tantum. — Proniisit etiam restituethercdibusBernardi Gastoill, Atho- dominus comes pro se & successoribus nis Raimundini, Geraldi Grimai, Bernardi suis, quod quotiens abbas in eodem nionas- "" q53 preuves de l'histoire de LANGUEDOC. q54 — — An ^ J ^ An terio mutatus fuerit, & de coiisilio abbatis GoiguHus, Aitaldus Pagamis bostalarius '^'" Casedei & couventus Galliaci, sicut cou- Casedei, Guillelniiis de Bornazello prier ''.''■m'.'^' suetum est, institutus veiiiet, dictus cornes Saiicti Roberti de Corniliano, Radulphiis col.3iio. in capitule dicii nioiiasterii Galliaci, cuni prior de Sancta Liberala, Guillelnuis Ca- ipse coiiies primo in villa Galliaci venerit pcUa, Bernardus Riidclli, Guillelnuis Miro, 8i abbas Galliaci presens fuerit Si ab nioiiachi; Durantus capellanus Sancti Mi- eodem abbate fuerit requisitus, & in capi- chaelis de Galltaco, Guillelnuis Malestatga tulo recognoscet se tcnere in feudum ab sacerdos, Guillelnuis de Vallafo, Marchus abbate & nionasterio Galliaci doniiniuni & Pontius Guilaniar, Bernardus Coc, Geral- jura & possessiones, que vel quas babet dus Rossclli, Matfrediis, Stephanus Bi- in villa Galliaci & pertinentiis ejus. — gO'"'''''? Aniorauis, Peirus Anielii, Ilainuin- Kos igitur, Ilainiundus, Dei gratia cornes dus Garrigua, Berengarius de Avariis (?), Tolose, & Rainuindus, abbas & conventus Guigo Mantafe, Sicardus Atamanni, Rai- nionasterii Galliaci, compositiouem pre- mundus de Galliaco & Bernardus de Gal- dictam %i universa prodicta & singula per liaco nepos ejus, Berengarius de Galliaco, nos & successores nostros approbamus & Bertrandus de Galliaco, Guillelmus do confirmamus, & proniittimus nos inviola- Galliaco, Johannes Rotberti bajulus abba- biliter perpétue servaturos. Et ut perpe- tis, Bernardus de Penna, Bernardus Bego tuaiu obtineant firmitateni, presenteni juvenis, Guillelmus Rosselli, Guillelnuis paginani sigillorum nostroruni munimine Duraiiti de Cornaboc, Bernardus Durauti roboranius. — Et nos Durantus, Dei gratia nepos ipsius, Rainuindus Boneti, Bernar- cpiïcopus Albiensis, & Geraldus, abbas dus Borrelli, Guillelnuis Borrelli. Actinn Casedei, antedictam compositiouem ap- apud Galliacum, in domo fornelli, an no probanuis & confirmamus & sigillorum Incarnationis dominice M"cc"XXX° primo, nostrorum appositions munimus, instru- lU idus octobris. Jobannes Aurioli, domini menfo qnoJ incipit : In noniine sancte & comitis Tolose notarius, ex utraque parte ind'ivldue Trînhaùs, anno ab Incarnatione rogatus scripsit. An I 23l >7 Domîn'i M°C°LXXV, în mense januario, & finit Bermundus qui utrin,^ue rogatus scripsit, iii sua rémanente tirniifate, hiis exceptis que essent contraria buic compositioni, 290. L-C^Vll vel possent quantum ad banc composilio- nem prejudicium domino comitigenerare. Extrait de quelques actes touchant — Et nos R., Dei gratia abbas Gallia- les comtes de Fûîx 6* les vicomtes censis, & conventus ejusJem monasterii, de Narbonne '. quitamiis, solvimus, diffinimus vobis do- mino comiti Tolosaiio & successoribus I. -n tOTUM sit cuncfis, quod nos Rogerius vestris iii perpetuum, quantum ad nos & iN Bernardi, Dei gratia cornes de Fox, & successores nostros pertinct, omnes actio- Rogeriusde Fox filius nosferexuna parte, lies, petitiones & querelas supradictas, & dominus Rainuindus Fulconis, [Dei gra- iiivricr. salvis & retentis nobis universis & singu- fia vicecomes Cardone], & domina Terro- lis, que nobis in presonti compositione a gia, per eandem vicecomitissa Cardonen- vobis sunt tradita & concessa. — Huic sis, & Raimundus do Cardona filius noster compositioni interfueriinf testes rogati ex alla parte, nos omnes pariter supradicti dominus Albertus, abbas Montisalbani, per nos & per omnes nostros, facimus cujus sigîllum in testimonium appositum compositiouem & compensationem sive est huic carte, & Arnaldus do Monteacuto, transactionem de illis scilicet exovariis. Guillelmonus senescallus Albigensis, ma- que ego Rogerius de Fox debeo accipeie gister Guillelmus priorGalliacensis, domi- in mea parte per Brunissendem, filiam do nus Isarnus de Cambon &: Arnaldus nepos ipsius, Frotardus, Amblardus Vassallus, ■ Chatcnu de Foix; caisse 29. [Doat, vol. 17e, Guillelmus de Sancto Jiiii-'.iio, Prntius t" 10. i An 123. 9^^ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ()l>0 vohis Rainnindo Fulquoni & domine Ter- rogie uxoris vestre, & de illo similiter exo- vare, qiiod ego Raiiiuindus de Cardoua debeo accipere iu mea parte per Esclar- niondam, iiliam de vobis comité de Fox, II. In' noHiine Domini, anno Nativitatis ejusdem M°cc°xxx°ir, régnante Ludovico rege, x" kalendas februarii. Pateat iinivcr- sis & singiilis presenteni paginam inspi- cientibus, quod nos Aymericus, Dei gratia iixoreni nieam. Et quia nos Rotgerius Ber- vicecomes Narbone, per nos, &c. habito nardi cornes de Fox predictus tenebamur in presenti persolvere Esclarmonde pre- dicte filie nostre quingentas marchas argent! pro sua hereditate, Si vobis Rai- mundo de Cardona viro suo pro vestro exovare, & nos similiter Raimundiis Ful- quonis & domina Terrogia ex altéra parte tenebamur persolvere predicte Briinis- sendi filie nostre quingentas marchas diligent! consilio domini Mathei de Mal- liaco, cognati nostri, & proborum homi- num civitatis & burgi Narbone, promitti- mus & ex pacto firmissimo, stipulatione interposita, nos astringimus vobis Ro- gerio Bernardo, Dei providentia comifi Fuxensi, genero nostro, & tibi Ermen- gardi dilecte & karissime filie nostre uxori ejusdem, quod si de Aimerico & Amalrico argenîi pro sua hereditate, & vobis Rotge- filiis nostris vel ab altero ipsorum sino rio de Fox viro suo pro vestro exovare, fit Icgitimis infautibus decedere contigerit, inter nos omnes dictos talis compensatio nonobstante testaraento vel ultima volun- Si transactio de supradictis exovariis sub tate eorunidem vel cujuslibet, infanti ex liac forma, quod ego Rotgerius de Fox, vobis duobus simul progenito damus inter cum assensu & voluntate domini patris vivos, laudamus & concedimus in perpe- nostrl comitis de Fox, per me & per meos tuum palacium nostrum Narbone, cum remito & diffinio supradictas quingentas toto vicecomitatu & territorio Narbo- marchas argenti, quas accipere debebam in nensi, & cum omni plenitudine, altitu- exovare per Brunissendem jamdictam iixo- dine, auctoritate & jurisdictione seniorivi rem meam, ipsos dimitto vobis, domino & potestativi, sicut melius & plenius ad Rairaundo Fulchonis & domine Terrogie nos & antecessores nostros illa omnia (k vestris, pro hac scilicet ratione, quiavos spectasse videntur & sicut ipsis jurisdic- . omnes nariter supradicti mihi & domino tionibus quoquo tempore sumus usi Kd.orig. t. m, col. 36i. Fox filii sui. S. Raimundi Fulquonis. S. domine Terrogie uxoris sue. S. Raimundi de Cardona. S. Esclarmonde filie comitis de Fox. Nos omnes qui predicta omnia laudamus & firmamus & testes firmare rogamus. S. Rotgerii de Comenjo coniitis de Pailars. S. Guillelmi de Cardona. S. Bernardi de Portella. S. Guillelmi de Cal- ders. S. Gaucerandi de Durg. S. Bernardi de Aragail. S. Guillelmi de Fluvianq, tes- tium. Beringarius de Fonte, publicus scriptor Solsone, qui hec scripsit & hoc signum (îocus signi) apposuit. An 12 32. s;t janvier. patri meo comiti de Fox dimititis & diffi- nitis nunc & semper illas quingentas mar- chas argenti, quas tenebamur persolvere Esclarmonde sorori mee, de me Rotgorio, & filie comitis de Fox patris mei. Et ex altéra parte ego Raimundus de Cardona (sequ'itur similis renunciatio). Actum est hoc XIII kalendas martii, anno Domini ArcCXXX. Sigtnum Rotgerii Bernardi Dei gratia comitis de Fox, S. Rotgerii de f'acere deinceps posse, per quod predicta i!a quod nullus hères, &c. Verumtamen si jus aliquod scriptum vel consuetudinarium contra dictam donationem seu concessio- nem nobis vel alicui e nostris compete- ret, illi juri & consuetudini renuntiamus, & expressim legi que donationem inter vivos factam dicit ex causa ingratitudinis revocandam , sicque nos observaturos & nuUatenus contraventuros, nec fecisse vel vel aliqua predictorum minus valeant, tac- tis corporaliter sacrosanctis Evangeliis, gratis & bona fide juramus. Acta sunt hec solemniter apud Narbonam, in palatio ejusdem domini Aimerici, vocatis & pro testibus adhibitis domino Mathco de Mal- liaco prenominato & Sicardo vicecomite de Lautrego, & Petro Rogerio de Mira- pisce & Petro de Podio & Bernardo de Duroforti & Raimundo de Savarduno & ' Château de Foix, caisse zz. [Do.it, vol. 17c, f> 36.] An 1X32 957 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An 1233 scptcni- data, de cetero fièrent hostie digne & pure & munde, que per Narbonensem dio- cesini impcrpetuum darentur. Uiide cum tani pia illius boni viri devotionis inten- tio quampiurimum sit laudanda & mérite commendanda, qui etiam, secundum quod intelleximus, optimas & largas elemosinas nionnsterio vestro contulit imperpetuum duraturas, & secundum sanctorum patrum statuta in officiis caritatis primo loco illis teneamur obnoxii, a quibus constat nos bénéficia récépissé, tum propter edificatio- nem fidei Christiane, tum propter bonum exemplum aliorum amicorum vestrorum, qui hujusmodi exemplo ad vestrum amo- rem & beneficium magis ac magis ut cre- dinius attendantur, tum ne propter vos depereant tôt sacrificia pro ipsius anima propter hoc imperpetuum instituta, tum propter venerabilis abbatis vesfri & vestro- rum successionem, tum solo ipsius obtentu, qui hoc pro [Dei] intuitu concessit debuis- setis facere, si debitam reverentiam velle- tis considerare, vestram, quam in Domino sincera caritate, novit Deus, diligimus, devotionem rogandoSc requirimus & mo- nemus, quathinus, precum nostrarum 8c mandati obtentu, predictum statutum te- neatis & efficaciter imperpetuum observe- tis. Nos etenim volumus & authoritate presentium litterarum iirmiter & districto vobis precipimus, quathinus ex sola carita- tis & devotionis gratia & ex sola iiberali- tate & pro vestre bone famé conserva- tione, quia abbas vester & vos promisistis, predictas hostias, ut statutum est, facien- das hilariter donetis, cum ilarem datorem diligat Deus, maxime quia jam consueve- ratis eas dare omnibus petentibus eas; vestram in parte ista in Domino commen- dantes devotionem, quia magis ad hoc, secundum quod intelleximus, ex gratia quam ex debito vultis teneri. Et ideo volu- mus & rogamus, quod sine aliquo subjec- tate & consensu abbatis & conventus tionis debito, quo clericis veLaliis non fecisse, videlicet quod par manus mena- tenearaini, nisi anime illius boni viri, cuj us choruni Fontisfrigidi, elemosina ad hoc anima requiescat in pace, predictum statu- tum hostiarum tenere & complere bona Berengario de Boutenaco & Rotberto do Hesenvilla militibus omnibus Se Raimundo Bistano & Raimundo de Lacu judice dicti doniiiii Aimerici, & GuilleliDO Fabro de civitate, & Guillelmo Boneti de burgo, &: magistro Petro Timberga jurisperîto, & Guillelmo de Pauliniano scriptore. Sed Guillelmus Gasc, publicus Narbone nofa- rius, de spécial! mandate sepedicti domini hoc scripsit. III. In' Christi nomine. Notum sit uni- versis, quod ego Guillelmus de Monte- catano, per me, &c. confiteor, &c. me habuisse & récépissé & me esse bene paccatum ad totam meam voluntatem a vobis Rogerio Bernardi, Dei gratia comité Fuxensi, de omnibus illis xv" sol. Melgor. quos mihi dedistis pro Aimerico de Nar- bona ratione illius exovarii, quod pre- dictus Aimericus de Narbona mihi promi- sit dare cum Margarita uxore mea, filia sua, temporo nuptiarum. Renuncians scilicet exception! non numerate pecunie & do- tis, &c. Quod est actum idus martii, anno Domini Aj.''cc°xxx''iir. Sig. Guillelmi de Montecatano, &c. IV. Frater' Guillelmus dictus abbas Cis- terciensis, dilectis sibi in Christo abbali & conventui Fontisfrigidi, salutem, & since- ram in Domino caritatem. Intelleximus tam ex litteris nobilis viri A., Dei gratia vicecomitis Narbonensis, & venerabilium consulnni ejusdem civitatis, quam ex rela- tione dilecti filii nostri abbatis vestri, nobilem Johannem Bistani, bone memorie civem Narbone, ex pia devotione & lauda- bili iutentioiie, ad repellendam & confu- tandam quorundam malignorum nequi- tiam, qui non solum latenter, sed etiam publiée predicare non dubitant panem illum, qui per manus immundas mulierum ac etiam clericorum tractatur, in corporc Christi transmutari non posse, quoddam statutum in vestro luonasterio, de volun- ■ Château de Foix, caisse 29. [Doat, vol. 170, {" 02.] ' Archives de l'abbaye de Fonf»oide. [Doat, Tol. 59, ^234.] fide permittatis & secure & efficaciter compleatis, ne duplicitatis malum in vo- bis inveniatur & propter hoc niinistc- rium vestrum & nostrum vitupcretur, ta- An 1233 Ed.orij;. t. m, C01.3G3. An 1233 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An 1236 i3 janvier. 9^9 litcr facientes ut devotioneni vestram digue comniendare possimus, & nos de devotis erga vos & doniiim vestram de- votiores efficianiur, Datuni anno Domini MCCXXXlil, nieiise septembris. Suit une lettre du même Guillaume, abbé de Citeaux, au nom du chapitre (général de Citeaux, de la même année & du même mois, pour la même affaire. Le tout est inséré dans un acte des abbé & couvent de Fontfroide, acceptant le legs de Jean Bistan, tout en protestant, le V février 1235 (il. st.). [A. M.] V, Iii Qiristi nomine. Notum sit, qiiod ego Rogeriiis Beniardi, cornes Fuxi, doiio sororeni meam Esclarimnidam in legalem uxorem tibi Bernardo de Alione, & seciim dono tibi atque in dotem constituo decem millia soL Mulgariensium , ita quod vos duo simul habeatis & teaeatis iii vitaves- tra, quandiu matrimouialiter vixeritis, & 960 299. — CCVIII Coutumes des nobles de la vicomte de Narhonne ', r: N anno Nalivitatis Christi M^CCX-XX"!!", cge Ludovico régnante, iv°idus octo- bris. Noverint onines presenteni paginaiu inspecturi, quod milites Narbone & pairie Narbonensis accesserunt ad doniinujii Ai- mericum, Dei gracia viceconiileni Nar- bonne, postulantes quod ipse doniinus Airnericus facerot redigi iu scriptis con- suetudines, quas ipsi milites ab anteccsso- ribus ipsius domini Aimerici habuerant & eisdem uti consueverant, îk etiaiu quod easdem consuetudines confirniaret, ne ali- defuerint quales predici, & tu, Bernardus de Alione, sic pervixeris dictara uxorem tuam, demum habeas & teneas dictos de- cem mille solidos in onini vita tua, & post fineni tuum revertantur libère & sine im- pedimento mihi & heredibus nostris co- mitibus. Et ego Bernardus de Alione & frater meus Arnaldus de So, pro predictis decem millibus solidis Mulgariensibus, de quibus sumus bene paccati, obligamus tibi Rotgerio Bernardo comiti & dicte uxori mee Esclarmunde, villas de Artiguis & de Médiane, cum hominibus & feniinis ibi- dem presentibus & futuris, campis, vineis, &c. Actum est hoc idus januarii, régnante Ludoyco rege Francorum, anno ab Incar- natione Christi m"cc°xxx°v''. Rei lui jus testes sunt Pontius de Villanova & Isar- nus Bernardi & Bertrandus de Bellopodio & Petrus Rogerius de Mirapisce & R. Sanctius de Rabato & Petrus de Mazero- lis. Aymcricus tabellio publicus Appamie cartam istara scripsit. ' Château de Foix, caisse 10. [Dont, vol. 170, r 67.] doniinus Airnericus predictus, inquir.itis consuetudinibus, quas predicti milites & antecessores sui habebant & quibus con- sueverant uti cum ipso domino Aimerico & antecessoribus suis, habito consilio & tractatu de eisdem cum consiliariis suis, Petro Gairaldi sacrista Sancti Pauli, Ber- nardo Udalardi, Guillernio de Albaribus, Guillernio Boiieti, Aimerico Palerii, Rai- mundo de Lacu judice, & Bernardo de Sancto Stéphane vicario & aliis, consuetu- dines predictas fecit redigi in scriptis & confirmavit, ne aliqua dubietas in curia vel extra de cetero oriretur. Que siquiJcm consuetudines taies sunt. L Si aliquis miles Narbone vel Narbo- nensis patrie in curia domini Aimerici conventus fuerit & convictus de aliqua causa reali vel personali, exceptis injuriis & criminibus, non det pro justitia nisi lx solidos Narbonenses. Verumtanien si que- rinionia f'acta fuerit de summa IX librariim & infra, tenetur tantum dare tertiam par- tein, salvo quod curia semper potest remit- tere inde. — H. Item si miles de districlu vicccomitis alium niilitem de eodcin dis- An 1212 post fuveiii vestrum remaneant infantibus quis error vel dubietas possit oriri, & cpiod vestris communibus, ex vobis duobus nalis semper absque onini questione clare & & procreatis. Si vero infantes vobis duobus manifeste apparerent & starent. Ideoc(ue l-.d.on». I. III, (.■OI.30J. ' Registre des archives de la vicomié de Nar- honne. [Doat, vol. .^8, f" J4.] An 1232 961 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 96: An 1232 h'J.orîq trictii habeat odio & ipsuni alicubi Iiac t!e mansata in doteiii vel alio modo filie sue, causa ce])it, doiiiiniis vicecoiiies ipsum cap- iiisi de voliintate doniiiii sui, & si fecerit, tuni recuperare débet & potest, & si miles doniiaiis suiis potest bec revocare pro qui alium cepit de illo capto in aliquo voluntate sua, nullo judicc requisito. — conqueratur, vicecomes débet eos audire XL Item si filie hominum vicecomitis Nai- & causam illam determinare. — III. Item boue collocate fuerint in matrimonio cuni si aliquis conquestus fucrit de aliquo ho- hominibus militum feudalium ejusdem vi- mine militis,dominus suus potest extrahere cecomitis, quamvis non fuerint redempte eum de curia & tenetur pro eo curie, — a vicecomite vel ejus bajulo, debent esse IV. Et si ille Homo alios fidejussores dede- proprie semper illius militis cujus maritus rit, illi fidejussores omnino sint absoluti, erit, nisi forte cum universali mansata ve- & hec consuetudo locum habeat, exceptis nerit ad maritum; tune enim illa mulier criminibus que irrogant penam sangui- remanet vicecomiti cum mansata sua, & nis. — V. Verum si homo ille, quem ex- in hoc ultimo casu, infantes ex illo matri- traxerit dominus ejus de curia, arripuerit monio nati dividantur inter vicecomitem fugam, tenetur dominus ejus dare curie & illum militem, cujus homo ille erit. — niobilia illius honiinis tantum, sed non XII. Item si miles vel filius militis, vel honorem neque aliquid de mansata. — alius qui sit de génère quod vulgaritcr VI. Item si causa ventilatur inter milites dicitur de parage , equitans vel tenens vel militem & alium hominem, & dominus aliquam equitaturam, aliquis non débet Âimericus vel ejus officiales exierint extra ei auferre equitaturam vel pignora vel Narbonam ad audiendam causam illam, accipere ad lora, & si fecerit, puniatur vicecomes vel officiales ejus debent divi- pecuniariter ad cognitionem curie.' — dere socios suos inter partes, & salarium XIII. Item si aliquis conqueratur de mi- quod débet dari judici débet sumi a parti- lite vel de alio de génère militis, ante- coi. 304. bus moderate, & nihil aliud débet exigera quam miles vel alius de génère ejus prestet dominus vicecomes vel officiales ejus ra- curie cautionem, curia débet ipsi niiliti tione expensarum. — VII. Item quilibet vel alii de ejus génère dicere querimo- castellanus vel quilibet alius miles habens niam, de qua conquerens conqueritur. — jurisdictionem in castris, habeat omnes XIV. Item si miles dotaverit filiam suam, justitias omnium habitantium in suis cas- vel filius militis sororem suam, defuncto tris habentium domicilium ibi, sive sint pâtre, ipsa postea nihil exigere possit de milites sive burgenses sive rurales, & te- bonis paternis vel maternis vel fraternis, neantur facere jus omni conquerenti de nisi forte pater vel mater sua ei dederit qualibet querimoiiia in curia & in manu vel reliquerit in ultima voluntate plus dominorum illarum villarum sive Castro- quam datum fuerit sibi in dotej tune enini rum, exceptis judiciis sahguinum & adulte- illud residuum possit petere. — XV. Item rii, nisi forte fuerint milites qui teneaiit in si aliqua filia militis voluntate sua, sine feudum illud quod habent in castris a vice- consilio patris, duxerit virum infra xx an- comite; illi vero teneantur respondere in nos, pater potest exheredare eam, ultra curia vicecomitis, nisi illi teneant doniici- veroxxannos non puniatur. — XVI. Item lium in quo morantur a domino illius cas- si aliquis miles in testamento suo relique- tri. — VIII. Item si questio vertatur inter rit filium suum pro clerico vel pro mona- dominum vicecomitem Narbone & aiiquem cho vel alicui religioso loco, non possit militem ejus feudatariiim, ipse vicecomes plus petere ille filius, nisi illud quod pater débet ei statuere judices sine omni suspi- ei donaverit vel diniiserit in testamento cione. — IX. Item omuia lucra sive bona vel alio modo. — XVII. Item si aliquis fi- que acquirunt homines militum, postquam lius militis de sua propria voluntate & sine illa lucra sive bona pervenerint ad heredes voluntate patris vel matris aliquam reli- eorum, censeantur de mansata. — X. Item gionem intraverit vel ordinem clericalem si aliquis homo de mansata maritaverit fi- receperit, non possit plus petere, nisi illud liara suam, non potest dare aliquid de quod pater vel mater ei dederit v«l reli- #» vm. 3i —^ 963 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 964 " ^ "' ^ querit in sua ultima voluntate vel alio terram nostram & siibditorum nostronim modo. — XVIII. Item si honio alicujus mi- purgemus heretica pravitate, & ad hoc litis per judicium curie vicecomitis cor- tam curiose quam iideliter intendere pro- poralem justiciam receperit, predicta curia ponamus, statiiimus ut in persequendis, non débet vel potest aliquid accipere de iiujuirendis, capiendis & puniendis hereti- bonis suis, tamen licitum est homini illi cis omnes barones, milites, baillivi & ceferi redimere sanguinem suum de suo mobili. homines nostri curam vigilem & soUicitu- Has vero consuetudines & alias, quas dinem adhibeant diligentem, sicut in pacc habuistis cum antecessoribus nostris, nos facta Parisius a nobis est promissum. — Aimericus, Dei gratia vicecoraes Narbone Item statuimus ut sine dilatione fiât Icgi- predictus, per nos & omnes heredes & tima inquisitio contra illos, qui persequ- successores nostros, vobis omnibus militi- tores hereticorum interfecerunt vel forte, bus Narbone & patrie Narbonensis ik suc- quod absit, interficerent in futurum, Si cessoribus vestris laudamus & confirma- contra omnes villas & homines ferre nosire mus firmas & in perpetuum valituras. ac nostri disfrictus, qui illorum interfec- Acta sunt hec in presentia & testimonio tioni consenserunt vel forte consentirent Berengarii de Boltenaco, Pétri Raimiindi in futurum, & de omnibus illis, lani homi- de Montebruno, Bernardi de Rocacorua, nibus quam villis, débita justicia fiât. F.t Raimundi de Lacu, Bernardi Udalardi Es- hoc tam per nos quam per barones & balli- samene, Pétri Amandi raercatoris, Guil- vos nostros fideliter volumus observari. — . lelmi de Olonzaco & Guillelmi de Pauli- Item statuimus, quod, ubicumque in terra iiiano publici Narbone notarii, qui fecit nostra seu in districtu nostro herefici in- notam huj-cis instrumenti. Post mortem venti fuerint, in civitatibus, castris & \il- ejusdem Guillelmi de Pauliniano, ego Rai- lis, intus vel extra in tsnimentis, homines mundus Catalan! , scriptor Narbone, hoc illius civitatis, ville sive castrî, in qua vel presens instrumentum sumpsi & scripsi. in quo sive in cujus tenimento inventi fue- rint, solvant marchas illis qui hereticos ce- perint, scilicet pro singulis hereticis mnr- cham unam. — Item statuimus ut senescalli 9,p^-, vel ballivi suspecti in fide non instituan- tur, & si forte eos institui contigerit, sine dilatione removeantur. — Item statuimus Statuts du comte de Toulouse contre ^^^j ^^^,^^ Jq^^s^ i,^ q„ib„s a temporc les hérétiques '. pacis facte Parisius vivus inventus fuerit An 1233 vel sepultus hereticus vel in eis predica- IN nomine sancte & individue Trinitatis. verit, sciente & consentiente domino do- Ad exaltationem fidei Christiane, & ad mus, existente légitime etatis, diruantur, extirpandam hereticam p.ravitatem, & ad & bona omnia tune ibidem inhabitantiuni conservationem pa&is, & ad bonum statum confiscentur, nisi suam innocentiam & terre tocius conservandum & in melius justam ignerantiam probare poterunt ma- reformandum, nos Raimundus, Dei gratia nifeste, & ipsi inhabitantes nichilominus comes Tholose, deconsilio & assensu epi- capiantur pena légitima puniendi. Et om- scoporum & aliorum prelatorum, comitum nés cabane suspecte, acommuni castrorum 8t baronum, militum & plurium aliorum habitatione remote, & spelunce infortiate virorum prudentium terre nostre, matura & clusella in locis suspectis & diffamalis deliberatione habita & diligent! studio destruantur vel obfurentur, nullusque de précédente, lux statuta salubria in teira cetero in predictis locis taies audeat facere- nostra & nostrorum duximus ordinanda. mansiones aut in eisd-em habitare. In qui- — Cum si( de nositro firmo proposito, ut bus si quis fuerit de]irehensus post edictum nostrum, omnia ipsius mobiiia confiscen- ' Trésor des chartes, J. 3o6; Toulouse, III, tur. Domini vero castrorum, in quorum n. 66; originah — Teiilet, Layettes, t. 2, p. 248. dominio post edlctum nostrum taies man- An 1233 96J PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. sioiies coiitigerit iiiveniri, in viginti quia- qiie libris Tholosauarum puniantur. — Item statuimus quod omnes hereditates eorum, qui hereticos se fecerunt vel fa- cieiit in futiinim, confiscentur & ôccii- 966 de reconciliatione sua lifteras testimonia- les osteiiderint vel alias per personas ca- tholicas & hoiiestas illud probaverint, confiscentur, & etiamsi de reconciliatione constiterit. si cruces, super hoc a suo pentiir, sic quod ad liberos eoruni vel ad episcopo ammoniti ad portandum, non as- alios successores, qui ab intestato eis debc- sumpserint aut assumptas auctoritate sua rent succédera, si fuissent ortodoxe fidei, deposuerint aut efiani, cum exterius super per vendilionem aut donationeni aut alio vestes ex utraque parte pectoris anterius modo bona predicta non valeant pervc- proniinentes portare debeant, eas celare nire. Et si talibus bona predicta reddila intra vestes deprehensi fuerint, pena simili fuerint vel ab eis aliter detinerentur, nb ipsis penitus auferantur. Domus autem illorum, qui a tempore dicte pacis here- tici facti sunt vel de cetero fient, t[uas puniantur. Et etiam, sive bona habuerint sive non, ad hoc modo debito compellan- tur. — Item statuimus, quia iiitelleximus quod credentes hereticorum, cum propo- jpsi eo tempore inhabitabant, sine omni nunt se facere secUudum eorum ritum de- misericordia destruantur. — Item statui- testabilem hereticos perfectos, ante per mus quod omnes, qui villas vel domos vel precedens tempus possessiones suas & he- clusella vel nemora inquisitoribus here- ticorum prohibuerint, vel hereticos in- ventos defeiideriut, vel captos abstulerint, vel ipsis inquisitoribus auxilium incapien- dis hercticis prestare noluerint, cum ab ipsis inde fuerint requisiti, vel clamanti- reditates in fraudem fisci vendunt vel do- nant aut pignori obligant vel modis aliis aliénant, hujusmodi contractibus in irri- tum revocatis non obstantibus, predicta bona occupentur, si consideratis circuni- stantiis dictorum contractuum & ipsorum bus non succurrerint, vel in custodiendis contrahentium nobis visum fuerit eos, in quosceperint auxilium non ministraveriiit quos dicta bona translata fuerint, fraudis postulatum, aut in commenda sua receptos participes extitisse. — Item quia intellexi- permiserint abire, maxime si fuerint de mus, quod credentes. hereticorum quidcm heresi suspecii & taies qui potestatem ha- sub specie mercature vel peregrinationis béant custodire, per omnium bonorum transferunt se ad hereticos, ut sub tali ab- suorum confiscationem puniantur & nichil- sentia éludant fiscum & ei subtrahant bona ominus per senfentiam eorum aliis ponis sua, si coram episcopo loci, qui super hoc legitimis subjiciantur. — Item statuimus propinquos vel eos qui bona hujusmodi quod, si de heresi suspecti fuerint inventi, absentium tenant monuerit & requisierit, jurent fidem catholicam, omn«m heresim & ab eisdem propinquis vel tenentibus abjurantes. Et si fidem catholicam jurare bona eorum infra annum, computandum noluerint & heresim abjurare, pena con- a tempore monitionis ejusdem episcopi, tra hereticos édita puniantur. Si vero post probatum non fuerit légitime illos ab- sacramentum prestitum receptatores, fau- sentes justa causa vel rationabili abfuisse tores, consiliator.es hereticorum vel in ali- & etiam tune abesse, statuimus ut, si alias ijuo cum ipsis scienter particiiiantes in- suspecti de heresi fuerint, contra ipsos venti fuerint, pena consimili teneantur. — tamquam contra hereticos presumatur & Item statuimus quod, si quis post niortem eorum bona confiscentur. Si vero ipsi vel detectus fuerit fuisse hereticus & coram successores eorum vel qui bona eorum te- episcopo loci probatum fuerit légitime, nent, post confiscationem bonorum vel bona illius omnia confiscentur, & domus ante, justam & probabilem causam sue ab- eorum, qui post pace-ni Parisius factam he- sentie ultra predictum tempus probare po- retici facti sunt vel in posterum fient, in tuerint, bona eis légitime relinquantur vel quibus habitabant vel habitabunt, diruan- restituantur. — Item quia nolumus quod iji tur. — Item statuimus quod bona eorum terra nostraclaves Ecclesie contempnanfur, qui fuerunt heretici vestiti, licet sponte ab statuimus ut, si quis in excommunicatioiie hereticorum recesserint observancia, nisi per annum contumaciter permanserit, per An 1233 "^ 967 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 968 ~^ '^ occupationem boiioium redire ad sinum terciensis offeudat in aliqiio, in rébus vel '^ matris Ecclesie compellatur, sicut in jiace in personis, palani vel occulte. Quod si facta Parisius pleuius continetur. — Item quis contra hoc fecerit, bona ipsius occu- Statuimus, ut tranquillitas pacis in terra pentur, de quibus passis danipna plenarie nostra plene & inviolabiliter observetur, & satisfiat, & persona ipsius animadversione quod ruptarii, faiditi, predoues, latrunculi débita puniatur, volentes & mandantes & stratores de tota terra nostra expellan- contra bujusmodi malelicos diligentem ac tur & receptatores eorumdem animadver- pervigilem celeremque inquisicionem fieri, sione débita puniantur. — Item statuimus non observata nimia juris subtilitate, & qiiod quicumque pacem de cetero violave- reperti seu convicti in bujusmodi maleii- rit, si monitus a nobis vel per certum ciis, prout culpe enormitas exegerit, pu- nuncium nostrum non emendaverit inf'ra niantur, ut alii exemple perterriti contra terminum sibi assignatum, omnia bona domos religiosas delicta similia committere ipsius occupentur. Nos enim bona illa, perhorrescaiit. — Item statuimus ne baro- que a nobis tenebunt, occupabimus, & nés, milites & alii homines nostri abbatias, episcopos & prelatos terre nostre in feo- grangias & alias domos religiosas nimia dis eorum occupandis similiter juvabimus importunitate albergandi opprimere pre- bona fide, cum ab eis fuerimus requisiti. sumant. Et si quis contra voluntatem cus- Que bona tamdiu teneantur, quousque de todum nostrorum, quos in singulis domi- fractura & dampnis datis sit nobis & damp- bus ad requisicionem eorum ponemus ibi iium passis plenarie satisfactum; & per- continue moraturos, qui, jurati nobis mi- ' sona violatoris pacis nichilominus animad- nisterio suo, auctoritate nostra bujusmodi versi^ne débita puniatur. Et quicumquo albergatores repriment importunes, do- pacis violatorem receptaverit in castro vel mos predicfas albergaverit, quilibet equcs in domo vel in villa cum ipsa preda vel in quinque solidos Tholosanos 8c pedes sine preda, etiam postquam ei tuerit de- in duobus solidis puniatur, volentes ut nuntiatura, vel ei arma vel equitaturam vel custodes bujusmodi transgressores sub ju- alia necessaria ministraverit, vel eidem ramento prestito denuncient nominatim, predam aut aliam capturam p.reparaverit &c — Item quia, sicut intelleximus, tanta est macbinatus iuerit,pena simili puniatur. — quorunidam malignifas & insolentia, quod, Item statuimus quod occulta & clandes- licet ipsi latrones foveant & raptores, ne- tina maleiicia de communitate civitatum, quaquam a vicinis suis, qui bene noverunt castrorum & villarum, in quibus seu in eos, istud eis manifeste improperfiri au- eorum tenimentis fuerint perpetrata de doant aut opponi, ne forte illorum in se nocte vel de die occulte, sive per incen- iras exacuant spéciales, nos, illorum mali- dium, sive per incisionem arborum aut ciam reprimendam ducentes studio caii- vinearum vel segetum, vel occisionem ani- tiori, statuimus quod, cum contra aliquem nialium, vel effusionem liquidorum, vel baronem, militeni aut quemlibet alium pu- dispersionem aridorum, aut alio modo, blica laboraverit fama, quod ipse sit reccp- exceptis furtis, dampna passis resarciantur, tor aut guidator aut adjutor vel consiliator dampni estimatione declaranda per sacra- latronum aut predonum aut aliorum male- mentum illius, qui passus est dampnum, ficorum, de quorum soient maleficiis ali- taxatione légitima précédente. Per hoc quando recipere portiones, contra taies enim 8c voluntas nocendi plurimum refre- inquisicio fiât, 8c si probatum fuerit legi- nabitur, 8c cujuslibet loci universitas ma- time contra ipsos, tamquam convicti de ma- jori sollicitudine taies maleficos perseque- leficiis, pena contra pacis violatores édita tur. Quare [volumus] quod super bujus- puniantur. — Item statuimus ne aliquis ■modi maleficis iiat inquisicio diligens sine auctoritate propria audeat pignorare vel mora, 8c reperti pena violatorum pacis 8c marcham facere, &c si quis contra fecerit, aliis pénis legitimis puniantur. — Item sta- compellatur incontinenti restituere pig- tuimus, ut nullus sit tante tenieritatis quod nus & resarcire dampnum pignorato, quod domos religiosas 8c precipue ordinis Cis- sacramento pignorati declaretur, taxatione An ii33 969 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 970 légitima précédente. — Item statiiimus ne necessaria, proiit talibus convenit, minis- in tota terra nostra & nostrorum nova trantes. Alioquin noveritis nos venerabili instituantur pedagia, & omnia a triginta fratri nostro Narbonensi archiepiscopo annis instituta removeantur. Hec autcm nostris dédisse litteris in mandntis, ut vos omnia premissa statuta facimus sine pre- ad id auctoritate nostra, sublato cujuslibet judicio régis & Ecclesie & salva Parisiensi appellationis impediniento, conipellat. Da- pace iii omnibus. Acta siint hec Tiiolose, tuni Laterani, vu liai, maii, pontificatus XII kalendas maii,anno Domini M''CC°XXX"' nostri anno vu. tertio. Et ut hec predicta semper inviolabi- liter observentur & robiir habeant plenis- ~ ^ . sime firmitatis, presentem paginam sigilli nostri munimine fecimus roborari. So"". An ii3j KJ.orig, t. III. col. 3(ib, 3oi. — CCIX Lettre du pape Grégoire IX touchant les hérétiques de la province'. li avril lîd.ori^. x-^ REGORIUS episcopus servus servorum coi.3ô.'i. VJ Dei, venerabilibus fratribus universis suffraganeis ecclesie Narboncnsis, salutem An & apostolicam benedictionem. Ad capien- ii33 j_.,5 vulpes parvulas, hereficos videlicet qui moliuntnr in diocesibus vestris lortuosis anfractibus vineam Domini demoliri, 8c penitus eliminandos, ipsa suscepti cura rc- giminis nos hortatur. Ad nostram siquidem audientiani noveritis pervenisse, quod qui- dam heretici in vestris diocesibus consti- tuti, qui melu mortis falso ad catholicam ecclesiam revertentes, necnon & plures alii de heretica pravitate convicti, ad errorem pravitatis ejusdem, quem a se abdicasso penitus videbantur, ut gravius sciiidereva- leant catholicam unitalem, sepius rever- tuntur. Ne igitur per talcs sub falsa cou- versionis specie catholice fidei professores perniciosius corrumpi contingat, univer- sitati vestre per apostolica scripta preci- piendo mandamus, quatinus hujusiiiodi pestilentes, postquam de pravitate fucrint jamdicta convicti, si aliter puniti non fuerint, ita quod quilibct vestrum in sua diocesi, ut ipsis det vexatio intellectum, in perpetuo carcere retrudatis, de bonis ipsorum, si qua fbrtassis habenf, sibi vite 'Archive! de l'inquisition deCarca;sonnc. [Dont, toi. 3i, f 27.] destitution à Bérenger de Ciuix 6* à sa femme '. LUDOVicus, Dei gratia Francie rex, di- lecfo ik fideli suo Odoni Coco, senes- callo Carcassone, salutem & dilectionem. Noveritis quod, ad prcces dilecti & fidelis nostri Gaufridi de Faugeriis, Berengario de Caucio latori presentium & ejus uxori, sorori dicti Gaufridi, concessimus medieta- tem terre sue usque ad quadraginta libras tenendam, quamdiii nobis placuerit, prop- fer victum dicte uxoris sue. Unde vobis mandamus, quatinus eidem Berengario & uxori sue predicte dictam medietatem terre sue usque ad summam predictam delibe- rari faciatis. Actum Parisius, anno Domini M"cc''XKX"iii'', meuse octobri. 3o3. Promesse de l'évèque d'Àgen au sujet de la monnaie de cette ville ^. RADULFUS, Dei gracia Agennensis epi- scopus, universis Christi fidelibus pré- sentes lit teras inspec tu ris, salutem in salu lis auctore. Universitali vestre volunuis iiino- tescat presencium testimonio litterarum, nos ad preces & communem instanciam ' Lntin 9 99(5, p. 3^. ' Originnl scellé, archives miin'icip.ilcs d'Agen, AA, I. — Magen & Tholin, Chartes de la vilU d'Agen, pp. 3i, 3?, n. XMV. An \^'S^ octobre An [234 5 fCvritr. An 1234 971 PREUVES DE L'FHSTOIRE DE LANGUEDOC. 972 i:d . ori g . 1. 111, col.3(i5. An I 234 février. civiiim Agennensium, necnon Si baronum controversiis & coiitentionil)us s^pradic- ac niilitum in Agennensi diocesi consti- tis, in hujiis rei testrmoniiim atque robiir tutonim, monetani nostram Arnaldensem, prefatis rcgi & regine présentes litteras qnanidiu in ista prelatione vixerimus, con- concedentes sigillorum nostrorum niuni- firmasse, videlicet tali modo quod nos die- mine roboratas. Actum anno & die quibus tam monetam tenere debennis in eodem supra. légitime statu quo débet esse quamdiuvixe- II. K. Dei ' gratia cornes Tholose, om- rinnis in ista prelatione. Et ipsam mone- nibus hominibus ad quos littere présentes tam non quassabimiis nec operari facie- pervcnerint salutem. Notum facimus, quod mus, quamdiu vixerimus in ista prelatione, de omnibus contentionibus, que inter nos nisi faceremus in eadem lege & légitime &... comitem Provincie sunt vel occasione pondère quo débet esse. In cujus autem preteritorum usque nunc possunt esse, ka- rei firmitatem présentes litteras patentes rissimi domini nostri Ludovici, régis Eran- sigillo nostro fecimus roborari. Datum corum illustris, & karissime domine nostre Agenni, anno gracie i\\°cc°xxx" tercio, fe- ria tercia post festum purificationis béate Marie. 304. — ccx Compromis entre les comtes de Tou- louse iy de Provence touchant leurs dijjèrends entre les mains du roi saint Louis iS" de la reine Blan- che ' . B. regine illustris, matris ejus, nos omnino supposuimus voluntati ad faciendum super hiis voluntatem ipsorum per omnia & man- datum. In cujus rei testimonium, présentes litteras sigilli nostri appensionc fecimus communiri. Actum apud Lorriacum, anno Domini M° cc° tricesimo tercio, mense marcio. 3o5. CCXI Lettre du roi saint Louis aux prélats de la province en Jàveur du comte de Toulouse *. T UDOVicus, Del gratia Francorum rex. 1. A NNO Domini M'GCXXX» tercio, idus i\ februarii. Nos R. Berenguarit, co- rnes Provincie & marchio, & B. uxor ip- sius, notum facimus universis présentes litteras inspecturis, quod nos promittimus i-< dilectis & fidelibus suis prelatis & ec- bona fide, sub pena etiam quinque miliuni clesiasticis & religiosis personis in parti- marcharura argenti, stare arbitrio & man- bus Albigesii constitutis, salutem & dilec- datis, dicto & ordinationi seu diffinitioni tionem. Conquestus est nobis karissiinus domini L. illustris régis Francorum & do- consanguineus & fidelis noster R., cornes mine B. regine illustris, matris régis ipsius, Tholosanus, quod vos in suis feodis mul- super omnibus querelis, controversiis & tas possessiones post obsidionem Avinionis contentionibus, quas ad invicem nos & contra ejus voluntatem acquisivistis. Prop- nobilis vir Raimundus comes Tholosanus ter quod vobis mandamus, quatinus ea, que habemus vel usque ad hanc diem habere in ejus feodis contra voluntatem ipsius ac- possemur. Ita tamen promittimus, cum rex quisieritis, ipso invito, non teneatis, set Francorum prefatus filiam nostram duxerit ea infra annum, postquam a mandato ipsius in uxorem,ratum habituri & firnium quic- quid per predictos regem & reginam arbi- tratum, mandatum, dictum, ordinatum seu diffinitum fuerit super querelis omnibus, 'Trésor des chartes du roi; Toulous», sac 9, n. 3i. [J. 3i8j original scellé.] fueritis requisiti, extra manum vestram ponatis, nec de cetero in feodis comitis 'Trésor des chartes du l'oi; Toulouse, sac 6, n. :>i. [J. 3i2; original scellé.] "Trésor des chartes du roi j Toulouse, sac .l, n. .Oi . [J. 3i 1 j original.] An 1234 An 1 234 (iiar:i. An I 234 mars. An 1284 97- PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 974 Ed.orig. t. III col. 366. An novcin- bic. An memorati sine voluntate nosfra & sua aliqiiid attrahatis. Actum apiid Sanctum Gernianum in Laia, anno Domiiii M°CC° triccsinio tercio, mense marcio. 3o6. — CCXII Assignat de Lambert 6* Simon de Thurey' LL'DOVicus, Dei gratia Fraiicoriim rex. Noveriiit universi présentes pariter &c futuri quod cum Odo Cocus, cjuondani se- firmifato & testimonio, présentes litteras Canesuspenso tenet ibi de domino rcge, Asillianum magnum pro cccxxiii 1. 8t VIII s. & IX d., computafo hoc quod came- rarius tenet de domina supradicta, excepta terra Guillelmi Roque militis, Pardilianum pro CXLIII 1. minus m d., Lespinianum pro CL 1. & XVII s. & III d. Justicias qui- dem & expleta predictarum villarum, salvo jure doraini régis & aliorum dominorum, si qui fuerint, apreciamur pro cxxx & VIII I. 8c VIII s., & feoda militum predicta- rum villarum adpreciamur predicte domine & infantibus suis pro cvi 1. & xvi s. & II d. Quorum omnium summa continet i\i & quingentas libras. In cujus assignacionis nescallus noster Carcassonc, de mandato nostro assignasset Beatrici, quondam uxori Lamberti de Limoso, & infantibus suis, Lamberto videlicet & Symoni, M & D li- bratas terre, prout vidimus contineri in litteris ipsius senescalli super hoc confec- tis, quarum fenor talis est ; Pateat omnibus presentibus & futuris, quod nos Odo Cocus senescallus Carcas- sone, de mandato domini régis assigna- vimus nobili mulieri Beatrici, quondam uxori uobilis viri Lamberti de Limoso, & infantibus suis m & D libratas terre, vide- licet villam Sancti Cucufatis pro vu libris & IX solidis & X denariis, Villamlongam pro LX & Il 1. & xviii s. & tribus d., Tur- nabussum pro vin 1. & m s. & X d., Bal- bianas pro viii 1. & IX s., Antigniacum sigillo nostro duximus roborandas. Acium Carcassone, anno ab Incarnatione Domini M''cc'' tricesimo quarto, mense aprili. Nos autem, ad ipsorum Lamberti & Sy- monis de Tureio instanciam, prefatam assi- siam, prout superius continetur, eisdem Lamberto & Symoni & heredibus eorum- dem concedimus, tenendam ab ipsis & here- dibus suis a nobis & successoribus nostris in feoduni & homagium ligium, ad servi- cium sex militum cum equis & coopertis, ab ipsis nobis ad sumptus suos proprios faciendum singulis diebus anni, cum ex parle nostra vel senescalli nostri super hec fuerint requisiti, eamdem etiam assisiam ipsis auctoritate regia confirmamus, salvo jure in omnibus alieno. Quod ut ratuni & stabile permaneat in futurum, présentes pro IV l. & X & IX s., Montemgaillart pro litteras sigilli nostri fecimus impressione XXII 1. & VI s. & VIII d., Lauraguellum pro XL& VI 1.& xivs., Villammartini pro xu 1. & XIV sol., Saxiacum pro centum ocfoginta quatuordecim 1. & xvill s., ferminium Fraxinete & Monasterii & Carlipacci pro IV 1. & XII s., excepta parte Raimondi Ar- naudi, Podiumchericum pro cvi 1. & xi s., Bellumfortem cum molendinis & pedagio pontis pro C 1. & xvi d., exceptis IV 1. quas habet in pedagio dominus Petrus de Vieillis', Argenten pro XVIII 1. & V s., Bisaïuim cum bosco & villa Hospitalis & aliis pertinenciis, pro XLIX 1. & VII s. & VII d., excepto hoc quod Raimondus de ' Registrum curiac franciac. []J. \\\a, f" lyûa.J • Dans U manuscrit yinitis. [A. M.J muniri. Actum apud abbatiam Béate Marie Regalis juxta Pontisaram, anno Domini M° ce quinquagesimo sexto, mense no- vembris. 807. Vente de biens confisqués sur des héré~ tiques au monastère d'Alet '. NOVERINT universi presentem cartnni inspecturi, quod nos Odo Coqus, mi- les, senescallus domini régis Francie in ' Manuscrit latin pprj'J, pp. 70, 711 An 12^4 An ...-.4 août. An 1234 97^ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 97( 3o8. CCXIII Accord entre le roi saint Louis 6* l'évêque d'Aide '. t. m; col. 36'). An ,.34 9 août. Éd. cri:;, 1. 111.' partibiis Albigesii, uomiiie domiui régis Francie veudiiiuis, diffinimus & perpetuo desamparamus domino Deo & béate Marie & vobis domino Udalgerio, Dei gracia Elec- tensis nionasterii electo, & toti coiiventui ejiisdem moiiasterii, omnes hereses & fai- dimenta & adquisitiones & pigiiora, que ad doniiiiuni regem Francie pertinent, illa videlicet que usque ad hanc diem cecide- -iv tOVERINT universi tam présentes quam runt in terra deReddesio, ad feudum & pro- iN futuri, quod nos Bertrandus, Dei gra- prietatem dicti nionasterii pertinencia, vi- tia Agathensis episcopus, présente, assen- delicet in villa & terminio deLupiano, & in tiente & eadem affirmante infrascripto villa & terminio de Solerio & ejusdem per- capitulo Agathensis ecclesie, profitemur tinentiis, & in villa de Lediniano inferiori non cohacti, &c., tibi Peregrino Latinario «i- 36? & ejusdem pertinentes, & in toto terminio niiliti, senescallo Bclliquadri, stipulant! de Taxo & de Flaciano & de Alsono & de pro domino illustri rege Francorum Lu- Luguello & de Limoso & in villa de Electo dovico, ad hoc ab eodem rege specialiter & terminiis suis & inVerazano, & in omni- procuratori constitufo, quod super quadam bus aliis locis que ad juridictionem & feu- compositione , que inter venerabilem pa- dum & proprietatem dicti nionasterii per- trem T., bone niemorie Agathensem episco- tinent & usque nunc pertinere debent. Et pum, proximum predecessorem nostrum, hec omnia vendimus et solvimus per qua- ex una parte & nobilem virum Amalricum dringentas libras nummorum Melgorien- comitem Montisfortis ex altéra facta fuit, siuni, quas ad opusdomini régis recepimus questio movebatur inter dominum Ludo- a vobis, de quibus sumus bene paccati, vicum, illustrem regem Francorum, ex una renunciantes pro domino rege & pro nobis parte & nos & ecclesiam Agathensem ex legi illi, que dicit vendicionem ultra dinii- altéra. Que siquidem questio inter ipsum dium justi precii revocandani vel precium & nos amicabiliter sopita fuit, & pacta tani a venditore supplendnm si minori precio in prima quam in secunda compositione quam valeat ei distractum fuerit. Et istam inita sunt inferius expressa, quarum com- vendicionem & solulionem facimus, quia positionum instrumenti ténor talis est ; supradicta non possemus ad manus doiiiini Ludovicus, Dei gratia Francorum rex. régis ultra annum & diem aliquatenus re- Notum facimus, quod nos instrumentum tinere. In cujus rei firmitatem & peremp- quoddam confectum super compositione nem niemoriam, istam cartam per manum olim habita inter T., quondam episcopum publicam compositam sigilli nostri muni- Agathensem ex una parte, & dilectum & mine roboranius. In presencia & testimo- fidelem nostrum Amalricum comitem Mon- nio domini Bernardi Othonis de Aniorto tisfortis ex altéra, sigillatum sigillis pre- & Pétri de Taxo de Limoso & Aleumi pre- dictorum episcopi, comitis, A. comitisse positi Carcassone & Cavaerii de Bernula ejusdem comitis matris & capituli Agathen- & Guillelmi Mancipii judicis & Guillelmi sis vidinuis in hec verba ' Cuni autem Stephani Barravi & Guillelmi Nigri, pu- inter nos & dilectum & fidelem nostrum blici scriptoris Carcassone, qui de mandate B., episcopum Agathensem, super quibus- nostro & testium predictorum hanc cartam dam in predicta compositione contentis scripsit. Actum Carcassone, .nnno Domiiii questio verteretur, tandem eodem episcopo rii°CC"XXXllH", meuse augusti. in nostra presencia constituto, de consensu An 1 234 juin. 'Trésor des chartes du roi; Toulouse, snc 1, n. 3. [Original scellé, î. 890, n. Sa.] ' ("f. suproj ec. 720 & suiv., nd nnii. 1219, cù nous donnons l'accord enire Thédise &■ Amauri de Montfort d'après roriginnl. [A. M.] An 1234 977 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 978 nostro & de assensu ipsius episcopi, fuit inter nos & ipsum aniicabili composLtioiie faliter ordinatuni, qiiod idem episcopus coiicessit 8c quitavit nobis in perpetuum & heredibus nostris castrum Montaniaci cum pertinentiis suis, & feoda castrorum de Floreiitiaco & de Pomeroiiis, de Beciaiio & de ThoroUa, & medietatis castri de Avia- cio & pertiiientiarum eorumdem castro- rum. Que castra predictus cornes Montis- fortis receperat in feodum ab episcopo & ecclesia Agathensi, quorum ratione tene- batur fidelitatem jurare & homagium facere episcopo Agathensi, quod utique jura- mentum, homagium & fidelitatem quitavit nobis episcopus memoratus. Quitavit etiam idem episcopus penitus & remisit in per- petuum quicquid juris habebat in can- celiaria comitis Tholosani. Remisit etiam generaiiter in perpetuum & quitavit om- nia illa, que alias quitaverat sive remiserat comiti Montisfortis, secundum quod con- tinetur in instrumento superius annotato. Idem etiam episcopus & successores ejus nobis 8c heredibus nostris fidelitatem 8c servicia débita, sicut in predicto instru- mento continentur, facere tenebuntur. Quia vero idem episcopus de predictis nos- tram in aliquibus fecerat voluntatem, nos eidem gratiam facere volentes, de bonis hereticorum cum ipso ordinavimus in hune rr.odum : quod rcs hereticorum, credeiicium 8c dfcfensorum eorumdem in terra episcopi & ecclesie Agathensis, que inciderunt a temporequo clare memorie rex Ludovicus genitor noster adeptus est terrain Albigen- sem, 8c que de cetero incident, nos acci- pere valeamus tali modo, quod si res ille sint féodales, nos concedemus eas alicui, qui homagium 8c fidelitatem 8c alla que debentur ratione feudi exhibeat episcopo memorato, vel si nos eas in manu nosira tenere voluerimus, cum -non consueverl- mus homagium facere alicui, propter hoc recompensationem faciemus ipsis episcopo 8c ecclesie competentem. Res autem cen- l'-J or'iK. suales 8c alias que non sunt féodales, nos. '•'Il , . , . , . ' toi.3os salvo jure ecclesie, concedere poterimus prima vice tali persone, que censum 8c alia servicia débita faciat episcopo 8c ecclesie supradictis. Item de rébus feidito- rum, qui contra nos vel coMtrn fidem a tempore predicto, quo clare memorie Lu- dovicus genitor noster adeptus est terram illam, se feidiaverunt, 8c qui de cetero con- tra nos vel contra fidem se feidiabunt, fuit inter nos 8c eundem episcopum ordi- natum, quod nos predictorum res feidito- rum accipere poterimus, ita quod infra an- num 8c diem eas trademus tali persone, que jura 8c servicia ratione earumdem re- rum débita impendat episcopo 8c ecclesie supradictis. Nos autem omnia alia loca 8c jura 8c omnes res alias, que exprimuntur in compositione predicta, habita olim inter episcopum Agathensem 8c comitem Mon- tisfortis, sicut in instrumento superius annotato plenius continentur, illis dum- taxat exceptis, que exinde presentis scripti série sunt substracta 8c pênes nos retenta, episcopo 8c ecclesie Agathensi concedimus in perpetuum 8c sigilli nostri munimine confirmamus. Actum apud Vicenas, anno Domini M'cc" tricesimo quarto, niense junio. Idcirco nos predictus Bertrandus, Aga- thensis episcopus, 8c nos scilicet Poncius de Cocone archidiaconus, Philippus sa- crisla, Bernardus de Moresio precentor, Stephnnus Johannini camerarius, Guillel- mus Lumbardi, Raimundus de Sala, Ber- nardus Andrée, magister Albertus canonici Agathenses; nos, inquam, prenominati, habito diligenti consilio, 8cc. eandem com- positionem inter dictum dominum Ludovi- cum , serenissimum regem Francorum,8c nos prefatum B. Agathensem episcopum factam, per nos 8c per successores nostros 8c per totum capitulum Agathense, lauda- mus, concedimus 8c confirmamus, 8cc. 84 nulla juris canonici vel civilis subtilitate, ullo in tempore contraveniamus, tibi dicio Peregrino Latinario, senescallo Bellicidri 8c in hoc negocio spécial! procuratori domini régis 8c nomine ejusdem siipu- lanti, sollempni stipulatione promittimu?. Et ad perpetuam rei geste firmitatem, pre- sentem cartam nos memoratus episcopus 8c capitulum supradictum sigillis nostris fecimus comuniri. Acta sunt hec apud Agathen, in coro ecclesie Sancti Stcphani, anno domiiiice Incarnationis millcsiir.o ducentesimo tricesimo quarto, videlicet quarto ydus augusti, in prescncia infra- An iz34 An 1234 979 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 980 An An 1234 septem- bre. Kd.orîc. 1. 111, col. 369. scriptorum tcstium, scilicet domini Odonis fidelitatis & homagii juramento, de muni- '^^'^ Cocqui seiiescalli Carcassoneiisis & Bi- -terreiisis, Pétri de Vicinis, Pétri Cocqui de Silvaiiectanis, Raimundi de Canesus- peiiso, Symonis de Aniolio, Guillelmi Estaiidart, Aimerici Bofati, Arnaldi Bofati, ficentia gratie nostre, qua bene meritos & devotos iiostros bénigne consuevimus pre- venire, donamus, concedimus & confirma- mus sibi & heredibus suis terram Venesini & totam aliam terrain, quani in Imperio Bertrandi Ravani, Bernardi Vincencii, sive in regno Arelatensi & Viennensi ipse Odonis vicarii Biterrensis, Pétri archidia- coni Narbonensis, Pétri Raimundi archi- diaconi Corbariensis, Pétri Bernardi de Pe- denatio, Pétri Bernardi de Canesuspenso, Guillermi de Luteva militis, Radulfi de Lisiaco, Bartholomei Jatgerii & Pagani & Stephani Pelati clericorum Agathensium, Pétri Raimundi de Aviatio presbiteri & domini Barbadaur militis, & mei Pétri Lauterii, publiai notarli Agathensis, qui hec scripsi de mandato utriusque partis. 309. — CCXIV Donation faite par l'empereur Fré- déric 11 au comte de Toulouse, du comté de Venaissin '. vel antecessores sui habere & tenere con- sueverunt, videlicet civitates, castra, villas, cum plena jurisdictione,cum omnibus fen- dis & solitis pedagiis, usaticis & saunatiis in ydiomate ipso, que latine saline dicun- tur, & cum omnibus aliis justiciis, juribus & pertinentiis ejusdem terre, restituantes eumdem comitem in pristinam dignitatem marchionatus Provincie, quam antecesso- res sui similiter babuerunt, statuentes & imperiali edicto firmiter injungentes, ut nulla omnino persona, alta vel humilis, ecclesiastica vel secularis, dictum comitem vel heredes suos de predictis omnibus, sub pena mille librarum auri puri, impedire seu molestare présumât, medietatem cujus camere nostre & aliam medietatera passis injuriam persolvendam decrevimus ad eo vel ab hiis, qui contra hujus nostre majes- tatis edictum fuerint ausu temerario pre- sumptore.s. Ut autem hec nostra donatio, concessio & confirmatio robur obtineat perpétue firmitatis, ad futuram memoriam presens privilegium fieri & bulla aurea, typario nostre majestatis impressa, jussi- mus communiri. Hujus autem rei testes rN nomine sancte & individue Trinilatis. 1 Fridericus secundus djvina faveute cle- mentia Romanorum imperator semper augustus, Jérusalem & Sicilie-rex. Impe- rialis excellentie solium tune augetur, cum retinendo que donat & donando que sunt T. venerabilis Ydrontinus arcbiepis- retinet, vel subditorum devota obsequia copus, frater H. venerabilis magister Hos- renuinerat aut aliquorum devotionem mu- pitalis Sancte Marie Theotonicorum in nificentia liberalitatis acquirit. Nec ob id Jérusalem, prefectus aime urbis, G. de solum Romana septra regentibus & no- Arnesten Imperii in Ytalia legatus, cornes men & omen impositum esse dignoscitur Alduinus, comes Conradus de Hoenloch, augustorum, quod rébus & regnis augere comes C. de Fayngen, H. & L. comités de tantummodo Romanum erarium intendis- Froburg, B. comes de Gravespach, A. de Sent, verum etiam, quod aucta veteri fide Arnesten, A. de Roten^rels, comes Simon fidelium vel novis extraneorum obsequiis Theatinus, Manfridus marchio, Lanza, imperium ampliarunt. Hac igitiir conside- Riccardus camerarius & alii quamplures. ratione commoniti, illustris nichilominus viri dilecti, affinis & fidelis nostri, Ra- mundi comitis Tholosani, fide &devotione pensatis, recepto ab eo pro parte Imperii ' Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac .0, n. :>i. [J. 3ii, original; autre original scellé d'une bulle d'or, J. 419, n. 2.j Signum domini Friderici secundi, Dei gratia invictissimi Romanorum imperatoris semper augusti (^locus monogrammatis), Jé- rusalem & Sicilie régis. Acta sunt hec anno dominice Incar- niitioiiis millesimo ducentesinio tricesimo quarto, mense septembris octave indic- tionis, imperante domino nostro Friderico, An 1234 981 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 982 .Dei gratia invictissimo Romanorum impe- ratore semper augusto, Jérusalem & Sici- lie rege, aiino imperii ejus quartodecimo, regni Jérusalem uono, regni vero Sicilie tricesimo septimo féliciter nmen. Dalum apud Montemflascoiiem, ajino, mense & iadictioiie prescriptis. 3io. — CCXV A.1 1234 octobre. Kd.orig. t. m, col. 370. meiito vel scriptura seu qualibet alla fir- mancia vel securitate compositioiiis, ita quod de cetero eandem obligationem vel consimilem non faciaiit nec talia attenip- tare présumant, nisi de iiostro vel suc- cessorum iiostrorum speciali consilio & assensu; quod si de cetero facerent, prê- ter perjurium incurrant penam concilii Tolosani. Item mandamus quod servent dominium, justiciam, jurisdictionem nos- tram & successorum nostrorum fideliter & integriter, & nihil contra facere at- temptent. Item mandamus, quod domus in An 1234 Statuts de l'archevêque de Narbonne, q^ibus de cetero heretici vel Valdenses A contre les hérétiques albigeois, D honorem Dei omnipotentis, nos Pe- trus, Dei gratia Narbonensis archie- piscopus, mandamus in présent! & pre- cipimus sub vinculo juramenti bec que inferius scripta sunt adimpleri & inviola- biliter observari. In primis mandamus quod homines burgi jurent specialiter, quod fidem catholicara, quam docet & te- net Romaiia ecclesia, défendent, juvabunt & observabunt,& quod hereticos, fautores, defeiTSOres & receptores eorumdem, cre- dentes & suspectes de heresi manifesfabunt nobis vel nostro officiali & eos nuUo- niodo celabunt, imo impugnabunt & per- sequentur eos de toto posse suo, bona fide, nec se opponent nec contradicent publiée vel occulte, per se vel per alios, inquisi- tioni, captioni, pêne infiictioni supradic- torum. Item mandamus quod omnes ho- mines a XIV annis supra, tam civitatis quam burgi, rénovent sacramentum pacis & jurent servare & sequi pacem ad moni- tioneni nosfram, secundum statuta pacis concilii Tolosani. Item mandamus quod jurent, quod non habebunt amicitiam vel familiariratem de cetero cum inimicis pa- cis & fidei, & specialiter demandent homi- nes burgi in continenti tentiara 84 amici- tiam sive treugas XX dierum, quas habent cum O. de Termino & fautoribus suis. Item mandamus quod homines burgi ab- jurent & dissolvant omnes conjurationes, colligationes, confederationes seu alias quascumque obligationes, fide vel jura- ' Archires de i'hôtd de ville de Narbonne. fuerint deprehensi, juxta statutum concilii Tolosani funditus diruantur. Item man- damus, quod omnia pignora capta vel pe- ciinia extorta ab illis probis hominibus de burgo, qui noiuerunt aliis prestare jura- mentum nec desentire consulatui corum vel ad quistam dare, restituentiir eisdem, nec de cetero compellantur ad aliqua ho- riim persolvenda, que imponentur eis pro isto negocio vel occasione istius negotii. Item mandamus quod Arnaldus Longus & frater ipsius reducantur ad villam, & nul- lus eis molestiam faciat vel gravamen : Pontius de Melgorio & Pontius Arnaldus nepos Guillelmi Argenterii, qui predictos fratres insecuti fuerunt, ennt Romam infra Pascha, a domino papa veniam petituri. Item mandamus, quod dampna nobis & ec- clesiis illata, qui restituta non sunt, resti- tuantur ab notitiam B. de Bosco, sicutfuit per Nemausensem & Bitterrensem episco- ])0S ordinatum. Supradicta mandamus fir- niiter observari & inviolabiliter custodiri, & consilio ik authoritate venerabilis pa- tris Johannis, Dei gratia Viancnsis archie- piscopi, Apostolice sedis legati, & consilio & assensu venerabilium fratrum nostro- rum Nemausensis, Bitterrensis, Tolosani & Elnensis episcoporum. Retinemus ta- men nobis auctoritatem & potestatem fa» ciendi mandata, cum consilio & auctoritate domini legati, super offensionibus & aliis injuriis nobis & ecclesiis illatis, Hec au* teni omnia, sicut dicta sunt, juraverunt tenere & observare in majori palacio do- mini archiepiscopi, R. Inardi, P. de Capi- tolio, G. Alquerius consules civitatis Nar- bone, pro se Se aliis consulibus civitatis An Ii34 Ed.orig. t. m, col. 371. 983 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ejusdem & pro tola univcisitato civitatis; & Bonetus Alforici & B. Miri & B. Boixo- nii & B. (le Saiicto Stéphane & R. Boiieti 8c G. Jordani, consules burgi Narbone, hoc idem juravenint tenere pro se & uiiiversi- tate ejusdem burgi, in presentia & teslimo- iiio S. Johannini sacriste Sancti Justi, &c. anno M ce XXX IV, kalendis octobris, &c. Significant consules burgi Narbone do- mino O. senescallo, quod ipsi juraverunt super mandatis, que eis fecerat Narbonen- sis archiepiscopus, fidem catholicam ser- vare, defendere & juvare, & expellere & manifestare hereticos, defensores & fau- tores eorum. Item juraverunt pacem & sequi eam, & quod non haberent familia- ritafem vel amicitiam cum inimicis pacis& lidei, 8c omnia juraverunt & compleverunt que continentur in primo, secundo & tertio capitulo. Verum super quarto capi- tule quod incipit : hem mandamus quod homines burgi abjurent, &c. dicti consules dicunt, quod non tenentur illud mandatum complere, quia de illo capitulo non erat questio coram domino legafo inter do- minum archiepiscopum & consules dicti burgi, sed de quadam sententia excommu- nicationis juraverunt stare mandatis dicti archiepiscopi, & non de aliis. Verum predicti consules, ob reverentiam & ho- norom dicti domini archiepiscopi & pro boiio pacis, voluerunt abjurare confra- trie & alii conjurationi, si aliqua esset in Narbona, cum nulla sit & alla vice ab- jurassent eidem, salvo consulatu, & salvis libertatibus & consuetudinibus, que re- 984 auctoritate domini legati, cum idem ar-, chiepiscopus retinuerit se posse facere alla mandata cum auctoritate domini legati; item alla ratione, quia homines burgi numquam juraverunt archiepiscopo Nar- bone, nec archiepiscopus habct vel habere débet sacramentnm in Narbona, nec tenen- tur facere sacramentum ratione dominii, jusiicie vel jurisdictionis alicui homini, nisi domino Aimerico, nec umquam fece- runt sacramentum nisi domino régi Fran- cie & domino Aimerico; unde si jurarent dicto archiepiscopo, absorberetur juris- dictio domini régis & domini Aimerici. Item dicunt quod dominus A. prohibuit eis, sub pena omnium bonorum suorum & pro dominio & sacramento quod habe- bat in eis, quod non jurarent capitulum predictum. An 1234 3ii. — CCXVI Mémoire touchant les erreurs des al- bigeois, les pénitences qu'on leur imposoit, la manière de les interro- ger par les Inquisiteurs^ &c, ISTI SUNT AKTICULI IN QUIBUS ERRANT .MODKUNI HAERETICI PRIMO dicunt quod corpus Christi in sa- cramento altaris non est nisi parum panis. 2" Dicunt quod sacerdos existens in Iroactis temporibus obtinuerunt in Nar- mortali peccato non potest conficere cor- bona, & quod removeretur de dicto ca- pitulo il la clausula : nisi de nostro vel successorum nostrorum speciali consiîio & as- sensu. Item dictus archiepiscopus manda- vit eis, quod jurarent servare dominium, justitiam, jurisdictionem suam & succes- sorum suorum fideliter & intègre; quod mandatum dicti consules facere non te- nentur, eo quia dictus archiepiscopus non mandavit eis quod jurarent per dictuni ca- pitulum, sed dédit eis in mandatis quod servarent, non quod jurarent dominium, justiciam, &c. Unde si velit de novo aliud mandatum eis injungere, non potest, quia semel functus est officie sue; maxime sine pus Christi. 3° Dicunt quod anima homi- nis non est nisi purus sanguis. 4" Dicunt quod simplex fornicatio non est peccatum aliquod. 5° Dicunt quod omnes homines de mundo salvabuntur. 6" Dicunt quod nulla anima intrabit paradisum usque ad diem judicii. 7° Dicunt quod tradere ad usuram, ratione termini, non est peccatum aliquod. 8° Quod sententia excommunica- ' Ancien registre de l'inquisition de Carcassonne. [Certaines parties de ce mémoire sont assez posté- rieures j voir plus bas, à la liste dçs peregrinatiojies minores, où est mentionné le tombeau de saint Louis, qui ne fut canonisé qu'en ijpS.] Vers i3oo lîd.oriR. t. III, col. 373 Vers l3oo PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 985 tionis non est timenda iiec potest uocere. 9° Dicunt c(Uod tantum prodest confiteri socio laico, quantum sacerdoti seu presbi- tero. 10° Dicunt quod lex Judaeorum me- lior est quam lex Christianonini. ii° Di- cunt quod Deus non fecit terrae nascentia, sed natura. 12° Quod Dei filius non as- sumpsit in beata & de beata Virgtne car- nem verain, sed fantasticam. i3° Dicunt quod Pascha, poenitentiae & confessiones non sunt inventa ab Ecclesia, nisi ad ha- bendum pecunias a laicis. 14° Item dicunt quod existens in peccato niortali non po- test ligare vel absolvere. i5° Item quod nullus praelatus potest indulgentias dare. 16° Item dicunt quod omnis, qui est a le- gitimo matrimouio natus, potest sine bap- tisnio salvari. PEREGRINATIONES MAJORES Beatorum apostolorum Pétri & Pauli Romae. Beati Jacobi Compostellae. Beati Thomae Cantuariensis. T^iuui Regura de Colonia. PEREGRINATIONES MINORES Beatae Mariae de Bolonia supra mare. De Valleviridi. De Tabulis in Montepes- sulano. De Serinhano, De Ruppe Amato- ris. De Podio. De Carnoto. De Parisius. De Pontisara. De Solacho. Beatae Mariae Magdalenae in Sancto Maximino in Pro- vincia. S. iEgidii in Provincia. S. Guil- lelmi de Deserto. S. Antonii Viennensis. S. Martialis. S. Leonardi dioecesis Lemo- vicensis. S. Dionysii. S. Ludovici in Fran- cia. S. Vincentii de Castrls. INTERROGATIONES AD IIAERETICOS Examinandus de fide, si terreatur, sed dulciter, promittatur ei, quod si poenitet judicio examinatorum, quod non débet ti- mere. Petatur ab examinando : Scis quod nos quaerimus in terra ista? Audisti ali- quem loqui de haereticis, a quibus & ubi audivisti haereticum docentem ? Credidisti eis quae dicebat? Quando iterum per te recolebas? Numquid & tune credebas dictis ejus? Quantum ipsis, vel quod primo au- 986 divisti & credidisti? fuisti postea confessus de hoc? Audivisti monitionem, cjuam feci- mus haereticis & de haereticis? Scis vel credis aiiquem esse haereticum in patria ? Item de causis scientiae vel credentiae. Item si habet aiiquem suspectum de hae- resi. Item de causis suspicionis. Item si scit vel crédit aiiquem esse in patria vel in ipsa villa, qui recipiat haereticum in hos- pitio suo, & quaeratur nomen & cogno- men hospitii utriusque. Item si exami- nandus recepit vel receptaverit vel deften- derit haereticum. Item quomodo sciebat haereticum quem receptavit vel deftendit. Item si scit aiiquem locum ubi fiant con- venticula vel crédit. Item si fuerunt ali- cubi sermones. Item si interfuit sermoni- bus, & exprimatur de modo sermonuni & quid sermo. Item qui interfuerunt sermo- nibus. Item de quo erat sermo, de evange- lio vel exemplis sanctorum vel de hae- resi. Item de aliis verbis consolatoriis ibi dictis. Item si de die vel nocte vel qua hora noctis. Item quis fecit sermonem. Item quis congregavit eos. Item si come- derunt simul. Item quid comederunt? Si de pane benedicto ab eis comedit. Item quid apportabant ibi qui interfuerunt? Item si confessus fuit Valdensi alicui. Item si dédit aliquid pro confessione vel propter aliud. Item si basiavit eundem haereticum in fide. Item si benedictte dixit. Item si fecit aliquando reverentiam. Item si ipse injunxit ei poenitentiam. Item si legavit quid haereticis, vel alias dederit. Item si scit quis receperit hujusmodi le- gata. Item de collecta, si facta fuit pro haereticis. Item si alias recepit ipsam collectam. Item si scit aliqua quae posue- rit in ipsa collecta. Item si alias vocatus fuit, de fide sua responsurus. Item si alias abjuravit. Item in qua re abjuravit. Item si scit aiiquem abjurasse vel [in qua] re abjurasse. Item si haereticis credidit. Item si eorum nuntius fuit. Quod praeelegerit, suspendium vel ignem ; si dicit ignem, quaeratur quare? Item si credidit eos esse bonos honiines. Item si audivit aiiquem articulum vel aliud contra fideni ab ali((uo. Item si illud quod révélât vel revelabit nobis, si timoré mortis haec facit vel ti- moré proborum, vel quia tinicbut vel cre- Vers i3oo lid.orig. i.ill, col. 373. Vers i3oo 987 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. débat vel sciebat, ne alius revelasset no- bis, vel non revelaturiis. Item quot annis fuit haereticus. Item quis dociierit haere- sim & qui audierunt cum eo. Item expri- nietur de articulis. Item quis adduxit eum ad haereticum. Item quot homines ipse instruxit & docuit haeresim. Item si con- duxit haereticum de loco ad locum. Item si jacuit cum eo. Item si dejeravit alias coram nobis vel aliis. Item si audivit excommunicari omnes illos qui celabant haereticos. Item si excommunicari audivit 'receptatores. Item si celavit haereticum, quem talem sciebat esse, post monitionem vel ante vel post abjurationem. Item si celavit nobis veritatem. Item si instruxit aiium qualitor responderet nobis, vel si alius ipsum insffuxit qualiter responderet nobis. Item si umquam fugit propter hae- resim a fratribus nostris. Item si fecit alium fugere a nobis. Item si fecit pactum cujn haereticis, ne se nnituo revelarent. Item quaeratur idem de articulis, si necessc iuc- rit. Item quotiens visitavit haereticum. Item c[ui ibi erant quando visitavit haere- ticum. Item qui venerunt cum eo ad visitandum haereticum. De baptismo, de eucharistia, absolutio de poenis, si excom- municari potest, ordo clericorum, matri- moiiium, juramentum, orationes pro moi- tuis, missae, confratriae. INTERROGATORIA PRO SORTILEGIS Quando sortilegus examinatur, interro- getur qiiae & quot sortilegia noverit, de rébus perditis inveniendis, de prius dila- mandis, de animalibus perditis & latroni- biis includendis, de corda conjugatorum, de matrimonio contrahendo, de impiae- gnatione sterilium, de dando comedere pi- los, ungues monstruum, de statu animarum & defunctorum, de facto vel de bonis ré- bus quae vadunt de nocte, de carminando poma, herbas, corrigias & vestes, de cura- tione infirmifatum, de collectione herba- rum versa faciead orientem, de injunctione peregrinationum & missarum. Et maxime inquire de his, quae superstitionem sa- piunt contra sacramenta & cultum divinum & locum sacrum, de ponendo ad super ai- tare quando' evangelium legitur & usquc 988 ad XI dies, de eucharistia refenfa, vel cris- mate vel oleo furatisvel imagine baptisata, de pane benedicto & de aqua benedicta, de benedictione nuptiarum. Item a cjui- bus ista habuit & didicit, quos vel quas docuit divinare vel carminare vel quotiens, quantum est quod ipsa incepit, & quando ad ipsam pro consiliis venerunt, maxime infra aunum. Si umquam ab istis prohabita fuit & abjuravit. Si post abjurationem readjuravit. Si ita credebat esse sicut do- cebat homines. Quae dona recepit a peten- tibus coiisilium. INTERROGATOKIA AD JUDAEOS Quod tibi nomen est & cognomen? Ubi natus es & ubi conversatus ? Sunt parentes tui vel fuerunt Judaei ? De nomine eorum, ubi nati sunt & conversantur. Si habes fratres & sorores. De nominibus & cog- nominibus & ubi commorantur. De affi- nibus & proie eorum. Si aliqui eorum fuerunt baptisati. Si es Judaeus vel Chris- tianus. Quae lex melior & in qua vis mori ? Si tenentur servare juramentum factum supra legem Moysi & per vocem Dei & rotulum. Qua poena puniantur per- juri uxores & filios, & quotiens. Si uxor fuit baptisata & liberi. Si fuit bapti- satus, quando & ubi, & de nomine sibi im- posito. Quot fuerunt tecum baptisati? De nominibus eorum & ubi sunt. Si redierunt ad judaismum, ubi & per quos ■'Si habent uxores îk de nomine. Quando fuit reju- daisatus & ubi? Qui fuerunt cum eo reju- daisati? Qui rejudaisavit eum vel eos, & per quos? Qui fuerunt praesentes. Quot annis fuit in christianismo. Si fuit confes- sus vel communicatus. Si credebat sic ut alii Christiani. Si in christianismo duxit uxorem. Quo nomine vocabatur? Si susce- pit liberos de ea. Si illi fuerunt baptisati. Si didicit Pater noster, Ave Maria, Credo in Deum, &c. Si scit aliquem Christianum ju- daizantem, & ubi. Si ad hoc induxit ali- quem Christianum. Quomodo orant pro Gohyns & Cloro? Qui habet officium de- baptisandi? Quomodo debaptisantur ? Si communicavit de corde puri Christiani. Si habet cartam dejudaizationis. Quomodo cir- cumcidunt Christianos aliter quam suos? Vers : 3oo Éd.orig. t.Ui, col.37,(. 989 PREUVES DR L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 99c An 1256 7 mai. An I 23.) 5 fiivrier. 3l2. Assises de Barbe d'Or, seigneur de Tourbes'. A N.MO Domini M" CC quinqiiagesimo sexto, nouas madii, domimis P. de Autolio, miles, senescallus Carcassone & Bitteris, petiit a domino Barba de Auro, milite, qiiod ostenderet sibi litteras assizie sue si quas habebat, qualiter scilicet villa de Torvis fuit sibi assignata in assizia. Qui dictus Barba de Auro ostendit dicto do- mino senescallo quasdam litteras domini Odoni Quoqui, condam senescalli, qua- rum ténor talis est ; Noverint universi présentes litteras in- specturi; quod nos Ode dictus Quoqus, mi- les & senescallus domini régis Francie in partibus Albigesii, nomine domini régis Francie & pro ipso, qui nobis per litteras suas patentes istud nobis injunxit, assedi- mus & assignavimus Barbe de Auro medie- fatem omnium jurium, quecumque domi- nus rex Francie habet aut visus est haberc aliquo moJo in villa de Torvis, que est in Biterrensi diocesi, & in omnibus suis ap- pendentiis, & hoc propter quinquaginta ïibras. Aliam vero medietatem jurium ip- sius ville cum suis appendentiis ad opus domini régis retinemus. In cujus rci fir- mitate & testimonio, présentes litteras cum sigillo nostro fecimus communiri. Datum Biterris, anno Domini m°CC°xxx'' quarto, nonis februarii. 3i3. CCXVII /jd.orifi, t. III, col. 37.1. An )aa\icr. Charte de l'empereur Frédéric II en Javeur de l'église de Viviers^. IN nomine sancte & individue Trinitatis. Fridericus secundus, divina favente cle- mencia Romanorum imperator, semper ' Latin 9996, p. 8. 'Bibliothèque du roi, Baliize, portefeuille de Viviers. [Armoires, Tol. 19, {" 54 8c suivants.] augustus, Jérusalem & Sicilie rex. De- cet imperialis excellentie dignitatcm justis subditorum pctitionibus iuclinari, & eo- runi maxime quos experientia iidei, devo- tionis integritas & obsequia dignos faciunt & commendabiles représentant, ut qui au- gustali solio divino munere presidemus, & obtenta bénéficia servenius in posteris & ea liberaliter confirniationis nostre niu- niniine roboremus. Eapropter iiniversis fidelibus nostris tam presentibus quam iuturis volumus fore nofum, quod cum dilectus noster B., venerabilis Vivariensis episcopus, nostro culmini supplicasset at- tente, ut quia ecclesia [suaj habet indulta sibi dudum a divis augustis predecessori- bus nostris inclite recordationis & nobi<:, quorum tenores non possent in uno privi- légie comprehendi, predicta privilégia, cum his que continentur in his, confir- mare sibi de nostra gratia dignaremur. Nos, pensatis meritis fidei & devotionis ejusdem, quam in honore ac servitiis nos- tris & Imperii semper efficacem inveuimus, supplicationibus suis favorabiliter incli- nati, prefata privilégia, dicte ecclesie Viva- riensi a divis augustis quondam predeces- soribus nostris & nobis duduni concessa, cum omnibus que continentur in ipsis, secundum quod ea omnia temporibus ip- sorum predecessorum nostrorum & usque ad hec felicia tempora nostra eadem eccle- sia juste tenuit & possedif, sibi de gratii nostra diiximus confirmanda. Statuentcs & imperiali sancientes edicto, quatenus nulla omnino persona, alta vel humilis, occle- siastica vel secularis, ecclesiam Vivarien- sem, episcopum vel ejus successores, con- tra hujus confirniationis nostre teiiorem, aliquo tempore advenienti, ausu temerario superhis omnibus impetere vel inquietare présumât. Quod qui forte presumpserif, prêter indignationem nostri culminisquam incurret, L librarum auri puri pena plec- tatur, niedietate ipsi camere nostre & reliqua medietate parti passe injuriam persolvenda. Ut aufem hec nostra confir- matio robur obtineat perpétue firmitatis, presens privilegium fieri & bulla aurea ty- pario nostre majestatis impressa jussimus communiri. Hujus rei testes sunt Treve- rensis archiepiscopus, dux Bavarie, cornes An iî3â Kd.oriiz. t. m; col. 375. An iî36 991 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 992 palatinus Reni, diix Lotharingie, diix Bra- baatie, dux de Limburg, niarchio de Baden, burgravius de Nureniberk, R. cornes Tolo- sanus, A. de Pictavia, cornes Valentinensis, G. de Borgaviiis, R. Aioara, V. de Bauasta, V. de Navis & alii quamplures. Sigii. domiiii (locus monogrammatis) Fri- derici secundi, Dei gratia invicfissimi Ro- manorum imperatoris, semper augusti, Jérusalem & Sicilie régis niagnifici. Acta sunt hec aiino dominice Incarna- tionis millesimo duceutesirao tricesimo quinto, mense januarii noue indictiouis, iniperante domino nostro Friderico, Dei gratia iiivictissimo Ronianorum impera- tore, semper augusto, Jérusalem & Sicilie rege, anno imperii ejus xvi, regni Jérusa- lem X, regni vero Sicilie xxxvii féliciter, amen. Dalum apud Hagenaviam, anno, mense & iadictione prescriptis. 314. — CCXVIII Sentence d'excommunication par l'é- vêque de Comminges contre le comte de Toulouse '. VENERABILIBUS in Christo patribus Dei gratia Tholosano, Albiensi, Rutenensi, Agenensi, Caturcensi episcopis, G. eadem gratia episcopus Convenarum, salutem in Domino. Litteras domini Romani recepi- mus in hune modum. Venerabili in Christo patri. Dei gratia episcopo Convenarum, Romaaus, eadem gratia Sancti Angeli diaconus cardinalis, Apostolice sedis legatus, salutem in Do- mino. Causam que inter dilectum in Christo abbatem Moisiacensem ex una parte & nobilem virum R. comitem Tho- iosanum ex altéra, super dominio ville Moisiaci necnon super omnibus, que in villa vel pro illa seu in honoribus eccle- sie Moisiacensis percipit idem cornes, & rébus aliis vertitur, vobis duximus com- mitteiidam, pateraitati vestre qua fungi- ' Bibliothèque du roi, Baliize, Languedoc, n. 38. [Aiij. Armoires, vol. 392, n. 61 Sj original.] mur auctoritate mandantes, quatinus par- tibus convocatis audiatis causam, 8i eam fine debito termiaetis, facientes quod de- creveritis per ceasuram ecclesiasticam fir- miter observari. Testes autem qui fuerint nominati, si se gratia, odio vel timoré sub- fraxerint, cogatis censura simili verilati testimonium perhibere. Datum apud Avi- nionem, xili" kaleadas jaauarii, anno Do- mini I\l"CC''XX''IX°. Verum nos, ad instaaciam dicti abbatis Moisiacensis, illustrem virum predictum R. comitem Tholosaaum légitime citari fecimus semel, secuado & tertio peremp- torie, item & quarto ex habundanti, & tandem viva voce in propria persona cita- vimus euadem, qui aon veait aec pro se responsalem aliquem vel etiam simplicem nuritium mittere procuravit, parte altéra aihilominus coniparente. Uade preiatum abbatem, ob coatumaciam partis alterius, in possessioaem, causa' rei servande, do- minii & omnium, que in villa vel pro villa Moisiaci seu in honoribus ecclesie Moi- siacensis percipit idem comes, decrevimus inducendum. Postjnodum vero dictus abbas post lapsum aani ad nos pluries accedeas, instaater peciit, ut possessioaem eandeni, quam propter potenciam partis adverse nondum fuerat adeptus, ipsum nancisci faceremus, & quod ex secundo decreto ve- rum ipsum constitueremus possessorem. Nos vero, dicte comiti defferre volentes, eundem per prepositura Sancti Stephaai Tholosani fecimus amoneri, ut dictum ab- batem jamdictam possessionem nancisci permitteret & aactam pacifice possidere. Qui solita coatumacia illud facere aon cu- ravit, & ideo ad aimiam ejusdein abbatis iastanciam, a dicta missione in possessio- nem, biennio jam elapso, verum ipsum ex secundo decreto constituimus possesso- rem, coatradictores quoslibet & rebelles excoraunicationis seatentie supponendo. Ipso vero abbate postulante, ut ipsum co- mitem aomiaatim excomuaicaremus, ao- luimus acquiescere, doaec per aos super premissis ipsum comitem iterum monere- mus, quod apud Carcassonam fecimus viva voce. Uade aos, videntes ipsius comitis ' Dans le texte cause. [A. M.] An 1229 i:d.or!g. t. 111, col. 376. An 12J6 99; PREUVES DE L'}1ÎST0IRE DE LANGUEDOC. 994 An An 1x36 3 juilLl. I. m, col. 377- contUMiaciani nuilti|>liccni & defcctiim, dampiia pariter & injurias, c[ue dictas abbas ob delf'ectum justicie sustinebat, noleiites aniplius in siio sibi jure déesse, sepcdictam coniitem Tholosaiium senten- tie supposuinuis excomunicationis, ves- tre qua fiinginuir autoritate pateniitali mandantes, quatiiiiis singuli vestnim per jjarrochialcs ecclesias vestrarum diocesum ipsiim faciatis excomunicatuni diebus do- iiiiiiicis & festivis p\iblicc niinciari. Datuni Tholose, XVH" kal. aprilis, aiino Domiui M"CC"XXX° V. 3iJ. — CCXIX Chartes du comte de Toulouse en fa- veur des seigneurs de Caderousse & de la ville d'Avignon^ I. -v TOTUM sit omnibus, quod anno do- iN niinicelncarnationis M'-CC'XXX-VI", scilicet V" non. julii, Frederico Romano- riim iniperatore régnante, nos R. Dei gra- tia cornes Tholose, marchio Provincie, in quem dominus Fredericus, Dei gratia Ro- nianorum imperator, seniper augustus, Ihe- rusalem ik Sicilie rex, dominos Cadarosso contiilit in vassallos, confifemnr & in vc- ritatc recognoscimus vobis Ermitano, no- mine vcstro & nomine uxoris vesfre Aude, & vobis Willenno Raimundo de Avinione & Bertrando de locone, & vobis Raym- l)audo de Anceuna & Willernio de An- ceuna & Raimundo fratribus, & Petro de C.adarossa 8c Willelmo de Cadarossa & vobis Bertrando de Cadarossa & Pontio Jarente fratribus, & Bertrando de Sancto Pastore, & Guarino de Lers, & Beatrici de Bellomontc, & Raymbaudo de Mamolena, dominis Cadarosse presentibus, recepto a vobis juramcnto fidelitatis, & per vos etiam aliis Cadarosse dominis absentibus, per vos & per successores vestros, vos & predecessores vestros habuisse & tenuisse dominium & seuioriam & jurisdictionem ' Trésor des chnrtes, Toulouse, sac 5, n. j3. [J. 3i I ; originnl ;«llé.] plcnam Si nicrum iiiipcrluni Si mixtum, & districîuiu & cohcrcioiicm in civiiihus causis Si criminalibus, in villa & homini- bus Cadarosse & ejus tenemento, intus & extra excercuisse, firmantias accipiendo, justicias faciendo, absolvendo & condenip- iiando, tutores dando, notarium Si buliam habendo, & constiluendo decretum. Si auctoritatem intorponendo. Si generaliter omnia excercendo, que sub niero imperio Si jurisdictioue concludi Si intelligi pos- sunt, tanto fenipore cujus non extat me- moria. Si omnia supradicta Si singula ex imperiali munificentia excercendo. Et nor, inquam, cornes predictus, per nos Si suc- cessores nostros, omnia predicta universa Si singula vobis predictis dominis Cada- rosse presentibus, Si per vos etiam aliis dominis Cadarosse absentibus confirma- nuis perpetuo, laudamus 8c approbamus, douantes ?i concedentcs Si confirmantes vobis predictis Se successoribus vestris plc- nariam potestatem, ut tam vos quam suc- cessores vestri possitis uti in predicta villa Si hominibus Cadarosse, intus 8c extra 8c in ejus tenemento Si etiam in extraneis ho- minibus ibidem contrahentibus vel delin- quentibus, jurisdictione plenaria, 8c plc- nam jurisdictionem 8c merum imperiuin excercere, 8c quod milites Se honiines Cadarosse vobis ut dominis ipsorum res- pondeant. Et vobis omnia vestra privilégia confirmamus, bannum Si pedagium simili- ter confirmantes, furna, molendina, aquas aquarumve decursus predictis dominis Ca- darosse Si emplechas in eorum hominibus etiam confirmamus, concedentcs etiam Se donantes vobis, quod dominium Si seino- riam, quod Si quam dominus Fredericus, Romanorum imperator predictus, nobis 8i successoribus nostris in vos dominos Ca- darosse Si super vos contulit, in aliquani personam altam vel humilem, mundanam vel ecclesiasticam , non transferamus vel transferre possinius, 8c immédiate domi- nium predictum nobis 8c successoribus nostris reservemus Se retineamus, conce- dentcs etiam 8c donantes vobis predictis dominis, quod si alicjuis vel aliqui vestrum vol predccessorum vestrorum aliquam re- cognitionem vel compositionem super do- minio vel parte dominii Cadaiosse cinn Vin. 3» An 123i 99.) PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ];riore Saiicti Saturnini vel cuni nlio vel aliis fecistis, illa lecognitio vel conipositio vobis vel successoribus vestris, quantum perîiiiet ad dominum iniperatorem vel ad nos vel dominhim nostrum, miHum possit prejudiciiim generarc. Tali conventione & loge iuter nos comitem predictum & vos dominos Cadarosse apposita & con- cessa, quod cum predicta villa, dorainis, luiHtibus & honiinibus Cadarosse possimus ]>lacitare & guerreiare, & quod domini Cadarosse & milites nomine dominorum in cavalguada, expensis nostris cz emenda & non aliter, nos sequantur quocienscum- que in cavalguada exiremus. Homines vero Cadarosse semel in an.no tantum nobis & successoribus nostris cavalguadnm, expen- sis ipsorum hominum Cadarosse, iacere tcncaïUur & nos sequi tantum in caval- guada longe per duas dietas excercitus in Imperio & in regno longe per unam die- tani excercitus, & non longius, & per mensem tantum semel in anno nobiscum vel cum bajulis nostris esse debeant in ca- valguada, & non spacio vel tempore lon- <^iori. Si vero ultra duas dietas in Imperio vel ultra unam dietam in regno predictam cavalguadam hominum Cadarosse ducere- mus,vel etiam ultra unum mensem in anno cavalguada hominum Cadarosse nobiscum csset Si remaneret, extuuc abinde expensis nostris & emenda & non aliter nobis- cum esset & remaneret. Predictum autem doniiniuni & seinnoriam in vos dominos Cadarosse & successores vcstros nobis ad vilam nostram & ad successores nostros ex nobis légitime procreatos retinemus. Si vero, quod Deus avertat, sine legitimo he- rcdc ex nobis procreato decedercmus, ex tune de predicto dominio & seinnoria & lidelitate, quam nobis fecistis, & omnibus etiam aliis supradictis, vos dominos Cada- rosse & successores vestros in infinitum, milites & homines Cadarosse, absolvimus & perpétue relaxamus, ut propter predictam munificentiam domini imperatoris domi- nium vel seinnoriam, quam in vobis habe- mus, vel fidelitatem quam nobis fecistis, alicui heredi vel successori n.ostro extra- neo, universali vel singulari, non sitis in aliquo vel in aliquibus obliguati. Dantes predictis dominis Cadarosse & eoruiii hc- 996 redibus & successoribus, presentibus & fu- turis, per nos & successores nostros, licen- tiam & plenariam potestatem, quod ipsi inter se, nobis irrequisitis & ijiconsultis, sine tretzeno, acapto & laudimio possint vendere, permutare vel quolibet aliena- tionis titulo alicnare jurisdictionem suara totam vel partem jurisdictionis, & omnia alla bona sua & jura, que habent in villa Cadarosse & ejus tenemento, simul vel scparatini, & propter hoc res vendite vel permutate vel aliquo alio titulo alienate nobis vel successoribus nostris non inci- dant in commissum. Et nos, domini Ca- darosse predicti, sub forma predicta & conventionibus predictis, nos & successo- res nostros vobis domino comiti predicto & successoribus vestris ex vobis légitime procreatis astringimus & esse volumus obligatos. l'actum fuit hcc apud Aurasi- cam, in slari domini episcopi, in virgulto juxta coruni ecclesie Sancti Pétri : presen- tibus domino episcopo Aurasicensi, Ear- ralo, domino Baucii, senescalco domini comitis, Willelmo de Barreria, Willernio Augerio judice & cancellario domini co- mitis, Isnardo Audeguario, Pontio As- toaudo, Guaufrido Guaucelino, Johanne Auriolo, Willermo de Lauduno, Raym- baudo Justo, Bertrando de Mornacio, Pe- tro Dalmacio, Lautaudo de Cadarossa, Ber- nardo Conte, Petro de Sancto Laurentio, Rosfagno de Balneolis. — Anno & mensc quo supra, videlicet IIII" nonas julii, Bea- trix de Bellomonte & Raimuudus Lautc- rius, domini Cadarosse, juraverunt fideli- tatem domino comiti memorato sub eadem forma & eisdem conventionibus, & sub ea- dem forma & sub eisdem conventionibus concessit eis dominus cornes omnia & sin- gula supi'adicta, que concesserat,donaverat & confirmaverat aliis dominis Cadarosse. Factum fuit hoc apud Aurasicam, in stari Willelmi Florentii, in sala, presentibus domino A. Aurasicensi episcopo, Barralo, domino Baucii, senescalco domini comitis predicto, Willelmo Augerio judice & can- cellario ejusdem domini comitis prefato, Pontio Astoaudo, Willelmo de Lauduno, Gaufrido Gaucelino, Helya de Apta. Et ego Bertrandus de Sancta Maria, notarius publicus domini comitis, omnibus supra- An 1233 t. iii; col. j/i An 1236 997 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 998 An '. j- aoùî An 1236 dictis preseiis interfiii, & niandato, vohin- tate & auctoritate domiai coiuitis, & nian- dato domiiiorum Cadarosse predictorum Iioc instnimeiitum scripsi Si sigiiavi. (Lo- cus si^ni.) (Alia manu.') Et ego Guillelmus Aiigerius, jiidex & cauccllarius domiiii coniitis Tho- lose, preseutem cartani subscripsi & cain jiissi bnlla doniini coniitis roboraii. II. Maiiit'esturn ' sit, &c., qiiod nos Rai- mundus, Dei gratia conies Tolosae, mar- chio Proviiiciae, coufiteiniir & in veritate recognosciniiis nobilem viruni Baraleni de Baiicio, sencscalliim nostriim in terra Ve- neyssiiii, de speciaii niandato nostro resti- grafia cpiscopo Magaloneiisi, omagium pro villa Moiitispessiilani & castro de Palude, quod vulgo dicitur l.atas, que ab episcopo Magaloneiisi tenet in feudum, in nioduni infrascriptuiii. — Nos Jacobus, Dei gratia rex Aragoiuini, &c., scientcs & verissinie cognoscentos nos fenere in feudum villani MoutÏFpessuIani 8c castrum de Palude, quod vulgo dicitur Lalas, a venerabili pâtre domino Magalonensi episcopo & pro eisdeni sacramentuni fidelitatis oidcm prestare debere, sicut vassallus domino prestare tenetur, & prcdecessores nostros, a quibus causain habuimus & in quorum fcuduii! successinnis, habuisse & tenuissu tuisse libortatcm seu franquesiain militibus & propter hec eidem episcopo oinagiiini & probis honiiuibus & toti universital' ci- vitafis Avinioais, quani cis in terra nostra doiiavimus, meritis exigentibus corumdem. Dictam autem restitutioneni com'irnianius & approbanius Si eani in perpetuum firniam habenuis atque ratam. Praedictam insupcr libertatem seu franquesiani, ut pleniori vigeat firmitale, militibus & probis homi- nibus Se toti universitali civitatis Avinio- nis per nos & successores nostros conce- fecissc & sacramentuni fidelitatis prcsti- tisse, vobis venerabili in Cbristo pair! Johanni de Montelaurc, Dei gratia Maga- loneiisi episcopo, sponte & débite, nianibus juiictis & iii vestris manibus positis, dato osculo pacis & firmitatis, pro predictis villa Montispessulaui & castro de Palude supradicto, quod vulgo dicitur Latas, certi de facto & cerciorati de jure, vobis oma- gium fecimus sine dolo, secundum quod dimus & restituimus, sicut in instrumentis melius, fidelius & firmius intellîgi potest. inde confectis plenius continetur. In cujus rei testimonium, &c, Acia fueruiit baec apud Lauracum, ix kaleiidas septembris, :Aino Domini Mccxxxvi. 3i6. CCXX IL, l'uj^. de Jacques, roi d'Aragon, à l'évéque de Magiielonne ^. I. /'^fc.RTUM & indubitatum est, quod Ja- v_> cobuf, Uei gratia illustris rex Arago- niim & Majoricarum, cornes Barchiuone & Urgelli & dominus ville Montispessulani, filius quoudam illustris Marie, regineAra- gonum & domine Montispessulani, fecit domino Jobanui de Montelauro, eadcm ' Noj; n'iivons pu retrouver où dom Vaissetc avait pris cet ncte. [A. M.| ' Trésor des chartes du roi; Maguclonne, II, n. 18. [J. 340, copie ancienne.] Actum in Moiitepessulano, in domo At- brandi fiiii quondam Raimundi Atbrandi, in presencia & testimonio venerabilis patris Berengarii episcopi. Pétri Alberti, Vitalis de Canellis canouicorum Barchiiioneii- sium,Sychardi prepositi, Michaelis de Mo- reszio, magistri Ugonis de Miramars ar- chidiaconorum, Guillelmi de Sancto Egidio archipresbiteri, Guillelmi Ebrardi prioris de Piniano, Guillelmi Regossa, Pétri Mo- reti, Berengarii de Boiano & Poncii Jo Galazanicis, canonicorum Magaloneiisiuiii, Bernardi de Sancto Briccio succentoris Narbonensis, & virorum clarissimoniiii Raimundi-Berengarii comitis Provincie, & Poiitii Ugonis comitis Enipuriaruni, Assaliti de Goza, Ancelmeti Fer., R?- rengarii de Cervaria, Guillelmi Grossa, Arnaldi Surdi militum, Guillelmi de Sala jurisperiti & Guiraldi de Barta, Bernardi Longi, Raimundi Amancii consulum Mon- tispessulani, & Bernardi de Regordana ju- risperiti, Atbrandi filii quondam Raimundi Atbrandi, Bernardi Capitis bovis, Hugonis Pulverelli, Guillelmi Pincii, Jobaimis de An I23Û QQQ PREUVES DE 1,'rnSTOlRE DE LÂKGUFDOr,. icoo ~~ '•^ Saiicto x^nthonlo S: multonim aliorum, & de Monte-Ainaldo inilituin, Guillt'lnii de mei BeriKxrdi de Costa, Montispessulaiii Salis jurisperiti, Borengarii de Sobeiras- piiblici uotarii, qui mandatus & rogadis a cio, &c., & Willelmi de Rochafolio al)ba- preJictis dominis cpiscopo & rcge bec tis Sancti V/illelmi, magistri Beniardi de scripsi & onuiibus siipiadictis iuterfiii & Sancto Briccio succentoiis Narboneiisis, & îiguo meo signavi. Actiim loco quo supra, Sychardi de Olargiis prepositi, Micbaëlis anuo domiuice lucaniatioais millesinio de Moreszio, magistri Ugoiiis de Miramars ducentesimo tricesinio sexto, scptinio de- arcbidiacoiioruni, Bcrnardi de Murovcteri cimo kalendas jaiuiarii. prioris de Fabricis , V/illelmi Regossa, 11. Preseutis scripti série apertissimo Pétri de Coriioiie prioris de Boia, Pétri do i?^ declaratur, quod Jacobus, Dei gratia illiis- Melgorio conrezarii Magalonensis, Guil- i-dc- ^""'^ '""^^ Ar^igonum, &c. ad interrogatioiiem leliiii deCastriis prioris de Melgorio, Deo- cciiibre. domini Joauiiis de Montelauro, eadera dati Borrelli sacriste Sancti Firiuini, &c. Kj.oiig. gratia episcopi Magalonensis, recognovit Anno doinintce Incarnat. WCC'xxx'n i", coi.;t-I|. se eideni précèdent! die oniagium sibi fe- XVI kalendas jaiiuaiii. cisse pro villa Montispessulani & Castro de Palude, quod vulgo dicitur Latas, que ' ab episcopo Magalonensi tenet in feu- duni. Et statim facta recognicione omagii, o „ CCXXI dictus dominus rex domino Jobanni de Montelauro episcopo supradicto & eccle- , , , . , sie Magalonensi, propositis super altare "^"^ ^«"'^ ^" nahitans de la cite Sancti Firmini in Montepessulano cor- iS- du bourg de Nurbonr:e\ pore Jesu-Cbristi, cruce, reliquiis & textu Evangeliorum aperto, sacrosanctis Evan- I. tn noniine Domini, anno Nativilatis geliis manu tactis, sacramentum fidelitatis 1 ejusdem ai"cc°XXX<'vi", régnante rege ,\ in modum.prestitit subsecutum : Ludovico, li° nojias aprilis. Noverint, 8:c. Audi tu Johannes, Magalonensis episco- quod cum, instigante inimico generis bn- pus, ego Jacobus, Dei gratia rex Arago- mani, qui ab initio sui totiiis boni & con- lum, &c., ab ista ora in antea personam eordie semper extitit impugnator, inimensa .-'aam non capiam, vitam & membra tua tibi discordia orta f'uisset inter cives Narbo- nori toUam , nec Homo nec femina meo nenses, videlicet inter illos qui erant ex consilio vel meo ingenio. Et si in illo ho- parte civitatis & illos qui erant ex parte nore, quem tu hodie babes & possides & burgi, ita etiani ((uod hinc inde plures canonici Magalonenses babent & possident prêter vulneratos teloruni ictibus occu- in comunia, vel in antea tu adquisieris & buissent, niediantibus ac fideliter partes canonici Magalonenses adquisierint, ego suas interponentibus donino B., abbate Jacobus tollerem... (Sequuntur clausulae in Fontisfrigidi 8c nobili viro Berengario de talibus solUae.) Sic Deus me adjuvet & iste Boutenaco, consules civitatis & burgi gra- sancte reliquie ac sancta Dei quatugfr tuito subscriptas treugas inierunt, prestito Evangelia, que corporaliter manu mea juramento tam ab ipsis quam a ducentis tango. civibus ex parte civitatis & a ducentis ex Actum in ecclesia Sancti Firmini in parte burgi, nomine utriusque universita- Montepessulano, in presemia & testimo- tis, de ipsis treugis bona fide&sine fraude nio Raimundi Berenguarii viri clarissimi conservandis, prout inferius continetur. comitis Provincio, Arnaldi de Rochafolio, — Nos consules civitatis Narbone, &c. Berenguarii de Cervaria, Assalliti de Goza, pcr nos & subséquentes consules, pcr to- Jordani de Penna, Issemeni de Fouzers, tam universitatem ejusdem civitatis, & nos Salaizini, Ancelmeti Fer., Berengarii de consules burgi Narbone, &c., facimus !k Montedisderio, Bertrandi de Giniaco, Pé- tri de Fabricis iilii Bertrandi de Monte- 'Hôtel de vilK- de Naihonns. [Do-.i, vol. 5^, l^uro, Philippi de Villanova, Dalmascii f io;.J An Ii3i lÏJ.oiig. t. m, col.3So. lOOI PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i002 volumus liane subscriptam tieugarum for- mam fore inter nos, & stare ab hac preseati (lie usque ad primiim veiiiens festum Pen- fecostes, & ab eodem festo Pentecostes ad unum anmim, videlicet quod omnes lionii- nes dicte civitatis, présentes &fatiiri, & in eadem moram facientes possint transiri?, ire, redire & stare in burgo, inter & extra, in ciinctis iocis, pacifiée & quiète, ctianisi sint in culpa alicujus offense hiiic inde l'acte, quod niillus b.onio civitatis antedicte injurietur alicui persone dicti biirgi verbis contumeliosis, ictibus vel verberibus ai'.t alio modo, nec ctiam rébus suis damnuni inferre aut ab alio fieri patiatur. Similitrr & eodem modo iiullus Homo dicti burgi injurietur alicui persone dicte civitatis, 8:c, Verumtamcn si aliquis homo vol aliqua persona dicte civitatis vel burgi hujus- modi treugas frangere, violare vel contra- venire presumpserit, det nomiiie penc illis consulibus, quorum parti fuerit injnria irrogata, si fuerit miles vel bomo de plassa quingentcs sol. Melgor., & si fuerit minis- t'.rialis vel quelibet alla persona centum soiid. Melgor., ad quam penam prestandani possint & debeant ])er consules & eorum consiliarios compelli infra spatium octo dierum, ac nihilominus teneantur staro juri injuriato in curia, sub cujus jurisdic- tioiie fiierint, ;i tamen querimonia inde liet, & omnes utriusque partis consules prestent in causa consilium & auxiliuni injuriam passo contra injuriam facientcm. Si vcro ab hujusmodi trougarum fraefore, causa paupertatis, extorqtieri non potuerit ipsa pena, violator ille, si fuerit de civi- tate, assotetur incontinenti in dicto burgo per consules ejusdem burgi,vel pcr eorum- dem maudatum, uno ictii pro uno;|uoqiijso- lido dicte pêne, similiter si fuerit de burgo assotetur incontinenti in dicta civitate per consules ejusdem civitatis vel per eorum- dem mandatum uno ictu pro unoquoque so- lide dicte pêne, ad quam penam sustiuen- dam per consules, de quorum parte fuerit, similiter compellatur. Verumtaïuen infra spntiiini dicti temporis, communitascivita- tis & burgi pro aliqua dissensione vel lite non débet se moverc ad invicem ad arma. Quod si feeerit, communitas illa, que se prius nioverif vel aniiaverit, K'neatur alteri communitati dare treceiilns marchas ar- gent! nomine pêne infra spatium octo die- rum. Item si aliquis vel aliqui ex parte civitatis vel burgi contra aliquem se ariiia- verint sine consulibus vel sine eorumdem mandalo, puniatur quilibet illorum pre- dicta pena, scilicet si fuerit miles, &c. Oit supra). Si vero causa paupertatis, &c. (ui supra). Pena tamen soluta, ut dictum est, in casibus supradictis, treuge nihilo- minus in sua permaneant firmitate. Et quod omnia supradicta & singula inviola- biliter obscrventur, nos supradicti consu- les civitatis & nos supradicti consules burgi... taetis saerosanctis Evangeliis cor- ])oraliter gratis juramus. Sciendum tameu est, quod a supradicta treuga excipiuntur Raimundus Berengarii de Riparia & filins suus Petrus Raimundi & Castellonus ne- pos ejusdem Ramiindi Berengarii, quan- tum ab ingressu dicti burgi lantum, & Guillclmus Amelii quantum ab ingressu dicte civitatis, sed quantum ad omnia alla capitula & singula scrvanda sunt in treuga. Hoc idem totum juraverunt ex parte civi- tatis Bertraiidus de Bosco, Raimundus de Piano isequuntur ce burgensium nomina), & ex parte burgi Joannes Amelii, Bernardus de S. Stephano, &c. (/V.) Et ad majorem firmitalem, sigillis communitatum banc prcsentem paginam pcr alphabctum divi- sam nos predicti omnes consules sigilla- mus, de laudamento omnium predictoruin civitatis predicte, &c. H. Pateat" universis presenfem paginam inspecturis, quod nos consules burgi Nar- bone, videlicet B. Gausbertus & Gerardus l.ongus, consilio 8t voluntate consiliario- rum nostrorum, videlicet J. Amelii (& vi nliorum) rog«imus vos dominum R., Dei gratia comitem Tolosanum, marchionem Provincie, ut pro nobis & universitato dicti burgi fidejuberetis pênes J. de Fri- chans, seneschallum domini régis Francie in parfibus Albigensibiis, pro causis uni- versis & singulis & controversiis, quas dicta tiniversitas babet vel babere potest sub eo contra Aimericiim vicecomitem & veneraliiiom patreni archiepiscopuni Nar- ' Trésor des chartes; Toulouse, sac j, n. ôj. [J. îi I , original scellé.] An 1233 An 2G ;.uùt. ico3 PREUVES DE l/ilISTOÏRE DE LANGUEDOC. looi An 'oiie & capiluluin Sancti EaiiU & contra nostrorum & dicte universiîatis de oiiini- luiivcrsitali.-ni civitatir. Karboiic & contra bu?, cjiie pro dictis lidejussionibus faceret, illos t|ui de dicto biirgo exierunt, vel om- suslineret vel solveret, &oi:inia que supe- r.cs supradicti vel singiiH contra dictam rius conîinentur sic de niandato nostro 8c univcrsitatein burgi; proiiiittentes vobis tocius universitaîis burgi processisse. Et iioiiiine & mandate dicte uiiiversitatis sub nos idem consules prefati & nos coiisi- obligatione omnium bonorum nostrorum liarii dictorum consulum, videlicet B. da & universitatis prefate, quod de iidejus- Mossano (S- i.xiii alii), promisimus vobis siop.e predicta & do omnibus, que pro domino P. de Villanova senescallo & pro- dicta iidcjussione facietis, sustinebitis vel curatori domini comitis Tolosani, ab ipso Sûlvetis, conservabinius nos & dicta burgi spccialiter destinato ad recipieiidas a nobis uiiiversitas vos indenipuem &item promit- obligationes rerura & personarum nostra- îimus, Sic. Et vos, dictas doniiuus cornes, rum & mandata pro indempnitate sibi, &c. post preces nostras superius vobis porrcc- iidejussoribus prestanda, sicut siiperius est tas sub obligatione omnium bouorum ves- expressum, promittimus, inquam, vobis trorum, mandate nostro & nomiiie univer- nomine dicti comitis quod dictunj sitatis dicti burgi, fidejussistis pro nobis & dominum comitem de predicta fidejussione dicta universitate peiics dictiiin seneschal- & de predictis iidejussionibus indeinp- luni pro causis prenominatis & eidem pro nsm ipsum conscrvabinius, &c. Ilec ojnnia eisJ-'ra causis ik universitate nostra plures supradicta universa & singiila promiserunt iidejussores sub obligatione bouorum suc- omnes predicti & singuli nomine dicte rum dedistis, videlicet Poncium de Vilia- universitatis & suo, ik eadem uuiversitas nova, Isarniim Rcrnardi de Fanojovis & citata & congregata in generali colloquio, R. de Duroforti & B. Ugcnem de Festo & sicut superius est expressum, complere, G. Garsia de Fanojovis Si Arnaudurn de tenere, observare & facere & solvere, sicut Ea-arano & R. Ferrandum de Laurano & superius est expressum, & nisi facerent & quosdam alios, quibus promisistis indemp- complerent universa & singula que supe- i;itatem pro fidejussione prof'ata. Actum rius continentur, promiserunt omnes pre- iult boc apud Carcasonam, XI kalendas dicti & singuli & tota universitas & specia. ssptenibris, anno Domini IH"CC"X.XX''VI". liter & nominatim singuli de universitate, — Et nos consules burgi prefati, videlicet quilibet in solidum, sub virtute ])restiii Guillelmus Bernardi de Stabulo (,& IV alii), corporaliter juramenti, quod nisi conser- consilio & voluntate consiliariorum nos- varent dictum comitem Si cofidejussores ab trorum ad spéciale colloquium convocato- ipso datos & daiidos pro causis predictis 'iui'i, & tota universitas burgi Narbone indempnes, quod tenerent sii)i ostagia in pcr preconem citata S-i in generali collo- terra sua ubi ipse vellet, donec de indemp- quio congregata, rios consules prefati Si nitate sua & cofidejussorum dictorum esset consiliarii corumdem, nomine Si mandato sibi plenarie Si cis in omnibus satisfactum. dicte universitatis, Si ipsa universitas cum Actum fuit hoc in burgo Narbone, anno hac présent! scriptura veraciter confitemur Domini M°cc°xxx." VI", mense augusti, die dictos consules nostros Gerakium Loiigum secunda post festum beati Bartholomei. Et & B. Gausberti nomine & mandato nostro nos omnes predicti, nomine & mandato rogasse dominum comitem Tolosanum, ut dicte universitatis ci nostro, ad eternam pro nobis omnibus fidejuberet & fidejus- rei memoriam & probationem evidentem, sores pro nobis obligaret Si pro univer- indubitabilem Si facilem, presentem ])agi- sitate nostra sub obligatione omnium nam sigillo consulum Si universitatis burgi bouorum suorum pênes J. de Fricans Narbone fecimus sigillari. . sencschallum prefatum pro causis pre- III. Anno' a nativ.Christi M"CC"XXX°vil', .^-j^ dictis, quns conira omnes prediclos habe- regiîautc rcgc Lodoyco, iv idus martii,- mus vel ipsi contra nos, Si quod dicto domino cOiuiti indenipnitatem promitte- ■ Archives de l'hôtel de v;l!c de Nartoniio. relit sub obligatione omnium bouorum [Doat, vol, 5-, f" j 19.J :]ars. An I 237 KJ. orit'. [. m: IOO.> PREUVES DR L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1006 ali([;iis predictorum non observaveiiiit & ;idimi)leverir.t oiiniia mnndala supradicta, statuit doniiaus Joannes de Friscampis, senescalhis domini rcgis Francie in parti- bus Albigensibus, qiiod sententia qnam siat vanditL & exules a toto regno Francie tulit super rcstitutione reruni ablatanim in perpetuum, & persone & bona ipsoruni probis hominibus de burgo Narbone qui occupant! coiicedantur. Et illi qui debent cxierunt de Imrgo, & super destructione ire in obsidionem Valentie vel in fronte- domoruni, & super reslitutione reruni abla- riam Hispanie, debent arripere iter quarla taruni hominibus civitatis & ab illis qui feria post festuiii Pentecostes proxime cxierunt de burgo & ab eorum vaPitoribus, venturum; alii vero qui debent ire uitra- ita observetur sine diniinutionc, sicut îala mariais partibus, debent arripere iter in & scripta fuit. Item statuit dicttis dominus transitu seu passagio augusti proxime ve- seaescaliiis, quod Aymericus de Donas & nientis. Item statuit quod homines burgi Poncius de Sejano ik (iuiilelmus Catalanus & civitatis sint de cetero in pace ik jurent & Petrus Joannes Ortolanus !k Guillelmus ad invicem se tenere pacem & se ad invi- du Costansanes, c|ui sunt de burgo Nar- cem diligere, & quod occasione guerre vel bone, & dicuntur intorfuisse interfcctioni rixe inter ipsos hue usque habite, homines Arnaudi Margalionis, sint in obsidione burgi vel civitatis, ut illi qui exierunt de Valentie per annum, si obsidio sit ibi & burgo vel remanserunt, ullam guerram, duret per annum. Sin autem, stent in ullam rixam vel maliciam, seu etiam moles- frontaria Hispanie, donec annus sit expie- liam de cetero ad invicem non inférant tus, c|U0 sic complète, possint libère & nec alic|uani petitioneni seu accusationem sine peiia redire apud burgum Narbone, occasione predictorum maleiicioruni , & ita quod domini Narbone vel cognati vel quod bonas consuetudines & bonos usus affines vel quelibet alla persona non pos- suos inter se observent & communiter dcf- sint cos occasione dicte inferfectionis in fendant. Item statuit quod homines burgi aliquo ultçrius molestare. Honores vero, & civitatis abstineant de cetero ab onnii si quos tenebant aliqui predictorum ab confratria & ab omni specie confratrie & Arnaldo Margalione interfecto, vendant ab omni collegio & societate collegii & sa- infra annum cum laudiniio tutoruiii filii cramento illicito. Et si aliquis homo burgi dicti Arnaudi Margalionis, vel tutores dicti vel civitatis vencrit contra predictam pa- retincant dictos honores eo pretio, quod cem & concordiam, tota universitas burgi alia persona ibi dare vellet, si eis placue- & civitatis sit contra illuni, donec super rit. Et cum predicti redierint ab obsidione premissis abeoiuerit satisfactum. Retinuit vel fr.jntaria predicta, debent afferre lite- tamen dictus senescalhis sibi potcstatciii ras testimoniales a Templariis vel Hospi- pronunciandi super aliis capitulis, de c(iii- talariis, c(uod fuerint in obsidione vel bus pronunciatuiii non est, & intcrpretandi fronlaria ])er annum, sicut supradictum super omnibuscapitulis si opus fuerit.Facta est. Item statuit quod (Miilleliiiiis [de] Vi- fuerunt hec apud Biterrim, in palatio do- laudcgut Se Gascus lloquevaris & Ktibeus mini régis, in presentia !k testiriionio Pon- de Novelles & Gascus Textat, qui dicuntur cii de Villanova, Pétri Martini de Castro- interfecisse Berengarium Gausberfum, sin novo, Joannis de Eoiano, Pétri Bernardi ultramarinis partibus in servilio Dei per de Cancsuspenso, Guilleltiii Raimundi de annum. Quo exjileto, debent afferre literas Cohi'iibariis, Bercngarii de Botcnaco, Ay- testimoniales a Templariis vel Hospitalu- morici Eotfati, Guillelmi Capucii, Rai- riis quod fuerint ultramarinis partibus per iiiundi Udalardi, Raymundi de Gigniaco, annum eo modo quo dictiini est de aliis. Si Arnaudi de Sancto Amantio, Joannis Audc- vero predictum iiiramentuai feccrit, sit branni, Berengarii Catalani ArqucrVi, Gui- immunis ab omni pena & inquietatione & raudi Barroti, & Bernardi Augerii, publici vexatione dicte interfectionis & amputa- Biterris notarii, qui de mandato domini tionis & vexationis nianus propinquorum sencscalli predicti & partium hec scripsir. & dominorum Narbone Si alterius cujus- Item statuit in prescniia dictorum tcstium, libet persone. Si vero omnçj predicti vel quod (Juillelnuis Alfaricus 8c Petrus Rai- An 123/ An An 1237 1007 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1008 imiudus Laiirentiiis sint exiiles a burgo & framii de Olnrgio cognati siii, Poncii de civitate Narbone, quousqiie sint reconsi- Fraxino & alioruni nuiltoruni, & Arnaldi liati. Idem Bernardiis Aiigerii hoc scripsit Guilaberti, publici Narbone notarii, qui & signum suuni apposuit. IV. Anne ' nativitatis Dom. MCCXXXVII... Noverint... quod nos Aimericus,Dci gratia vicecomes Narbone, diligent! consilio & deiiberatione habitis cum Berengario de Boltenaco vicario nostro & aliis officiali- bus nostris, & cum G. Fabro [filio quon- dam Pétri Rayiiunidi Fabri], Raimundo Pé- tri, Bernardo de Boscbo, Aymerico Pallerio & Guillelmo de Albars consiliariis nostris, gratis, &c. remittimus vobis consulibus burgi Narbone & singulis in eodem burgo tune & nunc presentibus & futuris omnem injuriam & injurias seu dampna I. III, col. 382 de mandate prcdicti domini Aimerici hec omnia scripsit. 3i8. — CCXXII Hommages rendus à Raimond VII, comte de Toulouse '. I. "KTOTUM sit omnibus, quod anno do- NOTUI\' minice Incaniationis l\l"CC"XXX"-VU", scilicet xiii" kal. junii, nos Raimundus, nobis data vel passa per vos, de quibus Dei gratia cornes Tholose, marchio Pro- conquerebamur vel conqueri poteranuis vincie, de mera 8: spontanea voluntate aut contra vos nioveri, occasione rixe sive nostra, donatione inter vivos donamus & discordie habite inter vos ad invicem, illos concedimus in feudum tibi, Raimundo de videlicet qui de dicto burgo exiverunt & Baucio, principi Aurasicensi, & tuis legi- vos qui in eodem burgo remansistis, vel timis liberis ex legitimo matrimonio pro- occasione rixe sive discordie habite inter creatis, castrum & villam Camareti cum vos & cives Narbonenses vel inter nos & territorio & tenemento ejusdem ville, & vos. Et quocumque alio modo super his castrum & villam Trevellani cum territo- predictis vel aliquibus aliis de vobis po- rio & tenemento ejusdem castri, & castrum tuissemus usque ad hodiernam diem [con- & villam de Serinnano cum territorio & queri], remittimus cliam dampna, tenemento ejusdem castri, videlicet omnia & omnes petitiones qualescumque ad- jura seu dominationes & plenam juris- versus vos movere poteramus vel adhuc dictionem quamciimque babo.mus, rctento posscmiis, ratione dicti vel sententio Joan- nobis & successoribus nostris in eisdem nis de Friscampis, senescalli domini régis locis principali dominio & cavalcatis !k Francic in partibus Albiensis, cui jurisdic- omni alio jure & servicio, quod feudata- tionem nostram commiseramus, vel ratione dicti vel fentencie venerabilis patris do- mini P.j Dei gratia Narbonensis archie])i- scoi'i, vel t|UOCumque alio modo adversus vos movere possemus. Et ita osculo dato, plenam pacem & concordiam vobiscum f;i- cinnis, &c. Acta fuerunt hec solemjinitcr in palatio Narbone predicti domini Aynie- rius pro feudo tenetur facere domino suo, illa sex specialiter retinentes que in forma fidelitatis continentur, scilicet incolume, tutum, honestum, utile, facile, possibile : incolume videlicet, ne sis in dampnum nobis de corpore nostro; tutum, ne sis nobis in dampnum de secreto nostro & de munitionibus, pcr quas tuti esse pos- rici, in presentia & testimonio Bcrnardi sumus; honestum, ne sis nobis in dam- Carrcria canonici Narbonensis, fratris Pe- pnum de nostra jiisticia vel de aliis eau- tri, canonici de Caciano, GulUelmi de sis que ad honestatem nostram pcrtinere Fraxino jurisperiti, Pétri sartoris. Pétri videntur; utile, ne sis nobis in dampnum Raimundi de Joiiquariis militis, Pétri Pc- de possessionibus nostris; facile vel pos- lagos militis & Bcrnardi Ludoici & Pétri sibile, ne id bonum quod [éviter facere de Cruce officialium curie jamdicii Aime- poterimus, facias nobis difficile, neve id rici, Pctri de Fuxia, Joannis Amelii & Ber- ' Trésor des chartes, Toulouse, sac i3, n. ûo. ■ [Doat, vol. ôo, f" 127,] [J. 322} original.] An 1237 An .,-37 20 ir.ai. An ii37 An 123-r 2S juin 1009 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. loio c[uod possibilc crat, rcddas nobis inipos- reddct dictas Matf'ridiis & siiccesjores sui sibile'. dicto domino coniiti & successoribus suis II. Pateat' uiiiversîs prescntcm pagiiiam quaiidociimque & quotieiiscumque ab ipsis inspecturis, quod MatfVidus de Castro- vel eorum certis nunciis reqiiisiti fuerint, novo, iilius quoiidam Bcrnardi de Cas- moniti vel somossi. Et doniinus cornes se- tronovo, volens transferre principale do- pedictus pcr se & successores siios promi- minium omnium rerum & possessiouum sit dicto Matfrido & successoribus suis, infrascriptarum in domiiium R.,Dei gratta quod pro dicto feudo eritsibi bonus & le- comitem Tholosanum & marchionem Pro- galis dominus & eos in jure suo, ipsis in vincie, & postea illa omnia ab ipso domino fidclitate manentibus, juvabit perpétue & comité tenere in feudum, dédit & concessit defendet. Et ad perennem horum omnium donatione inter vivos dicto domino comiti memoriam & majorem firmitatem, dominus Tholosano & successoribus suis quicquid cornes & Matfredus supradicti presentem habebat in Castro de Gannaco & mauùa- paginam fecerunt sigillorum suoruni mu- mento & honore ejusdem castri, & quic- nimine roborari. Actum fuit hoc ante Ami- (|uiJ habebat apud Bellumlocum 8c iii lianum, in castris, IV kalendas julii,nnno mandamento & honore ejusdem ville, & Domini M'CCXXX" VU". Testes fueruiit totum quicquid habet usque ad Petram Hugo cornes Ruthenensis, Bertrandus fra- S. Martini & usque ad Argciitacum, & ter domini comitis sujiradicti, Bertrandus OJniiia quecumque habebat vel habcre de- de Cardalhaco, Guill. Barasc, Sicardus de bebat in cunctis aliis locis, excepte Cas- Miromontc, Petrus Garini de Cajarc, Hugo tronovo & honore ejusdem castri. Omnium Arnaldus de Creissaco, Anialvinus Bonafo?, prcdictorum & singulorum donatione facta Guillelmus Anialvinus de Lusucg, Fulco da a Matfrido predicto dicto domino comiti Popia, Bernaidus Adeniarii de Scura, Guil- Tholosano & successoribus suis, de illis lelmus de Barreria, Bego de Barrcria, Bc- oninibus & singulis se nomine dicti comitis rengarius Centulli, Bernardus Geraldi de constituit possessorcm. Et dominus comes Aniiliano, & Johannes Aurioli domini co- supradictus omnia illa & singula supra- niitis Tholose noiarius, (jui mnndato ipsiiis dicta per se & successores suos Matfrido & siipradicii Matfiidi hcc scripsit & si- scpedicto & successoribus suis dédit & con- giHo domini comitis sigiilavit. ccssit in feudum, tenendum a se & succes- soribus suis. Et idem Matfredus, receptis ~ omnibus & singulis ia feudo a domino co- mité predicto, & pro dicto feudo f^'cit sibi homagium & sacramentum fidelitatis. Et fuit actum inter eos ut recognitionem, ho- magium & sacramentum fidelitatis face- ret pro dictis feudis Matfridus supradictiis & successores sui domino comiti supra- dicto & successoribus suis, quandocunique & quotienscumque mulatio persone inter- vcnerit ex parte domini vel vassalli. Item fuit actum inter eos quod omnia castra, An 1237 319. — ccxxm Procédures des Inquisiteurs contre le comte de Faix ' . PATEAT iiniversis banc paginam in- specturis, quod nos [G.J, Tarachon- nensis ecclesie prociirator, concedimus & recognoscimus vobis nobili viro Rogerio foitias & municiones, burgos & villas, ea de Fuxo, viceconiiti Castriboni, quod de I ([uc uuiic ibi sunt vel in futurum truat, • L;i sriitî inanctiic & l'ace n'n jnmnis été scellé, c'est l'.:^nc uvi Simple brouillon ; il n'y il dans l'ori- çinal ni noms de témoins ni signature de notaire. [A. M.] •Trésor des chartes; Toulouse, sac 5, n. 14. [/. JC'9; original.] consilio 8c voluntato patris vestri Rogcrii Bcrnardi comitis Fuxensis, cxjîosuislis Castrumbonum & terrani vcstram inquisi- tioni facicnde ad exlirpandniii iade here- ticam pravilateni, 8: ut nielius, sccurius 'Château de Foix, caisse 3i. [Doat, vol. 170, Êd.orif!. t. III, col. 383. An 123; 27 mai. ion PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1012 — ~ An An '^ '' ac pleniiis fieri posset, posuistis Castrum- II. Anno ' Domiiii M° cC xxx° v 1 1", '^''^ bonum in manu viri nobilis Raiiiundi Fui- il nouas junii, apud Sanctuni Saturni- '''"'•• chonis, vicccomitis Cardonensis, noniine sium, presentibus Petro Dei gratia epi- nostro & episcoporum qui aderant, secun- scopo Urgellensi, Rogerio Bernardo co-- dum quod condictum fuit inter nos & vos mite Fuxensi, coram domino G. Terraco- in concilie Ilerdensi. Super quo missis in- nensis ecclcsie procuratore, presentibus quisitoribus, fratribus scilicet Predicato- etiam venerabilibus Vicensi & Illerdensi ribus & Minoribus & aliis prelatis & opiscopis, petiit dictus cornes, quod sen- clericis providis & discretis, qui in inqui- tentia lata contra eum ab episcopo Urgel- sitione proccsserunt, postmodum ad Cas- lensi, in qua condemnavit eum tamquam trunibonum accessimus, Se contra illos fautorem & defeusorem hereticorum & quos présentes invenimus, de quibus plene pro boc excommujiicatum, per dominum nobis constitit, quod essent heretici vel electum ccnseatur tamquam vana & ina- credentes hereticorum, processimus, ita pis, ex causis & rationibus inferius no- ([uod circa xi.v personas condemnavimus tatis. — Et primo, quod eo absente nec tamquam hereticos & eos nobiscum duxi- légitime citato fuit sententia promulgata. mus, & circa XVIII personas defunctas fe- — Et secundo quod non est jiarrochianus cinius exhumari & earum ossa combuii, suus, eum non habeat in episcopatu suo & de his qui auffugerunt metu inc[uisitio- domicilium, & terram de Castrobono, que iiis, nost ordinationem factam in consilio est in sua diocesi, tradiderit & restituerit HJ.ori;;. ' 1. 1 1 1, Ilerdensi de inr|uisitione in Castrobono filio suo Rogerio, ad quem pertinet ex coi.3*;'v. facienda, circa XV personas condemnavi- successione materna, & sic tanquam a non mus. Et aJhuc nihilominus restant aliqui, judice suo latam dicitur senfentiam illam de f|uibus vel est inquisitio facienda vel esse. — Et tertio si verum esset quod ipse sententia perfcrenda, inter quos est Pe- teneret terram, quod non concedit, non tJiis de Manso, quem per depositionem tenebatur ducere homlnes ad eum, maxime .■îuam a nobis sepius rcqiiisitum habere eum multitudo illorum, quorum quereba- non potuimus, & f(uem a vobis requisivi- tur, esset in causa. — Et quarto quod est mus & adhuc requirere noji cessamus. inimicus suus capitalis, & si teneret ter- Requirimus etiam a vobis Johanneni de ram, quod non concedit, hon)ines de Cas- Vallcanorra, qui cuib nobis esset semel re- trobono habuerunt gucrram multoties !k presentatus a vobis, quoniam tractabatur inimicitiam capitalem eum gentibus de de pace inter vos & Urgcllensem ccclesiam Sede, ex quo episcopus & illi de génère reformanda, nobis ignorantibus & non suo habuerunt oc habent inimicitiam capi- rec(uisitis, recessit. Duas esse domos in talem & guerram eum ipso comité &: aliis Castrobono ordinavimus diruendas. Super dominis Castriboni. — Et quinto quod quibus omnibus, quia Veritas sic se hahet, metu dictarum inimicitiarum, timens ne présentes vobis litteras concedimus iii tes- episcopus eum gravaret, ad dominum elec- timonium veritatis. Actum est hoc apud tuni appellavit ante sententiam, & episco- Solsonam, VI" kalendas junii, anno Do- pus spreta appellatione processit. mini !\\°CC"XXX° VII". Ego [G.J, Taracho- Ad primum respondet episcopus, quoJ ucnsis ecclesie procurator, subscriLo, & citavit ipsum légitime, quod paratus est ego Bertrandus Carsonensis episcopus probare, & cornes Fuxi inventus [est] con- subscribo, & ego Ramiindus jurispcritus tuniax. — Ad secundum respondet, quod Barotin ', & ego Petrus Ilerdensis episco- comes tenebat terram tune in sua diocesi, pus subscribo. Signum Pétri Vicensis in qua morabantur heretici de quibus âge- Signuni Pétri Alberti Bardini canonici. Ego batur, & quod tenebat terram & feuda pro Ramundus de Villanova, notarius domini ipso ik ecclesia Urgellensi, pro quibus fe- electi, hoc scripsi raaiîdato ipsius, loco & cit ci homagium manuale, a quo honiagio die & anno prefixis. per eum numquam fuit absolutus, nec de 'Sic; peiit-ètre Barchinoncnsii. [A. M.j ' [Doat, vol. 170, f" 71.] ioi3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1014 i-j? coiisilio ejus vel assensii tradidit ferram Rogerio, & milites illius, quarc adhuc sunt vassalli comitÏF, & ipsi faciuiit liomagium Rogerio, & ipse conies pcrcipiebat fnictiis & redditus illius terre & vocabat se vice- comitem Castriboni, & hoc p(?T litteras ip- sius comitis osteiidebat. — Ad tertium res- poiidet episcopus, quod non poterat tiite sine periciilo corporis sui accedcre ad lo- ciini, quia honiiiies comitis bis voluorunt /psiim interficere, & cornes... toleravit. Item non erat iiniltitudo in causa, quia a Iirincipio petiit episcopus tantum très ho- niines & postea V & exinde xvr condemiia- tos, & ad ultimum XLIV, & cornes noluit rcddere paucos nec multos, imo dixit bre- viter quod nullum reddcret. — Ad qiiar- Itera ponit, quod scripsit frafri Bcren-^ gario & fVatribus Predicatoribus apud lllerdam, & domino elccto & domino episcopo Illerde, quod f'aceret fidem se- cundum quod ipsi mandarcnt de facto in- qiiisitionis vicecomitatus Castriboni, 8t ista omnia fuerunt ante sententiam dicti cpiscopi. — G. ad hoc non respondit, sed concessît elecius & episcopus Ulerdensis & Jraires. Item ponit, quod ipse fecit deliberare c[i!emdani homiuem qui erat captus pro pignoratione Gausberti eodcm... & alio- rum, prout intellexit, quod erant capti ralione heresis. — G. dubitat episcopus. Item ponit cornes Fuxensis quod Rogc- rlus de Fuxo ivit ad dominum electum anto tum rcspondet ejiiscopus, quod guerra que prolationem sententie Urgellensis cpiscopi & obtulit dicte electo, quod faceret de in- quisifione terre sue secundum voluiitatcm domini electi. — Crédit quia audivit. Item ponit quod ante sententiam ccrip- sit comes episcopo & misit litteras, ut quereret potestatcs casirorum Rogerio, quia ipse faceret ei quod potestates episcopus querohat a comité. — Concedit quod recepit, sed crédit quod post sententiam. fuerat inter ipstim comitem & genus ip- sius episcopi co tempore erat jam sopila per conipositionem. Dixit etiam, quod in- ter episcopuni & comitem & homiiies Castriboni & Sedis nondum fuerat guerra, ex quo ipse fuit episcopus, & si ali({uando fuit guerra inter homines Sedis & homiiits Cnstribor.i, pax inter eos est reformata. — Ad ultimum respondet & concedit episco- pus, quod cornes appellavit secundum ([uoJ crédit. Ponit comes Fuxensis, quod duo anni sunt quod restiluit vicecomitatum Castri- boni Rogerio de Fuxo. — G. non crédit. Item ponit quod ipse dixit Urgelleiisi episcopo, quod reddiderat tcrram, que fue- rat A. de Castrobono & Brunissendis filie cjus comittsse, Rogerio de Fuxo. — Non credî;, nec quod in hoc anno inquadrapesima I. x TOVERINT universi présentes litteras recepit nuntium ah eo, sciUcei Arnnldiim de 320. — CCXXIV Procédures des Inquisiteurs de la Pro vir.ce Sû::a. quod reddiderat ierram Ro-^erio, & crédit quod jam erat lata sententia. Iterum recepit nuntium de eodem, scilicet Guillel- rium S. de I.usenaco, nescit tamen uirum ante nun'ium A. de Sap;a, vel post. Item ponit quod Rogerius de Fuxo obtu- lit homagium episcopo de ferra quain dé- bet retinere pro co. — G. confiteiur, codent ti'npore, post sententiam. li'cm ponit, quod ipse misit dicere dicte Opis.;opo, quod mitteret nuntium cum eo ai dictum electum, quod faceret de faclo q;i;;d ipFC petebat ab eo ad cognitionem dicti electi. — G. crédit. IN inspecturi, quod nos frater Rai- nuindus Tholosanus & frater Vivianus Ru- thenensis Dei gratia episcopi, litteras venerabiliiini virorum G. archidiaconi ma- joris Carcassone & fratris Willelmi Ar- naldi, ordinis fratrum Predicatorum, non viciatas, non cancellafas nec abolitas, si- gilliseorum intcgris sigillatas-, vidinius sub bac forma : Nobilissimo viro ac domino R., comiti Tholosano, G. nrchidiaconus major C.har- Cassonc, & frater V/. Arnaldi, ordinis fra- trum Predicatorum, subdelcgati a domino ■ Mis. dv C»lhtrt, 11. 1067. [IJ. xix, f" 84 a.] An r 237 l-J.orîq, t. m; col. ;io5. An An 1237 101.) PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. lOlC An 1 23; 19 mars t. m: co!.3S';. J. Dei gratia Viennensi archiepiscopo, Apostolice scdis lejrato, super facto he- resis, contra B. Otonem & fratres ejus necnon & Esclarnnindam matrem eoruni, spiritiini consilii saiiioris & taliter vitam in meliiis comniutare, ut inJe angelis Dei ia celo gauilium augmeiitetur. Cuni auc- toritate nobis commissa contra predictos diligentem fecerimus :nc[uisitioneni , ac denium dictos B. Othonem & Guillelmum Bernardi & Geraudum de Aniorto fratres & Esclarnnindam matrem ipsoriim, habite diligenti consilio & tractatu, tamquam Iicreticos condempnaverimus, nobilitatem vestram monendam duximus & rogandanf, auctoritate qua fungimur vobis nicliilo- minus mandantes, quatinus totam terrani ipsorum , necnon Guillelnii de Aniorto fratris ipsorum, cum ipso per testes légi- time de heresi corani nobis sit convictus ac postmodum timoré mortis publiée suam hercsim sit confessus & a nobis per scn- tentiam ad perpetuum carcerem condemp- natus, tanqiiam bona hereticorum, que ad vos pertinere noscuntur, absque dilatione ali(|ua occupetis. Alioquin noveritis nos dédisse in niandatis domino Raimundo Tholosano episcopo, ut vos ad id facien- dum per censuram ecclesiasticam compel- lat. Nos eciani, si in hoc negligens fueritis vcl reniissus, ad id faciendum per distric- tioneni ecclesiasticam viriliter compelle- mus. Datum Carcassone, die lune ante dieni cincrum, anno Domini M°<::c"xxx"vr. Et ut presenti transcripto de supradictis liltcris verbo ad verbuni sumpto fides pos- sit plenius adhiberi, nos predicti episcopi i;)5imi sigillis nostris fecimus communiri. l);itiim Buzeti, sexto kal. januarii, anno domini M'CCXI/VII". n. Universis", &c. fr. Stephanus ord. fratr. Minor. & fr. W. Arnaldi ord. fratr. Predicator., judices constitiiti a vc- nerabili pâtre J., Dei gratia sancte Vien- nensis ecclesie archiepiscopo, A. s. legato, ad faciendum inquisitionem contra liereti- cos in tota dioccsi Tholosana, saluteiii, &c. Uiiiversitati vestre volumus ficri manifes- tum, quod cum auctoritate predicti legati & aliorum quamplurium episcoporum ac vohmtate nihilominus & consensu nobilis viri R., Dei gratia comitis Tolosani, inqui- sitio fieret apud Tolosam & in diocesi To- losana, ita videlicet quod quicumque infra diem assignatam ad inquisitores accederet, dicturusde se & aliis plenariam veritatem, esset immunis a morte & immuratione & omni detentione & omnium rerum sua- rum confiscatione, Poncius Grimoardi, la- tor presentium, gratis ac sponte veniens cum devotione, & ut videbatur motus do- lore cordis intrinsecus, asserendo proprio sacramento quod de se & aliis plenam di- ceret veritatem, confessus fuit se pluries & in pluribus locis vidisse hereticos & eorum predicationem audisse & eos plu- ries adorasse & eis aliquando de bonis suis dédisse, pro quibus omnibus peliit sibi injungi penitentiam salutarem. Unde nos, habito diligenti consilio & traclatu, videntes ejus bonum propositum peni- tendi, injunximus eidem pro penitenlia salutari, ut quandiu viveret uni pauperi in victualibus subveniret, eidem in domo sua vel alibi in dictis victualibus provi- dendo, & quod daret aiiiore Dei x libras Morlanenses, quas juxta niandatum nos- trum plenarie jam persolvit. Injunximus eidem etiam, ut ab hoc proximo Pascha ve- nienti infra duos annos B. Jacobi & B. Marie de Rupe amatoris & Sancti Egidii Si B. Marie de Podio limina visitaref. Cum igitur dictus Poncius, sicut pro certo cre- dimus, veraciter & fidcliter sit confessus & cum magna devotione dictam penitentiam promiserit adimplere, nosque ipsum a pre- dictis omnibus & ab excommunicatione, qua propter hec tenebatur astrictus, aliju- rata prius omni heretica pravitate, duximu.'î absolvendum, caritatem vestram in Do- mino duximus deprecandam, quatenus dic- tum Poncium tamquam verum, fideleni & catholicum ubique habeatis, & ipsum & omnia bona sua ubique fidcliter custodia- tis & ab aliis custodire similiter faciatis. Li cujus rei tcstimonium, présentes litteras sigilli nostri munimine duximus roboran- das. Datum ajjud Castrum Sarracenicum, IV kal. aprilis, anno Domini M''CC°XXX"Vl". in. Anno' Domini m"CC"XXX" Vlir , Rai- An i2;)7 An 1233 ' Registre de Tinijuisitioa àe Carcassonne. ' Archives de l'inquisition de Toulome. An = :i9 j.uivijf. I.J.oii;!. l. III. tol.^SS. An 12^9 4 fOvricr. "■; 1023 PREUVES DE 1,'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 10:4 Au .'A 11 '•^ £oraiio episcopo, Apostolice sedis legato, & percipias de ipsis redditibus iiostris sin- '^ ' niagister Luppits, niagisler P. du Moule- gulis aunis in sohuum dubiti suprascripti landario, luagistcr G. Xaiitonensis, acto- qiiod libi de.benius, tanidiu donec intègre res, procuratores seu sindici ab iiniver- satisfactuni sit tibi & tiiis in omni debito sitate magistrornm Tholose, & magister suprasciipto, quod tibi debemiis. Si veio Sicardus, canonicus Narbouensis, & magis- inde non possis accipere in pace dictas ter G. Arnaldi archidiacoiius Lautarensis, CL lib. Melg. singulis annis, sicut supra- dc cadeni universitatu magisiri, salutem & scriptuni est, nos predictas ci. lib. Mcig. reverentiaiii debitam & devotain. Paterui- tibi & tuis vel cui niandaveritis soluturos tati vestre presentibus du,ximus intiman- singulis annis in soliituni debiti snpiadic'i, duni nos récépissé, nomine universitatis & quod tibi debenuis, per hos terminos, scili- nostro, in pecunia numerata quingentas cet in fesfo omnium Sanctoruiii pro prima libras Morlaueiisiuni ab illustri vire R., solutione, & sic postea de anno in aunum Dei gratia comité Tliolosano, pro toto sa- CL lib. Melg., donec tibi & tuis iiite- lario quod nobis & universitati debebatur gre satisfactuni sit in omnibus prescriptis u ;'.jue ad ins.'ans proximum fastuni Pasche, ucccxxx lib. Melg., per slipulationcm sicut a sanctitate vestja fuit apud Vaurum sub ypotheca omnium bonorum nostrorum de consensu expresso jiartium ordinatum, tibi promittimus. De quibus siquidem rcd- Unde sanctitati vestre humiliter supplica- ditibus suprascriptis, te vel procuralorem mus, quatiiuis prefato comiti vestras detis tuuni, statim cum Marsiliam intraverimus, patentes litteras, quod auctoritate & man- in possessionem mittemus vel mitli facie- dato vestro talis comjiositio fuit facta, & mus. Quod autem predicta omnia, &c... /d jiobis predicta pecunia pro toto salarie, hec ego Johannes de Orllaco predictus vos quod nobis & universitati debebatur, per- dominum Raimundum, Dei gratia, &c., & soluta. Datum Tiiolose, pridie non. fe- dominum Guillelmum de Barreria & om- bruarii, anno Doniini M" CC'XXX." viii". nés bajulos vestros & omnes alias perso- """"" V.Anno'ab Incarnatione Domini mille- nas, que unquam pro vobis seu nomine ,j3„ simo cc'XXX" octavo, scilicet VI" kalendas vestro se mihi obligaverunt, ab omnibus 5^ marcii, régnante Lodoyco Francorum rege. aliis debitis, que unquam michi seu con- fcvnti. jvJqj scilicet Raimundus, Dei gratia cornes dam G. de Orllaco filio meo debuistis, Tholose, marchio Provincie & dominas c|uod debitum in hoc debito continetur, Marsilie, confitemur & in veritate recog- in perpetuum cum hac carta libero pe- noscimus nos debere tibi Johanni de Or- nitus & absolve, salvo tamen & retento Uaco de Montepessulano seniori, Dcccxxx mihi & meis debito suprascripto in hoc libr. Melgor., facto computo generali inter instruniento presenti contento. Acta fue- nos & te de omnibus debitis, que unquam runt hec apud Sanctum Egidium, in domo pro nobismet vel pro alio tibi debuimus Templi, & interfuerunt testes rogati Ear- usque in dieni presentem. Predictas siqui- ralus de Baucio, Poncius de Villanova se- dem DCCCXXX lib. Melg. nos tibi vel tuis nescalcus Tholosanus, Sycardus Alaman- sive illi, qui pro tuo comodosine tuo tuo- nus, Deodatus Sarraceiuis miles, Romanus, rumque inganno petierit, vel cui manda- G. Raimundus, Alperatius de Avinione, veritis seu volueriiis, soluturos in modurii magister Johannes Aurioli, Johannes de infiascriptum per stipulationem sub ypo- Orllaco junior, Raimundus ("olumbus, & theca omnium bonorum nostrorum tibi epo Bernardus Faber, publicus ville Sancti promittimus, videlicet quod de redditibus Egidii notarius, qui utrimqn rogatus licc nostris, quos habemus in civitate Marsilie scripsi is: siijnavi. iSignum notar't'i.) tibi assignamiis CL libr. Melg. vel pro- curatori tuo, quas quideni c;l lib. Meîg. volumus ik concedinius tibi quod capias 'Trésor des chartes du roi; Toiilo'.sc, snc 3, n. y,. IJ. liS; oriEiir.ir.j lo: PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. lo: 323. — CCXXVI An I 239 9 avril. nostram tenemus & ad nos pertinent pleno jure proprietatis, excepta medie- tate tenementi castri de Elyer, quam ab alio domino tenemus, & dominationes alio- -.-r ] j Tr 1 ^- • rum castrorum & villarum suprascripto- Hommase du comte de y aLentmois 1 • • r 1 .0 ° rum, que a nobis in feudum tenentur & au comte de foalouse, pour divers j^re majoris dominii ad nos spectant, & fiejs du Vivarais'. omnia alia castra & villas & jura, ad nos pertinencia, ultra Rodanum constituta, MANIFESTUM sitomnibus presentibus & que ab alio domino non tenemus. Donan- futuris, quod anno Domini mille- tes vobis & successoribus vestris in perpe- simo ducentesimo tricesimo nono, quinto tuum, donatione simplici inter vivos & FJ.orig. t. Ml, C0I.3S9. idus aprilis, régnante domino Friderico secundo Romanorum imperatore, nos Ade- marius, comes Valantinus, coram domino R. Dei gratia comité Tholose, marchione Provincie, in verbo veritatis asserimus, confitemur& recognoscimus nostrum alo- dium esse castrum de Bais cum tene- mento & territorio & pertinenciis suis, & omnia castra infrascripta, que pleno proprietatis ad nos jiertinent jure & ad manum nostram tenemus, & ea que a no- bis tenentur in feudum & jure majoris dominii ad nos spectant, similiter esse nostra alqdia, & nuUum de illis tenere in feudum vel alio jure ab aliquo domino temporali : videlicet castrum Sancti Albani cum tenemento & territorio & pertinen- ciis suis, item castrum Tornoii, & Privas, & Boioinna, & Elyer, & Durtfort, 8c La- cum, & Scrinet, & Sanctum Fortunatum; item dominationes de Pouzino, videlicet dominaciones quashabemus in Castro dicti Pouzini, cum tenemento & territorio & soUempniter insinuata, firma & irrevoca- bili & in perpetuum duratura, majus & directum dominium in omnibus castris predictis & villis & dominacionibus pre- diclis. Tradentes vobis ex causa prefate donationis civilem possessionem predicto- rum castrorum & villarum Si^^redictarum dominacionum, retento nobis, ut vassallo & feudatario vestro, utili dominio & na- turali possessione. Pro predictis igitur feudis, videlicet castrorum & villarum Ik dominacionum predictarum, cum omni- bus pertinenciis suis, ut supradictum est, constituimus nos & successores nostros vassallos & feudatarios vestros esse & successorum vestrorum , facientes vobis homagium, manibus nostris inter vestras inclusis. Promittentes vobis boiia fide de predictis feudis facere pro vobis placitum & guerram, & pro omnibus feudis supra- dictis vobis fidelitatem juramus, sacro- sanctis Evangeliis corporaliter tactis, & osculo dato. Promittentes sub virtute ejus- pçrtinenciis suis, & Caslucii, & la Gorsa,& dem juramenti nos fideliter attendere & Sancti Andeoli, & Castri Vessaudi, & Aja- hon, &: Don, & Mezelac, & Montagut, & Raphaël, & Corbeira, & Brion, & Ciiaslar, & castrum Sancti Agripe. Ad hec nos pre- fatus comes Valantinus, de nostra mera& spontanea voluntate, nec dolo nec fraude nec aliqua machinatione inducti, recipi- mus in feudum francum a vobis prefato domino R., comité Tholose, consanguineo nostro, sine requisitione vestra, predictum castrum de Bais & omnia alia castra pres- cripta & villas, cum tenemento & terri- torio & pertinenciis suis, que ad manum 'Trésor des chartes; Toulouse, sac 9, n. 3j. |J. 3i8 ; original scellé.] servare omnia, que m forma fidelitatis continentur, renunciantes specialiter illi juri seu legi, que dicit donationem exce- dentem summam quingentorum aureorum sine insinuatione non valere, & omni alii juri scripto & non scripto, canonico & ci- vili, nobis compétent! & competituro, quod nobis prodesse, vobis obesse potest ad ve- niendura contra predicta vel aliquid de predictis. Nos autem prefatus comes Tho- losanus, jura predictorum feudorura & predictam donationem recipientes, per nos & successores nostros vobis & succes- soribus vestris promittimus bona fide do- minia predictorum feudorum conservare nobis & universali successori nostro, & ea An 1239 VIII. 33 An 1027 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 10 !8 non aliennre in LJ.orig. t. III, «ol. 39a aliqii am extraneam per- sonani , que nobis non succederet, nec aliquem nobis pro dictis feudis majorem dominum constitiiere, sine vestro consilio & assensu. Promittinius etiam per nos & successores nostros, quod vos & jura vestra & successores vestros, ut fidèles vassallos Carpentoratensis cpiscopus, bona fidc 8i sine dolo confitemur & in veritate recog- noscimus, nomine ecclesie Carpentora- tensis, per nos & successores nostros, vobis domino R., Dei gratia comiti Tholose, marchioni Provincie, presenti & stipu- lant! nomine vestro & successorum ves- nostros, in perpetuum defendemus. Acta trorum, & per vos successoribus vestris, sunt hec apud Insulam, in stari Raimun- deti Laugerii. Testes interfuerunt rogali & ad hec specialiter voccati dominus Al- biensis cpiscopus, & W. Carpentoratensis episcopus, & R. Cavellicensis cpiscopus, & dominus Hugo de Baucio, & dominus quod nos nomine ecclesie supradicte habemus, tenemus & possidemus pro vo- bis & successoribus vestris civitatem Car- pentoratensem cum tenemento & dis- trictu suo, & castrum de Vennasca cum tenemento suo, & castrum de Bauceto Barralus de Baucio, dominus Poncius de cum tenemento suo, & villam Sancti De- Villanova, dominus Petrus Bermundi de siderii ciyn tenemento suo, & castrum Salvis, dominus Poncius Astoaudi, Pe. de de Malamorte cum suo tenemento & Lambisco & Dalmacius de Castronovo, Gi. cum tenemento Sancti Felicis, & domura de Bezauduno, Ugo de Banasta, Mateus seu munitionem Alfantorum de Nometa- de Chabrelain, Poncius Cornilan, W. de miis, & quicquid predicti Alfanti habent Rocha, W. de Camareto, Odo Albertus in Castro de Nometamiis & in ejus te- An i3 mai. prior de Mirmanda, Genso Dauriple, Pon- cius Grimoardus, dominus Cicardus Ala- mandus, Ermengaudus de Podio, magister Johannes de Auriolo, magister Bertrandus de Severiaco, W. Bartolomei & Pe. de Corbiera clerici. Ad majorem hujus autem rei testimonium & ad perpetuam firmi- tatem, nos prefati R. cornes Tholosanus & A. cornes Valantinus, sigillorum nos- trorum & venerabilium patrum episco- porum predictorum jussimus munimine roborari. 324. — CCXXVII Hommage de Vévêque de Carpentras au comte de Toulouse^. NOTUM sit omnibus, quod anno domi- nice Incarnationis Mccxxxviiii, scili- cet idibus niaii, nos Guillelmus, Dei gratia 'Trésor des chartes; Toulouse, sac 5, n. 56. [J, 3iii original scellé de la bulle de plomb du comte de Toulouse. A la suite du présent acte, on trouve : 1° Un acte de Raimond V, de 11 55, publié dans Teulet, Layettes, t. i, p. 74; 2° un autre du même, de 1 160 (voir tome V de la pré- nemento, eo excepto quod dicti Alfanti habent apud Blauzacum & in ejus tene- mento, & villam Sancti Desiderii cum tenemento suo. Confitentes etiam quod nos & successores nostri, nomine ecclesie Carpentoratensis, debemus facere vobis domino comiti supradicto & successoribus vestris, pro civitate Carpentoratensi & pro Castro de Vennasca, & pro eo quod dicti Alfanti tenent a nobis & ecclesia Carpentoratensi in Castro de Nometamiis & in ejus tenemento, cavalcatas tantum. Pro Castro vero de Bauceto & pro villa Sancti Desiderii & pro castro de Mala- morte cum tenemento Sancti Felicis, de- bemus vobis & successoribus vestris facere cavalcatas & dare illam summam pecunie, que pro albergo dari consuevit : scilicet pro Castro de Bauceto L sol. Melgor. in festo sancti Michaëlis, pro villa Sancti Desiderii L solid. Melgor. in festo sancti Michaëlis, & pro Castro de Malamorte cum tenemento Sancti F'elicis tx sol. Melgor. in festo sancti Michaëlis. Et pro omnibus supradictis confitemur nos, per nos & successores nostros, nomine eccle- sente édition, ce. \iii à I235); 3° & un troi- sième de Raimond VII, du 24 août 1224, publié dans Teulet, t. 2, p. 36; tous relatifs à l'évèché de Carpentras.J An 1239 An 1239 102g PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. io3o sie supradicte, fecisse sacrameiitum fide- litatis vobis domino comiti supradicto, recipienti nomine vestro & successorum vestrorum, & osculum fidei prestitisse. Promittentes vobis & per vos successori- biis vestris in fide prestiti juramenti, quod vobis & successoribus vestris in om- nibus semper fidèles erimus, & vobis & successoribus vestris valentiam faciemus Kd.orig. t. III, col. 391. videlicet in civitate Carpentoratensi & in Castro de Vennasca & in eo quod prefati Alfanti possident pro ecclesia Carpento- ratensi in Castro de Nometamiis & ejus tenemento, cavalcatas tantumniodo & va- lentiam de placitis & de guerris contra omnes horoines, cum a nobis vel nostris fueritis requisiti vos & successores vestri, in Castro vero de Malamorte cum tene- An in placitis & in guerris contra omnes ho- mento Sancti Felicis & in Castro de Bau- ceto & in villa Sancti Desiderii cavalcatas & illam summam pecunie supradictam, mines, cum a vobis vel vestris fuerimus re- quisiti. Et ad illa facienda fideliter & complenda, que in forma fidelitatis conti- nentur, vobis domino comiti supradicto & successoribus vestris nos & successores nos- tros specialiter obligamus. Et nos R., Dei gratia cornes Tholose, marchio Provincie, per nos & successores nostros, promitti- mus bona fide vobis episcopo Carpentora- tensi jjredicto, nomine ecclesie supradicte, & per vos successoribus vestris, quod vos & successores vestros & ecclesiam Carpen- toratensem cum possessionibus & juribus suis salvabimus & defendemus, sicut bonus dominus vassallum suum débet def'endere & salvare. Preterea nos R. &c., bona fide & sine dolo confitemur & in veritate recognoscimus vobis episcopo Carpentora- tensi... & per vos ipsi ecclesie prelibate.... que pro albergo dari consuevit. Preterea nos cornes predictus sollempniter & ex certa scientia confirmamus vobis epi- scopo supradicto tria instrumenta, a predccessoribus nostris & a nobis prede- cessoribus vestris & Carpentoratensi ec- clesie supradicte concessa & a vobis nobis exhibita, quorum ténor continetur infe- rius in hune modum '. Factum fuit hoc apud Aurasicam, in sfari domini episcopi, in virgulto, juxta corum ecclesie Sancti Pétri. Testes pré- sentes interfuerunt dominus A. episcopus Aurasicensis, R. de Baucio princeps Aura- sicensis, Barralus dominus Baucii, Wil- lelmus de Sabrano, V/illelmus Augerius judex & cancellarius domini comitis in quod in civitate Carpentoratensi & in cas- partibus Vennaissini, Guillelmus de Bar- tro de Vennasca & in eo quod predicti Alfanti pro ecclesia Carpentoratensi possi- dent in Castro de Nometamiis, nos & suc- cessores nostri habemus & habcrc debe- mus tantummodo cavalcatas, ita quod in civitate Carpentoratensi & locis proxime dictis non habemus nec habore debemus albergum nec aliquid pro albergo. In Castro vero de Bauceto & in villa Sancti Desiderii & in Castro de Malamorte cum tenemento Sancti Felicis, nos & successo- res nostri habemus & habere debemus tamtummodo cavalcatas & illam summam pecunie supradictam, que pro albergo dari consuevit. Confitemur etiam & in veritate recognoscimus vobis episcopo supra- dicto... nos & successores nostros in civi- tate Carpentoratensi predicta & in aliis locis predictis non habere nec debere habere justiciam sanguinis nec proditionis nec adulterii nec aliquid aliud, prêter illa t['ie spccificata sunt superius & exprcssa. reria, Sicardus Alamandus, Massipius de Tholosa senescalcus Vennaissini, Johan- nes Aurioli scriptor domini comitis, Guido de Severaco, Bernardus de Turre, magis- ter Bertrandus de Severaco, Raimundus Bermundus de Clausonna, Raimundus Al- fantus de Auriolis, Raimundus Rainerius de Malauccna, Poncius Cavallerius pre- cenfor Carpentoratensis ecclesie, Guido canonicus ejusdem ecclesie, & ego Ber- trandus de Sancta Maria, nofarius publi- cus domini comitis, presens interfui & mandato & auctoritate domini comitis ik voluntate domini Guillelmi Carpentora- tensis episcopi supradicti, hoc instrumen- tum scripsi, signavi & ejusdem domini comitis bulle munimine roboravi. (Locus slgr.i.) ' Suivent les trois actes que nous indiquons plus haut, c. 1027. io3i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. io32 »20. 326. An 1238 septem- bre. Donation de Jean de Fricamp!^, séné- chal d'Albigeois, à la femme de Gaillard d'Estors ' . Nos Johannes de Foriscampis, senescal- lus domini régis Fraiicie in partibiis Albigensium, notum facimus universis pré- sentes litteras inspecturis, quod cum Gail- lardus de Estors fideliter servivisset do- mino régi in exercitu Rocafolii, & cum post exercitum autedictum exponendo cor- pus suum inimicis fidei & domini régis, deffendendo & custodiendo terram domini régis viriliter & potenter, de qua terra deffendenda se intromisit per mandatuiu nostrum, a dictis inimicis Ecclesie & do- mini régis occisus fuerit in servicio domini régis, nos intuitu pietatis & servicii sui, terram quam dictus Guaillardus tenebat de dono domini comitis Montisfortis pro Bernardo d'Estors, cum iila terra dimissa fuisset uxori dicti Guaillardi, que filia erat dicti Bernard! d'Estors, & illam terram quam dictus Guaillardus tenebat de dono domini régis & etiam centum solides Mel- goriensium, quos eidem acreveramus pro servicio & expensis quas fecerat in exer- citu Rocafolii, ut perciperet dictos C soli- dos annuatim quamdiu domino régi pla- ceret, na Galabrune uxori dicti Gaillardi & infantibus dicti Gaillardi dimisimus te- nendam & habendam , quamdiu domino régi placuerit, supplicantes universitati vestre ut dictam na Galabrunam & infan- tes antedictos super dicta terra non mo- lestetis, set eisdem vestrum cousilium & auxilium impendatis. Datum Carcassone, die jovis ante nativitatem béate Marie, anno Domini M°cc°xxx° octavo. ' Bibliothèque nationale, lat. 599Û, p. 164. Lettre de Louis IX en faveur de Dou- celine de Montpellier^ . LUDOVICUS, Dei gratia Francorum rex, Johaniii de Fricampis, senescallo Car- cassone, salutem, Accedens ad nos Dulce- lina, relicta Baudaci de Montepessulano, latrix presentium, nobis dédit intelligi, quod dictus Baudacus maritus suus, de- cessit saisitus quodam pedagio, quod col- ligitur apud Latas, quod pedagium clare memorie Ludovicus rex geiiitor noster concessit eidem B. tenendum Schabendum, quamdiu placeret eidem genitori nostro. Unde tibi mandamus, quatinus dictam Dulcelinam cum liberis suis dictum peda- gium, quamdiu nobis placuerit, tenere permittas & habere, eo modo quo dictus B. maritus ejus illud tenuit & possedit. Ac- tuni apud Sanctum Germanum in Laia, anno Domini M° cc° xxx° nono, mense juuii. 827. lÀttere episcopi Agathensis super insula Sete^. NOVERINT universi presentem paginam inspecturi, quod nos B., divina mise- ratione Agathensis episcopus, recognosci- mus in presentia domini G. de Ulmeio, senescalli Carcassonensis, nos tenere in- sulam Sete a domino rege Francorum, sicut olim recognovimus ipsi domino régi & adhuc recognoscimus. Datum Bitterris, 1111° kalendas noveiiibris, anno Domini M" CC° tricesimo nono. An 1239 juin. An I 289 21 oclo- bre. ' Lnt. 9 996, p. 2. ' Archives nationales, JJ. xxvi, f" 141 r°. — Le titre latin que nous donnons se trouve dans le registre. io33 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1084 Kd.orig. t. m, col.3'ji. An I 239 I O 1)0- veinbre. arripient iter & bona fide prosequentur. Actum Aquis, presentibus his testibus, vi- delicet magistro Flocur. (sic) archipresby- tero Bononiensi, magistro Tedaldo dicto vicecomite, magistro Paulo de Sancto Helia, & magistro Cardone capellanis ve- nerabilis patris J. t Prenestini episcopi supradicti, teste Romeo bajulo predicti coinitis Provincie, teste Guidone de So- leriis Bariolensi preposito, teste & An- selme Feri milite Massiliensi. Et ego Philippus, Dei gratia oaiicti Imperii scri- narius, &c. 32C CCXXIX 828. — CCXXVIII Promesse du comte de Provence de servir le Pape contre l'Empereur \ IN uomine Domiiii nostri Jesu Christi, amen. Anno Nat. ejusdem i\rcc''xxx"ix'', pontificatus domini Gregorii pape IX' anno XIII", indictione XII*, IIII idus no- vembris, in presentia mei Philippi scrina- rii & testium subscriptorum, nobilis vir R. Berengarius, cornes & marchio Provin- cie & cornes Folcalquerii, non vi coac- tus, &c. promisit venerabili patri domino J., Prenestrino episcopo, Apostolice sedis legato, récipient! vice & nomine domini pape & Romane ecclesie, quod ipse ibit ad servitium ecclesie cum XL militibus 8c X balistariis, propriis expensis, ad manda- tum summi pontificis vel ecclesie Ro- mane, in Lombardiam seu Italiam vel regnum Apulie, quorum militum quilibet habebit V equitaturas ad minus, & quili- bet balistariorum iv, sedatis discordiis in- ter ipsum ex una parte & comitem Tho- losanum ex altéra pro se & terris quas possidet, inter quas intelligimus Marsi- liam & Venissinum. Si vero Avinionenses cum comité Berardo vel alio loco ejus nuntio Federici dicti imperatoris, tantum ei moverent guerram, quod videretur peri- culosum exire terram suam, non teneatur ire in propria persona, sed mittet predicto tem de heretica pravitate & in tempore modo XX milites & X balistarios. Quod si gratie. In primis dixit, quod quando erat civitas Avinionensis sine nuntio impera- in etate x annorum vel circa, ipse stetit toris moveret guerram, mittet XL milites & X balistarios, ut supradictum est, & si commode poterit, ibit cum eis. Et erunt una vice tantum sex mensibus in expedi- tione, quando ibit ipse in propria per- sona vel quando mittet, non computato tempore quod ibunt & redibunt. Et est sciendum, quod sive dictus comes vadat in propria persona sive niittat, ut predictum est, habebit très menses computandos a cum Poncio Ademarii defuncto, & tune temporis manebant heretici in Castro de Duroforti, & aliquando veniebat ad eos, & comedebat aliquando cum ipsis, & aus- cultabat eos, non tamen ea intentione, ut faceret vim propter etatera in sernione ip- sorum. Nomina hereticorum erant Peirota de Claromonte & Ramundus Acullerii, qui aliquando veniebat ibi, & alii here- tici. Et vidit ibi venire ad eos dictum Pon- die, qua fuerit requisitus a domino papa cium Ademarii, & Bernardum de May- vel ecclesia, ad parandum se, infra quos 'Château de Foix, caisse îi. [Doat, vol. 170, " Manuscrits de Brienne, n. 84. f° 126.] An Éd.oriff. t. III, col. 392. Confession du comte de Foix devant les Inquisiteurs : son absolution'. I. A NNO Domini mccxl, XII die mensis Xk martii, nobilis vir Rogerius Ber- nardi comes Fuxensis juravit coram inqui- sitoribus, quod tam de se quam de aliis plenam & meram diceret veritatem super facto heretice pravitatis, & omnem peni- tentiam sibi impositam pro posse sui face- ret & compleret, & fuit receptus ad tem- pus gratie, pro eo quod duo hinc anni sunt elapsi & amplius, quod ipse obtulit se coram nobis inquisitoribus, videlicet fratre W. Arnaldi de ordine fratrum Mino- rum, ad confitendum & dicenduni verita- An 1241 1 2 mars An 1241 io35 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, io36 revilla & Ysanuim de Sancta Gabelhi & Raymundiim de Justiiiiacho milites, qui loquebantur ibi cum ipsis, & dictum cas- triim erat dicti Poncii Ademarii. Item dixit se vidisse eodem tempore liereticos & he- reticas apud Saverdiiiuim, & vidit ibi ve- iiire ad eos dictum Poncium & socios suos. Item dixit eodem tempore se vidisse Esclarmundam horeticam amitara suam Fuxum, iiec comedit cum ipsis ibi nec au- divit predicationes ipsorum. Item dixit quod non vidit dictam comitissam post- quam fuit facta heretica, quod ipse sciret, nec sibi dédit aliquid. Item dixit, quod ipse abstraxit Raimundum Sancium de Ra- vato de heresi, qui occasione cujusdam vulneris reddiderat se hereticis in quodam Castro quod dicitur Avesola. Item dixit se apud Appamias, & ibi vidit plures hereti- vidisse aliquando Jalebertum de Barbai- cos & hereticas cum ipsa & plures mulie- rano & Raimundum de Gabareto, Rai- res, & alii veniebant ad illos ipso vidente. mundum Rogerium, Guillelmum fratrem, Item dixit quod postea mater sua facta be- Ysarnum de Taxis, postquam fuerunt de retica stabat apud & visitavit eam ibi heresi coiidempnati, diversis locis & tem- pluries & aliquando comedebat cum ipsa, poribus, non tamen quod ipse vocaret eos & aliquando audivit ibi predicationes he- ad se specialiter. Item dixit quod nun- reticorum, & vidit ibi cum ipsis Raimuiif- quam dédit eis excepto quod ea die, dum d'Arviniacbo & Raymundum de Tor- qua dictum fuit sibi, quod ejiceret dictum corol & Raymundum de Poiol milites, Ysarnum tanquam hereticum a se, reddidit qui aliquando audiebant ibi predicatioiiem sibi quendam equum absolutum, quem hereticorum. Item dixit se vidisse hereti- quidam bajulus ipsius habebat a dicto cos stare publiée apud Miraspiscem, 8i Ysarno pro quadam summa pecunie obli- aliquando veniebat ad eos cum aliis & gatum. Item dixit quod nunquam, quod audiebat alic|uando verba ipsorum. Item ipse sciret, dédit consilium vel auxilium .'ïdit in pluribus castris stare publiée he- reticos. Item dixit, quod numquam adora- vit hereticos nec aliter quam supradictum est audivit predicationem eorum, excepto quod aliquando, quum heretici predica- hereticis perfectis vel condempnatis, ex- ceptis his qui supradicti sunt. Item dixit, quod postquam fecit pacem cum rege Frau- de & domino Romano, tune Apostolice se- dis legato, ipse non vidit, quod sciret, ali- bant publiée in plateis, audiebat eos. Item quem hereticum neccaptum nec mortuum. dixit, quod quando Petrus Roger de Mira- pisce, frater istius Pétri, reddidit se he- reticis apud Fanumjovis, pater ipsius & alii taxarunt ipsum de heresi, & tuuc Gui- labertus de Castris improperabat eis, quod trahebant ipsum de heresi. Item dixit, quod numquam fuit a parlamento ipsorum, nec accepit pacem ab eis, nec interfuit hereti- cationi alicuius, nec dédit nec misit ali- hoc excepto quod supradictum est. Et ab- jurata omni heretica pravitate, & facta promissione quod semper in fide ecclesie Romane renianeret, & quod nunquam auxiTuim vel consilium preberet hereticis, & quod hereticam pravitatem pro viribus persequeretur, fuit reconc.iliatus. Omni- bus supradictis fuerunt présentes dominus Guilleimus Ato abbas Fuxi, & frater B. quid hereticis, excepto quod aliquando abbas Borbonie, & frater Stephanus ab- Ëd.orig t. III, cul.3y3. mittebat matri sue pisces 81 hujusmodi falia, tempore quo erat heretica. Item dixit quod numquam credidit hereticos nec cre- didit quod quis posset salvari nisi in fide catholica ecclesie Romane, nec ipse, sicut asserit, habuit unquam aliam fidem nisi in ecclesia Romana. Item dixit quod num- quam prestitit ducatum hereticis vel secu- ritatem per se vel per alium, scienter. Item dixit quod nunquam vidit Guilabertum de Castris vel alium hereticum in domo co- mitisse heretice, quod ipse sciret, apud bas... & frater Petrus Volegs cellerarius Borbonie, & Garcias presbiter Fuxi, & fra- ter Franciscus capellanus ipsius domini comitis, & frater B. de Rocafort de ordine Predicatorum, & frater de ordine fra- trum N4inorum, & dominus Rogerius filius domini comitis. Coram quibus inquisitores predicti concesserunt predicto domino co- miti, quod si aliquid super facto heretice pravitatis per oblivionem dimisisset, quod liceret & liceat in tempore gratie confi- teri. Post hoc adjecit, quod ipse donavit Aa 1241 loSy PREUVES DE L'HISTOÎRE DE LANGUEDOC. io38 Villeforti, postquam fuit de heresi cou- dempnatus, xxx. solides. II. Pateat' uiiiversis presentem paginam iiispecturis, quod nos en Pons, per la gra- An 1 240 Kd.orig. t. III. col. 394. mini m CCXL, scilicet m idus aiigusti, cum cornes Galterius, vicarius generalis domini imperatoris in regno Arelatensi & Vien- nensi, peteret potestariam Avinionis a do- cia de Diubispe ci Urgel,fem carta testimonial mino comité Tholose, dicens quod a do- al comte Je Foix, que el ses feyt e donat a conexer a nos e a la egleisa, per qne nos re- vocam la sententia, laquala nos aviem donada contrel per lo feyt de heregia, e quel tenem per bon e per leyal e per cathoUch, Actum est hoc IV nonas mensis junii, anno Do- mini M.''CC"'XL°. Testes hujus rei siint Pe- trus de Tiviere sacrista & A. de Motha archidiaconiis & A de Durbano abbas Ur- geliensis, R. de Josa, Garssias ArnalJi, mino imperatore receperat in mandatis, quod potestariam reciperet supradictam, dominas comes Tholose predictus respon- dit ipsi comiti Galterio, quod ipse recepe- rat potestariam Avinionis, & eam tenebat ad hutilitatem, honorem & proficuum do- mini imperatoris, & \]uia comes Berar- dus nolebat vel neciebat regere civitatem Avinionis predictam, & ideo magnum scan- dalum ortura fuit in civitate predicfa, unde num J. de Traymeda canonici Urgellensis & capellani Sancti Odonii, qui hoc scrip- sit, niandato domini episcopi. Testes etiam sunt G. Bernardi de Ladruchi, G. Isarn. 33o. ccxxx An I 240 1 1 août. A. de Cango, G. de Mirales, Berengarius inimici domini imperatoris in eadem civi- de Convelaria, Berengarius de Talatus (?). tate insurgeâtes contra predictum comitem Signum Poncii Urgellensis episcopi. Sig- Berardum armati, pro.ponentes ipsum co- mitem Berardum expellere a civitate & fa'cere regimen perse, unde tota civitas, si ipsi obtinuissent, esset contra dominum imperatorem & cum comité Provincie & cum clericis, propter defectum regiminis ipsius comitis Berardi. Et ideo ad preces ipsius comitis Berardi & ad preces consi- lii generalis & parlamenti ipsius civitatis Avinionensis, ipse recepit potestariam pre- dictam, & quia cives Avinionis afectabant habere in potestatem dominum comitem Tholosanum plusquam alium, & plus ti- mebant elim quam alium, & melius pote- rat eos regere, defendere & salvare, ideo dominus comes Tholose requirebat ab ipso comité Galterio, quod ipse desisferet a peticione potestaric, vel supersederet a petitione predicta, donec dominus impe- rator super hoc suam mandarct volunta- tem, quia dominus comes Tholose paratus erat potestariam tradere & relinquere ipsi comiti Galterio, si dominus imperalor mandaret, & ideo consulebat ipsi comiii Galterio, quod supersederet a peticione potestarie, donec dominus imperator super hoc suam mandarct voluntatem. Et quia comes Galterius supersedere noluit, donec veniret nuncius domini imperatoris, nec adquiecere super hoc consilio domini co- mitis, dicens quod a domino imperatore receperat in mandatis, quod potestariam predictam reciperet & teneret & ideo non esset ausus supersedere, dominus comes Tholose volens obedire in omnibus & per Divers actes touchant Raimond Vil, comte de Toulouse. I. -v roVERiNT' universi présentes litte- IN ras inspecturi, quod nos Raimun- dus, Dei gratia comes Tholose, marque- sius Provincie, dilectum ac fidelem nostrum nobilem Rogerium' Bernardi comitem Fuxi & suos a fidejussione, quam fecimus pro comité supradicto pênes abbatem Sancti Aiitonini Apamiarum absolvimus perpetuo & quitamus. In cujus rei testi- monium, présentes litteras sigillo nostro munitas sibi duximus concedendas. Datum Tholose, kalendis januarii, anno dominice Incarnationis M" cc'xxx'ix". II. Notum ■• sit omnibus, quod anno Do- ' [Doat, vol. 170, f" 112.] 'Château de Foix, caisse 20. [Dont, vol. 17-), {" .10.] ' La copie de Doat porte à tort RaymunJiim- Bernardi. [A. M.] ■• Trésor des chartes; Toulouse, sac 9, n. 36. [J. 3i8; original scellé en plomb.] An 1 240 An 1240 io3g PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1040 An I 240 1 2 août. An I 240 sep- tembre. Éd.orig. t. 111, col. 395. An 1240 5 dé- cembre. omuia preceptis & mandatis coniitis Galte- rii, vicarii domini imperatoris, concessit ipsi comiti Galterio potestariam Avinionis. Factum fuit hoc apud Insulam in claustro. Testes interfuerunt dominus B. cornes Coiivenanun, dominus Barralus de Baucio, Willelmus Arnaudus de Tantalo, Wiliel- mus de Barreria, Poncius Astoaudi, Willel- mus Augerius. — Post hec, scilicet die se- quenti, predictus dominus comes Tholose tradidit predicto comiti Galterio potesta- riam Avinioiiis, in concilio Avinionis ge- nerali & in parlamento, illis presentibus de predicto consilio, & nniltis aliis dicte civitatis, qui erant in parlamento pre- dicto. Ego vero Petrus Olricus, notarius publicus domini comitis, cum omnibus hiis presens interfui , qui mandate Si autoritate domini comitis Tholose pre- dicti hanc cartam scripsi, bullavi, compo- sui & signavi. (Signum notarii.') in. Noverint ' &c. quod nos Raimundus, Dei gratia comes Tholose, marchio Pro- vincie, profitemur & in veritate recognos- cimus, quod nos dilectum ac fidelem nos- trum nobilem virum Amanevum de Lebreto investivimus & in corporalem induximus possessionem de omnibus illis, que pater suus habebat & tenebat in diocesi Agen- nensi tempore mortis sue, & pro omnibus supradictis homagiuin & fidelitatem rece- pimus ab eodem. In cujus rei memoriam & majorem firmitatem presentem pagi- nam fecimus sigilli nostri munimine ro- borari. Actum apud Castrumnovum, kalen- das septembris, anno Domini Incarnationis MCCXL. IV. Manifestum" sit omnibus presenti- bus & futuris, quod ego Petrus, vicecomes Lautricensis , confiteor & in veritate re- cognosco vobis domino Raimundo, Dei gratia comiti Tholosano, presenti & inter- roganti, me tenere in feudum a vobis cas- trum de Brugueria cum tenemento, ho- nore & pertinenciis suis universis. Quod autem pro predicto feudo vobis fidelis existam & fidèle servicium faciam, videli- cet guerram & placitum ad commonitio- ' Archives du château de Pau. [Archives des Biissei-Pyrénées, E, 17; original,] ' Mss. de Colhert, n. 10Û7. [JJ. xix, f° 176 h.] nem vestram vel cujuslibet certi nuncii vestri, & quod honorem vestruni & utilita- tem vestram procurem & omnia que in forma fidelitatis continentur, &c. (Sequun- tur clausulae in talibus solitae.) Actum est hoc anno Domini m°cc°XL°, nonas decem- bris. Testes interfuerunt Arnaldus de Monteacuto, Guillelmus de Pauline, R. de Beceda, Ermengavus de Podio, Arnaldus d'Escalquenx, Sicardus Alamanni, Bernar- dus de Turri, Aribertus de Deupantala, Arnaldus de Lacu, Aimericus Porterius & alii quamplures, & ego Johannes Aurioli, notarius domini comitis supradicti, qui de mandato ipsius & dicti Pétri vicecomitis hanc cartam scripsi. V. Noverint' univers! tam présentes quam futuri, quod dominus Raimundus, Dei gratia comes Tholose, tradidit, con- cessit & comeiidavit Anialdo Trunno cam- biatori, sagium illius monete Tholosano- rum , que modo factura est, pro tenere illud sagium suprascriptum quantum eidem domino comiti placuerit. Et ibi dictus Ar- naldus Trunnus recepit predictum sagium ab eodem domino comité suprascripto, promittens prestito corporaliter juramento & firmo pacto conveniens eidem domino comiti se tenere légitime & fideliter pre- dictum sagium , tam pro eodem domino comité & pro illis, qui dictam monetam Tolosanorum fieri facient, quam pro uni- versitate & comuni hujus ville Tolose, & facere sagium bonum & legitimum & tenere légitime & reddere dictam mone- tam Tolosanorum, qui modo facturi suut deinceps, dum dictura sagium tenuerit, ita bonam & legitimam & sub eadem lege, qua illi, qui modo currunt & recipiuiitur Tolosani, sunt & etiam ad pondus de xvii solidis. Actum fuit hoc ita & concessum octavo die introitus mensis decembris, rege Lodovico Francorum rege, & eodem do- mino Ramuiido Tolosano comité & Rai- mundo episcopo, anno M°CC°XL° ab In- carnatione Domini. Testes sunt Sycardus Alamanni, Poncius Grimoaudi, Johannes Aurioli, Bartolomeus Porterii, Arnaldus de Ranavilla junior & Bernardus Aimeri- An 1 240 An 1240 8dc- ceiiibrc. ' Trésor des chartes du roi [J, 459J original.] Monnaies, n. 2. An 1240 I04I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1042 An 1240 7^ octobre. eus, qui mandafo ipsius domiiii comitis cartam ipsam scripsit. toriis eidem parti concessis, & ab ea tandem excusatore directe, super hoc postmodum, quamquam ab ipsis requisitus humiliter, non processif. Verum quia mi- nime pati debemus, ut aliqui, presertim viri religiosi, sui juris dispendium patian- tur, discretioni tue per apostolica scripta Lettre du pape Grégoire IX touchant mandamus, quatinusprefatum comitem at An 1 240 33 1. — CCXXXI le comte de Toulouse GREGORius episcopus servus servorum Dei, dilecto filio abbati Dolensi, Bitu- ricensis diocesis, salutem & apostolicam benedictionem. Dilecti filii abbas & con- ventus monasterii Moysiacensis, Clunia- censis ordinis, sua nobis petitione mons- trarunt, quod cum olim inter ipsum abbatem nomine monasterii ejusdem ex parte una, & nobilem virum comitem Tholosanum ex altéra, super dominio ville Moysiacensis & rébus aliis, coram venera- bili fratre nostro episcopo Convena- rum, auctoritate venerabilis fratris nostri R. Portuensis episcopi, tune SanctiAngeli diaconi cardinalis, Apostolice sedis le- gati, questio verteretur, prefatus episco- pus Conveharum dictum abbatem propfer contumaeiam partis adverse in possessio- nem rerum petitarum, causa custodie, de- crevit induci, eundem, elapso biennio & amplius, parte ipsa in sua eontumaeia per- durante, verum ex secundo decreto con- stituens possessorem, in contradictores & proeessu temporis in dictum comitem, non permittentem ipsum nancisci possessionem hujusmodi, excomunicationis sententiam proferendo. Et lieet comes idem ab epi- scopo Sorano, tune legato Apostolice sedis, obtinuerit, prestita cautione quod pare- ret generaliter nostris & ejusdem Sorani mandatis super omnibus, pro quibus exco- municationis vinculo tenebatur, absolvi, non sunt tamen ex eo predicti abbas & conventus fructum aliquem assecuti. Cum- que proponentes se in hoc ab eodem So- tenfe moneas & indueas, sibi sub debito juramenti eidem Sorano prestiti auctori- tate nostra injungens, ut abbati & con- ventui memoratis infra duos menses post monitionem tuam super premissis & damp- nis etiam & expensis satisfaeiat, ut tene- tur, alioquin extunc in pristinam sen- tentiam reducas eundem, faciens ipsam usque ad satisfactionem condiguam aucto- ritate nostra, appellatione remota, invio- labiliter observari, nonobstante constitu- tione de duabus dietis édita in coneilio generali, dummodo ultra quartam vel quintam pars altéra extra suam dioeesim auctoritate presentium non trahatur. Da- tum Laterani, nonis octobris, pontificatus nostri anno quartodecimo. 33: Rapport du sénéchal de Carcassonne, Guillaume des Ormes, à la reine Blanche '. EXELLENTISSIME ac superillustri domine sue, B. Dei gratia Francorum regine, G. de Ulmeiis, senescallus Carquasone, suus humilis & devotus, salutem & fidèle servicium. Exellencie vestre presentibus, domina, innotescat, quod civitas Carqua- sone fuit obsessa ab illo, qui se vocat vice- comitem, & suis complicibus, die lune post oetabas nativitatis béate Marie. Et incon- finenti, nos qui eramus in civitate abstu- Ed.ori;;. t. 111, col. 3()ô. limus eis burgum Granoillenti , qui est rano gravâtes, libellum parti alteri super ante portam Tholose, & inde multam fus- nancjseenda possessione predicta porrexe- tam habuimus, que fecit nobis magnum runt coram eo, idem, indutiis délibéra- bonum. Et extendebatur dictus burgus a An 1240 i3 octobre. ' Bibliothèque du roi; Baluze, bulles, n. 40. [Aujourd. Armoires, yol. 38o; original scellé sur chanvre.] ' Original; Archives nationales, J. io3o. n. yS. — Publié dans la Bibliothèque de l'Ecole dei Char- tes, t. 7, 1845-46, pp. 371 i 375. An 1240 1040 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1044 barbacana dicte civitatis usque ad cornu dicte civitatis. Et, eadem die, dicti iiiiii- mici nostri abstulerunt nobis molendi- num propter multitudiiiem gencium, quam habebaiit. Postea Oliverus de Terniiais, B. Hugo de Serra-Longa, G. de Aniorto, & qui cum ipsis erant logeruiit se inter cornu civitatis & aquam; 8c ibi ipsa die, cum fos- satis que ibi erant & viis quas fregerunt inter nos & ipsos, se clauserunt, ne ad ipsos venire possemus. Ex alia vero parte, inter pontem & barbacanam castri, Petrus de Fenoilleto 8i Renaudus de Podio, Guil- lelraus Portis, P. de Turre & muiti alii de Carquasona se logerunt. Et iste due partes habebant tôt balistarios, quod uul- lus de civitate exire poterat, quin esset vulneratus & hoc fecerunt statim :um venerunt. Postea dressarunt mangonel- lum quemdam ante nostram barbacanam, & nos contra illum statim dressavimus quamdam perrariam turquesiam valde bo- nam infra barbacanam, que proiciebat ad dictum mangonellum & circumquaque ip- sius, ita quod, quando volebant contra nos proicere & videbant perticam perrerie nostre moveri, fugiebant & eorum mango- nellum penitus dimittebant. Et ibi fossata & palicium fecerunt. Nos autem, quociens cum dicta perreria proiciebamus, de loco illo fugabamus eosdem, quia nos non po- teraraus illuc ire, propter fossata, quarel- los & puteos qui ibi erant. Preterea, do- mina, ipsi inceperunt minare ad barbaca- nam porte Narbonensis, & nos statim, audito minamento eorum, contraminavi- mas& feciraus infra barbacanam magnum murum & fortem de lapidibus siccis, ita quod retinuimus bene raedietatera barba- cane; & tune ipsi posuerunt ignem in fo- ramine quod fecerant, ita quod, lignis combustis, quedam pars barbacane tendit ex parte anteriori. Item [incejperunt mi- nare in quamdam alteram tornellam de li- ceis, & nos contraminavimus, ita quod foramen quod fecerant eis abstulimus. Postea inceperunt [minare] inter nos & quemdam murum, & diruerunt nobis duos cranellos de liceis, set nos fecimus statim ibi bonum palicium & forte inter nos [& ipsos]. Item minaverunt ad cornu civitatis, versus domum episcopi, & valde a remoto minando, venerunt subtus quemdam mu- rum sarraceneuni, ad murum de liceis. Et nos, cum istud percepimus, fecimus statim bonum palicium & forte inter nos & ipsos, superius in liceis, & contraminavimus. Et tune apposuerunt ignem in minamento eorum, & diruerunt nobis circa decem brachiatas de nostris cranellis. Nos vero, incontinenti, bonum palacium fecimus & forte, & desuper fecimus bonam bertres- cam cum bonis arqueriis, ita quod nul- lus eorum apropinquare ad nos ex illa parte ausus erat. Item, domina, inceperunt minare ad barbacanam porte Redesie, & ibi tenuerunt inferius, quia ad murum nostrum venire volebant, & ibi mirabiii- ter magnam viam fecerunt; sed, cum istuJ percepimus, fecimus statim magnum pali- cium & forte, superius & inferius, & con- traminavimus similiter, 8c eos invenimus, ita quod eisdem abstulimus forameu eo- rum. Iterum sciatis, domina, quod post- quam nos obsederunt, insultus suos contra nos facere non cessarunt. Set nos habeba- mus tôt bonas balistas & gentes animosas & bone voluntatis deffendendi, quod ipsi, faciendo suos insultus, quamplurimum araiserunt. Postea vero, qiiadam die domi- nica, omnes suos milites, balistarios 8c alios homines convocarunt, 8c omnes insimul ijisultum fecerunt ad barbacanam subtus castrum, 8c nos descendimus inferius ad barbacanam, 8c fecimus tôt lapides 8c ca- rellos contra eos trahere 8c proicere, quod eos redire fecimus a dicto insultu, 8c de eis plures fuerunt interfecti Se vulnerati. Die vero sabbati sequenti post festum sancti Michaelis, fecerunt contra nos in- sultum maximum, 8c nos, gratia Dei 8c nostrarum gencium, que bonam volunta- tem deffendendi habebant, retrotraximus eos, ita quod plures ex ipsis fuerunt inter- fecti ac vulnerati; de nostris vero, nullus fuit, Dei gratia, mortuus nec etiam vulne- ratus ad mortem, Postea vero, die jovis, in sero, sequenti, audierunt rumores quod gentes vestre in succu[r]sum nostrum, do- mina, veniebant, 8c apposuerunt ignem domibus burgi Carquasone, 8c destruxe- runt penitus domos Fratrum Minorum 8c domos cujusdam monasterii Béate Marie, que erant in burgo, de lignis quorum pa- An An 1 240 1040 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1046 lacia sua fecerunt. Et omnes qui erant iii obsidioiie predicta furtive de iiocte ea- dam (sic') recesserunt, & illi etiam de burgo. Veruntamen nos eramus bene pré- parât!, per Dei gratiam, spectare, domina, succusum vestrum, taliter quod, propter U'J.oris. t. III, col. 3(j6. An I 240 brs. sancta Evangelia juravimus & promisimus, quod nos semper erimus fidèles domino Ludovico, Dei gratia régi Francorum, & regno & ejus heredibus & suis, & serva- bimus vitani ejus & membra & honorem terrenum ipsius & suorum. Et juravimus eorum obsidionem, aliquis de gentibus quod fideliter nos tenebimus cum ipso nostris de victualibus non habebant indi- genciam, quantuncunque pauperrimus ex- titisset; inmo, domina, copiam bladi & carnium habebamus, ad spectandum per magnum temporis spacium, succusum ves- trum, si neccesse fuissct. Scientes, domina, quod dicti malefactores occiderunt, se- cunda die qua venerunt, triginta & très inter presbiteros & alios clericos, quos iu adventu suo in burgo invenerunt. — Scien- tes preterea, domina, quod dominus P. de Vicinis, S., constabularius vester Car- quasone, R. de Canesuspenso, Gerardus de Ermenvilla, multum bene se in isto negotio habuerunt. Veruntamen consta- bularius vigilando, pugnaudo & viriliter ginam sigilli nostri munimine fecimus ro- deffendendo potest super hiis pre aliis commendari. De aliis vero terre negociis poterimus,, domina, dicere vobis verita- tem, cum in vestra presencia erimus con- stituti. — Scientes insuper, quod in septem locis nos inceperint minare fortiter, unde nos maximam partem contraminavimus & maximam penam apposuimus. Et incepe- runt minare de domibus suis, ita quod ni- chil sciebamus, antequam ad licias nostras venerunt. Datum Carquasone, m idus oc- Cuguniaco & fotam terram nieam & ho- tobris. Sciatis, domina, quod ipsi innimici comburunt castra & villas, quas in fuga sua invenerunt. 333. — CCXXXII I. -K TOS, tota universitas ville Electî, no- 1 1 tum facimus universis tam presen- tibus quam l'uturis, quod nos supra sacro- ' Trésor des chartes; Serments, n. 10. [J. 627; original scellé. J trapertusa, littcras istas sigilli mei muni- mine feci roborari. Actum anno Domini IWCC quaJragesimo, XVI kalendas decem- bris. ' Trésor àes charUs^ Sccurlictes, \\. i3n. [J. Spà; eriginal scellé.] * Le texte porte mea. [A. M.] An 1240 rege & suis contra omnes homines & fe- minas, qui & que possint vivere aut mori. Insuper nos dicta communitas & universi- tas promisimus, & super nos 8c super 0111- nia, que habemus vel habituri sunuis, po- suimus, quod Amalricus, Petrus Kaimundi de Colum[bariis], Raimundus Pétri, Guil- lelmus Gairaudi, Bernardus Boneti, Ron- cinus, Guillelmus de Neniore, Poncius de Rupe, Petrus Arces, Arnaldus Cultella- rius & Guillelmus Noval erunt fidèles & légales semper domino régi & suis, sicut nos ante promisimus & juravimus. Quod ut hec omnia antedicta durent semper ik robur firmitatis obtineant, presentem pa- borari. Actum anno Domini M»cc'' quadra- gesimo, mense novembris. II. Ego' Guillelmus de Petrapertusa notura facio universis & futuris, quod ego in presentia nobilium virorum, domini vicecomitis Castriduni, domini J. de Bel- lomonte & domini Ade de Milliaco, reci- pientibus (sic') pro domino rege, promisi me stare voluntati domini régis Francie, 81 posui personam meam 8c castruni meuni de An 1 240 16 no- vcmbic. mines meos 8c res meas ad ejusdem do- mini rcgis voluntatem, 8c sub eadem forma posui Gaucelmura de Canesuspenso, 8c te- neur pro ipso similiter ad domini régis voluntatem. Et hec omnia supradicta pro- misi servare semper fideliter 8c super sa- crosancta juravi, sub pena corporis mei* 8c omnium bonorum mborum. Et dominus Soumission de la ville d'Alet &• de Gaucelmus juravit hoc idem. In cujus rei quelques seigneurs du voisinage au testimonium, ego idem Guillelmus de Pe roi, ou à ses commissaires '. 1047 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1048 Ed.orig. t. m, col. 397. An 1 140 novem- bre. 334. — CCXXXIII Actes de la soumission des seigneurs d' Aniort au roi ' . I. /'^ AUFFRIDUS vicecomes Castridiini, v_J Eiiricus de Soliaco, Johaimes de Bellomonte domini régis cambellanus, Adam de Melliaco, Ferricus marescal- lus & Guido de Lavis dictas marescallus de Mirapice, omnibus présentes litteras inspecturis in Domino salutem. Notum facimus, qiiod Geraldus de Aniorto, pro se, matre sua, fratribus atque nepoti- bus suis & sociis suis, qui nominabuntur & recipientur in cedula, quam idem G. tradere nobis débet, in propria personna apud Dullacum subtus Petrampertusam ad nos venit, & se [&] fortalicias suas posuit in manu nostra, ad voluntatem domini re- An I 240 eundo, redeundo seu morando in eadem terra domini régis per se vel per alios ali- quid meffecerint, idem G. pro se & suis' tenebitur emendare. Omnia autem pre- dicta idem G, domini régis per nostrum consilium supposuit voluntati, & nos om- nes dictas [conventiones], sicut superius continentur, expresse promittimus fideli- ter & firmiter observare & tenere. In cujus rei testimonium, presentibus litteris sigilla nostra duximus apponenda. Actum ante Petrampertusam, anno Domini m°cc°xl", mense novembris. II. Noverint % &c. quod nos Geraldus de Aniorto, per nos & per omnes nostros, promittimus vobis, domino Gaufrido vice- comiti Castriduni & domino Henrico de ccmbic Solliaco & domino Joanni de Bellomonte & domino Ade de Milliaco & domino Fer- rico marescallo & Guidoni de Levies ma- rescallo de Mirapice, quod si Bernardus Ot & Guillelmus de Aniorto, fratres nos- tri, fugerent vel évadèrent a captione seu An I 240 i3 ii- gis,videlicet castrum Aniort, castrum Porr, custodia domini régis, nos tenemur vobis la Bastida Rochani & castrum Donia cum pertinentiis eorumdem; tali conditione, quod quando idem G. per se vel per pro- curatorem erit coram domino rege, si do- minus rexipsum G. & dictas fortalicias vo- eosdem reddere vivos vel mortuos ab ho- dierna die usque in XV dies. Quod si eos reddere, quod absit, sicut dictum est, vo- bis vel domino régi non possemus, obliga- mus vobis personam nostram & omnia cas- luerit recipere ad suam voluntatem, vel tra, que vobis tradimus, scilicet castrum de ergadomiaum papam per nuncios suos im- petrare reconciliationem seu pacem dicti G., matris, fratrum, nepotum & aliorum receptorum in cedula prenotata, absque immuratione videlicet & exilio, idem G. incontinenti fortalicias antedictas in eo- deni puncto, in quo nobis tradidit, rehabe- bit, &adiequa fortalicias suas rehabuerit, habebit rectas treugas per mensem inte- grum ipse G. & sui a domino rege & suis. Nos autem debemus facere jurare senescal- lum Carcassonensem & illos, quibus pre- dicte fortalicie tradenturad custodiendum, quod si dominus rex ea que predicta sunt inffa Pentecostem non adimpleverit, forta- licias antedictas predicto G. in eo statu, in quo ipsas receperint, reddent. Sciendum etiam, quod si dictus G. & omnes illi, qui in cedula antedicta fuerint nominati. Aniorto, castrum Por, castrum Dorna, la Bastida Rochani, ad faciendam de eisdem vestram in omnibus voluntatem, nec nobis teneamini de conventione seu pacto super eisdem castris nobis facto. Verumtamen si B. Ot & Guillelmus de Aniorto predicti non fugerent intra terminum supradictum, & etiam si fugerent & eos vobis reddere- mus, vel per nos vel nostros eosdem recu- perare possemus ab illo termino in antea, non teneamur ratione obligationis hujus- modi pênes vos in aliquo obligati, sed conventiones & obligationes nobis a vobis facte roboris obtineant firmitatem, secun- Éd.orig, t. 111, col. 398. ' Mis. de Colhert, n. 2275, & Registrum curlae Francité. [Lat. 9996, p. 64.] ' Ici le texte de dom Vaissete ajoutait le passage suivant ; 'XL°. II. Noverint' universi présentes litteras inspecfuri, quod ego Amalricus, vicecomes Narbone, karissimo domino meo Ludovico, régi Francorum illustri, juravi & tamquam régi Francorum illustri, juravimus & tam- domino meo Uggio promisi, quod ego ei- quam domino nostro liggio promisimus, dem bene & fideliter serviam contra om- quod nos eidem bene & fideliter servie- nés qui possunt vivere sive mori, & inimi- mus contra omnes qui possunt vivere sive mori, & inimicos ejus de partibus Albigesii guerreiabimus bona fide. Castra etiam illa, que post pacem factam Parisius firmavimus vel inforciavimus, dirui faciemus, quando ab ipso vel mandato ipsius fuerimus re- quisiti, bona fide & sine omni ingenio, ad visum & cognitionem illius vel illorum, quos dominus rox ad hoc mittet. Castrum Montissecuri dirui faciemus, quam cito illud habere poterimus, & procurabimus vim & operam apponendo bona fide, ut illud quam citius poterimus habeamus, 8c An 1241 An 1241 1 5 mars. cos ejus de partibus Albigesii guerreiabo bona fide. Item de terra mea eiciam bona fide faiditos & inimicos domini régis, nec reverti nec morari in eam permittam eos- dem sine voluntate domini régis. Promisi etiam quod fideliter adjuvabo ad eos do terra domini régis similiter expellendos. Promisi etiam me traditurum supradicto domino régi vel certo nuntio ejus de cas- tris meis ea, que idem dominus rex volue- rit, quando ab ipso vel ejus certo nuncio fuero requisitus. Hec autem omnia, sicut in presenti carta continentur, juravi sepe- ' Trisor des chartes; Toulouse, sac 3, n. 67. • Trésor des chartes; Narbonne, n. 6. [J. 33;; [J. 3;6, original scellé.] original scellé.] 1241 io55 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 10;) c dicto domino régi me bene, firmiter & sine malo ingenio servaturum. In cujus rei testimonium, présentes litteras feci si- gilli mei munimine roborari. Actumapud Montemargi, idus marcii, anno Domini M°CC°XL°. 338. Traité d'alliance entre le comte Rai- mond Vil i- Jacme, roi d'Ara- gon ' . I. tN nomine Domini nostri Jesii Cbristi. 1 Nos Jacobus, Dei gratia rex Aragonie, & nos Raimundus, cornes Tolose, facimus inter nos pacem & concordiam & firmatam confederacionem, ut simus ad invicem coadjutores & convalitores in omnibus & specialiter ad deffensionem fidei câtholice & sancte Romane ecclesie, quam semper totis viribus promittimus deffendere & ju- vare contra omnes impugnatores suos & contra omnes hereticos, & de terris & lo- cis nobis subjectis juxta voluntatem Eccle- sie omnem heresim curabimus extirpare, & salvo in omnibus honore Ecclesie, eri- mus ad invicem coadjutores & convalitores contra omnes homines bona fide. Set ex hiis nos, rex predictus, excipimus regem Castelle & comitem Provincie, ita quod contra istos non teneanuir vos comitem juvare, immo possimus eos coadjuvare. — Et nos, cornes predictus, excipimus regem Francie & regem Castelle, ita quod contra istos non teneamur vos dictum regem Ara- gonie adjuvare, salva tamen voluntate & mandate régis Francie quantum ad nos. Et ista sic tractata & ordinata curabimus jurare & assecurabimus coinplere & obser- vare. Datum Montispcssulani, XIIII kalen- das madii,anno Domini m°cc°xl'> primo'. ' Archives nationales, J. 589; Aragon, II, n. 3j original scellé. — Teulet, Layettes du Trésor des Chartes, t. 2, p. 444. ' Cette charte est datée en faisant commencer l'année à la Noël, suivant la coutume d'Aragon & de Catalogne. II. Noverint' universi, quod inter Jaco- bum, Dei gratia regem Aragonie, & R., eadem gratia comitem Tholosanum, sunt treugue inhite & pacta conventa in hune modum infrascriptum : videlicet quod inter eos & suos & terram eorumdem & suorum est & débet esse firma & incorruptibilis treuga & concordia bona fide contracta a festo omnium Sanctorum usque ad duos annos contiguos & complètes, & intérim & infra predictum tempus uterque ipso- rum & sui debent a molestatione, injuria & dampno alterius & suorum abstinere. — Verum si contingeret, quod infra tempiis dictorum duorum annorum semel vel se- pius aliquid ab aliqua parte vel suorum contra ipsas treugas vel pactiones dicta- rum treugariim qualitercumque fieret, in- juria & dampna illata arbitrio seu arbi- tratu duorum virorum , qui a partibus eligerentur, debent plenarie resarciri infra quadraginta dies, treugis predictis usque ad duos annos predictos nihilominus in sua manentibus firmitate. — In predictis autem treugis est tota terra régis Aragonie & suorum a Rodano usque Valentiam, & totum regnum Valentie, & totum regimen Majoricarum, per mare & per terram, & tota terra comitis Tholosani & suorum citra Rodanum & ultra & ubicumque sit, & specialiter Massilia & castrum de Bra^ ganson, per mare & per terram. — In aliis vero locis, qui non sunt in treugis, si rex Aragonie faceret seu moveret guerram vel guerras contra quamcumque vel quascum- que personas, vel aliquis seu aliqui face- rent vel moverent guerram contra ipsuni regem vel suos vel terram suam vel suo- rum, cornes Tholosanus non débet de- fendere vel juvare illam vel illas perso- nas, nec débet esse per se vel suos contra regem Aragonie vel suos in guerra vel guerris. — Eodem modo, si comes Tho- losanus moveret vel faceret guerram vel guerras contra quamcumque personam vel quascumque personas, vel aliquis seu ali- qui facerent vel moverent guerram contra ipsum comitem vel suos vel terram suam vel suorum, rex Aragonie non débet de- ' Archives nationales, J. ôSp; Aragon, II, n. 4; original scellé. An I 241 23 avril. An 1241 loS; PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. io58 fendere vel juvare illam vel illas personas, iiec débet esse per se vel siios coatra co- mitem Tholosauum vel suos in guerra vel guerris. — Treuge vero prcdicte valide & firme esse debent & erunt usqiie ad pre- dictos duos aiinos, nec violabuntur iiec violari debent modo aliquo vel infringi, etiam jussu majoris privilegii, indulgeiitia, mandate vel remissione qualibef, indulta vel etiam iiidulgenda a domino papa vel ejus legato. — Si vero infra predictos duos annos rex Aragonie haberet manda- tum summi pontificis quod impugnaret comitem Tholosanum, vel cornes Tholo- sanus haberet mandatum régis Francie de impugnando ipso rege Aragonie, alter al- teri posset desmandare treugas, ita tamen quod post desmandationem ipsam treuge contra non venire per hec sancta Dei Evangelia a nobis corporaliter tacta. — Actum in Montepessulano, VIIII kalen- das madii, anno dominice Incarnationis jrccxL" primo. Testes sunt P. Ugo, co- rnes Ympuriarum, Gr. de Capraria, Ex. de Fossibus, Barrallus de Baucio, Poncius de Villanova, G. de Barrerla. — In quorum testium presentia, anno & die prescriptis, juraverunt omnia prescripta & singula mandato dicti domini régis, scilicet G. Johanini, bajulus Montispessulani, & Ugo Pulverelli (sequuntur Xi nomina) consules; ... B. de Andusia, ... G. de Murlis, B. de Mairano, ... G. de Sancto Martino, B. de Sancto Paulo ... P. de Fontanis, P'irminus Dicus-lo-feis, B. de Ribalta ... frater Be- rengarius Lamberti. — Signum t Guillelmi An 1241 predicte firme durent & durare debent per scribe, qui de voluntate & mandato utrius- VI menses continues & complètes. — Pro predictis autem treugis firmiter observan- dis, debent jurare XX'' barones ex parte régis Aragonie & L probi homines Mon- tispessulani. A parte vero comitis Tholo- sani debent jurare XX" alii barones & L probi homines comitatus Massilie. Qui barones & de singulis predictis civitatibus L probi homines pro se, & singuli quin- quaginta singularum civitatum ipsarum universitatum mandato, jurabunt & jurare tenebuntur omnia predicta & singula ob- servare. — Et est sciendum, quod a Nar- bona versus Rossilionem & Cataloniam vicarius Rossilionis & senescalcus Ruti- censis debent arbitrari de piano de damp- nis 8i injuriis restituendis & emendandis. A Narbona vero ultra versus Tholosam & Caturcum & alias partes versus Montem- pessulanum, debent arbitrari de piano se- nescalcus Venaissini & tenens locum régis in Montepessulano. A Montepessulano vero versus Venaissinum & Massiliam & ultra, per mare & per terram, debent arbi- trari de piano tenens locum régis in Mon- tepessulano Se vicariu%Massilie. — In pre- dictis vero treugis est & esse intelligitur R. Gaucelmi & sui. — Et nos memorati Jacobus, rex Aragonie, & R., comes Tho- lose, predictas treugas & omnia supradicta & singula laudamus & confirmamus, & bona fide promittimus ea omnia & singula servare & adimplere per nos & nostros & que [partis] hec scribi fecit loco, die & anno prefixis. 339. — CCXXXVI Hommages du comte de Toulouse à l'évêque d'Albi 6* à l'archevêque d'Arles ' . I. tN nomine Domini. Noverint universi 1 presentem paginam inspecturi, quod nos Raymundus, Dei gratia comes Tholose, marchio Provincie, recognoscimus vobis venerabili patri D., eadem gratia episcopo Albiensi, nos tenere a vobis in teudum castrum Bonafos prope Albiam, quod Si- cardus Alamanni tenet a nobis, sub forma & conditionibus infrascriptis, itavidelicet quod de dicto Castro possitis vos & succes- sores vestri guerram & placitum facere pro deffensione ecclesie Albiensis & ju- rium suorum, contra omnem personam & locum, exceptis nobis & successoribus nos- tris & etiam feudatariis & hominibus nos- tris, dum tamen dicti feudatarii & homi- nes vobis vel successoribus vestris parati sint coram nobis sine subterfugio facere ' Archives de l'évèché d'Albi. [Doat, vol. loj' f° 377.1 lid.orig. t. m, C0I.4UI. An 1241 19 (tviil. VIIL An 1241 1009 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1060 An I 241 'ào mui. quod debebunt. Hoc etiam acto quod guerrarii vestri vel successorum vestro- rum vel illi, qui per curiani vestram vel successorum vestrorum vel faiditi fueriiit vel banniti, vel preda vestra vel hominum vestrorum in dicto castre non recipian- tur scienter, & quod recognitio dicti castri in mutatione episcopi Albieiisis vel comitis Tholosani semper imposterum in- novetur, & quod, his salvis, vos vel succes- sores vestri nihil amplius a nobis vel suc- cessoribus nostris in dicto castre aliquo tempore exigatis. Et nos D., Dei gratia Al- biensis episcopus, per nos & successores uostros laudamus & approbamus omnia supradicta, castrum supradictum vobis & successoribus vestris concedentes sub con- ditionibus supradictis. Et ad perennem hu- jus rci memoriam & majorem firmitatem, nos episcopus & comes supradicti presen- tem paginara sigillorum nestrorum muni- mine fecimus roborari. Actura apud Lu- iiellum, XIII kalendas niaii, anno Domini M°CC''XL°i°. Testes interfuerunt Barrallus de Baucie, Poncius de Villanova, Guillel- mus de Barreria, Guide Fulcodii, Poncius Astoaudi, Ermengaus de Podio, Beren- garius de Aioariis, magister Petrus archi- presbiter Montisacuti, & Johannes Au- rioli, domini comitis supradicti notarius, qui hoc scripsit. II, In' nomine domini nostri Jesu Christi,anno Incarnationis ejusdem millé- sime cc°XL°l% III kal. junii, Manifestum sit omnibus tam presentibus quam futuris, quod nos R., Dei gratia comes Tholose, marchio Provincie, confitemur & in veri- tate recognoscimus vobis venerabili patri, domino Johanni, Dei gratia sancte Arela- tensis ecclesie archiepiscopo, presenti & interroguanti, nos tenere in feudum cas- trum Bellicadri & Argenciam cum omni- bus pertinenciis suis a vobis & ecclesia Arelatensi, & predecessores nostros te- nuisse dictum castrum & Argenciam in feudum a predecessoribus vestris, nomine Arelatensis ecclesie. Quod autem pro feudo predicte vobis & ecclesie Arelatensi fidèles existamus, 8f personam vestram &; ' Trésor des chartes; Toulouse, snc .9, n, Sy. [J, ."îiSj original scellé.] canonicorum vestrorum, possessiones & jura ecclesie Arelatensis salvemus & def- fendamus, & omni dampno & gravamini obviemus, quod vobis vel ecclesie vestre inferri contingeret, vobis promittimus bona fide, & pro feudo predicte vobis & ecclesie Arelatensi fidelitatem juramus & homagium facimus, manibus nostris inter vestras positis, dato osculo fidei & re- cepto. Promittimus insuper vobis nos ob- servaturos universas conventiones & sin- gulas, habitas inter predecessores vestros & ecclesiam Arelatensem & nos seu pre- decessores nostros, & specialiter conven- tiones factas per venerabilem patrem A,, Aurasicensem episcopum, Bertrandum de Avinione & Rostagnum de Podioalto, si- cut in instrumentis inde confectis plenius continetur. — Ad hec nos prefatus archi- episcopus, fidelitate & homagio a vobis dicte comité receptis, dictum feudum cum pertinenciis suis per nos & ecclesiam Arelatensem vobis & successoribus vestris concedimus & confirmamus, St vos presen- tem & recipientem de nostra veluntate bona & gratuita investimus, promittentes vobis bona fide, quod nos ad recuperatio- nem & conservationem feudi predicti seu predictorum feudorum, ad requisitionem vestram, cum tote posse nostro vivam guerram faciendo & omnibus aliis modis quibus poterimus, juvabimus vos spiritua- liter & temperaliter, viriliter & potenter, Actum est hoc apud Cavellionem, in ca- méra domini Cavellicensis episcopi, in presencia & testimonio dominorum Du- ranti Albiensis, Guillelmi Carpentorarfen- sis, A. Aurasicensis episcoporum, BarralU domini de Baucie, Poncii Astoaudi, Guil- lelmi de Barreria, Bauciani de Massilia, Johannis Aurioli, notarii domini comitis supradicti, & mei Hugonis Staque, publici notarii domini Arelatensis archiepiscopi, qui mandate dicti domini archiepiscopi & domini comitis supradicti banc cartam scripsi & signe meo signavi. In cujus rei testimonium & ad majorem firmitatem, presentem cartam preceperunt prefati do- minus archiepiscopus & deminus cernes sigillorum suorum munimine roborari, (Signum notcrii,) An 12.11 ÉJ.ori'? Mil." col. 4ua io6i PREUVES DE L'HISTOTRE DE LANGUEDOC. 1062 An 1241 20 mai. An 1241 4 juin. 340. — CCXXXVII Actes de Roger-Bernard^ de RogerlV, comtes de Foix '. I. r, présentes pariter & futuri, quod cum Rogerium Bernardi, comiteni Fuxi & fi- lium ejus Rogerium ex una parte, & Ugo- nem de Bellopodio, pro se & fratribus suis Bertraudo & Sicardo & Raimundo Forti & de Bellopodio ex altéra, super danip- nis & injuriis ad invicem irrogatis in guerra,que fuerat inter dominum comitem predictum & Rogerium & Bertrandum de Bellopodio, patrem quondam dicti Hu- gonis, & eundem Ugonem ex altéra, in audieutia domini Bernardi, Dei gratia co- mitis prepositi Tholosani, post raultos & diverses tractatus super ipsis dampnis & injuriis habites, amicabilis compositio facta fuit ,in hune modum : — Predictus siquidem Ugo de Bellopodio, habito con- silio militum & hominum de Bellopodio & alioruni amicorum suorum, cupiens gratiam & benevolenfiam domini comitis Fuxi & filii ejus Rogerii obtinere seu etiam adipisci, voluntate spontanea, nulla vi vel deceptione inductus, universum jus quod pro dampnis & injuriis contra eos- dem & homines Appamie vel homines suos & valitores habebat in voluntate & barnagio ejusdem domini comitis & sui fi- lii antedicti. (.Seguuntur cîausulae in talibus solitae.) Actum est hoc XIII kalendas junii, régnante Ludovico rege Francorura, anno ab Incarnatione Domini M"cc''XL"l». Rei sunt testes dominus Guillermus abbas Fuxi & Garsias Ecius prior de Fuxo, &c. II, In nomine" domini nostri Jesu Christi. Notum sit omnibus tam presentibus quam futuris, quoniam ego dompnus Guillelmus Atho, gratia Dei ecclesie Fuxi vocatus ab- bas, unaque totus couventus ibidem Deo ' Château de Foix, caisse 7. ' Archives de l'abbaye de Foix. [Doat, vol. cjC, f-.64.l & virgini Marie sanctoque marfyrî Volu- siano dévote serviens, pari assensu & bona voluntate, cum Rogerio comité Fuxi, filio Ermessendis, convenimus, ut ipse omnis- que posteritas, bona fide & sine dolo, jure perpetuo habeat medietatem totius leude de mercato Fuxi & medietatem totius ville justitie, exceptis clericis & nostris donatis regularem vitam professis, & medietatem reddituum domorum, qui nobis redduntur, qui sunt XVII solidorum, quorum ipse me- dietatem habeat. Si vero prefatam villam augmentari sive ampliari contigerit infra muros & extra muros, simili modo medie- tatem leude atque justitie & novi servi- tii ei & sue posteritati concedimus. Hec autem prefata hoc pacto ei concedimus, ut ipse omnisque sua posteritas pro posse suo ecclesiam Sancti Volusianl omnemqueejus hereditatem & tofam villam Fuxi ab omni- bus infestantibus protegat, & eam in liber- tate custodiat atque conservet, nil amplius exigens prêter justiciam & debitum servi- tium & commune opus ville. Hujus dona- tionis & concessionis testes sunt Rogerius comes de Palhars, Arnaldus de Marca- fabba, R. de Aniorto, G. B. de Asnava, Lupus de Fuxo, Raimundus Batalha de Castroverduno , P. G. de Artuiniano, Arnaldus G. de Vilasezoil, Arnaldus de Planissolis, Raimundus de Burges, G. Pen- chenerii, P. Atho de Lorda, G. Grossi, Ai- mericus Cultelerius, Atho de Canali & Brunetus Sabbaterii & Aimericus Penchc- nerii. — Et ego in Dei nomine Rogerius, comes Fuxi, filius Ermescendis, cum con- silio Rogerii comitis de Palhars & Rai- mundi de Aniorto & nostrorum baronuni circumstantium, Arnaldi scilicet de Mar- cafabba, G. B. de Astnava, Lupi de Fuxo, Raymundi Batalha de Castroverduno, P. G. de Artuiniano, per me & per omnes meos & meas, bona fide & sine dolo, jure per- petuo hujus donationis titulo trado, laudo atque concedo Deo & virgini Marie sanc- toque martyri Volusiano & tibi G. Athoni, ecclesie Fuxensis vocato abbati, omnibus- que filiis ejusdem ecclesie presentibus & futuris, videlicet medietatem leude de ponte Fuxi, que est decem denariorum, quorum octo erant mei & duo vestri, & medietatem mei servicii, quem habeo Jel An 1241 An 'M' io63 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 106;: t. m, eu;. .io3. Barri presentis & futiiri, & medietatem ~ furni, quem ego habebam, vel fiirnoruni, si f'urnos contigerit fieri, ut hec omnia 841. — CCXXXVIII ecclesia predicta absqiie niei meorumque successorum revocatione qiiiete sempc-r J^tes de l'hommage 0 du serment de possideat. lu furno auteni vel in furnis omnis populiis Fuxi paiiem suinn coquat, excepto capellano vestro & capellano ec- ciesie, qui coquant in vestro. In furno au- tem communi communes expensas, tam in clibanario quani in jumento ad defferenda ligna, sine omni contentione semper fa- ciamus. Totius autem faniilie nostre me- fidélité prêtés par Roger IV, comte de Faix, au comte de Toulouse^ pour Saverdun ' , &c. I. x TOTUM sit quod nos Raimundus, Dei IN giatia cornes Tolose & marchio Provincie, recognoscimus & in veritate dietatem justitie vobis eodem modo do- profitemur vobis Rodgerio, per eandem nando concède. Sciendum etiam quod si comiti Fuxi & vicecomiti Castriboni, quod molendinus sive moleiidini facti deinceps pro illa terra, quam nos occupatam tenui- fuerint supra pontem Aregie usque ad ter- mus in coraitatu Fuxi & alibi in episco- minum ville de Gariat vel supra pontem patu Tolosano, & eam reddidimus Rodge- de Arget, quod nobis erunt communes. rio-Bernardi patri vestro, quondam comiti Quidquid autem infra duos pontes est, Fuxi, sicut in instrumente vel instrumen- de jure gloriosi martyris Volusiani est tis inde factis plenius continetur, vos fe- & erit, ita quod neque ego neque poste- cistis nobis homagium & jurastis fidelita- ritas mea quidquam expetam. Quoscumque tem nobis & nostris, sicut pater vester etiam optimos mores predictus Fuxi po- jamdictus & antecessores vestri nobis & pulus modo habet vel exinde mei Se vestri nostris predecessoribus fecerunt teinpori- & meorum & vestrorum consilio suique bus retroactis. Ideoque nos, per nostros consensu habiturus est, ego meique suc- omnes successores & nos, concedimus, da- cessores inviolabiliter conservabimus. Ut mus & approbamus & confirmamus vobis autem hec omnia supradicta irrefragabili- & vestris successoribus totam predictam ter semper conserventur, tactis sacrosanc- tis Evangeliis confirme meisque successo- ribus eodem modo confirmare precipio. Hujus donafioiiis & traditionis sunt tes- tes. (Sequuntur testes iidem qui supra.) Hec omnia facta sunt mense junii, 11° nonas, feria m, luna xxi, anno Incarnationis terram, & specialiter & nominatim cas- trum Savarduni, cum omnibus fortiis, mu- nitionibus, dominationibus, possessioni- bus, baronibus, militibus & aliis homini- bus, juribus & pertinentiis suis, ac rébus aliis omnibus ad dictum castrum spec- tantibus, & totam aliam terram vestrani. domiaice m"cc°XL''i°, régnante Ludovico quam habetis & tenetis in dicto episcopatu rege F'rancorum, dompno etiam R. pon- usque ad Barram, prout melius habetis tifice Tholosane sedis ecclesiam régente & tenetis & possidetis, & habere, tenere féliciter. Arnaldus publicus Fuxi notarius & possidere debetis, & vestri tenuerunt & Iianccartam scripsit. possederuut pro nobis & antecessoribus nostris, sine inquisitione nestra & nostro- rum. Et promittimus vobis & vestris, per nos & nostros omnes successores, quod omnia predicta & slngula vobis & vestris faciemus bene habere & tenere in pace ab omni persona, & erimus inde vobis & vestris boni & légales guirentes de omni- bus amparatoribus & personis publicis & privatis. Actum est hoc y kalendas julii, An 1 241 27 juin. ' Registre du château de Piiu, An 1241 io65 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1066 KJ-orig. i.lll. col. 404- anno Incarnationis Domini mccxli. In cujus rei testimonium, presentem cartam nostri sigilli niuuimine fecimus prému- ni ri, II. Noverint ' universi présentes & fu- tiiri, presentem paginam inspecturi, quod ego Rotgerius, comes Fiixi, pro hiis que teneo in feuclum a vobis domino Rai- mundo, Dei gratia comité Tholosano, in episcopatu Tholosano, sicut melius conti- nentiir in instrumentis inter vos ex una parte & domiiium Rogerium Bernardi, co- mitem Fuxensem, quondam patrem nos- trum, ex altéra factis, vobis homagiiim fncio, manibus meis positis inter vestras, & dato vobis osculo fidei & recepto, & fidelitatem & omnia, que in forma fide- liiatis continentur, juro, super sanctis Dei Evangeliis corporaliter prestito jura- mento. Promitto vobis sub virtute prestiti juramenti, quod simile homagium & jura- mentum faciam vobis domino comiti supra- dicto ad commonitionem & requisitionem vestram, cum fuero in partibus Tholosa- nis. Acta sunt hec apud Lunellum, anno Domini m'CCXL" primo, quarto kalendas julii. Testes interfuerunt dominus Duran- tus episcopus Albiensis, Raimundus Gau- celmi dominus Lunelli, Gaillardus prepo- situs Sancti Salvii Albiensis, Bertrandus Jordani de Insiila, Raimundus de Aniorfo, W"* Bernardi de Asauna, Rostannus de Podioalto, W. de Barreie, Guido Fulco- dii, R. Beceda casfellarius de Appamiis, Raimundus Siguerii, Bernardus Siguerii, Petrus Bermondi de Sancto Felicio, & ego Johannes Aurioli, notarius domini comitis supradicti, qui de mandato ipsius & domini Rofgerii comitis Fuxensis haiic cartam scripsi. III. Noverint' universi presentem pa- ginam inspecturi, quod nos Rogerius, Dei gratia comes Fuxi & vicecomes Castri- boni, confitemur & in veritate recognosci- mus dominum Rogerium Bernardi, comi- tem Fuxensem, quondam bone memorie patrem nostrum, habere & tenere in co- mandam a vobis domino R., Dei gratia • Mss. Je CoUert, n. 1067. [JJ. xi\, f 176 i.] ' Trésor des chartes du roi ; Foix, n. 20. [J. 332 j original.] comité Tholosano, marchione Provincie, castrum Savarduni cum honore & perti- nentiis suis universis, & generaliter totam An 1241 aliam terraii qu am idem pater noster & antecessores sui & nos visi fueramus & debebamus habere a passu Barre inferius in episcopatu Tholosano. Quod castrum Savarduni supradictum cum honore & pertinentiis suis & totam aliam terram, prout superius est expressum, nos dictus Rogerius, comes Fuxi, promittimus bona fide vobis domino comiti Tholosano su- pradicto & presentis pagine testimonio concedimus, nos reddituros vobis in pace & sine molestatione aliqua & sine omni subterfugio, ad vestram omnimodam vo- luntatem, quandocumquc super hiis per vos vel vestrum certum nuncium fiierimus re([uisiti. Et quod ita attendamus & com- pleamus omnia supradicta, tactis corpo- raliter sacrosanctis Evangeliis, gratis & bona fide juramus. Et ad majorem horum omnium firmitatem & in testimonium predictorum, preSentem paginam fecimus sigilli nostri munimine roborari. Datum apud Lunellum, anno Domini m'cc'xi." primo, un kalendas julii. 342. — CCXXXIX Hommage 6 serment de fidélité prêtés par Roger IVy comte de Foix, au roi saint Louis '. EGO Rogerius, comes Fuxensîs, iiotum volo fieri tam presentibus quam futu- ris, quod ego karissimo domino meo Lu- dovico, régi Francie illustri, hominagium feci ligium, sicut pater meus fuit homo suusligius, & promis! eî, tanquam domino meo ligio, & super sacrosancta juravi, quod ei & heredibus ejus semper fidelis ero & fideliter serviam tanquam domino meo ligio, & quod conventiones, quibus ei tenebatur pater meus, prout in ipsius litteris continetur, tenebo firmiter & ser-» ■ Trésor des chartes du roi; Foix & Coinminges, n, 5'. [J. 332, original scellé.] An 124. 1067 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 10 68 vabo. In terra sîquidem, quam ego cornes teiiço, val in illa, quam dicto patri meo de- dit dictiis dominus rex, non potero facere de cetero novam fortericiam nec veteres fortericias sine mandato ejusdem domini régis inforciare, nec in hiis terris recep- tare scienter inimicos Ecclesie sive domini régis; & si forte, me ignorante, aliqui de talibus ibi receptarentnr, admonitus per dominum regera vel per nuncium ejus, vel per ballivum siium aiit nuncium ejus, eos expellere tenerer, & extunc capere tanquam meos proprios inimicos. Et here- des mei ad eadem oninia tenebuntur. In cujus rei memoriam, présentes lifteras ei- dem domino régi tradidi sigilli mei muni- mine roboratas. Actum Aurelianis, anno Domini ]\i°cc'' quadragesimo primo, mense julii. 343. CCXL vabimus, absque omiii contradicfu nostri & nostrorum. Et insiiper ad mayorem cau- telam, ut firmius habeatur, jiiramus per Deum & hec sancta 1111°' Evuangelia, ma- nibus nostris corporaliter tacfa, quod ita observabimus bona fide, ut melius dici potest & intelligi, & in aliqiio non con- traveniemus nec contravenire aliquem fa- ciemus. Et insuper faciemus vobis domino régi prenotato homagium manuale, ad fo- rum Aragonie. Actum est hoc in presencia subscriptorum , xvi kalendas novembris, scilicet in Barchinona, anno Domini M'CC quadrigesimo primo. Sigfnum Trencavelli vicecomitis predicti, qui per nos & nostros predicta laudamus, concedimus & firma- mus. Presentibus videlicet P. H. comité Ympuriarum, Ex. de Focibus, G. Fortis & R. A. de Podio. Signum (locus signî) Pétri Carbonelli notarii Barchinone, qui hec scripsit man- dato prefati Trencavelli vicecomitis, die & anno prefixis. An 1241 Acte de Trencavel, vicomte de Bé-^lers, qui se soumet à t arbitrage du roi d'Aragon t- du comte de Toulouse '. Hd.orig. t. 111, col. 4o5. An 1241 17 octo- bre. I N Christi nomine. Sit omnibus manifes- tum, quod nos Trencavellus, gratia Dei vicecomes de Besers, per nos & nostros, non dolo, non vi, non nietu compulsi, nec în aliquo circumventi, ymmo scienter & consulte & ex certa sciencia atque sponte & nostra liberalitate, mittimus nos cuni tota terra nostra & homines nostros, ad cognicionem & voluntatem vestri, domini Jacobi, Dei gratia régis Aragonie, Mayori- carum &Valencie, comitis Barchinonensis & Urgelli, domini Montispessuli, & R., eadem gratia comitis Tolosani, in hune modum : quod nos mitimus per nos P. de Villanova, G. Fortem & R. A. de Podio, ita quod faciamus cognicionem vestram & ipsorum & quidqiiid procedere velitis vos omnes supradicti in toto facto nostro & terre & hominibus nostris, ratum habebi- mus atque firmum & inviolabiliter obser- 344. Parcage entre le comte de Foix £■ l'abbé de Lé-^at, pour la ville de ce nom 6" son territoire^ . IN Dei nomine. Notiim sit omnibus homi- nibus presentem paginam inspecturis sive audituris, quod nos frater Petru.'î, hu- milis abbas monasterii Lesatensis, Clunia- censis ordinis, & conventus ejusdem mo- nasterii, videlicet Guillelmus de Roerio sacrista, Peregrinus cellerarius, Petrus Rossellus camerarius, Guillelmus de Vil- lanova infirmarius, Sancius prior Montis- rcdoni, Ademarius de Birnos, Petrus de Castanhaco, Guillelmus Capafus, Poncius de Bordis, Arnaldus de Mazeriis, Guillel- mus de Montels, Poncius de Macenaclio, Petrus de Albiaco, Raimundus de Casali- bus & Vitalis de Spaor, nos omnes insi- mul, per nos & per nostros successores, An 1 241 décem- bre.- 'Trésor des chartes du roi j Toulouse, sac 7, n, 106. [J. 3i6; original.) ' Lat. 9189, (° \Jii r° & v". — Cartulaire de l'abbaye de Léznt. An 1069 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1070 non inductî vî nec dolo, set bona & spon- tanea voluntate, videntes & intelligentes magnam utilitatem nostre domus, dona- nius & concedimus in perpetuum vobis do- mino Rogerio, Dei gratia comiti Fuxensi & vicecomiti Castriboni, & successoribus vestris omnibus, successive Fuxi tenenti- bus comitatum, in feudum sub conditio- nibus infra contentis in hominibiis & villa Lesatensi, extra tamen fossata castri, ubi monasterium situni, quod castrum cum om- nibus habitantibus intus libère retinemus, medietatem leidarum, pedagiorum & jus- ticiarum civilium & criminalium & incur- rimentorum mobilium duntaxat bonorum, & locale unum ad construendum domos planas cum solariis, sine turre, vallo, cos- seriis & alia qualibet municione, sub ea quantitate & loco quibus nos duxerimus ordinandum, & quod sentencias a consu- libus, cfui par nos tantum ibidem instituen- tur, qui etiam jurabunt nobis solum quod fideliter & legaliter tractent causas crimi- nales & definiant super eisdem causis cri- minalibus, latas noster & vester vicarius pariter execucioni demandent. Excipimus tamea de predictis omnibus clericos & do- natos, de cellario nostropanem recipientes & viuum cotidianum, & famulos nostros & eorum bona, ac familiam universam, Juramentum vero fidelitatis & receptio- nem fidanciarum & cetera omnia, que vobis superius conceduntur expresse in hominibus & villa predictis, nobis & suc- cessoribus nostris ac monasterio Lesatensi in solidum retinemus. Set si bajulus nos- ter in prosequendis causis vel justiciis vel fidanciis recipiendis esset negligens vel remissus vel fraudulentus, nos per nos & per successores nostros promittimus illa facere 8c complere bona fide ad vestram denunciationem & vestrorum. Cetera vero a predictis in feudum vobis expresse con- cessis, nobis & nostris successoribus & mo- nasterio nostro retinemus omnino, quod immunitatem & salvetatem monasterii ac ville Lesatensium, prout tenet a cruce de Ganilas usque ad crucem Pontis Nauterii, & a cruce Podii de Garda usque ad crucem de Crabarissas, & inde ad extimacionem dictorum terminorum girando in rotuu- dum per Lesati circuitum, restituatis ac firmiter observetis & ab omni bomine de- fendatis, infra quam hominem capere vel cum preda reverti vel aliquam, prêter que vobis superius conceduntur, exaccionem vel adempramentum facere vel servicium aliquod extorquere violenter vel inde ali- cui guerram facere, nisi pro evidenti nego- cio dicti monasterii, minime atemptabitis, sine nostro vel vicariorum nostrorum vel successorum nostrorum consensu sponta- née & expresse. Insuper omnem albergam & dominationem & usum, & denique omne jus vobis & predecessoribus vestris de facto vel de jure in monasterio & hominibus, villa ac salvetate predictis actenus com- petentia seu per instrumentum aliquod vobis concassa, prêter illa que superius vobis conceduntur vel inferius retinentur expresse, absolvatis, derelinquatis & qui- tetis per vos & per vestros successores in perpetuum Domino omnipotenti Deo & beatis apostolis Petro & Paulo & beato confessori Antonio & nobis & nostris suc- cessoribus, excepto jure patronatus, quod nobis compatit ab antiquo, quod jus pa- tronatus salvum nobis & successoribus nostris pernianeat semper & integrum, — Item retinemus quod a villa Paterni usque ad rivum Alvari, & a ponte Noguerii us- que ad terminum territorii Sancti Eparcii, & a villa Sancti Sulpicii usque ad rivum de Magastaud, & inde ad estimationeni dictorum terminorum girando in rotun- dum par Lesati circuitum ad instar circuli, non possitis aliquod jus vel possessionem tam per donationem, emptionem, quam alium quemlibet modum adquirere sine voluntate nostra vel successorum nostro- rum spontanea & assensu expresso, sed omnia adquirenda & adquisita nobis & nostris successoribus & Lesatensi monas- terio perpetuo resarventur, prêter que vobis conceduntur expresse. — Item eun- tibus & redauntibus ad mercatum, quod sit singulis septimanis in villa Lesati, die martis, per très dies continues ipsis & rébus aorum securitatem & ducatum con- tra omnem hominem impendatis infra comitatum vestrum & distric tum & extra pro posse vestro bona fide. Similitër eun- tes Si redeuntes ad nundinas Lesati, que fuerint in festo sancti Michaelis septem- An 1241 An IZ41 IO7I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1071 bris & omnîa eorum bona seciim portan- tes & ducentes per XVII dies continues, videlicet per viii dies ante & per Viii post securos & guisatos ducatis pro posse vestro. — Pro feudo vero supradicto vos & vestri successores homagium nobis & nostris successoribus faciatis & fidelitafis prestetis juramentum. — Item damus in perpetuum & concedinuis vobis & omni- bus vestris successoribus, successive Fuxi tenentibus comitatum, in feudum ad edifi- candum castrum & fortitudinem & villam, medietatem in omnibus honoribus & pos- sessionibus & pertinenciis heremis & con- directis territorii Sancti Eparcii & suorum terminorum, ad monasterium Lesatense pertinentibus. Reliquam vero medietatem nobis 8c successoribus nostris intègre rrti- nemus, quod castra integraliter & medie- tatem ville & reddituum vos & vestri suc- cessores, sicut dictum est, in perpetuum tenebitis in feudum per nos & per nostros successores, & villam & [medietatem] ju- risdictionum civilium & criminalium & omnium jurium & omnes redditus & pro- ventus ejusdem & dominationes & jura habeamus nos & nostri successores vobis- cum & cum vestris successoribus, ut dictum est, per médium. — Homines preterea Le- satenses & aliarum villarum seu locorum nostrorum in predicta villa minime reci- pietis, absque voluntate nostra & assensu expresse. — Item quod alter nostrum sine altero non possit exactiones aliquas, quo- cumque nomine censeantur, vel adempra- iiiontum ati([uod in predicta villa facere, salvo tamen quod unus sine altero possit eos ducere in exercitu & cavalgada in suis necessitatibus bona fide. — In quo terri- torio Sancti Eparcii, ut dictum est, quod faciemus limitari, vos faciatis castrum & fortitudinem propriis expensis vestris in podio, qui dicitur Arbolhag, quod castrum denominetur de cetero Salvaterra, & illiid castrum vos & vestri successores, ut dictum est, teneatis in feudum a nobis & successo- ribus nostris & pro monasterio Lesatensi, de quo Castro vos & vestri successores de- tis potestatem nobis & nostris successori- bus, iratis & placatis, ad nostram commo- nicionem vel nostrorum semper, quam potestateift vobis restituemus & reddemus cadem die, qua ipsam recipîemus sine dampno vestro & vestrorum. — Villa vero, que ibi edificabitur contigua predicto Cas- tro, eodem nomine Salvaterra nominetur & nuncupetur, que villa & homines & femine & census & usatici & jura & do- miuaciones & silve & pascua & aqiic fluen- tes & non fluentes & terre culte & inculte & justicie & placita & leude & pedatica & generaliter onines redditus & proveutus hic expressi & non expressi, quocumc(ue nomine censeantur, & omnia jura & domi- nationes & omnia quecumque provenient vel poterunt provenire de eadem villa & infra suos termines, nos & nostri successo- res vobiscum & cum vestris successoribus pro indivise in perpetuum per médium habeamus. — Item quod nostri vicarii & successorum nostrorum vobiscum vel cum vestris pariter causas criminalcs, quas per nos tractare non possemus, audiant & dif- finiant & penas exerceant corporales, & quod vos vel vestri successores non possi- tis habere, nisi unum bajulum inter villam de Lesato & villam Salveterre eodem tem- père, & tamen quod possitis illum mutare & alterare pro velle vestro. — Item infra clausuram castri non recipietis aliquos habitateres, nisi de familia vestra. — Item quod in Salvaterra predicta familia vestra sequatur forum vestrum, & familia nostra & clerici & donati sequantur forum nos- trum, donati scilicet recipientes panem & vinum cotidianum de démo nostra. — Item quod in locis & personis subjectis monas- terio Lesatensi non facietis aliquam exac- tienem vel adempramentum violenter, sine nostra vel successorum nostrorum expressa licentia & asscnsu, nec id a familia vestra fieri permittatis. — Item ab ecclesia Sancti Juliani de Tesaco usque ad locum in que villa fuit, que dicitur Albiacus, & ab ec- clesia Sancti Andrée de Fossato usque ad fines territorii Sancti Eparcii versus Lesa- tum, & inde ad estimationem dictorum terminorum procedendo per circuitum castri & ville Salveterre ad instar circuli, salvis nobis dominiis & juribus castrorum, que nunc edificata consistunt & a vobis tenentur & nobis, proprietatibus nostris & fendis que a nobis tenentur, & quod possessiones & jura nostra redimere nobis An 1241 An I :^i loyS PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1074 liceat de mnnibiis detentonim, alter sine jecta, ubicumque sint vel esse debeant, gui- altero adquisitiones aliquas facere ne- demiis, manuteneamus, protcgannis & de- queat, set per médium omnia fiant. Adqui- fendamus bona fide pro toto posse nostro. siliones vero ipse condiciones predicti — Item per nos & per nostros successores feudi sorcientur; quod si alteri nostrum laudamus, concedimus & confirraamus vo- An 1241 non suppeteret persolvendi facultas, reli quus precium totum persolvens partem iitriusque tamdiu teneat, quousque ab al- tero fuerit satisfactuni. Predicta vero feuda perpetuo vel ad tempus vobis & siiccessori- bus vestris transferre in alium vel alios non licebit. Retinemus insiipcr in territorio predicto nobis & successoribus nosfris & monasterio predicto décimas & primicias omnium fructuiim terre, & de piscariis, molendinis & universis carnalaticis déci- mas, oblationes iiisuper & defunctiones. bis & omnibus successoribus vestris omnes immunitatcs & libertates & concessiones, & omnia afraiiquimenta & privilégia vobis & predecessoribus vestris & monasterio predicto & personis & locis sibi subjectis, a nobis vel a predecessoribus nostris facta vel concessa. — Preterea in remissionem pcccatoruni nostrorum condonamus & re- mittimus vobis & hominibus Lesatensibus illum victum, quem nos & predecessores nostri accipiebamus & debebamus accipere in vestro monasterio & in hominibus de & omnia jura spiritualia & locum ad eccle- Lesato, si private per monasterium prefa- siam edificandam & domos nobis ydoneas tum transiremus sine exercitu, & quod & cimiterium infra villam. Preterea quod non possimus in dicta villa nisi semel in quilibet nostrum possit habere ii\fra ter- anno tantum albergare & tuiic cum CL ritorium predictum ortum & vineam & equitantibus nobis vel familia nostra ibi terras arabiles satis ad unam cordam bo- existentibus vel nostris successoribus, qui- vum. Omnia predicta & singiila donamus bus omnibus & eorum equitaturis liceat & concedimus vobis & vestris successori- bus in perpetuum, ut predictum est, ad omnes vestras voluntates & vestrorum suc- cessorum, salvis predictis condicionibus, in feudum, ita quod vos & vestri successores albergare semel tantum in anuo, ut dictum est, vel quod tune dentur nobis vel succes- soribus nostris loco alberge VI libre Mor- lanorum, quod sit in electione vestra & successorum vestrorum, & illam eandem per nos & per nostros successores & per albergam accipimus a vobis in feudum, predictum monasterium semper teneatis, quam nobis & nostris successoribus habere ut predictum est, & faciatis vos & vestri & tenere & dari semper facietis, & tac- successores nobis & successoribus nostris tis sacrosanctis Evangeliis juramus, quod & conventui dicti monasterii unum alber- omnia predicta & singula attendamus 8t gum singulis annis, in festo beatorum apostolorum Pétri & Pauli vel xxv solides Morlanenses ad olcctionem nostram & s\iccessorum nostrorum. Preterea homa- gium facietis vos 8c vestri successores no- bis & uostris-successoribus, & tactis sacro- sanctis Evangeliis, fidelitatis prestabitis juramentum semper in mutatione domini vel vassalli. — Et nos Rogerius, Dei gratia comes Fuxensis & viceconies Castriboni, recipimus a vobis, domino Petro abbate & conventu predicti monasterii, omnia pre- dicta & singula cum eorum integritate in feudum sub predictis condicionibus, pro- mittentes ctiam vobis quod predictum mo- nasterium & personas vestras & successo- rum vestrorum & omnia bona predicti compleamus & quod numquam contrave- niamus nec contravenire facianuis per nos vel per aliquam interpositam personam. — Et nos frater Petrus, humilis abbas & copventus predicti, omnia predicta & sin- gula laudamus & confîrmamus, 8c promit- timus per nos & per nostros successores, quod ita compleamus 8c attendamus 8c quod semper firmiim habeamus 8c contra nunquam veniamus nec contravenire fa- ciamus per nos vel per aliquam interpo- sitam personam, asserentes in veritate quod omnia acta sunt in utilitatem pre- dicti monasterii. — Et nos abbas 8: conven- tus 8c dominus comes predicti, nos omnes per nos 8c per nostros successores, certifi- cati de jure nostro, renunciantes omiii monasterii 8c personas 8c loca sibi sub- bencficio juris civilis 8c canonici, ad hec An 1070 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1076 infriiigeiida iioLis competenti vel etiani competituro, laudamiis & confirmanius [ac] concedimus omnia predicta & singiila. Et ut hoc presens publicum instrumeatum plenius roburobtiiieat perpétue firniitatis, sigilla nostra eidem duximus appendcnda. — Harum couventionum, collationura seu concessionum factarum a dicto domino Petro abbate prefato domino Rogerio co- miti Fuxi & successoribus ejus, & etiam predicta donationis & remissionis & om- nium concessionum factarum a domino Rogerio comité Fuxi prescripto dicto Pe- tro abbati & conventui ejusdem monaste- rii Lesati & eorumdem successoribus, sunt testes Raimundus de Duroforte, Faber de Biraco preceptor de Gabro, Arnaldus Guillelmus de Lordato filius quondara Bernardi de Lordato, Bernardus de Villa- nova, Rogerius de Lobaud, Raimundus de Boltenaco. Et predictarum concessio- num, collationum seu conventionum fac- tarum a dicto conventu Lesati jamdicto domino comiti Fuxi & suis successoribus sunt testes : Arnaldus Guillelmus de Lor- dato predictus, Arnaldus Corbatus, Ber- nardus de ViUanova, Rogerius de Lobaud, Raimundus de Boutenaco, Raimundus de Montealto, Arnaldus Jolenus, Arnaldus de Montealto diaconus, Raimundus Johan- nes, Raimundus Barravus, Vitalis de Be- vila, Guillelmus de Bevila, Raimundus Ga- rinus. Et Raimundus de Luparia, tabellio 345. — CCXLI Hommage du comte de Comminges, au comte de Toulouse^ MANIFESTUM sit omnibus presentibus 8c futuris, quod ego Bernardus, comes Convenarum, confiteor & in rei veritate recognosco vobis domino Raimundo, Dei gratia comiti Tholosano, presenti 8f in- terroganti, me tenere a vobis in feudum castrum de Murello & castrum de Sama- thano, cum eorum tenemento & honore & pertinentiis universis. Item confiteor & in veritate recognosco me tenere a vo- bis in feudum generaliter quicquid habeo, teneo, habere & tenere debeo in diocesi Tholosana, exceptis hiis que habeo & te- neo a comité Fuxensi in Bolbestre & alibi in diocesi Tholosana. Quod autem propre- dictis feudis vobis fidelis existam & fidèle servicium faciam, videlicet guerram& pla- citum, ad commonitionem vestram vel cujuslibet certi nuntii vestri, & quod ho- norem vestrum & utilitatem vestram pro- curem & omnia, que in forma fidelitatis continentur, & contrariis pro posse resis- tam, omnia servicia que fidelis vassallus facere débet bono domino suo fideliter ICd.oris. t. III, col. 4o5. An I 241 4 dc- ccmbre. exibendo, & specialiter vitam & mem- publicus Savarduni, est de toto hoc, sicut brum vobis per sollempnem stipulationem superius scriptum est, testis & ad hec cm- & sub obligatione omnium bonorum meo- nia fuit presens & cartam illam scripsît mense decembris, feria I, anno Incarna- tionis Domini iWcc'XL"!", régnante Lo- dovico rege Francorum, Raimundo Tho- losano comité & Raimundo episcopo. rum borta fide promitto, & super sanctis Dei Evangeliis juro corporaliter, prestito juramento, & inde ligium homagium vobis facio, manibus meis positis inter vestras, & date vobis osculo fidei & recepto. Acia sunt hec anno Domini Wcc'xL"!", 11 no- uas decembris. Testes interfuerunt domi- nus episcopus Convenarum, Raimundus prepositus Tholosanus, Rotgerius comes Fuxensis, Jordanus de Insula, Sicardus & Guilabertus de Montealto fratres, Ber- trandus Jordani de Insulti, Sicardus de Miromonte^ Jordanirs de Lantari, Guillel- mus Arnaldi de Tantalone, Bonifacius de Falgari, Sicardus Alarrtanni, Berengarius Éd.ori!;. t. Ml C01.40Û' ' Mss, de CoUert, n. 10Ô7. [JJ. 3nx, f 177 a.] An 1141 1077 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1078 An 1241 22 octo- bre. Centulli canonicus Huthenensis, Poncius Grimoardi, Petrus de Tholosa vicarius Tholose, Bertraiidua de Vesceriis, Rai- mundus Arveui, GalHardus de Opiano, Arnaldus Willelmi dô'Symorra, Willelmus de Bouvilla, Petrus d'Espac, Bertrandus del Faro, Raimundus Bernardi Froterii, Rotgerii (sic) de Mcmtealto, Gailardus de Bouvilla, Arnaldus Ouillelmi de Barta, Lupus de Fuxo, & alii quamplures, & ego Johaiines Aurioli, notarius domini comi- tis, qui maiidato dicti domini comitis & comitis Convenarum supradicti hanc car- tam scripsi. cialibus episcopis ac aliis probîs viris Irequenter fuerinius requisiti, quod vobis, domino archiepiscopo, deffectus vestros ostenderenius, ne detrimentum quod pati- tur Narbonensis diocesis necnon provin- cia, quantum in nobis est, quoad regimen spiritualium & temporalium, per tacitur- nitatem in nostram perniciem redundaret, nos volentes tantum evitare discrimen, ne propter censuram sancte Romane ecclesie in manus Dei viventis damnabiliter inci- dere nos coutingat, deffectus vestros vobis ipsi denunciamus pro caritatis aff'ectu, in hoc caritatis fraterne debitum persolven- tes, ne a Deo vel quovis alio possit quic- quam imputari capitulo Narbonensi. De- nunciamus etenim, quod spiritualia simul & teniporalia, quoad episcopale officiuiu spectant, in diocesi vestra depereunt ob vestram impotentiam pariter & deffectum, unde pro salute anime vestre & vestroruni subditorum profectu, paternitatem ves- tram requirimus ex illo debito, quo sumus i'-^UM puritas conscientie, qua mediante asfricti vobis & ecclesie Narbonensi, & An 346. CC*CLI1 Monltîon du chapitre de Narhonne à son archevêque '. V> fidelis anima suo jungilur creatori, sit ab omnibus amplectenda, claret liquido quod in agendis & proponendis veritas sequenda est & scandalum postponen- dum, precipue ubi status justitie hoc requirit. Verum licet inter prelatum & ecclesiam spéciale matrimonium sit con- tractum, propter quod ad invicem sunt astricti, ut sit quedam servitutis mutue caritas inter eos, nihilominus famen juxta canonica instituta admonentur subditi, ne plusquam expedit sint subjccti, quoniam taciturnitas, ubi periculum anime verti- tur, plurimum est dampnosa. Ille namque cui interest, si delinqucntem cum possit non monuerit, tacendo peccatum alterius facit suum. Quid enim prodest non pu- nir! pro peccato proprio, qui puniendus est alieno? Unde cum primus innocentie gradus sit odisse nephanda^ malivoli judi- candi non sunt, qui errata alterius ils, qui prodesse possunt, satagunt judicare, quia plurimumque delinquens hoc modo licet invitus trahitur ad salutem. Hinc est, quod cum nos, capitulum Narbonense, a legatis sedis Apostolice & a comprovin- ' Bibliothèque du roi. Portefeuille de Baluze. etiam monemus vos, consulentes pro ho- nore Jesu Christi, ob persone vestre reve- rentiam pariter & salutem, ne vituperetur ministerium vestrum, quatinus in aliquo loco quiescatis, nec passim & indifferenter per terram hue vel illuc equitetis in peri- culum vestri corporis, cum hoc cedat in confusionem Narbonensis ecclesie ac scan- dalum plurimorum. Item monemus, unum de vestris comprovincialibus episcopis ad- vocetls, per quem possint vice vestra in Narbonensi diocesi episcopalia ministrari, cum vos ad hec, quod dolentes referimus, exequenda, sitis inhabilis, sicut nostis & est etiam omnibus manifestum. Hoc ideo dicimus, ut sit ille vobis coadjutor, sicut decet, donec aliter per summum Pontificeni super lis fuerit ordinatum. Item, cum plu- ries bénéficia ecclesiastica indignis contu- leritis & indigne, & etiam idiotis, justi- ciam postulantibus denegaveritis, & injuste exconimunicationis & interdicti sententias, monitione non premissa, tuleritis & jursi ordine pretermisso, absolvere etiam nolitis clericos contra jus, nisi pecunia mediante aut alio servitio non oblato, fractores paciâ & hereticorum fautores a legato excommu- nicatos, débita satisfactione non prestita KJ.orig. t. III. col. 407. An 1241 1079 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1080 vel satisdatioiie oblata, absolvere pre- sunipsistis, quos tameii absolvere minime poteratis, Judeonim mimera in Chris- tiaiioriim prejiidicium contra justiciam recepistis, redditus ecclesiarum vacantium vestre diocesis occupatis per bajulos ves- tros & laicos, in proprios usus converti- tis, décimas noviter acquisitas spectantes ad ecclesias vobis appropriatis, ecclesias- tica l)eneficia ciim integritate débita non confertis, imo auctoritate propria secatis ea contra concilium Turonense, procura- tiones, visitatione non facta, in denariis recipitis, fréquenter etiam, non ob debi- tum pontificalis olficii persolvendum, sed indignatione concepta ad vindictam, pro- curationes vobis fieri exegistis, ordinatio- nes a predecessoribus vestris pro sainte animarum suarum factas necnon 8i lau- dabiles consuetudines & statuta ecclesie Narbonensis proprio motu perturbatis 8e ailla palatii domini archiepïscopi, in Castro de Capitestagno, ante capellam Sancti Ni- colai, & ibidem lecta, in presentia &t testi- monio A. abbatis Sancti Aniani, U. Romes sacerdotis prioris de Censennone, G. Ea- roni capellani Sancti Sebastiani Narbone, G. de Vitillano, & Rafardi clerici Sancti Justi, Bernardi Vincentii sacerdotis, Sfc. & moi Giraldi Constantini, scriptoris Nar- bone, qui bis omnibus interfui, & hec omnia scripsi de mandate capituli, aniio Nativitatis Christi m ce XL l, Xi kalcndas novembris. Venerabili in Cbristo patri Se domino P., Dei gratia archiepiscopo Narbone, devoti filii ejiis capitulum Narbonense, reverentiam debitam cum salute. Cum secundum canonicas sanctiones semprr in episcoporum confirmationibus capituli sancte Narbonensis ecclesie teneamiiii habere presentiam & ipsius requirere An 1241 Éd.orij», t. 11., col. 4^6. temere impeditis, clericos & ecclesias in- consilium, sicut decet, ad hec, révérende debitis exactionibiis aggravatis, census 110- vos ecclesiis imponitis, ecclesias multas ad manum propriam, 8c mensam vestram retinetis, honestas personas improperiis & conviciis debonestatis, 8j gravitate pon- tificali contempla, provocando ad scanda- lum, ipsas imposturis 8i diminutionibus diffamatis, & alla quamplurima in inju- riam pontificalis officii attentatis, ut de aliis, que ad vite honestatem & mores respiciunt, propter persone vestre reve- rentiam taceamus ad presens, suc tameii loco 8c tempore exprimenda; monenuis vos laudabiliter super premissis omnibus emendetis, ita quod emendatio fiât nobis 8c aliis manifesta; inbibentes vcbis ex parte sedis Apostolice, capituli deliberato coiisilio, ne de cetero talia vel similia presumalis, sed juste, pie ac canonice vivendo, adbibito discrète 8c altiori consi- lio, sfudeatis vitam vestram 8c officiiiin vestrum in meliiis reformarc. Appellamiis aiitem ad sedcni Apostolicam, [ne] contra personas 8c bénéficia nostra, fautores, def- fensores, adjutores, consiliarios 8c clericos nostros quoscumque possitis propter hoc aliqiiid attemptare, monitioncm istani in protectione domini pape 2c sedis Apos- tolice ponentes, 8c iterum a])pellamus. Iveddita fuit hec nionitio 8c appellatio in pater &i domine, contempto capitulo nos- tro procedere non dcbetis. Cum igitur, si- cut intelleximus, Bitterrensis ecclesia sit pastoris solatio destituta, paternitati ves- tre, quanta devotione possumus, suppli- camus, ut si in ipsa Biterrensi ecclesia fiât electio vel sit facta, ad confirmationem ipsius electi nullatenus procedatis sine iiostro consilio 8c consensu, quia nos presto sumus facere quidquid postulat juris, ad honorem Dei 8c expeditionem ecclesie Biterrensis. Quod si secus, quod non credimus, facere volueritis, hoc vo- bis quantum possumus ex parte domini pape inhibemus, ad sedem Apostolicam appellantes, ne spreto jure nostro super iis in aliquo procedatis. Datum Narbone, VII kalendas febriiarii, anno Nativitatis Christi MCGXLIi. io8i PREUVES DE L'FIISTOIRE DE LANGUEDOC. 108: An 1242 347. Coutumes &■ libertés accordées par Sicard Alaman aux habitants de Montastruc '. NOVERINT universi présentes pariter & fiituri, quod Sycardus Alanianui, par fis, consilio tanieii dicti donvînî val siii bajuli, & reddantur inde ei de quolibet solido vende I denarius & de quolibet so- lido pignoris I obolus. Et si dominus vel ejus bajulus claniorem habuerit pro dictis feodis, fideni inde habeat & IIII denarios justitiam, si ipse, a quo clamorem habuerit vel qui clamorem fecerit, fuerit juste in- culpatus. — Item dédit & concessit eisdem hominibus & mulieribus suprascriptis , quod si aliquls de officio ibi venerit ha- bitatum vel morari, ut de suo officio possit se & per omnes heredes & successores janvier, suos, (ledit & concessit omnibus homini- libère uti & operari cum supradictis usi- bus & mulieribus, presentibus & futuris, bus & censibus, quos pro suis feodis faciat qui & que causa habitandi & morandi ad eidem domino vel suo bajulo, sicut supe- locum quod dicitur Montastrux jam vene- rius est expressum. — Omnia vero fuma rant & deinceps venerint, ut quilibet ha- & molandina debenf esse propria jamdicti beat ad trahendum duas cartonadas terre domini & successorum & heredum ejus. — libéras cum 11 solidisTolosanis oblialibus, Dédit etiam ac concessit eisdem homini- qui ei inde reddantur singulisannis in festo bus ac mulieribus suprascriptis, ut qui- sancti Thome, & Il denariis de reacapate, cumque ad predictum locum causa habi- quando evenerit. — De aliis vero terris habeat quicumque de illis [quod] voluerit trahere cum tasca, quam inde eidem do- mino vel suo bajulo reddat in garba vel in grano, ad electionem domini vel sui bajuli in eadem terra. — Et dédit & concessit eis in eodem loco ad faciendum & hedifican- dum ibi domos, & quod sint liberi ab eo- dem domino de fogagio, de alberga 8c de quista cum VI denariis Tolosanis obliali- tandi ik morandi venerit, undecumque sit, eat, redeat & permaneat libère in terminis ejusdem loci, cum supradictis censibus & usibus, quos ei facere & reddere vel ejus bajulo teneatur, ut suprascriptum est, nisi tamen exierit vel recederit a bastida a domino comité aut ab eodem Sycardo noviter facta vel consfructa. — Item dcdit & concessit eisdem hominibus ik mulieri- bus in honore predicti loci & per totura bus, qui ei vel suo bajulo inde reddantur honorem pascua libère sine tala & in bos- singulis annis in eodem festo beati Thome, & reacapte 11 donariorum c[uando evene- rit, & unam eminadam terre ad plantandam & tenendam ibi vineam, cum m denariis Tolosanis oblialibus, qui ei reddantur vel suo bajulo singulis annis in festo sancti Thome, & reacapte II denariorum quando evenerit. — Retinuit insuper ibi sibi & successoribus suis in omnibus supradictis honoribus, quod non possint dari ad su- perfeodum nec vendi, impiguorari vel alie- nari militi vel ejus filio vel clerico aut do- mui religiouis nec alio modo, ut dominus possit inde amictere suas dominationes, itnmo débet illas habere pre omnibus aliis pro venda vel impignoratione, si retinere voluerit. Sin autem, ut vendant illos cui- cumque voluerint, exceptis tamen predic- ' Origiiialj Archives nationales-, J. SîS, n. 3i. quis suis ejusdem honoris tailhium ad ligna tailhanda, ad domos eorum con- struendas & hedificandas & ad eorum ignés, & hoc libère sine forastagio, & etiam omnes aquas libéras. — Dédit autem & concessit eis libertatem & consuetudi- nem, quod si aliquisvel aliqua moriebatur ibi sine herede, non comparente dono, ordinatione, testamento ab eodem def- functo vel ab eadem deffuncta facto, qucd medietas omnium bonorum & rerum mo- bilium & immobilium illius talis deffuncti vel deffuncte sit & remaneat eidem do- mino, & alla medietas detur amore Dei, cognitione consulum ejusdem loci, si ta- men infra annuni post decessum illius hères vel alius loco & jure sui non appa- ruerit, & quod res & bona illius illo anno teneant in eorum posse bajulus & consulcs ejusdem loci. — Et si aliquis de iiocte fu- Aii 1 2<)2 An io83 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1084 raverit uva vel aliquam frucham, quoJ teneatur dare domino V solides Tolosaiios justiciam ; tameii si furaverit uva vel ali- quam frucham de nocte & detulerit in pa- nerio, semais vel sacco, teneatur dare domino LX solides Tolosanos de justicia. siim non percusserit, & si alïquem per- cusserit, teneatur de tali justicia quale debuerit secundum quod erit delictum. — Has vero libertates & consuetudines, si- cut superius scripte sunt, & alias secun- dum consuetudines & libertates, que in Et quod consules teneantur facere fieri opido & villa Castrisarraceni tenentur & emendam taie illi qui passus fueriteorum- observantur, dédit & concessit dictus Sy- dem cognitione. — Retinuit insuper ibi cardus Alamannus omnibus hominibus & dictus Sycardus, quod si aliquis feceritali- mulieribus, presentibus & futuris, qui & cui vuluus, sicut est consuetum in Tholo- que causa morandi & habitandi in predicto sano, & per confessionem ipsius, de quo loco, qui dicitur Montastrux, jam vene- querimonia facta fuerit, vel per testes pro- rant & deinceps venerint, promittens se batum fuerit, quod ille talis teneatur dare & heredes & successores suos eos servare ei LX solides de justicia, & qui vulneratus in perpetuum & tenere & custodire ipsis fuerit recipiat inde emendam de bonis il- hominibus & mulieribus suprascriptis, lius, qui vulnus fecerit, cognitione dicti presentibus & futuris, & heredibus & suc- domini vel sui bajuli & consulum ejusùem cessoribus eorum & uUo jure non contra- ville. — Si vero aliquis vocaverit alterum falsum, inlegitimum vel proditorem, ha- beat indedominus talem justiciam, qualem bajulus suus secundum formam delicti & ipsi consules ejusdem loci noverint esse liabituram. — Item concessit eis, quod venire. — Acta fuerunt hec omnia ita & concessa Tholose, in aula domini comitis, XII die exitus mensis januarii, feria II, ré- gnante Lodoico Francorum rege, & R. Tholosano comité & R. episcopo, anno M" ce XL" primo ab Incarnatione Domini. omnes injurie & querele & jus ipsius do- Testes sunt Petrus Laurentius & David mini de judiciis, que in predicta villa & bajulus dicti Sycardi Alamanni & Ariber- loco contigerint, adjudicentur & cognos- cantur per bajulum suum & per consules ejusdem loci. — Retinuit insuper s4bi & successoribus suis, quod in quolibet ma- cellerio habeat & percipiat ipse vel ejus bajulus qualibet dominica unam cambam porci, & de qualibet vacca & bove, quam & quem ibi scinderint & tailhaverint, lin- gam, & quod preparetur ei ab ipsis ma- cellariis suum carnalagium, quando ipse dominus erit in villa. — Dédit etiam & concessit eis, quod quilibet homo & mu- lier, qui & que in predicta villa & loco morabitur 8c habitaverit, possit mittero unam saumatam salis quoque anno in festo natalis Domini ad suam dispendiam libère, sine censu & usu. — Concessit etiam 8c dédit eis, quod quicumque fuerit manifeste tus de Deopantala 8c Gaylhardus de la Calm 8c Arnaldus Sartor juvenis 8c Ber- nardus Aimericu-s, publicus Tholose nota- rius, qui mandate ipsius Sycardi Alamanni cartam istam scripsit. 348. — CCXLIII ihsolution du comte de Toulouse, étant malade à l'extrémitéf de di- verses sentences d'excommunica- tion ' . OVERINT univers!, quod dominus R. gratia conies Telosanus, dum in KZ An 1242 captus in adulterio, homo 8c mulier, det lecto infirmitatis jaceret apud castrum de domino vel ejus bajulo quilibet ipsoium LX solides Tolosanos, vel ad electionem ipsorum currant anibo nudi per totam vil- lam. — Qui autem cultello tracte, vel pe- tra vel ligno, baculo vel osso, abajaverit aliquem vel aliquam, teneatur daredomino de justicia xxx solides Tolosanos, si ip- Penna, Aginnensis diocesis, in periculo mortis existens, cum magna devotione, cordis compunctione &i lacrimaium effu- sione, a magistro R.'pfficiali Aginnensi 8c ' Trésor des ch'artes Aii roi j Toulouse, sac 3, n. 8. [J. 3o5j original.) l'M.orig. t. III, coi. 408. An 1242 I4mars. An io85 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1086 Ud.orîg. t. III. 001.409. a W^B., habente curam animarum in dicto Castro, & a magistro P. sacerdote ecclesie dicti castri, super omnibus sentenciis ex- comunicationum, per judices ordinarios seu delegatos proniulgatis, quibus ipse do- niinus cornes excomunicatus fuerat vel esse dicebatur, absolutionis beneficium huniiliter postulavit. Sane excomunica- tionis cause, ad soUicitam requisicionem dicti officialis, de quibus dominas comes & consiliarii sui tune recordabantur, iste fuerunt expresse, videlicet pro facto Ca- margarum & guerra quam fecit in Camar- Manso ecclesie predicte de Manso , in manu & persona Stephani Geraldi cano- nici prefate ecclesie, nomine ejusdem ec- clesie de Manso recipientis, salvo jure proprietatis domino comiti competenfi, recepto etiam juramento ab ipso domino comité corporaliter prestito de parendo mandatis Ecclesie super omnibus predictis causis & aliis, pro quibus idem dominus comes excomunicatus erat vel esse diceba- tur; cum idem comes & consiliarii sui requisiti non crederent, neque eidem offi- ciali aliter constaret ipsum comitem ex gis & pro dampnis datis ibidem domino aliis causis pro manifesta offensa exco- archiepiscopo Aralatensi & ecclesiis, co- municationis sententia innodatum, & si miti Provincie & civibus Aralateiisibus forsitan erat, paratum se obtulit & jura- per dominum comitem vel per suos. Item mento firmavit se ad mandatum & cogni- pro damnis datis & injuriis illatis domino tionem Ecclesie emendare, prestito insuper episcopo Cavallicensi & ecclesie sue & juramento, quod dictus dominus comes ad aliis ecclesiis provincie Aralatensis. Item pro querimonia, quam facit ecclesia Va- sionensis & electus ejusdem ecclesie con- tra dictum dominum comitem Tolosanum de civitate Vasionis & de castro ejusdem civitatis. Item pro facto ecclesie de Manso & pro querimonia , quam faciebat prior quondam de Manso super justicia, qua dicebat idem prior dominum comitem se honorem Dei & sancte matris Ecclesie & ad exaltationem fidei orthodoxe heretkam pravitateni de tota terra sua pro viribus suis fideliter extirpabit; predictus magis- ter R. officialis Agennensis & W"' B. & magister P. ipsius sacerdos juxta formam jurisSc Ecclesie dictum dominum comitem ab omnibus expressis & non expressis ex- comunicationum sentenciis, quibuscum- & dictam ccclesiam spoliasse, & pro aliis que excomunicatus erat vel esse dicebatur. quenmoniis quas idem prior faciebat. Ad hec magister K. prefatus officialis & W"* B. & magister P. sacerdos, atendentes & considérantes devotionem ipsius domini comitis, que apparebat per indicia mani- festa, diligenter requisivit (.sic) mcdicos, qui super infirmitate domini comitis adhe- rebant, videlicet magistrum Lupum Ispa- iiium, regentem apud Tolosam in medi- cina, magistrum Willelmum Alverniensem, socium domini episcopi Caturcensis, ma- gistrum G. Petragoricensem , magistrum P. Martinum me'dicos & alios viros peri- fos, in eadem infirmitate domino comiti asistentes. Dicti autem medici unanimiter asserendo responderunt, quod de dicta in- firmitate pluribus ex causis, quas rationa- biliter proponebant, domino comiti mortis periculum iminebat. Facta igitur diligenti inquisicione super iufirniitatis periculis, habitoque consilio plurium peritorum , facta prius restitutione possessionis vel quasi possessionis tocius jtisticie ville de absolverunt. Facta est ista absoluc'o apud Pennam Aginnesii, in domo P. Pelliparii. Testes présentes interfuerunt dominus Bertrandus sencscallus Aginnensis, Ra- mundus Gaiisselini dominus Lunelli, Guil- lelmus de Bareria, Poiicius Astoaudi, Dordo Barasc, Petrus Alberici canouicus Barchi- lonensis, B. Pinellis, Petrus Aizs de Uibai- riaco, Raimundus de Marca', Stephanus Geraldi canonicus Aginnensis, Petrus Mar- tini medicus, magister Willelmus de Punc- tis, Bernardus de Turre, Petrus d'Espaor, Rudellus Bertrandus del Far, Ramundus Guillelmi de Montebruno & plures alii. De quibus pro majori parte majores & pe- riciores & specialiter medici suprascripti & plures alii, super infirmitate dicti comi- tis ab ipso officiali diligentius requisiti, consona voce dixerunt memorato domino comiti ex diversis infirmitatis causis mor- tis periculum iminere, sicut ex assercione predicta medicorum prescnserant & eis per aspectum corporis apparebat. Et ego An 124Z An 1242 1087 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. in88 B"* de Pairinliac, coniuuis notarius de Penua,predicte requisitioni preseiis inter- fui & hoc iustrumentum de niandato dicti officialis scripsi, auno Domini WCCXLI", 11° ydus niarcii. In cujus rei testimoniuni, nos officialis antedictus sigillo curie do- mini episcopi Agennensis & nos Willelmus B. sigillo meo presentein caitam fecimus sigillari. Kd.orîc. I. 111, col. 410. 35o. — CCXLV Protestation du comte de Toulouse de vouloir chasser les hérétiques de ses États', NOVERINT univers! présentes pariter-ac futuri, quod illustris vir R,, Dei gra- tia conies Tholose, niarchio Proviiicie, veniens coram nobis A. eadem Agennensi episcopo, cum magna instantia nos roga- vit, toto cordis affectu humiliter postu- lando, asserens lirmiter quod volebat he- reticam pravitatem de tota terra sua expelli, ut nos contra hereticos in diocesi Agen- nensi inquisitiones jure ordinario face- remus, & hereticam pravitatem de ea coiiaremur pro viribus extirpare, vel ali- quos fratres Minores vel fratres Predi- catores vel alias bonas personas ad hoc destinaremus, qui secundum Deum & jus- titiam omnia supradicta effectum manci- pando complerent. Preterea obtulit etiam dictus cornes, quod ipse erat promptus pe- nitus & paratus bona fide, sicut decet fidelem principem, hereticos persequi, & nos in inquisitionibus juvare pro posse, 8c Predicatores & Minores & omnes alios viros, quos nos duceremus ad hoc specia- liter destinandos. Obtulit etiam comes su- perius menioratus, quod ipse paratus erat domino régi faciatis & terram vestram re- sententias, a nobis latas contra hereticos cuperetis, que ab eodem rege vobis inde- vel ab illis quos nos destinaremus, sive bite est ablata. Nosque promittimus vobis essent Predicatores vel Minores sive aile bona fide & super sancta Dei Evangelia quecumque bone persone, ad inquisitio- juramus, quod in tota dicta guerra vobis nés in diocesi Agennensi contra hereticos tanquam domino nostro ligio adherebi- faciendas, exécution! mandare, de per- mus & contra dictum regem erimus vobis sonis coademnatorum justitiam facieiido 349. — CCXLIV Conseil donné par le comte de Foix au comte de Toulouse d'entrepren- dre la guerre contre le roi', NOVERINT universi présentes litteras inspecluri, quod nos Rogerius, Dei gratia comes Fuxi & vicecomes Castrl- boni, requisiti a vobis domino nostro R., Dei gratia comité Tholosano, ut deiiuis vobis consilium, utrum facietis guerrani cum adjutoribus, quos habere potestis in hoc instanti, illustri régi Francorum pro recuperanda terra vestra, consideratis di- ligenter exheredatione niaxima, quam facit vobis dictus rex, & aliis que consideranda sunt in negotio supradicto, videntes opor- tunitatem temporis iminere, consulimus bona fide vobis domino comiti supradicto, quod vos occasione predicta guerram dicto auxiliatores, valitores & pro viribus def- fensores. In cujus rei testimonium, pré- sentes litteras vobis tradimus, sigilli nostri munimine roboratas. Actum Tholose anno M" ce» XL" secundo, nouas aprilis. ' Trésor des chartes du roi ; Foix, n. 6. [J. 352^ original.] & bona eorum nihilomlnus occupando, secundum quod exigit ordo juris,vel etiam secundum quod nos sibi precipere cura- remus. Ad hoc presentavit & obtulit etiam dictus comes, quod si frater Bernardus de Caucio & frater Joannes socius ejus de ordine Predicatorum, vel alii etiam fra- tres, sicut superius est expressum , non An 1242 K' mai. ' Registre de l'inquisition de Carcasionne. [Doat, vol. 3 1, i° 40.] An 1242 1089 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1090 ÛJ.oiijj. t. III, coi. 411. jure coniniissioiiis, qiiam dicunt sibi fac- tam esse [&] priori provinciali super in- quisitionibus in diocesi Agennensi facieii- dis, vellent inquirere tamquam boni viri & sicut religiose persone, & quasi ex de- bito & officie sui ordiiiis, non ex com- missione quam dicunt sibi factam esse, ut diximus, paratus est eos juvare & tam per se quam per fidèles & subditos suos duca- tuni prestare, auxilium & consiliuni in faciendis inquisitionibus quantum posset etiam impendendo. Insuper obtulit etiam dictiis cornes, quod diffaniatos, suspectes, accusâtes paratus erat cogère, si ad moni- tionem uostram vel eorum, quibus nos duxerinius predictum negotium coniniit- tendum, vel fratruni etiam Predicatorum venire désistèrent, ut coram nobis & ipsis lose notarii, qui hoc publicum instru- mentum scripsit niandato domini comitis supradicti. 03I. Mandement de Raîmond VII aux consuls & habitants d'Jgen'. RAM lo AMl'NDUS, Christi gracia cernes Tlio- fidelibus suis consulibus & probis honiini- bus Agenni, salutem & dilectionem. Cum in hiis partibus nova insurgant négocia 8t imraensa & sit unicuique expediens & ne- veniant & plenius cenfiteantur, ut hère- cessarium indenipnitati sue pre omnibus tica pravitas de terra sua radicitus extirpe- providere, discretienem vestram rogamus, tur, & ne eam centingat de cetero pul- vobis precipiendo mandantes, quàtinus hilare. Hec quidem omnia & singula villam vestram claudatis, nuinialis, operi- comes coram nobis obtulit supradictus, mini & infforcietis, sicut melius videritis protestando quod velebat in omnibus ca- expedire. Si tjuis autem in hoc centrarius pifulis appcllationem sibi salvam esse, vel rebellis esse videretur, pre ininiico quam ad sedem Apostolicam interposuit contra predictos fratres, qui in terra sua ex commissiene, quam dicebant priori pro- vinciali & sibi factam esse, inquisitiones contra hercticos exercebant, quam qui- dem appellationem coram nobis dicfus co- rnes confirmavit, & eam firmiter se prese- qui velle asseruit. In cujus rei testimonio, presentem pagiuam nos A., episcopus Ageiniensis, sigilli nostri duximus muni- mine roborandani. Acta fuerunt hec apud Pennam Agennensem, in domo Pétri Pelli- perii, kal. maii, anno Domini M'CCSL"!!", in presentia venerabilis patris G. abbatis de Saiicto Maiirine, fratris Armengavi socii ipsius domini episcepi, fratris Egidii mo- nachi Grandisilve, Bertrandi Traverii, Hugonis de Recaforte, G. de Garda cane- nici Sancti Frontis Petragoricensis, Pétri Vicarii canonici Sancti Seurini Burdega- lensis, magistri G. de Punctis, Bertrand reputaremus eunidem. Datuni Tholose, m" idus junii, anno Demini M° cc XL° se- cundo. 352. — CCXLVI Excommunication lancée contre le comte de Toulouse , (yc, par l^ar~ chevéque de Narbonne^. NOVERINT, &c. quod nos P., Dei grafia Narbonensis archiepiscopus, excon.- munlcavimus & excommunicatos denunlia- mus omnes illos, qui interfecerunt inqui- sitores & socies eorum heretice pravitalis in Tolosa & in diocesi Tolosana, & omnes qui procuraverunt aut consenserunt, aut An 1242 An I 242 'uill. 1 1 Kd.OIÎr. t. III, col. 41 I. An 1242 51 consilium, favorem aut auxilium prebue- fratris domini comitis, senescalli Agennen- runt aut prestabunt. Item denuntiamus sis, Gasteni de Gentaudo, Sicardi Ala- manni, Poncii Grimoardi, Joannis Aurioli, G. de Bouvila, Berengarii Alamanni, Ai- merici Porterii, B. capellani de Monteal- bano, & Bernardi Aiiiicrici, public! Tho- ' Archives municipales i'Agen, EE, i5j Original jadis scellé. — Magen &Tliolin, Chartes djgen, t. I, pp. 54, 55, n. xxxviM. ' Archives de l'église de Narbonne. v.n. 35 An 1242 1091 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1092 Ud.orig, t. 111, col. 412 excomnuinicndim R. comitem Tolosamim a fratre Ferrerio & aliis inquisitoribus a sede Apostolica delegafis, tanqiiam fauto- rem, defensorem, receptatorem heretico- runi, quia senlentias latas a dictis inquisi- toribus in milites & alios homines suos, légitime monitus, exécution! mandare con- tradicit, imo in majori familiaritate post seiitentias latas recipit & recepit. Item de novo excommunicamus & anatematizamus & excommunicatum denuntiamus eundem comitem, tanquam ruptarium & pacis vio- latorem, & jura ecclesiaruni temere occu- pantem, ik tanquam perjurum de multis pcrjuriis contra Ecclesiam & d. Francie regem, & omiies valitores suos Si coadju- tores & defensores & spontc recipientes eundem, & gcneraiitcr omnes adhérentes & faventes ei verbo val facto in prejiidi- cium Ecclesie & régis. Et nominatim co- mitem Couvenarum, comitem Rutenenscm, illum qui se dicit vicecomitem Biterreii- sem, Olivarium de Terminis, Ayniericum de Claromonte, Poncium de Villanova, Poncium de Olargio, B. Ugonem de Serra- longa & omnes infantes suos, P. Ermen- gaudi, Paulum Raimundum, fratres dicti Aymerici de Claromonte, 8i gcneraliter omnes valitores & complices eorumdem. Item excommunicamus omnes illos de Re- dcsio, do Minerbesio, de Narbonesio, de Terminesio, qui sponte eos vel suos rece- perunt, tradentes omnes supradictos Sa- tané in interitum carnis, ut spiritus eorum in die Domini salvus fiât. Lata fuit hec sententia anno Domini mccxlii, xii ka- lendas augusti, apud Biterrim, in caméra episcopi, in presentia & testimonio G. abbatis S. Aphrodisii Biterrensis, fratris Eertrandi canonici Cacianensis, niagistri B. Bellini canonici Lcdovcnfis, & Pétri de Marciano notai ii domini archiepi- E:opi, 353. CCXLVII Sauvegarde donnée à la ville de Na?-- honne par le comte de Toulouse 6" le vicomte Amalric\ P RESENTIS scripture testimonio ncve- rint universi , quod nos Raimundus, Dei gratia dux Narbone, cornes Tholose, marchio Provincie, & nos Anialricus ea- dem gratia vicecomes & dominus Narbo- nensis, recipimus sub protectione, tui- tione, conductu ac firma securitate nostra, pro nobis & pro omnibus subditis, valito- ribus, deffensoribus & amicis nostris, om- nes cives Narbone, domos, res & omnia jura eorum, & omnia bona & jura domini Narbonensis archiepiscopi ad omnes suas voluntates faciendas, & familiam suam & res eorumdem, excepto jure, si quod nos Amalricus in bonis immobilibus ejusdem habere debemus, pro quo quidem jure petendo & recuperando nos jamdictus comes dicto archiepiscopo nuUam guer- ram faciemus vel fieri faciemusj capitulura Narbonense, abbatem &: capitulum Sancti Pauli Narbone 8f singulos de capitulis ipsis & omnia bona 8c jura eorum, & omnes fratres Predicatores & Minores,' Hospitaleque Jerosolimitanum & omnia bona & jura sua, & omnes alios cujuscum- que ordinis sint in toto districtu Narbo- nensi , totum clcrum civitatis & burgi Narbone ac omnes alios clericos tam ex- traneos quam privatos, qui in civitate & in burgo Narbone undecumque se recepe- runt, domos, familias, res quascumque mobiles & immobiles, quas habent intra Narbonam & extra, fructus suorum reddi- tuum perceptos & percipiendos. Et quod pcrsone omnium supradictorum tute & libère ire possint & redire quocumque vo- luerint Si stare cum omnibus rébus suis, sub nostra & nostroriira tuitione & du- catii. Item promittimus, quod nullum con- demnatum de heresi introducemus vel per- An I 242 8 août. ■ Hôtel (le ville de Narbonno. [Doat, vol. 5o, f" i:)..l An 1242 1093 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1094 Cd.orîg. I.lll. col. 41 3. mittemus iiitroduci in civitate vel burgo Narbone. Item promittimiis, quod nuUo tempore pro obstatico de civitate vel suburbiis Narbone aliquem vel aliquos extrahemus vel extrahi faciemus. Item omnes cives & clericos supradictos & pro- bes homines, qui de burgo Narbone fuge- runt in civitatem Narbone & qui re- manserunt in eodem burgo, cum omnibus rebus suis & bonis eorum sub hac eadem securitate & forma premissa recipimus, & quod ipsi omnes supradicti probi homines de burgo possint facere mansionem in ci- vitate vel in burgo Narbone vel in sub- urbiis eorumdem, ubicumque eis magis _ placuerit & voluerit, salvis eis juribus omnibus & rebus, ubicumque ea hodie habent vel possident aut unquam habue- runt, pacifiée & quiète, & quod possint ire & redire salvi & securi per candem civitatem & burgum Narbone & per alla Si Vesianus de Bagis milites, Guillelmus Kaimundi de Montepessulano , Joannes Giandis, Bernardus Olerii, consules dicte civitatis, Bernardus Durandi & plures alii, & Arnaldus Guilaberti, publicus Narbone nolarius, qui jussu & mandate predicto- rum omnium hec omnia scripsit & his omnibus interfuit, die veneris ante feslum beati Laurentii, anno Domini MoccxLir. 354. — CCXLVIII Lettre du comte de Toulouse au comte de Foix ' . RDei gratia dux Narbone, cornes Tho- • lose, marchio Provincie, dilecto & fideli suo nobili viro li., comiti Fuxensi loca intra Narbondm & extra, sicut eis & vicecomiti Castriboni, salutem & quod placuerit, nec volumus aut substinebimus aliquo modo, quod aliqua injuria vel vio- lentia eis fiant. Item eisdem omnibus su- pradictis & singulis omnem injuriam, ran- corem & offensam remittimus & condona- nius, quam hactenus quacumque occasione habuimus contra ipsos. Item recipimus sub caJem securitate omnes Francigenas cle- ricos & laicos, qui sunt vel venerunt in maie factum est in melius emendare. Li- teras vestras vidimus, ex quaruni tenore intelleximus, quod vos a valentia & juva- mine nostro recedere volebatis & inimicis nostris adherere. Super quibus quamplu- rimum admiramur, nec credere vel cordi nostro concipere potuimus, quod vos, ita ut dicitis, sine omni ratione quam in hoc non habetis justa, & delicto quod erga civitatem Narbone vel in suburbiis ejus- vos non habemus, contra nos opponatis, dem, & omnes libertates predictas conce- dimus eisdem. Predicta autem omnia & singula nos observaturos ad intellectum recipientium , tactis sacrosanctis Evange- liis, uterque nostrum gratis, scienter & consulte juranius. Et nos Olivarius de maxime cum habere debeatis in memo- riani constantiam fidelitatis & dilectionis, quam antecessores vcstri nobis & anteces- soribus nostris habuerunt, & juvamina & servitia, que nobis & antcccssoribus, nos- tris fecerunt fideliter & dévote, & quod Terminis & Arnaldus Barravi, burgensis majores honores & increraenta, quos & Tholose, ambo promittimus gratis & super que antecessores vestri unquam habue- sancta Dei Evangelia sponte juramus, de runt vel receperunt, a dominis Tholose niandalo & voluntate domini comitis ante- liabueriint illa & receperunt; debeatis si- dicti, quod ad intellçctum hanc publicam militer reducere ad memoriam unicum scriptiiram recipientium hec omnia supra- verbum, quod nobis pluries dixistis, quod dicta & singula exequi faciemus & corn- si nos nostram amittebamus terram, nole- pleri ab ipsis domino comité & domino bâtis ut vestra ullatenus vohis remanerct. Amalrico. Horum omnium predictorum, Quapropter, ex quo taie habetis proposi- queacta, jurataSc laudata fucrunt in ponte fiim, quod a nostra valentia & juvamine, Narbone, sunt testes Jordanus de Insula, ut dicitis, recedere vultis, in quo vos diu Vitalis de Casanova, Eertrandus de OpianOj Berengarius de Bolthenaco major diebus^ ■ ci,âte.v-. de Foix, caisse 7. [Doat, vol. ,70. Galardus de Opiano, Raimundus de Piano {" i63.] An 1242 An I 242 10 octobre. An 1095 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1096 CJ.orig. 1. 111, col. 41.4. An 1242 18 oclobre. non credimiis perseverare, discretionem vestram deprecamur & sub debito jura- mento,quod nobis fecistis, vos lequirimus, monemus & hortamur, quatiniis castrum Savarduni, cum que & a quo nos deffen- dere & adjuvare ab inimicis nosfris valea- mus, a nobis tenendnm, quousque vos ad nostrum redeatisauxilium & juvamen, no- bis sine omni dilatione reddatis & pioiit juramento proniisistis & tenemiiii, & ip- sum predictum castrum Petro de Tholosa, vicario nostro Tholose, quem ad ipsum recipiendum & recuperandum misimus, & cui locum nostrum in hac parte commisi- mus, reddi & liberari, visis presentibus, sine more dispendio faciatis, mandantes dominis dicti castri, quatinus, sicut ex mandato nostro illud vobis tradiderunt ik reddideriint, dicto vicario nostro pro no- bis reddant & tradant castrum antedictum, & nobis illam fidelitatem & homagium ia- ciant & concédant, quam & quod vobis mandato nostro fecerunt & concesserunt, & ut fidèles vassalli suo tenentur facere domino. Datum Penne vr idus octobris, anno Domini MOCCXL"!!». 355. — CCXLIX Extrait d'un acte où îlest ja'it mention du concile de Montpellier ' . MDei gratia abbas Apamiensis, a sede • Apostolica delegatus, dilectis in Christo cellerario & eleemosinario Arulensi, salutem in Domino. Cum prop- ter concilium nuper apud Montempessula- num celebratum, quod protractum extitit diutius quam crederetur, nos & nostrum consilium occupât! fuerimus & ultra quam sperassemus detenti, ad diem quam dilectis nostris priori, conventui & ceteris fratri- bus Campirotundi assignaveramus in cras- tinum octavarum festi sancti Michaelis, apud Campumrotundum, minime potuimus convenire, nec eis impedimentum nostrum innotescere tempestive. Quare cum nego- An 1242 tium nobis commissum, quod diutius pro- rogatum extitit, cupiamus sine debito ter- minare, qua fungimur vobis authoritate mandamus, &c. Datum Apamie, in cras- tino festi transacti fancte Luce evange- liste, anno M ce XL il. 356. — CCL Hommage de Pierre, vicomte de Fenouillet, au vicomte de Nar- honne '. IN nomine Domini, anno nafivitatis ejus- dem MCCXLii, régnante Ludovico rege, ,^" VI idus novembris. Noverint, &c. quod g ,.0. nos Petrus de Fenolleto, dominus castri venbie. de Fenolleto & totius terre Feiiolleten- sis, per nos, &c. profitemur, scimus & rê- vera cognoscimus, vobis domino nostro Amalrico, Dei gratia vicecomiti & domino Narbone, & vestris, nos tenere a vobis & debere tenere, tamquam a domino nostro, castrum de Fenolleto cum omnibus suis turribus, munitionibus, fortalitiis & aliis universis pertinentes & juribus suis, intus 8i extra, & totam terram Fenolletensem, & omnia castra ac munitiones & fortalitias sive quelibet edificia, que ibi sunt vcl unquam erunt aliquo tempore. Pro quo scilicet Castro de Fenolleto & alia terra supradicta, debemus esse vestros homines proprios & justos ac fidèles vassallos in omnibus & jurare vobis ad omnimodam voluntatem vestram, flexis genibus & junc- tis manibus, omnem fidelitatem & homi- niscum & omnia alia, que inferius conti- nentur, &c. Et nos dominus Amalricus, Dei gratia vicecomes 8c dominus Narbone, recipientes vos dictum Petrum de Fenol- leto, dominum castri de Fenolleto & totius terre Fenolletensis, perhominem nostrum proprium & vassallum, attendentes fidem & legalitatem, quam habetis erga nos, sicut tenemini, dictum castrum de Fenolleto 8c totam terram Fenolletensem, cum omni- bus suis pertineutiis & juribus, ad tenen- ' Archives de l'abbaye de Moissac. ' Trésor des chartes de Carcassonne. An 1242 Éd.orig. t. m, col. 41 5. 1097 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An I 242 20 octo- bic. dam a nobis & ad habendam, ifa & eo modo que vestri piedecessores illam a nobis teiuieruiit & habueriiiit, seniper per nos & nostros présentes atque futures, gratis & bona fîde, cum hoc presenti pu- blico instrumento perpétue, firmo & va- lituro, vobis meniorato Petro de Fenollefo & vestris, dum tamea ipsi faciant nobis & pênes nos quod facere debent & teneu- tur, sicuti vos plenarie modo fecistis, lau- damus, concedimus, &c. Acta fuerunt bec in palatio veteri dicti domiiii Amalrici vicecomitis, in presentia & testimonio Berengarii de Boltenaco majoris diebus, Raimundi de Durbanno, Guillelmi de Durbanno fratris sui, Raimundi de Petra- pertusa, Geraldi de Redorta, Raterii de Bessano, Raimundi de Oviliano, Bertrand! de Opiano, Beriiardi de Oviliano, Jordani de Gluiano, Geraldi de Brolio, Geraldi de Montebruno, & Guiraudi Udalardi : isli oiunes sunt milites dicti domini Amalrici; & in presentia similiter & testimonio Ar- naldi de Mosseto, Berengarii de Ardena, Rogerii Catalani, Berengarii de Juvaribus, Otoni de Trilano, Hugueti de Karamanho, Siguiirii de Petrapertusa : isti supradicti suiit milites dicti Pétri de P'enolleto, &c. & Bertraïuii de Saxaco, scriptoris Narbone pubiici & curie dicti domini Amalrici vice- comitis Narbone, qui hoc scripsit. 357. — CCLI Actes de la paix de Lorrïs entre Rai- mond VII, comte de Toulouse, (y le roi saint Louis '. I. QERENISSIME domine sue Blanche, O Dei gratia regine Francorum illus- tii, R. eadem gratia comes Tholose, ejus devotus consanguineus & fidelis, salutem & paratam ad ipsius obsequia voluntatem. Cum post Deum de clementia serenitatis 'Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 5, n. 20. [J. Soj; original. Au dos, la cote suivante du treizième siècle : Hum'd'iacio R, quondam comi- tis Thoîosanif post uîtimam guerram.] 1098 vestre majorera fiduciam habeamus, que plane de summa vestri ingenuitate animi nos dilexistis diu & diligitis, nec potestis nos non diligere, in mente vestra amorem insignis memorie matris nostre gerentes, per quam vobis consanguinitatis linea atti- nemus; nos dolentes & verecundi pluri- mum,quod unquam per aliquod, quod nos fecerimus contra karissimum dominum nostrum regem, filium vestrum, data sit materia quibusque lostris detractoribus contra bonitatis ac puritatis & discretio- nis vestre faraam celebrem obloquendi. Et propter hoc, precipue affectantes redire ad gratiam & pacem ipsius karissimi do- mini nostri régis, ut cum bono portamento nostro adversariorum nostrorum lingas re- primamus, & ora adversum vos occasione nostri iniqua loquentium obstruamus; quamvis constaret nobis, quod idem domi- nus rex in misericordia quam speramus de ipso fortius nos gravaret quam meruimus, ad hoc ut pacem ejus habeamus & sue curie, ubi multa dilectionis, tam ex con- sanguinitate, quam filie nostre quam ha- bemus ibi intuitu, cordi nostro occurrunt insignia, vestro prorsus nos duximus regi- mini & consilio committendos, clemen- tiam vestram mediatricem inter nos & ip- sum vestrum filium nostrum karissimum regem & dominum invocantes. Quoniam si vos nobis hoc consulueritis & litteras vestras patentes & pendentes dederifis, non enim aliter faciemus nec alicui quam vobis daremus de hoc gloriam, parati su- mus ut ad habendam pacem ejus & gra- tiam, nos & terram nostram & valiiores nostros, qui de guerra presenti nos ampa- raverunt non habentes cum eo guerram antea, in quibus nuUum intelligimus here- ficum vel de heresi condempnatum, quos nullomodo valitores reputamus nostros, sine omni conditione & pacto ejus bone misericordie supponamus, viam illam pe- nitus deserentes, quam nuper ex parte nos- tra obtulit ei venerabilis pater episcopus Tholosanus, quoniam dudum experti sci- mus (sic') esse sollicitum de ipsius domini régis & regni commodo & honore, cognos- centes quod non esset honor nobis, ubi ipse honorera principaliter & totaliter non ha- beret. Et si sic nos receperit, nos ei cura An 1242 KJ.orîC, t. iiC coI.4i6> Ail I 242 1099 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1100 An 1242 décem- bre. toto posse nostro perpétue viriliter adhe- rebimus, & fideliter contra omnes homi- res & cum eo nos tenebimus & ejus ser- vicio, quod miiltum voluinus, intendemus, nec quisquam nos iinquam ab eo poterit separare, & circa honorem & deffensionem Ecclesie & fidei catholice & purgationem terre ab heretica pravitate ad omnimo- qiiod contra id, quod de dicto Castro & ejus pertinenciis disponet seu faciet rex predictus, nullatenus veniemus. In cujus rei testimonium & munimen, présentes lif- teras sigilli nostri munimine fecimus com- muniri. Actum prope Villampictam, anno Domini M° CC XL" il", mense decembri. Il y a une charte semblable de Raimond dam ejus cognitionem nos habebimus, & pour le château de Bram (do Bromio)'. [Note vindictam faciemus de illis qui tam prodi- de dont Vaissete.l tionaliter contra nos inquisitores hereti- corum Predicatores & Minores & eorum socios occiderunt. Nam hoc bene vobis promittimus, quod in cunctis taliter nos habebimus, quod in oblivionem infamia precedens & suspicio pertransibunt, & tam detractores nostri quam omnes qui audierint, circumspectionem vestram, quia nostra supportastis négocia, benedicent. Et propter omnia ista, cum litteras ves- tras ded[er]itis quod hoc nobis consulitis, promti sumus incontinent! ad ipsius ve- nire presentiam, si tamen ipse nobis us- que Caturcum miserit cum suis litteris patentibus & pendentibus guidagium ho- norabile & securum. Nec dubitet ibi vestra discretio prorsus in aliquo, quoniam& vi- debitis & dicetis, quod a multis diebus non fuit regno quisquam utilior adquisi- tus, nec si deberemus ibi corpus exponere. diam haberetis. Datum Penne XIII kalen- das novembris, anno Domini m"CC"XL<' se- cundo. II. Noverint' universi présentes litteras inspecturi, quod nos R. Dei gratia cornes Tholose, ponimus in voluntate karissimi domini nostri Ludovici, Dei gratia régis Erancorum , castrum de Savarduno cum omnibus pertinentiis suis, & nunc in pré- sent! sub eodem modo tradimus dictum castrum & pertinencias ejus vobis domino Hugoni, episcopo Claromontensi, & vobis domino Imberto de Bellojoco, nomine & vice ejusdem domini régis. Volumus etiam & concedimus,quod dominus rex disponat & faciat de dicto Castro & ejus pertinen- ciis pro sue libito voluntatis, & promitti- mus domino régi & vobis nomine ejus, 'Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 5, n. 21. [Original; J. 3io.J An I 242 III. R. ' Dei gratia cornes Tholose, uni- versis présentes litteras inspecturis salu- tem. Noveritis quod nos quitavimus & liberavimus omnino consules, communita- tem & totam civitatem Albiensem de omni juramento & de omni obligatione, qui- buscumqiie nobis aliquatenus tenebantur. In cujus rei testimonium présentes litteras fecimus sigilli nostri impressione signari. Actum anno Domini Mocc" quadragesimo secundo, mense decembri. IV. R. ' Dei gratia-comes Tholose, uni- versis présentes litteras inspecturis salu- tem. Cum nos ad pacem & concordiam ka- rissimi domini nostri L., Dei gratia régis Francorum illustris, desideraremus re- verti, misimus ei per venerabilem virum R. prepositum Tholosanum nostras litte- ras in hec verba : Serenissimo"* domino suo Ludovico, Dei An I 242 décem- bre. An 1 243 janvier. pateremur a modo, quod de nobis verecun- gratia régi Francorum illustri, R. eadem " ' ' gratia comes Tholose, ejus devotus con- saiiguineus & fidelis, salutem & paratam ad ipsius obsequia voluntatem. Retulit nobis venerabilis pater episcopus Tholo- sanus, quod forma illa quam idem vobis super pace inter nos 8i vos reformanda ex parte nostra obtulit, magestati vestre & vestro consilio propter quasdam incon- venientias, quas nos non previderamus a principio, non placebat. Quod quando nos intelleximus, vos moveri justissime, sicut decet regiam magnificentiam , judicantes, & ad pacem vestram redire & gratiam eu- An 1242 20 oclobre. Kd.orii;. t. ni, col. 417. ■Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 5, n. 58; original. [J. 3io.] ' liid. sac 8, n. 27. [J. 3 17; original.] ' I6id. sac J, n" 10. [J. 3o5 ; original scellé.] ■•[Original; J. 3o6, n. 74; nous remplaçons par l'original le vidimns contenu dans l'acte dont les premiers mots précèdent.] An 1242 I toi PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. I îo: ];ientes, cxcellentiam, ciijus offendisse de giierra ista displicet nobis plurimum, quam consiliis malis decepti inovimiis, ecce ut de nobis honorem omnimodum habeatis, qui ubi vos honorem non haberetis, non reputaremus nos aliquatenus honorâtes, & ut nos pacem nostrani habere possimus, vestre bone misericordie, si vobis placue- rit, sine omni conditione & pacte nos & terram nostram supponimus & nostros Postmodum vero, cum dominus rex, re- ceptis litteris antedicfis, Ferricum mares- callum, Johanneni Jauc, milites, & magis- trum Guillelmum de Lemovicis clericum, nanties suos ad nos misisset, tradidimus eis nestras litteras in hec verba : Neverint' universi présentera paginam inspecturi, quod nos R., Del gratia co- rnes Thelese, promittimus, concedimus & firmiter convenimus nebilibus viris Fer- A.1 1242 venibrc. pariter valitores, quos illos tantum intel- rico marescalco F>ancie, Johanni le Gai ligimus, qui de guerra ista nos amparave- runt & guerram vobiscum aiitea non ha- bebant. Hereticos autem & condempnatos de heresi nunquam nostros reputamus vel repufabimus valitores. Et propter hoc ad vos incentinenti accedemus personaliter, si nobis apud Caturcum cum litteris ves- tris patentibus & pendentibus miseritls guidagium honorabile & securum, pro- inittentes vebis firmiter, non quidem ter- riti vel turbati, set de multis que scietis loco sue verecundi pariter & conpuncti, quod amodo diebus omnibus vite nostre vobiscum nos tenebimus & virilifer & fide- liter, contra omncs hemines de mundo vobiscum erimus, & honoribus vestris & regni utilitatibus intendemus, & nemo nos vives a vebis poterit separare. Ad cogni- tionem etiam vestram Ecclesiam deffen- demus Si honorabimus, fidem cafholicam promovebimus & terram nostram purga- bimus heretica pravitate, & de illis, qui in nostram infamiam frafres inquisitores he- reticerum Predicatores & Minores & eo- rum secies occiderunt, celerem faciemus & debifam ultionem. Et taliter, ut conclu- damus breviter, nos agemus, quod vide- bitis & dicetis, quod a diebus multis nemo fuit regno utilior adquisitus, 8c transire faciemus in oblivionem omnem suspitio- nem & infamiam precedentem. Alioquin si vos, quod absit, pacem nostram hoc modo non receperitis & vestram nebis non red- dideritis, judicet Dominus inter nos & vos, si in deffensiene nostra, vobis nos oppugnantibus, hominum strages & effu- militi & magistro Guillelmo de Lemovicis cleiico, nunciis illustris deniini nostri Ludevici, Dei gratia régis Francorum, no- mine ejusdem domini régis, quod omnia que promisimus eidem domino régi Fran- corum in litteris nestris patentibus & pen- dentibus, quas ei misimus per venerabilem virum R. prepositum Tholosanum, sine omni fraude bona fide tenebimus & cem- plebimus, & pro complendis, tencndis & faciendis universis & singulis, que in pre- dictis litteris continentur, securitates se- cundum benum posse nostrum ad cogni- tienem & voluntatem ipsius domini régis sibi prestabimus, cum fuerimus in ejus presentia constituti. Preferea ipsum domi- num regem & suos & adjulores ipsius, quoad civitates, villas & castra, fidelita- tes & homagia, redditus, terras & omnes pessessienes, que tam per nos quam per alios occupata sunt a tempore hujus guerre, incontinenfi, antequam ad ipsum dominum regem accedamus, rcstitucmus per nos & nostros intègre, ita quod omnes res predicte erunt in eedem statu, in quo erant quande incepimus istam guerram. Item volumus & concedimus, quod pax Parisiensis stabilis omnino remaneat atque firma, quantum ad Ecclesiam & deminum regem & ad omnia que continentur in ea. In cujus rei testimonium, présentes litte- ras vobis concedimus, sigilli nostri mu- nimine roboratas. Datum apud Sanctum Romanum, 11 kalend. decemb., anne Do- mini M"cc''XL° secundo. Cumque ad dominum regem personali- t. m. col.^itj. sionem humani sanguinis & mala alla, que ter cum predictis nunciis venissemus, sup- circa bellorum varies eventus soient acci- posuimus nos & terram nostram & illos, dere, nobis dolentibus & coactis, contigerit evenire. Datum Penne, XIII kalendas no- ■ [Original, J. 3c5, n. So; iném« remarque q^io plus haut.] vembris, anno Domini liVcCxV secundo An 1243 1 io3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1 104 quos in precHctis nostris litteris nostros esse diximus valitores, boue misericordie domini régis predicii, prout in predictis nostris litteris continetur. Promisimiis au- tem domino régi, quod juramenta omnium baronum, castellanorum & militum terre nostre & fidelium nostroriim & omnium bonarum villarum terre nostre & fidelium nostrorum, ab hominibus quindecim an- norum supra, prestari faciemus domino régi coram illis, quos propter hoc desti- nabit, in ea forma que in pace Parisiens! plenarie continetur. Faciemus etiam ha- bere domino régi & illis, qui ex parte ejus propter predicta fuerint destinati, paten- tes litteras omnium predictorum, conti- nentes formam omnimodam hujusmodi ju- ranienti & ea, que promitterentur pur illud. Promittimus etiam nos tradituros précise domino régi, per voluntatem & dictum ipsius, & pro ipso illis quos ad partes nostras, ut dictum est, destinabit, l'odiumcelsum, Naiac & Laurac, que mu- niet & tenebit dominus rex, & cum ipsis Pennam Agennensem, quam jam tradidi- mus ei, & tenebit predicta usc|ue ad quin- que annos, a prima die proximi martii computandos. Predicta faciemus & fieri faciemus pro securitate de adimplendis & observandis omnibus, que in primis pre- dictis nostris litteris continentur, quas, ut dictum est, misimus par prepositum Tho- losanum. Et etiam pro securitate de ijon veniendo contra in aliquo de hiis, que in jam dictis nostris litteris continentur, la- borabimus & posse nostrum fideliter fa- ciemus de Penna Albigensi tradenda do- mino régi pro securitatibus antedictis. Promittimus etiam nos observare & adim- plere ea, que promisimus nos servaturos & a;limpleturos in pace Parisiensi, & nos te- nemur diruere & complanare omnes for- talicias & fossata & munitiones, facta a tcmpore mote guerre seu ante occasione guerre predicte, quando dominus rex man- daverit istud nobis. Omnia, que in supra- scriptis nostris litteris continentur, & cmnia alla supradicta promisimus &,tactis sacrosanctis Evangeliis, juravimus domino régi nos ei fideliter servaturos & contra in aliquo non venturos. In cujus rei tes- 'imonium & munimen, présentes litteras fccimus sigilli nostri munimine roborari. Actum Lorriaci, anno Domini WCC" qua- dragesimo secundo, mense januario. V. R., Dei gratia cornes Tholosanus', universis ad quos présentes littere perve- nerint salutem. Notum facimus, quod cum nos ad pacem & hominagium karissimi do- mini nostri Ludovici, Dei gratia illustris régis Francie, redierimus, licet non intel- lexerimus nos propter aliquod, quod fece- rimus, ab ipsius hominagio recessisse, & nos teneainur tradere eidem domino régi vel illis, quos propter hoc ad partes nostras destinabit, Podiumcelsum, Naiac & Lau- rac, volumus & concedimus, quod si dicta castra domino régi, ut dictum est, non tradiderimus infra médium marcium proxi- mo venientem, quod non remaneat pro hominagio quod ei fecimus, quin extunc eidem domino régi liceat & possit, sine se meffacere, ad feodum quod de ipso tene- mus assignare. In cujus rei testimonium, présentes litteras sigilli nostri impres- sione fecimus communiri. Actum Lorriaci, anno Domini M"(îc°quadragesimo secundo, mense januario. VI. Noverint' Tinîversî présentes lit- teras inspecturi, quod nos R., Dei gratia cornes Tholose, vobis illustrissime domine Blanche, Dei gratia regine Francorum, ex speciali gratia & amore, unde majori af- fectu vestram magnificenciam reveremur, sponte nostra promittimus & volenti ani- nio convenimus, quod terram nostram bona fide & sine omni fraude & fictione pur- gabimus hereticis & heretica pravitate, & ad expellendum eos de terra nostra totis viribus fideliter & efficaciter intendemus, & tam de ipsis quam eorum credentibus, fautoribus, defensoribus, receptatoribus, condempnatis & condempnandis per to- tum districtum nostrum debitam justiciam faciemus. Et ad omnium illorum perse- quucionem ac destructionem, propter ho- norem Dei & Ecclesie & salutem nostram & hujus promissionis, quam specialiter fa- cimus vobis, intuitum & respectum, taliter ' Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 3, n. 9. [J. 3oj; original.] " Trésor des chartes du roi; Albigeois, n. 9, [J. .)28, original.] An 1243 An 1243 janvier. i;d or:!; I. 111.*' col. 419. An 1243 jaiiv.cr. An I lOJ PIIEUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1106 An 1243 22 avril procedenius, quod non poterimus inde a Deo vel honiinibiis reprehendi. Et hanc promissioiieni, qiiam vobis modo facimus, fore ad hoc specialiter efficacem & validam cognoscetis. Unde celsitudini vestre pré- sentes litteras concedimus, sigilli nostri patrocinio communitas. Actiim Lorriaci, XIIH° kalendas febroarii, aiino Domini niillesimo CC"XL'' secundo. VII. Serenissimo ' domino suo Ludovico, Dei gratia régi Francorum, R. cornes Tho- losanus, ejus dévolus consanguineus & fi- delis, salutem & devotam ad ipsius obsequia voluiitatem. Dominalioni vestre duximus intimandum, quod nos, ex quo a presentia vestra recessimus, laboravimus quantum potuimus bona fide, ut castrum Penne Albiensis pro securitate tradere possemus vobis, sicut tradidimus alia castra nostra. Milites vero, qui tenent & quorum est dictum castrum, timentes sibi plurimum propter graves conditiones, quas vobis feci- nius in pace Parisiensi de Castro jamdicto, ipsum castrum nobis tradere aliquo modo iiolunt, nisi prius serenitas' vestra nobis suas patentes litteras dederit & pendenfes, in quibuscontineatur, quod elapso quin- quenio, quo alia castra nostra tenere de- betis, nobis dictum castrum Penne resti- tuetis vel dominis ipsius castri, si intérim nos deccdere confingeret, nonobstantibus conventionibus supradictis in pace Pari- siensi contentis. Et sic Odardo de Villari- bus, senescallo Belliquadri, fîrmiter pro- misimus nos reddere dictum castrum. Sere- nitatem itaque vestrara rogamus attcntius, quatinus mittatis nobis vestras patentes litteras in forma superius comprehensa. Sciât namque )iro certo excellentia vestra, quod aliter dictum castrum habere non possemus sine difficultate maxima, magno periculo & labore. Datum apud Byterrim, X kalendas maii. 'Mss. Je Colicrt, n. i66ç. [Collât, sur JJ. xxvi, f" 184 a.] ' Ici & plut bas le manuscrit porte seneriias. [A. M.] 358. — CCLII Actes de la paix du vicomte de Nar- bonne avec le roi saint Louis'. LxjOVERiNT universi présentes litteras IN inspecturi, quod nos Amalricus, vi- cecomes Narbone, promittimus & tactis sacrosanctis Evangeliis juramus, quod nos incontinenti, quando erimus in presentia domini régis Francie, procurabinnis & fa- cicnius, omni occasione reniota, quod om- nes homines civitatis & burgi Narbone, a quarto decimo anno supra, jurabunt, tactis sacrosanctis Evangeliis, omnia illa, que- cumque ipsi seu predecessores eorum ju- raverunt domino Ludovico, ciare memorie quondam genitori régis predicti, & quod in eadem forma dictum juramentum pres- tabunt ad voluntatcm ipsius domini régis, in qua juraverunt predicto patri suo. Nos etiam, antequam accedamus ad dominum regeni, veniemus Narbonam ibique re- cognoscenius publiée, in conspectu populi Narbonensis, quod nos absolvit comes Tholosanus ab omni juramento, homagio, fidelifate & quacumque obligatione factis a nobis comiti memorato, & recognosce- mus ibidem nos & totam civitatem & bur- gum Narbone esse sub dominio Se lideli- tate supradicti domini régis. Et ibidem resaiziemus ipsum dominum regem & no- mine ejus illos, qui pro ipso ibi erunt présentes, de nobis & de tota villa pre- dicta, ad omnia illa que habebat antequam guerra ista mota esset, fam in juramentis, fidelitatibus, homagio & aliis quibtiscum- que. Similem etiam recognitionem & re- saizinam faciemusfieri a toto ]iopulo Nar- bonensi, civitatis & burgi, de ipsis ibidem domino régi predicto & etiam illis no- mine ipsius, qui pro eo ibi erunt pré- sentes. Et de recognitionibus & resaizinis predictis dabimus, postquam facte fue- rint, tribus nunciis domini régis litteras nostras patentes, in quibus continebitur t. 111,' Ccl.^20. An 1242 décem- bre. ' Trésor des chartes du roi; Narbonne, n°" 7, 8 Si 9. [J. 337; originaux scellés.] An 1242 1107 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. :I08 An 1243 janvier. nos & predictum populum fecisse omnia supradicta. In cujus rei testimonium, pré- sentes litteras sigillo nostro fecimus coin- muniri.Actum prope Villampictani, mense decembri, anno Domini millesimo cc° XL" secundo. IL Noverint universi, quod nos Amalri- ciis, vicecomes Narbonensis, recognovimus in conspectu populi Narbonensis, quod comes Tholosanus nos absolvit ab omni juramento, homagio, fidelitate & quacurn- qtie obligatione, factis a nobis comiti nie- niorato. Recognovimus etiam ibidem, nos & totus populus civitatis & burgi Nar- sus, Berengarius de Largues, Raymundus An 1 243 )anvior. Lorriacum, anno Domini M° CC° quadra- gesimo secundo, mense januarii. NOMINA BORGENSIUM NARBONE, QUI JURAVERUNT FIDELITATEM DOMINO REGI APUD LORRIACUM, ANNO DOMINI MILLESIMO DUCENTESIMO QUA- DRAGESIMO SECUNDO, DIE VENEUIS IN CRASTINO S. VINCENCII. IV. Raymondus' Berengarius de Ripa- ria, Johannes Amien, Sequardus Faber, Berengarius Faber, Raimundus de Furno, Berengarius Menardi, Berengarius Ar- naudi, Petrus Giiouis, Guilleiimis Amoro- Éd.orlg t. III, col. 421. bone, nos & totam civitatem & burgum Narbonensem esse sub dominio & fideli- tate karissimi domini nostri illustris régis Francie. Ibidem etiam resaisivimus ipsum dominum regem nos & totus populus an- tedictus, & nomine ejusdem domini régis H. episcopum Claromontensem, de nobis & de tota villa predicta, ad omnia illa que dominus rex habebat in nobis & ipsis, tam in juramentis, fidelitatibus & homagio, quam in aliis quibuscumque , antequam guerra ista ultima mota esset inter domi- num regem ex una parte & nos ex alla cum comité Tholosano. In cujus rei tes- timonium, présentes litteras sigilli nostri impressione fecimus communiri. Datum anno Domini MOCC" quadragesimo secundo, mense januarii. III. Noverint universi, quod nos Amal- ricus, vicecomes Narbone, promisimus & juravimus, tactis Evuangeliis sacrosanctis, karissimo domino nostro Ludovico, Dei gratia illustri régi Francorum, quod nos diruemus & complanabimus, & compla- nari & dirui faciemus omnes fortericias & fossata & munitiones factas in terra nos- tra & in feodts nostris, a terapore guerre seu ante, occasione guerre mote ultimo inter dominum regem nostrum ex una parte & nos & comitem Tholosanum ex altéra. Et hoc faciemus quando dominus rex istud nobis mandabit. Quod si non faceremus, quod absit, volumus & conce- dimus, quod dominus rex possit se ad feodum, quod de ipso teiiemus, sine se mesfacere assignare. In cujus rei testimo- nium, sigillum nostrum presentibus lit- teris duximus apponendum. Actum apud 359. CCLIII An .24? An I 24J de Lacu, Petrus Arnaudi de Naise, Gerau- dus de Iniouriis. Flec autem forma jura- menti, videlicet quod ipsi dominum regem Ludovicum & heredes ejus salvabunt & custodient contra omnes homines, qui possunt vivere & mori, & salvabunt & custodient gentes eorum, & custodient honorem & jura domini régis & heredum ejus. Et si Almaricus de Narbona vel he- redes ejus venirent contra dominum regem & heredes ejus, ipsi tenerent se & domino régi & heredibus ejus contra Almaricum & heredes ejus. Hommage du comte de Foîx au roi pour les domaines qu'il tenait au- paravant du comte de Toulouse'-. I. T-N OGERIUS, comes Fuxensis, universis r\ ad quos littere présentes pervene- rînt salutem. Notum facimus, quod nos karissimo domino nostro Ludovico, Dei gratia illustrissimo régi Francorum, ho- magium ligium fecimus contra omnes ho- mines & feniinas, qui possent vivere & mori, de omnibus de quibus homo eramiis nobilis viri Raimundi comitis Tholosani, ' Manuscrits de Colbcrt, n. 2669. [Latin 9778, f" 273 v". La copie est assez mauvaise & les noms de personnes peu sûrs.] 'Trésor des chartes du roi; Foix & Comminges, n. 5. [J. 332, original.] An 1243 janvier. An 1243 1 109 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 1 10 An 1 2^3 janvier, lid.orig. I. III, col. 422. tempore istius ultimo niofe guerre inter dictiim doniiuura regem & comitem me- nioratuni. Et conccssit nobis doniinus rex predictus, quod nos non ponet nec here- des nostros in homagio istius Raimundi, nunc comitis Tholosani, nisi de volunfate & assensu nostro & heredum nostrorum, nec nos nec heredes nostri poterinius nos ponere in homagio dicti Raimundi, nisi de voluntate domini régis & heredum suo- rum. Concessit etiam nobis dominus rex predictus, quod nos & heredes nostri te- neamus ea in perpetuum in eadem liber- tate predicta, in qua nos ea tenebamus a comité Tholosano. Juravimus etiam do- mino régi & heredibus ejus, tactis sacro- sanctis Evan^^jeliis , quod ei & heredibus suis contra omnes homines & feminas,qui possunt vivere & mori, ftdeliter servienuis. Actum apud Montemargi, anno Domini M° ce quadragesinio secundo, mense ja- nuarii. II. Nos' Rogerius, cornes Fuxensis, no- tum facimus universis ad quos littere pré- sentes pervenerint, quod nos promisinius coram karissimo domino nostro Ludovico rege Francorum illustrissimo, quod deli- berabimus prisiones quos captos tenemus, hoc modo scilicet, quod nos assumemus, quam cito erimus in terra nostra, duos milites ex parte nostra, & dicti prisiones alios duos milites ex parte sua assument, ik ipsi prisiones facient nos securos ad cognitionem dictorum quatuor de hoc, quod nobis aut abbati & monasterio Le- satensi aut valitoribus nostris guerram non faciant nec inférant ulla dampna. Concedimus etiam & volumus, quod si dicti prisiones velint petere jus de basti- diis, quod possint illud libère, ubi debe- bunt, non faciendo guerram nec malum nobis aut dicto abbati & monasterio Lesa- tcnsi aut valitoribus nostris. Si vero dicti quatuor milites de securitate vel modo securitatis erunt discordes, dominus rex posuit & deputavit Hugonem de Arsiz senescallum Carcassone, & Amalricum de Limouz milites, ad quorum cognitionem dicti prisiones liberare debenius : ifa ta- men, quod cornes Tholosanus débet deli- berare Secardum & Hugonem Durfort 8c alios prisiones de Fangiaus & de Laurac, & restituere eis terras & possessiones eo- rum, ita etiam quod dicti prisiones, quos nos tenemus, debent solvere quando li- berabuntur prisonagium suum & sumptus quos in prisonia fecerunt, ita quod dicti prisiones nostri rémittent nobis & dicto abbati & monasterio & valitoribus nostris rancorem suum & dampna que sustinue- runt occasione sue prisionis & occasione istius guerre, & etiani quod redibunt ad hominagium nostrum in eo statu, in quo erant, antequam guerra ista ultima move- retur inter dominum regem predictum 8c comitem Tholosanum. Actum apud Mon- temargi, anno Domini m° cc° quadrage- simo secundo, mense januarii. 36o. Testament de Vidal GautieVf de Toulouse '. IN nomine Dominî nostri Jesu Christi. Noverint universi présentes pariter 8c futuri, quod Vitalis Galterius, filius quon- dam Ramundi Galterii, gravi infirmitate detentus, de qua hobiit, testamentum suum 8c dispositionem, suo tamen bono sensu ac perfecta memoria, condidit in hune modum. — Ego Vitalis Galterius jubeo & volo compleri testamenta dicti Raimundi Galterii quondam patris mei 8c ejus uxo- ris domine Costancie quondam matris mee 8c domine Bertrande quondam uxoris mee, de bonis meis tali modo, quod jubeo per- solvi domui Grandissilve L sol. Tolos., quos dicta domina Costancia in suo tesla- menfo disposuit Azalberto, qui postea fuit monachus ejusdem domus, 8c filiabus Se- gure X sol. Tolosanos 8c Fays monacho domus Espinascie L sol. Tolos., quos simi- liter ipsa domina Costancia eis in suo dis- posuit testamento, 8c Bernarde monachc An 1243 An I 243 29inai"s ■ Mss. de CoUerl, n. 2670. [U. 16, C" 23;, • Archives nationales, J. 822, n, 64, copie no- ropie du temps sur un feuillet libre.] tariee de février 1247. Al 12^3 I I I I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 1 1 2 An domus de Paradisio I, sol. Tolos. & i coho- pertorium de serico, que dicta domina Bertranda qiiondam uxor mea eidem in suc disposuit testamento. Nam cetera om- nia, que in testamento ipsius domine Ber- trande sunt contenta, dico & afiirmo per- soluta esse plenarie ac compléta. lit pro omnibus aliis, que de testamentis patris mei Ramundi Galterii & matris mee do- mine Costancie debentur, & in ipsorum restitutione & satisfacfione & in honore si!])erius disposui, & intcr porticum dicte majoris domus mee, & due domus sunt inter ipsum porticum Se caput cornu car- rariarum, & quinque domus sunt inter dic- fum caput cornu & portam dicte majoris domus mee, que porta est juxla carrariam, que ducit ad molendinos Bazaculi, & due domus sunt inter ipsam portam domus mee majoris & domum Ramundi Lavanderii, & quatuor domus sunt inter domum Wil- lelmi Auca & communem clausuram burgi Dei omnipotentis & béate virginis Marie juxta portam dictorum molendinorum. Ita matris ejus, & etiam pro sainte anime mee & animarum patris & matris & predeces- sorum meorum, egoVitalis Galterius dono in perpetuum & concedo scolaribus pau- peribus in Tolosa studentibus illas quin- scilicet quod de proventibus istarum XVIII domorum construantur & perpetuo con- structe teneantur dicte domus & mansio- nes ad opus scolarium pauperum, ut est dicfum, & ipse XVIII domus similiter inde que domos cum locis in quibus sunt, & perpetuo constructe teneantur, & provcn- honorem totum qui est rétro ipsas domos, tus superflui istarum xviii domorum, si cum omnibus hedificiis & bastimentis ibi aliqui fuerint, in subsidium suorum ne- existentibus & pertinentibus, sicut melius cessariorum ipsis scolaribus erogentur. hoc totum habeo, & est & tenet a coquina Verumptamen hec omnia prcdicta dona & cellario&alio honore meo ab una parte facio egoVitalis Galterius ipsis scolaribus, usque ad aulani lapideam & domum & ho- ut est dictum, sub pacto & conditione, norem, qui fuit Vitalis de Prinhaco, ex quod semper singulis diebus sabbatorum alla parte, & de carraria publica, que est in ecclesia Sancti Pétri Coquinarum cele- juxta planum ecclesie Sancti Pétri Coqui- brent missam in honore béate Marie vir- narum usque ad comunem clausuram burgi ginis pro salute anime mee & animarum recte ab utraque parte istius honoris a dicta carraria usque ad dictam clausuram burgi, ad construendas ibi domos & tenen- das constructas in perpetuum & mansiones patris & matris & predecessorum meorum & indulgentia nostrorum peccatorum. Pre- terea volo & statuo ego Vitalis Galterius, & etiam rogo & supplico quod dominus aptas scolaribus pauperibus ad manendum, episcopus Tolosanus in perpetuum, qui- legendum & studendum ibidem. Qui sco- lares çint viginti ad minus, de quibus sint duo vel plures sacerdotes, & sint ipsi sco- lares de xii diocesibus subtus scriptis, sci- licet Tolosana, Carcasionensi , Elenensi, Narbonensi, Biterrensi, Rutenensi, Al- cumque fuerit pro tempore, ut ei jusium videbitur & honestum, in dictis domibus & honore, quem superius dictis scolaribus disposui, instituât & destituât rectorem sive ministrum, qui coUocet dictas xvill domos & omnes eorum proventus perci- biensi, Caturcensi, Agennensi, Lectorensi, ptat & inde dictas domos & mansiones ad Convenarum & Coseranensi. Et dono si- milite"r ipsis scolaribus pauperibus & con- cedo in perpetuum ego Vitalis Galterius & ad dictas domos construendas & construc- tas tenendas & mansiones ad opus ipsorum scolarium, ut est dictum, meas xvin domos couducticias, cum locis in quibus sunt & cum omnibus hedificiis & bastimentis ibi existentibus & pertinentibus, que sunt circa domum meam majorera, in qua ma- neo.De quibus domibus sunt quinque inter alias quinque domos, quas ipsis scolaribus opus scolarium pauperum construat & ibi dictos scolares mitât & teneat, & tam pre- dictas XVIII domos quam etiam omnes alias ipsis scolaribus superius relictas inde per- petuo constructas teneat, & omnes pro- ventus superflues, si aliqui fuerint, ipsis scolaribus distribuât & dictas missas ab ipsis celebrari faciat, & hec omnia procu- ret & ministret fideliter, ut melius ei vi- debitur expedire. Et si forte jjersona super hec statuta a domino episcopo Tolosano in his ministrandis & procurandis propter An I 2^3 II 10 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. II 14 insufficientiam sui vel alio quoqiio modo minus se bene habuerit, rogo & supplice quod prior fratrum Predicatorum & gar- diaiius frairum Minorum Tolose révèrent (sic) & denuncient illud statim domino epi- scopo Tolosano. — (Seguuntur legata quae- dam ecclesiis parrochialibus urbis & diocesis Tolosanarum, ac tandem inter ipsîus îegatoris parentes bonorum divîsio.) Actum fuit hoc testamentura & dispositio m die exitiis mensis marcii, régnante Lodovico rege Francorum, Raimundo Tolosano comité, Raimundo episcopo, anno M°CC°xi.° se- cundo ab Incarnacione Doniini, Horum si dominus cornes Tolose vel alius nobis- cum habuerit consilium de pace facta Pa- risius, consulemus eis, quod eam servent, & servabimus eam, quantum ad nos perli- net, posse nostro, & dabimus operam effi- cacem, quod dominus comes Tolose servct eam. Et si dominus comes Tolose veniret contra, adherebimus Ecclesie & domino régi Francorum contra ipsum, nisi infra XL dies postquam monitus fuerit hoc emendaverit vel juri steterit coram Eccle- sia de his que ad Ecclesiam pertinent, & juri coram domino rege Francorum de his que ad dominum regem Francorum An 1243 omnium predictorum sunt testes fraler pertinent. Juravimus etiam quod nos juva- Ramundus de Fuxo prier, & frater Ra- bimus Ecclesiam contra hereticos, creden- mundus Escafredus, domus ordinis Predi- tes & receptatores hereticorum & omnes catorum Tolose, & frater Poncius & frater alios, qui Ecclesie contrarii existent oc- Damianus, domus ordinis minorum To- casione heresis vel contemptus excomuni- lose. Si Willelmus de Meravilla capellanus cationis in terra ista,& dominum regem dicte ecclesie Sancti Pétri Coquinarum, & Francorum juvabimus contra omnes, & magister Petrus capellanus de Caramanno supradictus & Guillelmus de Rayna, qui cartam istam scripsit. 36i. — CCLIV quod eis faciemus vivam guerram, donec ad mandatum Ecclesie & domini régis Francorum revertantur. Et si dominus co- mes Tolose moveret guerram domino régi Francorum vel heredibus ejusdem, quod absit, adhereremus domino régi Franco- ÉJ- rum & heredibus ejus contra eundem do- coi. minum comitem Tolosanum. Juramento ni. 423. ÉJ.orig. t. III, col. 422. An 1243 20 scp- lii.iibro. Serment de fidélité prêté au roi par """^"' vreà\cto sic a nobis corporaliter , , , . , , ' prestito m palacio comuni, nos dicti con- les barons. Les seigneurs c/ le peuple ' i „ i„ „i . . o i . • ,. ' , ° . . ^ suies, de voluntate & mandate speciali du Toulousain, de l' Albigeois, i^C.^ .:....i^— ,i„„:..: : :.: I- .. I. x TOVERINT universi présentes litteras iN ins specturi, quod nos consules urbis & suburbii Tolose, viJelicet Bernardus de Villanova, Petrus Ramundus major, W. de Septenis, Vitalis Bonus homo, Petrus Ber- nardus de Salvitate, W. de Marcillo, R. de Castronovo, R. de Ponte, Bcrengariiis de Portallo, Arnaldus Jordani, Bruno Bus- queti, de voluntate & mandate speciali expresse domini nostri R., Dei gratia co- mitis Tolosani, marchionis Proviiicie, filii domine regine Johanne, in presentia ejus- dem promisimus & tactis sacrosanctis Dei ejusdem domini nostri comitis supradicti, in presentia nostra promittere fecimus & jurare domine régi Francorum, supradiciis verbis & forma predicta, concives nostros quorum nomina sunt inferius adnotata : videiicet Castrumvovum, Pctrum de Mon- tibus (Sequuntur plura civium Tolosanorum nomina). Post istos autem, de voluntate & mandate speciali domini nostri R. comitis Tolosani, in presentia nostri promittere fecimus & jurare domino régi Francorum universitatem & singules de universitato civitatis & suburbii Tolose, a XV annis & supra, sub predictis verbis & forma pre- dicta. Hec autem omnia supradicta facta Evangeliis juravimus illustri domino Lo- fuerunt, posita & cencessa in presentia dovico, Dei gratia régi Francorum, quod Johannis Clerici & Odardi de Vileriis, c[ui a domino rege Francorum fuerant ad 'Trésor des chartes du roi j Toulouse, £<-,c 3, recipienda predicta juramenta a predictis n. 29. [J. 3o5j original scellé.] coiisulibus & aliis universis & singulis An 1243 1 1 15 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. I j 16 An 12^3 mars. An 1243 mars specialiter deputati. In quorum omiihim testimonio, presentem paginani nos con- sules urbis Tolose & suburbii sigilli nos- tri munimine fecimus roborari, Actum est in vigilia beati Mathie, régnante eodeni Lodovico Francorum rege, eodeni domino R. comité Tolosano, R. episcopo, anno Domini M°cc°XL° secundo. II. Noverint' univers! présentes pariter & futuri, quod nos Pilusfortis de Rabasti- nis, Poncius Amelii, Guillelmus Pétri de Berins, Mamfredus de Rabastino, Noetus Alemandi, Bertrandus frater comitisThoIo- sani, barones,de vohintate & mandate spé- cial! expresso domini nostri Ramundi, ikc. (,comme dans le serment précédent). In cujus rei testimonium, présentes litteras sigillo- rum nostrorum munimine fecimus robo- rari. Actum in presentia Joannis Clerici, qui a domino rege Francorum ad reci- piendum predictum juramentum a predictis fuerat specialiter destinatus, anno Domini M"cc°XL°ir, mense martii. III. Omnibus" présentes litteras inspec- turis, Poncius Amelii, Raimundus de Com- niiniaco salutem in Domino. Noveritis quod nos, de volunfate & mandate speciali ex- presso domini nostri Ramundi Dei gratia comitis Tholosani... {Comme dans les actes précédents.) IV. Noverint' universi, quod nos Petrus Raimundi de MoUinario, Raimundus Cor- nil, Bernardus Ferraterii, Durandus de Taosca,Bartholomeus de Ruppe,Ernaudus de Sancto Bartio, consules; Petrus Rai- mundi, Jordanus, Pillusfortis, Bertrandus fratiesj Adamarus de Rabastinis, Petrus de Salveinacj Poncius, Raimundus-, Mamt- fredus de Rabastinis fratres; Bertrandus de Rabastino, Raimundus Berengarii, Rai- mundus de Bracone, Petrus Raimundi de Mota, Petrus de Sancto Amancioj Gaillar- dus, Guillermus, Vitalis de Montecoquiiio fratres; Gaillardus de Mourt, Bernardus de Rabastinis, Guillermus de Sancto Ge- nesio; Galterus Girardi, Sycardus & Rai- mundus de Podio (ratres; RaimundusGuil- ' Trésor des chartes du roi j Toulouse, sac 3, -1. 14. [J. 3o5.] ' Ihii. n. i5. [J. 3o5.] » lhi.t. n. 16. [J. 3-5] lermi de Gazins, Barravus de Rabastino, Raimundus Rambaldi, Guillelmus iilius Pétri Raimundi de MoUinario, Petrus Raimundi de Virtutibiis, Bernardus de Bracone, milites & nobiles ; Raymundus Petrus, Poncius de Penna, burgenses & tota universitas & singuli de universi- tate, a quindecim annis & supra, de Ra- bastino, de vohintate & mandate expresso domini nostri Raimundi, &c. {comme dans les actes précédents). Actum in presentia Joannis Clerici, qui ad recipiendum pre- dictum juramentum a predictis fuerat a do- mino rege Francie specialiter destinatus, anno Domini M°cc°XL"H°, mense martii. V. Noverint' universi quod nos milites de Lavaur, videlicet R. del Castlar, Petrus del Castlar fratres, Arn. de S. Dionisio, & R. de Montecabrario, & nos consules castri jamdicti, videlicet Bernardus Guito, &c. & nos probi homines ejusdem castri, videlicet Petrus Guy, &c. de voluntate & mandato speciali, &c. In cujus rei testi- monium, nos predicti milites, consules & alii homines castri supradicti de Lavaur universi & singuli presentem paginam sigillo Bertrandi de Galiaco, bajuli do- mini comitis Tholose in Castro supradicto, c[uia proprium non liabebamus, fecimus communiri. Anno Domini isi" ce xl" 11°, mense martio. VI. Noverint' universi quod nos mi- lites de Fanojovis, videlicet ego Isarnus Bernardi & ego Petrus de S. Michaele & ego Ugo de Duroforti & ego Bernardus Ugonis de Festa & ego Galardus do Vila- rio & ego Amelius de Monterio & ego Radulfus Rogerii de Orsancio & ego Pe- trus Rogerii Picarela & ego Bernardus de Bellomonte & ego Bernardus de Torrelis & ego Bernardus de Riuterio & ego Guil- lelmus Assaliti & ego Radulfus Garsias & ego Poncius de Montelauro & ego Guil- lelmus Ramundi d'Esculencs & ego Petrus Guillelmus d'Esculencs & ego Galardus de Festa; nos omnes & singuli, de volun- fate & mandate speciali domini nostri R., Dei gratia comitis Tolosani, &c. In cujus ' Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 3, n. 1 7. [J. 3o5.] ' Ibid. n. ,9. [J. 3o5.] An 1243 An 1243 mars. Kd.orig. t. Il if col. 424. An .243 niars. An I 243 I 117 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. iiii An rei testimonium, nos predicti milites, vi- delicet ego Isainus Bernardi, P. de S. Mi- chaele & Bernardus Ugonis de Festa & Ugo de Duroforti présentes litteras sigillorum nostrorum munimine duximus roboran- das. Actum est anno Domini m° cC XL° il", mense marcii. VIL Noverint" universi présentes litte- 1243 ras inspecturi, quod nos Bernardus Ble- mais. sini, &c. consules, & nos Bernardus, Ber- frandus, Berengarius, Rainiundus, Guil- lelnnis de Gailliaco, fratres, Raimundus Guillermi de Penna, miles Guillelmus Jordani miles, & tota universitas & sin- guli de universitafe ville Galliaci, a XV au- nis & supra, de voluntate & mandate spé- cial! expresso domini nostri Raimundi,&c. Nos consules Galliaci presenteni paginnm sigilli nostri munimine fecimus roborari. Ilec autem omnia acta fuerunt in pre- sentia Johannis Clerici, qui a domino rege Francie ad recipienda juranienta a predic- tis fuerat specialiter destinatus, & Ber- trandi de Gailliaco dilecti & fidelis coniitis Tholose, qui a dicto comité, ut faceret An 1243 mars. mini nostri Rainuindi, &c. ïn cujus rei testimonium, ad petitionem predictorum, qui omnes a XV annis & supra juraverunt, & quia sigillum non habebant, nos Sicar- dus Alemanni miles, Bertrandus de Cail- lavo ballivus Vauri, & Raimundus Arcua- rius bajulus Cordue, présentes litteras sigillorum nostrorum munimine duximus roborandas. Actum in presentia Jobannis Clerici, 8:c. (comme plus haut). Anno Do- mini M°cc°XL''ir, mense martio. Tous ces divers sermens sont semblables à celui des habitons de Toulouse, [Note de D. Faisseie.} Aux serments publiés par dom Vaisïete, nous ajoutons l'indication de tous les actes de même nature que possède aujourd'hui le Trésor des char- tes. Ils sont tous rédigés d'après une même for- mule, dont on trouve la minute dans J. So;, n. 52 (Teulet, t. 2, p. 487); les numéros qui sui- vent chaque acte sont ceux de ce dernier recueil. 1243, 23 février. — Promesse de Bernard, comte prestari predicta juramenta & sub dicta .de Commlnges (J. 3d6, n. 69); n. 3j3o. forma a predictis, fuerat specialiter desti- natus. Anno Domini M" cc XL"II% mense martii. VIIL Noverint* universi présentes lit- teras inspecturi, quod nos Guillelmus de Viraco, &c. consules; Guillelmus & Rai- mundus Bernardi Froterii fratres, Poncius de Sancto Privato, Poncius filius Pétri Bernardi de Monasterio, Bertrandus filius Bertrandi de Monasterio, Adamaurus & Bertrandus de Salis fratres, Adamaurus de Brendon & filius tjus Guillelmus Raimun- dus de Bcsturre, Petrus de Sancto Amancio, Adamaurus & Guillelmus Ruppis fratres, Pillusfortis de Vindraco, Poncius de Penna, Petrus Hugonis, Mainfredus de Vindraco, Petrus Raimundi de Besturre, Guillelmus de Sancto Amancio, Guillelmus Begonis de Ruppe, nobiles 8c milites, Bertrandus de Capella,&c. burgenses, & tota universitas S{ singuli de universitate Cordue, de vo- luntate & mandate speciali expresso do- ' Trésor des chartes du rei; n. 10. [J. 3o5.] ' nu. n. 71. [J. 3o6.] Toulous:, sac 3, 1243, février. — Promesse de Sicard, seigneur de Montaut (J. 3o5, n. 1 i); n. 3o33. I 243, février. — Promesse de Jourdain, seigneur de risic (J. 3o5, n. 12}; n. 3o34. 1243, février. — Promesse de Sicard d< Mira- mont (J. 3o6, n. 68); n. 3o35. 1243, février. — Promesse de B. Ameils de Pailhiès (J. 3o6, n. 70); n. 3o36. 1243,21 mars. — Promesse des chevaliers de Saint-Paul de Cadajous, parmi lesquels Sicard de Puilaurens (J. 3o5, n. i3); n. 3041. 1243, 21 mars. — Promesse des chevaliers de Puilaurens (J. 3c5, n. li); n. 8042. 1243, 22 mars. — Promesse des chevaliers de %'illemur (J. 3o5, n. 2i)j n. 3043. IÎ43, 14 mars. — Promesse des chevaliers de Verdun (J. 3;5, n.'Si); n. 3044. 1243, 17 mars. — Promesse des consuls de la citj & du bourg d'Agen (J. 3o5, n. 33); n. 3045. 1143, 3i mars. — Promesse des consuls de Con- dom (J. 3o5, n. 34); n. 3048. 1243, mars. — Promesse de chevaliers, de la bailie de Montauban, au nombre de vingt (J. 3o5, n. |3); n. 3o56. 1243, mars. — Promesse des seigneurs de Cor- barieu & de Roquefort, de la bailie de Moniau- ban (J. 3o'î, n. 73); n. 3o5p. An I 243 An I I 19 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 1 :o i243, mnis. — Promesse des consuls, chevaliers & nobles de Cihusnc (J. 3o5, n. 22); n. 3o6i. 124.1, niius. — Promesse des consuls de Mon- taigiit [J. 3;j, n. 25); n. 3064. 1243, mars. — Promesse des consuls de Mon- tauban (J 3o5, n. 26); n. 3o65. 1243, mars. — Promesse des consuls de Castel- naud-iry (J. 3o6, n. 71); n. 3067. 1243, mars. — Promesse des consuls de Fan- jeaux (J. 3o5, n. 27); n. 3o68. 1243, mars. — Promesse des chevaliers & con- suls de Laurac (J. 3o6, n. 24); n. 3069. 1243, mars. — Promesse des chevaliers du Mas Saintes-Puelles (J. 3o5, n. 28); n. 3071. 1243, mars. — Promesse des barons, châtelains & chevaliers du diocèse d'Agen : Arnaud-Othon, vicomte de Lomagne & d'Auvillarsj Amanieu d*Albretj Bernard de Royiniano; Arnaud de Mon- taigut; Bègue deCaumont; Hugues de Rovintano; Nopars de Cauniuntj Esquiu de Fumelj Aimeri de Jioviniano ; Bernard de Durfort; Gaubert de Thé- sac; Raimond de Planels; Arnaud de Duifort; Arnaud Aramon d'Aspremont; Raimond de Pou- jols; Arnaud de Dur.''ort; Pons Amanieu de M.i- deliano; Gaston de Gontaut; Arnaud de Montpe- zat; Arnaud d'Espagne; Aimeri de Rovinia/io ^ Vidal de Gontaut; Gautier du Fossat; Raimond Bernard de Balencs; Guillem Aramon de Pis; Arnaud Garsias du Fossat & Guillem Aramon Lorc (J. 3oô, n. 80); n. 3074. 1243, i2-3o avril. — Promesse de Guillem de Rabastens 81 autres seigneurs de cette ville (J. 3o5, n. 39); n. 3035. 1243, i2-3o avril. — Promesse de Foulques de Popio & autres chevaliers de Saint-Cire (J. 3-5, n. 41); n. 3o86. 1243, i2-3o avril. — Promesse de plusieurs seigneurs de la bailie de Lauserte (J. 3o6, n. 78]; n. 3087. 1243, i2-3o avril. — Promesse de Guillem Ea- rasc, Guillem de Gourdon de Salviac & Bertrand de Cardaillac (J. 3o5, n. 79); n. 3o88. 1243, i2-3o avril. — Promesse de Déodat Ea- rasc, Gilbert de Castelnau & Hugues de Cardaillac (J. 3o6, n. 82); n. 3089. 1243, i2-3o avril. — Promesse des consuls de CapJenac (J. 3i5, n. 44); n. Sopo. 1243, i2-3o avril. — Promesse des consuls de Caylus (J. 3ci5, n. 45); n. 3091, 1243, i2-3o avril. — Promesse des consuls de Lauserte (J. 3o5, n. 42); n. 3092. 1243, i2-3o avril. — Promesse des consuls de Montcuq (J. 3o5, n. 38); n. 3093. 1243, i2-3o avril. — Promesse des consuls de Moissac (J. 3o5, n. 40); n. 8094. 1243, 12-3-) avril. — Picmesse des consuls de Puyceisi (J. 3c5, n. 43); n. SopS. 1243, i2-3:> avril. — Promesse des consuls de Castelnau-de-Leval (J. 3o6, n. 81); n. /iiyé. 1243, 7 juin. — Promesse des consuls de Pey- russe (J. 3s5, n. 46); n. 3ii 1 . 1243, 7 juin. — Promesse des consuls c!e Ville- neuve-de-Kouergue (J. 3o5, n. 47); n. 3i 12. 1243, 9 juin. — Promesse des consuls de Najac (J. 3o(5, n. 83) ; n. 3i i3. 1243, 14 juin. — Promesse des consuls de Millau (J. 3c5, n. 48); n, 3114. 1244, 20 mars. — Promesse des consuls du Port- Sainte-Marie (J. 3o6, n. 76); n. 3i66. 1244, 25 mars. — Promesse des consuls de Cas- telsarrasin (J. 3o5, n. 36); n. 3i63. 1244, 26 mars. — Promesse des consuls de Mar- mande (J. 3o6, n. 77); n. 3169. 1244, 27 mars. — Promesse de Hugues, comte de Rodez (J. 3o5, n. 4,9); n. 3170. 1244, 3o mars. — Promesse des consuls de Me- zin (J. 3j5, n. 35); n. 3171. 36: Plaîntes des habitants de Padern à l'abbé de Lé-^at, contre les offi- ciers du comte de Foix '. NOTUM sit cunctis quod Sancius de la Garriga, Guillelnuis Mir & Beniardus de Pinu,pro se&aliis omnibus hoini!!ibiis de Paterno, venenuit ante presenciam do- mini Pétri de Daibs abbatis Lesati, rogan- tes eum & requireiitcs, ut cum villa Paterni sit de domiuio & dislrlctu ejusdem domini abbatis ac monasterii Lesatensis, & eam teueatur defeadere & amparare tanquam siiam, ab oppressioiie, quam eis faciebat Anialdus Espéra pro domino comité Fuxi atemptando questam extorquere violenter ab eis, eos ac villam predictam defenderet & ampararet. Dictus vero dominus abbas, prefato Arnaldo Espéra ad se vocato, que- sivit ab eo quare predicta facere atemp- taret. Qui respondit quod ipse habuerat in mandatis a domino comité supradicto, ' Lat. 9189, f" 170 h. Cette charte est de 1243, n. st. .4n !2.:3 An 1243 I î avril An 1243 u : I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 11:2 qiiod cum idem cornes non modicam fanii- liam teiieret in partibus Lesatensibus ad te- nendum & defendendum totuni Lesatense a latronibus ebullientibiis ibi & aliis suis ini- micis, ad tenendam familiam supradictani iii omnibus locis & villis Lesatensis prêter quam in hiis, que immédiate eidem ab- Del gratia cornes Tolose, mnrchio Pro-- vincie, supplicamus cum omni instantia & devotione vobis venerabilibus patribus Tolosano, Agennensi, Caturcensi, Albiensi & Ruthenensi episcopis, quatenus per vos personaliter vel per idoneas personas Cis- terciensis ordinis, fratrum Predicatorum, bafi i)ertinebant, questas faceret & adem- Minorum vel per alias, prout nielius pa- privos. Cui prefatus abbas respondit quod ternitati vestre videbitur expedire, in- idem comes hoc mandare non poterat, si- quisitionem contra hereticos, credentes, eut ipse dixerat, de illis videlicet locis & receptatores, deffensores & f'autores eo- villis que per vassallos & alios feudatarios médiate tenebanfur ab eodem abbale, nisi de hiis dunlaxat, que idem comes ad ma- num suam solus, scilicet sine participa- tione ejusdem abbatis, tenebat a monaste- rio supradicto. Quod etiam si ita esset ut idem Arnaldus dixerat, de predicta villa Paterni mandatum non habebat a comité supradicto, pro eo quod villa ipsa ad cun- dem abbatem immédiate spectabat. Prefa- tus vero Arnaldus Espéra, facta sibi fide de predictis, ab exactione queste & cujus- rumdem, in terris nostris in vestris dioce- sibus constitutis, faciatis vel fieri faciatis cum cura vigili & sollicitudine diligenti, ut heretica labes citius & facilius de ter- ris in ditione nostra positis funditus extir- petur. Nos quoque vobis & illis, quos ad inquisitiones jamdictas videritis deputan- dos, dabimus consilium, auxilium & juva- men, quantumcumque poterimus, bona fide, & a senescallis, vicariis & aliis baili- vis nostris hoc idem ad voluntatem ves- tram fieri faciemus. Sententias quoque libet alterius adempramenti ville predicte vestras & illorum, qui a vobis ad faciendas cessavit & hominibus ville ipsius promis- siones omnes quas sibi fecerant relaxavit. Actum est hoc apud Lesatum, XI die in- troitus mensis aprilis, in sabbato, anno ab Incarnatione Domini M» cc" XL" 111°, rég- nante Lodovico rege Francorum, Rai- mundo comité Tholosano, Raimundo epi- scopo. Hujus rei sunt testes Raimundus de Beduila, Raimundus de Montealto, Ar- naldus de Montedcserto, Petrus Bernardi, Raimundus Guarini, & Raimundus de Montealto, publicus tabellio Salveterre de Sancto Eparcio, ciui hanc cartam scripsit. 363, CCLV Sommation du comte de Toulouse aux èvéques de ses États d'exercer l'in- quisition ' . AD honorem Dei omnipotentis & exal- talionem fidei & extirpandam here- ticani pravitatem de terris nostris, nos R., ' Archivis de ruic,uiiiaon de Ciircassonne. Vlîl. inquisitiones fuerint depufati, executioui mandabimus & mandari faciemus, pu- niendo condemnatorum personas secun- dum légitimas & canonicas sanctiones, bona quoque eorum occupando & occu- pari sine diffugio faciendo', & omnia alia faciendo, que a paternitate vestra super hoc fuerint ordinata. Acta fuerunt bec apud Biterrim, XI kalendas madii, anno Domini M ce XL III, in presentia venera- bilium patrum d. P. Narbone & d. J. Arelatensis archiepiscoporum & aliorum prelatorum P. Agalhensis, G. Carpcnto- ratensis, G, Lodovensis episcoporum, & aliorum virorum tam clericorum quam lai- corum, videlicet P. abbatis Sancii Paulî, Joaunis precentoris Narbonensis cccie- sie, magistri Sicardi canonici Narbone, magistri... de Lemovicis, R. Gaucelini do- mini Lunelli, Barralli domini Baucii, Hu- gonis de Arsicio senescalli Carcassone, Odardi de Villario senescalli Bellicadri, Poncii Astoaudi, Pétri Martini de Castro- novo, Ermengavi de Podio, Imberti de Ara- gone, &c. ' Mou5 corrigeons ainsi le texte de dom Vaissete, (jiii aortau oc.'u/'j;i./o Z< facicitJo. [A. M.l 3i An 1243 II î3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1124 An 1243 364. Nomination par Raimond VII, comte de Toulouse, de Bérenger de Pro- milhac comme viguier de Toulouse '. NOVERINT universi présentes pariter & futuri, quod dominus Raniundus, 23 avril. Dei gracia cornes Tholose, marchio Pro- vincie, misit, posuit, statuit atque consti- tuit Berengariura de Promilhaco militem per suuni vicariuni Tholose & in ejus per- tinenciis universis, & dédit & concessit ei plenam & liberam adminisfrationem, li- centiam, facultatem & potestatem petendi, roquirendi, exigendi, recuperandi, sol- vendi, componendi & transactionem fa- ciendi, donandi, vendendi seu quolibet alio modo alienandi omnes illas justicias, incursus & alla omnia, que ratione, no- mine vel occasione vicarie Tholose eidem domino comiti vel ejus vicario pro eo eve- nirent vel evenire possent aut deberent aliquo modo. Et dictus dominus cornes habuit, tenait, laudavit & concessit & confirmavit omnes illas solutiones, com- positiones, transactiones, dilationes, do- nationes, venditiones seu alias alienatio- nes, quas dictus Berengarius de Promilhaco vicarius suus de justiciis, incursibus & aliis omnibus dicte vicarie pertinentibus fecerit, vel cum eo aut per ipsum facte fuerint aut concesse ab eo, ratas, bonas & firmas esse atque semper & in perpetuum valituras, ac si cum eodem domino comité vel per ipsum personaliter facte essent aut concesse. Mandavit itaque, concessit, pro- misit & convenit idem dominus cornes bo- nam & firmam guirentiam omnibus illis personis, quibus idem Berengarius de Pro- milhaco aliquid de justiciis, incursibus vel aliis dicte vicarie pertinentibus vel ra- tione, nomine aut occasione ejusdem vi- carie eidem domino comiti vel ejus vicario pro eo evenire posset aut deberet, vendi- derit, donaverit vel solverit aut aliquo alio modo alienaverit, de se ipso & de omnibus aliis amparatoribus & petitoribus ex ejus partibus, & etiam omnibus illis, quibus inde idem vicarius guirentiam mandnverit. Hanc autem concessionem fecit ita dictus dominus comes eidem Berengario de Pro- milhaco, quantum de ejusdem domini co- mitis fuerit voluntate. Actum fuit hoc ita & concessum apud Biterrim, in talamo Er- mengavi de Podio, VIII die exitus mensis aprilis, feria V, régnante Lodoico Fran- corum rege & eodem domino Ramundo Tolosano comité & Ramundo episcopo, ' anno M°cc°XL°lll'' ab Incarnatione Do- mini. Testes sunt Ramundus Gaucelmi dominus Lunelli & dominus Petrus, abbas Sancti Papuli, & Petrus Martini de Cas- tronovo & Alamannus de Fraxio junior 8c Bartholomeus Porterius & Aymericus frater ejus & Willelmus Bernardus, Roge- rius filius quondam Bernardi Rostoli & Bernardus Aymericus publicus Tholose notarius, qui mandate ipsius domini co- niitis cartam istam scripsit. 365. — CCLVI Traité de trêve entre le comte de Tou- louse ^ le comte de Provence \ IN nomine Domini, anno Incarnationis ejusdem m°cc°xl"iii°, videlicet m ka- lendas julii. Nos J., Dei gratia sancte Are- latensis ecclesie archiepiscopus, damus & concedimus treugas vobis illustribus viris, R., Dei gratia comiti Tholose, marchioni Provincie & R. Berengarii, eadem gratia comiti & marchioni Provincie & comiti Forchalquerii, & hominibus & terris & valitoribus vestris & omnibus illis, qui de facto vel de jure sunt de regimine vestro & hominum & valitorum vestrorum, de guerra & super guerra, que est vel fuit inter vos dictos comités & homines & va- litores vestros & omnes illos, qui de facto vel de jure sunt de regimine vestro & pre- An I2.}3 Éd.orij. t. 111; col. 425. An 124^ 29 juin. Éd. orig, t. 111. col. 426. ' Archives de la Haute-Garonne, série E, liasse I , "Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 5, charte n. 79 (2°); copie notariée de 1271. n. Sp. [J. 3i 1 , original scellé.] An 1243 112: PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1126 dictorum, usque ad festum omnium Sanc- toriira proximo veiiturum; mandantes & firmiter precipientes vobis predictis co- mitibus, pro vobis & pro omnibus supra- dictis, sub obligatione castrorum & hos- fagiorum nobis a vobis dictis comitibus traditorum & concessorum, dictas treugas datas & concessas de vestro consensu spe- ciali, secundum consuetudinem & formam treugariim usque ad dictum terminum te- neri & inviolabiliter observari. Ad hec nos R. Berengarius, Dei gratia comes & marchio Provincie & comes Forchalque- rii, consentientes & supponentes nos spe- cialiter super hoc vobis, domine J. Dei gratia sancte Arelatensis ecclesie archie- piscope, dictas treugas recipimus per nos & terras & homines & valitores nostros & omnes illos, qui de facto vel de jure sunt de regimine nostrorum & predictorum, & per terras & homines eorumdem, & spe- cialiter pro venerabili in Christo pâtre Z. electo Avinionensi & terra sua & homini- bus suis & consulibus, comuni & univer- sitate Avinionensi, & pro priore Sancti Saturnini-, & terris & hominibus eorum- dem, & pro omnibus illis, qui de facto vel de jure sunt de regimine predictorum. Concedentes & promittentes vobis prefato domino archiepiscopo, & per sollempnem stipulationem & sub obligatione castro- rum & hostagiorum vobis a nobis tradito- rum & concessorum, dictas treugas usque ad dictum terminum pro nobis ik pro su- pradictis omnibus teneri & firmiter obser- vari. Et si contingeret, quod Deus avertat, dictas treugas per igriorantiam vel aliter per nos vel per aliquem vel aliquos do nostris valitoribus vel honoribus vel aliis supradictis frangi vel in aliquo inter- rumpi, damus & concedimus vobis pre- fato domino archiepiscopo plenarinm po- testatem cognoscendi, terminandi & diffi- niendi & emendam vel emendas faciendi, ad cognitionem vestram vel illius seu illo- rum, quem vel quos ad hoc specialiter mit- teretis, juxta consuetudinem & formam treugarum. Et dictam treugam vobis nobili viro Barralo, domino de Baucio, présent! & recipienti nomine dicti comitis Tholosc, damus secundum formam superius nomi- natam. Et quod ita compleamus & atteu- An .243 danuis, & compleri & attendi faciamus ab hominibus & terris & valitoribus nostris & omnibus illis, qui de facto vel de jure sunt de regimine nostro & predictorum, sicut superius dictum est, super sancta Dei Evangelia a nobis corporaliter manu tacta juravimus. Factum fuit hoc in domopeda- gii de Gernegua. Testes affuerunt episco- pus Regensis, electus Avinionensis, prepo- situs de Barjolis, prior Sancti Saturnini, Rossolinus monachus Sancti Victoris Mas- siliensis, nobilis vir P, Grossi, Romeuus de Villanova, Albeta de Tharascone, Hugo Fornerii de Sallono & Dalmatius de Roc- camaura de Belliquadro, milites, Poncius Salavesius canonicus Arelatensis, Hugo de Novis, Hugo Stacca & G. Berengarius no- tarii de Sallono. — Post hec autem in- continent!, in eodem loco & cum eisdem testibus, idem dominus archiepiscopus in- junxit eidem comiti Provincie in virtute prestiti juramenti, ut ipse tam milites quam alios armatos suos, quos habet pencs se vel pro quibus miserat, exceptis dun- taxat sociis & obsidibus suis, a se non di- ferat separare eosque faciat ad propria remeare. — Post hec autem, eodem die quo supra & in presentia & testimonio testium inferius scriptorum, nos R., Dei gratia co- mes Tholose, marchio Provincie predictus, consentientes & supponentes nos specia- liter super hoc vobis, domine J. Dei gratia sancte Arelatensis ecclesie archiepiscopo, dictas treugas recipimus per nos & terras & homines & valitores nostros, &c. (.fere eisdem quibus supra verbis.) Et dictam treu- gam discretis viris preposito de Barjolis & Éd.orig, Albete milili de Tharascone, presenlibus coi.42'7. & recipientibus nomine dicti comitis Pro- vincie, damus secundum formam superius annotatam. Et quod ita compleamus & at- tendamus & compleri & attendi faciamus ab hominibus, terris & valitoribus nostris & omnibus illis, qui de facto vel de jure sunt de regimine nostro & predictorum, sicut superius dictum est, super sancta Dei Evangelia a nobis corporaliter manu tacta juramus. Factum fuit hoc apud Belliqua- drum, in domo quondanj Ferrandi. Testes affuerunt episcopus Tholosanus, Barra- lus dominus de Baucio, Rossolinus mona- chus Sancti Victoris Massilieivsis, Poncius \ An 12^3 1 127 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1128 Salavesius canonîcus Arelatensis, Hugo de Novis, Raimundus de Maasaiio canonicus Carpentorateiisis, Sycardus Alanianni, Poii- cius Astoaudi jurisperitus de Avinione, Hugo Fornerius de Sallono, Dalmatius de Rocamaura de Belliquadro, G. Raimbau- dus & P. Sentol ejusdem loci milites, Hugo Stacca & G. Berengarius notarii de Sallono, & Eimericus porterius ejusdem comitis Tholose. Et ego Guillelmus Lobe- rii, publicus notarius, presens omnibus supradictis interfui, qui de voluntate ac speciali mandate tam domini archiepiscopi quam dominorum comitum predictorum présentera cartam scripsi signumque meum apposui. (Signum notarii.') Ad majorera autem rei firmifatem haben- dam, nos archiepiscopus & comités pre- dicti feciraus hanc cartam sigillorum nos- trorum majorum pendentium munimine roborari. Sciendum est autem, quod pres- tito juramento a dicte domino comité Tholose, incontinent! eodem loco scilicet in domo quondam Ferrandi, & presenti- bus omnibus testibus proximo positis su- perius, dictus dominus archiepiscopus in- junxit eidem comiti Tholose in virtute prestiti juramenti, ut ipse tam milites quam alios armatos suos, quos habet pênes se vel pro quibus miserat, exceptis dun- taxat sociis & obsidibus suis, a se non dif- férât separare eosque faciat ad propria re- meare. Et ego dictus Guillelmus Loberii publicus notarius cum dicto domino epi- scopo Tholcsano & aliis testibus presens omnibus hiis, sicut superius proximo con- tinentur, interfui, qui de voluntate ac spe- ciali mandate tam domini archiepiscopi & domini comitis Tholose quam domini co- mitis Provincie présentera cartam scripsi signumque meum iterum apposui. {Idem quod supra signum.) (Alia manu.) Et ego Guillelmus Bencdic- tus, publicus tocius jurisdictionis predicti domini archiepiscopi notarius, omnibus supradictis piesens testis interfui, & ideo ad majorera rei firniitatem habendara, man- date ejusdem domini archiepiscopi, in hac présent! carta signum meum apposui. (Lo- cus signi.) Et ego Huguo Staqua, publicus notarius domini archiepiscopi supradicti & domini comitis Provincie in comitatibus Provincie & Ferchalquerii, omnibus supradictis pre- sens testis interfui, S: ideo ad majorera rei firmitatem habendam, mandate ejusdem domini archiepiscopi, in hac presenti carta signum meum apposui. (Locus signi.) An 366. CCLVII Transaction entre l'abbé &■ les hahî- tans de Montolieu , touchant la ruine de cette ville par Trencavel' . PATEAT universis presentibus 8c futurir, quod orta dissentione & controversia mota inter dominum Ermengaudum, Dei gratia abbatem & convenfum monasterii Montisolivi ex parte una, & universilalem ejusdem ville ex parte altéra, super pluri- bus dampnis datis & diversis injuriis irro- gatis ipsi abbati & conventui, ut dicunt, a Trencavelle dicte vicecomite Biterris & cemplicibus suis, inimicis Ecclesie, fidei atque pacis & deraini régis Francorum, terapere quo terram ipsius domini régis in Narbonensi & Carcassensi diocesibus ausu temerarie inimicabiliter invadendo & usur- pando, in eisdem castra & villas plurimas, que ad ipsos malitiose divertebant, cas- trura , villam ac monasterium predictuni Montisolivi culpa inhabitantium , paucis exceptis, eccuparunt. Qui quidem Trenca- vellus & ceteri inimici Ecclesie, fidei atque pacis, & qui cum eo erant, appropriantes sibi jura ipsius monasterii cura villa jara- dicta, turrim domini abbatis & domos quasdam sitas infra ambitum ipsius monas- terii diruerunt, fregeruntque hostia cete- rarum demorum, & vasa aliqua cellarii asportarunt, plura utensilia monacherum dissipantes. Quamobrem, précédente tem- père, post pauces dies, fugatis inimicis predictis de terra jaradicta per potcntiam domini régis & succursum, castrum sepe- dictum 8c villa tota Montisolivi, ad man- datum domini régis predicti 8: suorum, ' Archives de l'abbaye de Montolieu. [Doat, 6p, f° 209.] An 1243 seplcm- Gic. An 12^3 1 129 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ii3o diruta fuerunt penitus & desfructa. Post hec autem, modico elapso temporis spatio, qiiando R. cornes Tholose 8c sui fautores contra sanctam matrem Ecclcsiam atque dominum regem Francie suum calcaneum Éd.orig. t. 111: C0I.42S. cisdem de damiiis & injiirlîs, quas passi sunt abbas & coiivenfus a supradictis ini- micis Ecclesie, fidei a(que pacis, pacera amicabilem & concordiam de utriusque partis assensu perpetuo observandam fe- erexerunt, villam Montisolivi & fere to- cerunt de omnibus supradictis, sub hac tam terram domini régis in istis partibus forma : videlicet quod dominus abbas 8c occupantes, abbatem predictum 8c con- conventus atque eorum singuli reconci- ventum ejusdem monasterii de ipsa villa lient ad suam bonam gratiam Se amorem 8c de omnibus eorum juribus penitus spo- omnes, tam mares quam feminas, 8c singu- liarunt, asportantes de dicto monasterio los de universitate Montisolivi, solvantque bladum 8c vinum 8: alias res, que ibidem eis 8c deffiniant ac condonent omnes in- reperte fuerunt non in modica quanti- jurias 8c rancores, quas contra ipsos conce- tate. Quas injurias 8c dampna suprascripta perant. Pro predictis insuper eis restituant abbas 8c conventus jamdicti ab universi- omnes possessiones 8c jura in ea libertate tate ville predicte sibi resarciri 8c emen- & jure atque statu, in quo ea habebant Se dari petebant. E contrario universitas res- possidebant tempore, quo Trencavellus 8c pondebat, se non teneri ad emendam ali- complices sui predicti castrum 8c villam quam, tanquam non culpabiles domino ac monasterium Montisolivi temere usur- abbati 8c conventui pro predictis, pro eo quod mûri ville diruti fuerant Si destructi, non culpa ipsius universitatis, sed de man- dato domini abbatis supradicti, nec etiam poterat se deffendere tante multitudini bellatorum, que tune dicto vicecomiti ad- herebat. Cum ig tur super hiis de pace inter partes 8c concordia refformanda per parunt, anno videlicet Incarnationis Do- mini M ce XL, mense augusti. Item concé- dant eis 8c confirment Se heredibus eorum in perpetuum omnes libertates, immunita- tes 8c consuetudines subscriptas, tenendas 8c servandas perpetuo ab eisdem, domino abbate videlicet 8c conventu 8c successori- bus eorumdem, prout de eisdem consue- aliquas personas habiti fuissent divers! tudinibus, ipsis ab eodem domino abbate tractatus, tandem utraque pars, pari vo- 8c conventu olim concessis, ante terre sub- luntate 8c assensu, omnia suprascripta uni- versionem jamdictam utebantur liberaliter versa Se singula 8c omnes questiones seu Se gaudebant. Universitas autem Montis- querelas, que ex his omnibus hinc inde olivi in recompensationem dampnorum 8c nasci poterant, commiserunt arbitratui 8c injuriarum predictarum 8c aliorum, que ordinationi voluntarie G. de Altiniaco sa- criste prefati monasterii. Pétri de Mirmon militis 8c vicarii dicte ville Montisolivi, magistii R. de Monteolivo canonici Sancti Pauli Narbone, Bernardi de Aragone, Ber- nardi Conderii, Bernardi Maurini 8c Guil- lelmi de Gibello, tenende perpetuo 8c ser- vande sub pena ce marcharum argent!, solvenda Se prestanda ab illa parte, que ordinationi vel voluntati ipsorum parère noUet vel non adquiescere. Ipsi vero, ut viri providi 8c discret!, auditis petitioni- bus 8c querelis, a parte domini abbatis 8c passi sunt abbas Se conventus predictus 8c singuli de conventu a supradictis inimicis Ecclesie, fidei atque pacis, 8c pro gratia quam obtinent apud ipsos de possessioni- bus Se juribus, immunitatibus Se libertati- bus ac consuefudinibus, ut superius est expressum , eidem restitutis Se concessis, donet ipsi abbati 8c conventui vel eorum successoribus decem Si octo milia solid. Melgor. persolvendos a proximo venfuro festo omnium Sanctorum usque ad sex annos continue completos, quolibet vi- delicet anno tria millia solid. Melgor., conventus propositis, atque responsioni- prout in cartis inde factis plenius est bus 8e deffensionibus dicte universitalis, summatim Se de piano factaque inquisi- tione diligent! super premissis 8c ceteris questionibus seu querelis, que ab utraque parte fiebant, cognita etiam veritate ab expressum. — Igitur nos E., permissione divina abbas Montisolivi predictus, 8e nos conventus ejusdem loci, videlicet Rai- nuindus Arnaldus prior, B"' Euge prior de Amancianis, Guillermus de Altiniaco, An 1234 An 1343 ii3i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ii32 An 1243 18 mai. sacrista, Ariialdus Amelius infirmarius, Guillermus de Caneto camerarius, Petrus Isarni helemosinarius [sequuntur x mona- chorum nomîna), per nos & nostros succes- sores & per totiim nostrum coiiveutum presentem & futurum; & nos ex alia parte Isarnus de Villario (S- xil aVii), per nos & per totatn luiiversitatem Montisolivi pre- sentem & fiituram, gratam & ratam haben- tes dictam compositionem, tanquam factam de nostra voluntate pariter & assensu, ip- sam laudamus, &c. (sequuntur clausulae in taïibus soUtae). Iste sunt libertates & con- suetudines, quas nos E., Dei permissione abbas, & conventns supradictiis olim con- cessimus & donavimus consulibus & toti imiversitati ville Montisolivi, Si easdem per nos & per nostros successores, siciit Jamdictum est, ipsis perpétue presentiali- ter confirmamus. — Noverint universi ', &c. Ut autem bec omnia suprascripta, uni- versa & singula, robiir obtineant perpétue firmitatis, nos E., Dei permissione abbas, & conventus monasterii Montisolivi supra- scripti, per nos & per nostros successores, & nos consules ejusdem ville, videlicet (sequuntur nomina), per nos & totam uni- versitatem ipsius ville presentem & futu- ram, banc cartam sigillorum nostrorum munimine fecimus roborari, anno Domini M'CCKL'lir, mense septembris,Lodovico rege Francorum régnante. Et ego Rai- mundus Arnaldus Grut banc cartam scripsi jussu Bernardi de Villario notarii publici Montisolivi. 367. — CCLVIII Extrait de quelques actes touchant Roger IV, comte de Foix^. \, tN Christi nomine. Notum sit, &c. quod 1 nos Rogerius, Dei gratia cornes Fuxi, filius quondam Rogerii Bernardi & uxoris ' Cf. Gallla Christiana, t. 6, Instrum. c. 445 à 447, charte de coutume de novembre I23r. ' Château de Foix, caisse 21. [Doat, vol. 170, i" i83.] ejus Ermensendis de Casfrobono... dona- mus titulo perfecte donationis inter vivos Lupo de Fuxo patruo nostro & successo- ribus ejus ab ipso ortis vel orituris, dum- modo de légitime matrimonio sint nati, villam que dicitur de Ascho, in Savartesio positam, cum hominibus & feminabus, absque omni retinentia nisi istas, quod ratione istius donationis sit nobis fidclis homo noster, & adjuvet nos bona fidecon- tra omnem hominem, & det nobis bona consilia secundum suum arbitrium, & nos- tra consilia non revelet ad dampnum nos- trum, & quod non possit donum istud alienare aliquo modo, nisi homini vel fe- mine de génère suo, ab ipso descendenti vel a descendenti descendentibus, de légi- time matrimonio procuratis, &c. Istud si- quidem donum ego Lupus de Fuxo reci- pio sub predictis omnibus conventionibus, & tactis sacrosanctis Evangeliis corpo- raliter, junctis manibus, facto homagio prenominato, comiti juravi supradictas conventiones omni tempore vite mee me fideliter observaturum , & statuo, ut qui- cumque de génère meo in predictum feu- dum successerit, similiter faciat homagium & juret supradictas omnes conventiones fideliter observare omni tempore vite sue predicto domino comité & ejus successo- ribus. Actum est boc XV kalendas junii, Ludovico rege Francorum régnante, anno ab Incarnatione Christi M° CC°XL° 111°. Rei ejus testes sunt dominus Maurinus abbas Sancti Antonini, & magister A. de Campranhano sacrista ejusdem loci, Guil- lelmus Bernardi de Astnava, Bernardus de Baranbano, G. de Uginacho &Arnaldus de Milglos. Raimundus David, publicus Appaniie notarius, cartam istam scripsit. II. Noverint", &c., quod nos Sicardus Alamanni, tenentes locum domini comi- tis Tolosani, constituimus Berengarium de Promillaco vicarium Tholose , ad res- pondendum & emendandum, si necesse fuerit, super omnibus querelis & singulis, quas cornes Fuxi pro se vel hominibus suis facit vel faciet de domino comité Tholosano vel de hominibus suis, & ad ' Château de Foix, caisse 20. [Doat, vol. 170, f» i85.] An 1243 iZd-oriff. t. 111!' col. 421J. An 1243 2 sep- tembre. An 1243 ii33 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Ii34 An I 243 8 sep- tembre. faciendas & promoveiidas querelas, quas dominus cornes vel sui faciunt de comité Fuxi vel suis, dantes plenitudineni potes- tatis eidem Bereiigario, quod universa & singula ad cognitionem Hugonis de Arci- sio, senescalli Carcassone, faciet emendari. Et quidquid par ipsum factum fuerit vel cum eodem seiiescallo ordinatum, ratum habebimus atque gratum. Item ad instan- tiam senescalli antedicti faciemus cessare milites & alios homines dicti domini co- mitis Tholosani ab infestatione & malo Fuxi comitis & suorum , usque ad redi- tum Pétri Martini de Castronovo de Fran- cia, & postea quousque idem senescallus quocumque abbas & consules Appamie mandatent, sub potestate eorumdem ob- sides devenirent, dicta omnia comple- turi. Et predicti consules Sancti Geroncii mandaveruut & juraverunt, pro se & pro universitate ejusdem ville, predicta omnia observare, sic tum , ut predictus comes Fuxi ad ejusdem abbatis & consulum Ap- pamie notitiam & voluntatem damna & malefacta, de quibus Rogerius, Dei gratia comes Paliarensis, & R. Convenarum fi- lius ejus rationabiliter conqueri poterant, teneatur similifer emendare. Actum est hoc apud Sanctum Geroncium, in die nativitatis béate Marie, aniio Domini An 1243 nostras super hoc reciperet litteras vel M ce XL m, &c. Testes hujus rei sunt R. nuntium specialera. Actum anno Domini de Luros miles & G. d'Agrément miles & MCCXLUI, Il die mensis septembris, in Bernardus Caparacii & A. de Gaia & Pon- castro Savarduni, Et ad majorem hujus rei firmitatem, présentes litteras sigilli nostri fecimus munimine roborari. III. Notum sit, &c. quod dominus Roge- rius, Dei gratia comes Paliareniii, & vene- rabilis Rogerius Convenarum, filius ejus- dem, compromitfunt in dominum M., Dei gratia abbatem Appamie, & in consules ejusdem, eo modo quod stabunt conven- tioni & voluntati eorumdem super damnis & malefactis, de quibus Rogerius, Dei gra- tia comes Fuxi, conqueri poterat de eis. Et hoc dictus comes Palariensis & Rai- mundus Convenarum filius ejus firmiter mandaverunt, & tactis sacrosanctis Evan- geliispropriis manibus juraverunt predicta damna & malefacta emendare & restituer© ad notitiam & voluntatem domini abbatis & consulum, & dictas treugas iirmas & sta- biles super dicto sacraiiiento domino co- miti Fuxi & suis, usque dictum compro- missum sit a dicto abbatc & consulibus expletum. Et dédit hoc complendum ex parte comitis Paliarensis & Rogerii Con- venarum filii ejus, dati fidejussores Adels Cuns & R. d'Ustol milites & B. Ato Sancti Geroncii & consules Sancti Geroncii, G. Daumacii scilicet, &c. qui omnes isti jura- verunt & mandaverunt, quod inducerent dictum comitem & filium ejus Rogerium Convenarum, prout supradictum est, ad complendum. Isti etiam juraverunt omnes, quod nisi predicta omnia post notitiam dicti abbatis & consulum complerentur, cius Azemarii & R. de Vartinhola milites, Se Poncius de Benauges canonicus, &c. 368. — ceux Procès-verbal de la restitution du château de Saverdun au comte de Faix ' . Noverint universi e Domini presentem paginam inspccturi, quod IN nomm présent! nos Ugo de Arcisio, senescallus Carcas sone, & Raimundus de Canesuspenso, mi- lites, litteras domini régis Francie recepi- mus sub hac forma : Lodovicus, &c. Notum facimus, quod de consensu Pétri Martini, procuratoris di- lecti & fidelis consanguinei nostri Ray- mundi comitis Tolose, & de consensu ma- gistri Pétri de Monteregali, procuratoris dilecti & fidelis nostri Rogerii comitis Fuxi, in nostra presentia est ordinatum, quod dilecti nostri senescallus noster Car- cassone & Raimundus de Canesuspenso cognoscant de securitate & modo securi- tatis, quam prisones, quos tenet comes Fuxi, ipsi comiti prestabunt & prestare debebunt, ita quod cum istis duobus assu- ' Cartulaire de l'abbaye de Lézat. [Lat. 9180, p. 149 y°.] Éd.oriff. t. m, C01.430. An 1243 II dii- ccmbrc. An 1243 octobre. An 1243 ii35 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 1 36 metur unus de istîs tribu?, Lupus de Fuxo & Raimundus de Aniorto [&] Ysariius de Faiiojovis, ille videlicet quem eliget de istis tribus episcopus Tholose vel Sicardus Alamanuus; ita quod illud ratum & fir- nium habebitur super cognitione & modo securitatis dicte, quod fiet per ipsos très aut duos ipsorum, servata forma que divisa fuit apud Montemargi, sicut coiitinetur in cedula quani habent per alphabetum divisam procuratores predicti. Insuper prisones debeut persolvere prisonagiuni suuni comiti Fuxi iii moneta Melgori vel Tholose, secundum quod dicti très vel duo ipsorum dixerint cognitores. Preterea vo- lumus & maiulamus, quod castrum Savar- duni ab episcopo Tholose restituatur co- miti Fuxi, autequam prisones liberentur, in tali saizina, in qua erat comes Fuxi tem- pore mote guerre. Quo restituto, statim quam citius poterunt, securitates predicte prestabuntur, quibus prestitis, dicti priso- nes liberabuntur. Actum apud Melodu- num, anno Domini ]\i°cc''XL°lir, mense octobris. Item recepimus cedulam predicte forme divise apud Montemargi, per alfabetum divisam, cujus ténor talis est : Nos Rogerius, comes Fuxi, promisimus corani karissimo domino nostro Ludovico, régi Francie illustrissime, quod delibera- bimus prisones, quos captos tcnemus, hoc Kodo scilicet quod nos assumemus quam cito erimus in terra nostra duos milites ex parte nostra, & dicti prisiones alios duos milites ex parte sua assument, & ipsi prisiones facient nos securos ad cognitio- nem dictorum IIII"', de hoc quod nobis aut abbati & monasterio Lesatensi aut valitoribus nostris guerram non facient nec infèrent ulla dampna. Concedimus autem & volumus, quod si dicti prisones velint petere jus de bastidiis, quod possint illud libère petere, ibi ubi debebunt, non faciendo guerram nec malum nobis aut dicte abbati & monasterio Lesatensi aut valitoribus nostris. Si vero dicti un"' mi- lites de securitate vel modo securitatis erunt discordes, dominus rex posuit 8c de- putavit Ugonem de Arsisiis senescallum Carcassone & Amarricum de Limos mili- tes, ad quorum cognitionem dicti prisones securifatem nobis facient antedictam, & nos per illam securitatem dictes prisones liberare debemus, ita tamen quod comes Tholose débet deliberare Sicardum Ugo- nem de Durfort & alios prisones de Fan- jaus & de Laurac, & restituere eis terras & possessiones eorum, ita etiam quod pri- sones ques nos tenemus debent solvcrc, quando liberabuntur, prisonagium suum & sumptus, quos in prisonia fecerunt, ita quod dicti prisones nostri rémittent nc- bis & dictis abbati & monasterio Lesatensi & valitoribus nostris rancorem suum & dampna, que occasiene sue prisionis sus- tinuerunt & occasiene istius guerre, 8i etiam quod redibunt ad homagium nos- trum in eo statu, in quo erant antequam guerra ista ultima moveretur inter domi- num regem predictum & comitem Tholo- sanum. Igitur dato nobis, secundum formam predictam, Lupo de Fuxo pro tercio, ad electienem Berfrandi fratris comitis Tho- lose, procuratoris Sicardi Alamanni te- nentis locum ejusdem comitis Tholose, & G. Isarni tenentis in hac parte locum episcepi Tholosani, nobili vire R. co- miti Fuxi & procuratoribus antedictis apud Savardunum diem assignavimus, ad exe- quendum premissa. Ad quem lecum conve- nientes, Bertrandus predictus literas nobis exibuit in hune medum ; Rarissime domino sue Bertrando, fralri domini comitis Tholose, Sicardus Ala- manni salutem & sinceram dilectionem. Volumus & ex parte dicti domini comitis vobis mandamus, quatinus dominos, mili- tes, censules, barrianes & alios homincs Savarduni a vinculo juramenti, quod dicte domino comiti prestiterunt a tempore guerre ultime iuchoate inter dominum regem Francie ex una parte & dominum comitem supradictum ex altéra, ex parte dicti domini comitis & nostra absolvatis, & in presencia senescalli Carcassone & Raimundi de Canesuspenso a predicti vin- culo juramenti quitos 8f. libères dicatis & nuncietis. In cujus rei testimenium, présentes litteras sigillé nostro fecimus cemuniri. Datum Tholose, anno Domini M ce XL m, [kal.] julii. Item idem Bertrandus litteras comitis An 1243 An I 243 I" juillet. An 1243 L'J.oiig. t. 111, C0I.4JI. 1 187 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Il 38 ccmbre. An 1243 I ! dé- cembre. Tholose predicti nobis exhibuit iii bac forma : R. Dei gratia comes Tholose, marcbio Provincie, universis senescallis & bajiilis suis & universis aliis, in Tholosano, Albi- gensi, Rutinensi, Caturcensi & Agenuensi constitutis, présentes litteras inspecturis, salutem & dilectionem. Noverit universi- tas vestra, quod nos dilectum & fidelem nostrum Sicardum Alamannum in tota terra nostra dimittimus loco nostri. Unde uni- versitatem vestram rogamus, vobis man- dantes, quatinus eidem Sicardo credatis & hobediatis in omnibus & per omnia, tanquam nobis, scientes quod quicquid cum eo feceriiis & ipse vobiscum, ratum habebimus atque gratuni. In cujus rei tcstimonium , présentes litteras fecimus sigilli nostri munimine roborari. Datum apud Montemalbaniim, V kalendas janua- rii, anno Domini m-cC Xi."ir. Ex quarum auctoritate litterarum, pre- fatus Bertrandus juramentum seu jura- monta omnia, que dictus comes Tholose a tempore ultimo mote guerre inter ipsum &dominum regem Francie receperat a do- minis, consulibus, militibus & hominibus Savarduni, relaxavit & eos inde absolvit, & litteras suas tradidit in hune modum : Noverint, &c. quod nos Bertrandus, fra- ter domini R. comifis Tholose, remittimus 8c relaxamus, de mandato spécial! Sicardi Alamanni, tcnentis locum domini comitis Tholose, vobis dominis, militibus & aliis hominibus castri Savarduni, juramentum seu juramenta, que fecistis domino R. comiti Tholose tempore guerre ultimo mote inter dominum regcni Francie & eundem comitem Tholose. Et hoc facimus in presentia Ugonis de Arcis, senescalli Carcassone & Raimundi de Canesuspenso & quamplurium aliorum. In cujus rei tes- timonium, présentes litteras nostri sigilli munimine roboramus. Actum anno Domini M'CC'XL"!!!", feria VI^ post festum sancti Nicholai. PretereaGuilIelmus Isarni, locum tenens in hac parte domini episcopi Tholose, lit- teras nobis exhibuit ejusdem episcopi sub hac forma : suo, salutem in Domino. Mandamus vobis firmiter & districte, quatinus castrum Sa- varduni vice nostra nobili viro R. comiti Fuxi restituatis secundum formam & teno- rem litterarum illarum, quas vobis tradi- dimus, domini régis Francie, & etiam se- cundum formam & tenorem quarumdam aliarum litterarum ejusdem domini régis, quas modo P. Martini de novo de Francia aportavit, dictam restitucionem faciatis. Datum apud Montemalbanum , VIII kal. novembris, anno Domini M°CC°XL°m''. Item idem G. Isarni litteras domini régis Francie nobis exhibuit sub hac forma : Ludovicus, &c. dilecto & fideli suo epi- scopo Tholosano, salutem 8c dilectionem. Mandamus vobis, quatinus castrum Savar- duni cum pertinenciis, que in manu vestra tenetis, dilecto S: fideli nostro R. comiti Fiixensi restituatis 8c deliberetis in ea saisina, in qua dictus comes ea tenebat proximo antequam ista guerra ultima mota esset, ita etiam quod dilectus consangui- neus & fidelis noster R. comes Tholose militibus 8c hominibus dicti castri jura- menta remittat, que receperat ab eisdem. Actum apud Montemargi, anno Domini WCCXI-'II", mense januarii. , Ex quarum auctoritate litterarum, pre- dictus G. Isarni fecit restitucionem castri Savarduni 8c pertinencium ejus comiti Fuxi, 8c litteras suas inde tradidit in hune modum : Noverint, 8cc. quod ego G. Isarni, gé- rons vices domini R. Dei gratia episcopi Tolose, restitue vobis domino R. comiti Fuxi saisinam castri Savarduni, in qua eratis tempore ultimo mote guerre, juxta mandatum domini episcopi mihi factum Se secundum formam litterarum domini régis Francorum antedicto episcopo directarum. Hanc autem restitutionem vobis facio in presencia domini Ugonis de Arcisio, se- nescalli Carcassone, 8c Raimundi de Cane- suspenso, 8c dominorum, militum 8c homi- num Savarduni 8c quamplurium aliorum, 8c trado vobis transcriptum litterarum, quas super hoc mihi dominus episcopus fecit. In cujus rei testimonium présentes An 1 243 An .243 janvier. An 1243 M âi- coaibrc. R. permissione divina Tholosanus epl- litteras duxi mei sigilli munimine robo- icopus, dilecto in Christo G. Isarni bajulo randas. Actum est hoc apud Savardunum, An 1243 II 39 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. î 140 anno Domini m''cc°XL''iii", die veneris post festum sancti Nicholai. Predictus igitur cornes Fuxi, saisinam castri Savarduni recipiens, dixit castriim predictum cum pertinenciis suis se reci- É^-orig- père siib homagio & fidelitate domini régis coi. 432. Fraiicie, cujus erat pro ipso castre & alils, que olim tenebat a comité Tholosano, ligius homo. Item protestatus est, quod si aliquis esset defectus in restitutioiie pre- dicta, propter absenciam comitis & epi- scopi Tholosani predictorum vel alio modo, quod illud totum supleretur ab eisdem & supleri faceret dominus rex predictus. Quibus igitur predictis sic per- actis, nos Ugo de Arcisio, senescallus Car- cassone, & R. de Canesuspenso & Lupus de Fuxo, super securitatibus prestandis a prisonibus sic duximus statuendum. Quod A. de Marcafaba major, juramento corpo- raliter prestito, promittat quod non damp- nificet comitem Fuxi nec abbatem nec monasterium Lesatense nec eorum vali- tores, & quod remittat eis iram & ranco- rem omnem, contractos propter guerram ultimo ceptam inter dominum regem Fran- cie & comitem Tholose & etiam propter captionem; & quod idem A. redeat ad ho- magium comitis Fuxensis, sicuti erat ante predictam guerram. Et si querimoniam fa- ciet de bastidiis vel rébus aliis, faciet sine aliqua guerra, prosequendo jus suum ubi debebit, justitia sua dante. Insuper statui- mus, quod si idem A. lederet vel malum faceret comiti Fuxi vel abbati aut monas- terio Lesatensi vel valitoribus eorum, & îufra XL dies cognitione abbatis Sancti Antonini Apamiensis & Lupi de Fuxo, utriusque vel unius, si alter noluerit vel non potuerit interesse, non emendaverit, idem A. & uxor ejus Comdors & Poncius de Villamuro & R. G. filii eorum, donent & concédant comiti Fuxi, ut sua auctori- tate possit occupare omnia feuda, que ha- bent vel habituri sunt in toto comitatu Fuxi & dominio ejus, & tamdiu tenere, donec malum illatum & dampna consecuta inde sint plenarie restituta. Item statui- mus, ut idem A. prestet fidejussores Lu- pum de Fuxo, Guilabertum de Montealto, Sicardum de Montealto, G. B. de Astnava, Rogerium de Terciaco & Ademarium de Terciaco, quod omnia supradicta tenere facient & observare predicto A. Et insu- per predicli fidejussores jurent, quod si A. predictus ea que supradicta sunt non observaret in totum vel in parte, predicti fidejussores veri & fidèles adjutores erunt comiti Fuxi contra A. supradictum. Item statuimus quod Raimundus G., filius dicti A. juret, quod non dampnificet comitem Fuxi vel abbatem aut monasterium Lesa- tense vel valitores suos & quod similiter dimittat omnem iram & rancorem, eisdem modis quibus pater promisit supradictus. Prêter hoc statuimus quod A. de Marca- faba & G. Ato, filii domine Honoris, ju- rent & promittant eisdem modis & con- ventionibus penitus, quibus avunculus eorum A. de Marcafaba major supra pro- misit comiti Fuxi, hoc apposito addifa- mento, ut unus istorum fratrum pro alio fidejubeat vicissim de omnibus supradictis observandis, & donent fidejussores domi- nam Honors & B. de Bellomonte fratrem eorum sub hoc modo, quod si A. predictus vel G. Ato frater ejus predicta non obser- varent, idem comes pcsset occupare omnia feuda, que habent in dominio & comitatu SUD, & tenere sicuti superius est ordina- tum de feudis A. de Marcafaba patrui eo- rumdem. Et hoc jurent predicti fidejus- sores, videlicet domina Honors & B. de Bellomonte, quod observabunt & facient observare ea, que sunt superius ordinata. Item statuimus quod A. de Marcafaba, filius quondam G. B. de Marcafava, juret eisdem modis & conventionibus comiti Fuxi, quibus A. supradictus patruus suus juravit pro se servare supradicta, hoc excepte quod non prestet fidejussores, quos ipse dictus A. major prestitlt, sed partem suam castri de Durbanno ponat in saisina comitis Fuxi, si contra predicta veniret, si non emendaret infra XL dies, ut supradictum est, & absolvat Lupum Fuxi & G. B. de Astnava ab omni jure 8t obligatione parieriorum, & det eos fide- jussores comiti Fuxi, quod porcionem suam predicti castri facient tenere comiti Fuxi, donec dampnum illatum sit emen- datum, sicut est superius de A. de Marca- faba majori ordinatum. Preterea sciendura est quod potestas, que data est comiti An 12^3 An 12^3 Éd.orig. t. III. col. 433. 1141 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1142 P'uxi in occupandis fendis, si non obser- dicta feuda & tenere sicut superius decla- vatum fuerit, quod superius est promis- ratur. Idem potest facere abbas Lesatensis sum, eadem data est abbati Lesatensi in de suis feudis. De prisonagiis vero & sump- feudis ab ipso habitis, donec de maleficiis, tibus, retinemus adhuc cognitionem fa- sicut supradicfum est, eidem fuerit satis- ciendam, sicut justum visum nobis fuerit factum. De absolutione autem castlarii de e.xpedlre. Ut autem hujus rei geste fides Aura ita statuimus, ut juret quod malum plenior habeatur, predicta omnia Ber- non faciet vel dampnificet comitem Fuxi nardo Baiardi comisimus conscribenda, & nec abbatem seu monasterium Lesatense, sigilla nostra nos Ugo de Arcisio, senescal- & si contra venerit & non emendaverit lus Carcassone, & R. de Canesuspenso & cognitione abbatis Apamiarum infra XL Lupus de Fuxo predicti présent! pagine dies, promittet se daturum comiti Fuxi duximus appendenda. Hujus rei sunt tes- M.M sol. Melg., & de hoc prestetfidejusso- tes B. de Astnava, R. de Montlaur, R. res Lupum de Fuxo & G. B. de Astnava & [de] Durfort, R. Sanz, magister A. de uterque fidejussionis in solidum teneatur. Campranhano, frater Sancius capellaïuis De Ar. Saquet ita statuimus, quod prêter domini comitis Fuxi, R. de Quanteno. juramentum in omnibus sicut castlarius Bernadus Baiardi publicus notarius Tha- supradictus & det fidejussores B. de rasconi hoc scripsit. Actum fuit anno Do- Durfort & Guilabertum de Podio Au- mini m°cc"xl"III, feria VI post festum rioli & Raimundum de Bordis De sancti Nicholai, mense decembris. Raimundo Garsie de Marcafaba ita statui- mus & det fidejussores B. de Bello- monte, Sicardum de Maornaco & Fabrum de Maornaco De Donato de Sanctis 36q. CCLX ita statuimus & det fidejussores utrum- ciue in Solidum A. de Marcafaba de Dur- t„ _^„, 1^^^„^„* iry „^^^„ 1^ ,.,.,♦., ,' „ ,, , ,, ,,., „ . ,, Le pape Innocent ly casse La sentence banno & Ugonem de Vallibus. De Arnaldo 1, . . , , , ,^ , .. . . . •. . . •„ o d excommunication lancée par les G. de Montecireno ita statuimus & ' det fidejussorem B. Amelium de Paleriis, Inquisiteurs contre le comte de & si ipsum non posset dare, ponat alium Toulouse '. ydoneum loco sui. De Jordano de Maor- naco & det fidejussorem R. de tnnocentius servus servorum Dei, di- Aniorto. De G. de Castanacho & det 1 lecto filio nobili viro R. comiti Tholo- fidejussores omnes suos parierios de Cas- sanosalutem&apostolicambenedictionem. tanacho & uterque in solidum teneatur. Cum nuper te reconciliatum Ecclesie in De P. de Maornaco & det fidejussorem plenitudinem gratie Apostolice sedis & abbatem Lesatensem. De Isarno de Sancto nostre duxerimus admittendum, nobilitali Victorio & det fidejussores ad cogni- ac devotioni tue libenter annuimus, & tionem abbatis Apamiarum. De Ugone de tibi , quem honorare ac prosequi prero- Montearagone & det fidejussores gativa favoris proponimiis, in hiis que utrumque in solidum P.de Vilamuro,Gui- digne deposcis, nos favorabiles quantum labertum de Montealto & Rogerium de cum Deo possumus exhibemus. In nostra Terciaco. De Guillelmo Amelii & det siquidem proposuisti presentia constitu- fidejussores B. de Durforti & Guilabertum tus, quod cum fratres Ferrarius & G. Ra- de Podio Aurioli Item statuimus, quod mundi ordinis Predicatorum, inquisitores principales persone & fidejussores per suos contra hereticos authoritate Apostolica judices sive per judicem nominatos primo deputati, aliquorum forsitan suggestione moneantur ad emendandum dampna supc- malivola circumventi, dum te circa quos- rius nominata comiti Fuxi, antequam bona dam hereticos puniendos negligentem ar- ipsorum occupentur. Et si post amonitio- nem infra XL dies non emendaverint comiti . Manuscrits de Coliert, n. 1067. [Latin 6009, Fuxi, elapsis XL diebus, potest occupare pp. j-jz à 575.] An 1243 An 1243 An 1 24J 1143 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1144 guerent, fautorem, defensorem ac recepta- torem hereticorum de injiista interpreta- tione notarint, ac propter hoc in te post appellationem ad sedem Apostolicam légi- time interjectam excommunicationis sen- tentiam de facto duxerint promulgandam ; nos eandem sententiam, licet eani ex eau- sis legitimis niiUam assereres, relaxari per veiierabilem fratreni nostrum Barrensem archiepiscopum faceremus ad cautelam. Ne vero ex iis aliquid tibi detractiouis ab emulis impingi valeat in futurum, humi- liter supplicasti , ut predictas interpreta- tiones & sententiam, quatinus processere de facto, eatenus revocare de paterna sol- licitudine curaremus. Nos igitur honori tuo, saluti atque famé consulere cupien- tes, quem filium reputamus catholicum & fidelem, tam predictam interpretationem quam sententiam & quicquid secutum est ex eis, de fiatrum nostrorum consilio, aucthoritate presentium revocamus, de- cernentes, quod sententia & interpretatio predicte pro nuUis in posterum habean- tur, eadem aucthoritate omnem infamiam, si qua ex premissis orta est, penitus abo- lentes, ita quod nullum tibi aut heredi- bus tuis possit in posterum hac occasione prejudicium generari, ac nihilominus sta- tuentes, ut si quid contra hoc a quoquam ^t'îil^' at'eritatum fuerit, nullius penitus sit mo- C01.434. menti. Ténor autem predicte interpretationis ac sententie talis est : In nomine Domini nostri Jesu Christi, amen. Sit cunctis presentibus manifestum indubitatumque futuris, quod nos fratres Ferrarius & G. Ramundi, ordinis Predi- catorum, inquisitores heretice pravitatis in Narbonensi, Biterrensi, Carcassonensi, Ruthenensi, Albigensi, Elnensi diocesibus auctoritate Apostolica constituti, habito diligenti consilio & tractatu, & specia régis Francie & aliorum quosdam alios, tjui ad terram dicti ccmitis fugientes ibi- dem publiée receptantur & condemnati in terra ejusdem ibidem publiée commoran- tur, bonis eorum per supradictum comitem minime occupatis. Propter quod ammo- nuimus diligenter ac légitime comitem su- pradictum, ut bonis eorum occupatis de supradictis hereticis condemnatis purga- ret légitime terram suam & de ipsis face- ret quod deberet, quod supradictus cornes facere non curavit, sed fuit & est in peri- culum anime sue & contemptum Ecclesie & magnum catholicorum scandalum in hoc valde negligens ac remisfus, quod etiam facere tenebatur proprio juramento. Cuni igitur negligens, cum possit perturbare perversos, nihil aliud sit quam fovere, nec caret scrupulo societatis occulte, qui ma- nifeste facinori defuit obviare, nos fratres F. & G. supradicti inquisitores, recjuisito & habito consilio quamplurium archiepi- scoporum & episcoporum, aliorum pre- latorum necnon & aliorum prudentium virorum, supradictum R. comitem Tho- lose excommunicamus & anathematisa- mus, tanquam fautorem, defensorem & receptatorem hereticorum, tradentes cor- pus ejus Sathane in inferitum carnis, ut spiritus ejus salvus sit in die Domini Dei nostri Jesu Christi. Lata fuit hec senten- tia. (Caetera desunt in codice.) 870, Lettre des consuls de Toulouse aux consuls d'Agen', /'->ONSULES urbis Tholose & suburbii. An 1243 dilectis suis viris providis & discretis liter requisito & habito consilio reveren- consulibus Agenni, salutem & amoris per- dorum patrum P., Dei gratis Narbonensis archiepiscopi, & D. eadem episcopi Al- biensis, & aliorum prelatorum, necnon & aliorum prudentium virorum, per senten- tiam diffinitivam, meritis suis exigentibus, condempnavimus multos milites & alios homines in terra nobilis viri R. comitis Tholosaai, tanquam hereticos, & in terra petui firmitatem. Litteras dilectionis ves- tre recepimus, continentes quod super causa, que vertebatur inter P. Peitavinum & Stephanum fratrem ejus ex una parte, ' Archives municipales d'Agen, BB, 14; Original jadis scellé. — Magen &Tholin, Chartes d'Agen^ t. I, pp. 56, 57, n, XL. An 1244 II mars. An 1244 II45 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. II 46 & Stephanum Pictavinum filium W'^ de Vi- neis ex altéra, super quadam domo quam dictus Stephaims eisdem frafribus petebat, vobis consilium prestaremus. Unde nos, voleiUes vobis iii omnibus hobedire & dare pro posse nostro consilium & juvamen, visis actis & diligenter inspeclis, habito insuper prudentiura virorum consilio, di- cimus consulendo quod dictus Stephanus Pictavinus, filius W', non potest nec débet habere predictam domum, quam dictis fra- tribus petebat, nisi primo persolverit eis centum libras Morlanenses, quas pater ejus dictis fratribus super dictam domum dederat, sicut in cartis doni !k ordinis, ab ipso Stephano Pictavino qui fuit eisdem fratribus concessis, plenius continetur. Et si talis casus coram nobis accidisset, nos predictas centum libras primo dictis fiatri- bus persolvere faceremus. Datum Tolose, lutus. In cujus rei testimonium, présentes literas sigilli nostri munimine roboratas eidem comiti duximus coiicedendas. Da- tum Narbone, anno Domini M''CC°XL°III, II idus marcii. 372. — CCLXII. Hommage de Guy de Séverac à Vévêque de Mende '. INCARNATIONIS domiiiice anno ]\ICCXLIV, iudictione II, Ludovico rege, S. Mima- tensi episcopo,ill idus maii. Notum sit, &c. quod ego Guido de Severiaco, filius domini de Caslaron & comitisse quondam Ru An 1244 Éd.orîff. t. m, col. 4:15 M CCXLIII". thene, non deceptus, &c. recipio in feu- XI die introitus marcii, anno Domini dum a vobis domino S,, Dei gratia episcopo Mimatensi, & a successoribus vestris, cas- trum de Leberac & de Doalon, pro parte mea, & forciam dels Roces & omnes alias fortias & munitiones, si quas quandocum- que in futurum ego vel successores mai edificabimus, vel aliter adquiremus infra diocesim Mimatenseni, &c. Preterea si pro pace vel guerra quam haberetis, ali- quod de dictis castris seu fortiis vobis vel 371. — CCLXI Absolution du comte de Toulouse de son excommunication par l'archevê- que de Na?-bonne '. NOVERINT universi présentes litteras inspecturi, quod nos P., Dei gratia Narbonensis archiepiscopus, absolvimus secundum formam Ecclesie nobilem virum R. comitem Tholose ab omnibus excomu- nicationum sentenciis, a nobis vel a suf- fraganeis nostris vel aliis, de mandato nostro vel nomine nostro, contra eundem comitem promulgatis, & nominatim a sen- tenciis, a nobis vel aliis nomine nostro vel mandato nostro contra eundem comi- tem latis, occasione dampnorum datorum nobis & hominibus nostris & injuriarum illalarum nobis & hominibus nostris & occasione fracte pacis vel quacumque alla ratione, volentes & mandantes, ut a pre- dictis sentenciis denuncietur publiée abso- ' Trésor des charicsj Toulouse, sac 3, n. 7Ô. [J. 3a6; orijinal.J successoribus vestris esset necessariura, & nos vel successores nostri super eis vos adjuvare non possemus vel noUemus, cas- trum ipsum petitum vel fortiam vobis vel vestris successoribus sive procuratoribus certis cum vestris litteris tamdiu detinen- dum redderemiis, sine expensa nostra & nostrorum, donec pax esset super eo re- formata. Pro predictis autem omnibus & singulis vobis homagium facio, &c. Prê- ter hoc certum sit omnibus, quod pro su- pradictis tria M & ce solid. Podienses a vobis supradicto domino episcopo me con- fiteor récépissé & data fuisse. Actum apud Canonicam, in presentia Pétri Amblardi, Bernardi de Senareto & Guillelmi de Montojol, militum, &c. ' Archives Au domaine de Rodez, papiers mêlés, lettre K, n. 21 . 1147 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1148 An 1244 21 février. 373. — CCLXIII Extrait des procédures des Inquisi- teurs contre les hérétiques albi- geois '. l. K NNO Domîni M ce XI. III, IX kalenJas jt\ martii, R. de Rodolos juratus dixit... quod audivit Aymericum délia Regina di- ceutem, quod Deus non venerat in beafa Virgine, sed obumbraverat se ibi tantum, & quod Deus non statuit missam, sed car- dinales & clerici amore magnarum obla- tionum. Et hoc retulit ipsi qui loquitur in quadam vinea Arnaldi de Brassols de missa & de beata Virgine & in tabula W. Centolh in carreria Castri Sarracenici, sed non credebat verum esse. Anne & die predictis R. Centolh jura- tus dixit idem. Dixit tamen quod audivit dicentem uxorem Arnaldi Bos de Gontaldo tempore nundinarum, quod diabolus fecit hominem de terra argila, & dixit Deo quod niitteret animam in hominem, & Deus dixit diabolo : « Fortior erit me & te, si de argila fiât, sed fac eum de limo maris. » Et fecit diabolus hominem de limo maris, & Deus dixit : « Iste est bonus, non est enim nimis fortis nec nimis debilis. » Et misit Deus animam in hominem. Et hic qui lo- quitur, quesivit a dicta muliere si hec cre- deret, & ipsa respondit : « Certe sapien- tiores me & vobis hoc crediderunt. « Et hoc idem audivit P. Furgon pelliparius de Tolosa,qui manet in Coquinis apud Tolo- sam. Item dixit, quod quidam de Altovilari docuit ipsum qui loquitur, hereticos quos frater Mauricius fecit capi, & ille recessit inde, sed nescit nomen ejus, &c. II. Anno ' Nativitatis Domini mccxliv, IX kalendas martii. Poncius Carbonelli de Faget, diocesis Tholosane, requisitus de février, yeritate dicenda de se & de aliis tam vivis quam mortuis, super crimine heresi & Valdensium, testis juratus, dixit : quod Ramundus comes Tolosanus, pater istius, ' Archives de l'Inquisition de Carcassonne, ' Registre de l'Inquisition de Toulouse. An 1245 Éd.orig t. 111, col. 436. mandavit eidem testi q\iadam vice alber- gam, scilicet quod volebat comedere apud ipsum testem, in Castro de Fageto, & tune ipse testis, hoc audito, venit in domum suam ad preparandura & ad recipiendum ipsum comitem. Et cum ipse testis esset ])rope domum ipsius testis apud Fagetum, invenit ipse testis ante domum ipsius testis Guiraudum de Gordone & Bonumfilium hereticos tergentes sotulares suos, & quando ipse testis cognovit dictos hereti- cos, dixit eis quid faciebant ibi, & quare vénérant in castrum illud } Et tune here- tici respondentes dixerunt eidem testi : « Bene videbitis. » Et tune ipse testis dixit eisdem hereticis, quod recédèrent a loco illo, quia ipse testis timebat decappellano ville, & heretici dixerunt eidem tejti, quod numquam recédèrent a loco illo; imo pre- ceperunt eidem testi quod prepararet eis- dem hereticis albergam ad comedendum, Quo audito, ipse testis dixit, quod num- quam repelleret ipsos hereticos a pran- dio si volebant comedere cum ipso teste, & tune intraverunt in domum testis & re- ceperunt [se] in caméra domus ipsius tes- tis. Et postmodum in mane venit prefatus comes Tolosanus, pater istius, cum magno comitatu equitum, & intraverunt domum & comederunt. Et statim post comestio- nem, idem comes & alii, qui vénérant cum eo in domum, exierunt inde & convene- runt in piano castri & ibi ostenderunt equos, & R. de Recaut, bajulus comitisTo- losani, tradidit cuilibet ipsorum heretico- rum, qui vénérant ibi in plateam ipsius castri, singulos palafredos & fecit ipsos ascendere in eisdem palafredis, & statim comes & alii omnes qui vénérant cum eo & heretici predicti simul exierunt castrum & tenuerunt viam suam versus Vaurum, quod erat tune temporis obsessum, &c. Inde interrogatus, si comes Tolosanus vi- dit tune ipsos hereticos in domo ipsius testis, vel comedit cum eis, vel adoravit eos, dixit quod non, ipso teste vidente. Si ipse testis comedit cum ipsis hereticis, vel adoravit eos, dixit quod non. De tem- pore, quod sunt XX. anni. Item dixit se vidisse extra Auriacum, in quodam campo, Bernardum Fresel hereticum, qui predi- cavit ibi, & interfuerunt illi predicationi An 1245 An "49 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. lIDO Éd mi;; I. III, toi. 437 An 1244 îi avril. ipse testis & omnes homînes & milites de Auiiaco, de quorum nominibus non re- cordatur. Interrogatus dixit, quod non adoravit eos ipse testis, nec alii, ipso teste vidente. De tempore, quod suiit quadra- uxor ejus, & Bec & Rica uxor ejus, & Pe- trus de Sancto Michaele, avunculus istius qui modo vivit, & Rogerius Pétri, pater Pétri de Sancto Michaele, & Pesta pater Bernardi Hugonis de Pesta, & Bernardus ginta anni. Item dixit se vidisse apud Cara- de Durforf, Petrus Ramundi de Durfort maiiih Aymericum Gaufredum hereticum, & Guiraudus de Pesta & Ramundus Gar- in domo propria ipsius heretici predican- sias & Vitalis de lusula, pater Ramundi tem, & interfuerunt illi sermoni ipse tes- de Insula, & Raymundus Amolis de Mor- tis Si alii quamplures, de quibus non re- cordatur. Interrogatus dixit, quod non adoravit dictum hereticum ipse testis, nec alii, ipso teste vidente : de tempore, ante primum adventum crucesignatorum. Item dixit, quod Willelmus Carbonelli, pater ip- sius testis, &Audiardis, mater ipsius testis, fuerunt heretici, & tune ipse testis venie- bat sepissime Auriacum in donium here- ticorum, ubi stabant pater Se mater ipsius testis heretici cum aliis hereticis, & ibi ipse testis comedebat cum eis de his que dabant eidem testi. Et ibi ipse testis mul- tociens adoravit ipsos hereticos, dicendo Benediciie terflexis genibus ante ipsos he- reticos, & addendo post ultimum Bénédi- cité : Rogate Deum pro isto peccatore, quod me perducat ad bonum. finem. Et heretici rerpondebant in quolibet Benedicite : Deus vos benedicat, & addebant post ultimum Benedicite : Deus sit rogatus, quod facîat vos bonum Chrisiianum & perducat vos ad bonum finem. Dixit etiam, quod pater suus de- seruit sectam hereticorum & rediit in domum suam : de tempore, quod sunt XL anni, &c. III. Anno" Domini MCCXI.IV, XI kalen- das maii, Berengarius d'Avelanet de Avela- neto, juxta castrum Montissecuri, diocesis Tolosane, inquisitus de veritate dicenda lerio, & Amelius de Morlerio, filius ejus, & Willelmus de Durfort, & Esclarmunda mater Bernardi Hugonis de Pesta, & Or- bria mater Galhardi de Pesta, & Rogerius de Pesta maritus ejus, & Willelmus de Pesta frater ipsius Rogerii de Pesta, & Hugo de Durfort, & Bertrandus de Alas- fratoas, & Oto de Alasfratoas frater ejus, & Petrus Amelii de Bran, frater ipsius Otonis, & Gental frater ipsius Pétri Ame- lii de Bran, & Hugo de Rivo, & Bernardus do Pomars, & Willelmus Got, & Got frater ejus, & Isarnus Picarella, & Petrus Roge- rii Picarella, pater Pétri Rogerii Picarella, & Augerius de Penolheto filius Ramundi Isarni, & Willelmus de Proliano, & Ra- mundus Sicre de la Serra & Petrus Cer- dani. Et ibi omnes, tam ipse testis quam alii viri & muliercs, adoraverunt ipsos hereticos pluries, dicentes quilibet ter Be- nedicite flexis genibus ante ipsos, & adden- tes ad ultimum Benedicite : Orate Deum pro isto peccatore, &c. Item dicit se vidisse apud Panunijovis, quod Esclarmunda, soror Ra- mundi Rogerii comitis Puxensis, avi istius comitis Puxensis, uxor Jordaiii de Insula, & Auda mater Isarni Bernardi de Pano- jovis, & Ramunda mater Pétri Miri & Pétri de Sancto Michaele de Panojovis, & Fais mater Sicardi de Durfort, reddiderunt de se & de aliis, tam vivis quam mortuis, se hereticas & hereticaverunt se in domo super crimine heresis & Valdensium, tes- tis juratus, dixit, quod dum ipse testis in juventute sua stabat apud Fanumjovis, vidit in domo Guilaberti de Castris here- tici eundem Guilabertum de Castris he- reticum, & alios hereticos ter vel quater predicantes vel plus, 8c interfuerunt ser- moni eorum ipse testis & Isarnus Ber- nardi de Panojovis, pater istius Isarni Bernardi, & Ramundus Ferrandi & Turca ' Archives de l'Inquisition de Carcassonne. Guilaberti de Castris. Filius major eccle- sie, hereticus de Tolosano, & alii here- tici, consolaverunt & receperunt easdem mulieres in hune modum; in priniis pre- fate mulieres ad postulationem hereti- corum reddiderunt se Deo & evangelio, & promiserunt quod ulterius non come- derent carnes nec ova nec caseum nec aliquam nurituram, nisi de oleo & pisci- bus, & quod non jurarent nec mentiren- tur nec aliquam libidinem exercèrent toto tempore vite sue, nec diraitterent sec- An 1244 An 1244 ii5i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Il52 liJ.orig. t. m, col.^3S. tam lieret'icorum metii mortis, ignis vel aque vel alterius generis mortis. Et his omnibus preraissis, dixerunt orationem, scilicet Pater noster, secundum modum he- reticorum, &c. Deiiide heretici imposue- ruut manus & librum super capi'a earum & legeruiit & dederunt eis pacem, primo cum libro, consequeiiter cum humero, & adoraverunt Deum, facientes veiiias & gc- nuflexiones multas. Et interfueruiit illi consolamento ipse testis & Raymundus Rogerii cornes Fuxensis, avus istius co- mitis Fuxensis, & quot milites & barrani qui sunt in proximo capitulo nominati, 8e; ibi omnes, tam ipse testis quara alii viri & mulieres, & singuli, prêter comi- tem Fuxensem, adoraverunt ipsos heret- icos, Sec. Et post adorationeni, acceperunt pacem ab ipsis hereticis, osculantes eos bis in ore ex transverso, deinde seipsos, alter alterum ad invicem simili modo. De tempore, quod sunt XL anni, &c. An 1244 ;i ."vnl, 374. CCLXIV Extrait des mêmes procédures, tou- chant le meurtre des inquisiteurs d'Avignonet '. I. A NNO Domini M ce XL IV, X kalendas ■t\. maii, Arnaudus Rogerii miles de Mirapice, requisitiis de veritate dicenda de se & de aliis vivis & mortuis super crimine heresis & Valdcnsis, testis juratus, dixit se vidisse, quod heretici tenebant publiée domos suas apud Mirapicem, & ibi ipse testis cum aliis dominis dictis castri susti- nebat dictos bereticos ibi, & quandoque Raimundus Mercerii, tune diaconus hc- reticus, predicabat in dicto Castro, & vc- niebant ad sermoiiem dicti heretici au- diendum ipse tcsiis & Petrus rvogccii, pater istius P. Rogerii de Mirapice, & R. Raimundi de Ravat de Lauraco, & Jorda- nus de Marlhac, Se Bertrandus de Marlhac, doiniui quondnm castri de Mirapice, & Villelmus Ademari de Vais miles, pater ■ Archives de l'Inquisition de Toulouse. Willelmi Ademari qui modo manet cum P. Rogerii, & omnes isti predicti reddi- derunt se hereticis in morte sua, & Pri- mart de Mirapice miles, & Gaillardus de Mirapice fratcr ejus, & Guiraudus de Sales frater eoriim, & Gaucerandus d'Adalo miles stabat cum domino Guidone marescallo, & Sicardus d'Adalo frater ejus, & Guiraudus d'Adalo de Mirapice, frater eorum,&c. omnes de Mirapice. Et qualibet vice, post predicationem, ipse testis & omnes alii predicti universi & singuli adoraverunt dictos hereticos, ter fiexis genibus ante ipsos; & in qualibet genuflexione dicebat quilibet per se, Benedicite, & addebant post ultimum Benedicite : Dominum. rogate pro îsto peccaiore, quod faciat me honum christîanum, & perducat me ad bonum finem; & lieretici respondebant in quolibet be- nedicite : Deus vos benedîcat, & addebant post ultimum benedicite : Deus sit rogatus, quod faciat vos bonum christîanum, & quod perducat vos ad bonum finem. De tempore, quod sunt triginta quinque aiini & am- plius. Item dixit, quod quadam die Guil- lelmus de Plainha venit apud Montemse- curuni, & locutus fuit ad partem cum Petro Rogerio de Mirapice, & tune dictus Petrus Rogerius de Mirapice vocavit Ipsum tes- tem &L omnes milites & servientes dicti castri, & dixit eis quod omnes tam milites quam servientes dicti castri prepararent se & quod irent secum, quia magnum lu- crum preparatum erat eis. Et tune ipse testis & Alzieu de Massabrac & Guirau- dus de Ravat & Raimundus de Ravat fra- ter ejus & B. de Sancto Martino & P. de Sancto Martino & Barraus scutifer dicti B. de Sancto Martino, & V/'. de Insula & P. Landric scutifer dicti W. de Insula, & P. Rogerii de Mirapice & Ferro scutifer tune Pétri Rogerii, & Walardox de Vilar- zel & W. Ademari & Perrinus de Pomars & Raimundus de Corbeiras & R. W. de Tornabois & P. Rogerii de Lissac, filius Jordani de Lissac, &c, exîerunt de dicto Castro, & tenuerunt viam suam versus Avi- nionetum. Et cum essent juxta fortiam de Sancto Martino, que vocatur Genebrei- ras, juxta Gajanum, remanserunt ipse tes- tis & omnes alii predicti, & tune B. de Sancto Martino nportavit ipsi testi & An 1244 Éd.orîg,' t. 111, col. 43g. An 124.1 1 100 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1104 An II44 omnibus aliîs predictis ad comedeudum. stans apud Montemsecurum, requisitiis de Et ibi in dicto loco venerunt Jordanus de veritate dicenda de se ac aliis tam vivis Vilari filius Pontii de Vilari, &c. oniiies quam mortuis super crimine heresis & de Gajaiio, & plures usque ad xxv de Ga- Valdeiisis, testis juratus, dixit se vidisse jaiio. Et in nocte ipse testis & omues alii quod Petrus Raimundi de Plainha venit predicti venerunt juxta castrum de Avi- in Montesecuro ex parte Raimundi de Al- nioneto, & cum essent juxta dictum cas- faro, bajuU comitis Tolosani, ad Petrum trum, omnes predicti milites & servientes, Rogerium de Mirapice, & attulit ei litte- preter ipsum testem & Alzieu de Massa- ras ipsius Raymundi de Alfaro, bajuli co- Art 1344 brac & Guiraudum de Ravat & Raimun- dum de Ravat fratrem ejus & P. Roge- rium, intraverunt in dictum castrum de Avlnioneto & interfecerunt fratres, scili- cet Villelmum Arnaldum & socios ejus. Et cum stetissent omnes predicti in dicto mitis Tolosani. Tamen ipse testis nonvidit litteras nec audivit tenorem earum. Et postmodum idem Petrus Rogerii de Mira- pice convocavit omnes milites & servien- tes castri de Montesecuro, dicens, quod magnum lucrum facere poterant, si omnes Castro per aliquod intervallum, exierunt sequerentur eum. Et tune hoc facto, idem inde, & Guillelmus Raimundi de Golairan Petrus Rogerii & Guillelmus Ademarii de de Avinioneto, in cujus domo fuerunt Vallibus & Bernardus de Sancto Martino facte candele, & Donatus de Avinioneto, de Lauraco & Raimundus Guillelmi de cum pluribus aliis hominibus de Avinio- Tornabois & Raimundus de Corbeirac neto usque ad XXX, qui interfuerant neci & Gailhardus Ot & Guillelmus de Insula dictorum fratrum, & dixerunt ipsi festi & omnibus aliis qui erant ibi cum ipso teste, quod frater W. Arnaldi & omnes alii socii ejus erant interfecti. Et tune dictus Guillelmus Raimundi de Golairan dixit eidem testi, quod nunquam toto tem- pore vite sue habuit ita magnum gau- dium. Quo audito, ipse testis & omnes alii predicti recesserunt inde & tenue- runt viam suam versus castrum Montisse- curi. Adjecit etiam, quod Ramundus de & Perrinus de Pomas, &e. venerunt in syl- vam juxta Gaianum. Et cum fuissent ibi, Bernardus de Sancto Martino fecit appor- tari ibi panem, vinum, caseatas & alia, de quibus idem Petrus Rogerii & ipse testis & alii comederunt. Et postmodum vene- runt ibi Petrus de Mazeirolas, & cum eo Petrus Viel & Jordanus Vilari & Verseia '^.''•f,'i'°' balistarius, & alius balistarius cujus no- coi. 4.1a. men ignorât, & alii quos ipse testis non cognovit. Et tune idem Petrus de Mazei- Alpharo, bajulus comitis Tolosani, misit rolis locutus fuit seorsum ad partem se- dictum Guillelmum de Plainha apud Mon- creto cum eodem Petro Rogerio, & post- temsecurum, quod Petrus Rogerii 8c alii de Castro venirent ad interficiendos fra- tres. Et illa de causa Guillelmus de Plainlia habuit palafredum Raimundi Scriptoris archidiaconi Tolosani. Adjecit etiam, quod Petrus Rogerii de Mirapice petebat ins- modum idem Petrus solus recessit inde, & dimisit ibi Petro Rogerio de Mirapice Jordanum de Vilarii & Petrum Viel mili- tes & duos balistarios, &c. & xxv homi- nes de Gaiano, quorum quidam portabant seeures & alii arma, quos ipse testis non fantissime caput fratris Arnaldi Guillelmi, cognovit. Dixit etiam quod postmodum dicendo illis qui interfuerunt morti, quod numquam faceret deinde sibi aliquid quod placeret sibi, quia non aportaverunt sibi caput. De tempore, quod in festo Ascen- sionis Domini proximo venientis erunt duo anni. II. Anno' Domini MCCXl.iv, kalendas junii, Imbertus de Salis, filius Gaucelini t"juin. de Salis juxta Corduam diocesis Albiensis, ' ArchiTCS de l'Inquiiition de Carcassonne. idem Petrus Rogerii simul cum Joanno Acermat remansit in quodam eastro Guil- lelmi de Manso, cujus castri nomen testis ignorât, & Guiraudus de Ravat & Bernar- dus de Sancto Martino & ipse testis & omnes alii supradicti venerunt insimul in quamdam serram, juxta castrum de Manso ' juvenis solus, & locutus fuit ' Il est certain que dora Vaissete a omis quelque chose en cet endroit. [A. M.] VIII. 37 An II 55 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. IIDC ibt scorsiim ad partem cum Bernardo de Sancto Martine & cum Balaguerio milite de Lauraco. Et postmodum Bernardus de Sancto Martine vocavit Petrum Vitalem, & dixit ei quod eligeret XII servientes cum securibus. Et tune idem Potrus Vita- lis elegit Sycardum de Podioviridi & Guil- lelmum d'en Martin & Petrum Auro & Guillelmum Ademarium & alios de Gajano, quos ipse testis non recoguovit. Et post- modum idem Bernardus de Sancto Mar- tine & Balaguier & Jordanus & prefati servientes cum securibus posuerunt se in via & precesserunt & ipse testis & omnes alii, tam milites quam servientes sequen- tes eos, venerunt sic ad domum messelht- rie castri de Avinioneto. Et cum fuissent ibi, exivit castrum de Avinioneto Guiliel- mus Raimundi Golairan, se tertio, locutws fuit cum Bernardo de Sancto Martine & Jordano de Manso, & quesivit ab eo si elegerant servientes cum securibus, & ipsi dixerunt ei quod sic. Et hoc facto, omnes insimul, ipse testis & alii supra- dicti, accesserunt juxta castrum de Avi- nioneto, & tune dictas Guillelmus Rai- mundi Golairan intravit castrum de Avi- nioneto ad explorandum quid faciebanf fratres inquisitores, & postmodum rediit & dixit quod comedebant. Iterum idem W. Raimundus Golairan rediit in cas- trum dictum, & post paululum exivît & dixit quod fratres ibant cubitum. Et fioc audito, Balaguier & Jordanus de Manso & Jordanus de Guiders de Manse & Gurl- lelmus Plainha & Petrus Vitalis & Sy- cardus de Podioviridi & Guillelmus d'en Marti & Petrus Aura, &c. omnes cum' securibus, venerunt ad portam castrï, & quidam de Avinioneto, qui erant ïnfra castrum, aperuerunt eis portam castri, & intraverunt ipse tesfis & alii, tam mili- tes quam servientes, post eos întraverunt castrum de Avinioneto, & invenerurtt in castre Raimundum de Alfaro & quemdam scutiferum, qui erat familiaris fratrum in- quisitorum & dederat eisdem inquisitori- bus ad bibendum illa nocte, & XV alios homines de Avinioneto, cum securibus & baculis. Et tune omnes illi supradicti qui T>ortabant secures, & Raimundus d'Alfaro, oç illi de Avinioneto venerunt ad salam An 1244 Éd.orig. t. m. comitis Tolosani, ubi fratres inquisitores jacebant, & frangentes hostium, intrave- runt & interfecerunt fratres Guillelmum Arnaldum & Stephanum inquisitores & socios eorum & familiam. Tamen ipse testis remansit extra, & Arnaudus Roërii dixit eidem testt : « Imberte, quare non acceditïs vos ad locnm nbi sunt alii, nam forte heretici inde raubam vel aliud ali- quid eccupabunt?» & tune ipse testis dixit eidem ; « Domine, que ibo, nescio qno eam? u Et tune duo homines de Avinioneto dixerunt eidem testi : « Nos dueemus vos illuc. )i Et hoc audito, ipse testis & omnes servientes pedites, qui vénérant in castrum col.44 de Avinioneto simul cum illis dnobus ho- minibus de Avinioneto, aseenderunt in ca- put castri, & quande fuerunt ibi, invene- runt fratres inquisitores & socios eorom & familiam interfectes. Et erant îbt in sala tune temporis Raimundus d'Alfaro & Guillelmus Raimundi Golairan & Guil- lelmus de Insula & Jordanus de Manso & Jordanus de Guiders de Manso & Guil- lelmus de Plainha & Vitalis & Sycardus de Podioviridi & Guillelmus d'en Marti & Petrus Aura & Guillelmus Ademari de Vallibus & Ferre & Arnaudus Vitalis, 8t alii de Gaiano & de Avinioneto, quos ipso testis non cognovit, occupabant res 8r raubas & libres inquisitorum & frange- bant arcas. Et tune ipse testis habuit indc onam pixidem de zimziberato & ultm X denaries pro pertatione rerum,'&c, Adjecit efiam ipse tesfis se audivissc tune, quod Raymundns d'Alfaro, qui por- tabat tune perpunptum album, jactabat se, quod ipse cum clava lignea percusserat ïa fratres inquisitores, & dicebat : Va be,esia. he. Et Guillelmus Ademari de Vallibus si- ftùlifer jactabat se vehementer de morte ïpsorum fratrum, & Guillelmus de Plainha similiter, & Petrus Aura similiter jaetdbaf se de morte ipsorum, dieendo quod cunî quodam segovïano percusserat in eos. Et Balaguier & Sycardus de Podioviridi & Ferre & Petrus Vitalis & Guillelmus d'en Marti & Arnaudus Vitalis & Guillelmus Raimundi Golairan & Jordanus de Manso juvenis & Jordanus de Guiders de Manso jactabant se similiter vehementer de strage ipsorum fratrum. Adjecit etiam, quod illi An II 57 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ii58 IJ.orig. t. m, CJ1..U2. qui intravenint piiores cum securibus, ut predictiim est, iiiterfecerunt duos de fa- liiilia ipsorum inquisitoruni, qui asceiide- raut super salam, & precipitaveruut de sala, &c. Et adjecit ipse testis [quodj, post stragem fratruni factam & res eorum occu- pntas, Rainiundus d'Alfaro cum illis qui iulerfeceraut fratres & ipsè testis & alii Servientes recesserunt a sala comitis Tolo- Sani, ubi facta fuerat strages dicta, & ve- neruut cum caiidelis accensis, quas Ray- mundus d'Alfaro fecerat dari eis, de quibus Petrus Vitalis portabat uuam tortam ac- censam & Guillelmus de Plaiuha aliam, ad Aruaudum Rogerium & ad Guiraudum de Ravat & alios milites, qui stabant in via infra castrum de Avinioneto. Et tune Arnaudus Rogerii clamabat : « Chatberte, Guillelme Fortis, trahatis vos illuc cum equis armatis. » Et postmodum idem Ar- naudus Rogerii & Guiraudus do Ravat & alii milites quesiverunt a Raymundo d'Al- faro ; « Est bene totum factum. » Et Rai- mundus d'Alfaro dixit eis : « Sic, eatis in bona fortuna. » Et hoc audito, idem Arnau- dus Rogsrii & Guiraudus da Ravat & ipse testis & omnes alii predicti recesserunt a Castro & abierunt viam suam, & illi qui crant cum Raimundo d'Alfaro clamaverunt ad arma. Et quando fuerunt Arnaudus Ro- gerii 8t Guiraudus de Ravat & ipse testis 8i alii supradicti juxta Antiocham, que erat Guillelmi de Manso, ubi reiiianserant Petrus Rogerii de Mirapice & Joannes Acermat, & invenerunt ibi eosdem Petrum Rogerium & Joannem Acermat, & tune idem Petrus Rogerii da Mirapice, &c. Et inde venerunt in castrum Sancti Felicis, ubi homines de Sancto Felice dederunt el- dem testi & aliis servientibus ad comeden- dum, & capellanus dicfi eastri dédit ad co- medendum Pefro de Mirapice & uni socio cjus, & capellanus predictus & homines dicti eastri sciebant bene tune, quod fra- tres inquisitores fuerant interfeeti per so- cios ipsius Pétri Rogerii. Adjecit etiam se audivisse apud Avinionetum, quod Ray- mundus d'Alfaro dixit Arnaudo Rogerio & Guiraudo de Ravat & aliis militibus, quod si fratres inquisitores non fuissent inter- feeti apud Avinionetum, debebant XX viri 'n equis armatis parati inter Castrumno- An vum de Arrio & castrum de Sancto Mar- '*^'* tino eos interficere. Et hoc audivit ipse testis dici ex post facto a Petro Rogerio. Dixit etiara ipse testis, quod Raynuindus d'Alfaro in sala comitis Tolosani apud Avinionetum dédit palafredum Raymundi Scriptoris Guillelmo de Plainha, cui pro- misernt ipsum dari antea propter litteras, quas Guillelmus de Plainha pertulerat apud Montemsecurum de strage fratrum inquisitorum facienda Petro Rotgerio de Mirapice. Item addidit ipse testis, quod quando Petrus Rogerii de Mirapice pre- dictus & alii omnes supradicti exierunt de Castro Montissecuri ad interfieiendum fratres inquisitores, Rotgerius de Boisi- nhac & Petrus de Romegos de Cuclla mi- lites exierunt obviam eidem P. Rogerio de Mirapice & locuti fuerunt eum ipso Petro Rogerio de Mirapice. Sciverunt ambo, scilicet Rogerius de Boisinhac &: Petrus de Romegos, mortem fratrum in- quisitorum. De tempore, in vigilia Ascen- sioiiis Domini &c. Item dixit, quod Petrus Rogerii de Mirapice transmisit Joannem Catalanum & Arnaudum de Vensa apud Parellam & quemdam hominem qui voca- tur Butiro, propter hoc quod diceret idem Butiro, quod iret ex parte ipsius Pétri Ro- gerii ad Isarnum de Fanojovis, & diceret eidem Isarno, quod certificaret eumdem Petrum Rogerium de Mirapice de comité Tolosano, quod facicbat idem comes né- gocia sua, &c. Et postmodum prefati ser- vientes, scilicet Joannes Catalanus & Ar- naudus de Vensa redierunt in castrum Montissecuri & dixerunt quod Isarnus de Fanojovis mandabat, quod comes Tolo- sae faciebat bene négocia sua & uxorem duxerat, & quod intra festum natalis Do- mini erat venturus, & quod intérim ipso 'Petrus Rogerii & illi qui erant intra cas- trum Montissecuri tenerent se bene. Do tempore, quod est annus. Item dicit quod Isarnus de Fanojovis transmisit in Castro Montissecuri Raimundum de Comba & Guillelmum Mirum de Cuella & Matheum hereticos ad Petrum Rogerium de Mira- pice, & dixerunt ex parte ipsius Isarni ei- dem Rogerio de Mirapice & aliis de Cas- tro Montissecuri, quod tenerent se usque ad Pascha, nam comes Tholose veniebat An -' I 244 j ■ ad partes isfas cum magno succursu im- peratoris. De tenipore, a carnisprivio proxime preterito citra, &c. 375. Restitution de hiens à Ermengarde du Moulin '. NOVERINT univers*! presentem paginam inspecturi, quod nos Hugo de Arcicio, miles, senescallus Carcassone, recepimus litteras domini nostri Ludovici, Dei gratia régis Francorum, in hune modum : Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, dilecto & fideli suo Hugoni de Arcicio, senescallo Carcassone, salutem & dilec- tionem. Accedens ad nos Hermeniardis, relicta Raimundi Arnaldi de Molendino militis, nobis intimavit, quod quando ille qui dicit se vicecomitem Biterrensem ul- timo venit in terram Carcassesii pro in- ferenda nobis guerra 8f terre nostre, quod ipse & fautores sui eandem Hermeniardim & liberos suos bonis suis spoliarunt, & vos, quando dictus vicecomes inde recessit, dicta bona, pro eo quod ipse ea tenebat, in manu nostra saizivistis & adhuc ea te- netis, licet idem Raimundus tempore vite sue fidei catolice & nobis fideliter sicut didiscimus adhereret. Unde vobis manda- mus quatinus, si est ita, dicta bona pre- dicte Hermeniardi & liberis suis indilate restituatis. Datum apud Argenthonem, die mercurii in vigilia ascensionis Domini. Nos vero Hugo de Arcicio, senescallus Carcassone, invenientes pro certo ita esse, sicut siiperius est expressum, restituimus & reddidimus dicta bona de dicto mandato domini régis Hermeniardi predicte & libe- ris suis. In cujus rei testimonium, pre- sentem paginam sigilli nostri munimine fecimus roborari. Actum anno Domini ]\1°CC°XLIIII°, in festo inventionis sancti Stephani prothomartiris. ' Lat. 990!5, pp. 162-163. PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1160 An 1244 août. col. 44J. 376. — CCLXV Chartes de l'empereur Frédéric contre l'évêque de Viviers^ laville d'Avi~ gnon '. I. T-iRlDERiCDS, Dei gratia Romanorum ^f,"'"' i^ imperafor, semper augustus, Jheru- coi. 442. salem & Secilie rex. Per presens scriptum ■ notum facimus universis Imperii fidelibur, tam presentibus quam futuris, quod nos concessionem pedagiorum, quondam B. Vivariensi episcopo ad tempus de munifi- cencia nostre majestatis exibitam, pro eo quod temporaliter & non perpetuo facta est ipsa concessio, & quia episcopus Viva- riensis successor prefati B. transgressor extitit mandatorum nostrorum, non assis- tento {sic) fidelibus nostris & nostris ac Imperii rebellibus nequiter adherendo, perpetuo duximus revocandara, ita quod auctoritate privilegii nostri exinde sibi Kd.orig. concessi absque reiterato celsitudinis nos- tre mandato pedagiis supradictis episco- pus ulterius non ulatur. Ad hujus autem revocationis nostre memoriam & robur perpetuo valiturum, presens scriptum fieri & sigillo magestatis nostre jussimus comu- niri. Datum apud Pisas, anno dominicc Incarnationis l\i"cc°XL°llii°, mense au- gusti secunde indictionis. II. Fridericus% Dei gratia Romanorum imperator, semper augustus, Jérusalem & Sicilie rex. Per presens scriptum notum facimus universis Imperii fidelibus, tam presentibus quam futuris, quod R. cornes Tholosanus, dilectus affinis & fidelis nos- ter, proposuit coram nobis, quod cum Ge- raldus Amici & P. Amici patruus ejus es- sent vassalli & barones sui & tenerent ab eo terras suas in pheudum, & idem cornes dominium quod habebat in ipsis baroni- bus & in pheudis que ab eo tenebant do- naverit & concesserit comuni Avinionensi. ' Manuscrits Colhert, n. 1067. [Collationné sur JJ. XIX, f" 108 a.] ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 1, n. 6. [J. 3o3j original scellé. J An 1244 r.oût. An 1244 161 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ri<Î3 pro eo quod idem comiine constîtuerunt se vassallos ipsi comiti & fidelitatem pro dictis pheudis juraverunt eidemj lapsu temporis prefatum comuiie, obliti penitus perceptorura beueficiorum a comité memo- rato & fidem, qua iiobts & Imperio nec- non & ipsi comiti pro predicto negotio astricti tenebantur, in perfidiam conver- teiites, rebellibus & bannitis Imperii & capitalibus iiiimicis ejusdem comitis adhe- s:Tunt, cum aliquibus de predicfis pheu- dis, que tenebant a comité & pro quibus fidelitatis ei juramenta prestiteraiit, detes- tabilera guerram sibi nequiter faciendo. Qiiatinus idem cornes majestati nostre at- tentiiis supplicavit, ut ejus indempnitati providere de nostra gratia dignaremur. Nos igitur, ipsius supplicationibus in liac parte beuignius inclinati, ob ingratitudi- nem Avinionensium, qui a iide nostra & Imperii necnon & prefati comitis, ut predictum est, se nequiter & temere sub- traxerunt, nostris rebellibus & inimicis comitis adherendo, prefatos barones a ju- ramento fidelitatis prestito ipsi comuni Avinionensi pro predictis pheudis decer- nentes penitus absolutos, comune ipsum jure pheudorum, quod eis a dicto comité coUatum fuerat, omnino privamus & ba- rones predictos pristino dominio restitui- mus comitis memorati, ut consuetam & debitam fidelitatem sibi exhibeant, & tam- quam eorum vero domino, prout ei de ce- tero immédiate tenentur, in omnibus obe- diant & intendant, honoribus omnibus & juribus, que in ipsis habemus, nobis & Imperio intègre reservatis. Ad hujus autem absolutionis, privationis & restitutionis nostre memoriam & robur perpetuo vali- turum, presens scriptum fieri & sigillo majestatis nostre jussimus communiri. Datum apud Pisas, anno dominice Incar- nationis millesimo ducentesimo quadra- gesimo quarto, mense augusti secunde in- dictionis. PHS'. ' Sle; probablement Ph'tllppus, nom du notaire impérial. [A. M.J 377. CCLXIV Hommage du comte d'Astarac au comte de Toulouse^. I. X TOVERINT univers! présentes pariter IN & futuri, quod domina Seguis, uxor quondam CentuUi comitis de Astaraco, constituta coram presentia domini Rai- muiidi, Dei gratia comitis Tolose, mar- chionis Provincie, cum suo filio CentuIIo, qui fuit filius dicti Centulli, misit ipsum Centullum suum filium & totum comita- tum de Astaraco cum omnibus pertinenti- bus ad dictum comitatum, & totam terram que fuit predicti Centulli cum omnibus suis pertinentes, in manu & posse & sub tutela & protectione dicti domini comitis Tolosani, & ipsa domina, flexis genibus & manibus dicti Centulli sui filii missis inter manus predicti domini comitis, tra- didit ei ipsum Centullum per suum mili- tem, & jurata super sancta Dei Evuange- lia pro predicto suo filio, mandavit dicto domino comiti fidelitatem & vitam & membra & consilium & auxilium & ce- lare, & quod dominus comes supradictus & omnes sui possint se & omnia sua cre- dere & confidere in dicto Centullo, uti in suo fideli milite & legali. Et eadem do- mina Segui mandavit & firmo pacto con- venit predicto domino comiti, quod fiiciat dictum Centullum suum filium concedere homagium ipsi domino comiti & ejus suc- cessoribus & concedere ipsum ei per suum militem, & faciat ipsum recipere comi- tatum de Astaraco & totam suam terram a dicto domino comité, & faciat ipsum Cen- tullum mandare & jurare ipsi domino co- miti fidelitatem & alla omnia, que ipsa do- mina pro predicto ejus filio ei mandaverat, uti melius superius continentur. Et ibidem dictu|fe dominus comes, predicto Centullo existente coram ipso, flexis genibus & manibus ejusdem Centulli inter manus dicti domini comitis receptis, recepit dic- An 1244 1 3 no- vembre Éd. cric. t. 111, col. 44 1. 'Trésor des chartes; Toulouse, sac 7, n. zZi [J. 3i4 ; original.] An 1244 ii63 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1164 tum Centullum per suum militem, & rece- pit ipsiim & totum comitatum de Asta- raco & omnem suam terram cum omnibus suis pertinentiis & Bernardum fratrem ejusdem Centulli in suo posse & suo du- catu & protectione, promittens ei lirma stipulatione & dicte domine Segui pro eo, ut ipse sit ei fidelis dominas & legalis. Hec omnia fuerunt ita posita & concassa XIII° die introitus novenibris, feria i", ré- gnante Lodoyco rege Francorum, & dicto domino Raimundo Tolosano comité, & Haimundo episcopo, anno ab Incarna- tione Domini WCCXL"!!!!". Quorum om- nium sunt testes dorainus Raimundus, Dei receperunt, post hec Petrus de Tolosa, nomine & Icco ipsius domini comitisTho- losani 8c de mandate ipsius speciali, ac- cessit personaliter ad Castrumnovum de Barbarencs & ad quasdam villas & castra alla terre Astaraci, scilicet ad Selvam, ad Durbannum, ad Montemcassinum & ad Simorram, & ibi super turrim Castrinovi & super turres & portalia aliorum supra- scriptorum locorum, ratione & jure majo- ris dominii, fecit ascendere vexillura seu baneriara dicti domini comitis Tholosani & ex parte ipsius ter preconizari & cla- mari aita voce signum dicti domini comi- tis, scilicet Tholosam, Tkoîosam, Tholo- m An 1244 gratia Tolosanus episcopus, & dominas sam, & dicta castra & villas pro eode Raimundus prepositus ejusdem sedis, & domino comité 8c nomine 8c loco ipsius vcmbre. Martinus abbas Lumberensis, Se Willelnius Ato archidiaconus Villelonge, 8c magister Bernardus archidiaconus Veterismoresii, Willelmus Bernardus 8c P. d'Espaor cano- nici predicte sedis, 8c dominus Amaldricus vicecomes Se dominus Narbone, 8c Roge- rius Convenarum cornes Palharensis, 8c Deide Baraschus, 8c Bernardus de Malo- leone 8c fratres ejus, Aderaarius scilicet 8c Arnaldus de Maloleone, 8c Ramundiis de Bencha, 8c Bernardus de Monteacuto, 8c Bertrandus de Insula, 8c Bernardus de Ma- restanno, 8c Willelmus Arnaldus de Tanta- iono senescalchus Agenensis, 8c Sicardus Alamannus, 8c Willelmus Ferriolus, 8c Si- cardus de Miramoute, 8c Rogerius de Noë- rio, 8c Michaël de Urrocio, 8c Petrus de Villamuro, 8c Belengarius de Prorailhaco vicarius Tolose, 8c Johannes Auriolus 8c Bernardus Guilabertus, Se Arnaldus de Es- calquenchis, 8c Raraundus Bertrandus, pu- blicus Tolose notarius qui cartam istam scripsit. II. Manifestum' sit omnibus presentibus 8c futuris, quod postquam domina Syguis, uxor quoadam nobilis viri Centulli, comi- tis Astaracensis, pro filiis suis, 8c Centul- lus ejus filius fecerunt homagium 8c fide- litatis juramcntum domino Raimundo, comiti Tholosano, pro toto comitatu 8c terra Astaraci 8c dictam terram 8c comita- tum ab eodem domino comité in feudum ' Trésor des chartes j Toulouse, sac 7, n. jo. (J. 014; original.] recepit, 8c ab eadem domina Syguy 8c CentuUo ejus filio ratione 8c jure feudi 8c majoris dominii eideni Petro de Tho- losa tradite fuerunt. Acta fuerunt hec III die exitus mensis novembris, feria V, régnante Lodovico Francorum rege, 8c eodem domino Raimundo Tholosano co- mité 8c Raimundo episcopo, anno M°CC"XL quarto ab Incarnatione Domini. De preco- nizatione autem 8c clamatione 8c aliis que ad Castrumnovum de Barbarencs facta iue- runt sunt testes dominus Huguo episco- pus Bigorritanus, B. abbas Faieti, Vizianus archidiaconus de Big., Bernardus de Malo- leone ejusque fratres Ademarus 8c Arnal- dus, Bernardus de Monteacuto, Vitalis de Saysses, Odo de Turri, Poncius quondam notarius dicti domini Centulli comitis As- taracensis. Et de preconizatione 8c aliis, que ad Selvam facta fuerunt, sunt testes dictus Vitalis de Saysses 8c Poncius nota- rius 8c Lantarius 8c Paucebo. Et de preco- nizatione ^ aliis, que ad Durbannum acta fuerunt, sunt testes dictus Vitalis de Says- ses 8c Poncius notarius 8c Paucebo 8c Bo- nushomo sacerdos 8c capellanus ejusdem loci 8c Willelmus de Vivers capellanus de la Sclva 8c Raimundus Arnaldus de Or- golhio. Et de preconizatione 8c aliis, que ad Montemcassinum acta fuerunt, sunt tes- tes dictus Vitalis de Saysses 8c Poncius no- tarius 2^ Lantarius 8c Paucebo 8c Guillel- mus Arnaudo 8c Bernardus Faber 8c Petrus Bigorra. Et de preconizatione 8c aliis, que ad Simorram acta fuerunt, sunt testes dic- Êd.ori" t. m; col. 4). 5. An 1244 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1166 tiis Viîalîs (lo Saysses Si Poncius notarius & Lantarius & Pauccbo & Willelmus de Luccanta & Arnaldus Willelmus Barta & Raimundus Willelmi de Saliuis ejusque frater Arnaldus Willelmus. Ad hec omnia siipradicla fuit pt-esens Beniardus Aimeri- cus, publicus Tholose notariiis, &c hoc presens publicum scripsit instrumeiitum. 378. CCLXVII Hommage rendu par le comte de Com- m'inges, pour ce comté, au comte de Toulouse '. IN I Ne nomine Domini nosfri Jesii Christî. Joverint presehtem paginam iiispecturi vel auditurî, quod dominus Bernardus, Dei gratta cornes Convenarum, habita de- liberafione & tractatu diligenti cum con- siliariis suis, & specialiter de consilio vènerabîlîs patris A. Rogerii, Dei graiia episeopi Convenarumj patrui siii, Si Bo- rtifacii de Felgario & Arnaldi V/illcImi de Barbazano & Gualhardi de Seadors & Ber- Aardi de Seadors & Bernardi de Benca & multortim aliorum, recepif in fetidum a domino Raimundo, Dei gratis comife TolosanOy marchiohe Provincie, linivcrsa & singùta, que habebat vel habere debe- bat sive in futurum habebit, vel aliquis tenet ab eo vel tenebit, vel antecessores ejus habuerunt & tenueriint in dyoce- sibus Convenarum 84 Coseranensi, vide- licet castra & villas, nemora & omnia culta & iirculta, bai'oiies, milites & gene- raliter omrtes homînes, quos in predictis dyocesibus habebat vel habere dc-bebaf, & urtiversaliter omnia ad usum vel .td hu- tilitatém howinii-m pertineiitia. Et pro predictis feodis idem dominus cornes Con- venarum fecit eidcm domino Tolosano homagium ligium, junctis manibus, geni- bus ftej^is, & promisit eidem domino comiti Tolose & successoribus suis, pro se & he- redibus suis prestito nichilominus supra An 1244 ' Tiésor <3es chartes; Touloiite, tac 7, ]h 314; original.] ^7- sancta Dei Evuangelia corporaliter jura- meiito, omniniodam fidelifatem Se omnia, que fidelis vassallus facere débet domino suo ligio, contra omnem viventem, & re- cogiiovit in presentia subscriptorum viro- rum & iufrascriptorum, quod feoda pre- dicta, que modo recepit a sepedicto domino comité Tolosano, ipse vel antecessores éjus non tenuerant in feodum ab aliqua seculari vel ecclesiastica persona, immo erat alodium proprium, & ita ipse & an- tecessores ejus tenuerant pro alodio a tempore cujus raemoria non exstabat. Item dominus cornes Tolose predictus, recepto homagio supradicto, promisit ibidem ipsi domino comiti Conv'enarum pro se & he- redibus suis, quod erit sibi & suis heredi- bus bonus dominus & fidelis. Acta fuerunt hec & concessa in Castro Narbonensi xill die exitus mensis novembris, régnante Lo- dovico Francorum rege, & eodem Rai- mundo comité Tolosano & Raimundo episcopo, anno ab Incarnatione Domini M° ce» XL" 1111°. Hujus homagti & recep- tionis feodi stmt testes venerabiles patres R. Dei gratia episcopus Tolosanus, & A. Rogefii Dei gratia episcopus Convenartim, & dominus Rogerius de Maloleone abbas Scale Dei, & dominus Rogerius cornes Pa- Iharensis & Amaldricus dominus Narbono & Arnaldus Willelmus de Barbazano, & Olivarius de Terme & Sicardus Alamanili & Petras de Durbanno & Sicardus de Mi- ramônte & Bonifacius de Felgari & Petrus de Villarriuro & Gualhardus de Seador & '-'d-î'ns- Bernardus de Seador & Bernardus de C0I.440. Benca & Rubeus de Saysses & Poncius de Sancto Martino & Gualhardus de Ba- laguerio & Ugo de Balaguerio & Bernar- dus d'Anissa & Gualhardus d'Opiano & Sancius de Sairauta & Berengariiis de Promilhaco, tune extstens viccarius To- lose, & Petrus Martinus de CastroiiovO & Raimundus de Alfaro & Willelmus de Benvilla & Gualhardus de Bovilla & Johannes Auriollus & Willelmus Bernar- dus canonicus Sancti Stephani, &c Willel- mus Ato archidiaconus Villelonge, & Wil- lelmus Ysarni & magister Poncius do Sancto Egidio & Bernardus de Villanova & Raimundus de Capitedenario & Rai- mundus de Ponte & Raimundus de Sancto An 1244 1 167 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. II 68 An I 243 14 jan- vier. Barcio, & Ariialdus Johannîs & Raimun- dus Johannis fratres, filii quondam Ugo- nis Johannis, & Sancius notarius doniini comitis Convenarum, Aimericus Porterius, & Bernardus Willelmus, publicus tabellio Tolose, qui de utriusque consensu cartam istani scripsit. 379. Lettre d'Innocent IV à I.ouïs IX, en faveur de plusieurs marchands gé- nois^. INNOCENTius episcopus, servus servo- rum Dei, karissimo in Christo filio régi Francie illustri salutem & apostolicam be- nedictionem. Propter veritatem, mansue- tudinem & justitiam divinitus inspiratus, que te pre regibus terre fecerunt excel- sum, plenam de te in Domino fiduciam obtinentes, magnificentiam tuam ad ea que ministerium régie sublimitatis respi- ciunt precibus & monitis eo libentius & confidentius invitanius, quo te carius am- plexantes in visceribus Jesu Christi, gra- tiam apud Deum 8i laudem apud homines exinde propensius te cupimus promereri. Cum igitur, sicut accepimus, nobilis vir senescalcus Belliquadri, balivus tuus, di- lectos filios Johannem de Sangenes, Lan- francum Spinolum, Simonem de Stantion., & Johannem Dalmatii, cives Januenses, ad Latiniacenses nundinas cum suis merci- moniis accedentes, eisdem mercimoniis spoliavit, celsitudinem regiam rogandam duximus attentius & hortandam, quatinus predictis civibus mercimonia ipsa pro Apostolice sedis & nostra reverentia resti- tui facias universa, preces nostras in hac parte taliter impleturus, quod iidem eas sibi sentiant profuisse, & nos excellentiam tuam provide valeamus non imerito com- mendare. Datum Lugduni, xviiii kal. fe- bruarii, pontificatus nostri anno secundo. 38o. Confirmation des libertés &- privilèges de la ville de Foix', ANNO Dominî M° cc° XL° lin», decimo sexto kalendas mardi, in Christi no- mine. Notum sit cunctis, quod nos Roge- rius, Dei gratia comes Fuxi & vicecomes Castriboni, pro nobis & successoribus nos- tris, gratis & spontanea voluntate ducti, damus & concedimus omni populo & uni- versitati ville Fuxi, quod universitas ville Fuxi eligat consules in villa Fuxi, tamen consilio & voluntate nostra & successo- rum nostrorum. Et super hoc omnis uni- versitas ville elegerunt (sic) consules con- silio & voluntate nostra, scilicet Petrura Ferralem & Fuxetum Borras, Arnaldum de Remis, Fuxetum Nalina, Petrum Fa- brum de Palers, Guillelmum de Castel- lione & Bernardum de Ultra. Et predictus dominus comes dédit & concessit universi- tati ville Fuxi, quod omnis universitas pre- dicte ville faciat sacramentum consulibus constitutis semper & successoribus eorum, salvo jure & dominio nostro in omnibus. Postea predicti consules juraverunt pre- dicto domino comiti & omni universitati ville Fuxi quod manuteneant, protegant ac deffendant omnia jura predicti domini comitis & tocius populi ville Fuxi, tam intus villam ^'uxi quam extra, pro posse suo, bona fide, & regant populum sine dolo. Eodem modo, omnis populus ville Fuxi, pro mandato domini comitis pre- dicti, juraverunt (sic) predictis consuli- bus super quatuor Dei Evangeliis, suis propriis manibus tactis, omnia supradicta que supradicti consules juraverunt, quod teneant pro posse suo bona fide. Item nos jamdictus comes damus & concedi- mus, pro nobis & successoribus nostris, omni populo ville Fuxi presenti & futuro, scilicet terminos securos de villa Fuxi An 1245 1+ février. ' Archives nationales; L. 224, n. 62j original ■ Original aux archives municipales tie Foix tc«llé sur chanyre. (série AA). — Copie du quatorzième siècle dans le cartulaire des mêmes archives. An 1245 1 169 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1170 usque ad Montem Galhardum & ad Mon- tem Encamisatum & ad Sanctum Johan- nem de Virgiuibus & ad rivum de Praiols & usque ad Segolar & usque ad Buxum de Quernibo & usque ad passum dels concedimus & statuimus in perpetuum, quod omnes missiones seu expense, que fient de cetero in dicta civitate vel pro eadeni, fiant & trahantur communiter per libras, ita quod ab omnibus civibus & ha- An 1145 Vambrers & usque ad passum de Foscals, bitatoribus dicte civitatis, fam majoribus ita quod oranis de universitate ville pre- Jicte cum omnibus rébus suis sit salvus & securus infra predictos terminos. Item damus & concedimus omni uuiversitati predicte ville, quod nullus de universitate ville predicte aliquo tempore nequeat emere aliquem vel aliquam de predicta Universitate predicte ville Fuxi. Item de- dit predictus dominus cornes omni populo Fuxi, quod aliquis vel aliqua de predicta universitate ville non capiatur, si jus po- terit firmare. Hoc fuit factum in presencia & festimonio Lupi de Fuxo, Raimundi Durfort, Guillelmi Bernard! de Luzenaco, Guillelmi de Hugenaco, Pétri Manent, Raimundi [de] Acciato & Raimundi de Lorda. Petrus Sabbaterii, publicus Fuxi notarius, hanc cartam scripsit, prout in nota cartularii Arnaldi, publici Fuxi nota- rii jam deffuncti, continebatur, decimo kalendas januarii, régnante Philippo rege Francorum, anno Incarnac. M°cc°xxxx° quinto. 38i. Répartition de l'impôt à Agen^ . NOVERINT universi, quod nos frater Ar- naldus, Dei paciencia vocatus episco- pus Agennensis, pro nobis & omnibus successoribus nostris, & nos Guillelmus Arnaldi de Tantalon, senescallus Agen- nensis, pro domino nostro Raimundo, Dei gratia comité Tholosano, & pro omnibus successoribus nostris, nos vero consules Agenneiises, pro nobis & pro omnibus successoribus nostris necnon & pro tota universitate ejusdem civitatis, volumus, ' Archives municipales d'Agen, AA. z^ original jadis scellé. — M.igeii 81 Tholin, Charles d Agen, t. I, pp. 59-60, n. xLii. quam aliis, illud bonus communiter susti- neatur, sicut dictum est superius, per li- bras, secundum quod magis vel minus unicuique sue competunt facultates, sive dicatur fogagium sive aliud, seu eedem missiones vel expense quibuscumque no- minibus censeantur, exceptis tantum exer- citu, gachiis & manobris. Ne autem super premissis aliqua calumpnia possit in pos- terum suboriri, nos episcopus & senescal- lus predicti sigillis nostris, & nos predicti consules pro nobis ac tota universitate civitatis Agennensis sigiilo nostro com- mun! présentes litteras sigillamus. Actum Agenni, iii» nonas maii, anno ab Incarna- tione Domini M°CC''XL° quinto. 382. Abandon du consulat de Castel- sarrasin '. NOVERINT universi tam présentes quam futuri, quod consules Castrisarra- An ceni, scilicet Guillelmus Grimoardi, A. de '*■* Baredies, Guillelmus de Feraud, Stepha- *" ""'" nus de Hugone & maxima pars tocius uni- versitatis opidi & ville Castrisarraceni, scilicet Poncius Grimoardi, Odo de Bare- dies, W. de Baredies, &c. {sequuntur du- centa cîrciter nomîna), omnes isti pro se- ipsis & pro universitate Castrisarraceni spontanea voluntate donaverunt & con- cesserunt domino R., Dei gratia comiti Tholose, marchioni Provincie, & heredi- bus & successoribus suis in perpetuum, quod ipse & heredes & successores suyvel vicarius vel bajulus suus, qui ibi j ro tem- pore aderit, possint facere & instituere consules in Castro & villa Castrisarraceni, ' Trésor des charte», J. 320; Toulouse, XI, n, 54; original. — Teulet, Layettes, t. 2, p. 667. An I 2^5 I lyï PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 ly: quot numéro aut quoscunique volueriut, aniiuales vel proUxioris aut brevioris tem- poris & destituere & niutare eosdem pro suo & suorum beneplacito voluntatis. Item doiiaverunt & concesserunt simili modo, ut vicarius & bajulus suus, qui tem- pore aderit, possit & debeat recipere que- relas seu clamores super quibuscumque criminibus & confessiones reorum super eisdem, & recipere, inquirere & audire testes datos super hiis seu compulses per eumdem vicarium vel bailivum suum, & examinare & terminare seu diffinire cau- sam cum eisdem consulibus vel saniori seu' majori parte consulum eorumdem, prout secundum justiciam eidem vicario vel bai- livo & consulibus eisdem videbitur expe- dire. Possitque idem vicarius seu bajulus suus habere secum, quaudocumque ei vide- bitur, aliquem jurisperitum ad hec omnia dirimenda & examinanda seu diffiiiienda. Item omnes predicti donaverunt simili modo & concesserunt ipsi domino comiti & heredibus & successoribus suis, quod bailivus vel vicarius suus pro tempore om- nes alias causas, que non sunt criminales, quascumque, sive sint pecuniarie sive de rébus aliis seu juribus quibuscumque, pos- sit audire, examinare, terminare & diffi- nire cum sapiente vel jurisperito, ad hoc per eum vel per ipsum vicarium vel baju- ïum suum adhibito vel specialiter vel ge- neraliter deputato, salvis litigantibus in omnibus supradictis legitimis appellatlo- nibus. Retinuerunt insuper quod consules pro tempore constituti non sint immunes a collatione, quin conférant in questis & azempriis factis communitati ville per do- ininuin comitem. Item quod bailivus vel vicarius suus pro tempore possit compel- lere testes in omnibus causis seu negociis, tam criminalibus quam civilibus, prout juris est, ad eruendam pro utraque parte omnimodam veritatem, salvo quod testes non inquirantur contra instrumenta pu- blica, sicut hactenus de consuetudine est optentum. Acta fuerunt hec ita & con- cessa apud Castrumsarracenumf, in com- muni colloquio congregato in ecclesia Sancti Salvatoris, Il die exitus mensis ma- dii, régnante Lodoico Francorum rege & eodem domino R. Tholosano comité & R. episcopo, anno isi'CCXL" quinto ab Incarnatione Domini. Testes sunt hujus rei Arnaldus de Escalquencis, Maurandus de Bellopodio, Bertrandus de la Taosca, bajulus Castrisarraceni & Stephanus de Audrigina, notarius Castrisarraceni, & Bernardus Aimericus publicus Tholose notarius, qui mandato omnium predicto- rum cartam istam scripsit. 383. — CCLXVIII Sommation du comte de Toulouse an comte de Foix de lui restituer la terre qu'il tient de lui depuis le Pas de la Barre ' . Rdivina mîseratione epîscopus Tholo- • sanus, & D. eadem miseratione epi- scopus Albiensis, universis présentes lifte- ras inspecturis in vero salutari salutem. Discrétion! vestre cum testimonio presen- tium duximus intimandum, quod nos lifte- ras originales, non vlciatas nec cancellafas nec in aliqua parte sui corruptas, cum si- gillo comitis Tholosani sigillatas vidimus, a quibus presens translatum sine adjec- tioue & diminutione fuit transcriptum, quarum ténor talis est : R., Dei grafia comes Tholose, marchio Provincie, nobili viro Rogerio, comiti Fuxi, salufem. Requirimus vos, & per ju- ramenfum quod nobis fecisfis &perpacfa omnia & modos, quibus nobis tenemini, vos attentius commonemus, quatenus to-« tam terram, quam tenetis a Passu Barre inferius in episcopatu Tholosano, quam nos, postquara eam de manu gentium do- mini régis Francorum illusfris recepimus, patri vesfro apud Savardunum comendavi- mus, quod vos etiam non credimus igno- rare, visis litteris, reddatis nobis & ipsam tradatis ex parte nostra dilecto ac fideli nostro nobili viro Sicardo de Monfealto, presenfium portitori, & eidem credafis su- ' Trésor des chartes; Toulouse', SSc i, n. 7, & 4, 11. 7; vidimus. [J. 3o3 & 307], & Foix, n. 7. [J. 33ï j original scellé.] An lid.orig, t. 111. col 4.JÔ. An I 24.5 G juin. An 1243 II 70 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1174 An 124Ô I \ juin. Ed.orig, t. MI, co\.4i~. per hiis, que ex parte nostra vobis iluxerit proponeiida, Datum Tholose, Viii° idus junii, anno Domini M°cc''XL° quinto. In cujus rei testimonium , nos prefati cpiscopi présentes litteras fecimus sigil- lorum nostrorum nninimiiie roborari. Da- tum apud Salvitateni, xii kalendas aprilis. 384. — CCLXIX Lettre de divers prélats de la Pro- vince au pape, en J'aveur des Inqui- siteurs '. SANCTissiMO & beatissimo in Christo patri ac domino Innocentio, divina disponente gratia sacrosancte Romane ec- clesie summo pontifici, Clarinus Carcas- sone, B. Helenensis, R. Tholosanus, P. Uticensis, G. Lodovensis, R. Nemausen- sis, P. Agatensis permissione divina epi- scopi, R. eadem permissione electus Bi- terrensis, G. Sancti Afrodisii, G. Sancti Jacobi Biterrensis, G, de Quadraginta ea- dem permissione abbates, salutem & do- votissima pedum oscula beatorum. Ad evel- lendum iolium heretice pravitatis, quod repullulaus in nostris partibus segetem Jominicam lamentabiliter suftocabat, be- nignus Dominas Jésus, interventu glorio- sissime matris sue & electorura suorum ad se die ac nocte clamancium, & asper- sione multiplici Se inextimabili effusi ibi- dem 8c ob idem eorumdem sanguinis exci- tatus, felicis recordationis domino pape Gregorio antecessori vestro salubre inspi- ravit Inquisitionis remedium, ut quod manu gladii materialis effugerat, hoc spi- ritualis interiora penetrans radicitus ex- tirparet. Qui siquidem non auditor obli- viosus tantum, sed factor operis, & idée in loco suo eandem Inquisitionem dilectis tratribus ordinis Predicatorum commisit exequendam, munitis suis salubribus insti- tutis, qui juxta formulam sibi datam ad loca diffamata humiliter accedentes, & 'Archives de l'Inqvisiùoii de Caicassonne. [Doat, roi. 3i, l" 118 a.\ instar filiorum Israël pacem & îmmuni- tatem mortis, captionis & exheredationis vere de se & de aliis confitentibus intra certum tempus, quod misericorditer pre- figebant, promittentes pariter & servan- tes, & contumacibus ultionem ecclesiasti- cam comminantes, & non sine discreta misericordia exequentes, juxta canonicas sanctiones, vestris" directi consiliis, lau- dabiliter & utiliter, légitime & valde ne- cessario hactenus non sine multa man- suetudine & utinam non nimia, servato juris ordine, processerunt. Quorum pro- cessus suspensionem tempore predicti do- mini Gregorii factam damna irreparabilia sunt secuta, & multarum flebilis interitus animarum, hereticoium exultatio & mul- tiplicatio, & multa depressio iidei Chris- tiane. Nos igitur, qui cuni salvatore nos- tro domino Jesu Christo ad hoc nati sumus, ut perhibeamus testimonium veri- tati, hec idée sanctitati vestre litteratorie remeraoranda duximus & rainistranda, ut auribus sanctifatis vestre facilius intimen- tur, & ne tali tempore desit testimonium, qui fortassis consilio non poterit interesse, & ne locus pateat insidiis detractorum, qui mendaciorum funiculis subvertere co- nantur aures vestras sapientes & simplices & ex natura sua alios estimantes, & ne lucernam Iiiquisitionis nutriendam dili- gentius & vehementius accendendam, in nostris caliginosis partibus radiantem, per nostrum nobis periculosum silentium re- mitti seu intermitti contingat aliquatenus vel extingui, ne exinde in terram Gessen Egyptie ténèbre dilatentur. Intelleximus etiam, quod quidam eligentes potius in sua nequitia daninabiliter perdurare, quam redire salubriter ad fidem & mansuetudi- nem Ecclesie sacrosancte, credentes se manum inquisitorum, imo potius Domini posse evadere, ad vestrara concurrunt cu- riam, tanquam si in eadem possent in sua malitia tuti esse, de quibus sunt quidam citati, quidam scientes quod in brevi de- berent citari, aliqui pro sua contumacia excommunicati, nonnuUi etiam de heresi légitime condemnati. Multi etiam eorum litteras a vestris peniteuciariis impetratas ' Alias nostris. An 12^5 An 1 175 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 176 '*■* ad diverses deferuiit judices, ut sic videa- tur judicium inquisitorum , imo potius vestra jurisdictio enervari, propter quod non modicum illuditur fidei Christiane & contempnitur ecclesiastica disciplina. Super premissis itaque omnibus, pater sanctissime, dignetur sanctitas vestra pro- videntia taliter providere, ut diebus ves- tris heretica feditas, que in nostris par- tibus quasi sopita jacuit & depressa, etiam valeat nostris suffulta patrociniis & mu- de ipso tenemus in partibus Albigensium, castrum dédit predictum, tenenduni a nobis & heredibus nostris de ipso domino rege & heredibus suis in feodum & honiagium ligiuni. Nos vero super sacrosancta juravi- mus, quod nos & heredes nostri domino régi & heredibus suis dictum castrum ad magnam vim & ad parvam deliberabimus & reddemus, quociens & quantumcunique ex parte ipsius domini régis & heredum suorum super hoc fuerimus requisiti. He- An 1245 ÉJ.oiig. nita, & quod per predictos fratres ordinis redes insuper nostri eidem & heredibus coi.'448. Predicatorum cum tanta maturitate, dis- cretione & mansuetudine légitime constat, servato juris ordine, factum esse, habito prius maturo & deliberato consilio tam a nobis quam etiam ab aliis multis viris pe- ritis, quamvis ipsi periti existant in jure divino, canonico & civili, non sic leviter revocetur aliquorum falsis suggestionibus & sermonibus venenosis, sed potius per vos robur obtineat perpétue firmitatis. Orate pro nobis, pater sanctissime, quem conservet Dominus sue Ecclesie sacro- sancte. Datum apud Biterrim, anno Do- mini MCCXLV, XVIII kaleudas julii. Ces prélats écrivirent une lettre semblable au collège des cardinaux. [Ibid. f° 122 c] 385. Hommage du seigneur de Mirepoix pour le château de Montségur'. os Guido, marescallus Mirepicis, no- m facimus tam presentibus quam futuris, quod, nobis accedentibus ad pre- senciam excellentissimi & karissimi domini nostri Ludovici, Dei gratia Francorum ré- gis illustris, ac petentibus ut castrum Mon- tissecuri, quod ad nos jure hereditario pertinere dicebamus, nobis redderet, idem dominus rex dictum castrum nobis, si reddi debebat, reddidlt, si autem reddendum non erat, idem dominus rex nobis & heredibus nostris in augmentum feodi nostri, quod suis facere tenentur simile juramentiim. Quod ut perpétue stabilitatis robur obti- neat, présentera paginam sigilli nostri munimine fecimus roborari. Actum Pari- sius, anno Domini M" cc° XL" V°, mense julio. 386. — CCLXX Enquête sur la parenté qui était entre Raimond, comte de Toulouse, 6" Marguerite de la Marche, sa femme '. •f- tN nomine Domini, amen. Anno ejus- Éd.orig. 1 dem M°CC°XL''V<', indictione tertia, coi. 448. tertio idus julii, tempore domini Innocen- _____ tii pape quarti, anno ejus tertio. Dominus An Raymundus, comes Tholosanus, juratus '245 & interrogatus tam de veritate dicenda, . .'^ quam de credulitate, in causa matrimo- niali inter ipsum dominum comitem ex parte una, & Margaretam fiiiam domini comitis Marchie, dicit quod domina regina Constantia avia sua & dominus Petrus de Cortaniaco avus domine Ysabellis, uxoris comitis Marchie, fuerunt fratres carnales, & dicit quod regina Constantia genuit dominum Kaimundum comitem Tholosa- num patrem suum, & dominus Rnimundus pater suus, qui mortuus fuit apud Tholo- sam, genuit ipsum, qui nunc est comes Tholosanus. Ex alla parte dicit, quod su- pradictus dominus Petrus de Cortaniaco ' Original, J. 612, n. 24. lerie, JJ. xxvi, f" 'iifi r". Copie de chnncel- ' Trésor des chartes du Roi; Toulouse, sac i, n. 10. [J. 3o3; original scellé.] An IZ45 "77 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1178 Éd.orig. t. m, col. 449. geiuiit dominam Adalmues comitissam En- golisme, domina Adalmues geiiuit dominam Ysabellim uxorem dicti comitis Marchie, domina Ysabel genuit dominam Margare- tam filiam comitis Marchie, de qua agitur. Item dicit quod vidit patrem suum & do- minam Ysabellim se tenentes pro talibus, scilicet in dicto gradu consanguinitatis. Item dicit quod dicta domina Ysabella & ipse se habebant Se habent pro consangui- neis in dicto gradu. Item dominiis Rai- mundus dicit, quod quicquid actum fuit de sponsalibus seu matrimonio inter Ip- sum & dominam Margaretam, fuit actum sub spe dispensationis sedis Apostolice obtinende. Item dicit quod pro dicta dis- pensatione niisit ad sedem Apostolicam Poncium Astualdi, nec fuit obtenta. Item dicit, quod actum fuit inter eos quod in- fra annum deberet procurari dispensatio, qui annus jam elapsus est. Eodem die, Petrus Gualdini clericu^, procurator domine Margarite, filie domini comitis Marchie, de veritate & de creduli- tate dicenda juratus & interrogatus dicit, quod rex Lodovicus, scilicet rex Francie, pater régis Philippi, habuit unum fratrem qui vocabatur dominus Petrus de Corla- niaco, & habuit unam sororem, que voca- batur regina Constancia, non quod essct regina, set erat filia régis Francie. Et dic- tus Petrus de Cortaniaco genuit matrem domine Ysabellis uxoris comitis Marchie, & illa mater vocabatur Adalmues. lUa do- mina Adalmues genuit dominam Ysabel- lem, & domina Ysabellis genuit Margare- tam de qua agitur. Ex alio latere dicta domina Constancia genuit dominum Rai- mundum comitem Tholosanum, qui mor- tuus est, 8c ipse dominus Raimundus ge- nuit istum dominum comitem, qui nuiic est. Interrogatus si viderit aliquas de pre- dictis personis, dicit quod vidit & cogno- vit & cognoscit adhuc dominam Ysabellam, uxorem dicti comitis Marchie, & Marga- retam de qua agitur, & comitem Tholose qui nunc est, & crédit quod dicta domina Ysabella & dictus comes habent se pro consanguineis, & dicit quod fama est quod Margareta & dictus comes sunt con- sanguine! in predicto gradu. Interrogatus si sciebant se esse consanguineos, quare contraxerunt sponsalia seu matrimonium inter se, respondit quod sub spe dispen- sationis sedis Apostolice obtinende. Inter- rogatus si fuit sollempnizatum dictum ma- trimonium, dicit quod non aliud nescit. ISTI SUNT TENDRES PROCURATIONUM PETRI GUAL- DINI CLERICI, PRGCURATORIS MARGARETE PRE- DICTE, FACTARUM EX PARTE IPSIUS MARGA- RETE ET PREDICTI COMITIS MARCHIE Sanctissimo patri & domino I., divina providentia universalis ecclesie summo pontifici, Hugo, comes Marchie & Engo- lisme, salutem & devotissima pedum os- cula beatorum. In causa matrimoniali, que vertitur inter nobilem virum R., comitem Tholosanum, & Margaritam filiam nos- tram, quantum ad nos pertinet, Petriun Gualdini clericum, latorem presentium, procuratorem constituimus, ratum haben- tes & firmum quicquid in sanctitatis ves- tre presentia super dicto matrimonio ipso factum fuerit procurante, dantes eidem potestatem substituendi alium procurato- rem loco sui & omnia alia faciendi que- cumque faceremus, si présentes essemus, & hoc vobis & dicto nobili significamus. Da- tum die sabbati post festum beati Barnabe, anno Domini m°CC''xl°V". — Sanctissimo patri ac domino I. divina providentia uni- versalis ecclesie summo pontifici, Marga- reta, filia nobilis viri Hugonis comitis Mar- chie & Engolisme, salutem & devotissima pedum oscula beatorum. In causa matri- moniali seu in causis aliis, quam vel quas habeo contra nobilem virum Raimundum, comitem Tholosanum in presentia sancti- tatis vestre, Petrum Gualdini clericum, la- torem presentium, procuratorem consti- tuo, ratum habitura & gratum quicquid ipso factum fuerit procurante, dans eidem potestatem & spéciale mandatum juraudi de calumpnia vel de veritate dicenda in animam meam, & substituendi alium pro- curatorem, & omnia alia faciendi, que fa- cere possem si presens essem. Et hoc sanc- titati vestre & parti adverse significo per présentes litteras sigilli mei munimine ro- boratas. Datum apud Lezigniacum, die martis post festum beati Barnabe apostoii, anno Domini M°cc"XL''v°. An 1 2^)5 An I 2^5 17 juin. An 1245 l3 juin. An I 24a II79 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1180 Kd.orig t.lU, col. 450. An 1245 . '7 luillct. ISTl SUNT TESTES RECEPTI AD PROBANDUM GRADUS CONSANGUINITATIS PREDICTOS Domimis cpiscopus Leodiensis jura tus & interrogatus dicit quod rex Lodovicus, Pe- trus de Cortauiaco & avia istius conntis Tholosani, qui nunc est, mater scilicet pa- tris sui, fuerunt caniales. De Petro de Cortaniaco fuit mater istius comi tisse En- golisme, de ista comitissa est Margarita de qua agitur. Ex alia parte dicit quod de avia istius fuit dominus Raimundus, pater istius comitis, & de ipso domino Rai- mundo est iste dominus Raimundus de quo agitur, & hoc dicit secundum quod crédit. Septimo decimo kalendas augustî, domi- nus episcopus Pictaviensis, juramento a partibus remisse, interrogatus, dixit quod rex Lodovicus, pater régis Pliylippi régis Francie, habuit fratrem germanum ex iitroque parente, sicut audivit dici, qui vocatus fuit Petrus de Cortaniaco. De illo P. de Cortaniaco fuit quedam domina, que fuit comitissa Engolisma, set de nomine non recordatur, & ipsam vidit, set non vi- dit patrem ipsius. De illa comitissa Engo- lisma nata fuit comitissa Engolisma, que ■ nunc est, & de ista que nunc est nata fuit Margareta, de qua agitur. Interrogatus ex alio latere, dicit quod vidit Raimun- dum, comitem Tliolosanum, qui mortuus fuit apud Tholosam, & dicebatur & crédit firmiter, quod ipse & Phylippus quondam rex Francie erant consobrini, & de isto Raimundo fuit iste cornes Raimundus, qui nunc est. Interrogatus si pater istius co- mitis fuit filius sororis carnalis domini Pé- tri de Cortaniaco, dicit quod sic, set de nomine non recordatur, quia non vidit eam. Interrogatus si vidit aliquas de istis personis se habere pro consanguineis, di- cit quod sic, quia vidit istam comitissam Engolismam, que dicebat quod consan- guinea erat, nec voluit sibi tradere filiam suam Margaritam, nisi prius haberet dis- pensationem a domino papa, prout audivit ipsam dicentem, & fama publica est. De nominibus istius comitisse Engolisme, que nunc est, vel de matre ipsius non recor- datur. XVI kalendas augusti, dominus imperator Constantinopolitanus illusfris, remisse a partibus juramento, dicit quod audivit, & firmiter crédit ita esse, quod regina Cons- tantia & dominus Lodovicus rex Francie & dominus de Cortaniaco fuerunt fratres carnales. Dominus Petrus de Cortaniaco genuit dominam Adalmues, comitissam En- golisme; domina Adalmues genuit domi- nam Ysabellam, uxorem comitis Marchie; domina Ysabella genuit Margaritam , de qua agitur. Ex alio latere dicit quod re- gina Constantia genuit dominum Raimun- dum, comitem Tholosanum, patrem istius comitis; &ille dominus Raimundus genuit istum dominum Raimundum comitem Tho- losanum, de quo agitur. Interrogatus si vidit aliquas de istis personis se habere pro consanguineis, dicit quod personas su- pradictas non vidit, tamen ipse habet eos pro consanguineis, tam comitem Tholosa- num quam Margaretam predictam, & cré- dit quod sit sic, & fama sic se habet. Eodem die, magister Aymericus, doctor decretorum, rector ecclesie Sancti Johan- nis Andegavis, remisso a partibus jui'a- mento expresse, dicit quod cornes Marchie, pater puelle de qua agitur, dixit eidem magistro : « Multum desidero quod cornes Tholosanus haberet filiam meam Margari- tam in uxorem, set non potest eam habere sine dispensatione, quia dictus comes & filia mea attingunt se in quarto gradu con- sanguinitatis in hune modum : dominus Petrus de Cortaniaco frater régis Ludovici, patris régis Phylippi, habuit unam soro- rem : ille P. de Cortaniaco genuit matrem domine Ysabelle regine, uxoris dicti comi- tis Marchie : illa uxor comitis & (corr. est) mater istius Margarite de qua agitur. Ex alio latere, illa soror domini Pétri de Cortaniaco fuit mater patris domini Rai- mundi, nunc comitis Tholosani, de quo comité modo agitur. » Omnia ista dicit, se- cundum quod intellexit ab ipso comité, & istos gradus fecit redigi in scriptis & dari sibi testi in signum memorie, & dicit idem testis se vidisse uxorem dicti comitis & diclam puellam Margaritam & se locutum fuisse cum eis. Etsimiliter vidit & cogno- vit ipsum comitem Tholosanum, & dictus comes bene habet dictam comitissam & fi- liam suam pro consanguineis, & dixit quod An 1245 An ii8i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1182 Éd.orîfi. t. III, col. 451. libentissime procurasset & adhuc procu- raret, quantum posset, quod dispensatio posset obtiiieri a sede Apostolica, duoi ta- men cornes Tholosanus vellet laborare ex alla parte. Et firmiter crédit, quod dictas cornes & dicta paella se attingaut in dicto gradu consanguinitatis. luterrogatus de nomine sororis dicti P. de Cortaniaco, avie jstius comitis Tholose qui nunc est, dicit quod crédit quod vocata fuit Constan- tia, sicut crédit & audivit, & aliter nescit. Interrogatus de nomine comitisse Engo- Hsme, niatris istius puelle, de qua agitur, dicit quod crédit & audivit, quod vocata fuit domina Adalmues. Eodem die magister Guillelnius, a parti- bus juramento remisse, interrogatus, dicit quod audivit dici & firmiter crédit, quod rex Lodovicus, pater régis Phylippi, & re- ginaConstantia, dicta regina quia eiatfilia régis, & dominus Petrus de Cortaniaco fuerunt fratres germani, sicut audivit. De dicto domino Petro de Cortaniaco exive- runt dominus Robertus de Cortaniaco & comitissa Engolisme, que vocabatur, ut audivit, Adalmues. De comitissa predicta & comité Engolisme nata fuit Ysabella re- gina Anglie, uxor quondam régis Johan- nis, nunc uxor comitis iMarchie, ex qua nata est Margarita de qua agitur. Ex alio latere, ex domina Constantia & comité Tholosano llainnindo, qui jacet apud Ne- mausum, natus fuit comes Raimundus, qui jacet Tholose, ex quo natus est iste comes Raimundus qui nunc vivit. Preterea dicit quod fuit apud Engolisniam, quando spon- salia seu matrimonium fuerunt contracta, & fuit actum iuter partes, quod utraque pars procuraret dispensationem bona fidc, quia dicebant personas contrahentes se at- lingere in gradu prohibito, unde crédit firmiter se a regina predicta audivisse nar- nationem graduum. Preterea scit & vidit, quod regina predicta dicebat comitem su- pradictum Tholosanum sibi attingere in gradu predicto, cujus causa volebat dis- pensationem obtineri, antequam fîliam suam traduceret comes Tholosanus pre- dictus. Postea dicta regina Ysabella roga- vit ipsum testem per se, primo apud En- golisniam incontinenti post contractum piatrimonium seu sponsalia, & secundo per niagistrum Ytherum apud Albamter- ram, ut ipse adiret Romam pro dispensa- tione obtinenda, ad que dictus testis fina- liter respondit, quod faceret voluntatem comitis Tholosani predicti, loco & tem- père opportunis. Preterea cum alia vice requisita esset jamdicta Ysabella a dicto teste, ut filiam suam traderet comiti Tho- losano, respondit quod non faceret ali- qua ratione, nisi demum dispensatione obtenta, sicut erat deductum in pactuni in ipso matrimonio contrahendo, scilicet quod utraque pars bona fide procurarent dispensationem. Quarto kalendas augusti, dominus archi- episcopus Remensis, remisse de consensu partium juramento, interrogatus, dicit quod avia istius comitis, mater jjatris, fuit soror régis Lodovici antiqui, patris régis Phylippi, & domini Pétri de Cortaniaco, (ratris ejusdem régis Lodovici ex eodem pâtre & matre. De avia processit Raimun- dus pater istius comitis Tholosani, qui nunc est, & de illo Raimundo processit iste dominus cornes Tholosanus qui nunc est. Ex alio latere dicit, quod de Petro de Cortaniaco exivit comitissa Engolisme, mater Ysabelle regine Anglie quondam, de illa comitissa exivit Ysabella' regina Anglie quondam, nunc comitissa Engo- lisme, 8f de ista Ysabella exivit Margarita de qua agitur. Interrogatus quomodo scit, respondit quod vidit comitissam, matrera Ysabelle regine Anglie quondam, & ipsam Ysabellam & Margaritara de qua agitur. Ex alia parte dicit, quod vidit patrem istius comitis, Raimundum, & isium etiam co- mitem qui nunc est se habere pro consan- guineis & tenere, & ita crédit quod scit, & publica fama est. (Signum notarii.') Ego Leonardus, împe- riali auctoritate scriniarius, predictorum juramenta recepi iit dictum est & eorum dicta cum tenere predictarum procuratio- num, ut dictum est, sigillatarum fideliterin scriptis redacta, de mandate domini Octa- viani,Sancte Marie in Via lata diaceni car- dinalis, partibus in dicta causa a summo pentifice deputati, cum mei signi subscrip- ■ Ici, dans le texte, le mot YsikclU répéti &. qu'il faut supprimer. [A. M.J An 1245 An I 245 )uillet. An i83 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1184 tJ.oric. I. 111, col. 452. An .245 3 août. tione in piiblicam forniam redegi & scripsi. — In ciijus rei festimoniuni & ad majorem fidem imposterum peihibeiwlani, nos Oc- tavianus, miseratione divina Sancte Marie in Via la ta diaconus cardinalis, presentibus actis nostrum sigiilum appendi fecimus. 387, — CCLXXI Sentence de dissolution de mariage entre le comte de Toulouse iy Mar- guerite de la Marche \ •j- tN nomine Domini, amen. Anno ejus- 1 deiii niillesimo cC quadragesimo quinto, indictione tertia, tertio nonas aii- gusti, tempore domini Innocentii pape quarti, anno ejus tertio, ad Apostolice se- dis examen, fama déférente, pervenit ma- trinionium, quod dicitur esse contractum inter nobilem virum dominum Raimun- diim, comitem Tholosanura, ex parte una, & nobilem mulierera dominam Margare- tam, filiam nobilis viri comitis Marchie ex altéra, de jure non posse subsistere, pro eo quod se in quarto 8t tertio gradu consanguinitatis linea contingebant. Ut ergo de premissis liquere posset, justitia mediante, nos Octavianum, Sancte Marie in Via lata diaconum cardinalem, curavit Summus pontifex dare partibus auditorem, iiiandans ut inquirentes diligentissime de premissis, faceremus quod expostulat ordo juris. Quare, receptis confessionibus dicti comitis, necnon Pétri Gualdini, dicte Margarete procuratoris, ad hoc specialiter constituti, prout de procuratione ipsius constitit evidenter per litteras patentes, prefati comitis Marchie 8c dicte Margarite sigillorum munimine roboratas, testes exa- minavimus in dicto negotio diligenter. Unde, cum tam per confessiones predicto- rum, quam per dicta testium omni excep- tione majorum, qui consanguinitatis gra- dus distinguendo & nominando personas ex utroque latere apertissinie declararunt, 'Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 1, n. 8. \}. 3o3; original scellé.] nobis constiterit evidenter predictas per- sonas, consanguinitatis obice obsistentc, matrimoiiialiter simul esse non^osse, re- cepto nichilominus ad hoc mandato sumnii pontificis speciali, in nomine Domini, ma- trimonium quod de facto & non de jure contractum extitit inter eos, nuUum fuisse auctoritate nobis commissa pronunciamus & sententialiter diffînimus, utrique licen- tiam contrahendi matrimonium, dum ta- men In Domino, si voluerit, concedentes. Lata fuit & lecta hec sententia per domi- num Octavianum predictum Lugduni, in domo ubi idem dominus cardinalis habita- bat, juxta ecclesiam Lugdunensem majo- rem, ubi testes interfuerunt videlicet & vocati hii : dominus Raynerus, archidia- conus Ravenne testis, magister Manduca- tor canonicus Lucanus testis, dominus Al- bertus prior Sancte Margarite, diocesis Fesulane, canonicus Bononiensis, testis, presbiter Albertus, cappellanus domini car- dinalis predicti testis, presbiter Amatus & dominus Albigo canonicus Bononiensis 8t plures alii ibidem présentes. (Signum notarii.) Ego Leonardus, impé- rial! auctoritate scriniarius, predictis om- nibus interfui & ut supra legitur predicti Octaviani cardinalis mandato scripsi Se publicavi. Ad majorem autem evidentiam, nos Oc- tavianus, miseratione divina Sancte Marie in Via lata diaconus cardinalis, huic sen- tentie nostrum sigiilum appendi fecimus. An 1245 388. CCLXXII Bulles du pape Innocent IV en faveur de l'Université de Toulouse'. I. tnnocentius episcopus, servus ser- 1 vorum Dei, dilectis filiis suis uni- versis magistris [&] scolaribus Tholosanis, salutem & apostolicam benedictionem. In civitate Tholosana domui David factus est ' Manuscrits de Saluée, n. 366; Manuscrits de l'Université d'Orléans, n. 9877 81 Suiv. [Aujour- d'hui latin 4221 C, f" 17 a.\ An I 243 22 sep- teiubi c. An 12^5 ii85 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1186 Éd.urie. t. III. col. 453. fons patens, & vena vite, scientia salutaris Deo, cujus aquas sitientes confiigiuiit, hau- rientes in gaudio de fontibus Salvatotis, ut cum Rachele camelos gibbosos, quos- que videlicet peccatores gibbo peccamimim onerosos, potu reficiaiit ac relèvent post labores, ne in via deficiant, qui propter ignorancie sue latebras laborantes, conti- nue tota nocte nihil, nisi quod vanum est & transitorium, acceperunt, sed nunc con- versi ad fluenta théologie discipline, in ip- sius lumine vident lumen, a quo tamquam a pâtre luminum omne datum optimum & omne donuni perfectum émanât verius & descendit. Ibi lactantes ad ubera pendent matris, ibi parvulis panis frangitur Scrip- turarum, ibi exercitatos habentibus [sen- sus] in altum retia ducit Petrus, ita ut nullus e.tpers munerum inveniatur ipsius, qui ad eandem scientiam accesserit puro corde. Vocat hec siquidem ancillas, artes videlicet libérales, ad sui obsequium, ad superne menia civitatis, 8c idcirco ibidem floret studium in eisdem, ut per ancillas ostiarias ad veram sapientiam hostium pa- teat, & tanquam per via.n compendii ad- ducant ad ipsam velocius studiosos. Vo- lentes igitur, quod tam fidelis plantatio, Apostolice sedis privilegiis confota, mu- neribas exculta, studiis defensata, digni favoris auxiiiis robur accipiat & profectum circa statum scolarium civitatis ejusdem, juxta felicis recordationis Gregorii pape predecessoris nostri ab ipso magistris 8c scolaribus Parisiensibus statuta concessa, hec statuimus observanda. Videlicet cjuod quilibet cancellarius Tholosanus, deinceps creandus, coram episcopo vel de eo (jjc) niandato, in capitulo Tholosaiio, vocatis ad hoc 8c presentibus per universitatem scolarium duobus magistris, in sua institu- tione jurabit, quod ad regimen théologie ac octorum (corr, decretorum), bona fide, secundum conscientiam suam, loco 8c tem- pore, secundum statum civitatis 8c hono- rem ac honestatem facultatum ipsarum, non nisi dignis licentiam largietur nec admittet indignos, personarum 8c natio- num acceptione submota. — Ante vero quam quemquam licenciet, intra très men- ses a teiiipore petite licentie, tam ab om- nibus magistris thcologie in civitate pre- sentibus, quam aliis viris honestis 8c litte- ratis, per quos veritas sciri possit, de vita, scientia 8c facundia necnon proposito 8c spe proficiendi ac aliis, que sunt in talibus requirenda, diligenter inquirat, 8c in- quisicione sic.facta, quid deceat 8c quid expédiât bona fide det vel neget, secun- dum'conscientiam suam, petenti licentiam postulatam. — Magistri vero théologie ac decretorum, quando incipient légère, prestabunt publiée juramentum, quod su- per premissis fidèle testimonium perhibe- bunt. — Cancellarius quoque jurabit, quod consilia magistrorum in malumeorum nul- latenus revelabit Tholosanis canonicis, libertate ac jure incipiendo habitis in sua manentibus firmitate. — De phisicis aufein 8c artistis 8c aliis, cancellarius bona fide promittet examinare magistios, 8c nonnisi dignos admittens, repellat indignos. — Ce- terum quia ubi non est ordo, facile reppe- ritur error, constitutiones seu ordinacio- nes providas faciendi de modo 8c hora legendi 8c disputandi, de habitu ordinato, de mortuorum exequiis, necnon 8c de ba- callariis, qui 8c qua hora, ubi 8c quid lé- gère debent, ac hospitiorum taxatione seu etiam interdicto, [contradictores] 8c rebel- les ipsis constitutionibus seu ordinacioni- bus per subtractionem societatis congrue castigandi vobis concedimus facultatem. — Et si forte vobis subtrahatur taxatio hospitiorum, aut, quod absit, vobis vel ali- cui vestrum injuria vel excessus inferatur enormis, utpote mortis vel membri muti- lationis, nisi congrua monitione premissa infra XV dies fuerit satisfactum, liceat vo- bis usque ad satisfactionem condignam suspendere lectiones. Et si aliquem ves- trum indebite carcerari contigerit, fas sit vobis, nisi monitione prehabita cesset in- juria, statim a leccione cessare, si tamen id videritis expedire. — Precepimus autem, ut Tholosanus episcopus sic delinquen- cium castiget excessus, quod scolarium servetur honestas 8c maleficia non renia- neant impunita, occasione delinquentium non capiantur uUatenus innocentes. Immo si contra quemquam suspicio fuerit orta probabilis, honeste detentus, ydonea cau- cione prestita, cessantibus carcerarioruni exaccionibus, dimittatur. — Quod si forte An 12.)5 L'J.orî". t. III, col.^5t. vni. 31 An 1187 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1188 laie crinien commiserit, & (corr. quod) incarceratiolie sit opus, episcopus iii car- cere culpabilem detinebit, caiicellario ha- bere pioprium carcerem penitus inter- dicto. — Prohibemus insuper, ne scolaris pro coiitracto [vel] debito de cetero ca- ejiis est successio devolula, possint Tholo- sam accedere vel ydoneum nuncium desti- nare. Et si veiierint vel niiserint, resti- tuent eis bona cum cautela que fuerit adhibenda, si vero non comparuerit ali- quis, extuuc episcopus & magister bona sanctionibus interdictum. Set nec episco- pus vel ejus officialis seu cancellarius peuam pecuniariani pro excommunicatio- nis enienda vel alia qualibet censura re- quiret. Nec cancellarius a licencjandis magistris juramentum vel obedientiam seu aliam exigat caucionem, nec aliquod emo- licencia concedenda, juramento superius noniinato contenfus. — Porro vacationes estive non extendantur de cetero ultra nienseni, seu vacacionum tenipore, baca- larii, si voluerint, suas continuent leccio- nes. — Lihibemus autem expressius, ut sco- turbatores pacis & studii universitas non defendat. Et illi qui simulant se scolares nec tamen scolas fréquentant nec magis- trum aliquem profitentur, nequaquam sco- larium gaudeant libertate. — Ad bec jube- mus, quod magistri artium unam leccionem de Prisciano & unum pro alio ordinarie seniper legant, & libris illis naturalibus, qui in concilio provinciali ex certa causa prohibiti fuere, non utantur [omnino] To- mus & hortamur in Domino, quatiiius in- lose, quousque examinati fueriut & ab omni errorum suspicione purgati. Magis- tri vero & scolares théologie in facultate quam profitentur se studeant laudabiliter exercere, nec philosophes se ostendant, sed satagant fieri theodocti, nec loquautur in lingua populi, & populi linguam Ebream cum Azothica confundentes, de illis tan- tum in scolis questionibus disputent, que per libros theologicos & sanctorum pafnim tractatus valeant terminari. — Preterea An I 24J piatur, cum hoc sit canonicis ac legitimis ipsa pro anima defuncti, prout expedire viderint, erogabunt, nisi forsan ex aliqua [justa] causa venire nequiverint successo- res, & tune erogacio in tempus congruum differatur. Nulli ergo omnino hominum liceat, &c. Datum Lugduni, X kalendas oc- tobris, pontificatus nostri anno III°. II. Innocentius, &c. dilectis filiis nobili lumentum seu promissionem recipiet pro viro comiti, consulibus & universo populo Tholosano, salutem, &c. Omne datum op- timum & omne donum perfectum a pâtre luminum fide certissima dessendere cog- noscentes, ut illuc rivuli redeant merito- rum unde flumina prodeunt gratiaruni, misericordiarum benedicimus patrem & An 1 245 10 sep- tembre. lares per civitatem armati non vadant, & coiisolationis gratissime donatorem, qui dédit vobis ut digni favoris auxilio circa promotionem studii intendatis, magistris & scholaribus in civitate Tolosana studenti- bus vos benignos, prout expedit, exhiben- tes, sicut plene cognovimus fama teste. Ut igitur vestris gratia meritis acquisita, ex abundantioris profecfus convalesceiis augmento conservefur illesa, consumma- tionis finem debitum sortitura, vos raone- Êd.orig. t. III, col.. 1 55. choata continuare cura vigili studeatis, ut scholastici studii disciplina, que suos di- tat dono mirabili possessores, & per quam regimini & gubernationi generis humani consulitur, apud vos vigeat, populis innu- meris profutura. Datum Lugduni, XIII kal. octob., pontificatus nostri anno m. III. Innocentius, &c. venerabili fratri episcopo Tolosano salutem, &c. Fidelium pietas, que hospitalia edificare decrevit, ut Christus in suis membris pauperibus An 1245 If) sep- icinbre. de bonis scolarium, qui intestat! decedunt caput ubi inclinet inveniat, cum in eisdem vel rerum suarum ordinationem aliis non committunt, sic duximus providenduni, videlicet ut episcopus & unus de magistris, quem ad hoc universitas ordinaverit, réci- pient omnia defuncti bona & in loco tuto & ydoneo déponentes, statuent cer- tum diem, quo illius obitus in sua patria benedictio seminatur, pro ipsis vifam se- minantes metent copiosius sempiternam. Quocirca fraternitatem tuam monenius at- tentius in Domino & hortamur, per apos- tolica scripta mandantes, quatinus schola- res pauperes, qui desiderio discipline & a propriis domibus longius rccedentes & valeat nunciari, ut illi, ad quos bononim vigiliis & laboribus pluribus macerantur, An 1189 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 190 An I 243 10 sep- tembre. An 124', îniivicr. in hospitalibus de Tolosa, extra viam pu- quas Nisardus de Fanojove a nobis tene- blicam positis, egenorum necessitalibus bat, quamdiu nobis placeret, quas eciam in deputafis, recipi facias & prout eorum manu nostra, ut dicitur, post mortem ip- requirit paupertas, caritative tractari, ne sius saisivistis, Petro Rogerii & aliis filiis in eterni judicis merearis audire examine : predicti Nisardi deliberetis, ab eisdem «Vos non novi, qui Christi miiiinios, quamdiu nobis placuerit possidendas & te- quos gravis affligit miseria, in misericor- iiendas. Actum apud Sanctum Dyonisium, die hospitio recipere recusarunt.» Contra- anno Domini WCCXL" quinto, mense dictores per censuram ecclesiasticam, ap- janiiarii. ]iellatione postposita, compescendo. Da- Assisia predicta est apud Bastidam Ro- tum Lugduni, XIII kal. octob., pontificatus gerii Pétri, apud Brugairolas, apud Cam- nostri anno m. pum Liberum, apud Raxiachum, apud Fur- IV. Innocentius, &c. dilectis filiis no- nas & apud Caunara de Bramafam. bili viro comiti, consulibus & universo populo Tolosano, salutem, &c. Cum illi, -- — qui tliesaurum discipline in agro scholas- tici studii cura requirunt pervigili, labori- bus plurimis & vigiliis macérantes jugiter corpus suum, ex laudabilis propositi dili- 390. chai de Carcassonne, (1246-1248) gentia sedis Apostolice gratiam mereantur, Mandements du roi Louis IX au séné post modici laboris exercitium de sapieutie fructibus citius recepturi, ne ipsis con- cessa gratia debito privetur effectu, si grex parvulus imbeciliis viribus, dum non sit qui pro illis murum defensionis opponat, opprimentium injuriis pateat indefensus, uuiversitatem vestram rogandam duximus & monendam, per apostolica vobis scripta mandantes, quatcnus niagistris & scholari- biis in Tolosana civitate studentibus, que a sede Apostolica sunt indulta de gratia speciali humili ac prompta obedientia ob- servantes, ne super his ab aliquibus inde- bite molestentur, vestre virtutis potentia ipsos studeatis digni favoris auxilio defen- sare. Datum Lugduni, XIII kalend. octob., pontificatus nostri anno m. 389. Assise de Isarn de Fanjeaux' . LUDOVicus, Dei gratia Francorum rex, dilecto & fideli suo Hugoni de Arsicio, senescallo Carcassone, salutem & dilec- tionem. Mandamus vobis, quatinus quin- quaginta libratas terre ad Turouenses, M-,. 1,1 1. 999' p. 2. Lt UDOVICUS", Dej gratia Francorum i-i rex, dilecto & fideli suo J. de Cranis, senescallo Carcassone, salutem & dilectio- nem. Mandamus vobis, quatinus si dilectus & fidelis noster comes Tholosanus vobis tradiderit terram & bona Bernardi de Du- roforti, qui granchiam monasterii Bolbone dicitur comburisse, dictam terram & bona in manu nostra recipiatis, & exitus dicte terre, si vobis tradita fuerit, dicto monas- terio pro suis damais reddatis, requirentes dictum comitem ex parte nostra, quod dic- tam terram & bona vobis reddat. Datum Parisius, die mercurii aate festum beati Mathie. II. Ludovicus", Dei gratia Francorum rex, dilecto & fideli suo J. de Crannis, se- nescallo Carcassone, salutem & dilectio- nem. Datum est nobis intelligi ex parte Bereiigarii Rigaudi, quod vos ipsum de quadam hereditate sua de Podiosoregario dessaisivistis minus juste. Unde vobis man- damus quatinus, si ita est, ipsum restitua- tis & bonum jus & maturum faciatis ei- deni, ita quod pro defectu vestro vel juris ' Doat, vol. i53, (" 244 i. ' Ihid. (" 240 a. An 124a An 1246 21 fcivricr. An 1246 juin. iigï PREUVES DE L'HISTOIRE DÉ LANGUEDOC. 1192 questionem super hoc iilterius non opor- teat nos audire. IIL Ludovicus', Dei gratia Francorum rex, dilecto & fideli suo J. de Cranis, se- nescallo Carcassone, salutem & dilectio- nem. Mandanuis vobis, quatinus omnes illos Judeos, qui nostri non sunt sed alte- rius, quos captos tenetis, eis quorum sunt reddatis nec ab eis aliquid capiatis. Ab iliis autem, qui nostri sunt Judei, quos captos tenetis, quia volumus habere de suo quan- tum plus poteritis, capiatis & summani quam exinde habere poteritis nobis inti- mantes, ipsam bene & salve custodiri & An ,m5 ipsos sive res suas ab aliquo molestari permittatis, lantum super hoc facientes, quod ipsos ad nos non oporteat ulterius laborare. Nos siquidem predicto senescallo nostro dedimus in mandatis, ut videat quid super predictis facielis. — Quare vobis mandamus quatinus, sicut supradictum est, de dubiis cognoscatis & videatis quid dictus comes faciet de predictis, nobis quid idem factum fuerit remandantes. V. Ludovicus', Dei gratia Francorum rex, dilecto & fideli suo J. de Cranis, se- nescallo Carcassone, salutem & dilectio- nem. Scire vobis facimus, quod finem conservari faciatis. Mandamus etiam, qua- illum, quem nobis de Judeis significastis. tinus tam captis quam aliis Judeis senes callie vestre, & qui in partibus illis '.u nostro posse existunt, inhiberi faciatis ex parte nostra super corpora & catalla, ne de cetero extorquera présumant usuras, sed aliunde sibi victum acquirant. Vobis quoque precipimus & mandamus, quatinus iieminem ad reddendum Judeis débita com non volumus nec acceptamus. Unde vobis mandamus, quatinus illud, quod poteritis, capiatis ab eis, & vadia seu pignora, que habent a Christianis, faciatis eis a quibus habent, soluta sorte sine usuris, reddi, Si illud quod habebitis a dictis Judeis, faciatis salvo & secure sine qualibet diminutione servari & nobis significetis. Volumus etiam pellatis, & de debitis que debent Chris- quod vitam sibi eligant, in qua non exer tiani Judeis nihil recipiatis. Actum apud ceant lucrum aliquod usurarum Saiictum Germanum in Laya, anno Do mini M" CC°XL°VI'', mense julii, IV. Ludovicus', Dei gratia Francorum rex, dilecto 8c fideli suo J. de Cranis, VL Ludovicus', &c. J. de Cranis, senes- callo Carcassone, &i5. Datum est nobis in- felligi ex parte abbatis Electensis, quod quidam terrarii senescallie vestre ipsum & senescallo Carcassone, salutem & dilectio- res ecclesie sue gravibus afficiunt injuriis, nem. Noveritis nos dilecto & fideli con- res ejus indebite capiendo. Unde vobis sanguineo nostro R., comiti Tholose, lit- mandamus, quatinus eidem super predictis teras taies misisse : — Ludovicus, &c. exibeatis justitie complementum. Item ex Abbas & monachi de Bolbona,Cisterciensis parte ipsius abbatis similiter est nobis in- ordinis, inpresentia nunciorum vestrorum timatum, quod Girardus de Podioviridi & nobis conquerendo monstrarunt, quod Guarsius de Rocatalaida ipsum decimis, Guillelmus Bernardus, bajulus Sancte Ga- possessionibus & rébus aliis spolianint velle, &alii de familia vestra ipsos grangiis minus juste, & ecclesiam quamdam i]>sius suis spoliarunt, res eorum eisdem aufe- abbatis obsessam detinent, [imo] non per- rendo & alla dampna plurima ipsis^mona- mittunt ipsum vel suos in eandem intrare. chis inferendo. Nuncii vero vestri in nos- tra presentia asserebant, quod predictas grangias cum rébus abbatis & omnibus damnis predictis eisdem parati eratis res- tituere, & si quod erat dubium, stare su- per hoc cognitioni senescalli nostii Car- cassone. Unde vobis mandamus, quatinus predicta indilate faciatis & ipsos mona- chos ik res ipsorum in pace dimittutis, nec ' Doat, vol. iSS, f" 243 i, ' IbiJ. i" 2^5 i. Unde vobis mandamus, quatinus super predictis predicto abbati faciatis justitie complementum, ita quod pro defectu juris vel vestro dictum abbatem non oporteat ad nos querimoniam reportare. VH. Ludovicus', &c. J. de Cranis, se- nescallo Carcassone Mandamus vobis, quatinus addiscatis quantum homines de ' Dont, vol. i53, f" 248 !>, ' liiJ. {" 26D i. 5 li.J. i" 2Û6 b. An 124(1 An 1247 (ijvricr. An 1247 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An 1147 mars. An 'M7 avril I 193 Magalas persolverunt super redemptioiie sua, & quid solverunt, & quaiitlo addisce- ritis, iiobis sine mora faciatis scire, nihil ab ipsis hominibus pro redemptione pre- dicta exigentes, doiiec super hoc a nobis mandatum receperitis spéciale, & si ali- quid a dictis hominibus occasione dicte redemptionis captum tenetis, illud nobis scire faciatis. Datum Parisius, die veneris in festo cathedre sancti Pétri. VI I I.'Ludovicus '; eîdem. Dilectus & fidelis noster consanguineus comes Tho- lose nobis intimavit, quod vos quosdani milites, qui tenent de dicto comité in feo- dum, submoneatis, quod secundum usus & consuetudines terre non potestis facere, sicut dicitur. Unde vobis niandamus, qua- tinus quamdiu dictus comes in defectu non fuerit, dictos milites non submoneatis, nisi hoc secundum usus & consuetudines terre facere valeatis. Datum Parisius, die veneris in festo cathedre sancti Pétri. IX. Ludovicus', &c. J. de Cranis, senes- callo Carcassone, &c. Mandamus vobis quatinus hominibus de Olonsaco, latori- bus presentium, super hiis, que proponent coram vobis contra fidelem nostrum Simo- nem de Amolio, faciatis justitie comple- mentum, ita quod pro defectu juris vel vcstro verbum ulterius non oporteat nos audire. X. Ludovicus', &c. J. de Cranis senes- callo Carcassone Mandamus vobis, qua- tinus dilecto nostro Rainumdo de Aniorto, latori presentium, faciatis bonum jus & maturum ad usus & consuetudines patrie super hiis, que coram nobis circa Olive- rium de Terminis & Johannem de Arcisio, castellanum Caprerianum, & Teobaldum de Corbolio duxerit proponenda. Insuper mandamus vobis quatinus, si inveneritis '[uod dilectus & fidelis noster Petrus de Vicinis desaisierit dictum R. duobus man- sis apud Lezigniem , sicut dicitur, dictos duos mansos eidem R. restitui faciatis. S: ji inveneritis quod dilectus noster Hugo Je Arcisio, quondam senescallus Carcas- sone, eum desaisierit minus juste pedagio 1 1 94 molendini do Sozins (?), similiter dictum pedagium eidem restitui faciatis. Preterea mandamus vobis, quatinus nullatenus per- mittatis, quod archiepiscopus Narbone trahat ipsum in causam coram se super feudo nostro, & si propter hoc dictus ar- chiepiscopus excommunicavit eum, ipsum ab illa excommunicatione absolvi faciatis. Faciatis etiam eidem Raymundo bonum jus & maturum ad usus & consuetudines patrie super quodam feudo, quo prede- cessor archiepiscopi Narbone disaisivit eum apud Quillanum, sicut dicitur. Tan- tum autem super premissis faciatis, quod pro defectu juris vel vestro verbum ulte- rius super hiis non oporteat nos audire, nec eundem Raimundum ad nos ulterius laborare. XI. Ludovicus', &c. J. de Cranis sencs- callo Carcassone, &c. Scire vos volumus, quod nos dilecto & fideli nostro Petro Senglorio, latori presentium, castrum Ca- preriarum, quamdiu nobis placuerit, cus- todiendum comisimus. Unde vobis manda- mus, quatinus eidem sex solidos Parisien- sium pro gagiis suis per diem paguetrs. Actum apud Pontisaram, anno Domini M» ce XL" VII", mense mayo. — Hec littera recepta fuit tertio nonas junii. XII. Ludovicus", &c. J. de Cranis senes- callo Carcassone, &c. Mandamus vobis, quatinus omnes possessiones, quas habe- mus in senescallia nostra Carcassone, in quibuscumque rébus consistant, detis ad fïrmam, eo modo quo possessiones nostre de senescallia nostra Bellicadri dantur ad firmam per nostrum senescallum Bellica- dri, & in predictis nostris possessionibus dandis ad firmam ita curiose & diligenter vos habcatis, quod de vestra cura & diii- gentia sitis merito comendandi, & quod gentes nostre, quas mitteraus ad partes Albigenses, fidelitatem vestram & indus- friarn possint nobis super hoc commen- dare. Actum apud Asneiras, anno Domini M" ce XL° Vil°, mense mayo. XIII. Ludovicus', &c. J. de Cranis se- ncscallo Carcassone, &c. Mandamus vobis, An 1247 An 1247 An 1147 mai. ■ lJo.1t, vol. i."i:J, f° 268 h, • nu. f» 266 a. ' IhU. f 280 b. ■ Doat, vol. i53, f 282 h, ' liiJ. f 286 i. ' Ibid. 1° 293 a. An 1247 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An 1247 juillet. An 1247 juin. I 195 quatimis inquesfam, que facta fuit super pedagio de Captaval, de quo dilectus & lidelis noster episcopus Agathensis fuit de- saisitus, sicut dicit, ad festum beati Martini proximo venturum, nobis mittatis, si mo- dis omnibus valeat inveniri, nec permitta- tis in terra ipsius episcopi depredatione.', pignorationes vel alia fieri, nisi ea que de jure fieri debuerint in eadem. XIV. Ludovicus', &c. J. de Cranis se- nescallo Carcassone Mandamus vobis, quatinus in crastino quindene instantis festi béate Marie Magdalene apud Lam- bertum personaliter accedafis, & castrum Lamberti cum pertinentiis suis dilecte & fideli nostre domine Bene vel ejus certo mandato deliberari faciatis, salvis mobili- bus, que dilectus & fidelis noster Philippus de Monteforti habet in eodem castre, & videatis quod a dicta domina in predicto castre ponatur sufficiens garnisio, ante- quam garnisio que est ibidem amoveatur. Et sciatis, quod tune débet ibidem esse Guide de Monteforti ad faciendas partes terre, que est inter ipsum & predictum Philippum fratrem suum, quas, postquam facte fuerint, teneri faciatis ab eisdem & servari, facientes a predictis domina & Guidone persolvi expensas factas pro cus- todia dicti castri & terre partite inter ipsos & predictum Philippum a natali nuper pre- terito usque ad dictam diem pro partibus dicte terre contingentibus eosdem, 8c pro eisdem partibus dictes dominam & Guido- nem exitus dicte terre, quos adhuc non habuerunt a dicte natali usque ad pre- dictam diem, haberi faciatis, & dictum Guidonem ad faciendas dictas partes inter se & predictum fratrem suum, si necesse fuerit, cempellatis. Actum apud Corbe- lium, anne Demini M°cc''XL''vir, mense julio. XV. Ludovicus', &c. J. de Cranis senes- calle Carcassone Mandamus vobis qua- tinus per totam balliviam vestram inhi- beatis firmiter, ne aliquis aliquam aliam nionefam quani nostram capiat, nisi pro quanto valebit. Actum Parisius, anne Do- mini M°CC"'XL°vii"', mense julio. ' Doat, vol. i53, f» 298 a. ' UU. {" 3oo a. I 196 XVI. Ludovicus', &c. J. de Cranis, se- nescallo Carcassone, &c. Mandamus vobis quatinus regalia ecclesie Bitterrensis in manu nostra non capiatis, si scire poteri- tis & addiscere, quod predecessores nostri in manibus suis non ceperunt regalia su- pradicta. XVII. Ludovicus', &c. J. de Cranis, se- nescallo Carcassone Significamus vobis quod nos Philippo dicte Guorloyem & Gui- doni fratri ejus, militibus, dedirau* respec- tum de faciendo nobis homagio sue usque ad octabas omnium Sanctorum proximo venturas. Unde vobis mandamus, quatinus ad dictas octabas nobis scire faciatis de quibus rébus debent nobis facere homa- gium supradictum. XVIII. Ludovicus', &c. J. de Cranis se- nescalle Carcassone... Scire vos volumus, qued dilectus & fidelis noster conies Fuxi nos rogavit & requisivit, ut duodecim li- bratas terre redditus, quas babemus apud Floranum, daremus Bernarde de Soierie, senescalle comitis predicti. Unde vobis mandamus, quatinus valorem dicti redditus & terre, in qua sedet, & totam hujus rei veritatem nobis per vestras litteras mittatis. XIX. Ludovicus'', &c. J. de Cranis se- nescallo Carcassone Significavit nobis dilectus consanguineus & fidelis noster R., comes Tholose, quod dilectus & fide- lis noster Hugo de Arcisio, quondam se- nescallus Carcassone, Guillelmo Pétri de Vintrone, demicello ipsius comitis, abstu- lit contra justitiam & sine causa rationa- bili terram suam, quam habebat ex parte matris, ut dicit, ea occasione quia avus ipsius post mortem suam, transactis decem & septem annis, de heretica pravitate fuit, ut dicitur, accusatus. Unde vobis manda- mus quatinus, si est ita, & si terra predicta movebat ex parte matris sue, que nunquam de heresi fuerit condempnata, terram pre- dictam restituatis eidem, nisi aliqua ratio subsit, quare ei non debeat restitui terra illa. Super quo nobis significare curetis per vestras litteras veritatem. ■ Doat, vol. i53, f" 3o3 i. = nu. f 3io 4. 3 nu. fo 314 A. ■• n;j. f" 3i5 i. An 1247 juillet. An 1247 An 1247 août. An 1247 septem- bre. An 1347 scpîem- Tig7 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1198 XX. LuJcviciis', Sic. J. de Craiiis, sencs- calloCarcassone... Moiistravit iiobis dilec- tus coiisanguiuéus & fidelis iioster R., cô- nes Tholosauus, quod cum jnmduduni Geraldo de Pipionibus domicello suo ad preces ipsius comitis, sicut dicitur, resti- tiierimus quaradain terram valciitem viginti quinque libras aniiui redditus, sicut asse- rit, postea tameii siiio ciilpa ipsius Ge- raldi & sine causa rationabili, sicut dicit, per gentes nostras spoliatus est teira ilia. Unde vobis mandanius quatinus, si est ita, An 1247 octobre. An 1247 octobre ou novem- bre. runt duo honiines, pro eo videlicet quod iu dicta terra furati fuerant unum sustel- larcm, coratu vobis questio verteretur, & ab auditorio vestro idem Gaufredus ad nos appellasset, vos, quia unum de dictis ho- minibus noluit nobis reddere, licet nobis alterum reddidisset, 8t occasione etiam quarumdam expensarum, quas feceratis in prosecutione dicte querele, boves & oves & quasdam terras ipsius capi fecistis. Unde, cum sicut a fide diguis intelleximus, dic- tas Gaufridus retroactis temporibus nobis An 1 2.'.7 terram predictam restituatis eidem, nisi bene & fideliter servierit, mandamus vobis aliqua ratio subsit, quare terram aniisent supradictam, super quo significetis nobis per vestras litteras veritatem. XXL Ludovicus', &c. J. de Cranis, se- nescallo Carcassone Datum est nobis intelligi, quod ad petitionem canonicorura Sancti Rufii, dominus papa dilectum Si fidelem nostrum episcopum Agatensem co- ram se citari fecit propter insulam Sete, quant idem episcopus de nobis advocat. Si ut dicitur de feudo nostro movet. Unde vobis mandamus, quatinus aliqua de feudo nostro moventia in alienam manum labt nullatenus perinittatir, maxime predictam insulam Sete, quam de nobis advocat epi- scopus supradictus. XXIL Ludovicus', &c. J. de Cranis sc- iiescallo Carcassone Dédit nobis intel- ligi Guillelmus de Senoiiis, serviens nos- ter, quod quidam homines de Cerviano servientes ejus turpiter verberaverunt, animalia ejus occiderunt, alias injurias dictis servieiitibus irrogando. Unde vobis mandamus, quatinus super hiis inquiratis diligenter veritatem 8i faciatis dictas inju- rias secundum quod iuveneritis emendari, nec permiftatis ipsum nec res suas inde- bife molestari, sed cadom conservetis. XXIIL Ludovicus'', ikc. J. de Cranis sc- nescallo Carcassone Cum, sicut dilecto & fideli nostro Gaufredo de Felgariis ac- cepimus intimante, iiiter ipsum ex una parte & Petrunt de Lisula militem ex al- téra super justitia terre, in qua capti f'uc- quatinus super premissis ipsum 111 pace dimittatis, 8i ea que de rébus ejus capi fecistis, sibi reddi faciatis, 8i injurias, quas gentes nostre suis hominibus irrogarunt, faciatis emendari, & eundem tanqiiam fide- lem nostrum de cetero diligatis & bénigne tractetis, scientes quod causam appellatio- nis predicte commisimus dilecto & fideli nostro Raimundo de Canesuspenso. XXIV. Ludovicus", &c. J. de Cranis se- nescallo Carcassone Intimavit nobis Berengarius Rigaudi, pro se Si pro R. Ri- gaudi milite, quod P. Bertrandi, quondam bajulus de Podiosorigario, abstulit eis quasdam possessiones Si alla bona, que ad ipsos spectant jure propinquitatis 8c suc- cessionis, sicut dicunt. Unde vobis manda- mus, quatinus eisdem super hoc plénum jus ad usus Si consuetudines patrie faciatis Si maturum, ita quod pro defectu juris vel vestro verbum super hoc ulterius non oporteat nos audire. Datum Parisius, die dominica ante festum beati Mathie apos- toli. XXV. Ludovicus', 8ic. J. de Cranis se- nescallo Carcassone Mandamus vobis, quatinus dilecto & fideli nostro Guidoni de Monteforti pleiiam Si maturam justi- tiam faciatis super hiis, que coram vobis dixerit contra dilectos nostros episcopum Albiensem Si Petrum vicecomitem de Lau- trico, super quibusdam que idem episco- pus Si Petrus sibi usurpaverunt de hère- ditate ipsius. An 1243 2.1 février. An 1243 mari. ' Doat, vol. i:)3, f" 3i7 a. ' liU. {"311 a. » liU. f» 322 i. * IhU. i" 323 l: Doat, vol. i.'i3, f* 33p b, Ihid. f 341 *. "99 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. I200 Kd.orig. t.lll, col. 455. An 1246 îSmars. nd.orig, t.lll, col., 1 56. episcopo, aiino m"cc"XL"' c[iiinto ab Incar- nacioiie Domini. Testes présentes fuerunt dominus Bernardus cornes Convenarum, Vitalis de Casanova, Sicardus Alanianni, magister Guillelmus de Podiolaurentio ca- pellanus domini comitis antedicti, Ber- nardus de Maloleone, Bonifaciiis de Fel- gari, Berengarius de Proniilhaco vicarius Tholose, Vitalis de Seysses, Arssivus do Monteesquivo, Arnaldus de Escniquencis, NOVERINT univers! presentem pagi- J'ohannes Aurioli, Aymericiis Portcrius, & nam inspecturi sive audituri, quod ego Bernardus publicus Tliolosc nofarius, An >m6 391. — CCLXXIII Donation de la comtesse d'Astarac &• du vicomte de Lomagne, au comte de Toulouse, de leurs droits sur le comté de Fe-^ensac '. I. domina Sygnis, uxor quondam nobilis viri domini Centulli, comitis quondam Asta- raci, de sua mera & spontanea voluntate, nulla tamen deceptione vel violeutia ad hoc inducta vel coacta, dédit, cessit, solvit & concessit, & sub perfecte ac irrevoca- bilis donationis titulo cum hac publica scriptura semper valitura tradidit illustri domino Raymundo, Dei gratia comiti Tho- lose, marchioni Provincie, & heredibus & successoribus & ordinio ejus in perpe- tuum, totum illud jus, rationem & par- tem, quod & quam ipsa domina Sygnis ha- bebat aut habere debebat, vel ei pertinebat aut spectabat vel pertinere aut spectare videbatur & debebat, & totum quidquid petere, requirere aut amparare poterat vel putabat, aliquo jure vel aliqua ratione seu quolibet modo, in toto comitatu & terra Fezenciaci & in juribus & pertinenciis suis iiniversis, & totum quicquid ipsa domina Sygnis in eodem comitatu & terra & in pertinentiis & juribus suis, vel aliquis aut aliqua pro ea vel de ea aut ejus nomine tenebat & possidebat. Et de omnibus su- pradictis & singulis dicta domina Sygnis niisit, posuit ac statuit cum hoc publico instrumento ipsum dominum comitem & heredes & successores suos in suo loco & jure ac ratione & per suum ordinium & heredem, pro omni voluntate ipsius domini comitis & heredum & successorum & or- dinii ejus inde de toto semper facienda, &c. Actum fuit hoc ita Tholose, vu die exitus mensis marcii, régnante Lodovico Francorum rege, & eodem domino Rai- mundo Tholosano comité, & Raimundo qui mandato ipsius domini comitis & do- mine Sygnis hanc cartam scripsi. II. Noverint ' universi presentem pagi- nam inspecturi sive audituri, quod Odo de Lomannia, de sua mera & spontanea vo- luntate, nulla tamen deceptione ad hoc inductus vel coactus, dédit, cessit, solvit 8i concessit, & sub perfecte ac irrevocabilis donationis titulo, cum hac publica scrip- tura semper valitura, tradidit illustri do- mino Raimundo, Dei gratia comitiTholose, marchioni Provincie, & heredibus & suc- cessoribus & ordinio ejus in perpetuum, totum illud jus, rationem & partem, quod & quam ipse Odo de Lomannia habebat aut habere debebat, &c. in toto comitatu & terra Fezenciaci & in juribus & perti- nentiis suis universis, &c. Nulla tamen alla conditione, retentione seu repetitione ab ipso Odone penitus ibi seu aliquatenus facta, prêter Corrunsianum, Mansum Sos medietatemque de Big, quos cum omnibus juribus & pertinentiis suis idem Odo, de dicti domini comitis voluntate & expresse concensu, sibi & heredibus & successori- bus suis retinuit & reservavit, &c. (5e- quunlur juramenti clausulae.) Actum fuit hoc ita Tholose, vu die exitus mensis marcii, régnante Lodovico Francorum rege & eodem domino Raimundo Tholo- sano comité & Raimundo episcopo, anno M'cCxL'' quinto ab Incarnatione Domini. Testes présentes fuerunt Sicardus Ala- manni, magister Guillelmus de Podio- laurentio capellanus dicti domini comitis, Berengarius de Promilhaco vicarius Tho- lose, Grivus de Roaxio, A. de Escalquen- An 124(5 >5 mar... ' Trésor des chartes; Toulouse, lac 12, n. 64. [J. 32 r ; original.] ' Trésor des chartesj Toulouse, sac 2, n. 69. [J. 304; original.] An 1246 I :oi PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 :02 cis, Johannes Aurioli, Vitalis de Casanova, magister Guillelmus de Vauro, Guillelmus Calssas, Gailhardus de Caussas, Raimun- dus Bernardus de Sancto Barcio, Aimericus Porterius, & ego Bernardus Aimericus, publicus Tholose notarius, qui mandato ipsius domini comitis & Odonis de Lo- mannia hanc cartam scripsi. An 114(5 31 avril. Kd.orig. t. 111. col. 437. 392. — CCLXXIV, Extrait de quelques actes'. I, QiT notum, quod anno Incarnationîs v5 Domini m<'CC°xl''VI"', videlicet XI ka- lendas maii. Ego Raimunda, filia quondam bone memorie nobilis viri Raimundi de Rocafolio, scio in veritate & cognosco & manifeste profiteor, quod tam domina Dalphina mater mea, quam dominus Hugo, Dei gratia cornes Ruthenensis, pariter cum domina Ysabelia, eadem gratia comitissa Ruthene, & sorore mea, laboraverunt pro suis viribus, ut me bonorifice nuptui tra- didissent, & magis precibus & factiseorum intervenientibus, quam aliis rébus & cau- sis dofalibus seu juribus matrimonium contraheiidum inter me & Bertrandum de Andusia, filium nobilis viri domini Rai- mundi de Andusia, ductum fuit ad effec- tum. Idcirco ego dicta Raimunda, volens esse contenta de omnibus bonis & juribus paternis 8c maternis, & pro his & cum his, que constituta sunt in dofem & causa dotis mihi & causa mei a vobis, dicto do- mino comité & dicta domina comitissa sorore mea, Bertrando de Andusia future viro meo, & per ipsum Bertrandum do- mino Raimundo de Andusia patri ipsius Bertrandi, absolve, dono, cedo & desero in perpetuum vobis dicto domino comiti Ruthene & dicte domine comitisse sorori mee & successoribus & heredibus vestris omnia jura, quecumque habebam vel quo- cumque modo vel ex quacumque causa habere poteram, in omnibus vel quibus- ' Archives du domaine de Rodez. [Doaf, toI. 170, f" 3 II.] cumqiie bonis quondam domini Ilaiimindi de Rocafolio patris mei, 8f quecumque jura habeo ex causa successionis vel ex quacumque alla causa habitura sum, in bonis & juribus domine Dalphine matris mee. Et quod bec omnia & singula, prout superius scripta sunt, rata, firma, incon- cussa & inviolabilia perpetuo bona fide teneam, corapleam & observem contraque numquam jure aliquo vel ratione veniam vel venire faciam, ego dicta Raimunda, de facto certa & de jure certiorata, renun- tians specialiter & expresse bénéficie mi- norum etatis & in integrum restitution! minorum & omni alii restitution! & legi & juri inhibenti vel improbanti pactum de futura successiene, & legi & juri dicenti, quod juri quod non habetur renunliari non potest & generaliter omni alii cui- libet speciali & generali juri & nniliebris sexus beneficio, per quod contra predicta vel predictorum aliquid modo aliquo ve- nire possem, tactis a me corporaliter sa- crosanctis Dei Evangeliis, vobis dicto do- mino comiti stipulant! & in vos seu per vos dicte domine comitisse sorori mee pro stipulatione proniitto & juro. Acta sunt bec apud Mairosium, in ecclesia Bcate Marie hospitalis Sanctt Johannis, in pre- senfia rogatorum testium, Bernard! Si- cardi judicis comitatus Ruthenensis, Pétri Jordan! de Creissello, Bernard! de Leve- reno, Guillelmi de Rodenda, Falconis de Cambolatio, Guillelmi de Veireriis, Pétri Sentioreti, Aldegueri! Ruthenensis, Pétri de Mistigol, Pétri Gaucelini de Follaque- rio, Jaselini de Montejovis, Bernardi Ase- mar! & mei Pétri de Casilucio notaril public!. — Post hec, anno Incarnationis Domini M''cc"XL"Vii'', scilicet xir kalen- das octobris, ego Bertrandus de Andusia, domino Raimundo de Andusia pâtre meo présente & consentiente & me mandante, predictam absolufionem & desertionem dictorum bonorum & jurium, a dicta Rai- munda vobis dicto domino Hugoni, Dei gratia comiti Ruthenensi, factam, & omnia & singula suprascripta laudo & confirme. Et si quid juris in supradictis bonis & juri- bus habebam vel habere poteram ex causa dotis vel ex alia qualibet causa, illi pror- sus renuntie & vobis dicto domine comiti An 1 24a An 1247 20 sep- tembre. An 1246 :o3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1204 An 1246 30 avril. stipulaiili & per vos sive in vos dicte do- mine îsabelli coniitisse & vobis dono & cedo, & pactuni de contra non veniendo vel faciendo vobis facio, & c(uod sic, ut su- prascriptiim est, firmiter & bona iide te- neara, compleam & custodiam contrac|ue nunquam jure aliquo vel ratione veniam vel venire faciam ego dictas Bertrandus de Andusia, omnibus leguni & canonum auxi- liis & patrie potestati & omni alii cuilibet speciali & generali jiiri & beneficio mihi competenti & competituro renuiitians, vo- habere debemus in ipso Castro vel in ejus tenemento, qiiamdiu vixerit, ita quod ipsa habeat & percipiat libère & absolute om- nes redditus, fructus 8c proventus, liberos & quietos, ad dictum castrum quacumque ratione pertinentes, & ipsos recipiatin so- lutum pro vil'" solidis Raimundensium, quos eidem domine Sanchie tenemur sol- vere annuatim. Pro quibus vil'" solidis, nos, de voluntate & expresse consensu ip- sius, predicti castri sibi redditus assigna- mus, retentis nobis in eodem Castro caval- vos sive in vos predicte domine comitisse uxorl vestre & vestris per stipulationem promitto & tactis a me corporaliter sacro- sanctis Dei Evangeliis juro. Acla sunt bec a paragrafo inferiori, in sala castri de Castlucio, in presentia rogatorum testium, domini Guillelmi de Rocafolio abbatis Sancti Guillelmi, domini Raimundi de An- dusia, Deodati Andrée archipresbyteri de las Sots, Pétri Jordani de Creissello, Eer- nardi de Levesono, Pétri Austorgii de Cas- troboc, Pétri de Mostujols, Raimundi Jor- dani de Creissello, Raimundi Maliarii, dicti Pétri de Castlucio publici notarii, qui mandate partium hec omnia scripsi 8c signuni meum apposui. II. Noverint' universi présentes litteras inspecturi, quod nos R., Dei gratia comes Tolose, marchio Provincie, confirmamus & approbamus traditionem castri Paterna- rum, cum omnibus juribus & pertinentiis ejusdem castri, factam de nostro speciali cet quod domina Sanchia débet tenere Si possidere predictum castrum Paternarum cum omnibus pertinentiis dicti castri & cum omnibus juribus, que nos habemus vel An 124Û I-.d.oric. t. 111, col. 4:8. bis dicto domino comiti stipulanti 8c per catis 8c valentia de placito 8c de guerra. ita tamen quod pro cavalcatis ab omnibus ejusdem castri, nisi cum voluntate vel ad requisitionem dictorum hominum, nos vel senescallus noster pecuniam exigere nos debeamus. Si vero redditus dicti castri ul- tra summam predictam valere continge- ret, totum illud ex gratia, de nostra niera 8c libéra voluntate, eidem domine San- chie concedimus 8c donamus. Datum Cor- due, pridie kalendas maii, anno Domini M^CCXL'VI». III. In'Christi nomine. Notum sitcunc- tis presentem cartam inspecturis,quod ego Aldeberti de Senareto, Gerardi de Fonta- Arnaldus Convenarum, non coactus neque nilles, Raimundi de Caveranono, Arnaldi deceptus ab aliquo nec aliquatenus com- de Coqurels, Johannis de Posols, 8c mei pulsus, sed gratuite animo 8c spontanea voluntate ad hoc ductus, 8c quod sapientis est illud quod maie actum est in melius revocare, idcirco mitto 8c pono meipsum 8c Petrum filium meum 8c totam terram meam 8c hereditatem, 8c quidquid habeo 8c habere debeo in terra Dalmazzanesii, in bona misericordia... 8c voluntate vestri domini Rogerii, Dei gratia comitis Fuxi 8c viceco- mitis Castriboni, recognoscens quod homa- tis in pacifica possessione mei 8c totius terre mee Dalmazzanesii, 8c vestri ante- cessores fuerant semper domini totius terre Dalmazzanesii. Et hoc prestabo in An 1 245 2 dci- ccmbre. mandate nobili domine Sanchie, filie quon- gium, quod feci domino comiti Tholosano, dam illustris régis Aragonum, per dilectum feci in [vestrum^ prejudicium 8c detrimen- ac fidelem nostrum Imbertum de Auron, tum 8i injuriam 8c gravamen, promittens judicem Vennaissini, cum omnibus con- quod quam citius potero a dicto homagio ventionibus, quas ipsi domine Sanchie penitus exibo, insuper addens 8c conce- idem Imbertus nomine nostro fecit. Con- dens, quod quando feci supradictum ho- ventiones autem, que per ipsum facte sunt magium supradicto comiti Tholosano, non in traditione dicti castri, sunt iste, videli- eram sub posse vestro 8c dominio, 8c era- ' Manuscrits de Br'ienne, n. 84, {° 25. ' Château de Foix, caisse i2i An I 2J\6 I :oo PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An 1248 23 juillet. ciiria doniiiii régis Francie vel ubicumque vobis fiierit jam iiecesse. Et nos Kogerius, Dei grafia games Fuxi & viceconies Cas- triboni, recipimus vos Arnaldum Coiivena- nim & Petrum filium vestrum & totam terram vestram sub nostra boiia niisera- tione & misericordia & Preterea ego Arnaldus Convenarum predictus, adhuc plus addens & promittens quod totum, si- cuti superius dictum est, faciam concedere & adimplere & teuere & servare Petro iilio meo & quando erit presens ipsi super hoc coiificere authenticum iiistrumeiitum , & omnia supradicta juro, tactis corporalitcr quatuor sacrosanctis Evangeliis, me factu- rum & impleturum & servaturuni onini- que occasione postposita. Et ut presens carta majorem obtineat firmitatem, cuni sigillis nostris ipsam fecimus sigillare. Hoc fuit factuni in 11^ die introitus mensis decenibris, rege Lodoico Francorum ré- gnante, Raimundo Tholosano episcopo, anno Christi M"CC°X1.°VI°. Hujus rei sunt testes G. Atonis abbas Fuxeiisis, & B. de Bordis manachus & sacrista domus Man- siasilis, & Lupus de Fuxo & G. Atonis de Bellomonte & B. de Astnava & Sicardus de Lisaco, & P. Munerius Dalmazzanesii tabellio publicus, qui hanc cartam scripsi. IV. In ' Domini nomine, anno Incarna- tionis ejusdem MCCXLViir, Lodovico rege régnante, X kalendas augusti. Présentes noverint, &c. quod nos Guido de Levies, per nos, &c. concedimus nunc & in per- petuum tibi Raimundo de Campendut, mi- liti, omnibusque tuis heredibus, propter multa servitia que nobis fecisti, videlicet totum illud jus quod nos habemus in foto gradu de Veneris & in ramada ipsius gradus & in plaja que vocatur Coja. Hu- jus rei sunt testes doniinus Guillelmus de Luteva, dominus Raimundus Berenga- rius, &c. ' Archives du domaine deMontpellier j Vendrei, n. 6. 3C)3. Lettres du roi Louis IX pour les pri- sons de l'Inquisition à Carcassonne ô* à Bejiers ' . LUDOVicus, Dei gratia Francorum rcx, dilecto & fideli suo J. de Cranis senes- callo Carcassone salutem & dilectioneni. Mandamus vobis, quatinus competen- tem in Carcassona & Bitterris civitatibus in nostro dominio assignetis fratribus in- quisitoribus heretice [pravitatis ] car- ceres, in quibus damnati hcretici teneantur & includantur, providentes quod cuilibet incarceratorum dictum est, maxime quorum ad nos bona devenerint, panis 8c aqua ministretur per singulas dies, ut de- cet. Volu ut dicti fratres inquisitores, quamdiu nobis placuerit, per diem habeaiit decem solidos pro expensis suis de bonis dictorum de ipsis bonis haberi possit, Mulieribus etiam que heretice sunt nec consensisse invente fuerint dotes suas restitui faciatis. Actum apud Pontisaram, anno Domini m'CCXL'VI», mense julio. 394. CCLXXV Actes touchant la soumission du vicomte Trencavel au Roi ^. 1. "K TOTUM sit, &c. quod nos Trcncavcl- ■IN lus, dictus vicecomes quondam Car- casfone, coram dominis C. Dei gratia episcopo Carcassone, & Joanne de Cranis seiiescallo Carcassone, nos & nostra suppo- nimus ad omnimodam voluntatcm domini Ludovici, Dei gratia régis Francorum, 8c pro voluntate predicti domini régis te- nenda 8c servanda Rogerium filium nos- trum in obsidem vobis domino Joanni se- An I 24^ juilli:t. liJ.nri!;. I. m: col..| 5S. An 1246 i*"' sep* tcmbre. ■ Doat, vol. 154, (" 236. ' Archives du domaine de Montpellier) Careaj- sonne, n. 3. [Doat, vol. 170, f" 3 16.] An 1246 Éd.orîg. t. m, 001.459. 1:07 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1208 nescallo Carcassone tradimus, custodien- diim & tenendum tantum quantum domini régis Francorum placuerit voluutati. Et si nos ei placuerit recipere ad suam volunta- tem, faciet nos reconciliari autoritate do- mini pape vel mandate ab illa excommu- nicatione, qua tenemur, & ita nos ejus supponimus voluntati. Si vero continge- ret, quod absit, quod ipse dominas rex Francorum nollet nos recipere ad suam voluntatem, reddetis filium nostrum nobis, S: vos predicti domini, C, Dei gratis epi- scope Carcassone, & J. de Crannis, senes- calle Carcassone, guidabitis nos & filium nostrum Rogerium & socios nostros us- que ad locum nobis & sociis nostris tutum, defensabilem & securura, & predicta om- nia tenere & servare, tactis sacrosanctis Evangeliis, juramus. Et ad majorem horum firmitatem, presentem cartam sigilli nostri munimine fecimus roborari, Actum hoc Carcassone indomodomrni episcopi, anno a Nativitate Christi ai ce XL VI, kalendis septembris, in presenfia & testimonio do- mini Raimundi de Canesuspenso, domini Raimundi de Puroforti, Bernardi de Pobol, Guillelmi de Taxio, magistri Berengarii judicis curie domini régis Carcassone, & Pctri Poncii publici Biterris notarii, qui rogatus a predictis hec scripsit. IL Ludovicus', Dei gratia Francorum rex, dilecto & fideli suo J. de Cranis, se- nescallo Carcassone, salutem & dilectio- nem. Litteras, quas nobis misistis super negocio Trencavelli, qui se nominat vice- comitem Biterris, recepimus, & consilio & tractatu habito super eo, videtur nobis & consilio nostro expédions, quod dicto Trencavello in senescallia Carcassone D li- bre annui redditus non assignentur, sed cum idem omnia munimenta sua, si qua habet super dicto vicecomitatu, reddide- rit, renuntiaveritque omni juri, si quod ei tam in eodem vicecomitatu, quam in se- nescallia Bellicadri competit vel compe- tere potest, & securitates quas débet près- tare prestiterit, & lis factis fecerit se ab- solvi ab excommiinicatione qua tenetur astrictus, & crucem assumât, si nobis pla- cuerit, nobiscum profecturus in Terrc- Sancte subsidium, quemadniodum extitit prolocutum, receptis prius ab eo securita- tibus bonis, placet nobis & volumus, quod in senescallia Bellicadri DC libre annui redditus ei assignentur, vobis mandantes, ut provide curetis de )oCo, in quo in dicta senescallia Bellicadri dictus ei redditus valeat assignari. Datum apud Gonnesiam, die veneris in festo cathedre sancti Pétri, anno MCCXLVI. IIL Notum ' sit, &c. quod cum vir no- bilis Trencavellus, quondam vicecomes Biterrensis, apud Biterrim constitutus, dé- finisse! & omnino desamparasset totum vicecomitatum Biterrensem, omnes ho- raines dicti vicecomitatus, constitutos in Biterrensi, Narbonensi, Carcassonensi, Albiensi, Agathensi & Magalonensi epi- scopatibus, ab omni fidelitate & homagio quibus ei tenebantur absolvisset, &: omne jus quod ibi habebat illustrissimo domino Lodoico, Dei gratia régi Francie, dedisset & in eum transtulisset, nos G., Dei gratia Narbonensis archiepiscopus, R. Biterren- sis, P. Agathensis episcopi, pro nobis & pro omnibus abbatibus & ecclesiis nostra- rum diocesum, publiée protestamur co- ram domino J. de Cranis, senescallo Car- cassone, dictam cessionem pro dicto rege recipienti, & coram curia sua, & consuli- bus Biterrensibus nonnullis nobilibus viris & militibus ac toto populo Biter- rensi, propter predicta in cimiterio Sancti Felicis ad concionem publicam congrega- tis, quod dicta cessio vel desemparatio vi- cecomitatus & terre, quam fecit Trenca- vellus predictus dicto domino régi, ut est predictum, non posset nobis, abbatibus, moiiasteriis & ecclesiis ac hominibus nos- tris, monasteriorum & ecclesiarum nostra- rum diocesum, aliquod in posterum pre- judicium generare, sed salva & illibata remaneant nobis, monasteriis & ecclesiis omnia jura, sicut erant ante desemparatio- ncm & diffinitioneni predictam, reservan- tes nobis abbatibus & ecclesiis nostris nominatim, specialiter & expresse, quod pênes prefatum dominum regem Francie & An 1247 A.i 1247 7 avril. Éd.orîg. t. 111.° col. 460. ' Archives du domaine de Montpellier; Carcas- ' Archives de l'inquisition deCarcassonne. [Doat, sonne, n. 8 ; contin. n. I . [Doat, vol. i5j, f" 26J.J vol. 75, f" 28j.] Au 1247 1:09 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1210 suos justitia nostra semper salva sit in omnibus, que dictus Trencavellus nobis, monasteriis & ecclesiis erat astrictus ali- qua ratione. Hanc autem protestationem & reservationem ideo facimus, ne nostra vitatum & tocius vicecomifatus Biterrensis & Carcassone, & quicquid habebamus nos vel predecessores nostri in Narbonensi, Agathensi, Magalonensi, Nemausensi, AI- biensi, Tholosano vel in aliis Iccis, ubi- presentia, quia ad hoc testes vocabamur, que, ratione parentum aut predecessorum in aliquo nobis obsit. Facta est cessio 8i nostrorum, seu habere debebamus. Qua- protestatio simul anno MCCXLVII, Vil propter nos Trencavellus predictus, con- idus aprilis, in presentia & testinionio G. suite & ex certa scientia, omni remota Lodovensis episcopi, Raimundi de Cane- fraude & dolo, nulla vi seu violentia inter- suspenso, Berengarii Guillelmi, Guillelmi cedente, set gratis, bono animo & bona de Ludeva, Deodati de Bociacis, Poncii de fide atque gratuita voluntate, per nos &c Olargio, Guialfredi de Felgariis, Barbi- heredes nosfros présentes & futuros, sol- Auri, Guillelmi Raimundi de Columbariis, vimus in perpetuum & liberamus vos mi- loannis de Boiano, Pétri de Podiosali- cono, Bernardi de Landa militum, &c. Ad majorem autem omnium firmitafem, nos predicti archiepiscopus Narbonensis, R. Biterrensis, P. Agatensis episcopi, P. Vil- lemagne, P. Sancti Poncii Thomariensis, G. Ananiensis, Sancti Tiberii, B. Sancti Pauli Narbone, J. Sancti Affrodisii Biterris ecclesiarum & monasteriorum abbates, si- gillorum nostrorum munimine corrobora- nius, 8cc. IV. Pateat' universis, quod nos Trenca- vellus, vicecomes quondam Biterris & Car- cassone & filius quondam Raimundi Rot- gerii, vicecomitis quondam Biterrensis & Carcassone, confitemur & recognoscimus vobis militibus & probis honiinibus de Lombers, videlicet Sicardo de Buxasone, Matfrido Boldraco, Petro Sigario, Hugoni lites & probos homines antedictos & totam universitatem de Lombers & singulos ejus- dem, mares seu feminas, présentes & futu- ros, & totam progeniem vestram, ex vobis & vestris descendentem usque in finem seculi, scilicet ab omni dominio seu domi- natione ac jurisdictione civil!, & etiam ab omni vinculo servitutis seu serviciis, 8i ab omni fidelitate & sacramento fidelitatis & aliis in quibus vel pro quibus nobis vel antecessoribus nostris ratione dominii, ju- risdictionis seu potestativi, jure vel con- suetudine vel alio quolibet modo teneba- mini vel eratis astricti. Concedentes vobis & vestris, ut sicut unquam nobis vel an- tecessoribus nostris fuistis obedientes & subdili ratione jurisdictionis, potestativi, districtus, fidelitatis vel sacramenti fideli- tatis vel alio quolibet modo, ita plene & de Paulin, ErmengaudoAmblardi,Gallardo plenius illustrissimo domino nostro régi Pelapol, Petro Vassalli, Guillelmo Fro- tardi, Johanni Quairel, Isarno de Malpas, Hugoni Boucort & Petro Duranti de Condat & toti universitati de Lombers, nos solvisse & diffinisse atque douasse 8c in perpetuum disamparasse, per nos & om- nes heredes nostros présentes & futuros, illustrissimo domino nostro Ludovico, Dei gratia Francorum régi, & suis heredibus & specialiter domino J. de Crannis, senes- callo suo Biterris & Carcassone, récipient! pro dicto domino rege eandem solutionem & diffinitionem, videlicet totum vicecomi- tatum Biterris & Carcassone & universi- tatem, milites seu populum dictarum ci- ' Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 1, 11. 14. [J. 3o3 ; original jadis SieUé.j Francorum Scsuis in perpetuum teneamini & sitis astricti de mea convenientia & as- sensu expresso, ita quod in nichilo de cetero sitis nobis ligati vel astricti, sed so- lummodo, ut dictum est, excellentissinio domino régi nostro supra nominato, nec deinceps vos vel vestros nos possimus in- terpellare vel improbare, redarguere seu accusare vos vel aliquem vestrum de ino- bedientia vel fide seu fidelitate non ser- vata, occasione dominii seu dominatioiiis vel jurisdictionis seu alicujus potestativi. Rémittentes etiam bono animo & bona fide vobis & vestris & singulis vestrum ple- narie omnem indignationem & animi ran- corem, quam vel que contra vos vel ali. quem vestrum habere vel facere potera- mus, occasione alicujus offense olim a vcLls An 1247 An 1247 i:îi PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 212 lid.orig. t. 111, col. 461. coatia nos facte vel perpetrate vel alterius cujuslibet excessus a vobis in nos vel con- tra nos facti vel verbi aliquo unquam tem- pore initi vel commissi. Promittentes cor- poraliter, tactis sacrosanctis Evangeliis, vobis predictis niilitibus & probis homini- bus antedictis & toti universitati de Lom- bers prenominate , quod niiUo tempore contra predictam solutionem vel absolu- tionem, diffinitionem seu disaniparatio- nem & donationem vel contra ea, que sii- perius dicta sunt, iinquam veniemus vel veniri faciemus in judicio vel extra, aliquo jure vel juris remedio vel terre consuetu- dine, quibus contra venire possemus. Re- nuntiantes specialiter in predictis excep- tioni doli seu in factuni, vis vel metus & ingratitudinis & orani alii legis & canonis beneficio, quibus ad ea que dicta sunt in- fringenda venire quolibet modo possemus, volentes & concedentes quod bec genera- lis renuntiatio prosit & eat vobis in perpetuum, acsi casus spéciales legum, decretorum vel decretalium essent hic cxpressim dicti vel quelibet alla jura nominatim interposita, Nec fecimus vel faciemus nec fieri vel dici consentiemus, quominus supradicta vel eorum singula iirma in perpetuum inviolabiliter perma- neaiit. Actum fuit hoc apud Castras, in ci- niiterio Sancti Vincentii & Sancti Beue- dicti, anno a Nativitate Christi millesimo, ducentesimo, quadragesimo septimo, liii îdus madii, in presentia & testimonio do- mini D., Uei gratia episcopi Albiensis, Guallardi prepositi Sancti Salvii, domini G. abbatis Castrarum, Isarni Bonihominis monachi de Castris, Bernardi de Sancto Privato sacriste Sancti Vincentii, domini Raimundi de Canesuspenso, domini Hugo- nis de Arsis, domini Guidonis de Manen- cort, Guillelmi de Podio de Albio, domini Guillelmi Pelu, domini Johannis de Bur- latio, magistri Guillelmi de Lombers, Guil- lelmi Pétri de Vintrono, Raimundi de Virmilio, Arnaldi Amblardi, Bernardi de Albio, Arnaldi Baconi, Arnaldi Raines, Pc'tri Fabri, Bernardi de Penna, Symoiiis de Viridario juvenis, Arnaldi Escafre, Du- rant! de Pallerol & quamplurium aliorum clericorum & laicorum, & mei Pétri Poncii publici Biterris notarii, qui rogatus a dicto Trencavello quondam vicecomite & aliis predictis hec omnia scripsi & signum meum apposui. (hocus signi.) V. Uiiiversis ' présentes litteras inspec- turis, Trencavellus dictus vicecomes By- terrensis, salutem in Domino. Noveritis, quod nos quitavimus & adhuc quitamus excellentissimo domino nostro Ludovico, Dei gratia illustrissimo Francorum régi, & omnibus heredibus ejus imperpetuum totum vicecomitatum Bylerrensem, si for- san in eodem vicccomitatu jus nobis ali- quod competebat, & omnia dominia, jura, feoda, possessiones, fidelitates & omnia quecumque aliquo modo habuimus & ha- bere debuimus, & quecumque nobis com- petierunt aut competere potuerunt quo- cumque modo in omnibus civitatibus, castris, villis, dyocesibus & terris Biter- rensi, Carcassonensi, Tholosano, Albiensi, Agathensi, Lodovensi, Nemausensi & Ma- galonensi. Omnes vero viros ecclesiasti- cos, barones, milites & quoscumque alios nobiles, omnes communitates & quoslibet homines civitatum, castrorum, villarum, dyocesum & omnium predictarum terra- rum absolvimus & quitavimus, & adhuc absolvimus & quitamus ab omnibus homa- giis, fidelitatibus, serviciis, coUigationi- bus, juramentis & obligationibus, rede- venciis & juribus quibuscumque, volentes & concedentes, ut si quid juris nobis competierat aut competebat in omnibus & singulis antedictis, sit & remaneat imper- petuum predicto domino régi & omnibus heredibus & quibuscumque successoribus ejus, & omnibus causam ab eodem domino rege vel geuitore ejusdem, heredum seu successorum suorum habentibus vel etiam habituris, Supradicta autem omnia pro nobis & heredibus nostris quitavimus & quitamus predicto domino régi & omni- bus heredibus & successoribus suis & omnibus causam habentibus ab cisdera. Proiiiisimus etiam & adhuc promittimus predicto domino régi, prestito super sa- crosancta Dei Evangelia juramento, nos premissa omnia fideliter ac firmiter ser- vaturos & contra in alit[uo non veuturos. ' Trésor des chartes du roi; Languedoc, n, 12, fj. ipTi ; original.] An 1247 An 1247 ii3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1214 An IÏ47 octobre Promittinuis quoque heredes uostros pre- dicta omnia servaturos & contra in aliquo non venluros, & de hiis etiam omnibus firmiter observandis honeramus eosdem & esse volumus obligatos. In quorum omnium testimonium & perpetuam firmi- tatem, présentes litteras sigillo quo ute- bamur, quando dicebamur vicecomes Bi- terrensis, necnon & novo sigillo nostro fecimus sigillari. Quibus sigillatis, predic- tum primum sigillum cum contrasigillo, quo tune similiter utebamur, fecimus cas- sari & frangi totaliter in presentia sepe- dicti domiiri nostri régis, ad majorem se- curitatem omnium predictorum. Actum Parisius, anno Domini M°CC°quadragesimo sepfimo, mense octobri. VI. In ■ nomine sancte & individue Tri- nitatis, amen. Ludovicus, Dei gratia Fran- Éd.Olig. t. MI. col. 462. idem Trencavellus dictas D libratas terre loco predicfarum DC libratarum recipere teneatur, & prefate DC librate ad nos & heredes nostros libère reverterentur. Quod ut perpétue firmitatis obtineat robur, pré- sentera paginam sigilli nostri autoritate & regii nominis caractère inferius anno- tato fecimus comuniri. Actum apud Pon- tysaram , anno Incarnacionis dominice M°CC''XL''VII°, mense octobris, regni vero nostri anno XX°I°, astantibus in palatio nostro quorum nomina supposita sunt & signa. Dapifero nuUo. S. Stephani buticu- iarii. Signuni Johannis camerarii. Consta- bulario nuUo. Data vacante cancelaria. VU. Universis' présentes litteras ins- pecturis, ego Trenquavellus Byterrensis notum facio, quod ego mutuo accepi ab excellentissimo & karissimo domino meo ' Manuscrit i Coliert,n"^ îzfîp&aiyS. [Lat.ppptf, p. 9.] 395. Sentence des consuls de Toulouse dans une ajjaire de succession^. NOVERINT omnes présentes pariter & ftituri, causam fuisse coram consulibus Tholosanis inter Bernardum Ramundum de Tholosa, pro Thoseto filio suo & do- mine Alcaye quondam uxoris sue, & Ka- mundam & Causidam sorores, filias quon- dam Ramundi Pétri Nigreti & Sausse uxoris sue, per se ipsas ex parte una, & dominam Mathenam uxôrem quondam ' Trésor des chartes; Etat des dettes, n. 8. [Atij. J. 29Ô, 11. 12 iij; original scellé.] ' JJ. XXI, f" 79 v°, u. XXXV. — Voici un An 1247 An 1248 juin. corum rex, notum facimus, quod cum di- Ludovico, Dei gratia Francorum rege, su- lectus & fidelis noster Trencavellus nobis per assignamentum quod ipse michi fecit & heredibus nostris quittaverit jus, si quod in pedagio Belliquadri, ducentas octoginta habebat seu habere poterat in terra vice- libras Turonensium, percipiendas ab ipso comitatus Biterrcnsis & in tota terra que domino rege vel ejus mandate in pedagio fuit patris siri, secundum quod in litteris predicto instantis primi anni, qui incipiet dicti Trencavelli continetur, nos eidem in instanti nativitate Domini. In cujus rei Trencavello & ejus heredibus dedimus testimonium, sigillum meum presentibus in feudum & homagium ligium DC libra- litteris apposui. Actum ante Rochain de tas terre Turonenses, assignatas in locis Glui, anno Domini m°cc° quadragesimo inferius annotatis, videlicet apud Caune- octavo, mense julio. tam ce libratas, apud Bellegarde ex libra- tas & in pedagio Belliquadri ccxc li- — — . bratas, in hiis terminis in dicto pedagio percipiendas, videlicet in nativitate Do- mini LXX libratas & L solides, totidem in annunciatione béate Marie, totidem in nativitate beati Johannis Baptiste, & toti- dem in festo sancti Michaelis. Hoc ex- cepto, quod nos in predictis exercitum nostrum, equitationcm nostram & resor- tum nostrum retinemus. Dictas autem DC libratas terre vel partem nos dicto Tren- cavello in alio loco poterimus assignare. Quod si fecerimus, dicte DC librate terre, vel pars, quia in alio loco fiet assignatio, ad nos & heredes nostros libère reverten- tur. Et si [pro] predictis DC libratis terre D libratas terre in viceconiiiatu Biterrensi nos dicto Trencavello assignare vellemus, An 124Ô 12 no- vembre. ■" I2l5 PAEUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1216 "1 — An An Johaiinis Astronis & ejus filiuin Petrum Astro tenuit in dcmo sua pro concubina "* Sobacium iiotarium pro se ipso & nomine dictani Saussani & ipsam postea niaritavit, donationis ab ipsa domina Mathena sub & ita ipsam in domo sua teaendo habuit hoc sibi facto ex parte altéra. — In pri- ex ea ipsum Johannem Astronem & tenuit mordio cujus cause, prestito prius ab ipsis & nutrivit ipsum in domo sua pro filio suo partibus juramento, dicti Bernardus Ra- naturali, & dicebat & confitebatur publiée nnindus de Tholosa & Ramunda & Cau- ipsum esse naturalem filium suum & dicte sida dixerunt, quod dictus Johannes Astro Sauce, & ipsa Saussa tenebat ipsum Johan- decesserat intesfatus 8c omnia ejus bona nem Astronem pro naturali filio suo & & jura remanserant jure succ°ssionis cui- dicti Berengarii Astronis. Et hoc ita pu- dam ejus filio nomine Marssibilie, que re- blice confitebatur 8c dicebat 8c idem Johan- jnanserat ab ipso Si a dicta domina Ma- nés Astro faciebat in suis instrumentis thena quondam uxore sua, 8t quod ipsa scribi 8c nominari se Johannem Astronem Marcibilia post mortem dicti Johannis As- filium Berengarii Astronis, 8c dicebat 8c tronis patris sni decesserat infra elateni,8c confitebatur publiée quod ipse fuit filius quod tota hereditas 8c omnia bona 8c jura naturalis dicti Berengarii Astronis 8c dicte mobilia 8c immobilia, que dictus Johannes Sausse, 8c quod idem Berengarius 8c dicta Astro tempore mortis sue habebat 8c tene- Saussa fuerunt ei pater 8c mater naturales, bat 8c habere 8c tenere debebat, 8c sicut 8c quod Berengarius Astro filius quondam melius ejus predicte filie Marcibilie re- dicti Berengarii Astronis in suo testa- manserant 8c pertinebant, erant 8c esse mento de suis debitis {sic) paternis legavit debebant dicti Thoseti 8c Ramunde & d solidos Tolosanos eidem Johanni As- Causide predictarum 8c eis pertinebant 8c troni, ut fratri suo naturali. Et quod Ra- pertinere debebant secundum consuetudi- munda 8c Causida predicte fuerunt filie nem Tholose, jure successionis pro dicta légitime Ramundi Pétri Nigreti predicti 8c Marcibilia, ut propinquioribus eis in gradu ejus uxoris Sausse supradicte, 8c quod ipse parentele ex parte patris ejus Johannis Ramundus Petrus 8c Saussa fuerunt vir 8c Astronis supradicti. Quare totam predic- uxor 8c ad invicem conjugaliter se gere- tam hereditatem 8c omnia bona 8c jura bant 8c constante eorum matrimonio Ra- predicta, mobilia scilicet 8c immobilia, si- munda 8c Causida predicte ex ipsis con- çut melius erant 8c esse debebant dicte cepte fuerunt atque nate, 8c ipsi Ramundu? Marcibilie tempore mortis sue 8c ei perti- Petrus 8c Saussa tenuerunt 8c nutrierunt nebant 8c pertinere debebant, pecierunt eas per filias suas legittimas, 8c dicebant sibi a parte adversa reddi, restitul atque palam 8c confitebantur quod ipse erant tradi. Et dixerunt 8c posuerunt, quod dictus eorum filie legittime. Et ipse Ramunda 8c Johannes Astro fuit frater domine Alcaye Causida se esse eorum filias légitimas con- k Ramunde 8c Causide predictarum, sci- fitebanturS: dicebant, 8cquod dictus Johan- licet domine Alcaye ex parte Berengarii nés Astro 8c dicta Ramunda 8c Causida Astronis quondam patris ejus 8c Ramunde fuerunt fratres uterini, scilicet filii dicte 8c Causide ex parte earum matris Sausse, 8c Sausse, 8c gerebant se ut fratres 8c confite- quod idem Johannes Astro fuit filius natu- bantur palam se esse fratres uterinos filios ralis ipsius Berengarii Astronis 8c ipsius dicte Sausse, 8c quod una mater fuit ipsius Saussie tantum, 8c quod ipse Berengarius que Saussa voeabatur, 8: quod ipsum t.ibleau généalogique qui rendra un peu plus claire la filiation des parties dont il s'agit dans cette pièce : Bcrenger Astro a pour enlants iogitinies ; — Je sj niajtr;:sse Bauisia, — laquelle, je son mari Raimond Nigret, a Alcaya, qui cpouse BOrengci- Astro. Jean Astro, qui épouse Raimondc & Causide Bernard KainionJ de Matliene, laquelle, d'un autre Toulouse ^ mariage, a 'llio^cl. iiiorle ji;'a;ie. Poire Sobucius, notaire. An I217 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. U18 Johannem Asfronem iii fiiiiere suo lugere pro fratre suo Ramunda & Causida siipra- dicte. — Et ad hec supradicta universa & singula Beniardus Ramiindus de Tholosa & Kamunda & Causida sibi pecieruiit ex adverso responderi. Que oniuia & singula ab ipsis superius posita pars adversa iiega- vit penitus esse vera. — Post hec dictus Beniardus Ramundus de Tholosa & Ra- munda & Causida predicte posuerunt & dixerunt, quod dicta Marcibilia, de cujus hereditate & bonis agitur, fuit filia legit- tima Johannis Astronis & quod ipsa deces- sit infra septempnium, Si. quod hereditas & [bonaj ipsius Johannis Astronis perti- nebant eidem Marcibilie filie sue tempore mortis ipsius Marcibilie, ut ejus filie legit- time 8c tanquam heredi ejus ab intestalo, salvuo {sic) jure suo in testamento, si idem Johannes Astro illud condidisset. Dixerunt ïimiliter & posuerunt, quod dicta domina Alcaya, filia quondam dicti Berengarii As- tronis, scilicet uxor ipsius Bernardi Ra- niundi de Tholosa, fuitmater dicti Thoseti filii dicti Bernardi Ramundi de Tholosa, & quod consuetudo est in Tholosa, quod hereditas & bona deffunctorum ab intes- tate pertinent & rémanent ad propinquio- res ex parte patris eorumdem deffuncto- rum. — Et hec omnia ipse Petrus Sobacius vera esse agnovit, excepta dicta consue- tudine, quani esse in Tholosa negavit, protestato quod si esset non haberet lo- çiiia in hoc casu, scilicet in proximis ex parte patris non legittimi, ymo exigeretur quod pater esset legittimus quod hic non est, nec haberet locum talis consuetudo in proximis patri ex parte linee materne, ut altéra pars esse asserit in hoc casu, nec in omnibus bonis deffunctorum ab intes- tato, undecumque advenissent. Et dixit & posuit ipse Petrus Sobacus ad deffenlio- nem sui & hcreditatis & jurium predic- torum, quod dicta domina Mathena mater sua fuit mater dicte Marcibilie de cujus hereditate & bonis agitur, quod ipsa Ma- thena suscepit eam ex legittimo matrimo- nio, & quod ipse Petrus Sobacus fuit frater uterinus ipsius Marcibilie. — Et hoc ab ipsoPetroSobaco posita vera esse concessit pars adversa, dicen: quod ei non faciunt projudiciuin ralionibus suprndictis. l)i.''.it similiter & posuit ipse Petrus Sobacus quod hereditas & bona dicte Marcibilie, de quibus agitur, tempore quo dicta do- mina Mathena contulit eidem Petro So- baco filio suo jus, quod ipsa ibi habebat jure succession! (.sic), pertinebant jure proximitatis pro dicta Marcibilia eidem domine Mathene matri suo & ad ipsum Petrum Sobacum & fratres ejus & sororem vel ad ipsam dominam Mathenara tantum vel ad ipsum Petrum Sobacum & fratres 8c sororem ejus tantum, — Pars adversa, sci- licet Bernardus Ramundus de Tholosa 8c Ramunda 8c Causida, concedunt hoc ita esse 8c debere fieri de jure scripto. Dicunt tamen quod in hoc est parti adverse dicta consuetudo in hac civitate contraria, que juri scripto prevalet & est pocius obser- vanda. — Cumque vero dicte partes super premissis diucius disputassent 8c pluribus positionibus faciendis renunciassent, con- sules assignaverunt Bernardo Ramundo de Tholosa 8c Ramunde 8c Causide predictis diem ad probandum que superius posue- rant 8c negata fuerant ex averso (sic). Qua die per instrumenta publica 8c plures tes- tes idoneos ea omnia vera esse sufficien- tissime probaverunt. Quibus instrumentis vel testibus vel eorum atestationibus ab altéra parte nichil objectum est quod va- leret, licet ad hoc esset ei dies specialiter assignata. Verumptamen ad probandum dictam consuetudinem, ipsi consules diem minime assignarunt, nam si fieret, esset contra consuetudinem Tholosanam , 8c quantum ad illam super se retinuerunt, ut utrum esset necne per se ipsos inquire- rent, dictis partibus absenfibus 8c ncscien- tibus, plenarie veritatem. Tandem audiîis petitione 8c deffentione predicta 8c positio- nibus 8c respontionibus hinc inde factis 8c instrumentis 8c testibus in causa productif 8c eorum atestationibus, 8c considerato 8c etiam per inquisitionem factam a consuli- bus invento consuetudinem esse in Tho- losa, quod ad propinquiores ex parte linee paterne hereditates 8c bona deffunctorum ab intestato jure successiojiis pertinent Se debent permanere, 8c toto hoc negocio tam pro una quam pro altéra parcium di- ligenter considc-rato 8c examinato, facta prius reiiuncialionc allegationuni facti 8c An 1246 VIII. 39 An 1 2^6 1:19 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. : 220 juris super hoc a partibtis supiadictis, con- Ceserfo, Ramundus Raynerius, Arnaldiis suies Tholose dixerunt & cogiioveruut pei- Cavallus, Stephanus Magister, Potrus Vi- sentenciam diffinitivani, quod faereditas & talis Blaziiuis & Giiillelnnis Ugo Pellipa- bona & jura, que dictus Johannes Astro rius, qui juditio cognoverunt & dixerunt habebat & habere debebat tempore niortis omuia supradicta xii die introitus mensis sue, scilicet niobilia & immobilia, que qui- novembris, régnante Lodovico rege Fran- dcm pertinebant & pertinere debebant corum, Ramuiido Tholosano comité, Ra- dicteMarcibilie filie sue jure successionis, niundo episcopo, anno millesimo CC'XL" ut filie sue legittime, que post mortem sexto ab Incarnatione Doniini. Hujus sic dicti Johannis Astronis patris sui decessit dati judicii & cognitionis sunt testes ipsi infra etateni, ut constat per dictaruni par- prenominati consules & Rogerius de Pala- cium confessionem, non pertinent nec de- bent pertinere jure successionis & proxi- mitatis parentele dicte domine Mathene matri sue nec dicto Petro Sobaco uterino tio & Amaldus de Turre & Guillelmus d'Esquiva & Arnaldus Lambertus & Guil- lelmus Junquerius cambiator, & Vitalis Fellipparius mercator & Ramundus Geral- fratri ipsius Marcibilie ex parte matris dus de Portalli & Guillelmus de Roaxio sue. Immo ipsi consules ipsam totam he- & Bernardus Gaytapodium & Bertrandus reditatera Sc'bona & jura, que fuerunt dicti Johannis Astronis, sicut melius dicte Marcibilie ejus filie pertinebant & perti- nere debebant jure successionis paterne, per sentenciam diffinitivam adjudicaverunt & cognoverunt prenoniinato Thoseto, fi- lio dicti Bernardi Ramuudi de Tholosa & ejus uxoris domine Alcaye, sororis quon- dam dicti Johannis Astronis, ex parte pa- tris eorum Berengarii Astronis, & dictis Ramunde & Causide, filiabus qiiondam dicti Ramundi Pétri Nigreti, scilicet soro- ribus dicti Johannis Astronis ex parte ma- tris earum Sausse, & ipsam hereditatem & bona ipsi consules, ut dictum est, eidem Thoseto & Ramunde & Causide adjudica- verunt secundum predictam consuetudi Pellipparius & Guillelmus do.Rayna, qui cartam istam scripsit niandato consulum predictorum. 396. — CCLXXVI Extraits de diverses lettres du roi saint Louis '. L T UDOVICUS, Dei gratia Francorum J-/ rex, dilecto & fideli suo J. de Cra- nis salutem & dilectionem. Mandamus vobis quatinus, reccpta bona securitate ._ , -- & sufficienti ab hominibus, qui fuerunt nem Tholose & pro ipsa consuetudine, ut faiditi a Carcassona, super pecunia quam propinquioribus eidem Marcibilie in gradu debent nobis persolvere terminis ad hoc parentele ex parte patris ejus Johannis assignatis reddenda, i]5S0S revocetis, & Astronis jure successionis pertinere, ad de consilio dilecti & fidelis nostri epi- omnes eorum voluntates inde perpétue scopi Carcassone & Raymundi de Cane faciendas, nonobstantibus hiis que quan tum ad dictam successionem dixerat in contrarium pars adversa. Erant autem tune consules Ugo de Roaxio, Bertrandus de Villanova, Curvus de Turribus, Roge- rius Barravus, Geraldus Arnaldus, Guillel- mus de Pozano, Bernardus de Quinballo, anteguerram habebant & possidebant, res Vitalis de Agenno, Bernardus Saurellus, tituentes. Consuetudines autem ipsonim Petrus Ramundus Godus, Bernardus de bonas & rationabiles eisdem dimittatis, ita Trageto, Bonus Mancipius, Maurandus, tamen quod pro voluntatis nostre arbitrio, Ramundus Berenguerius, Poncius Astro, Bertrandus d'Esqualquencs,Poncius de Pri- ■Archives du domaine de Montpellier; séné- nhaco, Vitalis Faber, Ramundus do Sancto chaussée de Carcassonne, n. 8j cont. n. i. An lid.orig. • t. 111. col. 462, An 1247 21 janvier. suspenso & aliorum proborum virorum aliquem locum ad habitandum assignetis eisdem, per quem aliquod damnum sive malum Castro nostro & ville Carcassone non possit evenire, ipsis hominibus he- reditates & possessiones proprias, quas An 1247 i2;i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1222 ÉJ.orig 1. 111. C0I.4Ô3. An 'M7 iCvrigr. An I 2.}7 nos sive hereJes nostri eas amovere seu mutare valeamus. Intelligimus efiam quod dicti homines ecclesiam Béate Marie & ccclesiam fratrum Minorum, quas dc- stnixeruiit, dubeant reficçre propriis sump- tibiis & expeiisis. Proditores auteni, qui vicecomitem in burgo Carcassone intro- diixerunl, qui & proditionis fuerunt prin- cipales in dicta villa, minime revocetis. Si vero contingat quod, ut supradictum est, homines revocentur, ex parte nostra re- quiratis dilectum & fidelem nostrum epi- scopum Carcassone, ut de emenda quam intendit petere ab eisdem, tantum faciat, quod ipsi grates scire debeamus. Datum apud Asnerias, die lune post cathedram sancfi Pétri. II. Ludovicus, &C. dilecto & fideli suo J. de Cranis, sen. Carcass. &c. Super ils que nobis significavistis, de Oliverio de Ter- niinis, quod paratus est pro servitio Dei & nostro crucem accipere & in Terre Sancte subsidium proficisci, sciatis quod nos istud gratum gerimus & acceptum, vo- bis mandantes quatinus, receptis ab ipso sccuritatibus, prout vobis alias dedinius in mandatis, dicatis eidem quod assumpto viviiice Crucis signo, preparet tali modo, quod se quinto niilitum possit illic venire, & sibi provideat ad opus nostrum do XX balestariis bonis & bene paratis ad dena- rios nostros pro servitio predicto.Scientes quod hoc idem dicto Olivario per litteras nostras mandamus. Actum Parisius, anno Domiiii MCCXLVI, niense iebruarii. III. Ludovicus, &c. dilecto & fideli suo J. de Cranis, &c. Dilecta & fidelis nostra B., domina Vene, nobis significavit, quod cum ipsa ad partes vestras accessisset, ut terra dilecti 8c fidelis nostri Philippi de Monfeforti, de qua contentio fuerat inter eandem dominam & Guidonem filium ejus ex uiia parte, & gentes ipsius Philippi ex altéra, divideretur, sicut in judicio coram nobis fuerat ordinatum, gentes predicti Philippi de Monteforti, partem eundem Philippum contingentem capere nolue- rint, ca occasione pretendentes, quod Guido filius dicte domine, qui partes terre predicte debebat faccre, sicut dicebatur, presens non erat. Unde cum dictus Guido partcni suam, quam de dicta terra sua ha- bere debebat, eidem domine matri sue quittavit coram nobis, vobis mandamus quatinus, cum dicta domina de terra pre- dicta partes légitimas fecerit, gentes dicti Phil. moneatis, ut partem ipsius Phil. ca- piant. Quod si facere noluerint, vos dic- tam dominam, pro se & filio suo Guidone, de parte ipsam dominam & eundem filium suum Guid. contingente de terra supra- dicta in saisinara ponatis. IV. Ludovicus, &c. dilecto & fideli suo J. de Cranis, &c. Cum dilectus & fidelis noster consanguineus R., cornes Tholose, debeat ad partes Hyspanie proficisci, man- damus vobis, quatinus in terra ipsius vel in eis, que ad Ipsum pertinent, nihil inté- rim foretaciatis, sed terram ipsius intérim, donec redierit, deffendatis & protegatis. V. Ludovicus, &c. dilecto & fideli suo J. de Cranis, &c. Cum Oliverius de Terminis crucem assumpserit, in subsidium Terre Sancte nobiscum profecturus, quod gratum gerimus & acceptum, mandamus eidem, quod ipse provideat sibi de IV militibus & XX balestariis, sicut alias mandavimus eidem, ut eos ad passagium nostrum secum paratos habeat. Et ut ipsius parcatur la- bori, placet nobis, quod ad nos venire dif- férât usque prope terminum motus nostri, quando propius in ejus |)artibus nos pote- rit invenire. Si tamen cifius ad nos venire voluerit, placet nobis. Unde vobis manda- mus quatinus, si ipse citius venire volue- rit, vos eidem salvum conductum prebeatis. VI. Ludovicus, Sic. dilecto & fideli suo J. de Cranis, senescallo Carcassonne, &c. Scire vos volumus, quod dilectus & fidelis no?ter archiepiscopus Narbone, promisit pro se & prclatis provincie in presenlia legati Francie nobis, quod decimam, quam de mandato domini pape colligi mandamus per totam provinciam supradictam, pcr- solvi facict, ita tameii quod sibi & prelatis dicte provincie concedimus, quod incipiat soiutio dicte décime a maio nuper pre- torito. Quod eidem concessimus, &c. VII. Ludovicus, &c. dilecto & fideli suo J. de Cranis, &c. Cum dilectus & fidelis noster Trencavellus lator presentium no- biscum pacem fecerit, mandamus vobis c[uatenus filios ejusdem, quos tenetis, sine mora deliberetis eidem, Actum apud Pou- An 1 247 An 1247 An I 247 An 1247 t. III, col . 464. An 1247 octobre. An 1247 An 1247 octobre. 1223 PREUVES DE L'HISTOIRE DE Lx\NGUEDOC. Î224 An 1247 tisaram, anno Domini Mccxt-Vii, mease octobris. VIII. Ludovicus, &c. dilecto & fideli suo J. de Cranis, &c. Mandamus vobis, cjuati- mis V milites & v balistarios équités, quos dilectiis & fidelis noster Trencavellus se- cum ducet ad partes Jerosoliniytanas in subsidium Terre Saiicte, in terrain nostrani venire, redire & morari permittatis, nisi aliud forefactum fecerint preterquam in giierra dicti Trencavelli, ita tamen quod ipsi absolvantur ab excoramunicatione, per quam erant excommunicati, occasione guerre dicti Trencavelli. Actum Parisius, anno Domini mccxlvii, mense octo- bris. IX. Ludovicus, &c, dilecto & fideli suo J. de Cranis, &c. Mandamus vobis, quatinus Raimundum de Tais militeni permittatis morari in terra nostra, si sit absolutus & non malefecerit nobis in gucrra, quam mo- vit contra nos Trencavellus quondani vice- comes Biterrensis nominatus. Actum apud Templum juxta Parisius, anno MCCXLVii, mense octobri. X. Ludovicus, &c. dilecto & fideli suo J. de Cranis, &c. Trencavellus, cum quo fe- cimus bonam pacem, nobis intimavit, quod ex parte ipsius dilecto & fideli nostro co- niiti F\ixi commissa fuerunt & in custo- dian; data quedam instrumenta & carte, per que potest baberi notitia & cognitio jurium nostrorum. Mandanuis vobis, qua- tinus predictas cartas & instrumenta a ])redicto comité ex parte nostra exigatis. comniutare, &c. Actum apud Vicenas, anno M ce XL VII, mense octobri. XII. Ludovicus, &c. dilecto & fideli suo J. de Cranis, &c. Significavit nobis Goce- ranus de Pinos &.Bernardus de Caracilles, milites, quod ipsi nobiscum in partes ve- illent transmarinas, uterque se quinto mi- litum, cum armis uterque &: cum XX balis- tariis equitibus bene harnesiatis & centum peditibus, ad îalia vadia qualia nostris mi- litibus & aliis balistariis conferemus. Undo vobis mandamus, quatinus cum bene secuii fueritis ab eisdem de pactionibus hujus- modi adimplendis, & quod ad portum no:- trum Aquarummortuarum cum predictis gentibus bene harnesiatis venient, ad transfretandum nobiscum quando ad por- tum erimus supradictum, vos D libr. Tu- ron. super vadia sua mutuo tradatis utri- que. Actum Pontysare, anno Domini MCCXLVII, mense decembri. XIII. LudovicuSj &c., dilecto El fideli suo J. de Cranis, &c. Mandamus vobis, quatinus Guillelmo de Vintrono, donii- cello dilecti consanguinei & fidelis nostri R. comitis Tolosani, terram, quam dilec- tus ik fidelis noster Hugo de Arcisio cepit in manu nostra, ea occasione quod avus dicti Guillelmi post mortem suam fuit super heresi condemnatus, sicut nobis per ves- tras litteras intimastis, que terra movet ex parte matris ipsius Guillelmi, sicut dicitur, tradatis & deliberetis eidem, iionobstante condemnatione predicti avi sui. Et si ali- qua fortericia sit in terra predicta, illam & quid ibidem factum nobis fuerit scire faciatis. XI. Ludovicus, &c. dilecto 2< fideli suo J. c'.o Cranis, &c. Mandamus vobis, quatinus dilecto & fideli nostro Hugoni de Arsitio, latori presentium, assideatis in villa Cen- cenonis & in pertinentiis dicte ville CL 11- bratas terre, taliter quod boscus qui est circa villam predictam, qui vocatur Bos- c|uet, sit pcrpretium in assisia dicte terre. locis dicte ville contiguis, ad edificia fa- cienda, ad ardendum & ad pasturas ani- malium, eo nobis salvo, quod quotiens nobis placuerit, dictam assisiam possimus An 1248 janvier. Éd.orig. t. 111, col. 465. quibus habitis, ipsas diligenter custodiatis fortericiam in manu nostra teneatis, donec aliud super hoc dederimus in mandatis. Actum apud Meledunum, anno Domini MCCXLVII, mense januarii. XIV. Ludovicus, &c., dilecto & fideli suo J. de Cranis senescallo Carcass. & R. de Canesuspenso, salutem & dilectionem. Dédit nobis intelligi Guill. de Monvesquiu miles, quod quinta pars castri de Termes & etiam totius terre de Termenesio perti- net ad ipsum. Senescalle, vobis mandamus An 1243 ita etiam quod predictus Hugo & homines super ea inquiratis diligenter veritatem & ipsius eadem habeant usagia sua in aliis ea nobis scire faciatis. XV. Ludovicus, &c. dilecto & fideli suo J. de Cranis senescallo Carcass. &c. Man- damus vobis, C[uatinus castra que in manu nostra tcnetis, videlicct Penam, Piiegcel- An PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 126 Au l;47 tSmars. siim, Najac & Laurac, dilecto & fideli nostro consaiiguiiieo R. comiti Tolosano, vel certo ejus maiidato présentes litteras ileferentî', deliberetis. Victualia aiitem, armaturas & alia, que îa dictis castris habcmus, apud Carcassonani dcferri fa- ciatis & ad opiis iiostrum beiie coiiservari. Actiim apud Meledunum, aiino Domiiii M ce XL VII, mense febniario. 397. Pièces concernant la ville de Saint- Antonin , en Rouergae ' . 1. tLI.ustrissimo viro domino & amico 1 karissinio K., Dei gratia comiti Tho- losaiio, J. de Cranis, miles, seiiescalliis Carcassone, salutem ciim omnimoda reve- reutia & honore. Noverit nobilitas vestra nos litteras domini régis Francie récé- pissé in hiioc niodum : — Ludovicus, &c. J. de Cranis senescallo Carcassone Di- Icctiis consanguineiis & fidelis noster R., cornes Tholosc, coram nobis voluit & con- cessit, quod pasture, que sunt la terri- torio Sancti Antonini, hominibus ejusdem ville remaneant pacifice & quiète. Voluit etiam, quod pasture que actenus fuerunt communes ipsis hominibus vicinarum vil- larum comunes remaneant, sicut actenus consueverunt. De mercato, quod de novo fccit idem cornes apud Challuz, ita voluit quod licet per jus & consuetudines patrie, sicut diccbat, dictum mercatum debeat remanere, quoH homines predictos dicte ville Sancti Antonini ab omni damno im- munes observabitj quod si facero non poterit, ad minus diem mercati predicti mutabit. Inhibitionem vero, quam fecerat ne aliquis de terra sua iret ad mercatum Sancti Antonini, penitus faciet revocari. De camino autem dixit idem cornes, quod ante pacem Parisius factam erat ibidem caminus in loco quo modo est, & voluit quod, inquisita super hoc veritate, nos nihilominus super eadem nostram faciamus vohintntem. Super depositis vero, debitis, animalibus & damnis, que dicebant dicti homines tempore pacis sibi illata fuisse, respondit idem comes quod predicta non fecerat seu aliquid habuerat de predictis, sed si aliquis ballivus suus seu homines îui aliqua fecerint de predictis vcl habuerint, quando a dictis hominibus fuerit requi- situs, eis faciet justitie complementum. Unde vobis mandamus, quatinus ex parte nostra dictum coniitem requiratis, ut ipse predicta omnia debeat adimplere, ita quod de cetero pro predictis prenominatos ho- mines ad nos non oporteat ulterius labo- rare. Adhuc voluit idem comes quod sali- num, quod de novo dicebant instituisse juxta Carcassonam, remaneret, & cum di- ceret quod de jure poterat ibi dictum salinum habere, voluit quod nos super hoc facercmus inquircre veritatem. Unde ex parte nostra dictum comitem requiratis, ut salinum faciat amovere. — Unde domi- nalionem vestram exoramus & ex parte domini régis Francie rcquirimus, quati- nus, inspectis predictis omnibus super dicto salino amoveudo & aliis, mandata predicta adimplere curctis domini régis, ita quod homines Sancti Antonini non habeant de vobis justam materiam conque- rendi, & a domino rcge debeatis mcrilo comendari, & nos de predictis suo loco &c tempore de vobis laudabile testimonium possimus perhibere. Datum apud Castrum- novum de Arri, die lune ante ramos pal- marum, II. Ludovicus', &c. J. de Cranis, senes- callo Carcassone. Datum est nobis intelligi quod B. de Scos., miles Chatberti de Barbai- rano,Marinum Clerici,burgensem nostrum ville Sancti Antonini, ceperit & diu incar- ceratum tenuerit in terra dicti Chatberti 8c ad ultimum ipsum redemerit & magiiam pecunie quantitatem ab eodem receperit, durantibus tune treugis, inter senescallum quondam Carcassone & dictum Chatber- tum positis. Mandamus vobis quatinus a dictis Chatberto & Bernardo de Scos. re- dc-niptionem dicti Marini & dampna, que ])roinde sustinuisse dicitur, repetntis & ilicto Marino reddi ea faciatis, si poteritis. An 1247 avril. Doat, vol. ijj, f' 270 v". ' Doat, vol. iÙj, f" i-]6 y". An 1247 1227 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. '.iS An 1247 An IÎ47 mai. Maiidamus prcterea vobis, c[\iatimis ca que Pontius d'Airoiies, miles Olivarii Je Terniiiiis, abstulisse dicitur Bartholomco Massa & Raimuiido Arnaldo & B. Telet, mercatoribus ville nostre Saiicti Antonini, que Oliverius proniisit, ut dicitur, se red- diturum J. de Arcisio, senescallo quoii- dam Carcassone, nec reddidit, reddi faciatis eidem, III. Ludovicus ', Sec. J. de Cranis senes- callo Carcassone Scire vos volunuis, quod placet nobis, quod villa nostra Sancti Antonini & homines ejusdem ville sint de senescallia nostra Carcassone. Unde vobis iiiandamus, quatinus dictam villam & ho- mines ejusdem ville tanquam alias villas & homines de senescallia nostra Carcassone custodiafis & etiam defendatis. Actum a]nul Pontisaram, anno Domini M° CC" XL° VU", mense mayo. 398. Pièces concernant la ville de Clcrmont de Lodève ^. I. T UDOVICUS, &c. J. de Cranis senes- Lv callo Carcassone... Cum nos dilectis & fidelibus nostris Gaufrido, domino Fal- gueriarum & Guillelnio de Lodova niiliti- bus, quos dilecti Sifideles nostriGuillelmus sua, & in presentia judicis vestri adhibiti Lodovensis episcopus ex una parte Se Ee- de voluntate vestra super premissis coii- rengarius Guillelmi, dominus Clarimontis, gregationibus fecit inquestam, quam ut ex altéra super omnibus querelis, quas dicit de usu & consuetudine patrie suc mandamus vobis quatinus dictas parles compellatis ac ipsos arbitros, ut procédant in arbitrio supradicto , & __que a dictis arbitris super dictis querelis de jui4 An 1249 :ri juin. perfineref, non vocatis partibus, talia pre- cipere minime debuistis. Unde propter iniquuni mandatum utriusque littere, & quia in prima citatione nos perhemptorie vocavistis ad spacium viil dierum, contra normam & consuetudinem curie laicalis, ad dominum regeni Francie & ad curiam ejus in scriptis appellamus, in his vel circa hec, que de feodo ejus existunf, ejusdem protectioui supponendo nos & nostra, per hanc présentera litteram sigillo nostro signatam. Cujus transcriptum, per alfabe- tum divisum, ad perpetuam rei memoriam duximus retinendum, instanter a vobis pe- tentes appeilationes nobis dari per presen- tem litteram & per II. clericum, quem ad premissa mittimus peragenda. Datum & actum kalendis julii,anno gratie M°cc°XL° nono. Ego not. interl. valus'. Datum, ut supra. 412. Lettre de Ralmond Vil à Arnaud Othon , vicomte de Lomagne ^. RDei gratia comes Tlio'.ose, marchio «5 Provincie, nobili viro A. Otoni, vicecomiti Leomannie, salutem. Nobilitati vesfre tenore presentium innotescat, quod super querimoniis, quas de vobis fecimus coram curia Agennensi, ex eo quod conven- tiones per vos nobis juratas nec complere nec servare curastis, sicut in instrumento inde confecto per publicum notarium, si- gillo nostro sigillato, plenius confinetur, 8i quia coram eadem curia ad parendum juri comparere coiitempsistis, contra nos alias multiplicitcr & enormiter delin- qucndo, predicta curia Agennensis, culpis vesiris exigentibus, unanimiter & concor- diter contra vos sententialiter prouuntia- vit, & vos super hiis condempnavit ut castrum Altivilaris & totam aliam terram, quam a nobis tenetis in feudum, tradatis & restituatis nobis, habendam & tenendam a nobis jure obligationis, quia eam obligastis nobis pro complendis dictis conventionibus & servandis. Item pronunciavit, quod pre- dictam terram qualitercumque cum paucis vel cum multis, irati seu paccati, eam veli- mus recipere, persone nostre jure dominii restituere tenemini & debetis. Item pro- nuntiavit ut omnes expensas , quas nos fecimus vel ipsa curia fecit in diebus illis vobis assignatis vel occasione illarum die- rum, restituatis nobis, & ad eas nobis res- tituendas vos similiter condempnavit. Item pronunciavit ut nobilem virum Geraldum de Arnianhaco, quem captum tenetis, li- beretis & eum nobis liberum transmittatis. Volumus enim ipsum, jure nostri domi- nii, liberare. Hinc est, quod discretxonem vestram requirimus, vobis districte preci- piendo mandantes, quatinus predictis sen- tentiis pareatis in omnibus, & universa & singul*) que in predictis sententiis conti- nentur, modis omnibus compleatis & ea complere nullatenus differatis. Ad hec au- tem proponenda, requirenda & recipienda procuratores nostros constituimus dilectos ac fidèles nostros nobiles viros Gastonem de Guontaudo & R. Bernard! de Balencs, promittentes quicquid super predictis per ipsos actum fuerit, nos ratum & firmum perpetuo habituros. In cujus rei testimo- nium, présentes litteras fecimus sigilli nostri munimine roborari. Consimiles lit- teras, divisas per alphabetum, ad hujus rei perpetuam memoriam nobiscum duximus retinendas. Datum apud Agennum, tertio kalendas julii, anno Domiiii M" ce XL° nono. An ■M? ' Il faut sans doute lire : Ego netarius interli- neavi vultis. Ce dernier mot est en effet écrit un peu plus haut, entre deux lignes. [A. M.] 'Trésor des chartes, J. 3o8j Toulouse, 5304, n. 64; original. — Teulet & de Laborde, Layettes Au Trêior, t. 3. p. 70. ï2Ji> PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1256 An 1249 2 3 sep- tembre. Art ejiisdem ordinis, centuni marchas, — item '^^' monasterio mouialium Sancte Crucis, ejus- dem ordinis, centum marchas, — item mo- nasterio mouialium de Goiono, Cister- ciensis ordinis, centiim marchas, — item monasterio monialium de Oratioiie Dei, Cisterciensis ordinis, centum marchas, — item monasterio monialium de Prulhano, ordinis Predicatorum, centum marchas, — item monasterio monialium Sancte Marie 4l3. Testament & codicille de Rai- mond VII \ I, TN nomlne sancte & individueTrinitatis, 1 amen, Manifestum sit omnibus pre- sentibus & futuris, quod nos R., Dei gratia de Bosqueto, Tricastrine diocesis , centum cornes Tholose, marchio Provincie, filius marchas, — item monasterio monialium quondam domine regine Johanne, in boiia Sancti Andrée, Vasionensis diocesis, cen- nientis valetudiue existentes, testamentum tum marchas, — item operi ecclesie Sancti nostrum modis omnibus valiturum facimus Stephani Tholose, ce:itum marchas, — in hune modum, quodlibet aliud testamen- item operi ecclesie Grandissilve, Cister- tum antea per nos lactum, si quid fecimus, ciensis ordinis, centum marchas, — item revocantes penitus & quassantes. — la monasterio Fulhencii, Cisterciensis ordi- primis sepulturam nostram eligimus apud iiis, centum marchas, — item monasterio nionasterium Fontisebraudi, ubi jacet rex de Eliiis, Cisterciensis ordinis, centum Henricus Anglie avus noster, & rex Richar- marchas. — Item monasterio Bonecumbe, dus avunculus noster, & regina Johanna Cisterciensis ordinis, relinquimus prêter mater nostra, ad pedes scilicet ejusdem dictam summam decem milium marcharum niatris nostre. — Item omnia a nobis ad- gregem nostrum & armenta nostra, videlicet quisita injuste vel indebite ablata,vel qua- vaccas, boves & tauros,oves & arietes,cum litercumque cum peccato vel contra Deum sommeriis & arielis & aliis bestiis univer- ad nos pervenerint, sive mobilia vel immo- sis ad cabanam nostram vaccarum & ovium bilia sint vel quecumque alla jura corpo- pertinentibus. — Item operi ecclesie Bel- ralia seu incorporalia, plene & intègre lepertice, Cisterciensis ordinis, centum restitui volumus & mandamus & de bonis marchas. — Residuum vero de decem mi- nostris in integrum emendari, — In primis libus marcharum supradictis, quod restât pro anima nostra relinquimus decem milia distribuendum, distribui volumus arbitrio marcharum sterlingorum, de quibus relin- commissariorum nostrorum infrascripto- quimus monasterio Fontisebraudi quinque rum, qui gadiatores seu spondarii vulga- milia marcharum, & prêter dictam sum- riter appellantur, ad pias causas, sicut mam decem milium marcharum relinqui- saluti anime nostre magis expedire vide- mus eidem monasterio Fontisebraudi om- bunt. — Item in omnibus terris & aliis nia vasa nostra aurea & argentea & mobilia bonis nostris & juribus universis ad nos nostra & omnes anulos nostros & lapides pertinentibus, heredem instituimus filiam preciosos. — Item de dictis decem milibus nostram Johannam , uxorem illustris viri marcharum relinquimus monasteriis inf'ra- Alfonsi, comitis Pictavensis. — Item vo- scriptis, videlicet monasterio monialium lumus, precipimus & mandamus restitui de Spinassa, ordinis Fontisebraudi, qua- omnes ecclesias & ecclesiasticas personas dringentas marchas, — item monasterio de & omnes illos, qui per nos vel bajulos Bragariaco, ejusdem ordinis, centum mar- nostros spoliati sunt absque ordine judi- chas, — item monasterio monialium Gratie ciario, & ipsam restitutionem fieri volu- Dei, ejusdem ordinis, centum marchas, — mus & mandamus sine strepitu judicii, de item monasterio monialium de Longaticis, piano, ad arbitrium. commissariorum seu gadiatorum infrascriptorum , & quod sic • Archives nationales,!. 3,,, n- 63 & 64; ori- restituti heredibus nostris faciant quod ginai.x sce;!és. — Teiilet & de Lnborde, Layettes debebunt. — Item volumus & mandamus ^a 2Vf'jo/- ./es c^(i;(fs, t. 3, pp. 78 » So, Ut oninia débita nostra, quibuscumque An 1249 I :o7 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1258 persouis ea ilebebamus, solvantur de bonis nostris, prêter dictam summam decem mi- lium marcharuni, ad cogiiitionem commis- sariorum seii gadiatorum infrascriptoruni. — Item concedimus & confirmamus baro- nibus, militibus & aliis fidelibus nostris, ecclesiis, nionasteriis, civitatibus, castris & villis omnes débitas & consuetas liber- tates, quas usque modo habuerun t, nolentes ut ex taillis seu exactionibus, quas ab eis habuimus ex voluntate potius quam ex de- bito, generetur eis vel successoribus eoriim aliquod prejudiciiim in fiiturum. — Item instituimiis, volumus & mandamus, ut di- lectus ac fidelis noster Sicardus Alamanni presit toti terre nostre, regat & custodiat eam & quod redditus & proventus omnes recipiat, ponendo ibi illos, quos ad hoc viderit congruos & fidèles, & quod exinde cum aliis commis?ariis seu gadiatoribus nostris legata & débita nostra persolvat, quousque terra nostra venerit ad manus filie nostre Johanne, comitisse Pictavie, quam heredem nostram instituimus, sicut superius est expressum. — Commissarii autem gadiatores seu spondarii nosfri sunt isti , videlicet venerabiles patres Tholosa- nus, Agennensis, Albiensis, Caturcensis, Rutb.enensis, Carpentoratensis & Cavel- licensis episcopi, & dilecti ac fidèles nostri nobiles viri Bernardus cornes Convenarum & Sicardus Alamanni & quatuor ex civibus Tholosanis, quos cornes Convenarum & Sicardus Alamanni supradicti duxerint eli- gendos, dantes dictis commissariis seu ga- diatoribus nostris plenam & liberam potes- fatem exec[uendi omnia relicta pro anima nostra & alia legata, & ut ea & omnia débita nostra solvant & solvi faciant de bonis nostris, & quod omnia a nobis injuste adquisita & indebite ablata, prout supe- rius est expressum, restituant & de bonis nostris iii integrum emendent. Nam de ipsis volumus, ut super omnibus supra- dictis'nostram adimpleant voluntatem & eam faciant inviolabiliter observari. — Item volumus & mandamus, ut de bonis nostris provideatur famille nostre, & hoc faciat Sicardus Alamanni arbitrio suo, prout ho- nori nostro viderit expedire. — Hanc voluntatem nostram volumus valere jure testamenti,& si jure testameati valere non An 24;; An 1245 5 sep- posset, valeat jure codicillorum vel cujus- cumque alterius ultime voluntatis vel quo- libet alio jure, quo valere potcst. — Acta sunt hec apud Amilianuin, 1X° kalendas octobris, anno Domini M" CC XL" nono '. II. Noverint universi presentem cartam inspecturi, quod dominus Raimundus, Dei gratia comes Tholose, marchio Provincie, saluti anime sue cum devotione providere tembr'c intendens, voluntatem suam declaravit co- ram tcstibus infrascriptis, asserendo pro- positum suum esse, quod si ab infirmitate, qua tenebatur, ipsum contingeret liberari, votum peregrinationis ulframarine, pro qua crucem receperat, persoualiter adim- pleret. Si vero dictam peregrinationem adimplere non posset, voluit & mandavit ut pro redemptione peregrinationis sue & illorum, qui pro ipso & de mandato ejus crucem receperunt & dictam peregrina- tionem facere tenentur, hères suus mittat ultra mare quinquaginta milites bene ar- matos & bene paratos in subsidium Terre Sancte, moraturos in partibus transmarinis perunum annum integrum in servicio Jesu Christi, & quod illi qui pro ipîo domino comité crucem receperunt, rccipiantur pre ceteris in numéro illorum quinquaginta railitum, si eis placuerit transfretare. — Item voluit Se mandavit, quod pecunia illa, quam habuit de vicesimis ecclesiarum & de legatis & de redemptione votorum, res- tituatur ab herede suo domino pape. — Item voluit & mandavit, quod pecunia illa, quam habuit a domino rege Francie & a domina regina occasione passagii, restituatur eisdem ab herede suo. — Ac- tum est hoc apud Amilianum, septimo kalendas octobris, anno Domini millesimo ducenfesimo quadragesimo nono. Testes présentes interfuerunt dominus Bernardus comes Conveiiarum, Jordanus de Insula, Sicardus Alamanni, Ramundus de Alfaro, ' Scellé de neuf sceaux, qui se suivent dans l'ordre fuivûrtt; nous donnons le nom de chaque témoin, ttl qu'il est écrit au dos de l'acte : Guida de Scveriaco, ahbai Moysiacensis, Jordanus de In- sula, comes Ruthenensis, episcopus Albiensis, cornes Convenarum , Richardus Filyangerîus, R, de Alfaro^ Fr, Guillelmus de Briva. — A la partie supérieure de l'acte, traces de dix autres sceaux. An 1245 ::D9 PREUVES DE LHISTOIKE DE LANGUEDOC. îôo An 1249 oc!oti\ Ponciiis Astoaudi cancellarius domiui co- niitis antedicti, frater Guillelnuis de Briva, Johanues Aurioli, magistcr Petrus Gua- saiihator, niagister Petrus de Capella, niagister Petrus de Espaor, Berengarius Alamauni , & ego Beniardus Aimericus, publicus Tholose notarius, qui mandato ipsius domiui comitis hanc cartam scripsi. — lu cujus rei testimonium, nos Bernardus comes Couvenarum , Jordanus de Insula, Sicardus Alamauni, Poncius Astoaudi & frater Guillelmus de Briva presentem car- tam fecimus sigillorum nostrorum muni- mine roborari '. 4M- Vidiraus de l'hommage rendu par le comte de Fo'ix au comte de Tou- louse pour Saverdun ^. 41 5. — CCLXXXV Actes du serment de fidélité prêté par les villes , les barons 6" les cheva- liers du comté de Toulouse , L-c. au comte Alfonse 6" à Jeanne sa femme '. NOVERINT uuiversi tam présentes quam futuri, quod anno Domini M" ce" XL" noue, prima die mensis decembris, viri nobiles domini Guide & Herveus de Ca- prosia fratres, & Phylippus, Pictavensis ecclesie thesaurarius, missi a domina Blan- cha serenissima Francorum regina ad par- tes Tholosauas, pro saizienda & recipienda terra domini R., quondam comitis Tholo- saui, nomiue domini Alfonsi, illustris co- mitis Tholose & Pictavie & marchionis Provincie, & pro recipiendis juramentis fidelitatis a baronibus, militibus & aliis An 1249 I" dé- cembre. Éd.oiin. t. m; coi. 47.'. D, Dei gratia epîscopus Albiensis, & G. hominibus terre predicte, lectis litteris • abbas Moysiacensis, universis Christi fidelibus présentes litteras inspecturis salu- tem in Domino. Discrétion! vestre duxi- mus intimandum, quod nos litteras origi- nales, non viciatas nec cancellatas nec in aliqua parte sui corruptas, cum sigillo pendenti nobilis viri comitis Fuxensis vi- dimus, a quibus presens translatum sine adjectione & diminutioue fuit trauscrip- tum, quarum ténor talis est : Noverint universi {Vo\e'{ plus haut, ce. io65 & 1066.) Ad hec nos episcopus Albiensis & abbas Moysiacensis supradicti huic translate si- gilla nostra apposuimus in testimonium hujus rei. Datum Tholose, iili" kalendas novembris, anno Domini m''cc°x.l° nono. ' Scellé jadis de six sceaux, dont restent cinq. ' Trésor des chartes; Foix & Commingcs, n. 20 his; J. 332 ; vidimus original scellé de deux sceaux. domine regine publiée in aula castri Nar- bonensis coram multis baronibus & aliis nobilibus 8c aliis tam clcricis quam laicis, receperunt juramentum domini Bernardi, comitis Convenarum, in hac forma juraii- lis : — Ego Bernardus, comes Convenarum, fidelis ero domino Alfonso comiti Tholose & Pictavie, marchioni Provincie, & filiis comunibus ipsius & domine Johanne uxo- ris sue, filie quondam domini R. comitis Tholosani , & eorum vitam & membra, senhoriam & jura & eos, qui pro eis eo- rum terram tenebunt, totis viribus bona ride salvabo, salvo jure domini régis Fran- corum 8c heredum sworum, secundum for- mam pacis facte Parisius inter dominum regem Francorum 8c dictum dominum R. comitem Tholosanum. Sic me Deus adju- vet, Si hec sancta Dei Evangelia, que pro- pria manu tango. — Ineadem autem forma juraverunt omnes barones, milites, consu- les 8c probi homines infrascripti, videlicet Sicardus de Montealto, Jordanus de Insula, Jordanus de Saissaco, Bernardus Amelius 'Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 4, 71. [J. J08 j original.) An 'M9 lui PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1262 de PalheiiiSjSicardus Alamanni, Bernardus de Monteaciito, Guiiabertus de Monte- acuto, Guillelmiis Arnaldiis de Biran pro domina Syguiii comitissa Astaracensi & in anima ipsius, Rogerius de Montealto, Ber- nardus de Bellomonte, Raimundus de Al- faro, Isarnus de Sancto Paiilo, Rogerius de Terciaco, Isarnus Jordanus de Insula, Raimundus Jordanus de Insula, Poncius de Villamuro, Jordanus de Lantario, Guil- lelmus Ato de Bellomonte, Bernardus de Miromonte, Petrus de Sancto Saturnino, Anialdus de Marcafabba filius quondam Guillelmi Bernardi de Marcafabba, Arnal- dus Poncius de Noerio, Geraldus Hunaldus de Lantario, Guillelmus Bernardi de Mar- cafabba, Willelmus Hunaldi, Bernardus Convenarum, Gausbertus de Podiolau- rencio, Raimundus de Turri, Bernardus de Sancto Mychaele, Isarnus Bernardi de Fanojovis, Berengarius de Promilhaco vi- carius Tholose, Petrus de Rovereto, Hu- guo de Montiliis; Bernardus Huguo de Festa, Affizatus de Sancto Paulo, Fortane- rius Convenarum, Aymericus Convena- rum, Pictavinus de Podiolaurencio, Ato Audebaudus, Sayssius de Podiolaurencio, Bernardus Audebaudus, Bernardus de Vil- lanova de Caramanno, Vitalis de Villanova frater ejus, Raimundus de Montecapra- rio, Bernardus de Sancto Martino, Wil- lelmus de Manso, Arnaldus de Laurano, Arnaldus Willemi de Artuinhano, Willel- mus Bernardi de Sancto Mychaele, Ber- nardus de Monteesquivo, Assalhitus de Lantario, Raimundus de Décima, domina de Insula uxor quondam Pétri de Insula, Arnaldus de Mazerolis, Olricus de Curvo- rivo, Arnaldus de Felgari & Willelmus de Felgari, fratres domini episcopi Tholosani, Johannes Aurioli. — Item consules Podii- laurencii, Raimundus de Putco & Geral- i;j.oiig. Jus Sartor. — Item consules de Vauro, t. I II ' col. -17.;. Poncius de Taulaco, Ademarus de Ponte labigio, Petrus de Belaval & Willelmus Clericus. — Item consules de Lauraco, Petrus Bertrandus & Aymericus Lobera. — Item consules Fanijovis, Guarinus & Pe- trus Guarinus. — Item consules Verduni, Petrus de Montetotino, Vitalis de Seteslo, Petrus de Lucas & Raimundus de Cavals. — Item consules de Rivis, Raimundus de Montiliis, Amiguonu, Arnaldus de Faia & Rogerius de Sitanis miles. — Item consu- les de Villamuro, Vitalis Faber, Willelmus do Mailhaco miles & Poncius Guairaldus. — Item consules de Monteferrando, Wil- lelmus Guotbertus, Petrus Huguo. — Item consules Castrisarraceni, Willelmus de Ba- redge, Stephanus Grimoardi, Raimundus Feraudi, Raimundus deVilladei, Petrus Grimoardi, Raimundus de Agra & Odo de Baredges. — Item diocesis Albiensis, Pon- cius Amelius de Causaco, Petrus Raimun- dus & Jordanus de Rabastencs fratres, R. de Braco, Geraldus Pétri de Cadaloinh, Petrus Bernardi de Causaco, Bertrandus filius Bertrandi, fratris quondam dicti do- mini comitis Tholosani, Bernardus de Monteesquivo. — Item consules & probi homines Galliaci, Mancipius, Petrus Si- cardi, Bernardus Benedictus, Willelmus Sicardi, Bertrandus de Gailhaco, Raimun- dus Willelmi de Bita, Petrus de Gailhaco, Willelmus Ato de Gailhaco, Bernardus Vi- talis, Willelmus Maurini & Bernardus Folcaudi. — Item consules Insuie Albien- sis, Petrus de Alanis, Bernardus Bonus- homo, Ademarus Tamainh & Willelmus Amelii. — Item consules Castrinovi de Montemirailho, Augerius de Avelanis & Amelius de Riguaiih. — Item consules de Rabastencs, Bertrandus de la Thaosca, Bernardus de Luganno & Bernardus Fer- rancius. — Item consules & probi homines Cordue, Brandonus, Raimundus Peliccrius, Benedictus' Molinerius, Bertrandus Roca miles, Raimundus Arquerius & Bernardus de Sancto Amancio. Acta suut hec Tholose, in aula castri Narbonensis, in presentia & testimonio venerabilium patrum domino- rum G., Dei gratia Narbonensis archiepi- scopi, & R. Tholosani, G. Agennensis & A. Convenarum episcoporum, & R. Tho- losane sedis prepositi, & nobilis viri do- mini Amalrici vicecomitis & domini Nar- bone, Poncii Astoaudi cancellarii dicti domini Alfonsi comitis Tholosani, Guido- nis Fulcodii, magistri Guillelmi de Po- ' Le texte porte hnc'itus, avec une abréviation aii-dcssiis de Vn; peiit-^re faut-il lire Beneitui, qui serait une forme latine calquée sur la form« vulgaire Beneieit. [A. M,] An 1249 An IH9 1200 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 264 diolaurencio, niaglstri Rainnindi Taloni, Guillelnii Isanii archipresbiteri de Rivis, Guillelmi de Piano se;iescalli Carcassoiie, Hugonis de Arcisio & Pétri de Viciais. — Item eodeni anno & raeiise, juraverunt in eadem forma omnes barones, milites, con- ; suies & probi homines infrascripti, vide- licet Guillelmus de Vilela, Ariialdus de .. Vilela, Arybertus de Deopantala, Beren- gariiis Alamanni, Raimuudits de Aniorto, Ademarus de Gualdino, Sicardus de Lis- saco, Willelmus Jordanus de Lissaco, do- minus Odo de Insula, domina Puucela (sic) mater Geraldi de Armaniaco, pro se & pro dicto Geraldo filio suc, Odo de Francs dominus de Montirone, Odo Escotus, Wil- lelmus de Rocaforte, Petrus de Tholosa miles Tholose, Raimundus Willelmus de Villaniuro, Bertrandus de Veceriis, Petrus ' Laureucius de Petra, Petrus de Podio, Rogerius de Aragone filius quondam Ro- gerii de Aragone, Petrus Raimundi Bafferi, Willelmus Ato de Villaniuro pro facto Sa- varduni & pro tota alla terra sua, Bernar- dus de Manso, Raimundus de Rocovilla, Capellus de Veceriis, Raimundus Stepha- nus, Ato de Francardvilla, Ademarus de Terciaco, Bertrandus & Raimundus de Ro- covilla fratres, Guillelmus de Castellonovo & Willelmus nepos ejus, Petrus vicecomes Lautricensis, Rogerius Isarnus filius Luppi de Fuxo, Rogerius de Aspello, Bonifacius de Felgario, Giiido de Severaco, diocesis Ruthenensis, Arnaldus Feda, Willelmus de Saysses, Willelmus Pétri de Berencs, Pon- ii<^-°jk- cius Alo de Castluscio, R. de Cominhano, coi.475. Berengarius de Gailhaco, Matfredus de Rabastencis. — Item consulcs & probi ho- mines de Lauzerta, Arnaldus Gausbertus, Bertrandus de Rosset, Syguinus de la Broeda, Bernardus de Carcer, Willelmus de Auriaco, Bernardus de la Faurgua, Pon- dus Geraldus de Moysiaco. • — Item con- sules Avinionis, diocesis Tholosane, Rai- mundus Grossus, Rainuindus Baudrics & Willelmus Raimundi. — Item consules Caramanni, Petrus de Vitraco, Arnaldus Saqueti, Aymericus de Roaxio & Bernar- dus Guasanherius. — Item consules de Sancto Felicio, Ademarus Cathalanus, Pe- trus del Teule, Bernardus Navarrus, Petrus Escuderius, Raimundus Geraldus, Willel- mus Gitbertus, & V/illelnuis Aguassa baju- lus Sancti Felicis. — Item consules de Be- ceta, Bernardus Geraldus & Bernardus Passamar. — Item consules Castrinovi de Arrio, Raimundus Capella & Paulus de Aurenca, & milites ejusdem castri, Ber- trandus Malpuel, Maynerius & Olricus de Sancto Germano. — Item milites de Sancto Paulo, Guillelmus de Sancto Paulo & Wil- lelmus Lo Clergs fratres, Huguo de Segu- reto &Willelmus Donatus. — Item Bernar- dus Magister, consul de Peirussa, diocesis Ruthenensis. — Item consules Villenove ejusdem diocesis, Stephanus Saumada & Geraldus Olricus. — Item consules & probi homines de Montecuquo, Caturcensis dio- cesis, Paianus de Roca miles, Raimundus Arnaldus de Bos, Willelmus Audoinus, Willelmus de Estivals & Willelmus de Villabergoinh. — Item consules Amiliani, Alamannus, Bernardus Cabanerius, Beren- garius Durandi, B. Benastrugns. — Item consules & probi homines de Najaco, Hu- guo Parator, Donatus de Najaco & Petrus Ademarus. — Item balistarii & servientes dicii domini R. quondam comitis Tholo- sani , Bertrandus de Ventenaco, Bela- guarda, Petrus Willelmus Massa, Betone- tus, Poncius Massa francigena, Wilalmo- nus, Bertrandus de Montelauro, Petrus de Biterri & Raimundus Matfredi, Poncius Durandi & Arnaldus de Ventenaco. Acta sunt hec Tholose, in eodem Castro Narbo- nensi, in presentia & testimonio domini Willelmes de Gacs militis, & magistri Rai- mundi Taloni, canonici Sancti Caprasii Agennensis. — Item eodem anno & mense, Guastonus de Lomanha & Arnaldus de Ro- vinhano fratres, & Arnaldus de Esperveriis miles, in presentia & testimonio dictorum domini Willelmes & magistri Raimundi, apud Verdunum, in eadem forma antedic- tum fecerunt jnramentum. Ad hec omnia supradicta, ego Bernardus Aimericus, pu- blicus Tholose notarius, presens interfui & mandato dictorum nunciorum omnium- que suprascriptorum baronum, militum, consulum & alionim proborum hominum, presens publicum scripsi instrumentum. Noverint universi tam présentes quam futuri, quod anno Domini m°cc"xl" nono, vir idus decembris, viri nobiles domini An 1249 An 'M9 7 de- ccmbrc. KJ.oric. t. III, col. 476. An 1249 126: PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1:66 Guido & Herveus de Caprosia fratres, & Forma juramentlquodfacîentcîvcsTholosani. Phylippus Pictaveusis thesaurarius, missi a domina Blaiicha serenissima Francorum re- Ego talis ' , jiiro super sacrosancta gina ad partes Tholosaiias, pro saizienda & Evuangelia & promitto par idem jiira- recipienda terra domini Raimundi, qiioii- mentiim domino Alfonso, comiti Tholose dam comitis Tholosani, nomine domini & Pictavie, & vobis talibus nomine ipsius, Alfonsi, illustris comitis Tliolose & Picta- me servaturum ipsi comiti vitam, menbra, vie 8c marchionis Provincie, & pro reci- honorem, fidelitatem, urbem & suburbium piendis juramentis fidelitatis a baronibiis, Tholose, & qiiod ipsi comiti & suis ero militibus & aliis hominibus terre predicte, bonus, legittimus & fidelis, & quod in me An 1249 ICJ.orîg. t. 111, col . ■( 7 5. lectis litteris domine regine publiée in Castro Narbonensi coram multis baroni- bus & aliis nobilibus & aliis tam clericis quam laycis, receperunt juramentum do- mini Hugonis, comitis Ruthenensis, in hac forma jurantis : — Ego Huguo cornes Ru- thenensis, fidelis ero domino Alfonso, co- miti Tholose & Pictavie & marchioni Provincie, & filiis comunibus ipsius & domine Johanne uxoris sue, filie quondam domini Raimundi comitis Tholosani, & eorum vitam & membra, senhoriam & jura & eos, qui pro eis terram eorum te- nebunt, totis viribus, bona fide salvaho. Sic me Deus adjuvet, & bec saiicta Dei Evangelia, que propria manu tango. — In cadem autem forma juravit nobilis vir Ca- nilhacus. Acta sunt hec Tholose, in castre Narbonensi, in presentia & festimonio ve- nerabilium pntrum domini G., Dei gratia Narbonensis archiepiscopi , & domini R. Tholosanensis episcopi, Sicardi Alamanni, Poncii Astoaudi cancellarii dicti domini Alfonsi comitis Tholosani, Guidonis Ful- codii, Berengarii de Promilhaco vicarii Tholose, magistri Guilleimi de Podiolau- rencio, magistri Guilhelmi de Punctis, Guilleimi de Piano senescalli Carcassonen- sis, Hugonis de Arcisio, Pétri de Vicinis & magistri Raimundi Taloni, canonici Sancti Caprasii Agennensis. — Item eodem anno & niense juraverunt apud Verdunum in eadem forma nobiles viri Bernardus de Arpajone 8t Berengarius de Combreto, in presentia & testimonio dicti Sicardi Ala- & in meis possit confidere & credere se & sua, & quod contra hec vel eorum aliquid nuUo tempore veniam vel aliquem veiiire faciam vel paciar ullo modo, salvo tanien & conservato dominio domini régis Fran- cie, & forma pacis, que olim Parisius facta fuit inter excellentissimum dominum Lu- dovicum, Dei gratia regem Francorum, & bone memorie R, quondam comifem Tho- lose, quantum pertinet ad dominum regem & heredes suos salva. Et propter isfud juramentum sic prestitum dicet staiim, si voluerit, ille qui juraverit : Dico, protester & intelligo, qua' propter hujusmodi jura- mentum nichil amittamus ego & alii cives & burgenses Tholose de consuetudinibus & libertatibus nostris. Forma jurament! quod facîet balVivus consu- Ubus, civibus & burgensibus Tholose, Ego talis, ex parte domine Blanche, Francorum regine illustris, pro domino Alfonso comité Tholose & Pictavie consti- tutus ballivus quamdiu eidem domine re- gine placuerit in partibusTholosanis, juro super sancta Evuangelia & per idem ju- ramentum promitto vobis consulibus, civi- bus & burgensibus Tholose quod omnes débitas & consuetas libertates, & consue- tudines vestras, sicut eas usque modo ha- buistis, vobis usque ad adventum predicti domini nostri A., comitis Tholose & Picta- vie, servabo fideliter & faciam observari. Nos vero G., miseratione divina Nar- lîd.orig. t. 111, col. 476. manni & Poncii Astoaudi & Johannis Au- bonensis archiepiscopus, & R,, episcopus rioli & magistri Raimundi Taloni. Ad hec omnia ego Bernardus Aimericus, publicus Tholose notarius, presens interfui & man- date dicforum nunciorum & baronum su- prascriptorum presens publicum scripsi instrumcntum. Tholosanus, testificamur presentibus litte- ris nos vidisse predictas duas formas, illus- ' Trésor des chartes du roi ; Toulouse, iv, 11. 67. (Original scellé, J. SoS.] ' Sic; doin Vaissete avait corrig4 (juo.l. [A. M.J An 1249 r>do- ccmb:c. An 1Ï49 167 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 268 tris regine Francorum litteris iuterclusas, homiiies Moysiaci, &c. Item consules & quas siquidem litteras clausas & intégras probi homiiies Montisalbani , &c. Acta vidimus 8c coram iiobis & viiis nobilibus sunt hec apud Moysiacum, in aula abbatis An 1249 12 dé- cembre. lid.oric, t. 111, col. 477. Guidoiic & Herveo de Caprosia, fiatribus, militibus, & Philippo, ecclesie Sancti Hila- rii Pictavensis thesaurario, & multis aliis vidimus aperiri. In cujiis rei testimoniiim, présentes litteras sigillorum nostronim munimine fecimus roborari. Datum Tho- lose, anno Domini M''CC°XL'' nono, die lune in festo beati Nicholay hiemalis. Noverint', &c , quod anno Domini MCCXLIX, pridie idus decembris, viri no- biles domini Guido & Herveus de Capro- sia fratres, Se Phi lippus Pictavensis eccle- sie thesaurarius, missi a domina Blan':ha, serenissima Francorum regina, ad partes Tolosanas & Caturcenses, pro saisienda & recipienda terra domini R. quondam comitis Tolose, nomine domini Alphonsi, illustris comitis Tolose & Pict. & mar- chionis Provincie, & pro recipiendis ju- ramentis fidelitatis a baronibus, militibus & aliis hominibus terre predicte, lectis lilteris domine regine publiée apud Moy Moysiacensis, in presentia & testimonio venerabilis patris domini R. Dei gratia episcopi Tolose, G. Moysiacensis & Ilde- fonsi Montisalbani abbatum, Arnaldi de Aragone, prioris Béate Marie Deaurate Tolose, & nobilium virorum Rayambaudi de Bellojoco, Jordani de Insula, Jordani de Rabastencs, W. de Bouvila, & Bertrandi Roca militis, Guill. Atonis architUaconi Villelonge & canonici Sancti Stephani Tolose, Poncii Astoaudi cancellarii dicti domini Alfonsi comitis Tolose, &c. 416. — CCLXXXVI Extrait de quelques actes. I. ■p) ]\VISERACI0NE' divina Albaneusis i^ • episcopus, in partibus Provincie siacum, in aula abbatis Moysiacensis, co- & terris circumadjacentibus domini pape vices gerens, G. Carpentoratensis & F. ram multis baronibus & aliis nobilibus & aliis tam clericis quam laicis, receperunt juramentum nobilis viri domini Deurde Barasc, in hac forma juranlis ; Ego Deurde Barasc fidelis ero domino Alfonso, comiti Tolose & Pictavie, &c. In eadem autem forma jiiraverunt onines barones, milites & consules & probi homines infrascripti, videlicet Fortanerius de Guordonio, Ber- trandus de Cardalhaco, Aymericus de Guordonio, Galhardus de Bainaco, R. de Caussada, Huguo de la Roca, Raterius de Caussada, Amalvinus de Pestilhaco, Will. de Belloforti, Wilhalmonus de Lort civis terius de Miromoute, Armandus de Mon- telanardo, Tonditus de Montelanardo, Bernardus de Olmia, Gaillardus Berailh, Bos de Orgoilh, R. de Bosco, Guill. de Albaro de Orgoilh, W. Amalvinus de Lu- soig, R. de Rancils, Bego de Calomonte, Will. de Cadeilhan. Item consules & probi ' Nous ignorons à quelle source dom Vaissete a emprunté l'acte qui suif. [A. M.] An 1249 An 1249 : I oclo- bre. Vasionensis eadem miseracione episcopi, universis Christi fidelibus ad quos pré- sentes littere pervenerint, salutem iu Domino. Universitati vestre tenore pre- sencium innotescat, quod nobilis vir Ros- tagnus de Sabrano, in nostra presencia constitutus, proponens se gerere in firma animi fi.xione, quod semper in fide & devo- cione regni Francie persistât, & affectans jilurimum, ut dicebat, tolli de medioquic- quid suspicionis de eo habende esse pote- rat inductivum,instantissime rogavitvirum discretum Odardum de Villario, senes- Caturcensis, Will. de Balaguerio, D. vice- callum Belliquadri & Nemausi, ut caput comes de Calvinhaco, W. de Morssano, Ra- castri Sancti Victoris, quod esse diguosci tur dicti Rostangni, & clasuram ville dicti loci dirueret vel ei dimitteret diruenda, sicut ad debilitacionem dicti loci ipse se- nescalcus viderit expedire. In cujus rei testimonium, sigillis nostris présentes lit- teras jussimus communiri. Datum apud Sanctum Saturninum, xii kalendas no- vembris, anno Domini M" CC''XL''IX". ' Manuscrits Coliert, n. 2670. [JJ. 26, P'.3j4v".] An jjiivicr. ICJ. orit;. t. ll[. :69 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1270 II. Notiim sit omnibus presentibus & futinis, quoJ anno Domini niillesinio ce" {[uadragesinio nono, videlicct iiii kal. febr., régnante Ludovico rege Francoriini, Odar- dus de Villario senescalcus Belliquadri &c Nemausi ex una parte & Rostagnus de Sa- bus domino R. Uticensi episcopo, Alazardo priore Sancti Quinfini, Guillelmo de Co- dolis, Bertrando Maurino, Petro Lam- berto, Johanne de Mercato, castellano Rupismaure, Petro de Axa, Bernardo de Agnissello, Petro Gaucelino, & me Poncio An IIJO brano ex altéra, recognicionem & conven- de Lauduno, senescalcie Belliquadri & cionem infrascriptam fecerunt sibi ad in- viceni in hune modum. Recognovit enim dictus Rostagnus, quod ipse ad removen- dam omnem suspicionem, si qua de eo erat vel esse poterat, postulaverat a dicto senes- calco, quod dirueret castrum Sancti Victo- ria & clasuram ejusdem castri & ville & quod ad postulacionem ipsius facta fuerat dirucio dicti castri & clasure. Recognovit etiam dictus Rostagnus, quod predictus senescallus reddiderat ei dictum castrum, & quod ipse Rostagnus de voluntate sua propria reddiderat predicto senescalco lit- Nemausi publico Si generali notario, qui mandato senescalci & Rostagni de Sabrano predicforum hanc cartam scripsi & signo meo signavi. III. Anno" Verbi incarnati M'CC'L", X^Vlir kalendas maii. Ad notitiam pcrve- niat singulorum, quod ego Radulphus del Roure, bajulus Gaballitanus pro illustris- simo rege Francie Si senescallo Bellicadrî, nolens alicui injuriam irrogare, inquisita veritate ex testibus fide dignis', quod quondam venerabilis pater dominus Cla- romontensis episcopus, tenens locum dicti An I 2^0 H avril. teras patentes domini régis, quas habuerat domini régis in vicccomifatu de Gredona, super dicto castre, Se quod pro dampno sibi dato in dirucione castri predicti & clasure, dictus senescalcus gratis & ex mera liberalitate dederat Si tradiderat ipsi Rostangno ducentas quinquaginta libras Turonensium, in quibus renunciavit ex- cepcioni non numérale peccunie. Et si pro dirucione dicti castri vel clausure vel aliquo alio modo, pro parte domini régis vel suorum plus dampni datum ei fuerat, de toto absolvit & quitavit dominum re- gem Si dictum senescalcum pro domino rege &c pro se recipientem, 8i fecit pacium reale de non petendo aliquid de cetero occasione predictorum. Si e converso dic- tus senescalcus recognovit dicto Rostagno de Sabrano omnia predicta vera esse, sicut superius sunt expressa, & absolvit dictum Rostagnum de Sabrano per se & homines Si subditos ac familiares suos ab omni of- fensa Si peticione, si qua contra eos fieri poterat occasione alicujus commissi facti vel offense facte contra castellanos vel ser- vientes, qui fuerint in dicto Castro. Et promiserunt senescalcus Si Rostagnus de Sabrano sibi ad invicem per stipulacionem, quod contra predicta non venient aliqua ratione, Si ut supradictis fides plenior ha- beretur, presentem cartam jusserunt sigil- lorum suorum munimine roborari. Factuni fuit hoc in ecclesia Rupismaure, prescnti- dedit Si concessit domui Altibraci in per- petuum alodium mansi Sicberti appellati, retento ibidem domino régi uno denario auri vocati marbotino. Unde ego predictus Rodulfus, cognoscens légitime Si juste hanc donationem seu concessionem esse factam, authoritate 8i potestate mihi com- missa a dicto domino rege Si a dicto se- nescallo , dictam donationem ratam ha- beo. Sic. Confiteor Si recognosco, quod univcrsa predicta Si singula feci ego pre- dictus bajulus, consilio Si assensu Willelnii de Codolis, judicis generalis Odardi de Vil- lario senescalli Bellicadri Si Nemausensis, coram quo judice fuit predictorum séries 8i veritas declarata. In eu jus rei testimo- nium, huic carte, confecte per manum Ste- phani Chat, notarii domini régis in vice- comitatu de Gredona constituti, buUam domini régis apposui. Actum apud Maro- jclum, in domo Rayniundi Bonal, anno Si die cjuo supra, Sic. IV. Noverint' universi presentem pagi- nam inspecturi, quod nos Sicardus Ala- ' Archives de la domerie d'Anbrac. [Dont, ij^jj f iiî.] " Ici il manque évidemment le verbe de là phrase principale, un mot comme recognovi. [A. M.) ' Trésor des chartes; Toulouse, suc 2. An I 25o juillet. pro eo qiiod ipsi ex parte dicti Olivcri contra nos fuerant in giierra, eidem Oli- vero & homiiiibus suis obtentu gratuiti 84 devoti servicii, qiiod uobis impeudit in partibus cismarinis, concessimus restituen- das Si liberandas eidom & hominibus suis antedictis, exceptis tamen terris illis, si quas personis aliis dederamus. Unde vo- bis mandanius, quatinus dictas terras, sicut prcdictum est, restituatis & liberetis eis- dem Oiivero & hominibus suis, ita tamen. domiiiis, Si feudis que a prefato domino R. comité Tholosano tenebam, que a dicto domino Alfonso comité & a domina Johanna comitissa me tenere recognosco, ipsi do- mino Alfonso homagium ligium facio. Sic me Deus adjuvet & hec sancta Dei Evan- gelia, que propriis manibus tango. Dictum autem homagium & juramentum recepit dictus dominus comes, salvo jure suo & dicte domine comitisse & cujuslibet alte- rius. Actum est hoc apud Belliquadrum, quod si aliqui ipsorum de heresi habeantur secundo die exifus meusis octobris, reg- suspecti vel aliquod énorme facfum com- nante Lodovico Francorum rege, & eodem miserint, nullam eis restitucionem fieri domino Alfonso Tholosano comité & Rai- volumus de terris predictis. Actum Acon, mundo episcopo, anno M" ce" i." ab Incar- anno Domini M°cc° L"'», mense julio. natione Domini. Testes présentes fuerunî II. Ludovicus ', &c. dilecto & fideli suo ad hoc vocati & rogati dominus R. épis- Guillelmo de Piano, senescallo Carcassone, copus Tholosanus, & Willelmus de Bello- salutem. Cum nos dilecto & fideli nostro monte & Rotbertus de Sancto Clario & Oiivero de Terminis obtentu grati Se de- G. de Piano senescallus Carcassone, & voti servicii, quod nobis impendit in par- Odardus de Villari senescallus Belliquadri, tibus cismarinis, castrum Aquilat, quod in & R. Gaucelini dominus Lunelli, & Si- manu nostra tenebamus, reddiderimus , cardus Alamanni & Poncius Astoaudi & inandamus vobis, quatinus dictum cas- magister Petrus de Scurolio, & magister R. trura liberetis. Actum Acon, aniio Domini de Amiliavo, & Bcrnardus Aimericus pu- M°CC°L°, mense julio. blicus Tholose notarius, qui mandate ip- sius domini comitis & domini coinitis ~ Convenarum cartam istam scripsit. An I25c> 421, CCXCI An I 25o 3o octo- bre. Hommage du comte de Commlnges à Aljbnse, comte de Toulouse^, MANIFESTUM sit omnibus presentibus & futuris, quod ego Bernardus comes Convenarum fidelis ero contra omnes ho- mines de mundo domino Alfonso, comiti Tholose & Pictavie, marchioni Proviucie, & domine Johanue comitisse, fîlie quon- dam domini R., feiicis recordationis comi- tis Tholosani, & eorum vitam & membra, scnhoriam & omnia jura, pro viribus, bona fide salvabo. Et pro comitatu Convenarum & pro tota terra mea dyocesis Tholosane & etiam alla, que (,sic) ab aliis non teneo ■ Mii.de Colbert, n. 2269. [Collât, sur JJ. xwi, f 334.1 'Trésor des cliartcsj Toulouse, sac 7, n. ji, [J. 3 ]4, origlnnl.] 422. — CCXCII Extraits des comptes des domaines d'AlJbnse, comte de Toulouse 6* de Poitiers '. EXPENSA facta post recessum domini comi- tis Pictavensis de Aquismoriuis, in com- patis omnium Sanctorum & Candelose anno M°CC°XL'' /I0/!0. Pro exponsis domini thesaurarii, do- mini Pétri de Esnancourt & magistri Re- naudi, redeundo de Aquismortuis in Fran- ciam : XLVII 1., Il s., Il d. Paris Pro expensis domini H. de Arsiciis , domini Pctri & domini Guillelmi de Vi- ' Trésor des chartes; Tou!ou?e, snc 9, n. 43, [J. 3i3; original. ] An 1 249- 125o An 1249- 1279 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1280 Éd.oiig. I. 111. col. 483. cinis apud Tolosani, per Xil (lies : Xlii L, X s. Tur. &c. Summa expansé in via Aquarumniortua- nim & Albigesii : ix' xx 1. Paris... Vadia X militum in eadeni via, de IIII^^IX die- biis ; III' LXXiiii 1., X s. 'Fur... Summa expansé in via Aquarummortua- riim & Albigesii, ix'^ xx libr., m s., v d. Par. Valent MVii''^x liv., iiii s., m d.Tiir. Odardo de Villaribiis, senescallo Belli- quadri, pro testamento Sancie quoiulam niatris domine coniitisse Pictavensis, U'L 1. Tur. &c. Compoium inter Candelosam anno Dominl M" ce XL" IX" £• Ascens'ionem anno Do- mini M" ce quinquagesimo. Aiirum, argentum & denarii niissi ultra mare per Guillelmum de Monteleardi in passagio maii : XVII'" IIII' lUl 1., V s., V d. Tur. &c. Compoium inter Ascensionem & Omnes Sanc- tos anno Domini millesimo ducentesimo quinquagesimo. Quidam nuntius missiis ad portum pro sciendis nimoribus de adventu comitis : L sol. &c. Ce est la some de la recette mestre Pierre de Santoil, de la Chandeleur jusque au samedi devant la fête sainte Luce, en l'an Nostre- Seignor M°cc°L'". XXXV"' iiiMiiF" XIII 1., XIII s., Tur. Soma des dons ; II"' ix'^ 1111'^" 1., Il s., xd. Some d'argent baillié à Guiart de Moste- ruel por le dapens madame la comtesse : XIII' l.ix 1. de Toriiois. Some des aumônes monseignor le conte : li"'nii' lib., xiiii s., VIII d. Some de l'escuerie par monseignor Ro- bert de Girelles : LXVIII 1., XVI s., 11 d. Some por le servise monseignor Gui de Lizignien & monseignor Robert de Saint- Cler : viif 1. ' Trésor des ch.irtes; Toulouse, sac 9, (I. 3 18, rôle origin.Tl.] 46. Some por gages de barons & do cheva- liers : xiii'L, 1., XV s., VI d. Some de gages de arbelastiers à cheval : IIMIII'^^XIIII 1., V s., II d. Some de gages de sergenz à pié : III' Iiii'^'^ 1., XXXVII s., II d. Some por gages des mariniers & loago de nés & de galies : vi"' ii< ini>^^ ix l.,xvi s. Some por lices & por fossez fere outre le pas à la Mansore : ii'^xvini lib., x s. Some de dapens fez à Damiete par sire Flernaut de Fessac : ix'xxxii 1., xii s.,ixd' Some de dapens fez por la chevauchie Barraudi des Bauz : vr XLVI 1., xv s., xi d. Some de tôt le dapanz : xxxv'iirvii 1. Aurum' & argentum comparatum, missum ultra mare [domino comiti Pictaviensi in passa- gio maii per G. de M.onleart, anno Do- mino MCCL'.J Pro II"' LXVIII Anfursinis, qui faciuni XXXII marchas XVII d. & iinum tercium, quolibet xvii s., VI d. Pict. Summa vu' Lxxv lib., X s. Pict. Pro III' obolis, qui faciunt in marcha XII obol., minus quolibet iiii s. IX d. Pict. Summa Lxxi L, V s. Pict. Item pro XX march. & uno tercio Anfur- sinorum, qualibet marcha Xix I. IIII s. Par. Summa xix"" un lib. 11 s. Par. &c. Summa marcharum auri comparati Lxxi march. XVII d. 11 tercia, xi lobol. minus. Summa custamenti auri comparati MVI' llii^^iiii lib. XII s. VI d. Turon. Pro un' march. stellingorum , marcha LUI s. Pict. Summa M LX libr. Pict... Summa marcharum argenti comparati in plata ad pondus : xvii' Lxxii march. &c. Summa totalis custamenti auri & argenti missi ultra mare : XI'" un' un lib. v s. v d. Tur., & insuper una marcha auri de Mon- teferrando, & de gratiis XII 1. x s. stel- ling., qui faciunt xvil march. & V oncias ad pondus. Item II d. auri de gratiis. Item vr" libr. Turon. ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 9, n. 81. [J. 3i8; original.] ' Ce qui est entre crochets ne se trouve pas dans l'original & a dû être ajouté par dom Vaissetc. FA. M.l An An 1149- ii5o Éd.orig. t. III, col. 484. 1:81 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 128: Summa totalis argenti missi ultra mare : XVll^liinill 1. V s. V d. Tur. ; I march, & II d. auri, & xii 1. X s. stelliiig. De hac auteni siinima sunt de gratiis lin'"Vll'^ XXXI 1., XVI s. Turon., & xii 1. X s. stel- ling., & II d. auri. [Summa omnium marcharum argenti tam in stelling. quam in plata : III'" VI' XXXIX niarch. & v onc] Compotus Ascenslonïs'. Recepta in terminio Ascenslonis anno M°CC'>L'' primo. De ballivia Pict. XI' LUI libr. XI s. VI d. cum. terra Talemondi. — De Petro de Ale- maiinia C I. De domina Campanie X 1. De domino Henrico Bechet C I. De archipres- bitero de Olerone cl lib. De ballivia Al- vernie M lir xxxilil 1. XV s. X d. De Montebuxerio 1111"" xix 1. xvil s. Vian- nenses. De terra Goterie LX 1. De gratiis, III'IIII"III1 libr. VII s. De feodo, II"'V' 1. De episcopo Tholosano, viii'LXX 1. mu- tuo. De emenda Condomii M libr. pro amenda. De Petro Pelicier, 11' libr. pro emenda. De Berangario de Gallaco, H"" 11' lib. mutuo. De domino P. de Vicinis, M I. mutuo. De domino Johanne de Arcisio, llii'xx 1. mutuo. De Guillelmo Arnaut de Tantalon, il' Lxxv 1. Summa recepte : XI"" VIII' llll»x vil 1., XI s., iiil d. Compotus omnium Sanctorum, Recepta in terminio omnium Sanctorum anno V primo. De ballivia Pict. xiiii'ix 1., xvi s., Ilii d... De donc Rupelle M I. De donc Pictav. V lib... De Roberto Dalfin, co- mité Claromontensi, liii' lx 1. Viannen- ses, &c. Summa recepte : xiii"iii' lxxi l... Summa expense hospitii in terminio As- censlonis predicto : xvr"iiii'vi 1., xiii s., IX d. Turonens. Summa expense hospicii in compoto 'Trésor des chartes; sac 8, n. 61, f" a v". [I. 3i7, registre du temps. Nous ne donnons que le» extraits déjà publiés par D. Vaissete, en coUa- tionnant de nouveau sur l'original.] VIM. omnium Sanctorum presenti : x"' iiii' lvi 1., XI s., un d. Tur... Summa totalis expense: XXlX^IX'LXlllll., XVIII s. Restant domino comiti XXXVII'" IIII' XXI 1., II s., VI d. Compotus Canddose anno V primo. An I 25l An I 2JZ Recepta in termine Candelose anno L° primo. De ballivia Pict. cum explectis : m V XXXV 1., XVII d. Pict. &c. De Judeis Pic- f>ivric:r tav. pro secunda paga, M libr. De moneta Pict. iiii' LV 1., un s., ix d., &c. Summa recepte : ix"'x 1., xii s., m d. interomnes monetas,& de residuo compoii precedentis XXXVII"' IIII'XXI I., Il s., VI d. Totalis summa XLVi'" iiii' xxxi 1., xiiii s., IX d. Turon., Pict., Ryom. & Vian. Summa expense hospitii in terminio Candelose predicto : X'" VII' XVI lib., X s., VIII d. Turon. Restant domino comiti XXXV^V XV libr., un s., I d. inter omnes monetas, & débet dominus cornes v" c xix libr. Turon. Compotus Ascensionls anno m°cc° l° secundo. Recepta in termine Ascensionis supra- dicto. De ballivia Tholose iill^ix'Xl 1., xi s., X d. Melg. De moneta Tholose xx I. Turon. De promissis pro passagio trans- marino, III^XX"*!. Arn. per senescallum Agenensem. De terra Venesini, III'LXV 1., VI s., XI d. Alfursinorum. De décima Vene- sini, XI' XXV 1., III s. Turon, &c. Compotus de termino Ascensionis anno Do- mini M'cc'L" tercio. De promissis factis domino comiti pro via transmarina in partibus Tholosanis & alia terra iila. De ballivia Tholos. per dominum Pe- trum de Vicinis : iii"'vni'iiii'"^ 1. v s. viii d. Turon. De ballivia Ruthen. per domi- num Johannem de Arcisio : XVIII' IIII^^ x lib. Caturc, valent IX' LX 1. Tur. Item de Amiliavo per eumdem J. : vil' 1. Tur, De ballivia Agennensi per dominum Symonem ^< An 1203 29 m.ii. Iid.orio t. III,'' col. 4S5. An 1233 1283 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Claret : xii^ 1. Arnaud, valent M 1. Tur. Item xii<^L 1. Caturc, valent XP^XIII mar- chas, V oncias, IX d. stellingorum, M lib. Caturc. cambitis pro qualibet marcha cviii s. & u*^ 1. Caturc, cambitis pro qua- libet marcha cm s. Summa de promissis xi" V^ LVII 1., V s., VIII d. Turon., & xi'^'^xiii march., v onc, IX d. stellingorum, valent Vi*^ XXX 1. Tur. Totalis summa de promissis : VII^IX^^VII I., XV s., viii d. Tur., &c. Totalis summa recepte:XXllil°'V'^llli'"'l., XXV s. xj d. Tur. Summa expense hospitii intcr Cande- losam aiHio L" secundo & Ascensionem anno L" tercio : Xi"'cxix 1. XII s. Tur. In debitis solulis pro comitissa Engolismc : 1111'= 1. Tur. Pro domino Gaufrido de Lea- gnano : iii^i, 1. Tur. Pro passagio mili- tum & servientiUTi missorura ultra mare ; Xiii^viii^xii 1. Tur. Summa expense : XXV" VF iiii"^ lib., xxxii s. Tur. Restant domino comiti XXXIIII"' IIM'XLII 1., VIII s., VIII d. inter omnes monetas. [F. 35.] Facto compoto in termine Ascen- sionis, anno Domini M'CC L° secundo, de- bebantur domino comiti inferius annotata: Templum iii'°VTii>:^ XVIII 1. Tur. xvi s. II d. Hospitale X'"ini'= 1. Dominus H. de Plassiaco conestabulus Alvernie iiii'" c ix 1. Tur., &c. Dominus G. le Tyais, senesc. Picfav., vil'" 11'= XIX 1. Dominus Guichardus de Béllojoco c libr. Tur. Symon Claret senescal. Agen. IlII"" VUl" XXX lib., m s. VI d Arnaud, &c. Johaanes de Arsicio senesc. Ruthen. VII'; LVI 1., III s., il d. Melgor. Petrus de Vicinis senesc. Tholos. V<=xx 1. Melgor. D. R. Gaucelini vin"!. Tur., &c Compotus de termlno omnium Sanctorum anno M^CCL" tertio & recepta in eodem termino. De ballivia Pictavie, &c. De senescalcia Tholose ab octavis Candelose anno L" se- cundo usque ad octavas omnium Sancto- rum anno L° tercio : III°'VII''=' 1.,* LXVII s., un d. Tur., &c. Summa recepte : XVI"'VIFLXXVII 1., V s., VII d. Tur. Summa expense hospicii in termino omnium Sanctorum anno xv"'ix"=xiiii I., xiiii d. Turon I184 L° tercio : An 1253 Compotus de termino Ascensionis Domini anno L° quarto & recepta in eodem ter- mino. De rascheto terre Campanie pro ultimo tercio, LX libr,, &c. De rege Anglie pro expensis factis in proscqutione injuria- rum factarum per homines ejus ville Tho- lose : II"" 11"= 1. De ballivia Albiensi V^ IX 1., un s., I d. Summa recepte : xxvr"cviii 1., xiiii d. Tur. Expensa hospicii XV' 1., xi s., vu d. Tur., &c. Domino Raimundo Gaucelini pro debito quod comes eidem : XIX"; 1., cxvii s., X d. Tur. Summa expense: xvil'" vi'' M 1., ix s., V d. Tur. Compotus de termino Ascensionis Domini, M° V quinto 6- recepta in eodem termino. De ballivia Tholose de toto anno : iiii"" Vii'= Li 1., Vin s., un d. Tur. De balli- via Caturcen. de toto anno, ilil"' iii'= lix 1., iiiis.,xd. Caturc, valent n"'iiii'=iin':''xi 1. Tur. ad scambium de xxi. De ballivia Agen. cum pedagio Mirmande de toto anno : iir»vi'=xxxii 1., xii s. Tur. De mo- neta Tholos. de toto anno, scilicet de anno L" tercio : xii'^^'x 1. Tur. De ballivia Ru- thennensi de toto anno : II'" c 1., LXXViis., VII d. Turon. De ballivia Albiensi do toto anno ; V^ ini'^'^xix 1. Xi s. Tur. De ballivia Venesini de toto anno : IIIP XXXVI 1., III s., IX d. Tur. De moneta Venesini de toto anno • iiir LXi 1., xiii s., ni d. Tur. De vicesima Venesini per fratrem Guillel- nnim de Bosqueto de toto anno : XlIIli^xiin 1. Tur. De vicaria Tholose per vicarium ; cxix 1., III s., Il d. pro LIX 1., XI s., vnd. Morlan. De heresibus de Tholosano per vicarium de toto anno : V^ XLI 1., ix s., VIII d. Tur. Summa recepte : xxn"" Iiii'' 1IIF>^ 1., xnii s., IX d. Tur. Expensa hospicii a Candelosa usque ad Ascensionem, X'" VII'= LXI 1. Tur., xix s., III d. An 21 mai. An I zfj5 6 mai. [■d.orig. t.- 111, lîs; An 1267 _ ■ j Compotus termîno Candelose anno Vomini timer. M" ce L" sexto. De Lombardis Pictav. pro toto , xx lib., &c. Siinima totalis recepte : xviii"' VIII'^XIIII 1., II s., II d. Turon. Expensa hospitii domiui comitis in ter- mino Candelose anno L° sexto ; VI'" 1., XI. s. Tur. Expensa hospitii domine comitisse in termino predicto : XIX'^X 1., xvi s., m d. Tur., &c. Summa totalis expense : viii"" viii'^xvi I., XL s., m d. Tur. Compotum supradicium audivit dominus cornes apud Longumpontem , sabbato ante Ramos palmarum, [F. 58.] Terra Tholosana affirmata anno L" septimo , domino Gaufrido de Cheneveriis extstente senescallo. Ballivia Tliolose cum pertinentiis , Xiii"' iiii"^. sol. Tholos. Bal. Montis- giiischardi & Lapinge & Sancte Gavelle, X^V^ s. Tholos. Bal. Verduni & Castri- sarracoui, xiir° s. Tholos. Bal, de Villa- miiri & de Biiseto, xi'-'V'^ sol. Tholos. Bal. de Vauro & Podio-Laurcncii , x™ V^ s. Tholos. Bal. de S. Felicio & Bonnaco, ym Yijc s. Tholos. Bal. de Lauraco & de Fanojovis, iiir' v^ s. Tholos. Bal. de Avi- nione & Sancto Romano , V™ VII'^ s. Thol. Bal. de Rivis & de Monteesquivo & de bastidis de Wasconia, Vil"' sol. Tholos. Summa : iiii"'iM,xv 1. Tholos. Crescit isfo aiino de V^ LV 1. Tholos. [F. 60]. Ballivle Ruthenenses affirmate anno Domini i\l° CC L° septimo, domino Petro de Landrevilla exisiente senescallo. Ballivia de Amiliano , XVII'^L 1. Tur. Bal. Ruthen., xi'= L 1. Tur. Bal. de Pc- trucia, IX"^ LX 1. Tur. Bal. de Villanova, vir 1. Tur. Bal. de Najaco, vir lxxv 1. Tur. Summa : V"'C LXVl.,solutis incheramen- tis. Crescit vir vii l. Tur. Feoda & elemosine per annum. Summa, liciiji« lib. Tur. PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Ï286 An Liberaciones , salaria judicum , gagia senescalli, summa ; vii' XI 1. [F. 62.] Ballivie Alhienses , affirmate anno Domini W cc° L» septimo per dominum Petrum de Landrevilla Ballivia de Cordua, de Gallaco, de Cau- saco & de Castronovo cum pertinenciis, IX"^^ 1. Tur. Bal. de Rabastens & de Insula, iiil'^ 1. Tur. Bal. de Penna, c 1. Caturcen- siuin... Summa xiiF iili'"' 1., xxxiii s., Iiil d. Tur. Crescit 111= xxi 1., xiii s. Tur. Liberaciones, salaria judicum, per an- num iirxxill 1., V s. Tur. Ballivie Agennenses, affirmate anno Domini KJ.orig. M''cc°i.'' septimo, domino G. de Balneolis côi.4S7. senescallo. Salinum de Agenno, V^ 1. Tur. Ballivia de Agenno, C 1. Tur. Ballivia de Grandi- castro, 111'= 1. Tur. Bal. de Cassenolio, do Podio & de SaHCta LiberatajXl"" 1., c s. Tur. Bal. de Tornon, ix"" x 1. Tur. Bal. de Penna, ix^cc s. Tur. Bal. de Ultra Garonam tradita est in comenda Johanni Seignier. Bal. de Portu Sancte Marie, 1111"'' XV 1. Tur. Bal. de Monte-Flanquino & de Monteclaro tradita est in commenda Bernardj Archerii. Bal. de Mirmanda tradita est in comenda Johanni de Malo- nido. Summa sine commeiidis, xviiF i.xx 1. Tur. Caturcin'.um, domino G. de Balneolis senescallo. Ballivia de Moissiaco, XV" sol. Cafur. Bal. de Lauserta, XIIU'" s. Catur. Bal. de Castronovo, viip" 1. Catur. Bal. de Caslu- cio & de Podioruppis, xvii'»vii'= s. Catur. Bal.deAltomonte&de Mirabollo, xiiir"ii'= s. Catur. Bal. de Salvaterra & de Moiite- denart, VII">II'^ s. Catur. Bal. de Monte- cuco, VIII'' 1., c s. Catur. Bal. de Monte- albano, V^^IIII^^X 1. Tur. Bal. de Ultra Oust, ex 1. Tur. Totalis summa Caturcensium, III" liii^xl, Tur Crescit V^ xxx 1. Tur. An 1287 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1288 BaUivie Venes'tn'i , affirmate a festo sancti JA-ichaelis anno L° septlmo, usque ad idem festum anno L" octavo. Ballivia Boniliorum, iiii>"' L Tur. Bal. Opede LXX 1. Tur. Bal. Cavellonis, LX 1. Bal. Insiile , xiF'' 1. Bal. Paternarum, xiii^'' lib. Bal. Pontis-Sorgie, c 1. Bal. Malauseiie, xil^" 1. Bal. Vaisionis & Segii- reti, IIII"" 1. Bal. Mornacii & Paludis non est affirmata, set solet vend! xr- 1., parura plus vel panim minus. Summa IP'IFXXX 1. Tivr. Sumnia totalis feodorum, elemosinaruni, liberaciomim , salariorum & gagiorum : V^iii'LXXv 1., X s. Tur. per aniium. Summa valloris balliviarum Tholose, Agenni, Caturci, Ruthen., Albig. & Vene- sini : xxir"V^Lîfx 1., m s., viii d., sine vicaria Tholose & Avinjonis, balliviis non affirmafis & pedagio Mermande. Terra comitatus & dyoc. Pictav., affirmata anno y\°CC"V s eptimo & ad Candelosam anno L° seMo per Theobaldum de Noviaco. Summa MViii'^^ 1. c s. Conquesta super comitem Marcbie, summa Viiii^^XX 1. Terre forefacte, summa vii'= LXXIX 1. Summa per totum, m"' iiii'^iiii 1. Terra Xanctonensis , summa VI™ IX'= XLVIII 1. Terra Alvernie affirmata per dominum Gaufridum Thomas anno L" septimo, summa vi"' vi"" 1. c s. Tur. Summa balliviarum Pict., Xancton. & Alvernie sine moneta & balliviis non affirmatis, XVII"' VI<^ LVI 1., XVIII s., VIII d. Compotus & recepta in termina omnium Sanc- torum anno L° septimo, &c. Expense hospicii comitis, x"'ix'xxxv 1. V s. Tur. Expense hospicii comitisse, Ii">vii'xxxvi 1., XVI S., VI d. & pro joellis comitisse, VI" 1. 1. Expense hospicii domini comitis in termino omnium Sanctorum presenti : Xir'lill'^LXlii 1., XII s., III d. Tur. Expense hospicii domine comitisse : IIII^LXVII 1., II s., VI d. Tur. Hic audivit dominas cames compotum suum apud hospitale juxta Corbolium, die veneris in vigilia beati Andrée apostoU. Summa recepte in termino Candelose anno ivi ce Lix, xv'vi'^xxi 1.^ ixs.,vd. Tur. Item de arreragio, XL"'V'^XXXIX 1., XI s., un d.'Tur. Expense hospicii domini comitis in pre- senti terminio, vii'" V XIIII 1., XII s., IX d, Tur. Expense hospicii domine comitisse , ii^iiii'Lix 1., XVIII d. Tur. Restant domino coniiti XLV" III'^XLII 1., VI s., V d. Hic audivit dominas conpotum suum apud Longumpontem, die martis post festum sancti Albini, Recepta in termino Ascensionis, anno Do- mini M" ce sexagesimo. Summa xviii"" Viil"^ iiil"" XII 1., xiiii s., V d. Tur. Item de arreragio, XLV"' IIF xlii 1., VI s., V d. Tur. Expense hospicii domini comitis, IX"MII'= I.XXVIII lib., IX s., ix d, Tur. Expense hospicii domine comitisse, II" vii'^xxxix 1., XIII d. Tur., cum joellis. Restant domino comiti Li°'iii"iiii^'< 1., xxxix s,. VI d., computato uno Tholosano pro II d. Turon. Hic audivit dominas comes compotum saam apud Longumpontem, die jovis post festum beati Martini estivalis. Recepta in termino omnium Sanctorum anno LX". De promissionibus factis quondam co- miti Tholose pro subsidio Terre Sancte, iiii'"' ]., XLi s., VII d. Thol. De moneta Albiensi, ab anno LV usque ad festum sancti Michaelis anno Lix, XXXIX 1. Tur., &c. Summa recepte : xvii'"iii'=Lii 1., xix s., xd.Tur. Totalis summa cum arreragio : LXVIII"» VII' xxxiiii 1., XIX s., iiii d. Tur. Expense hospicii domini comitis & do- mine comitisse cum domibus Parisiensibus xV'ix'^iiii'"' XII 1., XIII d. Tur., &C. Summa totalis expensaruni, XVII'"IX'^LIX 1., VII s., V d. Turon. Restant domino co- miti, L" vii'= Lxxv 1., XI s., XI d, Tur, An Éd.orie. t. Illf col. 488. An -89 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. I 290 Hic audîvit dominus cornes compotum suum placito & in giierra, & ipsa feoda vobis apud Longumpontem, die lune post octavas & vestris successoribus reddere iratus & Epiphanie Domini, anno lx° 423. — CCXCIII pacatiis sine difficultate qualibet & con- tradictione. Quam recognitionem vobis facio in presenti, jurans vobis quod vobis fidelis ero, & vitam vestram & membra & eorum, qui pro vobis in hac terra erunt, An 12 01 t.lllî' C0I.4S9. seu boriam etiam vestram & jura salvabo ■u j, y j rt^i. ' „»^ atque defendam pro viribus bona fide. Hommage a Arnaud Utnon, vicomte „ ', ' • . o • i- ° , ' & damnum vestrum vitabo & impediam de Lomagne, à Aljonse comte de quantum potero, & si id sciero vel pre- Toulouse ', Ô'C. NOVERINT universi présentes parifer & futuri, quod cum inter illustrem virum dominum Rainuinduni clare mcniorie, olim comitem Tholosanum , & me Arnalduni Othonis vicecomitem Leomannie , olim discordia magna fuerit, & in eo usque pro- sonsero, vobis vel locum vestrum tenenti quam citius potero revelabo , & tam de persona mea quam de f'eodis predictis vobis valebo contra omnes homines in placito 8c in guerra. Dicta etiam feoda iratus & pa- catus vobis reddam, quandocumque fuero requisitiis, que tamen mihi restituere debebitis necessitate finita, pro qua eadem cessum, quod ad ejusdem domini comitis feuda duxeritis requirenda. Et pro hiis querimoniam curia Agennensis, post mul- omnibus, dato osculo, homagium ligium tas citationes & requisitiones, pronuntia- vobis facio, tali condicione adjecta, quod si verit per sententiam castellum Altivillaris quod absit, fregero vobis fidem, feuda pre- & totam aliam terram, quam ab ipso do- mino comité tenebam in feudum in dyo- cesi Agennensi, in commissum & incursum ipsius comitis devenisse, tandem ego vice- cornes supradictus, licet a dicta senfentia appellassem, ad vestram, illustris domine mi Alfonse, cornes Pictavie & Tholose & marchio Provincie, accedens presenciam, & dicta ipso facto vobis & vestris successori- bus incident in commissum & ea vobis sine omni judicio extunc libère occupare lice- bit, nisi ego dictus vicecomes premonitus excessum meum vobis emendaverim infra mensem. Faciam etiam, quod omnes homi- nes Altivillaris a quatuordecim annis supra jurabunt vobis vel alii, cui hoc injunxeritis me vestre subiciens & exponens omnimode quod si forte, quod Deus advertat, frange- voluntati , confiteor & coram subscriptis testibus recognosco vos mihi de vestra misericordia dictum castrum & terram pre- dictam, remisse incursus adjudicati peri- culo, reddidisse, ideoque tante gratie non ingratus, confiteor & in veritafe recog- nosco per me & heredes meos me tenere a vobis in feudum castrum Altivillaris cum suis pertinentes, videlicet caput castri seu rem vobis fidem, me dimisso, vobis extunc ex toto sicut vero domino adherebunt, in quo casu eos ab omni juramenfo & debito fidelitatis quo mihi tenentur absolve. Hec autem omnia per me & successorcs meos vobis & successoribus vestris domiiiis Agennesii firma & inviolata tenere sub prestilo juramento promitto, noii mctu seu timoré inductus, nec dolo vel fraude fortaliciam & totum barrium seu villam, qualibet circonventus. Nos vero Alfonsus cum toto districtu & mandamento castri predictus, filius régis Francie, cornes Pic- ejusdem, & etiam totam terram quam habeo tavie & Tholose & marchio Provincie, ho- in dyocesi Agennensi. Pro quibus vobis & magium vestrum recipimus sub forma pre- successoribus vestris dominis Agenesii fide- dicta, dictum castrum & dicfam terram lilatem jurare teneor & homagium ligium vobis reddentessub convenlionibus supra- facere & valere contra omnes homines in dictis. Actum apud Ageiinuni, iv die iiitroi- tus junii, anno al) Incarnacionc Domini 'Cartulaire d'Alfonse , comte de Toulouse, & M'-CC"!.!", teStibus & presentibus nobilibilS registre 34 du Trésor des chartes. [JJ. 24 d , viris domino Guidone de Marchia, Ama- f" 73 a.] neo de Lebreto, domino Guidone de Ca- An 1 2 91 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 292 An 12O1 8 juin. prosia, tlomino Roberto de Sancto Claro, Raimundo Gaucelini de Lunello, Hugone de Roviiiha, B. Arn. deTaiitalone, Arnaldo de Marmaiida, Willelmo Ferrioli, Wil- lelmo de Bonisvilla, Bernardo de Rovinha, Arnaido de Moutepezat, Nopario de Cavo- monte, Bernardo de Bonisvilla domino Sancte Basilice , Gerrardo d'Armanhac , Willelmo Raimiindi de Pinibus domino Talhebiirgi, Sicardo Alamauni, & venera- bilibus viris Poncio Astoaldi, magistro Wil- lelmo de Punctis, domino Philippe the- saurario Sancti Hyllarii Pictaviensis & me magistro Helia, communi notario Agenni, qui vocatus & rogatus predicta cm nia scripsi & in publicam formam redegi 8£sig- num meiim apposui, & inde duo publica instrumenta unius & ejusdem tenoris divisa peralphabetum confeci, quorum unum tra- didi predicto domino meo Alfonso, comiti Pictavie & Tholose & marchioni Provin- cie, sigillo predicti vicecomitis sigillatum, aliud vero tradidi eidem vicecomiti, sigillo predicti domini mei comitis sigillatum. Notum sit omnibus presentem, paginam inspecturis actum esse inter dominum meum Alfonsum, fiiium régis Francie, illustrem comitem Pictavie & Tholose, & me Arn. Othonis vicecomitem Leomannie, quod ex illa gcnerali absolutione, qua per suas patentes litteras securitates absolvit a me datas olim domino R., clare memo- rie comiti Tholosano, prejudicium nul- him fiât eidem domino meo Alfonso comiti supradicto in V" solidorum Morlanorum, quos a me petit de debito, quod quondam debui domino R. comiti supradicto. In hujus autem rei testimonium, presentem paginam eidem domino & comiti tradidi, sigilli mei communimine roboratam. Da- tum Penne Agenni, anno Domini M'CC'LI", die jovis post festum Pcntecostes. Litteta Arnaldi vicecomitis Leomanie super Castro Ahivillaris sibi restituto'. Noverint universi, quod nos Alfonsus, filius régis Francie, cornes Pictavie & Tho- lose, marchio Provincie, Arnaldum Otonis vicecomitem Leomanie ad nostram volun- tatcim venientem bénigne recepimus & re- missis eidem offensis, quas in bone memo- rie R. comitem Tholose commiserat, & fidejussoribus & omnibus aliis caucioni- bus, quas eidem comiti dederat, absolutis, castrum Altivillaris & feuda alia, que a dicto comité Tholose tenebat & ipsi co- miti per curiam Agenni adjudicata fuerant in commissum, vicecomiti predicto reddi- dimus, salvis conventionibus, quas nobis fecerit in instrumente scripto per manum magistri Helie, publici notarii Agennensis. In cujus rei testimonium, présentes litte- ras sigilli nostri munimine duximus ro- borandas. Actum Agenni, anno Domini «"CCL" primo, in crastinum Pentecostes. 424. Consultation de Jurisconsultes sur la validité du testament de Rai- mond VU '. NOTUM sit omnibus presentem paginam inspecturis, quod illustris dominus Al- fonsus filius régis Francie, comes Pictaven- sis & Tholose, marchio Provincie, Tholo- sam venions, convocatis ibidem sapientibus infrascriptis, jurisperitia preditis utrius- que, exhiberi fecit eisdem duas cartulas, in quarum altéra testamentum clare memorie domini R., quondam comitis Tholosani,& in alia codicilli ejusdem coutineria pluri- bus dicebatur, aliis suadentibus per cartas easJem non de testamento nec de qualibet ultima voluntate domini comitis memorati fidem fieri, licet in eis plura & plurium sigilla pondèrent. Ideoque placuit domino A., comiti Pictavie & Tholose, consilium super hiis predictorum requirere sapien- tuni. Dicti igitur jurisperiti, collatione habita & dictis cartulis servatim inspectis, licet eas non abolitas nec cancellatas nec An I 201 An . I25l 2S mai. * Archives nationales, JJ. 24B, f" 53 b. Nous 'Original scellé encore aniourd'hui de dix ajoutons cette pièce qui complète les deux actes, sceaux, J. 3ii, n. 69. — Teulet & de Laborde, que dont Vaissete yient de donner. [A. M.] Lunettes du Trcior da Chartes, t. 3, pp. i3o, i3i. I 2(j.) PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Î94 qiiacumquo sui parte viciatas inveiierint, quia tameu eis non constitit iiec per eas constare potuit, quod iiistrumentum seu cartiila, que testanientum dicitiir, coram tsstatore perlecta fuerit a scriptore nec coram «testibus recitata nec facta in forma publica, concorditer responderunt, quod, nisi aliud per testes idoneos probaretur, ex se vires testament! nuncupativi habere non poterat, set nec testamenti in scrip- tis, cuin nec a testatore testibus probetur oblata nec coram comité sigillata, nec ibi- dem testium subscriptiones appareant, con- tinentes quis & cujus signaverit testium ; insuper etiam cum aperta fuisse dicatur, herede absente & mortem testatoris peni- fiis ignorante, nec ad ejusdem aperturam îeu insinuationem vocato, nec etiam testes, sigillis recognitis, jurati deposuerint tem- pore aperture in forma jure civili tradîta & prelixa; presertim cum nec apud tribunal regium insinuatio facta fuerit, apud quod de jure fuerat facienda. Ideoque visum est sapientibus.supraJictis, quod ad proban- dum testamentum ejusdem cor.iitis scrip- tura non sufficiat supradicta, nec ad ob- servationem ipsius vel eorum, que conti- Escalcens & Guillolmus filins ejus, niagis- ter Guillelmus de Vauro, Beniardiis do Vermeil, magister Bonetus, canonicus Agcnnensis, Raymondus Capellarius, Ray - mondus Johaniiis, Guillelmus de Rayiia, Pontius Astoaldi Si Guido Fulcodii, juris- periti, qui presentem paginam sigillorum suorum munimine roboraverunt. Datum Tholose, anno Dominî millesimo ducente- simo quinquagesimo primo, doniinica post Ascensionem. 425. CCXCIV I. I N nomine Domini nostri Jesu Christi. annoab Incarnatione ejusdem hVCCL" tur, nisi alias probationes inveniaiit vel eos propria urgcat conscicntia, que, si eis dic- taverit voluntateni ejusdem comitis talem fuisse jure poli, licet non .jure fori, eos obligat ad eamdem in omnibus adimplen- dam. Porro de codicillifs] visum est eis, quod, cum ibidem multi sint testes, coram quibus palam ordinati dicuntur, audicndi sunt sigillatim, & si concordaverlnt quin- que ex eis cum série instrumenti, debent in omnibus observari, vel etiam si très vel causas in eisdem codiciilis contentis. No- mina autem dictorum sapicntum sunthec: dominus Guido de Regio, doctor legum, magister Raymondus de Amiliano, archi- diaconus Agennensis, magister Gyraldus de Andirano, doctor in decretis, magister Stephanus de Biderri, canonicus Narbo- districtu, censibus & usaticis, agris, vineis, nensis, Bernardus Guilaberti, Raymondus pralis, neiiioribus, aquis aquarumvc dc- Rufus, Raymondus de Saizeto, Rogerus de Falacio, Guillelmus Arnaudus, Petrus de - Cnulalrc d'Alfons», comt; d.'Toulouss. fJJ. Lerens, Pojitius Bcraiigarius, Arnaudus de i^^u, f 87 a.] An I :âi Accord entre Alfonse^ comte de Poi- tiers L" de Toulouse, 6- les seigneurs de Penne en Albigeois \ primo, idibus junii. Nos Olivarius & Ber- nardus de Penna fratres, bona fide, &c. permutamus.... vobis domino nostro Al- fonso, filio régis Francie, comiti Pictavie nentur in ea, domimis comes, qui nunc est, & Tholose, marchioni Provincie, & vestris & domina comitissa aliquatcnus tenean- successoribus, quicquid habemus & tene- t. m; col.i^.j. An ii:>i i3 juiiu mus vel alius nomine nostro.... in castro Penne Aibigensii & territorio sive termi- nali, infra terminos qui inferius continen- tur. Ex causa igitur permutationis predicte expresse & nominatim vobis, domino nos- tro Alfonso comiti supradicto, concedimus & tradimus infrascripta, videlicet castrum ipsum sive caput castri cum omnibus rau- nicionibus suis, jurisdictionem etiam, mix- tum ac merum imperium Scomnem distric- tum, quem habemus vel habere debemus duo concordent, saltem in relictis ad pias in suburbio seu barrio & honiinibus nos- tris ejusdem castri, in firmanciis & justi- ciis, questis Si taillis, censibus 8c usaticis, fcoditibus {sic) & expulchis, proventibus & obvencionibus quibuscumque. Quicquid etiam habemus in territorio predicti castri, tam in jurisdictione quam bannio 8c omni An 1295 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1296 cursibus, cultis & iiiciiltis, dominicaturis & dominationibus, vel aliis rébus seu juri- bus qiiibuscumque, sa'.vis nobis & succes- soribus nostris hiis omnibus, que in honore dicti castri vel alibi extra termines infe- rius désignâtes habemus vel habere de- bemus. Ego vero Olivarius de Penna ex causa permutationis predicte vobis do- mino meo, Alfonso comiti supradicto, con- cède & trado nominatim infrascripta, ad partem meam in solidum pertinencia, vi- delicet LXII alberga hominum & ipsos ho- mines, quorum neniina sunt... Item XVIII lid.orig. t. III, col. 49a castri Bellifortis dyocesis Caturcensis, & castrum de Guippia Albiensis & Ruthe- nensis diocesum, &c. Hoc autem omnia vobis Olivario & Bernardo de Penna fra- tribus ex causa permutacionis tradimus, hoc salvo qued liceat dilectis & iidelibus nostris Sicardo Alemanni & magistro R. de Amiliano, archidiacono Agennensi, ins- pectis redditibus eorum, que vobis tradi- mus & a vobis recipimus, & invicem com- pensatis, augere vel minuere que vobis tradimus in permutaciene predicta. Nos igitur Olivarius & Bernardus de Penna An 125l solides & quatuor denarios Caturcenses fratres, etc. Actum est hoc apud Monter censuales in locis diversis, & L solides inter censum & servicium in rota Gri- maldorum, 8c triginta libras Caturc. sin- gulis annis-de questa, & furnum, quem habeo in suburbio seu barrio supradicto. Ego vero Bernardus de Penna ex causa permutationis predicte concède & trado vobis domino meo, Alfonso comiti supra- dicto, infrascripta, ad partem meam in so- lidum pertinencia, videlicet LXV alberga hominum & ipsos homines, quorum no- mina sunt hec vobis etiam expresse cedentes atque mandantes jura & actiones nobis competencia contra quascumque personas, ex donatiene nobis facta a do- mine nostro R., bone memorie comité Tholosano, de xxv millibus soliderum Merguriensium, pro quibus castri caput Penne olim tenuit obligatum.Termini vero territorii, infra quos continentur ea^ que ego Olivarius de Penna vobis domino meo Alfonso comiti supradicto permute, sunt hii Retineo tamen michi villam de Casais & ea que ibi continentur infra Breas usque ad Varrenum, Termini autem territorii, infra quos continentur ea que ego Bernardus de Penna vobis domino meo Alfonso... permute, sunt hii... — Ad hec nos Alfonsus, cornes stipradictus..., ex causa permutationis' tradimus, perpetuo valiture, vobis Olivario de Penna castrum de Sestairol, Albiensis diocesis, & hono- l'em de Ambiletbo ejusdem dyocesis citra Tarnum... in jurisdictione, mère & mixte Imperio, hominibus & feminis, &c. ita scilicet qued ea a nobis teneatis in feu- duii), &c. Et tradimus vobis Bernardo de Penna & successoribus vestris albergani albanum. Testes présentes interfuerunt dominus Robertus de Sancte Clerie, do- minus Philippus, ecclesie Sancti Ylarii Pictavensis thesaurarius , dominus Petrus de Vicinis, dominus Symon Clareti, do- minus Philippus de Aquabena, dominus Sicardus Alamanni, Guido Fulcodii, Pon- dus Astoaudi, mag. R. de Amilliane, Deude Barasc, Bertrandus de Cardelhace, Hugo de Cardelhaco,W. Barasc, Bonsonius, Pon- cius Amelius de Causaco, Poncius de Ra- bastencs, Guillelmus de Roaxio, Berenga- rius Alemanni, & ego Aimericus, publicus Thelose notarius, qui mandate domini co- mitis, Olivarii & Bernardi de Penna pre- dictorum hanc cartam scripsi. II. Alfonsus', filius régis Francie, cornes Pictavie & Tholose, marchio Provincie, universis présentes litteras inspecturis sa- lutem. Noveritis qued nos recepte castre Penne Albiensis ex causa permutacionis ab Oliverio & Bernardo de Penna fratri- bus, volumus qued ultra valentiam reddi- tuum eorum, que ab ipsis recepimus, di- lecti & fidèles nostri Sycardus Alemanni & magister Raimondus de Amiliave, archi- diaconus Agennensis, assignent eis centum libras annuas in redditibus pro compensa- tione fortalicie dicti castri. De alberga etiam vinginti militum, quam habebamus in Castro Penne & In hiis que eis tradidi- nius,quam retinere poteramus, remittimus eis albergam sexdecim militum, retenta nobis tantum alberga quatuor militum in eisdem. Actuni apud Montemalbanum , 'Trésor des chartes; Toulouse, sac 6, n. 5Î. [J. 3i2j original scellé.] An 1231 |3 juin. An I25l 1297 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 198 An I25l l"août. Kd.orig. t. 111, col. 491. anno Dominî niillesimo ducentesimo quin- quagesimo primo, die jovis post octabas Penthecostes. ratis in aliquo non teiieamini. Tenemini tamen dare dicto domino comiti de singu- lis miliaribus grossis singulas XXV libr. ejusdem monete, quod miliare grossum consistit & débet consistere ex istis dena- riis, XI centum & viginti quinque libris & X libris pro fractis, officiariis pertinentibus ad monetam, cum voluntate magistri mo- , rr, nete in dicta fabrica ordinandis, ad usus Baux de la monnaie de Toulouse pour ^ consuetudines monete Nemausi domini 426. — CCXCV le comte Alfonse'. I. ■» ycANlFESTUM sit omnibus presentibus IVl & futuris, quod nos Petriis de Vici- nis, senescalcus illustris domini Alfonsi, comitis Pictaviensis & Tholose, pro eodem domino comité & nomine & loco ipsius, intendentes utilitati ipsius domini comitis & terre ejusdem & comitatus ejusdem Tho- lose, & eadem utilitate cognita & attenta, concedimiis, approbamus & donamus vo- bis Droi de la Moneda & Stéphane delOli, recipientibus pro vobis & Hugone de Guissello, fabricam monete Tholosanorum fabricande in civitate Tholosana, promit- tentes nos curaturos ik factures pro posse nostro, quod dictus dominus cornes potes- tatem monete fabricande vobis & dicto consocio vestro concedet & concessionem nostram confirmabit ad utilitatem vestram, plenarie & perfecte, sub forma & con- ventionibus infrascriptis, a proximo festo beafe Marie augusti usque ad très annos. Quam fabricam dicte monete faciendam ad legem & pondus & numerum Turonen- sium, scilicet ad legem IIII"'' denar. minus pogesia, & ad pondus XV m sol. & 7 d. pro marcha, ad marcham de Trias; ita rcgis. Promittimus etiam nomine domini comitis, quod billionus de tota terra do- mini comitis non exibit, sed totus billio- nus futurus venalis ad monetam defferetur distraendus, sicut tenetur in moneta Ne- mausi domini régis, quod fieri curabinuis, curaturi etiam quod idem faciet dominus cornes. Adicitur etiam in forma & conven- tionibus supradictis, quod si non possctis lucrari in singulis marchis duos denarios, quod extunc ad faciendam fabricam dicte monete minime tencamini, in quantum de vestra procederet voluntate. Qua dimissa, posset concedi alii fabricaiida. Recipimus etiam in deffensione nostra & giiidagio & salvosa vos & omnes & singulos offici.nles dicte monete & servitores eorum,8£ mer- catores quoscumque ad dictam nionetarn venieiites, ad usus & consuetudines mo- nete Nemausi domini régis. Ulud etiam promittimus, quod nos faciemus, quod predicfa moneta per fotam terram domini comitis Tholose usualiter & curribiliter expendetur, exclusis veteri moneta Tho- losana & qualibet alia moneta, eo tamen salvo & retento, quod nostra moneta de Venneissino & moneta domini régis co- muniter in terra nostra cum predicta mo- quod si in tribus marchis pecunie fabricate neta nostra expendatur. Item fuit actum iuveniantur LIIII sol. & quinque d., mo- neta exire debeat 8c liberari. De cujus monete singulis c libr. VI d. ejusdem mo- nete in pixide cum clavibus concludentur, conservandis a custode & magistro monete secundum consuetudinem monetarum do- mini régis, de quibus in dicta pixide de- nariis repositis & inclusis fiât liberatio dicte monete. Qua liberatione facta, cum custode monete extunc pro denariis libe- ' Trésor d«s chartes dii roi) monnoies, n. 3. [}. 459, original.] infer nos & vos, quod nulli alii infra pre- dictum tempiis concedemus fabricam dicte monete, nisi forte apparcret alif[uis qui offerret pro singulis miliaribus grossis, ul- tra XXV libr. dandas dicto domino comiti, i.x sol. Quod si forte, alii plus danfi in forma predicta concederetur. Promittimus vobis, quod nos conservabimus vel conser- vari faciemus vos indempnes, ad cognitio- nem & dictum Odardi de Villaribus, senes- calli Bellitjuadri & Nemausi, ad usum 8c consuetudinem monde domini régis, & de expensis 8c dampnis factis occasione nio- An An 1201 1299 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1000 nete vel pertineiitiiim ad monetani. Pro- miserunt etiam dictiis Droi & Stephanus del OH & juravenint fideliter preparare dictum opus ad utilitatem dicti domini co- iiiitis, & hoc idem facient jiirare aliis cou- fociis & officialibus ac custodibus omni- bus boiia fide. Actum est hoc Tholose, iii Castro Narboiiensi, primo die mensis aii- gusti, feria m, régnante Lodovico Franco- rum rege, & dicto domino Alfonso Tholo- An juillet. ICJ.oiis t. m, col. .152 denarii, ad marcham Trecensem, Si si duo deuarii plus fuerint in tribus marcliis, non arestarentur ad deliberandum, si magistri hoc facerent assuete. Oboli vero debent esse de eadem lege, de qua sunt Tolosani simplices, & ponderis XVIII soi. & X denar. ad marcham Trecen, &c. Et grossi Tolo- sani debent esse legis & ponderis Ceno- mannonsium, & deliberabuntur sicut Ce- nomannenses debent delibcrari Cenoman- An 1 253 sano comité & Raimundo episcopo, anno nis de pondère & lege, videlicet de lege ad M°cc''L° primo ab Incarnacione Domini. Testes présentes fuerunt ad hoc vocati 8c rogati : Petrus Bernardus de Chartres, de cujus consilio & voluntate dictus sencs- callus fecit predicta & concessit, & domi- nus Sicardus Alamanni, Petrus CristoUi, Willelmus del Fraissc, magister Willelnuis de Vauro, jurisperiti, & ego Bernardus Aimericus, publicus Tholose notarius, qui mandate utriusque predictorum hanc car- tam scripsi. II. Altonsus ', filius régis Francie, comes Pictavie & Tholose, universis présentes littcras inspecturis salutem. Notum faci- nnis, quod nos monetam nostram Tho- lose tradidimus Bcrnaldo Renaldi, civi Albiensi, & Bertrando de Croisses de Ruppe Amatoris, per Bernaldum Hugue... Faciant monetam a festo Assumptionis b. Marie virginis in unum annum, & debent vero debent deliberari dicti denarii per VI den. & obol. & de pondère xiv sol. & dimid. ad marcham Turonensem, secunda autem marcha totidem, tercia auteni XIV solid. & V dsnarior., ita quod très marche valeant XLIII sol. v den., ad marcham ta- men Turonensem. Predicti sic[uidem ma- gistri monete debent poncre in una pis- side de quibuslibet c. libris vi. denarios, in qua pisside erunt due claves, quarum unam habebunt dicti magistri & aliam custos noster. Qui magistri debent res])on- dere de lege denariorum per denarios po- sitos in pisside predicta, & debent illi de- narii probari ter in anno, scelicet in festo omnium Sanctorum, in Candelosa, in As- censione Domini, si dicti magistri tociens requirant. Et quando illi denarii probati fuerint & deliberati, sicut debent, de lege, dicti magistri liberabuntur. De pondère dicti magistri facere xxx milliaria, videli- cet MCXXV libras pro quolibet milliari & X. libr. pro fractis, & debent nobis dare pro unoquoq\ie milliari, scelicet Tolosan. simplicium, grossorum seu obolorum, xvi libr. Tolosanorum simplicium, & si plus fecerint de moneta ultra dicta XXX mil- liaria, eadem ratione & eodem modo nobis dabunt de eo quod plus facient. Si vero volijerint predicti magistri, possunt facere tertiam partem grossorum Tolos. & deci- mam partem obolorum. Simplices autem Tolosani debent esse legis & ponderis Tu- ronensium, hoc est sciendum ad iv pou- geisses minoris legis , sicut débet fieri moneta domini régis apud Carcasonam & Ncmausum. Dicti enim simplices Tolosani debent deliberari de pondère xviil solid. i ' Trésor des chartes; monnoies, n. 7. J. 45yj minute originale.] |Ai.i manum & cognitionem nostri custodis, & quando deliberati fuerint per custodem nostrum, nichil poterit peti a dictis magis- tris, quantum ad deliberationem dictorum denariorum. Predicti vero magistri, sceli- cet dictus Bernardus, &c. tenebuntur per juramenta sua, que senescallus noster Tolosanus reciplet ab illis antequam iiici- piant facere monetam predictam, facere bonam monetam & legalcm & omnia pre- dicta complere bene & légitime, ac onini casu contingente, predicti magistri nobis solvent de xxx milliaribus, & de eo quod plus facient, scelicet de quolibet milliari Tolosanorum simplicium vel grossorum seu obolorum dupplicium XVI libras Tolo- sanorum simplicium, secundum quod supe- rius dictum est. Ceterum si aliquis voluerit monetam predictam encherare a nobis vel mandato nostro, nos possomus enchera- mentum recipere usque ad festum omnium An I2Ï3 I OO I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 jo: An An I 2 J2 Ed.oi'ig. t. III, col. in3. Sanctorum proximo veiitunim sine prc- dicforum magistronim injuria, & hoc pos- semus facere, si nobis de quolibet millinri plus darentur XL solidi, vel si invenire- mus aJiquem qui plus de moneta predicta vellet facere IV milliaria. De quo eschera- menfo, si reciperemus, debent predicti magisfri tertiam paitem habere Actum apud Vicenas, anno Domini M ce LUI, die jovis ante festum beatorum Jacobi & Chris- tofori. ejusdem civitatis sponte in sigjium domi- nii & jurisdictionis attulerunt cidcm do- mino regi claves ejusdem civitatis, & tra- diJerunt eidem, & ipsi cives juraverunt eidem fidelitatem. — Item quando idem dominus rex fecit transitum per terram Albiensem, tune cives Albienses prestite- runt eidem sponte juramentum fidelitatis, tftnquam domino, vexillum ipsius fuitap- positum supra ecclcsiam cathedralem, & fuit preconisatum pro ipso in oadem civi- tate. ■ — Item insinuât, quod ab illo tem- pore citra dominus rex vcl sui noniine ip- sius habuerunt, tenuerunt, perccperunt ac possederunt omnia supradicta, & etiam possessiones sive hereditates faidifoium & Mémoire des droits que le vicomte de ^^^ h^'.""' condempnatorum, & leudas cor donariorum, sabateriorum & " 427. — CCXCVI Béjiers avait possédés dans la ville d'Alli, envoyé à la reine Blanche pur le sénéchal de Carcassonne '. INSINUAT celsitudini vcstre Guillermus de Piano, miles, senescalhis Carcassone, quod vicecomes quondam Biterris habuif, tenait, percepit ac possedit pacifiée in ci- vitafe Albie hostem & cavalgadam. — Item percepit & habuit a civibus ejusdem civitatis juramenta fidelitatis. — Item ha- buit & percepit in eadem civitate majores justitias sanguinis, videlicet latrocinii & adulterii & criminum aliorum. — Item habuit & tenuit pacifiée in eadem civitate quamdam salam,quam modo tenent Arnal- dus Garsie & L. Fenassa. — Item tenuit mercerio- rum, & de omnibus supradictis fueriint pacifiée in saisina. — Item dominus rex fuit in saisina pedagii, quod modo tenent Guillelmus Geisse civis Albie & dominus Sicardus Alamanni, de quo dominus rox tempore guerre fuit per violentiam desai- situs. — Item insinuât quod faidili dicte civitatis & de heresi condempnati fue- runt numéro I.x Se plures, quorum here- ditates valent X"' libr. Tur. & plus, & dicta fala valet cum pertincnciis suis IM libr. & plus. De quibus omnibus predictis pre- dictus episcopus Albiensis, mediante auxi- Jio nobilis viri domini R. quondam comi- tis Tholosani, oh timorcm guerre future dominum reger & suos dissaisivit, ita quod dictus episcopus & cives Albie vel & possedit quoddam burgum, quod dicitu^ major pars eoruni dominum regem vel Podius Sancti Stephani, in quo habcbat plénum dominium & jurisdictionem & districtum, que modo tenet G. de Podio miles. — Item habuit 8c percepit in dicta civitate pedagium & bannum & preco- nisationem, cujus vicecomitis dominus rex Francie habet jura & actiones in dicta civitate & ejus pertinentiis Se alibi. — Item insinuât idem senescallus, quod suos non recipiunt ad premissa, ut debe- rent. — Item insinuât quod idem episcopus tradidit particulatim quibusdam civibus Albiensibus quasdam hereditates faidito- rum & hereticorum, que pertinent ad do- minum regem, ut ipsi eidem e])iscopo faverent 8c contra dominum regem pres- farent consilium 8c juvamen. Unde de predictis omnibus universis & singulis quando illustrissimus Ludovicus, felicis petiit dictus senescallus, nomine domini memorie quondam Dei gratia rex F'ran- corum, venit apud Avinionem, tune vene- rabUis pater episcopus Albiensis 8c cives ' Archives du domaine de Carcassonne [Dont, roi. 171, f" 184.] régis, se reduci in saisinam 8c possessio- nem omnium predictorum, petiit etiam nomine domini régis fructus, reditus 8c obventiones singulorum predictorum sibi adjudicari, 8c restitui indo perceptos vel qui rccipi potuerunt, quos estimât ad va» An 1252 i3o3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. l3o4 Éd.oriff t. III, col. 494. leiitiam X'" libr. Tur. & plus. — Item in- sinuât, quod cum quidam serviens domini régis missus esset a bajulo domini régis ci- vitatis Albiensis, pro compellendo quodam cive Albiensi ad solvendum debitum quod debebat cuidam creditori, exercendo juris- dictionem domini régis, prout moris est, cum dictus créditer coiiquestus esset dicto bajulo domini rogis super hoc, episcopus Albiensis in propria persona cepit dictum servientem per vestes suas & secum cap- tum duxit, faciendo ei multa opprobria & in contemptum domini régis multas inju- rias irrogaiido, & hoc factum est ab illo tempore citra, quod compositum fuit per venerabilem patrem dominum archidiaco- num Biterrensem & Frotardum de Penna inter episcopum & cives predictos & Ip- sum senescallum super novitafibus, inju- riis & dampnis datis tempore sue se- nescallie. De quibus injuriis petit sibi & predicto servienti nomine domini régis fieri justitie complementum. — Item in- sinuât, quod cum dictus episcopus & cives Albienses nupercitati fuerint ad parendum juri in curia vestra, idem episcopus post citationcm hujusmodi confcderavit se ju- ramento interposito cum quibusdam civi- bus Albiensibus, qui detinent possessiones & bona faiditorum & de heresi condemp- natorum & alia jura ad dictum legem per- tinentia, utomnes insimul se deffenderent contra curiales domini régis, qui pelèrent premissa ab ipsis, & ad hoc, inito consilio & populo congregato, ad predicta deffen- denda totum populum coUigaveruntj & dictus episcopus & quidam alii fautores sui exposuerunt dicto populo, quod si do- minus rex ibi haberet hereses & faidi- iiienta & alia jura que petit, omnes essent destructi nec essent domini rerum sua- rum, & ideo si possent, se deffenderent de premissis, quoniam si hoc fieret, dominus rex & sui eos in pluribus aggravarent. — Item insinuât, quod cum quidam civis Al- bie sapiens ex parte populi in predicto coUoquio diceret dicto episcopo & confe- deratis secum ; « Quod si dominus rex vel sui petierint a vobis hereses & faidimenta vel aliquam jurisdictionem ville, deffeii- datis si vultis, & si aliqui detinent leudas seu pedagia vel alia jura ad dictum regem pertinentia, défendant illi, si voluerint, quoniam nos neque populus de Jiis nos uUo modo intromitteremus. « His itaque dictis, quamplures qui detinent hereses & faidimenta, dixerunt dicto probo viro loquenti ex parte populi alta voce : Maie dichîs, maie dîchîs, & tune cutellis evagi- natis, clamando Ad mortem, ad morlem, & riierunt in ipsum & in ejus consiliarios, & sciderunt vestes quorumdam ipsorum, clamando alta voce : Alla barra, alla barra, ad arma, ad arma, eamus ad hosphîa prodhorum. Et tune ibant per vias,>cutellis evaginatis, donec populus ipsos a dicta violentia refrenavit. — Item de novo addit dictus senescallus & significat celsitudini vestrc, quod dominus Guillelmus, quon- dam episcopus Albiensis, rccognovit do- mino Rogerio, tune vicecomiti Biterrensi, se tenereab ipso in feudum liberum omnes cavallairinos quos tenebat in Albigesio, & quod debebat ei jure facere talem recog- nitionem, quam faciebant milites quorum fuerunt, & recognovit dicto vicecomiti tertiam partem omnium fidantiarum ville Albie, de quacumq\ie re ibi essent, cum tertia parte justitiarum, que debent ibi accordere, & totum illud de Castroveteri, quod totum erat dicti vicecomitis, cum toto pedagio pontis. — Item recognovit idem, quod insimul habebant pedagium pile, & pro pedagio in singulis operato- riis mercatorum, in festo natalis Domini, unam cannam panni lanei vel linei, qui fuit in ipso operatorio, non de meliori vel deteriori, & quod habebant in dicto festo in singulis tabulis merceriorum unam li- bram piperis pro pedagio, & in singulis tabulis sutorum xii den. Raymond., & in singulis tabulis carnificum omnes linguas vaccarum que ibi occiduntur, & de omni- bus porcis qui ibi occiduntur tibiam dex- teram anteriorem super cubitum, & quod habebant pro leuda vel pro pedagio in dicto festo de singulis panateriis unum panem unius denarii,&a singulis fabernn- riis unam mensuram vini, que dicitur bal, & a singulis salinariis unam cupam salis, & a singulis fabris unam ferraturam equi, & a singulis pellipariis unam folraturam pellium supertunicalem, & a singulis ven- ditoribus unam libram illius rei quarti An I2â2 ÊJ.oriff. t. Illf col. 495. An 1232 i3o5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i3o6 Ver» 1252 veiidunf. Et quod totum illud de Podio Aniadenco, que est magna pars dicte ville, erat totum dicti vicecomitis ad partem suam, & recognovit quod in omnibus pre- dictis pedagiis habebat dictus vicecomes duas partes & ipse episcopus tertiam par- tem. — Item asserit quod dictus viceco- mes habiiit & percepit & possedit omnia supradicta vel alii pro ipso. — Item asse- rit, quod tempore excommunicationis & faidimenfi, post recessum domini comitis Montisfortis, aiitequam dominus rex veni- ret apud Avinionem, Trencavellus dictus vicecomes Biterris & dominus R. Ber- nardi comes Fuxi, consiiiarius & procu- rator ipsius, absolverunt totam civitatem Albiensem & omnes homines ipsius de taillis, toutis & questis & de pedagiis sive leudis, quod facere non potuerunt, cum dictus vicecomes per sententiam dictam terram amisisset, nec potuit facere ali- quod prejudicium domino régi. Imo per hoc apparet, quod dictus vicecomes habe- bat talliam, toutam vel questam & peda- gia in civltate Âlbiensi & hominibus ejus- dem civitatis. — Verum petit predictus senescallus, nomine domini régis, sibi pos- sessionem restilui predictorum & super singulis fieri justitie complementum. Auno Domini M ce LU. 428. Plaintes du sénéchal de Carcassonne* contre l'évêquc & les habitants d'Albi'. HEC sunt opprobria, que homines Al- bie fecerunt bailivis & servientibus domini régis. In primis, tempore domini Johannis de Fricampis, senescalli olim Carcassone, percusserunt Baldoinum, bajulum ejusdem civitatis pro dominQ rege, & e.xcusserunt ei sanguinem & ipsum de civitate cum magiio opprobrio extraxeruut. — Item tempore domini Hugonis de Arsicio, olim ■ Doat, vol. io3, f"' 67, 72. senescalli Carcassone, [venit] idem domi- nus Hugo senescallus apud Albiam, & cum dominus Hugo intrasset civitatem, homines Albienses in opprobrium & dedecus dicti domini régis per quarrerias miserunt sive posuerunt cathenas & perportalia, ita quod subtus cathenas oportuit ipsuin exire, & dura exiverat de civitate, in opprobrium domini régis super caput suum minxerunt. ^ Item postmodum tempore domini Guil- lelmi de Piano, senescalli, Amatus de Po- dio, bajulus episcopi Albiensis, invasit do- mum P. Bech, bajuli domini régis, quem dominus Guillelmus de Piano, miles, senes- callus, constituerat ibi pro domino rege, 8c de domo ipsius bajuli extraxit equos suos, & cultello evaginato, venit contra ipsum & frcgit eidem bajulo portas & hostia do- mus sue cum pluribus hominibus dicte ci- vitatis Alb'ensis. Postmodum dictus Ama- tus, bajulus domini episcopi, in mercato publico cum G. Fenate & cum Petro Biieu & cum Bartholomeo Fenate & cum Phi- lippe Mourello & cum Aimerico de Foi- sencs & cum pluribus aliis de villa, f|ui suc loco & tempore declarabuntur, & cum Jordanis requisierunt P. Bech baju- lum domini régis, & cultellis evaginatis, ipsum in quodam operatorio incluserunt & i])sum atrociter verberaverunt, quia jura domini régis defendebat. — Item postnio- dtim dictus dominus G. de Piano, senes- callus, misit sive constituit G. Hugonem bajulum in dicta civitate pro domino rege, & quadam die dum ipse G. Hugo, bajulus domini régis, capiebat pedagium, quod est jus proprium domini régis, venit Amatus, bajulus domini episcopi, cum duobus filiis ' suis & cum G. Jordano, cum cultellis evagi- natis, & voluerunt ipsum interficere, quia jura domini régis capiebat, & dictus Ama- tus percussit ipsum G. cum pugno magnum ictum, dicendo quod rex non habct peda- gium nec aliquod aliud in villa Albie. Que omnia fuerunt ostensa domino G. de Piano senescallo memorato, qui etiam dominus senescallus monuit ipsum Amatum, utve- niret apud Carcassonam facere jus de liis, que commiserat, semel, secundo & tertio, qui nohiit venire, respondendo quod nihil faceret pro ipso. — Item post hec dominus G. de Piano, senescallus, monuit G. Geissa Vers ■ 2Ô2. Vers 1232 i3o7 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i3o8 civem Albîensem Bjcitavit, ut veniret apud Carcassonam respoiisiirus de jure, quare capiebat partem pedagii ad dominum re- gem pertinenteni, qui iioluit venire, imo in opprobriurn & dedecus domiiii régis partem cogaitam pedagii, quam tune ca- piebat domiaus rex, cepit & par violeatiani occupavit, & dixit dicto bajulo Albiensi pro domiiio rege ininando ipsum, in preseatia domini Sicardi Alamanni & G, de Podio militis & G. Fenate & plurium aliorum, quod ipse G, Geissa venderet (?) super corpus suum bajulo Albiensi pro domino rege, quia ausus erat loqui nec petcre pe- dagiuni apud Albiam pro domino rege, & tiuic fuit denunciatum domino G. de Piano senescallo, quod G. Geissa dixerat supra- dicta & occupaverat partem pedagii ad do- minum regem pertinenteni, & dictus domi- nus senescallus citavit dictum G. Geissa, qui noluit venire necmittere responsalem, — Item postmodum in prejudicium domini régis & in opprobriurn & gravamen, ex quo fuit compromissum per dominum epi- scopum vel per procuratorem suum in dominum archiepiscopum Bituricensem & in dominum G. de Piano senescallum Car- cassone, quod starent cognitioni eorum super facto Albie cum consilio domine regine, dicti cives Albienses cum consilio & voluntate 8c expresso assensu domini cpiscopi, (|uando rumores perversos au- dierunt de domino rege, fecernnt confra- trias & conjuratioaes contra dominum re- gem & jura sua, propter quam confratriam dominus rox amittit jura que habebat in dicta civitate Albie & tenebat sine con- tradictione ad manum suam. — Item ])ost hec illi qui sunt de dicta confratria, in opprobriurn domini régis, de die & nocte vadunt per civitatem Albiensem & extra armati & projiciunt cathenas per quarre- rias ik portalia dicte civitatis, & de nocte ponunt gaitas in mûris dicte civitatis & per villam, communiter mi)iantes interfi- cere omnesamicos regios, qui sunt in dicta civitate, & facta confratria, illi qui sunt de confratria domum Cumascum (sic) filii Johannis del Port barrigavcrunt & ipsam domum diruerunt, quia dicebat quod non facerent aliquam novitatem, ex quo pro- missum erat. coram domina regina&coram domino archiepiscopo Bituriceîisi, & dic- tam civitatem in opprobriurn domini régis & contra ipsum pro posse eorum claudi fecerunt & per civitatem buccinando pre- conisari fecerunt, quod nullus esset au- sus exire civitatem sine armis. Et nullus de confratria est ausus exponere querimo- niam de aliquo facto bajulo domini régis, sed omnes tendunt ad bajulum domini cpiscopi, quare dominus rex multum ibi pro confratria amittit. — Item ex quo con- fratria fuit facta, quando bajulus domini régis ibat pervillam, capiendo jura domini régis sicut debebat & pignorando eos, si- cut ratroactis temporibus erat consuetum, illi de confratria, scilicet P. Roca & Ade- marus Cort & P. Furnerius & R, Laur & Rodilaus & Cuitererius & Bernardus Leca- pius & Bonetus de Lambes prohibebant eidem bajulo pignora & per violenciam de manibus auferebant, & nuncios ejusdem bajuli percusserunt & impulerunt, & dic- tus Ademarius Cort raittendo manum ad cultellum veniebat contra dictum bajulum domini régis, notificando ipsum & mi- nando quod ipse interficeret ipsum, 8i trahendo ipsiim bajulum derocavit ipsum de galopediis suis, & ipsa die consules Albienses & confratres confratrie crant simul in ecclesia Sancti Juliani, & dictus Ademarus ivit ad cojisules & ad confra- tres, & ostendit eis quod G. Hugo injuria- tus fuerat ei, & consules miserunt per bajulum, & tune bajulus ostendit consuli- bus & confratriis injuriam, quam dictus Ademarus fecerat ei, quia defendebat jura domini régis, & noluerunt ipsum audire. — Item ante vero ultra proxime dicta, tempore domini quondam G. de Ulmeio, militis, senescalli Biterris, B. Mabili, vica- rius tune Biterris, de mandato domini se- nescalli predicti venit apud Albiam, & fuit dissentio inter ipsum vicarium & dominum episcopum super heresibus capiendis. Si tune dominus episcopus & B. Mabili vica- rius constituerunt dominum 11. Mircnis & magistrum G. collectores heresum, ita tamen quod dominus R. Mironis esset ibi pro domino rege & magis'er G. pro do- mino episcopo, & ipsi communiter debue- runt tenere hercses exeuntes in civitate Albie, quousque esset terminatum inter Vers \z-jz Vers 1252 IJO9 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. [3io clomiiuim regem & episcopum, qualiter ret pigiiorari dictam civilatem, ipsa iini- deberet fieri de heresibus supradictis. Et versitas cuni pigaciis suis dirueret domos %'ei-3 1252 postmodum doiniiius episcopus dissaisivit predictiim doniinum R. Mironis, qui erat ibi pro domino rege de heresibus sepe- dictis, & cepit omiies hereses ad manum suam, & dictas hereses heredibus hereti- corum dampiiatorum dédit, reddidit seu vendldit sine consilio domini régis & suo- rum. — Item de novo quidam prior, qui sacerdos erat, fuit interfectus de nocte in carreria civitatis Albie, & illi qui eum in- terfecerant fuerunt capti per curiam do- dictorum Guillelmi Ugonis & P. Begonis, & iiiterficerent eos & etiam uxores & fa- milias eorumdem & dicebant quod ante nolebaiit ligna aliqua secare cum dictis picçaciis, quas tenent immolutas, quous- que temptassent easdem in corporibus eo- rumdem. — Item Ademarius Brosa & A. Fenassa consules Albienses mandavorunt dicto P. Begonis, quod si senescallus Car- cassone vel gentes sue apud Albiam equita- bant, ipsi eundem P. Begonis & ejus fami- 429, — CCXCVII mini episcopi Albiensis & confessi fuerunt liam & quidquid ipsius esset interficereat quod dictum priorem interfecerant, & sine mora. gentes & populus dicte civitatis ejeccrunt dictos captos per violentiam de domo dicti " episcopi sub palliatione manulevii, & ita dicti homicide remanserunt corporaliter impuniti. — Item dum bajulus domini ré- gis pignoraret quosdam in dicta civitate pro debito domini régis cognito, ipsi ex- traxerunt per violentiam illa pignora, que ceperat, ab illo loco ubi dictus bajulus deputaverat pignora antedicta. — Item cum dominiis senescallus Carcassone fe- cisset pignorari simpliciîer civitatem Albie Transaction entre l'évêque d'Alhï £• les consuls de Gaïllac sur la pe- ■^ade '. NOVERINT, &c. quod cum controvcrsia seu dissentio verterctur iiiter venera- pro injuriis, violentiis & dampnis, c[ue bilem patrem dominum D., Dei gratia Al- ibidem domino régi & suis data sunt & illata, cives dicte civitatis irruerunt con- tra dictum bajulum ad domum suam, vo- lentes diruere domum suam & cum vio- lencia barreiare & comminantes eidem bajulo ad mortcm & volebant ipsum inter- ficere, nisi nobilis vir dominus P. viceco- mes Lautricensis ipsum de dicta civitate extraxisset & eum in equo suo, & etiam in biensem episcopum, pro se & ecclcsia sua Albiensi ex una parte, & consules Galliaci, videlicet P. Boneti, &c. ex altéra, super medietate pazagii, quam dictus dominus episcopus dicebat se debere habcre & ad se pertinere in eadem villa Galliaci & te- nementis ejusdem, quam niedietatem dice- bat se & antecessores suos habuisse & longo tempore percepisse & possedisso ÛJ.on'g, t. III, col. .(95. An 1252 2 mars. presentia domini P. comminati fuerunt vel quasi, & se ab eadem possessione per eidem & faciebant signa quod ipsum vel- lent cum lanceis vulncrare. — Item Mase- rias civis Albiensis dixit in presentia do- mini G. de Podio & Guillermi Fenassa & pluriura aliorum, quod dominus senescal- consules & universitatem Galliaci indebite spcliafum, eadem universitate sibi dictam niedietatem pazagii debere solvere dene- gante & etiam reddere contradicente, dic- tis consulibus ex adverso respondentibus lus se pocius suspenderet quam ausus esset & asserentibus dictum dominum episco- apud Albiam equitare, si dominus rex exi- ret. — Item idem Maserias comminatus fuit in presentia consulum dicte civitatis interficere dictum bajulum & Petrum Bego- nis, dummodo dicti consules vellent eum adjuvare. — Item universitas confratrie dicebat publiée in civitate, quod quam cito dictus senescallus pignoraret vel face- pum nunquam, ut asserit, in possessione dicte medietatis pazagii fuisse nec etiam spoliatum nec eandem medietatem ad eum vel ad predecessores suos de jure perti- nuisse, tum quia si constitutum fuit paza- ■ Archives de réyéché d'AIbi. [Doat, vol, 106, f 68. J An 1011 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. l3l2 gium, niinquam fuit constitutum ab eis a quibus constitui debuit nec etiam de vo- 1 11 II ta te coiisulum val universitatisGalliaci; & si fuit, fuit ad tempus constitutum, quod (liu est elapsum; item, quod quodcumque pazagium constituitur, ad hoc potissime constituitur, ut de proventibus pazagii fractores pacis compescantur & dampna pacis fracte omnino emeiidentur, quod hucusque de pazagio Albiensi nunquam extitit observatum, imo etiam villa Gal- liaci per violatores pacis multa dampna sustinuit, que nunquam de pazagio nec per pazagiatores sibi fuerunt emendata. Item quod in alios usus nunquam paza- giuni expendi debuit, sed ad predicta fa- cienda in aliquo loco competenti reponi, & quod ideo istis & aliis multis rationibus, -vtOTUM sit cunctis, quod dominus Pe- Galliacum, in ecclesia Sancti Pétri, VI no- uas martii, anno Domini mccli, in pre- sentia & testimonio religiosi viri A. abbatis Galliacensis, Berengarii archidiaconi Al- biensis, Arnaldi d'Escalquenx de Tholosa, B. Folcaudi, Pétri Vincentii publici no- tarii de Galliaco, &c. 43o. — CCXCVIII Sommation de Pierre de Voisins, sé- néchal de Toulouse, au comte de Comminges, de lui remettre sa fille' . predicti consules & universitas ad pred tam medietatem pazagii persolvendam nul- latenus tenebantur, maxime cum pax in terris istis satis vigeat, Domino concedente, unde cessante causa debuit cessare effec- tus, & quia natura equum est neminem cum aliéna jactura locupletari. Tandem Éd.orig. dicti dominus episcopus & consules... t. m, ,. ' o col. 496. taliter transegeruiit & composuerunt : vi- delicet quod dictus dominus episcopus... dédit) absolvit... dictis consulibus dictam medietatem pazagii Et pro predicta transactione... dicti consules... dicto do- mino episcopo dederunt & solverunt Xix"' solid. Caturcens Quam quidem pecu- niam incontinenti creditoribus suis solvit, videlicet Bernardo Duranti de Galliaco & anno M" ce- L" primo ab Incarnatione Do P. Donati juniori valentiam LUI marcha- mini. Testes présentes ad hoc vocati & rum sterlingorum bonorum novorum & rogati dominus R. episcopus Tholosanus, crozatcrum, &c. Addens etiam idem domi- & dominus Rogerius cornes Fuxensis, & nus episcopus, sub eodem verbo, quod R. prepositus Sancti Stephani Tholose, & predicta débita iideliter convertet in Maurinus abbas Sancti Antonini Appamie, utilitatem sedis & ecclesie Albiensis, vi- delicet ad deffensionem jurisdictionis & dominii, quam & quod habet in civitate Albiensi & tenemento ejusdem, & in sub- sidium & redemptionem vexationis, obsi- Pianc, sencscallus Carcassonensis & Biter- rensis, cum magno exercitu armatorum & aliter ecclesie ik civitati Albiensi iudebite & contra justitiam inferebat, &c. (Sequitur terminorum civitatis GalUaci longa quaedam ce verbosa exposhio.) Acta sunt hec apud An 1252 rus de Vicinis, senescalcus Tholosa- nus, pro illustri domino Alfonso comité Tholosano & nomine & loco ipsius, dédit in mandatis & injunxit ex parte domine Blanche, illustris regine Francie, & dicti domini comitis Tholosani nobili viro do- mino Bernardo, comiti Convenarum, quod filiam suam & nobilis domine Th. comi- tisse tradat sibi abhinc usque ad proxi- mum festum Pasche Domini-, ad tradendam eam domine Sarracene de Punctis. Hoc mandatum fuit ita factum & injunctum apud Portellum, x die introitus mensis marcii, feria I, régnante Lodovifj Fran- corum rege , & eodem domino Alfonso Tholosano comité & Raimundo episcopo, & Bertrandus de Monteacuto prior eccle- sie Béate Marie Deaurate, & Martinus ope- rarius Sancti Stephani, & Jordanus de Insula & Jordanus de Saissaco &Sicardus Alamani, Sicardus de Montealto, Bernar- dionis, depopulationis & taie, que G. de dus Amelii de Palheriis, R. Jordanus de Insula, Jordanus de Lantario, Bernardus Convenarum, Bernardus de Monteacuto, Petrus de Villamuro, Stephanus Barravi, ■ Trésor des chartes; Toulouse, sac 11, n. Sp, [J. 320 j original.] An i3i3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1014 Stephanus Arnaldi, Petrus de Leus, W, de Pozano, Petrus de Cossaiio, Castellus No- vus, Bertrandus de Villanova, Guido de Turre, W. de Fraixio, Willelmus Arnaldi de Escalquencis jurisperiti, & Bernardus Aîmericus, qui mandato dicti domini se- nescalci cartam istam scripsit. 43 1. — CCXCIX Lettre de quelques évoques en faveur des inquisiteurs \ An 1252 juin. R. TOLOSANUS, G. Ageiinensis, D. Al- biensis , G. Carpentoratensis Dei gratia episcopi, viris piovidis & discretis fratribus Predicatoribus ad quos présen- tes littere pervenerint, eternam in Do- mino nostro Jesu Christo salutem. Sicut Éd.orie. ad nostrum spectat officiuni animarum, • III * ' coi.497. quarum curam recepimus, desiderantes providere saluti, carifatem vestram, de cujus sinceritate confidimus, exhortamur in Domino quatinus postquam venerabili viro thesaurario Pictavii vel domino Gui- doni Fulcodii, quicumque vestri nominati fueritis ad hoc elecfi, negotium inquisi- tionis contra ipsos hereticos faciende in nostris diocesibus assumatis. Nos vobis, a predictis thesaurario vel G. Fulcodii electis, plene committimus vices nostras tam in inquirendis, quam ordinandis, cor- rigendis seu deffiniendis processibus sub- ditoruni nostrorum super negotio inquisi- tionis hereseos antedicto, ita tamen quod in deiiniendo consilium cujuslibet nos- trum & consensus in sua diocesi requira- tur, & si requisito consensu atque consilio in deffiniendo forma canonica ab inqui- sitoribus conservafa, que quidem forma attenditur circa diversos modos condem- nationis hereticoruni, immurationes, pe- nitentias injungendas vel etiam inimutan- das, voluerimus contraire seu diffinitioni contradicere , nihil nostra contradictio operetur, volentes & concedentes, quod propter disseusum nostrum predictorum ' ArchiTes de l'Inquisition de Carcassonne. inquisitorum processus canonicus & cano- nica condemnatio non mutetur vel in ali- quo retardetur. Actum apud Riomium, anno Domini mcclii, meiise junii. 432. — CGC Confirmation par le roi saint Louis, d'une sentence d'Olivier de Termes, en faveur des chevaliers qui ser- voient en Terre-Sainte pour Alfonse, comte de Toulouse '. LUDOvicus, Dei gratia Francorum rex, universis présentes litferas inspecturis salutem. Notum facimus quod cum Guil- lelmus de Rupeforti, Augerius de Ravat, Remundus de Rupeforti, Arnaudus de Guindre, Niellus de Villafloriani, Arnau- dus FerroUi, Bernardus de Turre, Henri- cus Brebancionus, Rogerius de Gloiano, Hugo de Rosticanis, Raynes consanguineus ejus, Amelius de Rosticanis, Arnaudus de Cavanacho, Nuchonius, Pilus de Estivo, Eleazar filius ejus, P. Guillelmi de Rusti- canis, Barengerius de Narbona, Barenge- rius de Mociano, Raimondus de Yssello, Guillelmus de Capraria, Jordanus de Ca- prairola, Guillelmus de Togesio, Centul- lus de Togesio, R. Aimerici de Samatano, Garsias Arnaudi socius ejus, P. de Cultura ('e Engolisma, Vitalis de Binelho, Guillel- r.ius Raimundi de Estarvilla, Bernardus de Montealto, R. Guiiklmi de Dendorta, Ofo de Bidone, Augerius de Craubincella de Armanagesio, P. de Montelauro, Mauri- nus de Marttis, R. de Villanova, Arnaudus de Villanova, Arnaudus Losic de Saman, Robertus de Oregniaco, Hugo Bertrandi, Arnaudus de Marquefave, Bernardus de Baisses, Odo de Tola, Bertrandus de Soeis, Gaubertus de Pesenacio, Ferrandus de Alfaro, Reimundus de Decimis, Poncius de Villanova, Guillelmus Bertrandi, Petrus de Gimello, milites, qui pro karissimo fra- tre & fideli nostro A., comité Pictaviensi ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 9, n. 47. (J. 3iii; Original.) An I25z An 1252 décem- bre. Vin. 1' An 1252 i3i5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. [3i6 Kd.orig. l. III, col. 498. & Tholose veuerunt ad partes cismarinas, peterent a fratre Nicholao de Valle Dei hospitalis Iherosolimitani restitucionem equorum suorum, quos secundum pactum contractuni inter ipsos milites ex una parte & P. de Vicinis militem & dictum fratrera Nicholauin ex altéra, iidem milites sibi debere restitui asserebant, & prefatus fra- ter Nicholaus diceret se ad hoc pacto vel couvencione aliqua non teneri, tandem compromiserunt prefati milites & predic- tus frater Nicholaus & Robertus de Gi- rolis, miles noster, in dilectum & fidelem nostrum Oliverum de Terminis voluntate unanimi & assensu, promittentes se quic- qu'.d per eundem ordinatum fuerit firmiter ac inviolabiliter observare. Postmodum au- tem idem Olivenis, rationibus utriusque partis pleniiis intellectis, ordiiiavit de voluntate parcium, quod predicti frater Nicholaus & Robertus de Girolis redde- rentpro omnibus restitucionibus equorum suorum trecentas sexaginta quindecim libr. Turonerisium militibus supradictis, ita tamen quod dicti milites pro equis suis, etiamsi eos mori contingeret, nul- lam restitucionem deinceps peterent ab eisdem. Memorati siquidem frater Ni- cholaus 8i Robertus de Girolis bona fide promiserunt, quod balistariis, equitibus, stipendiariis dictorum militum eandem restitucionem facient pro equis suis, quam nos balistariis, equitibus, stipendiariis nostris facere dinoscemur. Ceterum cum de mille nongentis sexaginta libr. Turo- nensium, mutuo traditis eisdem militibus & balistariis in partibus ultraniarinis, in eundem Oliverum compromisisset assensu unanimi pars utraque, idem ordinavit ut dicti frater Nicholaus & Robertus de Gi- rolis intègre persolvant militibus & balis- tariis supradictis omnia stipendia sua, que HSque ad fesium beati Nicholai hiemalis proximo preteritum ratione sui servicii meruerunt. Volunt autem & consenciunt tam milites quam balistarii antedicti, ut prefati frater Nichol. & Robertus de Gi- rolis retineant terciam parfem stipendio- rum suorum a predicto festo pro solucione mutui superius nominati, quousqiie ipsum mutuum ad plénum fuerit persolutum, ita tamen quod, soluto mutuo, recipiant in- tègre stipendia sua milites & balistarii supradicti, sicut eis de pacto & per instru- mentum publicum est promissum. Promi- serunt eciam frater Nicholaus & Robertus de Girolis, quod soluto mutuo, reddent militibus & balistariis cartam ipsam sive instrumentum, quod eisdem dederunt de mutuo sepedicto. Ceterum promiserunt bona fide, quod quando mutuum fuerit intègre solutum, dabunt singulis militibus & balistariis superius nominatis super so- lucione mutui litteras suas patentes sigillis propriis sigillatas. Quod si aliquis predic- torum militum aut balistariorum mori contingeret vel recedere, antequam mu- tuum fuisset intègre solutum, ipsi frater Nichol. & Robertus de Girolis reciperent pro solucione mutui omnia stipendia, que militi vel balistario vel recedenti usque ad dieni sui obitus deberentur. Quod si sti- pendia ad plenam solucioneni non suffice- rent, ipsi saisirent hernesium & alla bona militis vel balistarii mortui vel eciam rece- dentis. Quod si hec omnia non sufficerent, cuncta bona sua, ubicumque existèrent essent pro solucione dicti mutui obligata nec posset aliquis militum aut balistario- rum de bonis suis legatum aliquod facere, donec predicfum mutuum fuisset intègre persolutum. In cujus rei testimonium, ad peticionem parcium présentes litteras si- gilli nostri fecimus impressione muniri. Actum in castris juxta Joppen, anno Do- mini M°CC° quinquagesimo secundo, mensc decembri. 433. — ceci Lettre du chapelain d'Alfonse, comte de Toulouse, au roi saint Louis \ EXCELLENTISSIMO & reverentissimo do- mino suc Ludovico, Dei gratia Fran- cqrum régi serenissimo, Phil[i]ppus, ca- pellanus domini comitis Pictavensis & Tholose, parvitatis sue devotum & hu- ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 11, n. 94. [J 320; original.] An Vers 1203 Kd orîo t. m; C0I.49U. Vers 1203 1017 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. l3l8 An 12/-, 15 3i mai. milem famulat; m. Cuni vestre celsituclini sepius scribere proposuerim, substiti ple- ruraque timidus, non quia débita deesset devocio, set quoniam nondiim mihi quid- quani occurerat, quod nieo judicio vestris auribus digiium esset. Quippe si vestre preininencie scriberem slatum regni, per dominam reginam & dominos fratres ves- tros vobis pluries intimatum, superfliium nierito videretur. Quod si meuni ofierrem obsequium, exilis & modicus & tamen ex anime totus vester, rem parvam nec ma- marchioni Provincie, R. Gaucelîni, domi- nus Luuelli, fidelis suus, saliitem ciini pa- rafa in omnibus ad sua placita voluntate. Literas vestre celsitudinis, quas Phylipus Salsarius nobis attulit, recepinnis crastina ascensionis Domini. Intellectis verbis que ipse ex parte vestra nobis retulit diligen- ter & incontinent!, loquti fuimus cum illis duobus Judeis nosiris, quos hostendit dic- tus Phylippus, de quibus dictis Judeis nos ad plénum confidimus, & cum eis & qui- busdam aliis inquisivimus diligenter, qa- gestate regia satis digiiara insérera litteris liter ipsi sciebant quod ille Judeus, pro judicarer. Nunc autem quod scribam ha- bfco, Deo gratum ut arbitrer, cujus credi- tur ordinatum instinctu, quod videlicet doniinus comes, gravi satis infirmitate de- fentus, in actorcm tamdem saluiis respi- ciens, crucis caractère in honorem ipsius voluit insigniri, sicque salutaris signi pre- sidio ab egritudinis sue periculo liberatus, hanelat toto spiritu quam cicius poterit in Terre Sancte reverti subsidium, ad vindi- canda vobiscum opprobria Crucifixi. Licet vero, si carnaliter saperem, in hoc & in proposito perturbarer, comodum tamen attende[n]s quod jam sensit in corpore & quod aquiret in spiritu longe majus, desi- derium eciam illud advertens quod faciem vestram desiderat & laboris participium non déclinât, serenitati vestre hec duxi quo nobis scripsistis, haberet tantam scien- ciam in egritudinibus occulorum. Et pro vero invenimus, quod dictus Judeus diu & sepius expertus fuerat in egritudine supradicta, & dictus Judeus dixit predictis Judeis nostris, quod si inveuiret tantam virtutem in vestro occulo, quod possetis discernere intercolorem viridem & lividum sive blauum, vel quod possetis discernere [aliqujam rem parvam ab alia infra brève loci spacium, promitit dictus Judeus in capitis sui periculo in brevi tempore vos sanare. Et dictus Judeus est de terra do- mini régis Aragonum , & vocatur Habrahym, Si venit de terra Sarracenorum ad illas partes causa mercadarie, & estvalde dives. Et audita cercitudine quam dicebat, mit- timus ad eum dictos duos Judeos nostros cum gaudio nuncianda, vestre clemencie & dictum Phylipum, ut procurent quod ad supplicans, quatinus mihi vestrorum mi- nime indulgere, si placet, dignemini, si quid demerui, quia nichil hactenus vobis scripsi. Conservât & salvet vos, reverendis- sime domine, ille qui regibus dat salutem. vos veniat omni mora postpesita, & nos ei promittimus & etiam premittemus quas- cumque securitates ipse voluerit, ipse enim multum timet de suo corpore, quod vos velletis ultra voluntatem suam pênes vos detinere. Et sciatis quod si dictus Judeus venire noluerit propter eos, nos in propria persona tam ad eum quam ad [dominum] regem Aragonum ire propeni- iBus, pro ipso modis omnibus adducendo; & sciatis quod inter alias .'ecuritatcs ipse Lettre du seigneur de Lunel à Alfonse, petit, quod mittatis sibi /4stras patentes comte de Toulouse \ litteras de conductu , sicut sub tenore quem vobis mittimus, & quod mittatis domino régi Aragonum vestras literas de- precatorias, quod dictus Judeus ad vos ve- niat, si oportuerit, cum nos sine eo adven- tuin suum credimus impetrare : quas literas anibas predictas mittatis nobis, si placeat, per presentium portitorem. Et sciatis quod An 1253 434. — CCCII SEP.ENISSIMO & karissimo domino suo Alfonso, filio domini régis Francie, Dei gratiaillustricomitiPictaviensi&Tholose, 'Trésor des chartes; Toulouse, sac 11, n. 90. [J. 320; original sur papier.] Éd.orlg. t. m, col. 3oo. An I2Ô3 i3i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. iSîo An 1203 9 avril. Judei nostri recesserunt a nobis cum dicto Phylipo, die dominica post receptionem literarum vestrarum. Et nos in hiis & aliis, que possent cedere ad vestrum comodum & honorem, atenti sumus plusquam de nostris negociis perdiicere ad effectum, & dictus Judeus vult hec esse valde sécréta. Datum Lunelli, die sabbati post assensio- nem Doraini. Et expediatis, si placet, cito cursoreni. Au dos : Domino coniiti Pictaviensi & Tholose. 435. Arbitrage entre le sénéchal de Tou- louse 6" les fermiers de la monnaie de cette ville ' . NOVERINT iiniversi tani présentes qiiam futuri, quod controversia erat inter Guillelmum Fenassa, Arnaldum Fenassa, Ademarum Brosa, Bernardum Raynaldum & Petrum Bovem, monetarios & magistros monete domini comitis Tholosani, pro se & pro eorum sociis monetariis & magistris diciones non servatas. Ad que doniinus senescalcus respondebat, dicens quod ad predicta nullatenus tenebatur, cum ipso- rum emptorum observare conventiones nul- latenus interesset, quoniam ita bene suam monetam expenderant & niiserant & ven- diderant, sicut conditiones onines fuissent plenius observate, propter quod eosdem emptoresabsolvereab ipsa nioneta facienda & expensas eisdem solvere non tenetur, super hoc multis aliis rationibus allegatis. Item dictus dominus senescalcus petebatab eisdem emptoribus tascam de quinqué mi- liariis, pro tempore ante festum beati Jo- hannis proxime preteritum,& dexvilimi- liariis a festo predicto usque modo, cujus summa est DC & XL IIII" librarum Tolo- sanorum simplicium, de qua vult recipere in solutum illam pecunie summàm, quam eidem domino senescalco dicti emptores pro passagio transmarino tradiderunt, vi- delicet Dxxxviii libras & xviii solidos &: liii denarios Turonensium, & petiit resi- duum sibi reddi, scilicet C libras & C soli- dos. Item petebat a dictis emptoribus, qui cum promisissent prestito juramento fa- cere monetam Tholosanam, & dictus Ber- nardus Raynaldus in dampnum ejusdem monete recepit monetam Carcassone & illuc billonum de Tholosa portavit, prop- An 1253 una cum eis ejusdem monete ex una parte, & dominum Petrum de Vicinis, senescalcum ter quod dicta moneta Tholosana fuerit Tholose & Albiensis, pro eodem domino deteriorata, tum propter billonem abstrac- comite Tholosano & nomine & loco ipsius & pro seipso &pro dicta senescalcia ex al- téra. In qua controversia siquidem pete- bant dicti probi homines, qui monetam dicti domini comitis ab eodem domino senescalco emerant, se absolvi ab omnibus tum de Tholosa, tum propter retardum predicte monete, quod extimat C marchas argent! & amplius, quas petit sibi emen- dari a predictis. De qua controversia & de omnibus aliis, que moveri possent inter partes occasione predicte monete vel aliquo petitionibus, conventionibus ik conditio- predictorum, compromiserunt tanquam in nibus, quibus eidem domino senescalco fuerant occasione monete supradicte obli- gati, & ab honere monete faciende, ita quod de cetero dictam monetam in totum vel in partem facere nullatenus teneantur, cum conventiones sive pacta peripsum se- nescalcum eisdem emptoribus servata non fuerint in totum vel in aliqua parte sui. Petebant etiam dampna & expensas, quas passi fuerant & fecerant, quod usque ad mille & ce libras extimabant, propter con- ' Archives nntion.ilcs, J. /jSp, n. 4; original. arbitratores seu amicabiles composi tores, in Willelmum de Roaxio & Arnaldum Trunnum campsorem, cives Tholose, ita ut quicquid ipsi dicerent voluntate pro- pria, requisitis partibus vel etiam nullate- nus requisitis, ratum & firmum a partibus perpetuo habeatur, sub pena c marcharum argenti, danda a parte non parenti parti dictum arbitrium observanti, & pena so- luta nichilominus ratus remaneat arbi- tratus, ita scilicet quod dictum ipsorum arbitrantium , amicabilis compositio aut voluntas nichilominus scmper in s\io ro- An 1203 1J2I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1022 bore seu firmitudine perseveret. Actum fuit hoc ita Tholose & coiicessum in Castro Narbonensi , viiii die introitus mensis aprilis, régnante Lodovico Franconim rege, & Alfonso Tholosano comité & R. episcopo, anno M°cc°L° tercio ab Incar- natione Domini. Testes présentes fuerunt ad hoc vocati & rogati dominus Sicardus Alamannus & Willelmus de Fraxio & ma- gister Guillelmus de Vauro, & Bernardiis Aimericus, publicus Tholose notarius, qui mandato ipsius domini senescalci & pre- dictorum proborum homin.um cartam istam scripsit. 436. Résiliation du contrat entre le séné- chal de Toulouse 6- les fermiers de la monnaie de cette ville '. NOTUM.sit cunctis, quod dominus Pe- trus de Vicinis, senescalcus Tholose i6 avril & Albiensis pro illustri domino Alfonso, comité Tholosano, & nomine & loco ip- sius, & pro seipso pro dicta senescaicia, de sua mera, spontanea & gratuita volun- tate, absolvit Willelinum Fenassa, Arnal- dum Fenassa, Ademarum Brosa, Bernardum Raynaldum & Petrum Bovem, tune ma- gistros & emptores monete dicti domini comitis Tholose, & eorum socios & fide- jussores ipsorum & eorum res & bona, de omni hoc quod eis poterat petere vel requirere, propter hoc quod operabantur vel tenebantur aut convenerant operari in dicta moneta, & de omnibus pactioni- bus, convencionibus & conditionibus, qui- bus racione vel occasione predicte monete fuerant ei obligati, volens & concédons quod ipsi de cetero dictam monctam nul- latenus facere vel operari teneantur. Hoc autem ita facto & concesso, dicti magistri & emptores, pro seipsis & pro eorum sociis, de eorum spontanea voluntate absolverunt ' Archives nationales, J. A^^f), n. 6; original. — Teulet 8c de Laborde, Layettes du Trésor des Char- tes, t. 3, p. i8o. An I ï.")3 dictum dominum comitem & dominum se- nescalcum de omnibus pactionibus, ccn- ventiouibus & conditionibus, eis racione vel occasione predicte monete ab eodem senescalco factis, & quibus fuerat eis obli- gatus, & de omnibus graviis & dampnis, si que inde eis evenerant, & missionibus & expensis, si quas fecerant, de quo toto ha- buerunt & tenuerunt se ab eodem plenarie pro paccatis, nulla tamen retencione ab ipsis ibi penitus facta. Actum fuit hoc ita & concessum XV die exitus mensis aprilis, feria IIII, régnante Lodovico Fraiicorum rege, & dicto domino Alfonso Tholosano comité, & R- episcopo, anno WCC" L° ter- cio ab Incarnatione Domini'. Testes pré- sentes fuerunt ad hoc vocati & rogati R. de Alfaro ScPetrus de Mon teb ru no & Guil- lelmus de Fraixio & magister Willelmus Fenassa de Albia & Petrus de Alsona & Bernardus Aimericus, qui mandato dicti domini senescalci & predictorum empto- rum cartam istam scripsit. 437. — CCCIII Lettre de plusieurs prélats de la pro- vince de Narhonne au comte Alfonse touchant les hérétiques^. SERENissiMO domino A., comiti Dei gra- tia Pictavie & Tholose illustri, G. Dei gratia Narbonensis archiepiscopus, R. Bi- terrensis, G. Lodovensis, P. Aguathensis episcopi, salutem & sinceram in Domino caritatem. Signum christianitatis in cha- tholicis tune relucet, si fides catholica bonis operibus adornetur, quod est qui- buslibet fidelibus necessarium, sed preci- pue hiis qui presunt. Tacti autem dolore cordis de relacione sola super hiis que nuper audivimus, nec tacere possumus nec debemus, quia nimis esset periculosa taci- ' 11 faut supposer que le notaire qui a rédigé cette charte & la précédente, commençait Tanné» à l'Annonciation (26 mars). ]A. M.] ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 3. n. 87. [I. 3û6; original scellé.] An ■ 1253 Éd.oric. t. 111. col. 5oo* An 1 253 2Û mai. An 1253 i323 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1824 Êd.oik t. 111, col. 5o'. turnitas in hoc casu, que cederet in perni- ciem fidei christiane, intelleximiis aiitem quod in partibus Tholosanis inter alia, ui dicitur, hec tractantur, quod bona hereti- corum pecuniario commodo una via velalia reddimantur, & quoquomodo ad posterof reversura, quod esset contra statufa auc- toritate Apostolice sedis ac domini régi' édita, prelatorum terre assensu ac princi- pum approbata. Sic serpit hostis antiquus. & venenum quod suspecte tempore effica citer effundere non potuit, nunc eo cona tur inficere fide dignorum corda, ut fraude pestiffera prévalante, opprimantur catho lici, insolescant heretici & sic fides catlio lica confundatur. Absit hoc, o cornes in- clite, quod vestris temporibus in vestr^ gloria macula hec ponatur. Adeo enim vo; fida fide credimus insignitum, quod nego ciuni Jesu Christi ejus passione confir matum, multorumque Sanctorum martiri( roboratum , providentia sedis Apostolic» sustentatum , brachio regni Francie po- tenter deffensum, pereat vel periclitar^ valeat hiis diebus, quin pocius per virtu- tem Sancti Spiritus, vestram vestrorumqut industriam de bono in melius prosperetur, ne tanta félicitas, tôt & tantis expensis tantoque labore quesita, tam brevi mo- mento infeliciter conculcetur. Tune enim libère in alienis partibus querere ac tueri poteritis gloriam Crucifix!, si taies, qui tractant talia, repuleritis, cum constet eos esse inimicos fidei christiane. Ac si secus fieret, scandalizarentur fidèles, & infidè- les gauderent de confusione sancte matris Ecclesie & subversione fidei orthodoxe. Si enim hereticorura bona recuperarent infidèles vel eorum posteri, darentur eis arma, per que terram vestram ac regni 'ranquillitatem liberius impugnarent, ac securius in heresi remanerent, sperantes bona sua quandoque ad se suosque poste- ros reversura. Alii etiam in heresi nonduni lapsi, hoc pernicioso provocati exemplo, i'acilius in heresim laberentur, & daretur ialibus quodam modo impunitas delin- quendi. Gratias auteni Deo de vestra sos- pitate agentes ipsius clemenciam supplici- ter imploramus, quod sic cor vestrum igné sue carifatis accendat, ut tractatus taies nuUatenus admittatis.. Nam per hos trac- tatus, si exaudirentur, heresis in nostris partibus potissime plantaretur, quicquid iliud a maligniim spiritum habentibus in vestris auribus susurretur. Taies quippe munera diligunt, retribuciones sequntur & questum existimant pietatem, & idcirco favent hereticis, eosque tolérant & dissi- mulant mala sua, Fertur etiam, quod mira ^[uadam dolositate ac diabolica malicia preconcepta, qui tractant talia sic catho- licos opprimere moliuntur, quod eos in- tendunt involvere ad contribucionem red- Jemptionis predicte , ut sit infidelibus 'evamen, si per plures, maxime catholicos, hec sarcina dividatur. Quibus credendum !ion est, sed pocius confundendi & abci- Jendi sunt a Deo vobis tradita potestate. Credimus autem, qiiod venerabilis frater loster, Tholosane sedis episcopus, sereni- tati vestre direxerit super hiis scripta sua. Demum sinceritatem vestra"i requirimus & roguamus, quod de statu vestro reddatis nos per vestras litteras cerciores.Omnipo- tentis clemencia féliciter vos conservet. Datum Biterris, VII kalendas juiiii, anno Domini m''ccl°iii°. 438. — CCCIV Restitution des joyaux du feu comte de Toulouse, Jaite à Alfonsey comte de Poitiers, par Vabbesse de Fonte- vrault '. KARISSIMO domino suo Alfonso, filio ré- gis Francie, illustri comiti Pictavie & Tholose, M. Dei patiencia Fontisebraudi humilis ministra, salutem & orationes in Spiritu Sancto assiduas & devotas. Vestre nobilitati tenore presentium volumus esse notum, die dominica in festo apostolorum Pétri & Pauli nobilem virum Guidonem dominum Cabrosii, Johannem de Nantolio, Johannem de Grangia milites, & niagis- trum Willelmum Rollandi clericum, ca- nonicum Cenomanensein, apud Fontem- ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 5. n. 3o. [Original scellé, J. 3ic.J An I2S3 An iï53 2(j juin. An ii53 iSi; PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 10 26 Ed.orig, t. III, col. 5o2. ebraudum personalitcr accesisse. Quibus pro vobis ac nomine vestro petentibus res quasdam , que fuenint R. qiiondam bone memorie comitis Tholosani, nobis asse- rentibiis ex adverso res predictas ex causa legati nobis facti in testamento predicti comitis assignatas, ac ultra id quod de quiuque milibus marchis argent! in dicto testamento nobis relictum fuerat assi- gnari. Tandem post multas altercaciones, in hune pacis modulum corde devenimus unanimi nos & ipsi, videticet quod vos quadringentas libras Turonensium annui redditus assignare nobis tenemini, perci- piendas in portu vestro Marmandie, & mille quingentas libras Turonensium no- bis solvere semel personaliter in peccunia numerata. Quo facto, omne jus & actionem & obligacionem , quod & quas occasione predicti comitis quondam Tholosani con- tra vos seu heredes vestros habemus seu habere possumus, liberamus penitus & quittamus, necnon vasa aurea, argentea, anulos, monilia, zonas, aurum & argen- tum, lapides preciosos, necnon omnia que- cumque apud Fonfemebraudum deposita sunt occasione dicti defuncti comitis, vel que ipsius comitis fuerunt seu alibi in nostra custodia, parate sumus liberare penitus vobis seu vcstris certis nunciis & quittare, promittentes nos ncc conventum uostrum contra dictam composicionem non venire nec eam in aliquo seu in aliquibus de cetero pcr nos vel alios inpugnare. In cujus rei testimoniuni , présentes littcras vobis dirigimus nostri sigilli munimine ro- boratas. Actum dicta die dominica, anno gratie M° ce l™" tercio. 439. CCCV personis multa in eisdem pro divini nomi- nis reverentia & honore domini comitis reformanda, nos Joannes de Doniibus mi- les, magister Guido Fulconis (s!c), Petrus Bernardi, fratres Johannes de Casanova & Philippus ordinis fratrum Minorum, donec dominus noster cornes disponat aliter, cu- jus in omnibus augendis vel minuendis vel in formam aliam transmutandis arbitrium retinuimus, de bonarum personarum consi- lio hec ad presens duximus recitanda. Quia siquidem contemptus clavium hereticepra- vitati multoties viam parât, dicimus & in- junximus domino Petro de Vicinis, senes- callo Tholose, quod si quis a suo judice ordinario excommunicationis vinculo pro quibuscumque criminibus, non tamen pro decimisvel pecuniariis querimoniis inno- datus, latam contemnens sententiam, per aniuim perstiterit in contemptu, cum cap- tis pignoribus, vel si non habet bona que capi valeant, per captionem persone, ad sinum matris Ecclesie redire compellant, nisi forsan sententiam judicis appellationc prevenerit & appellationem interpositam prosequatur. Idem etiam de his dicimus, qui jam in dicto contemptu perseverave- rint per annum, nisi infra dies XL preno- minati ad ecclesie redierint unitatem, Sed & si quis excommunicatus divinis officiis se ingesserit, &r monitus a sacerdote exirc noluerit, mulctet eum pecuniariter sencs- callus juxta dieî & locî reverentiam quam offendit & delinqucnlis conditionem per- sone. Clericos aiitem qui gaudent privi- legio clericali ad seculare trahi judicium in causis, que mère sint personales, non sustineat senescallus, & si pro delictis eos ab officialibus curie vel familia capi conti- gerit, diocesano vel ejus officiali, cum fue- rint requisiti vel quamprimum commode fieri poterit, sine fraude reddantur. Ne vero promiscuis actibus turbentur officia. Ordonnance des réformateurs envoyés clericum cujuscumque gradus, privilegio par Alfonse, comte de Toulouse, clericali gaudentem, bajulum non faciat dans ses É, tats CUM in pluribus locis comitatus Tholose prêter querimonias singularum perso- narum, a bonis acceperimus gravibusque ■ HâtciatrillcdtGaillac. [Doat, r. 1 16, f°73 ^.] senescallus, ne si deliquerit in officio, sub obtentu privilegii sui debitam animadver- sionem éludât, & injunximus ei, quod si quos talcs instituit, eos amoveat absqiie mora. Idem dicimus multo districtius, ex parte domini comitis & ejus spécial! man- date, de hereticis vel de pravitate hcrctica An 1204 An 1:134 i327 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Caveant autem bailivi 1828 suspectis, ne scUicct ad bayliam vel offi- cium curie vel domini comitis tenenda ali- quateiius admittatur, sed ne in bailiviis viles & infamatas personas teneat senes- callus. Quia vero propter niultitudinem bailivorum, quos iu partibus istis inveni- mus, niultiplicata reperinius gravamina subjectorum , eam resecare volentes dixi- mus & injunximus seaescallo, quod in singulis locis ubi consueverint teneri bai- , ne subdifos, & maxime perpauperes, locorum mutatione fatigent, nec sine senescalli mandato vel judicis, de quo litteras habeant, aliquem ire compellant pro causis pecuniariis vel criminalibus extra locum, ubi crimen est inquirendum vel causa audienda. Sed nec ipse senescallus & judex ad taies voca- tiones siut faciles; licet enim hoc possint facere, non tamen expedir, nisi causa sit livi, unicus sit bajulus, qui jurisdictionis rationabilis propter vicinam assisiam vel habeat exercitium, emptor scilicet reddi- aliam justam causam. Jurent autem bailivi lïd.orig. t. m, col. 5o3. tuum vel quem posuerit loco sui. Et si quem loco sui posuerit, obliget se emp- tor de respondendo pro eo, si in officio suo quidquam a subditis contra justitiam exforqueret. In exercenda autem juris- omnes, quos ponent emptores, formam istam servare & jus omnibus fideliterred- dere, tam indigenis quam extraneis,& nec prece nec pretio, odio vel amore justi- tiam alicujus minuere vel etiam retardare. dictione, bailivi qui erunt sub senescallo Multorum autem querimonias uno calcule suis juribus sint contenti, prout ipse do- minus cornes statuit & mandavit, ne vide- licet pigiiorationes cuni armis vel insultu faciant in castris aliorum vel villis sine senescalli speciali mandato. Sed non pro terminantes, dicimus, quod si bona cujus- quam domino comiti confiscantur propter hereticam pravitatem vel crimen aliud, jus- tifia requirente, si in bonis illis erant pos- sessioiies alique, de quibus militibus vel debito domini alicujus, qui sit de jurisdic- aliis dominis darentur oblie, solvant eas tirne domini comitis, homo vel homines domino innocent! senescallus vel bajulus domini pignorentur; sed bona domini & ipsius, nec propter delictum hominis frau- redditus capiantur & fiât detentio, vel si detur dominus innocens jure suo, sed nec exigat jus, distractio usque ad satisfac- creditor suo credito vel etiam uxor dote, tionem condignam, prout senescallus & salvo arbitrio nostro de dotibus & debitis judex duxerint ordinandum. Dicimus etiam creùitorum bone memorie domini comitis quod bailivi sub senescallo, cum eis ail- Tholose. Quia tamen uxores hereticorum, quorum crimina delata fuerint, de quibus licet condemnate non fuerint, suspicions sit secundum usum terre & curiarum con- suetudinem inquirendum, habito probo- rum bono consilio, servato more laudabili regionis, veritatem inquirant & nullam compositionem faciant sine consilio & consensu senescalli & judicis, presentata prius eisdem inquisitione & lecta, secun- dum quam, si delatum vel accusatum vide- non carent ex cohabitatione virorum, vo- lumus quod uxor innocens prima facie, si dotem recuperare voluerit, caveat prout poterit; quod si appareret imposterum eam adeo ream predicti criminis, ut bona sua deberet amittere, dotem restituât do- mino comiti sine fraude. Tandem nolentes jura domini comitis ab injustis detentori- rint, innocentera non minis vel terroribus bus interverti, dicto senescallo precipimus vel simulationibus ad compositionem in- ex parte domini comitis sepefati, quod ducant. Si vero crimen probatum fuerit, saisiat pro eodem hereditates hereticorum faciant quod divino honori & domini co- & bona, illorum videlicet qui fuerunt de mitis & terre statui secundum jus & bonas terre consuetudines viderint expedire. Si vero crimen probatum non fuerit, & tamen duret infamia & quasi communis suspicio contra illum, qui fuerit accusatus, si se gratis ad pacem faciendam cum curia reus obtulerit, faciant quod secundum Deiîm & suas conscientias viderint faciendum. heresi condemnati vel pro eadem causa combusti vel metu inquisitionis ad fuge confugientes presidium, in Lumbardiam vel partes alias secesserunt, illorum etiam qui ad perpetuum carcerem sunt vel fue- runt damnati. Et idem dicimus relapso- rum, inter quos ponimus & intelligimus eos, qui cruces duplicatas defferuut vel An 1254 Hd.ori!;. t. m; col. 504. An 1204 iSig PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i33o iulenint, nisi per litteras imposite peiii- tentie testimonium continentes, ligant evi- denter, qiiod ' pro causa aliorum qui in relapsu cruces habuerunt duplicatas. Ne tamen aliqui de domibus, quas inhabitant suo nomine, expulsi subito intolerabile damnum incurrerint, damus eis de gratia usque ad instans festum ascensionis Do- mini iuducias, extunc autem domos ad incursum hereseos pertinentes exire co- gantur. Si quis tamen dixerit seu propo- suerit se a bone memorie domino R., comité Tholose proxime defuncto, dona- tionis vel emptionis seu permutationis vel alium justum habere titulum, super quo fidem fecerit per ipsius patentes litteras vel instrumentum publicum non suspec- tum, a tempore pacis Parisiensis citra fac- tas vel factum, volumus quod idem senes- callus eum in saisina dimittat, receptis idoneis fidejussoribus de stando cognitioni domini comitis vel curie sue, quam ad hoc assignaverit, si jus suum de piano idem dominus comes prosequi voluerit contra hujusmodi possessorem. Omnia autem & singula predicta dicimus, salvis per omnia domini nostri beneplacito & mandato. Datum Tholose, die mercurii proxima post Rames Palmarum, anno Domini M ce LUI. 440. CCCVI Testament d'Eljéar, seigneur d'U-^ès^. IN nomine Domini, anno Incarnationis ejusdem MCCLIV, scilicet pridie nonas mail, domino Ludovico Francorum rege régnante. Ego Heliziarius, dominus Ucetie, sanus mente licet infirmus corpore, testa- mentum meum sic facio & de rébus meis dispono in hune modum. Imprimis eligo sepulturam corpori meo in cemeterio Sancti Nicolai de Campanhaco cum do- mino Rainone quondam pâtre meo, & re- ' Le texte paraît corroitipu en cet endroit. [A. M.] ' Communiqué par M. le marquis de Maillane Porcellcu. linquo eidem monasterio totum illud, quod habeo in manso de Noveilis & manso de Barna, & dominium & senhoriam quod dominus Raino pater meus retinuerat in manso de Villanova. Et dictum monaste- rium teneatur tenere in perpetuum quem- dam sacerdotem secularem, qui celebret ibi divina pro remedio anime mee & pa- rentum meorum. Item lego pro remedio anime mee C libr. Tur., de quibus relinquo operi fratrum Miiiorum de Ucetia XV libr. Tur., ornamento singularum ecclesiarum, in quarum parochiis habeo affare,xxx sol., ornamento ecclesie Sancti Theodori XL sol., item monasterio de Vallesalva, deAu- gustinis, de Fontibus & de Esteuzeno sin- gulis relinquo XXX sol. Tur., monasterio de Arboracii X libr. Residuum predictarum c librarum volo quod distribuatur in piis causis, arbitrio gardiani fratrum Minorum de Ucetia & magistri Stephani Alberti & Pétri Lamberti jurisperitorum. Item re- cognosco domine Guillelme uxori mee cum ea habuisse & recejiisse in dofem xiii"' s. Melgor., computatis lxx libr. Turon., quas dominus episcopus Uticensis habuit pro me a domino Gualfredo so- cero meo vel ab alio pro eo, quas sibi restitui mando, & preterea lego sibi ce libr. Melgor. Item relinquo Raymundo Centol militi meo xx lib. Turon. Item Heliziario filiolo meo, filio Stephani de Codos, XX libr. Tur. &c., magistro Sté- phane Alberto xxv libr. Item Petro Al- berto jurisperito, &c. Item lego VI scuti- feris meis, scilicet En. de Monteclaro, & Bueninom, & Petro Arquerio, & Petro Folquerio & Hugoni Ramundo, singulis singulas X lib. Tur. &c. Item universis hominibus terre mee remitto & quitte per me & successores meos omnes taillas & ademptiones forsatas & totas, preterquam in IV casibus, scilicet si ego vel heredes mei transfretaremus, vel hères meus esset novus miles, vel maritaret filiam vel so- rorem suam, vel faceret emptionem que excederet summam V" sel. Tur. Item volo & mando, quod hemines seu universitas alicujus leci terre mee non possint com- pelli ad faciendam firmantiam persone ex- tranee pro herede mee ultra D sol. Tur., & si facerent eam usque ad dictam sura- An .254 Ed.orig. I. Mi. col.SoS. An 1254 i33i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i33^ mam & non servarentur indempnes ab herede nieo, nolo quod teneantur facere firmantias exinde alicui extraiiee persoiie pro herede meo. Item recognosco domine argent! tantum, & in licc casu volo quod Giiiza filia mea sit contenta ce marchis argenti, & in his tantum niihi heredem institue. Item si uxor mea domina Guil- sua, II'" D sol.Tur., & insuper relinquo ei M soi., c(uam pecuuiam volo quod habeat super affare meo de Brugueria, & recog- nosco eidem me debere x libr. Turon., pro quibus obligavi ei affare meum Sancti Laurentii. Item lego Rainoni fratri meo redditus & obventiones, que habeo apud Sarnacum & apud Jonlonem, quoad usque viveret, & sic de singulis posthumis mas- culis sequentibus facio subsiitutionem. Si dictus Raino habuerit beneficium eccle siasticuni vel intraverit religionem. Item volo, quod legata mea & forefacla solvan- tur & emendentur de redditibus & obven- tionibus, que habeo apud Beossam & in ejus territorio & in pedagio de Tarascone, & tamdiu dispensetur in dictes usus, donec emendata fuerint omnia legata & forefacta mea. Item lego Gauside domicelle ce sol. Melgor., si ex partibus ipsis maritum ac- ceperit, scilicet de Canillaco usque ad Rhodanum; si autem alium acceperit in maritum, qui non esset de partibus ipsis, relinquo cccc sol. Melgor. Item lego Ala- zaicie sorori mee vu libr. Tur. Ventrem uxoris mee, si masculum posthumum mihi An 1254 Guillelme matri mee me debere, & de dote lelma posthumum mihi pepererit, & infra pupillarem etatem vel postea quandocum- que sine liberis decesserit, substituo ei alium posthumum, qui esset primo natus post illum, si viveret. Si vero posthumus secundus decesserit in pupillari etate vel postea quandocumque sine liberis, substi- tuo ei sequentem masculum posthumum si t.uC col. 5o3. vero aliquis de sequentibus posthumis de- cederet sine liberis infra pupillarem etatem vel postea quandocumque, substituo ei il- lum posthumum qui esset hères meus uni- versalis. Item si Alamanda filia mea erit mihi hères universalis & decesserit infra pupillarem etatem vel postea quandocum- que sine liberis, substituo ei Guizetam filiam meam, si superesset & non intrasset religionem. Si vero superstes non esset vel intrasset religionem, substituo ei primam posthumam, si qua esset, vel sequentes posthumas, sicut gradalim essent primo- gonite. Si vero nulle posthume essent, substituo ei llaynonem fratrem meum, si pepererit, illum heredem universalem om- viveret & religionem non intrasset. Si vero nium bonorum nieorum institue; si vero masculos duos vel plures pareret, illum qui primo nasceretur heredem universa- lem mihi institue, & quemlibet aliorum mihi heredem institue in L libr. Tur., volens quod intrent religionem. Si vero plures feminas pareret, institue quam- libet illarum in L libr. Tur. & volo eas intrare religionem. Si vero nullum pesthu- m.um masculum dicta uxor mea mihi pare- ret, institue heredem universalem omnium bonorum nieorum Alamandam filiam meam majorem, & Guizetam aliani filiam meam institue mihi heredem in ccc marchas ar- genti. Et tam ipsam quam omnes alios li- bères mees, quos heredes universales non institui, cententos esse vole de his, que reliqui eis vel relinquam in hoc testa- mento. Item si dicta uxor mea posthumum vel posthumam pepererit mihi, & hères meus fuerit institutus, Alamandam filiam meam majorem heredem in ccc marchis superstes non esset & religionem intrasset, substituo ei Ramundum Gaucelinum fra- trem meum, si superesset & religionem non intrasset. Item liberis meis natis Si nascituris do tutricem deminam Guillel- mam uxorem meam, volens & mandans quod ipsa administret cum consilio domini Ramundi Gaucelini & Ramundi Centel militis & Stephani de Codolis civis Nemau- sensis. Gadiateres eorum, que legavi pro anima mea, & custodes tam meorum libe- rorum quam totius terre mee facio & or- dino dominum episcopum Uticensem & dominum Ramundum Gaucelinum, avun- culum meum. Sic. Actum fuit hoc testa- mentum apud Ucetiam, in turri staris dicti domini Heliziarii. Testes rogati affuerunt, Petrus Lamberti, magister Stephanus Al- berti, jurisperiti, P. Guaphorrus, R. Pas- cal, Stephanus de Codolis, Bernardus de Taberniaco presbyter, Joannes Gauterius, R. Centol miles, Gervasius Delcalader mi- An ■ 254 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i334 An 1154 mai ou juin. les, Bueninon, Bernardiis de Montcclaro, Hugo Kamuiidi, & ego Bernardus de Car- lacio, iiotarius nobilium virorum domini Heliziarii & domini Decani Ucetie domi- noruni, qui rogatus, &c. 441. Projet de bulle contre les hérétiques albigeois ' , INNOCENCius episcopus servus servorum Dei, dilecto filio priori i'ratrum ordi- nis Predicatorum Parisiensium, salutem & apostolicam benedictioneni. Ad extirpau- dam pravifatera hereticani de regno Fran- cie tanto sollicicius intendere nos opor- tet, quanto per iiicrementuni ejus gravius regiium ipsius ijificitur & per ipsius frau- dem periculosiiis simpliciuiii anime ca- piuntur. Cutn igitur heretice labis morbus, serpens paulatim ut cancer, comitatus Pictavie & Tholose necnoii quarto, die lune post Trinitatem. II. Ludovicus % Dei gratia Francorum rex, universis présentes litteras inspecturis salutem. Cum olim Petrus Bermundi, do- minus tune de Salve, donasset monialibus de Fontibus prope Alestum, Cisterciensis ordinis, decimam partem pedagii de Ro- cha, donec eisdem redditus assignasset, qui ad victum perpetuo septem persona- rum sufficerent, & nos propter hoc decem librasTur. dari eisdem, quamdiu nobis pla- ceret, annis singulis mandassemus, intel- lecto demum quod data eis assignatio non sufficeret, ipsis triginta libras Tur. imper- petuum assignavimus in pedagio nostro Alèsti, quas ipsis sine difficultate singulis annis in nativitate beati Joannis Baptiste a senescallo nostro Belliquadri persolvi volumus & mandamus. In cujus, &c. Actum apud Nemausum, anno Domini M° cc° quinquagesimo quarto, mense augusto. III. Noverint", &c. quod anno dominice Incarnationis M CCLIV, kal. novembr. nos R. Gauceliiii, dominus Lunelli, sub debito fidelitatis, quam domino nostro comiti Pictavie & Tholose fecimus, testificamur & dicimus sub presencium testimonio 11- terarum quod tempore quo pro dicto do- mino nostro comité, cujus tune tenebamus senescalliam in partibus Venaissini, re- cepimus Pontem Sorgie, habuimus cum universitate tam militum quam proborum hominum dicti loci, & specialiter cum matre Guillelmi Augerii & Ysnardi Augerii & cum ipso Ysnardo Augerio presentibus convenciones hujusmodi, videlicet quod dicta universitas & singuli de ea debuerint & tenere & habere pacifiée & quiète omnia bona & jura, que habebant in tota juris- dietione & districtu dicti Pontis Sorgie, sicut antea habere solebant, & pro predic- tis habendis & teuendis nos promisimus eis fidum adjutorium, nomine domini nos- tri comitis Pictavie & Tholose, & quod ipsos & omnia bona sua, in dicto districtu & jurisdictione existencia, defenderemus ut homines & bona hominum Venaissini. In cujus rei testimonium, présentes literas sigillo nostro pendenti jussimus roborari. ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 5, n. 71. [J. 3i I; original scellé.] An 1254 ÉJ orig. t. III, col. 507. An 1264 I " no- vembre. ' Mis. de Coliert, n. 2269 & 2670. [JJ. xxvi, l" 234 «.] " Mss. Je Coliert, n. 2269 & 2670. [JJ. XXVI, f 378 i.] i337 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i338 443. CCCVIII Ordonnances du roi saint Louis en faveur des habitans de Beaucaire 6* de frimes, pour l'assemblée des trois Etats de la sénéchaussée, l'u- sage du droit écrit ', 6*^. [. j UDOViCUSjDei gratia Francorum rex, persolvendo debito infra diem, penam ter- cii vel aliam majorem aut minorem in pré- cepte non ponat, set si débiter die per curiam sibi dicta non solverit, percapcio- nem bononim solvere compellatur, Sane ut rébus suis uti liberius eisdem liceat, firmiter inhibemiis, ne senescalli nostri pro sue voluntntis arbitrio bladi vel vini vel aliarum rerum venalium ipsis faciant interdictum quiii ea eis liceat exportare volentibus vendere, hac tamen modera- cione subinjuncta, ut arma uullo tenipore Sarraceiiis nec victualia, dum giierrani cum Christianis habuerint, set nec quibuscum- LUDO universis présentes litteras inspec (uris, saluteni. Visis peticionibus & discus sis, quas fidèles nostri milites & burgenses que nobiscum guerram habentibus liceat Belliqiiadri nobis obtulerunt super variis exportare. Si tamen causa urgens insti gravaminibus, que perballivos nostros sibi asserunt irrogata, quieti corum & paci benignitate regia providentes, ea cassavi- mus que per ballivorum abusuni usurpât;; comperimus, & ad gratie cumulum am- plioris nonnulla, que temporis antiquis sinii consuetudo firmaverat, in statum re- duximus meliorem. Intelleximus siquidem. quod incuria nostra Belliquadri diebu; singulis quibus judicia ventilantur, ex usu veteri pignora redduntur a partibus, 8> aliqua quantitate pecunie reddita redi- muntur, quo fit ut nocens & innocen; equis subdantur honeribus expensarum set causa finita, solvit qui succubuerii nostre curie terciani partem litis seu esti- mationem ejusdem. Hoc igitur in meliu: reformantes, decrevimus & mandavimus. exnunc in litis inicio contestate ab utra- que parte reddi curie pignora que valean: decimam liiis partem, & sic recepta pig- nora partibus, si pecierint, recredantur. nec in toto processu negocii levetur ali- quid a curia pro expensis, set négocie ve! sentencia vel transaccione deciso, par; décima solvatur curie ab eo qui succubue- rit per sententiam, & a victore nihil peni- tus exigatur. Et si transactum fuerit, det decimam pars utraque pro rata quantitatis vel estimacionis, in qua a sua intencione ceciderit hec vel illa. In debitis vero, de terit, propter quam videatur interdictun hujusinodi faciendum, congreget senescal- lus consilium non suspectum, in quo sint aliqui de prelatis, baronibus, militibus & hominibus bonaruni villarum, cum quorum consilio dictum faciat interdictum, & se- mel factum absque consimili consilio non dissolvat, nec interdicto durante, prece vel precio cuiquam faciat gratiam specia- !em. Hec autem, que circa pignora & spor- tulas curie nostre apud Belliquadrum & penas pecuniarias & interdicta rerum ve- nalium supra statuimus, ad curias nostras senescalliarum nostrarum Belliquadri & Carcassone extendi volumus & per eas firmiter observari. Quia vero sub nostri prétexta servicii, prout dicunt, quidam a communibus coUectis sibi in Castro Bel- liquadri immunitatem vendicant in damp- iium & prejudicium aliorum, declaramus immunes esse a talliis vicarium & judicem curie Belliquadri & notarium, quem spe- cialiter suo servicio curia deputabit. Alias vero personas immunes non facimus nec a nostris ballivis fieri volumus. Si qui ta- men immunitatem habent de jure vel de consuetudine approbata, jus suum eis sal- vum volumus remanere. Vicarium & ju- dicem castri Belliquadri jurare volumus, secundum jus & boiios usus justiciam om- nibus exhibere. Ad dirimendas autem ques- quibus controversia non refertur, si forsan tiones de piano & [sine] figura judicii, que curia preceptum dare voluerit debitori de incidunt infra castrum de stillicidiis & pa- rietum honeribus, fenestris & avannis & ' Mis. de Coliert, n. i66<). [Collât. JJ. xxvi, similibus questionibus, fréquenter einer- 364 t".] cjcntibus iiifer habentcs domos contiguas An 1254 ■J . ori", 1. 111, • ol. 5o3. An 1254 iSSq PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1840 An 1264 août. vel vicinas, volumus secundum quod pe- cieriint duos lathomos, quos ipsi magistros lapidum appellant, juratos constitui, sicut fuisse dicunt loiigis temporibus observa- tum. Porro quod postularunt, ut nullus captus detineatur a curia, qui velit vel vaïeat ydonee satisdare, ipsis bénigne duximus indulgendum, nisi tanien enor- niitas criminis hoc requirat, quo casu jura scripta quibus utuntur ab antique volu- mus observari, non quod eorum obliget nos auctoritas seu astringat, set quia mo- res eorum in hac parte ad presens non duximus immutandas. Demum cum pro pasquerio animalium suorum in tene- mento Belliquadri ovem reddant tricesi- niam, alia extraiiea in idem territorium introduci pascendi causa districtius inhi- bemus. Quod ut ratum & stabile permaneat, présentes litteras sigilli nostri fecimus im- nressione muniri. Actuni apud Sanctum Egidium, anno Domini M''CC''L'' quarto, mense julio. IL Ludovicus", Dei gratia Francorum rex, universis présentes litteras inspectu- ris salutem. Devocionis civium Nemau- sensium, quam ad nos & gentes nostras, prout ex testimonio plurium intelleximus, habuerunt, non immemores, peticiones ipsorum audivimus & quantum ad presens honeste potuimus, favorem eisde.n prebui- mus & assensum. Bannerios igitur, qui ad cohibenda dampna que in bladis, fructibus vinearum, pratoruni & ortorum a curia nostra Nemausi ponuntur, a dictis civibus eligi & nostre curie Nemausi presentari permittimus, instituendos a dicta curia, nec ex hac nostra permissione jus aliquod civibus dictis damus, sed quamdiu nobis placuerit sic volumus observari. Bannum vero preconisatum juxta morem circa vi- nearum, ortorum & segetum aut aliorum fructuum vastatores teneri volumus & sine luagno consilio non dissolvi, nec cuiquam persone curiali vel alteri gratiam fieri spe- cialem. Cives autem Nemausi occasione (lebiti cujuslibet capi vel captos detineri vetamus, si velint & valeant ydonee satis- dare, nisi criminis hoc requirat enormitas; quo casu, jura scripta quibus hactenus usi sunt volumus observari. Ut vero rébus suis liberius uti valeant, ballivis nostris majo- ribus & minoribus inhibemus, ne vini aut bladi aut aliarum rerum venalium passim & pro sue voluntatis arbitrio eis f'aciant interdictum, quominus ea eisdem civibus liceat exportare vel exportare volentibus alienare, nisi evidens causa & urgens emer- serit, proptcr quam fieri debeat interdic- tum. Quo casu, fiât cumcelebri & maturo consilio, nec factum cum consilio sine consilio dissolvatur, nec eo durante fiât persone cuilibet prece vel precio seu amore gratia specialis. Vicarios sane curie Nemausensis jurare volumus coram bonis & honestis personis jus reddere majoribus & minoribus, civibus & extraneis, secun- dum jura & civitatis usus & consuetudines approbatas. A coUectis autem communibus vicarium, judicem & notarium servicio cu- rie deputatum immunes esse volumus. De aliis vero nichil statuimus, set cuiquo circa immunitatem hujusmodi jus suum volumus conservari. Judicem vero & nota- rium, quamdiu nobis placuerit, annales esse volumus & juratos. Porro inquisicio- nes, que secundum terre morem in crimi- nibus fiunt, per judices juratos mandamus fieri, & emendas quas judicaverint levari mandamus, nisi fuerint appellatione sus- pense. Sed & si quis oblato percuriam sibi judicio, forte timens sententiam emendam curie obtulerit, eam recipere poterit cum consilio judicis vicarius, si crediderit com- petentem, alioquin judicet de emenda.Ca- veant tamen sibi tam judex quam vicarius, ne minis aut terroribus aut machinacioni- bus callidis quemquam clam & palam ad hujusmod iemendam prestandam inducant, hoc enim omnibus tam ballivis quam judi- cibus districcius inhibemus. Quod ut ra- tum & stabile permaneat, présentes litteras sigilli nostri fecimus impressione muniri. Actum apud Nemausum , anno Domini M°cc°L° quarto, mense augusto. Consimiles litteras habcnt milites de Ne- mauso. An 1254 lid.orig.- i.iiir col. 509. Mss. de CoUert. [Collât. JJ. xxvi, f° 3û3 x'.] i34i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1342 An 1254 2 3 octo bre. 444. CCCIX Ligue entre Amalric, vicomte de Nar- bonne, &- les habit ans de Mont- pellier ' . NOVERINT, &c., quod nos Anialricus, Dei gratta vicecomes & doininus Nar- bone, habita deliberatione super his & consilio diligenti, non seducti, &c., per nos & per omnes successores nostros fu- tures dominos Narbone, promittimus & corporaliter juramus super sancta Dei Evangelia vobis consulibus Montispessuli, consiliariis nostris & consulibus officio- videlicet Petro Falvarie, Raymundo de Sal- rum ad sonituin more solito campanarum, totum compleri faciemus & fierî curabinnis ad admonitionem vestri consulum & syn- dicorum predictorum Si successorum ves- trorum. Et ista omnia observare 8c com- plere pro dicto domino Anialrico, mandate Se voluntate ipsius juraverunt isti milites & alii subséquentes, videlicet Pontius de Redorta, Arnaldus deBotenaco, Bernardus de Sancto Stephano, Raymundus de Lacu, Berengarius de Saltan, P. Boverii vicarius Narbonensis, Guill. Raimundi de Monte- pessulano, Amelius, P. Willelmi de Mon- tepessulo, Berengarius Arnaldi, Imbertus de Stabulo Sj Guillelmus Alairos. — Et nos consules Montispessuli, oranes 8c singuli, 8c syndici superius nominati, convocatis zeto, 8cc., 8c vobis syndicis Montispessuli, videlicet Petro de Lunello, 8c Bernardo de Vertilio syndicis universitatis Montispes- suli, vobis diclis consulibus 8c syndicis, ipsisque in domo consulum congregatis, 8c eorumdem omnium habito consilio 8c as- sensu, pro nobis ut consules 8c syndici, 8cc., promittimus vobis domino Anialrico, Dei pro vobis 8c successoribus vestris 8c pro gratia vicecomiti 8c domino Narbone, so- tota universitate Montispessuli recipien- lemniter stipulanti, quod dabimus militi- tibus, 8cc., quod nos Amalricus guerram bus 8c balistariis, quos vobiscuni adducetis, faciemus omnibus opponentibus se vobis stipendia infrascripta, videlicet cuilibet dictis consulibus, syndicis vel universitati, ex militibus ad equum armatum ducenti- ÊJ.orig t. III, col. 3io. exceptis illustrissimis rege Francie 8c fra- tribus suis 2< rege Castillie. Et ad admo- nitionem vestrum consulum 8c syndicorum 8c successorum vestroruiii, guerram nos dicti Amalricus faciemus omnibus homini- bus, supradictis exceptis, 8c villam Mon- tispessuli in ipsa persona cum comitibus nostris 8c ad honorem vestrum 8c utilita- tem dicte universitatis 8: vestrum consulum 8c syndicorum 8c vestrorum successorum intrabimus, ^ in deffensione dicte ville 8c jurium ipsius 8c universorum 8c singulo- rum 8c jurium 8c reruni eorumdem fideliter 8c viriliter nos habebimus. Item quod vos consules 8c syndicos 8c successores vestros 8c universitatem Montispessuli 8c singulos bus VI sol. Melgor. pro singulis diebus, 8c cuilibet ex balistariis ad equum IV. sol. Melgor. similiter pro singulis diebus. Se vobis domino Amalrico pro vestra propria persona sumptus 8c stipendia, quos 8c que fuerint arbitrati D. B. de Vallaugerio epi- scopus Biterreusis, vel ipso carente a dicto suo episcopatu prepositus Magalonensis qui pro tempore erit, tam presens quam futurus prepositus successor ejus, 8c Rai- mundus de Lacu miles 8c Ermengavus de Podio jurisperitus 8c Guillelmus de Creso- lis 8c Guido de Capiteporci jurisconsultus, alius vel alii in locuni deffuncti vel def- functoruni subrogetur per co.isules qui pro tempore erunt, 8c idem obseivctur & ipsius universitatis 8c eorum bona 8c res observari debeat, si accideret Raimundum protegemus 8c defèiidemus, promittentes de Lacu vel Ermengavum de Podio dece- dere, scilicct quod dominus Amalricus vel etiam vobis prefatis consulibus, 8cc., quod si co.ntingeret nobiscuni habere ce arba- listarios, curabimus 8c fieri faciemus ab eisdem idem sacramentum, quod nos vobis fecimus 8c superius continctur. Et hoc ' Manuscrits d'Aubays, 11. 82. successor ejus alium vel alios loco defuncti vel defunctorum substituât, 8c bec fiant toties quoties alter subrogatorum decede- ret. Et si forte accideret quod vos, domine Amalrice, alibi guerram faceretis, tum ad admonitionem nostri consulum 8c syndico- An 1254 An 1264 1343 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i344 Éd.orig t.inf col. il I. runi predïcforum vel successonim nostro- runi pro universitate dicte ville, opponen- tibus se dicte universitati, quod dabinius & dare teiiemur nos dicti consules, &c., vobis dicto domino Amalrico sumptus & stipendia, quos & que dictas dominus epi- scopiis, &c., fuerint arbitrati. Adhuc pro- mittimus vobis domino Amalrico, quod pacem, compositionem neque treugam non faciemus cum aliquo post motam guerram, nisi vos & complices vestri essetis in ea- dem pace & compositione sive treuga, & J- ^ MCCLIV, mense novembr. nos Philip- quod similiter vos, domine Amalrice, dicte pus, Dei gratia Aquensis archiepiscopus. Stephani de Candellanicis & Giiillelmi Val- leta, Sic. 445. — CCCX Restitution du consulat de Nimes'. ■vjOTUM sit, &c., quod anno Domini pacis seu compositionis sive treuge trac- tatui interessetis. Et hoc juramus vobis sepedicto domino Amalrico & successori- bus vestris, pro vobis vestrisque militibus & coadjutoribus recipientibus. Item pro- niittimus vobis domino Amalrico, ut con- sules & syndici, per nos & successores nostros consules & syndicos Montispes- suli, quod vos & successores vestros & complices vestros & bona vestra & res protegemus & deffendemus, quamdiu vos & vestri eritis in Montepessulano, & quod ad cognitionem dictorum V, a partibus ad arbitrandum, ut dictum est, electorum sive subrogatorum, faciemus revendam & resti- frater Pontius de S. Egidio, de ordine fra- trum Predicatorum, & frater Guilhermus Robert! de Bellicadro, de ordine fratnim Minorum, & Guido Fulcodii, exequi cu- pientes injunctum nobis a serenissimo do- mino nostro Ludovico, Dei gratia Franco- rum rege, mandatum de restitutionibus faciendis eorum, que ipsum in senescalliis Bellicadri & Carcassone cognoscimus in- juste possidere, Nemausum venimus, & multis super his conquerentibus, ea de quibus nobis ad plénum constat, secun- dum Deum & mediante justifia, duximus terminanda. Petierunt igitur consules ci- vitatis Nemausi consulatum in eum statum tutionem equorum seu equitaturarum, qui reduci, in quo erat tempore quo dominus vel que amitterentur pro facto guerre ut dictum est faciende, que omnia observare promittimus, &c. Item nos Amalricus vo- lumus cunctis fieri manifestum, quod ubi superius vos prefati consules & syndici dicitis, quod pacem, compositionem sive treugam non facietis cum aliquo post mo- rex primum habuit terram istam & fuit usque ad tempus Pétri de Attiis, senescalli Bellicadri, & Beruardi de Quintilio, vica- rii Nemausi, qui senescallus & vicarius, prout dicunt, mutaverunt formam elec- tionis consulum, ante longis temporibus observatam, & libertatem eligendi dictis tam guerram, nisi nos & complices nostri consulibus abstulerunt. Nos vero, super essemus in eadem pace seu compositione his veritate fideliter inquisita, decernimus eadem & in eadem treuga, nos versa vice banc formam, & tempore comitum & tem- idem intelligimus & observare promitti- pore domini régis in civitate Nemausi mus, &c. Acta sunt hec omnia supra- premodum observatam usque ad tempora dicta & singula & a partibus laudata & senescalli & vicarii predictorum, quod confirmata anno dominice Incarnationis consules unius anni, imminenti electione MCCLIV, scilicet VIII kal. novembris, in preseutia & testimonio predictorum niili- tum & aliorum Narbonensium curatorum, & Pétri Bonifacii civis Montispessuli, Ray- mundi de Conchis majoris, Guillelmi de Crezolis, Pétri Luciani, Stephani Civate, Guillelmi Raymundi, Bernardi Ricardi, Berengarii de Conchis, Raymundi de Con- chis, Jkc, & coasulum maris, videlicet consulum futurorum, suos consiliarios con- gregabant, &c. Quia autem id contra jus- titiam & inordinate factum esse cognosci- mus, dictos consules & per ipsos civitatem & cives restituendos esse decernimus & ' Hôtel de ville de Nimes. [Ménarf, t. 1 , pp. 80, 81. Cf. tome VII, En^uiteurs royaux^ série G, n. ,.) An rzJ4 An 1254 24 no- vembre. 134^ An ""^^ restituimus in possessionem electionis li- bère, secundum formam superius annota- tani, salvo doniini régis in omnibus bene- placito. Acta & recitata suiit hec Nemaiisi, in aula domiiii régis, anno Doniini MCCLIV, VIII kal. decenibris, presentibus testibus domino Raymundo, Dei gratia episcopo Nemausensi, &c. 446. Ordonnance 6" statuts du roi Louis IX'. PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1346 An 1254 décem- bre. INCIPIUNT STATUTA DOMINI REGIS LtlDO^ iiniv tiDOVicus, Dei gratia Francorum rex, iversis presens scriptum inspecturis salutem. Ex debito régie potestatis pacem & quietem subjectorum nostrorum, in quorum quiète quiescimus, precordialiter affectantes, ac adversus injuriosos & ini- probos, qui tranquillitati eorum invident & quieti,zelum indigiiationis habentes, ad hujusmodi propulsandas injurias & statum regni reformandum in nielius ad presens aliqua duximus ordinanda, que inferius continentur. — L Questus quidem illici- tes quantum possibile fuerit Si ballivis & aliis curialibus réprimera cupientes, se- nescallos nostros & alios officiales in Bel- licadri & Carcassone balliviis juramento subscripto duximus astringendos, cujus si ipsi senescalli fuerint transgressores, pe- iias débitas in bona ipsorum, vel si res exigat in personas, nostre voluntatis vel deputatorum a nobis arbilrio reservanius. U. Si vero minores ballivos vel officiâtes alios dejerare contingerit in hac parte, a senescallis sub bonarum testimonio per- sonarum & cum earumdem consilio pu- HÎantur, in. Jurabunt igitur ulriusque baylîvie senescalli, quod quamdiu comissam sibi tenebunt balliviam tain majoribus quaiu ' Bibliothèque nation.Tle, lat. 9988, <* 112 81 suiv.j Kegtstrum cunae f'tanctae; copie du trei- zième siècle. Vin. An niediocribus, tam minoribus quam advenis, '*"''* tam indigenis quam subjectis, sine perso- nanini & nationum acceptione, jus reddent cum judicuni suorum consilio juratorum secundum jura, usus & consuetudines in locis singulis approbatas. IV. Jurabunt insuper jura nostra bona fide requirere & salvare, & alioruni jura scienter nec aufferre nec dirainuere nec eciam impedire. V. Jurabunt etiam donum seu munus quodlibet a quacumque persona per se vel per alium non recipere, in peccunia, ar- gento vel auro vel rébus aliis quibuscum- que mobilibus vel inniobilibus vel se nio- ventibus, vel beneficiis personalibus vel perpetuis, prêter esculenta & poculenta, quorum valor in una ebdoniada summam decem solidorum Parisiensium non ex- cédât, & quod dona seu bénéficia dari uxoribus suisque liberis, fratribus vel so- roribus, nepotibus, neptibus vel consan- guineis vel consiliariis vel suis domesticis minime procurabunt, imnio bona fide dili- gentiam adhibebunt, ne uxores eorum vel alie persone proxime nominate dona vel niunera recipiant. Quod si fecerint, ex quo hoc sciverint senescalli, eos ad restitutio- nem compellent sub debito juramento. VI. Jurabunt etiam, quod ab illis de sua senescallia nec ab aliis qui causam habeant coram ipsisvel sciant inproximo habituros mutuum non récipient per se vel per alium ultra summam XX librarum, quas reddent a die contracti mutui infra duos menses, licet etiam créditer velit solutionis termi- num prorogare. VII. Addetur etiam juramento eorum, quod nichil dabunt vel mittent alicui do nostro consilio vel uxoribus eorumdeni, liberis aut domesticis, vel illis qui compo- tum eorum récipient, vel illis quos ad visitandam terram vel facta eorum exqui- renda mittenius. VIII. Quod etiam in venditiouibus bnyl- liviarum vel nostrorum readituum jjartem non habebunt, nec etiam in moneta vel navibus, que a peregrinis vel mercatoribus conducuntur. IX. Quod etiam ballivos infidèles seu injuriosos & improbos exactores vel de usuris suspectes vel turpem vitam aperte An 12S4 i347 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1848 duceiites in suo non sustinebunt errore, immo eorum excessus corrigent bona fide. X. Jurabunt etiam judices & locorum vicarii singulorum, quod nec ipsis senes- sis eorum non recipiant sine nostra licentia speciali. XVII. Senescalli autem nostri & infe- riores ballivi caveant sibi a multitiidine callis vel eorum uxofîbus, liberis vel pro- bedellorum, & quanto paucioribus pote- pinquis sive domesticis quidquid dabunt, & in fine juramenti concludent se uni- versa & singula supradicta bona fide ser- vare nec quicquam per se vel per alium in fraudem facere predictorum. XI. Vicarios autem , quos senescalli quandoque per se substituant, nolumus runt sint content! ad ciiriarum exequenda precepta & illos nominent in assizia pu- blica, aliter vero pro bedellis minime ha- beantur. XVIII. Ubi autem bedelli vel servientes ad remota loca mittuntur, eis sine supe- riorum litteris non credatur, & si aliter ab ipsis institui, nisi prius sub forma pre- inventi fuerint facientes exsecutionem vel dicta prestiterint juramentum. XII. Ut vero hec officialium juramenta firmius observentur, volumus quod in pu- blica assizia fiant coram clericis & laicis ab omnibus & singulis supradictis & si an- mandata, nuncietur senescallo, qui eos pu- niat competenter. XIX. Ne vero senescalli nostri vel in- feriores ballivi contra justiciam subditos nostros gravent, inhibemus eisdem ne pro tea facta fuerint coram nobis, ut non solum quocumque debito prêter nostrum capiant metu divine indignationis & nostre, set vel captura detineant aliquem subditorum. etiam confusionis & erubescentie apud XX. Set nec occasione criminis seu de- homines perjurium manifestum incurrere licti detineant aliquem personaliter, qui vereantur. XIII. Volumus autem & precipimus, quod senescalli nostri predicti & alii qui- cumque sub ipsis tenentes officium, nec- non & omnes qui in dictis duabus balli- viis vadia nostra reclpiunt, abstineant ab omni verbo, quod vergat in contumeliam vel contemptum Dei vel matris sue vel sanctorum ejus, ludo etiam cum taxillis sive aleis vel scaccis & a fornicatione & a tabernis. XIV. Inhibemus dlstricte ballivis nostris velit & valeat ydonee satisdare, nisi crimi- nis hoc requirat enormitas, de quo confes- sione propria vel probatione legittima sit convictus, vel nisi tam violentis presump- tionibus urgeatur, ut judex cognoscat reum esse personaliter detinendum. XXI. Et quia in dictis senescalliis se- cundum jura & terre consuetudinem fit inquisitio in criminibus, volumus & man- damus quod reo petenti acta inquisitionis tradantur ex integro. XXII. Personas autem honestas & bone predictis possessiones aliquas per se vel famé, etiamsi sint pauperes, ad dictun per alium emere, administratione sua du- rante, in ballivia sua vel alia fraudulenter sine nostra licencia précédente. Quod si fecerint, emptionem irritam esse & posses- siones sic emptas fisco nostro, si nobis pla- cuerit, volumus applicari. XV. Prohibentes insuper senescallis, ne quamdiu ballivi fuerint, sibi vel suis libe- ris, fratribus vel sororibus, nepotibus, neptibus, consanguineis vel cuicumquo de sua familia matriraonia copulent cum per- sonis sue ballivie sine nostro speciali con- sensu, nec predictos in religiones ponant, nec bénéficia ecclesiastica vel possessiones acquirant. XVI. Gista enim vel procurationes in domibus religiosorum vel circacum expeu- testis unici subdi tormentis seu in ques- tionibus inhibemus, ne hoc metu vel con- fiteri falsum vel suam vexationem redimere compellantur. XXIII. Emendas autem pro maleficiis seu delictis a ballivis nostris levari noluraus, nisi in foro judiciario publiée de bono- rum consilio fuerint judicate vel estimate, quamquam antea fuerint gagiate.Si tamen ille, cui crimen imponitur, curia sibi of-< ferente judicium, illud noluerit expectare & peccuniam offerat pro emenda, & taie sit crimen de quo emenda peccuniaria re- cipi consuevit, liceat curie eam recipere, si sibi competens videatur, alioquin emen- dam faciant judicari vel estimari, secun- dum quod superius est expressum, licet An 1254 An 1204 1. '49 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i35o reus se vellet subicere omninode curie vo- luntati. XXIV. Caveant taraen judices & ballivi, [ne] vel terroribus vel machinationibus callidis clam vel palam aliquem ad emeii- dam offerendam inducant vel sine causa rationabili accusent. XXV. Eos sane, qui balHvias nostras tenuerint, aliis easdem revendere prohi- bemus. Set etsi plures emptores fuerint, unus tantuni jurisdictionem exerceat & immunitate gaudeat in cavalcatis, talliis seu collectis & aliis honeribus publicis, qua vicarii consueverunt gaudere. XXVI. Vendi autem eas filiis, fratribus, nepotibus, neptibus aut consanguineis aut domesticis a nostris nolumus senescallis. XXVII. Emptores autem bailliviarum débita propria, scilicet que debentur eis- dem, non ex ballivia, vel eorum sociis auc- toritate propria non coherceaut, set per manum senescalli aut judicis ea répétant, sicut facerent si balliviam non tenerent. XXVIÎI. Porro viam maleficiis volentes precludere, quantum possumus, firmiter inhibemus ne senescalli aut inferiores bal- livi in causis criminalibus vel civilibus subditos nostros locorum mutatione fati- gant, set singulos in illis locis audiant, ubi ordinarie consueverunt audiri, ne gravati laboribus 8c expensis cogantur cedere juri suo. XXIX. Quia vero nemo sine culpa vel causa privandus est jure suo, ballivis nos- tris majoribus & minoribus inhibemus, ne dissaiziant aliquem sine cause cognitione vel nostro speciali mandato. XXX. Subditos eciam nostros novis exac- tionibus, consuetudinibus vel honeribus non affligant. — Cavalgatas extorquende peccunie causa non mandent, set ex causa tantummodo neccessaria, & tune nolentes personalem facere cavalcatam, ad eam re- dimendam, data peccunia, non compellant. XXXI. Defensum autem bladi vel vini vel mercium aliarum non extrahendarum de terra, sine causa urgente non faciant & tune cum bono & maturo consilio non sus- pecte, & factum cum consilio sine consilio non dissolvant, nec eo durante cuiquam faciant graciam specialem. — Arma tamen Sarracenis defferri omni tempore prohi- bemus, & tam victualia qtiam res alias tempore quo cum Christianis guerram ha- bebunt. — Iiiimîcis etiam nostris nichil sine nostra licentia deferrî volumus, nisi tempore quo treugam habebimus cum eis- dem. XXXII. Demum perversam consuetudi- nem abolentes, que in aliquibus curiis nostris circa judiciales expensas & penas succumbentium in judiciis diu fuerat ob- serva fa, volumus & mandamus quod in litis iiiicio contesfafe reddant pignora lit- tigantes ad valorem décime partis litis vel estimationis ejusdem, que pignora partibus recredantur, nec in toto processu negocii levetur aliquid pro expensis, set eo finito, per compositionem vel scntentiam solvat curie qui victus fuerit partem decimam ejus, in quo subcubuerit, vel estimationem ejusdem, & si ambo pro parte victi fuerint, solvat quilibet pro parte in qua suecum- bet. — Qui vero in litis principio reddere pignora non poterunt, dent iidejussores ydoneos, & si nec illos valuerint, jura- mentis propriis comittatur. XXXIII. Super debitis vero, de quibus controversia non refferunt debitores, pla- ce! nobis quod precipiat curia simpliciter & pena aliqua non adjecta solvi débita certa die. Quod si factum non fuerit, de bonis debitorum creditoribus [légitime sa- tisfiat. XXXIV. Si quis autem, ab alio ex facto proprio vel dicto conventus, factum suum proprium sive dictum post juramentum prestitum in judicio negare presumpserit, & légitima probatione convictus fuerit, condempnatus beneficium appellationis aniitfat. XXXV. Omnes autem ballivos nostros majores & minores, finito officio, rema- nere volumus vel saltem procuratorem sufficientem dimittere in ipsa ballivia per quinquaginta dies, ut de se conquerenti- bus coram illis respondeant, quibus hoc comittemus. XXXVI. Ceterum ordinationem factam in perpetuum de Judeis observari districte precipimus, que talis est : — Judei cessent ab usuris & blasphemiis, sortilegiis & ca- racteribus, & tam Talemum quam libri in quibus inveniuntur blasphcmie comburan- Ati 1 îâ-f An 12J4 i35i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i3 '02 tur. Et Judei qui hec servare noluerint senescallos nostros aut alios inferiores of- expellantiir & transgressores légitime pu- ficiales vel eos qui loco ipsorum eruiit, & niaiitur & vivant omnes Judei de labori- de equis conducticiis capiatur. Et si equi bus manuum suaium vel de negociationi- conducticii sufficere nequeant pro nostro bus sine terminis vel usuris. servicio faciendo, senescalli vel alii infe- XXXVII. Preterea statutum, olim a no- riores officiales non capiant equos mer- bis de consilio baronum nostrorum apud Meledunum editum, observari precipimus firmiter & teneri, videlicet quod nullum debitum haberi faciant barones, senescalli vel alie quecunique persoue Judeis, nec aliquis in toto regno nostro Judeum reti- neat alterius dominii, nec impediat quo- niinus aliquis Judeum suum possit capere tanquam proprium suum, quantumcumque sub alterius dominio fecerit ipse moram. XXXVIII. De Christianis vero sicut in eodem statuto continetur, probibemus dis- catorum transeuntium vel pauperum, set divitum tantum, si sufficere possint ad nostrum proprium servicium faciendum. Inbibemus etiam, ne pro servicio nostro vel alio capiantur equi personarum eccle- siasticarum, nisi de nostro speciali man- dato, nec capiant senescalli aut alii pre- dicti equos plusquam fuerit nobis opus. — lUos etiam quos ceperint, pro peccu- nia non relaxent. — Hec autem que de equis capiendis diximus, volumus obser- vari quamdiu nobis placuerit, salvis ser- tricte quod nullas usuras haberi faciant viciis nobis debitis & juribus nostris & barones, senescalli nostri vel alie quecum- alienis. que persone eisdem. Usuras autem intel- ligimus quicquid est ultra sortem. XXXIX. Istud autem statutum factum Meleduni volumus quod senescalli nostri observent & faciant observari, tam in terra uostra quam in terra baronum & aliorum, Omnia ergo & singula supradicta, que pro subditorum nostrorum quiète duximus ordinanda, retenta nobis plenitudine régie potestatis declarandi, mutandi vel eciam corrigendi, addendi vel minuendi, a bal- livis nostris & subditis in dictis duabus si defecerint postquam sufficienter fuerint balliviis, Carcassone scilicet 84 Bellicadri, requisiti. XL. Expellantur autem publice meretri- ces tam de campis quam de villis. Et factis monitionibus seu prohibitionibus, bona earum per locorum judices capiantur vel eorum auctoritate a quolibet occupentur, eciam usque ad tunicam vel ad peUicium. Qui vero domum publice meretrici loca- verit scienter, volumus quod ipsa domus incidat domino, a quo teuebitur, in com- missum. ; XLI. Preterea probibemus districte, ut nuUus omnino ad taxillos ludat sive aleis aut scaccis. Scolas autem deciorum pro- bibemus & probiberi volumus omnino, & tenentes eas districtius puniantur. A fa- brica eciam deciorum prohibeatur ubique. XLII. Nullus preterea recipiatur ad moram in taberuis faciendam, nisi sit tran- districte volumus observari. Actum Parisius, anno Domini M''cc°L'' quarto, meuse decembris. 447- CCCXI Ordonnance d'Alfonse, comte de Tou- louse, touchant V administration de la justice dans ses Etats '. JURABUNT senescalli & bajuli domini co- mitis, quod erunt ei fidèles ac in offi- cio sibi commisso, nulla acceptione habita personarum, fideliterse habebunt, jus uui- cuique pro sua scientia & possibilitate An 1264 Éd.oriff. 1. 111, col. 5l2. Vers 1204 reddendo. Item quod nullum donum reci- siens vel viator vel in ipsa villa non habeat pient a quocumque sibi subjecto seu ali- aliquam mansionem. qua occasione sui officii, nisi esculentum XLIII. Inbibemus autem, ne aliquis in vel poculentum, quod infra dies proximos terra nostra capiat aliquem equm contra voluntatem illius, cujus equs erit, nisi sit ■ Manuscrits de feu M. Foucaud, conseiller pro proprio négocie nostro, & tuuc per d'Etat, n. ii5, Vers IÎJ4 l3 JJ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, i354 prodigualur, & que jus permittit, exceptis stipendiis a domino communie designatis, perse, uxorem suam, filios suos aut fami- liam. Et si ipsos inveaerint accepisse, pro possibilitate sua, bona fide, recepta resti- tui prociirabunt. Item jurabunt omnia que in coiistitutione que sequiturcoiitinentur. Hec erit forma tradendi ballivias & pre- posituras domini comitis & terram ipsius adcescandi, videlicet quod prepositi & ba- juli minores non possint levare emendara pro delicto quocumque seu causa, donec prius a senescallo seu judice suo in assidia emenda fuerit judicata. Item quilibet se- nescallus, prepositus Scbajulus, post eo- rum administratioiiem finifam, débet in loco sue bajulie unius mensis spatio rema- nere, ut si contra ipsum vel suos allocatos dicere voluerint ab ipso aliquid extorsisse, juri pareat, & si culpabilis inventus fuerit, eniendare cogatur, sin autem, liberetur, & si aliquam aliam querimoniam proponere voluerint, juxta culpe qualitatem & mo- dum a judice puniatur, & in assisiis totum istud publicetur. Item illi qui recipiunt bajuliam habeant III vel IV nuntios, qui eorum exequantur mandata, quorum no- mina habeant senescalli. Et si alius ab illis certis nuntiis inventus fuerit mandata fa- ciens, capiatur & sibi non credatur vel pareatur, & omnia ista dicantur publice in assisiis, & sic fiât de senescallo qui per mensem post administrationem finitam ibi- dem debeat commorari & juri parère, sicut de prepositis Se bajulis minoribus superius est relatum, & hoc debcnt jurare in institutione sui. Et si habeant legiti- nium impedimentum , quod non possint morari post suam administrationem, po- terunt dimittere loco sui idoneum pro- curatorem. Et eo tempore quo remanserit ibi, habeat solum medietatem stipendio- rum suorum, illorum que habebat tem- pore sue administrationis, & non plus. De appellationibus , que ad curiam domini comitis defferuntur, fiât commissio in illa terra in qua lata est sententia. Item quod a consulibus Tolose appelletur ad vica- rium domini comitis, & quod judex curie vicarii cognoscat de omnibus illis appel- lationibus autoritate vicarii. Item quod a sententiis domini vicarii appelletur ad senescallum, & quod judex qui continue est cum senescallo Tolose, cognoscat de illis appellationibus, autoritate senescalli. Item quod a sententiis latis a singulis ju- dicibus, qui habent spéciales judicaturas, appelletur ad senescallum in cujus senes- callia sunt constituti, & de illis appella- tionibus cognoscat judex senescalli. Item quod a judicibus senescalli, nomine domini comitis constitutis, appelletur ad senes- callum, nisi cum consilio suo lata fuerit sententia, & quod senescallus tune conv- mittat causam appellationis bonis perso- uis non suspectis. Item quod a sententiis latis per senescallum, tam in principalibus causis quam in causis appellationum, vel per judices quibus ipsius senescalli causas commiseriiit, ad dominum comitem appel- letur. Item quod judex appellationis, quan- tum poterit & sibi videbilur expedire, sine manifesta juris offensa, abbreviet causam appellationis, & quod ad requisifionem appellati citet appellantem vel contuma- citer absentem, & quod possit ei statuera terminum competentem ad prosecutionem appellationis, sicut ei juxta quantitatem cause videbitur faciendum. Item quod ap- pellatione pendente nihil innovetur, & si fuerit innovatura, incontinenti per judi- cem appellationis ad statum pristinum reducatur. Do judicibus, quod non insti- tuantur per senescallum, sed per dominum comitem vel per aliquem nomine ipsius. Item quod judices nihil percipiant a liti- gatoribus nec ratione compromissi expen- sas exigant, quando continget litigatores se exponere arbitrio eorumdem. Item quod senescallus, judices & ballivi regant terram secundum jura & consuetudines & usus patrie, ut condemnationes fiant in malefi- ciis per sententiam, non ex sola voluntate, nec super ils, precipue in arduis negotiis, prêter consensum domini comitis facile procedatur ad viam conipositionis cum curia faciende, quia tune imminet pericu- lum & dominio comitis & condemnandis ; si fiât compositio, fiât cum testimonio jurisperitorum. Item ut moderate condem- nationem faciant. Item ut pêne corpora- les in pecuniarias non convertantur vel commutentur. Item excessus senescalli, judicum, balUvorum & omnium officialium Éd.orîc., t. 111. col.5i3. Vers "1254 i355 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i356 Ed.orig. t. 111, col. 314. juxta qualîtatem culpe, veritate comperta, puniantur piiblice, ut exeniplo illorum alii corrigaiitiir, non enim suffi cit sola resti- tutio illicite receptorum. Item ut omnibus sint communes in redditione justitie, & non dehoncstent milites & alios bonos viros verbis contumeliosis, & quod bé- nigne audiant omnes conquerentes. Item ut non supponant facile homines questio- nibus & tormentis, nisi quod, si debeant, sententialiter fuerit pronunciatum. Item ut homines non detineantur capti, qui pa- rati fuerint satisdare, nisi qualitas criminis hoc requirat. Item ut conquerentes, qui ad presentiam domini comitis attendunt, non molestentur propter hoc vel graventur. Item de guidagiis, quod non concedantur & quod pecunia propter hoc extorta resti- tuatur. Item ne ballivie vendaiitur illis, qui habent vadia a domino comité. Item ut terre & vinee domini comitis tradantur ad certum redditum, sicut melius poterit fieri ad utilitatem domini comitis. Requi- rantur senescalli, ut ipsi debeant diligenter investigare quid magis expédiât domino comiti, vendere bajulias generaliter aut specialiter, & quod supradicti emptores balliviarum teneantur jurare, sicut primi, & quod sciant quantitatem venditionum quam facit primus emptor. Item quod ali- quis senescallus non vendat ballivias do- mini comitis filiis suis vel fratribus vel cognatis. Item ne senescallus aut inferio- res ballivi vel judices, in causis aut nego- tiis quibuscumque, subditos locorum mu- tatione fatigent sine causa rationabili, & singuli audientur in locis ubi ordinarie consueverunt audiri, ne gravati laboribus & expensis, cogantur cedere juri suo. Item quod ex causa necessaria tantum mandent cavalcatas, non propter pecuniam extor- quendam, & volentes facere cavalcatam in propria persona, non compellaiit ad eam redimendam data pecunia. Item quod nul- lus compellatur solvere debitum Judeis, & quicumque Judeum suum sub alterius do- minio invenerit, eum capere possit tam- quam proprtum servum, nonobstante quod moram diuturnam sub alterius dominio traxerit. Item quod Christianis non sol- vantur usure, usura autem intelligitur quidquid rccipitur ultra sortem. Item pro- videntur ne occasione mandati domini co- mitis, senescalli se intromittant de lis, que non sunt sue jurisdictionis, ne aliquid at- temptent in prejudicium juris alieni. Cette ordonnance se trouve sans autre com- mencement & sans date à la fin d'un manus- crit de feu M. Foucaud, conseiller d'Etat, qui est un cartulaire de la fin du treic^ième siècle, contenant les coutumes de Toulouse, un commentaire sur ces coutumes, divers actes qui regardent les comtes & la ville de Tou- louse, Crc. '. Elle est à la suite de la fameuse ordonnance ' du roi saint Louis du mois de décembre 1254, &■ comme plusieurs articles de ces deux Ordonnances sont conformes, il est fort vraisemblable que celle de saint Louis ayant été dressée principalement pour les deux sénéchaussées de Beaucaire &■ de Car- cassonne, le comte Alfonse, son frère, fit pu- blier vers le même temps une ordonnance à peu près semblable, dans la sénéchaussée de Toulouse & dans le reste de ses domaines, pour y corriger les mêmes abus qui s'y étaient glissés dans V administration de la justice, — [Note de dom Vaissete.] 448. Mandements, du roi saint Louis au sénéchal de Carcassonne^. (1254- 1256) I. 1 UDOVICUS... senescallo Carcassone... Mandamus vobis, quatenus omnes servientes, in nostris garnisionibus com- morantes, uxores habentes, ex parte nos- tra moneatis diligenter, ut infra Pascha iustans Domini, si in servitio nostro mo- rari voluerint, uxores suas secum non ad- mittant. Actum apud Nigellam, die lune post festum beati Dyonisii, anno Domini M" ce L" IV". Vers 12Ô4 L' An 1254 12 octobre. ' [Ce ms. paraît avoir disparu]. ° Voyez Laurière, Ordonnances, t. i , p. 65 & seq. [&. plus haut, c. 1345 & suiy.] ' Doat, vol. 104, f" 41 v°. An iz54 novem- bre. l357 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i358 An ii55 '■f février. II. Ludovicus', &c. senescallo Carcas- sone. Ex parte dilecti & fidelis nostri Oli- varii de Terminis nobis extitit intimatum, quod G. de Niorto & B. Sermon, nepos ejus, plurima & gravia damna intulerunt G. de Caneto nepoti suo, qui est in custo- dia ejus, quando ipse Olivarius erat in servicio Dei & nostro in partibus Terre Sancte, equitando cum armis per terram mandamus vobis, ut abbati & conventui Bolbonensi super his, que coram vobis proposuerint contra marescallum de Mi- rapisce & abbatem Appamiensem, sine di- latione faciatis plénum jus & maturum, non permittentes ipsos abbatem & conven- tum a prefatis marescallo & abbate super bonis suis, in senescallia vestra consisten- tibus, indebite molestari. Pro Raimundo An 1255 suam, predam etiam ipsius ac homines ab- etiam Bernardi de Flaciano, mandamus ducendo. Quare vobis mandamus, quati nus, si ita est, predicta da.Tina & injurias eraendari faciatis eidem, prout fuerit fa- ciendum, non permittentes ipsum Oliva- rium aut predictum nepotem suum ab aliquibus indebite molestari. III. Ludovicus' P. de Autolio senes- callo Carcassone Scire vos volumus, quod nos Hugoni Britoni, latori presen- tiura, castrum nostrum de Pesenatio, quam- diu nobis placuerit, custodiendum tradidi- mus ad vadia que habebat ille qui in dicte Castro morabatur. Unde vobis mandamus, quatinus eidem Hugoni dicta vadia per- solvafis, & incipiet ejus liberatio die qua dictum castrum intrabit. Actum apud Sanc- tum Dionysium, anno Domini ]V1°CC°L°IV°, mense dccembris. IV. Ludovicus' senescallo Carcas- sone Mandamus vobis, quatinus Ro- therium & bona ipsius capiatis & capta detineatis pro forefacto, quod ipse fecit in Castro nostro, quod custodivit, quousque ipse forefactum illud emendaverit vel a nobis super hoc aliud receperitis in man- datis. V. Ludovicus'', &c. senescallo Carcas- sone Ex parte dilecti & fidelis nostri comitis Fuxensis nobis extitit intimatum, quod super justitia quorumdam castrorum suorum, que tenentur a nobis, & quibus- dam aliis a bailivis nostris dampna plurima & injurie inferuntur eidem. Unde vobis mandamus, quatinus dampna & injurias, si que eidem comiti a gentibus nostris illata fuerint, emendari faciatis eidem. Ceterum ■ Doaf, vol. i54, f" 46 A. — Autre lettre au même pour Olivier de Termes personnellement. ' Doat, vol. 154, f" 40 1°. • ' ItU. C 47 i. ' liiJ. C 48 *. vobis, ut super quindecim libris Turonen- sium, quas sibi assignavimus, ut dicitur, nullam eidem contra justitiam inferatis molestiam aut gravamen. Verum cum nos ex parte prefati comitis fuerimus requisiti, ut tredecim libras Turon. annui redditus, quas Anselmus, quondam prepositus Car- cassone, ad vitam suam percepitin Castro de Tribusbonis, ut dicitur, deliberari fa- ceremus eidem, eo quod nos castrum pre- dictum cum omnibus juribus suis eidem contulimus, prout dicit, volumus & vobis mandamus, ut veritatem hujus rei diligen- ter inquiratis, & nobis quod super hoc inveneritis rescribatis. Datum Parisius, dominica Brandonum. VI. Ludovicus", &c. dilectis & fidelibus suis Carcassone & Belliquadri senescallis suis... Cum sicut accepimus, in senescal- liis vestris multa bona Judeorum occupata fuerint a quibusdam, qui de his minime satisfacere curaverunt, mandamus vobis ac precipimus, quatinus res & bona predicta apud quoscumque detenta & a quibuscum- que subtracta diligenter & sollicite per- quirentes, subtractores ad restitutionem, prout justum fuerit, compellatis, quidquid inde recipietur vel habebitur dilectis nos- tris Philippo, Aquensi archiepiscopo, & Guidoni Fulcodii clerico nostro, fratri Po. de Sancto Egidio, ordinis fratrum Predi- catorum, & fratri Roberto, de ordine Mi- norum, integraliter assignantes, ut inde adimplere valeant quod incumbit. Actum Parisius, anno Domini m°cc"'l°iv°, mense februarii. VII. Ludovicus', &c. senescallo Carcas- sone... Quoniam a dilecto nostro Albiensi episcopo, ad nostram presentiam acce- ' Çoaf, vol. 154, {° 64 i, • liid. f» 55 a. An 1255 fiivricr. An 1255 An 1255 i35g PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i36o An 1255 (lente, intelleximus, quod ille paratus est jura nostra nobis recognoscere & servare, ubicuniqiie intellexerit ea habere, nos diem assignavimus eidem ad quindenam festivi- tatis omnium Sanctorum proximo instantis Parisius coram nobis, ad qiiam diem signi- ficabimiis dilecto & fideli nostro Bituri- censi archiepiscopo, ut sit presens. Vobis mandantes, ut necessarium quantum dili- gentius poteritis addiscatis de juribus, que habere debemus in civitate & diocesi Al- biensi, & ad ipsam diem personaliter ve- niatis vel aliquem ex parte vestra mittatis ita instructum, quod de hujusmodi juribus nostris par ipsuni edoceri possimus ad plé- num, nec intVa diem predictam occasione contentionum motarum inter nos & ante- cessores suos, nullam eidem aut ecclesie sue seu hominibus suis injuriam aut vio- lentiam aliquam inferatis, nec ab aliis qui- buscumque vobis subjectis indebite per- mittatis inferri, jus nostrum conservantes & suum dimittentes eplscopo niemorato. De animalibus vero civium Albiensium & quorumdam religiosorum, c[ue ccpit Petrus de Grava, tenens locum Balduini (.sic) de Piano, tune senescaili, quorum partem re- credidit & aliam partem non recredidit, c[uia dicebat ea mortua fuisse, inandamus vobis, ut si qua horum animalium invenire poteritis, ipsa predicto episcopo usque ad instans [festum] natalis Domini recredatis. Dalum apud Morces, die mercurii post Letare Jérusalem. VIIL Ludovicus' senescallo Carcas- sone Significavit nobis dilectus noster Albiensis episcopus, quod ipse habet quas- dam litteras patentes a nobis pro def'f'en- dendis juribus ecclesie sue, & pro excom- municatis perdurantibus in excommunica- tioue compellendis ad mandatum Ecclesie f'aciendum. Uiide vobis mandamus quati- nus, si ita est, litteras suas teneatis eidem. IX. Ludovicus', &c. senescallo Carcas- sone... Episcopo Albiensi intelleximus re- ferente, quod in presenti anno Bernardus de Latet, capellaxius ecclesie de Genestiers, Albiensis diocesis, prope dictam ecclesiam a quibusdam maiefactoribus extitit iuter- ' Doat, vol. i54, f 5j a, ' liij. C 56 a. fectus, qui excessus tam enormis inulfus remansit, nec de eo fuit aliquid postea, ut dicitur, inquisitum. Unde vobis manda- mus, quatinus illos, sub quorum dominio scelus hujusmodi extitit perpetratum, ex parte nostra moneatis & efficaciter indu- catis, ut de predictis maiefactoribus inquiri faciant diligenter, ac excessum predictum, prout decuerit, emendari. Quod si forte in biis négligentes fuerint vel remissi, vos hoc idem fieri faciatis, & malefactores, si possint inveniri taliter mediante justitia puniatis, quod pro deffectu juris ipsum episcopum non oporteat ad nos alias labo- rare. X. Ludovicus', &c. senescallo Carcas- sone Dilectus 8c fidelis noster cornes Fuxensis, ad nos accedens, nobis conques- tus est, quod ipsum dissaisivistis de qui- busdam redditibus, justiciis & aliis, de quibus ipse & pater suus fuerunt in pos- sessione pacifica ab antiquo. Unde manda- mus vobis, quatinus dictum comitem di- mittatis in saisina de bis, que ipse & pater suus ab antiquo pacifiée possederunt, quan- tum ad vos pertinet de heresibus vel aliis, donec aliud a nobis reeeperitis in mandatis, quia de servicio suo & patris sui nos lau- damus & volumus, quod honorem portetis eidem née permittatis quod ab aliquo de subditis nostris violentia inferatur eidem, & si contentionem cum aliquo habuerit, partes vestras ad reformatioiiem pacis in- terponatis. Super bis vero, que nobis de ipso comité mandavistis, magister Johan- nes de Verliaco dilectus & fidelis noster, quem ad partes Carcassone pro his & pro aliis destinamus, vobis nostram viva voce referet voluntatem. XI. Ludovicus" senescallo Carcas- sone Mandamus vobis, quatinus consti- tutionem, quam edidimus contra hereticos & ruptarios fk eos qui starent contumaciter in excommunicatione per annum, secun- dum quod alii senescaili, qui pro tempore Carcassone fuerunt, juretis ik etiam obser- vetis. Datum Parisius. XII. Ludovicus' senescallo Carcas- ' Doat, vol. i54, P" 59 a. • lèid. f 62 a. » liU. f 6z i. An 1255 An 1255 mars ou avril. An 1203 An 1255 An ii55 i36i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. :362 An 1255 An 1255 juillet, An iî55 iOflt. An 1 155 aoùl. sone Conquestus est nobis Botetus Cassit de Saiicto Antoiiiiio, lator presen- tium, quod Almauricus de Narboua equos & alias res suas absttilit eidem nec eas red- dere vult eidem, Uiide vobis mandamus quatinus, si ita est, hujusmodi res restitui faciatis eidem, ad hoc, si necesse fuerit, compellentes eundem Almauricum , nisi subsit causa rationabilis, ob quam istud minime facere debeatis. XIII. Ludovicus" senescallo Carcas- sone Mandamus vobis, quatinus inqui- ratis, si usi fuimus [jure] quod habemus in hereses in terra viceconiitis de Lautrec, antequam terram diocesis Albigensis Phi- lippe de Monteforti donaremus, & utrum dictus Philippus in terra dicti vicecomitis ipsis heresibus usus fuit, & utrum terra, in qua modo petit hereses idem Philippus, de Cafurcensi episcopo teneafur, & inqui- sitionem diligenter factam nobis mittatis ad octabas nativitatis béate Marie proxime subsequentis. XIV. Ludovicus' senescallo Carcas- sone Per litteras nostras mandamus senescallo nostro Belliquadri, ut cavalca- tam submoneat, faciens secuiidum quod vos requisivistis eundem. Diligentertamen caveatis nobis vos & ipse senescalius Bel- liquadri, bonum etiam consilium habeafis, ut nemini aliquam înjuriam inferafis, pa- cem & tranquillitatem patrie quantum poteritis conservantes. Datum Parisius, in festo béate Marie Magdalene. XV. Ludovicus' senescallo Carcas- sone Mandamus vobis quatinus inter- ponatis partes vestras pro pace refor- manda inter Philippum de Monteforti militem ex una parte, Petrum vicecomitem Lautricensem & fratres suos & avunculum ejusdem & Amauricum de Narbona ex al- téra. Et si pacem non potueritis inter partes reformare, adjornetis easdem par- tes coram nobis ad crastinum octavarum Assensionis Domini, facturas quod de jure fuerit faciendum. XVI. Ludovicus', &c. senescallo Car- ' Doat, »ol. i54, {" 63 i. ■ • IHJ. f° 102 A. > nu. f" 32 i. ■• liU. f" 54 de la biblioth»qtn d« feu P^o quolibet libello scribendo seu régis. M. Foucauld, conseiller d'Éiat. traiido II den. Tolos. 8cci Item quod curia An -An J255 lOQl PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1091 ista possît seiiteiitias a consulibus To- lose latas in defectum ipsoriim executioni niaiidare, &c. Item quod consuetudiues bone & approbate, in iis que non tan- guntdominum comitera, observentur. Item si consuetudo allegetur inter civitatenses, stetur dicto consulum Tolose vel majori parti ipsorum, &c. Item super testamentis condendis serventur jura & consuetudo plurimos, qui ibi publiée manserunt & sua domicilia tenuerunt. Postea cum do- minus rex venisset ad Avinionem ad acqui- rendum terram istam, dicta villa & univer- sitas ipsius opposuerunt se domino régi, 8c aJheserunt domino comiti Fuxi & vice- comili & aliis hostibus ejus, recipientes eos, & gravem guerram domino régi & suis fecerunt. Quare cum venirent ad miseri- Tolosana, que a jure non discrepat bac cordiani domini régis & revocarentur ad parte, nonobstante constitutione domini Romani cardinalis, legati quondam in par- tibus Tolosanis, que erat, quod non va- lerent testanienta condita sine presentia capellani parochialis. Ensuite viennent la forme du serment, que doivent prêter les avocats de Toulouse, & plu- sieurs autres articles touchant la procédure, El- la fonction des sergens ou nonces de la cour du viguier de Toulouse, fi-c— [Note de dom Vaissete.] Vers 1 î55 KJ.orig, t. III, clI. j irj- 458. — CCCXVI Jugement des commissaires du roi, en faveur des hahitans de Limoux ' . CONSULES de Limoso, &c. Objicitur quod villa de Limoso cum universitate ipsius fuit contra comitem Montisfortis & contra ecclesiam , & ob hoc dictus co- mes fecit villam dirai de podio Si misit eam in piano. Et boc fuit in primo adveiitu babebant in libertate tallie vel in solo in Gallicorum. Preterea dicta villa cum bo- quo villa nunc est edificata vendicandis, pacem, villa de Limoso fuit diruta de for- talitiis montis & rautata in planum, & ad domandum malitias eorum & in penam forefactorum, que fecerunt contra domi- num regem & contra Ecclesiam & in pe- nam criminum predictorum, tallia aimua- lis ce libr. Melgor. fuit imposita dicte universitati in perpetuum solvenda, quam a dicto tempore usque nunc, xx.vin anni suntvel circa, annuatim persolverunt. Et possessiones seu predia, in quibus dicta villa fuit mutata, remanserunt confiscata propter dicta forefacta. Postea in guerra domini Trencavelli, dicta villa de Limoso & universilas ipsius ville opposuerunt se domino régi & adheserunt domino Tren- cavello & aliis hostibus domini régis & Ecclesie committendo in majestatem do- mini régis & domini P. de Vieillis & fi- liorum ejus, & totum malum quod potue- runt eis fecerunt, in obsidendo civitatem Carcassone & aliter in omnibus, contra juramentum fidelitatis quod eis prestite- rant temere veniendo. Quare omnia bona ipsorum fuerunt commissa, & si quod jus minibus ipsius fuit iterum contra dictum comitem Montisfortis, & reedifieaverunt villam in fortalitio podii, quando conics incipit amittere terram istam, & recepe- runt Isarnum Jordani, comitem Fuxi & alios hostes, necnon & bereticos quam- ' Archives du domaine de Montpellier; actes l'amassé», «éncchaussée de Carcassonne, liasse 3, n. 8. [Le titre donné par dom Vaissete à cet acte est peu exact; c'est plutôt une enquête contre les habitants de Limoux. Nous croyons qu'elle se tapporte à la grande enquête de 12.O9-1262, 8c que c'est la supplique présentée aux clercs du roi par U déTendeur, Pierrî des Voisins.] ilhid amiserunt propter forefacta & cri- mina supradicta, & sic propriis culpis ad casum bujus servitutis devenerunt. [Quodj sibi debent imputare, nam grave esset exemplo & contrarium, si propter tam gra- via erimina de servitute in qua erant ac- quirerent liberlatem domini P. de Yicinis. Vers 1255 131)2 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1894 An 1255 mai. Lonuni consilium, & de coiisilio eorum faciatis. II. Liidovicus, &c. seiiesc. Carcass. &:c. Ciim per litteras suas nos requisierit rex Aragonuni, quod veiiieiido apud Montem- pessulaïuim ipsi & gentibiis ipsiiis libe- ruiii per terrani nostram prestari transi- tum faciamus, quod etiani per litteras ALFONSUS, &c. Unîversis, &c. notum nostras liceutiam concedanius militibus & facimus, quod nos pro nobis & hère- aliis subditis nostris, ut quicumque ipsum 45g. Exemption du droit de pelade accordé aux habitants de Gaillac'. An An Iî55 dibus seu successoribus nostris homines & feminas de Gallaco & pertiiienciis ejusdem ville & heredes aut successores eorumdem ac alia ibidem existencia a prestacione pazate, quam ab eis petebamus, in perpe- tuuni solvimus & quittavinuis pro trecen- regem juvare voluerit in hoc facto, hoc facere possit de noslra licentia speciali, necnon & quod de terra nostra victualia possit habere, mandamus vobis, quatinus si ipse per litteras suas patentes assecurare, jurare etiam vel in animani suam facere ÉJ.orig. t. III, col. 320. tis marchis argenti, quas nobis dederunt jurarï voluerit, quod terre nostre vel EJ.orif;. t. III, col. 519. An & de quibus tenemus nos pro pagatis. In cujus rei testimonium, présentes litteras sigilli nostri munimine duximus roboran- das. Actum apud Viceniias, anno Domini ]\l° cc° L" Vi", mense mayo. 460. — CCCXVII Extraits de diverses lettres du roi saint Louis ^. L T UDOvicuSjDei gratia Francorum rex, i-< senescallo Carcassone, &c. Ex te- nore litterarum vestrarum intellexinuis, quod rex Aragonum cum magiio excrcitu per terram nostram transitum facere & apud Montempessulanum venire proponit, nihil vobis inde ex parte ipsius intimato. Hinc est quod vobis mandamus, quatinus ipsum cum tanta forcia per terram nos- tram non pcrmittatis transirc, nisi prius vobis securitatem prcstiterit, quod per ipsum vel suos terre nostre seu hominibus nostris dampnum seu r.iolestia non in- feratur, & super sufficientia securitatis cum marescallo de Mirepoix, Petro de Vicinis & aliis fidelibus nostris necnon cum prelatis, cum quibus videritis esse ' Cartulaire d'Alfonse. [JJ. 24 B. f. 83 a.] ' Archives du dom.Tine de Montpellier, séiic- clinussé: de Cnrcassonne, 8, cont. n. 2. subditis nostris eundo, morando ac etiam redeundo nullam inferet violentiam sive dampnum, vos ipsum & gentessuas transirc libère permittatis, & salvis garnisionibus castrorum & villarum nostrarum, non per- mittatis partibus de terra nostra victu.Tlia denegari. Verumtamen noluiinis quod pro aliqua partium vos intromittatis de hoc facto, nec ab aliquibiis subditis nostris per- mittatis partibus subsidium impertiri, nisi eisdem homagio sint astricti. Nos ciiim super hoc litteras nostras senescallo Bcl- liquadri similiter destinamus. III. Ludovicu.', &c. senesc. Carcass. &c. Alias vobis mandavimus, quod non permit- teretis facere transitum regem Aragonum per terram nostram cum armis, nisi cautum esset nobis, quod aliquid non forefaceret in terra & feodis nostris, & super hoc de- buisiis consilium habere cum nostris fideli- bus de terra, sicut a nobis recepistis in mandate. Uiule mandamus vobis, quatinus secundum quod mandavimus faciatis, ik de consilio prcdictorum. IV. Ludovicus, &c. senesc. Carcass. &c. Intelleximus ea que nobis per vestras lit- teras intimasiis. Ad hoc vero, quod de consilio habito cum prelatis & baronibus sencscallie vestre de facto régis Arago- num nobis scripsistis, placet nobis, ut vos teneatis ipsorum consilium in hac parte, différentes ad nos venire, quando videritis expedire. De proditoribus autcm Carcas- sone, illis vidclicet ([uos adhuc non revo- caviiiius,& aliis que in ipsis vestris littcris An 1255 An 1205 tSyS PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 10 96 An I2Ôâ taiigebantur, cuni ad nos venerltis, nobis poteritis facere meiitionem, &c. Datum Parisius, die niercurii ante festuin beau Joaiinis Baptiste. 461. — CCCXVIII Lettres du comte de Valentïnols, tou- chant l'hommage qu'il avait rendu àfeu Raimond, comte de Toulouse'. EGO A. de Pictavia, cornes Valentinus, confiteor vobis Guidoiii FiilcoJii, &c. nomine domiiii Alfonsi, illustris comitis Pictavia & Tbolose & marchionis Pro- viiicie, requirentibus & recipientibus , qiiod ego recogiiovi bone memorie do- mino comiti R. Tolose feuda, que ab ipso tenebamy inter que nominatim recognovi ei castrum de Bais & comitatum Dien- sem, & generaliter omnia ea sine alia ex- pressione, que ad comitatum Diensem pertinebant, que omnia dominus avus meus in feudum ab eodem comité recepe- rat vel tenebat. Dico tamen, quod in illa generalitate non intellexi nisi comitatum Diensem. Dico etiam quod recognitioneni & juramentum, quod de hoc feci dicto comiti, feci timoré indignationis ipsius comitis, cum idem dominus comes promi- sisset se guenam facturum contra me, & alibi fortes iiîimicos haberem. Protester etiam me habere justasdeffensiones, prop- ter quas non miiii prejudicat recognitio mea nec etiam avi nostri. In horum autem testimonium, presentem & patentcm pa- 462. — CCCXIX assignat de Trencavel, auparavant vicomte de Bé-[iers\ IN nomine sancte ik individue Trinitatis, amen. Ludovicus, Dei gratia Francorum rex. Noverint univers! présentes pariter & futuri, quod nos litteras P. de Autolio, senescalli nostri Carcassonensis & Biter- rensis, vidimus in hec verba : Noverint universi quod nos P. de Auto- lio, miles, senescallus Carcassonensis & Biterrensis, litteras domini régis Franco- rum recepimus sub hac forma ; Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, senescallo Carcassone salutem. Manda- mus vobis, quatinus Trencavello in vice- comitatu Bitterrensi & alibi in senescallia Carcassone assideatis & assignetis d 11- bratas terre Turonensium annui redditus, prout eas commode poteritis assignare, ita tamen quod illas DG libratas, quas eidem alias assignavimus, penitus nobis quittet & nostris successoribus in perpetuum, & suas patentes litteras vobis tradat, de qui- tatione hujusmodi & de non reclamando aliquid iu futurum. Actum Meleduni, aniio M°cc°L°v°, mense augusto. Cujus autoritate mandafi nos senescal- lus memoratus, de cousilio bonorum viro- rum, domino Trencavello assignationem fecimus infrascriptam, videlicet apud Pau- linianum xvilll libr. & xiiii sol. & vi d. pro lallia hominum. Item pro censibus XXIX s., VI d. Item pro alberga vilii 1. Ed.orir. t. 111, col. 521. An 1256 juin. roboratam. ' Caitulaire d'Alfonse, comte de Toulouse, ginam vobis trado, sigilli mei munimine pro locatione domorum vi s. & pro domi- bus castri L s. Item XIIII modia ordei de redditibus camporum, valent xxii libras & VIII s., & de eodem unum modium fru- meiiti, valet LXiV s., & pro censibus VI mo- dia, XIII sextaria, emina frumenti, valent XXI 1. XVIII s., & de eodem il modia, Viiil sextaria, emina ordei, valent iv 1. m s. Item X modia vini, valent VI 1. & XXVIII gallinas & dimidiam pro XIIII s., m d. Item An 1256 " juin. An 1255 aoû:. 'Manuscrits de Colhert, n. 2275. [Latin 9996, p. 9.] An I2yj IJ07 97 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1398 pro equabus & asinis in estafe LXXII s. & pro XL jornalibus honiiiium XX s. Siinima xcv 1., XIX s., III d. absque corveis boum. Item apud Bellumvidere xx 1. de fallia, de censibus xxvi s. & très d. pro L gallinis, XXV s. de redditibus camporum/liii"'' mo- dia II sextaria frumenti, pro XIII 1., IV s., & XII mod. VI sextar. ordei de eodem, XIX 1., XVI s. Item de censibus VI mod. XIV sextar. frumenti, pro xxii 1. & xviii sex- tar. ordei pro xxxiv s., & uuum modium & dimidium vini cum usaticis pro xviil s. Domos castri & aliam domum in villa pro XL s. Item pro boairia XLViil s. Item pro asenaria & jumentis & jornalibus iiii'"' 1., VIII d. Summa LXXXVIII libr. XI s. XI d. Item apud Raisiachum VIII I. IIII s. pro usaticis, pro quodam hortovill s., pro pra- tis X s., pro XXV gallinis xii s. & vi d., pro redditibus caniporum, molendini & furni sex modia frumenti pro XIX lib. ilil sol. & de eodem xii modia ordei pro xix libr., IIII soi., & quinque modia vini pro LX sol. Domum castri pro XX sol., de bovaria XXVI sol., pro asinaria & jumentis XXVIII s., de fromagivo & cavalagio v s. Summa LV lib., XVIII den. Item apud Sanctum Mnrtiiuim de Villareclam VI 1., V s. pro tallia, de cen- sibus V s., VI d., pro uno ancere VIII d., pro tribus gallinis XVIII den., de redditibus camporum duo modia frumenti pro sex libris VIII sol., & de eodem XIX modia ordei pro xxx'^ libr. viii solid., de censi- bus duo modia novem sext. & emina ordei pro IIII"" libr., m s. 8c très modia vini pro XXXVI s., pro rodorio v s., domum castri pro X s., pro asenaria & jumentis xxx s. Summa LI 1. XII s. VIII d. Feudum quod fuit Guillermi de Ecclesia & Bertr'andi, faiditorum deffunctorum , ad manum do- mini régis retinetur. Item apud Cessera- tium, in villa ik decimario ejus, VI 1. V s. obolum pro censibus & albergis. De cen- sibus bladi VII modia, 11 sext., lii quarter., mediam poneriam ordei pro xi libr. no- vem sol. VI d., census olei unam eminam duos cartonos pro vi sol. m d. De censi- bus gallinarum pro XXVII gallinis Xlli sol. VI den. Corveias boum VIIII sol. VI den. pro sex jornalibus & dimidium censum piperis dimidiam libram pro ix d. Item redditus terrarum propriarum in decimario An izSâ (le Cesseracio, de terra B. de Cesseracio XLViii sextariatas. De terra Guillelmi de Cesseracio XLViii sextariatas. De terra Rai- mundi de Bizano XVI sextariatas eminam frumenti. De Bernardo Pétri de Bisano X sextariatas. Summa bladi dictarum terra- rum VIII"^ IIII sextariate emina frumenti, valent XXX'^ 11 libras. De vineis octo modia vini, valent IIII libras & XVI solidos, pro modio XII solidis. De locatione domorum cum manso que (,s!c') fuit domine Bernarde prêter domos castri XLV sol. & VI den. De blado carrorum & tascharum & aliarum portionum un modia frumenti, llll"'' modia ordei, valent decem & novem libras IIII so- lidos. De terris datis de novo ad laboran- dum IIII sext. frumenti, IIII sext. hordei, valent XXVIII solid. De tallia XXXIII libr., de furno Vlil libr., de feno pratorum ip- sius deciniarii xvi solid., de denariis orto- rum II solid. VIII den. De orto qui fuit Bernard! Poncii de Bizano IIII"' sext. olei, III sext. frumenti, valent I. solid. Moleu- dinum de Sesset Xii libr. pro V modiis mé- dium frumenti & médium ordei. Summa CXLIV 1, VIII d. obolum, absque corveis hominum, equorum & asinorum. Item in terminio de Quadiracho XLViii sextariatas terre ad frumentum, valent VIII libr., VIII sol., de feno inter proprietafes & agreria & pasquerium vi lib. m sol., de quartis & '■.^m'^" taschis XXV sext. médium frumenti & me- coi. 532. dium ordei, valent septuagintav sol. V den. Item pro minutis justiciis & pro expletis rerum superius assignatarum quinquaginta libr. De censibus denariorum v sol. xi d. obol. & unum sextarium ordei pro duobus sol. Summa xviil libr. xiii sol. XI den. obolum. Totalis summa DIV libr. Predictas IIII lib. assignat ei dictus senescallus, si domino régi placet, in supplemenfum qua- rumdam rerum, quas dictus Trencavellus dicebat minus fuisse apreciatas & etiam prêter consuetudinem assignatas, videlicet domos castrorum supradictas. Quam assi- ziam dominus Trencavellus acceptavit & in feudum a domino rege recepit, & inde se habuit [pro] bene paccato & contento. Ad manum autem domini régis retinentur alte justicie, faidimenta & hereses & servitium exercitus in homiuibus villarum predicta- rum. — Insuper ego predictus Treucavcl- An I2Ô5 l3r 99 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1400 lus solvo, qu'ito Si coucetlo & reliiiquo e:<- cellentissimo clomiiio Ludovtco, Dei gracia régi Fraiiconim illiistri, & suis successo- ribus in perpetuum, & vobis domino P. de Autolio niiliti, senescallo Carcassone & Bitterris, nomine ipsius, totam illani assi- siam DC libr. Tur., quam idem dominus rex mihi fecerat in senescallia Belliquadri & Nemausi, & pactum facio de non petendo & eciam de non reclamando aliquid pro me vel per me & per meos successores in futurum, & ita promitto bona fide & super sancta Dei Evangelia sponte jiiro. Et est sciendum, quod sextarium frunienti esti- matur liii sol. & sextarium ordei 11 sol. & modium vini XII sol. secundum consuetu- dinem assiziarum liujus terre. Actum Bit- terris, in palacio, in presencia & testimonio domini R. abbatis Sancti Affrodisii Biter- rensis, domini P. abbatis Sancti Poncii Thomeriarum, Bernardi Dorns. archidia- coni Biterrensis, P. Vesiani saqriste Sancii Affrodisii, magistri G. de Banheriis, ma- gistri Bartholomei de Podionauterio, ju- 463. — cccxx Demandes qn'Alfonse, comte de Tou- louse, faîsoït au roi saint Louis, son frère '. MEMORIA quod requiratur dominus rex, quod faciat solvi domino comiti qua- tuor milia ^excentas sex libras octo solides octo denarios Pictavienses, in quibus idem dominus rex tenetur domino comiti pro iiavibus suis de Ruppella, quas habuit idem dominus rex, & pro extornamento ipsa- rum, secundum quod in litteris ejusdem domini régis patentibus, quas habet domi- nus cornes, plenius continetur, quarum transcriptum est in registre, que date fue- runt anno Domini i\i°cc°xL" octavo, mense junio. Vel si non placeat domino régi sol- vere hujusmodi pecuniam, quod saltim do- mino comiti tradat unam de navibus suis dicum senescallie, P. Siguerii jurisperiti cum estornamento ejus, usque ad eundem Biterrensis, R. de Truel niilitis, G. de Fil- valorem, in conductione, in proximo ven- laco vicarii Biterrensis, Johannis Egidii, turo passagio apud Aquasmortuas vel apud P. Poncii, P. do Manso notarionim Biter- rensium, & mei Pétri Marsendi, notarii publici domini régis in Carcassona, qui hanc cartam rogatus scripsi kalendis junii, anno Domini M°CC"1.°VI°, & signum meum apposui, régnante Ludovico rege. Nos autem predictas assiziam & assigna- tionem, eidem Trencavello a senescallo nostro predicto factas, prout superius continetur, volumus S: concedimus eidem Trencavello & ejus beredibus in feudumSc liomagium ligium & autoritate regia con- firmamus, salvo in omnibus jure nostro & etiam alieno. Quod tit perpétue stabili- tatis robur obtineat, presentem paginam sigilli nostri autoritate & regii noniinis caractère inferius anotato fecimus commu- niri, Actum apud Sanctum Germanum in Laya, anno Incarnationis Domini mcclvi, mense junio, regni nostri anno XXXI, as- tantibus in palatio nostro, quorum nomiiia subscripta sunt & signa. Dapifero ntillo. Signum Joliannis buticularii. Signum Al- fonsi canierarii. Signum Egidii constal)ula- rii. Data vaccaiite cancelaria. Per vos, Conl. Vers 1255 Ed.orîg. t. m. col. 523. Massiliam, & reddetur dicto domino régi littera sua patens, quam habet dominus- comes. — Item memoria, quod reducatur ad memoriam domino régi & Johanni Sar- raceni, quod ipsi faciant requiri comitem Bretanie de reddendo domino comiti lit- teras suas pattentes, quas habuit idem co- mes Britannie super fidejussione vigintt quinque milium libr. Tur. pro domino rege, cum sibi satisfactum fuerit de dictis denariis apud Pontem de Sai, sicut dicit idem Johanues Sarraceni, vel quod si dic- tas litteras domini comitis Pictaviensis amiserit idem comes Britannie, quod ipse det litteras suas pattentes super quitacione fidejussionis predicte, & hoc fiât celeriter, cum propter moram dominus comes posset incurrere magnum dampnum. Videtur bo- ' Trésor des chartes du roi; Toulouse, s.ic 8, n. 64. [J. 3i7j fragment d'un registre de la chan- cellerie d'Alfonsc de Poitiers, aujourd'hui détruit. Le titre donné à cet acte par dom Vaissete est peu exact. Il vaudrait mieux dire ; Instructions en- voyêes par le comte Alfonsc a ses oJ)ic'ters.] Vers 125(5 1401 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1402 num, qiioJ magister Guichardiis & domi- mis Guilleînuis de Sancto Mederico primo locjuaiitur ciiiii Johanne Sarraceni & pos- tea, si opus fuerit, domino rege super istis duobiis precedentibiis articulis tantum 84 postea habita responsione super istis, do aliis sequentibus loquantur cum ipsis, quando visum iuerit experire. Item in pace Parisiensi, cujus transcrip- tum est in coffris domini comitis & littera domini régis patens apud Pennam in Age- nesio, continetur, quod dominus rex per dictam pacem quitavit & remisit coiuili Tholosauo totum episcopatum RutheiuMi- sem, qui est de feodo suo, tam in feudis quam in domaniis, in quo episcopatu est Amilianum, propter quod ad eandem vil- lam recuperandam non potest habere re- curssum rex Arragonensis ad dominum comitem, & maxime, quia idem rex Arra- gonum, pater régis Arragonum qui nunc est, dictam villam pluries forefecit, fa- ciendo plures guerras Ecclesie & domino régi, & decessit in prelio de Murellis con- tra Ecclesiam & regem. Item quod post pacem Parisiensem & post quitacionem factam a domino rege comiti Tholose de episcopatu Rutbenensi , tam in feudis quam in domaniis, idem rex Arragonum qui nunc est, obsedit dictam villam de Amilliano & cepit. Propter quod amisit jus suum, si quod habebat ibidem, & de- venit ad diclum comitem Tholose, cui do- minus rex dictum episcopatum dederat tam in feudis quam in domaniis, ut dictum est. Item dicitur quod gentes régis Arra- gonum, jam diu est, locuti fuerunt super hoc apud Sanctum Benedictum super Li- gerim cum domino rege & domina Blan- chît quondam regina Francie, & respou- sum fuit eis, quod sua peticio non valebat, quia ipse rex 'Arragonum per vim suam cum armis & auctoritate sua propria eam ceperat & sibi appropriaverat. Dicitur etiam quod rex Arragonum dédit dictam villam Amilliani in maritagium sorori sue, quam dédit in uxorem comiti Kaimundo. Item in pace Parisiensi continetur, quod dominus rex per dictam pacem concessit & dimisit Rainuindo, comiti Tholose, totum episcopatum Tholose, excepta terra niarcscftili Mirapiscis, & post niorteiu dict( comitis Tholose, Tolosa & opiscopatiis Tholose, nuUa facta exceptione, debebat reverti ad fratrem dicti régis, cui filiam dicti comitis Tolose per dispensationem Ecclesie tradet in uxorem, ad dictam filiam & liberos ex ipsis susceptos. Unde cum dominus rex a decessu dicti comitis Tho- lose citra tenuerit & teneat in dicte episcopatu feudum marescalli Mirapiscis & feudum aliquorum, que habet comes Fuxensis in eodem episcopatu, reducatur ad memoriam domino régi, quod dicta feuda de dicto episcopatu & alia si qua sunt feuda vel domania, dimittat & quittet domino comiti, & de arreragiis inde per- ceptis ab obitu comitis Tholose sibi satis- fieri faciat. Et pacem predictam débet observare dominus rex contra ipsum, sicut facit pro se, nam ipse per pacem hujus- modi ttnet tcrram Bellicadri, Nimes 8t Sanctum Egidium & terram circa, valen- tem beneVlmillia librarum iii redditibus, que erant comitis Tholosani, & eodem modo débet reddere & restituere domino comiti ea, que tune per dictam pacem do- navit & dimisit comiti Tholosano. Item cum, sicut dicitur, comes Tholo- sanus defunctus, ad requisicionem domini régis, sub certis con encionibus inter ip- sos habitis, de quibus, sicut dicitur, extant littere patentes domini régis, assumpserit signum crucis pro transfretando cum do- mino rege, per quas convenciones, sicut dicitur, dominus rex debebat reddere 84 quittare dicto comiti ducatum Narbonen- sem & dare ei XXV vel XXX milia librarum, & quia idem comes, morte preventus, per- sonaliter non potuit exequi votum suum, in testamento suo ordinavit & legavit, quod pro ipso mitterentur in subsidium Terre Sancte & domini régis quinqua- ginta milites & X balistarii, quos misit illuc dominus comes ad expensas suas. Unde reducatur ad memoriam domino régi, quod ipse tradat ei quinquaginta milites & X balistarios pro transfretando cum eo in subsidium Terre Sancte, vel quod sibi restituât expensas, quas fecit pro dictis quinquaginta militibus & x balista- riis, quos, ut dictum est, misit in succur- sum Ttrre Sancte & domini régis, Istud sciunt apiscopus T'iolosanus, Sycardus Vers 1256 ïid. orig. t. Illf col. 524 Vers »î56 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1404 464. — CCCXXI Extraits de divers actes de la maison de Vlsle- Jourdain \ 1400 Alemaiini, Poncius Astoaudi milites & ali- qui de coiisilio domini régis. V Item reducatur ad memoriam domini régis, quod ipse permittat dominum comi- tem percipere legata Terre Sancte & ob- veiiciones de redencionibus votorum cru- cesignatorum in terra sua, & illud quod inde ab ipso domino rege est levatum vel a domino Symone, tituli Sancte Cecilie I. tN noniine, &c. quod Raimundus Jor- presbytero cardinali, pro ipso, domino co- 1 danus de Insula, filius qujDndam Odo- miti faciat restitui, maxime cura domiiuis nis de Terrida, magna infirmitate detentus, comes, alias quando transfretavit, obven- fecit suum testamentum. Statuit per suos clones hujusmodi perceperit in terra sua, sponderios Rogerium Bertrandum & Pon- & rex Navarre in Campania, comes Bri- tlum de Siolio, & statuit per conciliatores tannie in Britannia hoc idem perclplant, eorum dominum Ricardum, abbatem do- ut dicitur; presertim cum idem dominus mus Grandissilve, &:c. In priniis dictus Rai- comes habuerit dampnum non modicum, mundus Jordanus elegit sibi suam sepul- rogando dominum papam pro domino turam in cimeterio domus Grandissilve, rege super concessione sibi de décima & dédit illi pro eleemosina saura equuni proventuum ecclesiasticorum facienda, & suum ronssinum & suum munimentum cura idem dominus papa haberet in pro- completum, taie videlicet quale miles de- posito concedere domino coraiti hujus- bet habere, & unum suum lectum com- modi décimas de terra sua, sicut per litte- ras ejusdem summi pontificis & domini Jobannis, Sancti Nicholai in carcere Tul- liano diaconi cardinalis, & magistri Mi- chaelis, sacrosancte Romane ecclesle vi- cecancellarii, sibi constat. Quas litteras viderunt magister Guichardus & Petrus do Gonessia clerici domini comitis An i5 août- Éd.orig, t. III, col. 523. pletum de melioribus pannis sue domus, cum operatorio suo, &c. Et mandavit quod alii sui porci venderentur & de denariis qui inde haberentur, quod darentur c so- lidi Morlanenses cuidam donzello pro illo itinere, quod ipse Raimundus Jordanus debebat facere apud Sanctum Jacobum, &c. Item dictus Raimundus Jordanus diinisit Item memoria, quod unus registrorum fratribus suis, Garsie &. Bernardo, domi- porteturParisius ad remanendum in Fran- nium de Garrhac, caligas ferreas,&c. Item cia, & alius retineatur ad defferendum " " ' ' t_ 1 -,■■■. t. ultra mare. Item privilégia domini comitis partian- tur, & quod medietas dimittatur in Fran- cia & alia portetur ultra mare cum ipso dictus Rairaundus Jordanus diraisit Ber- trando suo filio illas domos, quas habe- bat in villa Sancti Cypriaui apud Tolo- sam, &c. Itéra dictus R. Jordanus reddidit domine Helys raatri sue totam illam ter- Item unus liber rubricarum & transcrip- ram, quara ipsa domina Helys eidem Jor- torum cartarura domini comitis & feudo rum suorum dimittatur in Francia, alius defferatur ultra mare cura ipso. Item memoria, quod omnes littere mili- tum & servientum, qui debent transfre dano dederat. Item dictus R. Jordanus recognovit, quod ipse mandaverat Rai- mundo de Alfario III"' sol. Morlan. vel Tolosan de illo debito, quod idem R. Jordanus debebat tune laudare sue uxori tare cum domino coraite, ponantur insiraul domine Guillelme per omnia bona sua, & in uno scrinio ad defferendura ultra mare ultra M sol. quos de ipsa habuerat ratione cura ipso. matrimonii, &c. Item dictus R. Jordanus dédit 8c diraisit ac disposuit Odoni de Terrida suo nepoti, filio domine Alpays ■ Archives du domaine de Montpellier; cartu- laire de l'islejourdain, 5™" continuation des ti- tres de la Province en général. An 12j6 1403 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1406 An 14 mai. An 22 avril. sororis sue & Bernardi de Astafoft nia- riti sui, castrum de Tilio & villam de Brets, &c. & omnia bona sua mobilia & immobilia, &c. Et si decedebat infra eta- tem vel sine infaute, hoc totum remaueret filiabus dicte domine Alpays & Bernardi de Astafort. Et si de dicta domina Alpays decedebat, remaneret omne predictum do- mino Jordano de Rabastenquis. Actum fuit hoc XV mensis aug., aiino Domini MCCLVI. II, Noverint, &c. quod Guillelmus de Auxio, &c. dixerunt se vidisse, quod do- minus Oto de Tarrida, frater quondam domini Bernardi Jordani de Insula, inter cetera que disposuit die qua decessit, in suo ultimo testamento, statuit heredem suum Raimundum Jordani filium suum...., quod si dictus R. Jordani ejus filius dece- debat sine infante e.t légitime matrimonio, quod tota sua terra 8c hereditas debebat redire & remanere domino Insuie Jor- dani. Hoc fuit ita ab ipsis testibus jura- tum, XIV die introitus madii, Raimundo Tolosano episcopo, anno MCCLVIII ab In- carnatione Domini. : III. In nomine, &c. Noverint, &c. quod cum olim exorta inter nobiles viros domi- num Jordanum, dominum Iiisule, ex una parte, & dominum Isarnum Jordani pro se ac dominum Bernardum de Astafort prenominati Isarnus & Bcrnardus ab eo- dem Jordano, tamquam a domino, in feu- dum teneant terram illam, &c. Factum est presens arbitrium sive dictura Parisius, in domo Subderani Guronis, prope fratres Mi- nores, in parochia Sancti Germani de Pra- tis, anno Incarnationis dominice MCCLIX, indictione il, die X exeunte mense aprilis, presentibus domino Germ. de Mala- morte, domino Bertrando de Cardalhaco, domino Raym. de Priessone militibus, do- mino Amanevo de Armaniaco, canonico Tolosano, &c. IV. Dominus Jordanus de Insula, domi- nus Insuie, pro se vendit Bernardo de As- taforte militi &Otoni de Tarrida, ejusdem domini Bernardi filio, quartam partem castri Sancti Johannis Gimoensis, diocesis Tolose. Testes : Raimundus de Septenis, abbas Mansigarnerii, dominus Oto de Montealto & dominus Raym. de Becen- quis milites, & Pontius de Lobenquis & Joh. de Barta milites, B. de Villanova do- micellus, anno dominice Incaru. MCCLIX, mense octobris, &c. V. Noverint, &c. quod cum causa seu questio verteretur inter dominam Alpays, quondam filiam domini Bernardi Jordani de Insula, & dominum Arnaldum de Mon- teacuto, ex una parte agentem, & nobilem virum Jordanum de Insula ex altéra def- An izjy Éd.drig. t. III, col. 52C. variis controversiarum articulis materia questioiiis, tandem ab ipsis partibus iu ven. virum dominum Bertrandum, ecclesie Tolosane prepositum, domini pape capel- lanum fuisset compromissum , idem prepositus protulit in hune modum. Inprimis, &c. prefati nobiles dominus Isarnus & Bernardus pro se, uxore ipsius ac proie dominum Jordanum prememora- tum super hereditatibus quondam Rai- mundi Jordani eorum consanguine! & quondam Othonis de Tarrida ipsorum avunculi, ad eos, ut asserebant, pertinen- tibus, impetebant , ordinavit quod omni super lis seditione sedata... predicti dominus Isarnus & Bernardus cum tota posteritate sua pacifiée & quiète percipiant in locis condecentibus infra Garonam & An 1265 20 octobre. pro se, uxore & liberis, ex altéra, super fendentem , super hereditatem, &c. que quondam fuerunt predicti domini Jordani, coram nobili viro domino Petro de Lan- drevilla, milite, senescallo Tolose, & do- mino magistro Odone clerico domini AI- fonsi, Dei gratia comitis Tolosani, super dicta qucstione auditoribus seu judicibus datis, tandem dominus Arnaldus de Mon- teacuto, pro se & dicta domina Alpays, cujus erat procurator, & dominus Donatus de Caramanno miles, procurator generalis dicti domini Jordani , compromiserunt in dominum Sicardum Alamanni & domi- num Pontium Astoaldi milites, &c. Hoc fuit ita dictum, &c. XII die exilus mens, octobr., régnante Ludovico rege Franco- rum, Alfonso Tolosano comité, Raimundo episcopo, anno ab Incarnatione MCCLXV. Testes dominus Galhardus de Montetave- Gimonam, archipresbiteratus diocesis To- rio, prior domus Béate Marie Deaurate, losane, Dec sol. Morlanorum, &c. quod Bernardus Dros domicellus, &c. An I 205 5 r.o- vcmbre. 1407 PREUVES DE L'FIISTOIRE DE LANGUEDOC, 1408 An 1267 . 29 janvier. Éd.orig. t. m, col. 527. VI. Noverlnt, &c. quod ciiiii contro- versia esset iiiter domiiiam Alpays, filiam quondam iiobilis viri domini Jordaiii de Iiisula, ageiitem super bonis & heredifate dum Si. Amalricuni, fralres, vicecomites Laiitriceiises, ex altéra deffendentes super M libr. Melgor., qiias dicta domina a dictis vicccomitibus petebat sibi [solvi], ratione dicti quondam patris sui, &c. contra iiobi- donationis propter nuptias... sibi facte pcr lem virum dominum Jordanum de Insiila, dominum Petrum, quondam vicecomitem patruuiii suum, in curia illustris domini Lautricensem, virum suum quondam dicte Alfonsi comitis Pictavie & Tolose, tandem domine Vacquerie, cujus predicti domini de dicta controversia fuit facta amicabilis compositio, &c. de voluntate & consensu nobilis viri domini Arnaldi de Monteacuto, viri dicte domine, & de autoritate domino- rum, scilicet domini Sicardi Alamanni & domini Pontii Astoaldi & domini magistri Odonis de Motoneria, clerici domini co- mitis prefati, &c. v die introitus mensis novembris, anno Domini mcclxv. Testes Odo Escotus & Rubeus de Saisses & Phiera de Blancaforte milites, & Bernardus Ar- naldi de Livinheria doraicellus, &c. VII. In nomine, &c. anno MCCLXvr, IV kal. febr. Clareat quod nobilis vir Jordanus de Insula Jordani, Tolosane dio- cesis, existens Perusii, in itinere eundi in vicecomites sunt heredes, &c. vi nonas octobr., anno MCCLXXI, dorainus dictus senescallus precepit dictis vicecomitibus... quod assignarent dicte domine Vacquerie in terra domini Pétri predicti duas par- tes, &c. Acta sunt hec apud Brugariam in aula dicti domini Amalrici, ia presentia domini Morresii militis, Guillelmi Esten- dardi militis, &c. IX. Noverint, &c. quod domina India, filia nobilis viri domini Jordani, domini Insuie, de voluntate & expresse consensu domini Bertrandi de Calvomonte domi- celli, viri sui... recognovit quod nobilis vir dominus Jordanus de Insula, pater ejus, dederat ei intègre totara suam legitimam Apuliam constitutus in subsidium sancte super bona ipsius domini Jordani & do- An 127 1 2 octobre. Romane ecclesie & domini Caroli, régis Sicilie illustris, fecit & ordinavit suum testamentum, &c. In primis totam ordina- tionem suam ac totius terre sue posuit in voluntate, potestate, &c. rev. viri domini Bertrandi de Insula, prepositi ecclesie To- losane, domini pape capellani, fratris sui, dans eidem..... plenariam potestatem insti- tuendi sibi heredem vel heredes, unum vel plures, in villa de Insula predicta, &c. Voluit insuper idem dictus dominus Jor- danus, quod omnes barones, milites & alii omnes homines recipiant in dominum Bertrandum de Insula fratrem suum, &c. Item voluit quod omnes rapine & omnia ablata aliis quibuscumque ab ipso ipsius fratre plenarie restituantur. Actum Perusii, &c. presentibus magistris R. de Bagiis, canonico ecclesie Sancti Pauli Nar- bone, &c. Petro Raimundo de Sancto Paulo, domicello, Tolosane diocesis, &c. VIII. Noverint, &c. quod cum questio vertcretur coram domino G. de Cohardone, milite, senescallo Carcass., &c. inter do- niinam Vacqueriam, uxorem nobilis viri domini Jordani Je Insula, agentem ex una parte, & nobilçs viroi doniinQs Bcrfran- mine Fayside, matris dicte Indie, &c. Hoc fuit factum XV die introitus junii, Ber- trando episcopo Tolosano, anno ab Incar- natione Domini mcclxxi. X. Noverint, &c. quod nobilis vir domi- nus Odo de Tarrida, domicellus, vendidit nobili viro Jordano de Insula totum illud quod dictus dominus Odo habebat.... in Castro seu villa de Serenhaco de Gimoe- sio, &c. Acta fuerunt hec XV die exitus mensis madii, régnante Philippo & Ber- trando episcopo Tolosano, anno ab Incar- natione Domini MCCLXXXI, in presentia Willelmi Pétri, Dei gratia abbatis Mansi- azilis, domini Garcie de Saubolena, domini Geraldi Unaudi, domini TersoHs, militum, Baroni de Blancaforti domicelli, &c. XI. Noverint, &c. quod Otho de Tar- rida, domicellus, filius quondam domini Bernardi de Astaforti militis , recogno- vit nobili viro domino Jordano de In- sula militi, domino Insuie, quod idem Otho teuet in feudum honoratum a pre- dicto domino Jordano quartam partem, quam dixit se habere in Castro de Sancto Joanne 8c de Penivilla, &c. Actum fuit hoc Tolose, IV die exitus mensis septembris, An 1271 An iJ7e 1 5 j;ii.i. An I2!J| 17 mai. An 1283 27 si;p- tc.iibie. An 1283 1409 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1410 domino Bertraiido episcopo Tolose, aiiiio cedatiir, cassiis erit labor noster nec pur- ab Iiicaniatioiie Doiiiiui mcclxxxiii, in gari poterit aliter terra lieretica feditate, presentia & testimonio reverendi patris iii que scaturit& ebullit de novo plus quani Christo domiiii Bertrandi, Dei gratia epi- soleat a luiigis temporibus retroactis. Di- scopi Tolosaiii, veii. viri Guillelmi Alanha, cent eciam forte zelalores fidei, quoi An 12^7 3i janvier. abbatis eadem gratia monasterii Maiisi- guariierii, Isarni Jordaiii militis, &c. 465 Lettre de l'inquisiteur Rainaud de Chartres, à Alfonse de Poitiers'. LLUSTRI vire & dilecto in Domino Jesu nos destruxerinuis negociuni inquisitionis, agendo remissius quam egerint inquisito- res alii memorati. Habito igitur super du- bitatione hujusmodi diligenti tractatu cuni niagistro Stephano de Balneolis& magistro Stephano Biterrensi, clericis vestris & fidelibus, & aliis bonis viris, in hoc ad pre- sens commune resedit consiliuni, ut super hoc summus Pontifex quam cicius consula- tur, & niittatur ex parte vestra ista con- sullatio, ipsi domino apostolico per vene- rabileni patrem dominum episcopum 1 Christo A., 3 , note. — Sur la date de cette pièce, il peut y avoir discussion; M. Boutaric la croit de |255; nous la daterons plutôt de janvier I2.'i7, à cause d'une bulle du pape Alexandre IV du 3 décembre suivant, <]ue dom Vaissete indiqu:, livre XXVI, chap. x.vMV. Tholose, die niercurii post conversionem sancti Pauli. 466 — CCCXXII Cartel de défi envoyé à Jacques, roi d'Aragon , L-c, par Amalric , vi- comte de Narbonne ' , UM vassalli suis dominis, quibus fide- An 1257 CUM va: litate promissis obedire, & nos Anialricus, Dei gratia vicecomes & dominus Narbone, si- nius vassalli serenissimi domini nostri Al- fonsi, Dei gratia régis Caslellc, Toleti, Gallicie, Sibilie, Cordube, Murcie & Ja- hene, & eidem fidelitatem & valentiam ju- ' Archives du domaine de Monip.-lli;r, vi'ucris de Narbonne, n, i2j cont'n. a. 1, 1. III. Col. :ï;. An I2.,7 10 mars. VUI. <> An 1257 t. IIIÎ' col. 528. I4II PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1412 Vers l2ÎfJ raviraus & inîmicis suis pro ipso facere rum eos conipetentius liabere poferitis, ut vivam guerram, ideoque de niaudato &c vestri & ipsorum super hoc possirnus ha- requisitioue ipsius domini nostri serenis- bere consiliuni, quia predictum fratrem sinii régis Castelle ac assensu ejusdem Joannem ad regem Aragonie ex parte re- speciali, vos illustrem domiiium Jacobum, gis Francie incontineiiti oportet acce- Dei gratia regem Aragonum, Majoricarum dore, aliqua verba vestro consilio habita & Valentie, comiteni Barchinoiie & Ur- referendo, scieutes quod dominus rex gelli & domiiium Montispessulani, a te- Francie quenidam nuntium recepit a dicte neutiis, si quas vobis hactenus inivimus, rege Aragonie, postquam recessimus ab eo, vos & totani terram vestram excludimus, qui factum hujusmodi aliter proposuit vos nihilominus, de mandate predicti do- qiiam scripsistis, sicut dominus rex inter mini nostri régis Castelle & tanquam vas- niulfa alla verba die mercurii apud Mon- salliis ejusdem, diftidentes, in eadem diffi- tempessulanum nobis litteratorie nuncia- dationevos & terram vestram esse volentes, vit. Vos autem iterato requirinuis, quatenus quamdiu guerram inter predictum serenis- si vos veuire & predictos convocare con- simum dominum nostrum regem Castelle tigerit... Le reste manque, & vos noverimus interesse, nisi ab eodem domino nostro rege Castelle aliud recipe- _______________________ remus in mandatis. In cujus rei testimo- nium, presenfem paginam sigillo nostro ^n CCCXXIV fecimus sigillari. Datum Narboue, VI idus niartii, anno Doniini MCCLVI. ^ , ,, ,,^ , ™ Urdonnance a ALjonse, comte de 1 ou- louse, pour faire prêter serment par ses officiers aux inquisiteurs \ 467 _ CCCXXIIl Lettre des commissaires du roi au sé- néchal de Carcassonne, touchant le roi d'Aragon '. ALFONSUS, filius régis Francie, comes Pictaviensis & Tholose, universis se- nescallis, consulibus, vigeriis & ballivis in comitatu Tholose existentibus, salutem in Domino. Ad honorem Dei & fidei catholice volumus & precipimus observari, ut qui- NOBILI viro & discreto dilectoque suo cumque de cetero in comitatu nostro Tho- in Christo P. de Autolio, senescallo losano & aliis terris nostris vicinis statu- Carcassone, Thomas de Moncelart, miles tus vel assumptus fuerit senescallus vel domini régis Francie, & frater Joannes de consul aut viguerius teneatur firmare pu- Trinitate, ejusdem régis capellanus, salu- blice proprio juramento, ex quo super hoc tem, &c. Cum dominus, rex predictus ad ex parte inquisitorum qui erunt pro tem- istas partes nos duxerit destinandos, occa- pore fuerint requisiti, quod fempore sui sione invasionis sibi facte ab infantibus officii persequatur hereticos bona lide, & régis Aragonum vel hominibus eorumdem, eos capiat ubicuraque eos sciverit iufra ex parte & spécial! mandate domini régis suos limites potestatis. Hoc idem jurameu- vos rogamus & requirimus modis omnibus, tum prestabuut inferiores ballivi nostri, quatenus visis litteris couvocetis sine di- antequam ballivie nostre exerceant offi- latione quacumque Oliverium de Termi- cium, & qui sibi nomine nostro dictas nis & alios très vel quatuor de fidelioribus tradiderit bajulias, hoc addito in suo jura- domini régis apud Narbonam vel Bedier niento quod in balliviis suis nuUum asso- aut Carcassonam, seu ubi dictorum loco- ' Archives du domaine de Montpellier, séné- chaussée de Carcassonne j act^s ramassés, liasse n. 2, ciabunt notatum vel suspectum de heresi vel usurarium manifestum, quod si secus ' Hôtel de ville de Montauban, [Doat, vol. S/, f"35.] Ver3 izJ7 An 1253 L'j-o!-; t. II! col i2 '~ 14 13 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1414 . An ^ An '^"^ egeriut, peiia ad arbitruun seiiescalli illiiis gis Fraiicie, com'its Aiulegavie, Provincio loci légitima piiinaiitur, & taies eoriini so- & Forcalquerii & marchioue Provincic, ia cil ratione societatis predicte ipsis bajulis geuerali coiisilio Massilie ad vocem pre- respoiidere ih aliquo nullateuiis teuean- couis in aula viridi palacii Massilie con- tiir. Volumus preterea, quod si quis baju- gregato, eodemqiie coiisilio iiiiaiiimiter lus aliquem associare in bajulia voluerit, concordante, ac ipsiim consilium nomine illiim primo nominet senescallus illius loci universitatis Massilie & omnium & singu- ei, qui sibi nomine nostro dictam tradi- larum personarum dicte civitatis fecerunt derit bajuliam, & ipsum socium approbet & constituerunt sindicos universitatis Mas- vel recuset, prout ipse viderit faciendum. silie & procuratores singularum persona- Prohibemus etiam ne in uno eodemque runi dicte civitatis nobiles viros Philipum loco plures officium exerccant bajulia nec Ancelini & Johannem Vivandi, cives Mas- teneatur quis ibidem coram diversis ba- silie, présentes ■& hoc officium sindicatus jnlis respondere. Actum apud Visenas, & procurationis in se sponte suscipientes, anno Domini m"cc''L"VH", mense martio. ad eundum coram excellentissimo domino suo comité supradicto, & ad petendum co- ram ipso domino restitutionem damnorum, que dederant & fecerant homines Montis- a6q CCCXXV pessulani hominibus Massilie, & ad reci- piendum pactum & remissionem a nun- Tralté de paix entre les habitans de <=.''s «eu sindicis communis seu universita- ,, ,,. - 1 -M •TT tis Montispessulani, nomine universitatis Montpellier o* ceux de Marseille »... 1 • o ^ • • 1 • ' Montispessulani & hominum singulaniini, par l'entremise de Charles, comte & fi„e„, g, pactum de non petendo a com- de Provence '. muni Massilie & singularibus personis de omnibus dampnis & injuriis, que & quas N nomine Domini nostri Jesu Christi. universitas Massilie vel homines singiila- Pateat universis & singulis presentem res dicte civitatis tecissent vel dicerentur . paginam inspecturis, quod cum contro- fecisse hominibus Montispessulani vel uni- versia & discordia & etiam guerra magna versitati Montispessulani in aliquo loco exorta esset inter homines Massilie & ho- & specialiter in Aquis Morfuis, 8c ad l'a- mines Montispessulani jiropteraliqua, que ciendum omnia alia que dominus comes facta fuisse dicebantur in partibus trans- voluerit in predictis. Actum in aula viridi marinis & cismarinis, & damna magna & palatii Massilie, in presentia& testimonio gravamina hinc inde illata dicerentur, & domini Centorii de Daina, judicis majoris de reformatione pacis plurimi habiti fuis- appcUationum in Massilia jiro domino co- sent tractatus, tandem Philipus Ancelini mite supradicto, domini Pagani Bagaroli & Johannes Vivandi, sindici universitatis judicis palatii Massilie, Pétri Garmi, Pon- hominum Massilie, sicut de dicto sindicatu tii Genesii, Guillelmi Bertrandi notario- constat per cartam publicain inde scriptam rum. Pétri Cicca & niei Guillelmi de Avi- per me Guillelmum de Avinione, notarium, nione, publici Massilie ac totius Provincic cujus carte ténor falis est: notarii,qui mandato dicti domini vicarii ^ In nomine Domini nostri Jesu Christi, dicti consilii hec scripsi. anno Nativitatis ejusdem i\i"cc"L°vii'', in- Dicti c[uiilem sindici pro universitate dictione xv', quarto nonas julii.Notum sit Massilie & omnibus & singulis hominibus cunctis presentibus & futuris, quod domi- Massilie & ejus districtus ex parle una; & nus Robertus de Laveno, vicarius in Mas- Petrus de Combis, R. March,, Joannes de silia pro illustrissimo domino K., filio re- Casa, Hugo Faber, Bernardus de Rocha- roia, Pcrcgrinus de Castaneto & Berlran- ' Bibliothèque au roi; Baliize, portefeuille de ^"3 Arnaldi, destinât! Seu missi a consuli- Montpellier. [Baluze, Armoires, vol. 27, f i't^, bus Montispessulani ad faciendum pacem copie.) cum hominibus son universitate Massi- I4i5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1416 "~~" An ' ' An ''^^ lie, &c. ex alla, pacis reformationem & & liberavit, precipiendo dict'is syndicis & ^''' totum negotium coiicorditer posuerimt in procuratoribiis Massilie, & per eos uni- iiiaïui & posse illustrissinii doniini Caroli, versitati Massilie & siiigularibus persouis, iilii régis Fraiicie, Andegavie, Piovincie 8i qiiod de cetero contra universitatem Mon- Forchalquerii comitis & marchionis Pro- tispessulani occasione predictonim daiiino- vincie. Qui dominus cornes, auditis & in- runi, homicidionim vel injuriarum nullani tellectis c|ue partes coram eo proponere moveant questioneni , imo dicti sindici & voluerunt, habitoque coiisilio pluriuni no- proctiratoies civitatis Massilie & singula- biliuni, tam prelatoriim qiiam baronum & rum personarum ita faciant & procurent, jurisperitorum , ik diligenti fractatu cum quod aliqui singulares homines Massilie dictis partibus, volait, statuit & ordinavit pro aliquibus damnis, que recepissent eo atque precepit, quod pax firma sit, maneat tempore quo fuissent cives vel habitatores & perpetuo observetur iiiter Massiliam & Massilie, ab hominibus vel universitate Montempessulanuni & ipsorum locoruni Montispessulani de cetero nullam move- universitates & onines & singulos honii- rint ordinarie vel extraordinarie vel de- nes ipsorum locoruni & eorum districtus, nuiiciando vel alio modo questionem vel additis expressim capitulis infrascriptis, rancuram, de facto vel de jure, & motis salvo jure & dominio in omnibus domiui renuncient quandocumque inde fuerunt comitis & domine comitisse & heredum requisiti. Et tali modo etiam, quod si ali- suorum. Item pronunciavit & precepit quis bomo Massilie, qui nunc civis vel ha- & niandavit inter predictas partes super bitator Massilie vel esset tempore damni predictis damnis & homicidiis & culpis dati, de cetero aliquam questionem vel observari & compleri, prout inferius con- demandam vel rancuram de facto vel de tinetur, videlicet quod, compensatione jure, ordinarie vel extraordinarie, faceret bine inde facta de damnis hinc inde factis vel factam persequeretur, & damnum ali- in persouis vel in rébus ab aliqua partium quod inde eveniret hominibus Montis- alferi parti, vel a singularibus persouis pessulani, communiter vel divisim , quod unius partis aliis persouis vel rébus alte- iiniversitas Massilie illud damnum intègre rius partis, dicti nuntii Montispessulani universitati Montispessulani & singulari- • & dicta universitas Montispessulani dent bus personis, que damnum paterentur, te- I-:j.oi ig. & solvant dictis syndicis & procuratoribus neatur & debeat emendare & servare eas col. J3Ô. Massilie, noniine universitatis Massilie & sine danino. Eodem modo & eadem forma, singularum personarum, L X'" solidos re- in omnibus & per omnia, absolvit & libe- gales coronatos per termines infrascrip- ravit penitus & omnino civitatem & uni- tos, videlicet in natali Domini proxime versitatem Massilie & singulares & dictes venienti D libras regulium, & in festo Peu- Philippum & Joannem, sindicos & procu- lecosten proxime subsequenti alias D 11- ratores, eorum nomiue, a ])etitionibus & bras regaiium & in Pascha Resurrectionis demandis, quas vel que universitas vel Domini extunc proxime sequenti alias singulares homines Montispessulani ab D libras regaiium & abinde usque ad universitate vel hominibus singularibus aliud Pascha Resurrectionis Domini ex- Massilie, occasione injuriarum, damno- tunc proximum alias quingentas libras rum vel homicidiorum sibi in Aquismor- regalium & sic de anno in annuni in tuis vel alibi ubicumque citra mare vel Paschate D libras regaiium quousque in ultra mare, usque in hodiernum diem fa- dictis LX'" solidis regalibus supradictis ciebant vel facere poterant, precipiendo Massiliensibus plene & intègre fuerit dictis nuntiis Montispessulani, quod de salisfactum. De aliis autem, que occa- cetero contra universitatem Massilie vel sioiie predictorum damnorum, honiici- singulares personas occasione predicto- diorum vel injuriarum universitas vel rum homicidiorum ipsa universitas Mon- homines singulares Massilie ab univer- tispessuli vel aliquis syndicus pro ea, vel sitate vel hominibus singularibus Mon- singulares pcrsone Montispessuli vel ali- tisnessuiani [petcbaat], penitus i)bsolvit quis pro eis, nullani ordinariam vel extiaor- -^^ — 1417 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1418 "~ An ^ ' 'An '^''^ dinariani movcaiit questionem vel deiuiii- salvi & sccuri & iiifra LX dics post dictam '*"'' ciaiido vel alio modo vel raiicurarn, de demaiidationem, & possint inde recedere. facto vel de jure, ordiiiarie vel extraordi- Et si naves Massilie vel alionim post dic- narie Et tali modo etiam, qiiod si tum fempus de pelage Massilie applica- faceret vel factam prosequeretur & dam- rent, si homines Moiitispessiilani vel eo- num aliquod inde eveniret hominibus mm res essent in eis onerate, ipsi & Massilie communiter vel divisim, qiiod corum res in Massilia & ejus dislrictii universitas Montispessulani illiid damniim salvi & securi possint firmiter permanere intègre universitati Massilie & singulari- & inde recedere & res ipsas inde extrahere bus personis, que damniim paterentur, te- & asportare, licet dictum tempus post neatur & debeat emendare & servare eis demandationem transactum esset. Et eo sine danmo. Precepit etiam & mandavit, casu homines Montispessulani vel corum quod homines Montispessulani cum homi- res, occasione demandationis, non possint nibus Massilie, & homines Massilie cum in aliquo impediri. Et [idem] observetur, hominibus Montispessulani navigent se- si homines Montispessulani infra dictum curi, sicut ante guerram motam facere tempus demandationis essent in Massilia consueverunt, ita etiam quod unus in mari vel ejus districtu parati ad navigandum, vel in terra alium non offendat in perso- vel eorum res in navibiis in Massilia vel nis ncc rébus. Et si contingeret, quod ali- ejus districtu, quia salvi & securi dcbent c|ua specialis persona offenderet aliquos esse in toto illo viagio, eundo &: rcdeundo de Massilia vel de Montepessulano, quod & post reditum a civitate Massilie & ejus propter hoc alii, qui non essent culpabiles districtu recedeudo. Versa vice homines illius offense, cum aliquo non offenderen- Massilienses in rébus & personis apud tur, scilicet remanerent securi in personis Montempcssulanum & disirictum ipsius 8c rébus, sicut superius est expressuni. infra idem tempus eandem securitatem Super eo vero quod cives Massilie asse- habebunt, ita quod pcrsonas & res ipso- runt, quod homines de Montepessulano rum intelligantur, omnia & singula repe- navigantcs dcbent esse sub consulatu suo, tita. Hcc omnia 8c singula precepit domi- rcilicct Massiliensium, homines vero Mon- nus cornes a partibus firmiter observari & tispessulani hoc negant, asserentes quod conipleri, salvis conventionibus, quas do- habcnt 8c habere debent consulatum per minus cornes habet cum domino rege Ara- se, actum est quod hujusmodi questio con- gonum, 8c salvo honore, dominio 8c jure sulatus sit in eo statu, in quo erat tcm- domini comitis 8c domine comitisse 8t pore mote discordie apud Achon, ita quod heredum suorum, 8c quod infra XV dies fJo^'S per hanc pacem , quoad possessorium vel ])roximos per consilium Massilie 8c per cul. jJi. pctilorium, neutri partium aliquod preju- consilium Montispessulani approbentur, dicium gcneretur. Et si aliqua questio ratificcntur 8c jurentur. Que omnia ambe super hoc ab aliqua partium movcrctur, partes approbaverunt 8c confirmaverunt per curiam domini comitis in loco com- & juraverunt 8c promiserunt sibi ad invi- nuini terminetur; locum autem comniu- cem attendere, observare 8c observari fa- nem inlelligit dominus comcs Avinio- cerc a partibus, 8c si non facerent, quod neni, Sanctuni Remigium vel Tarasconcni, dominus cornes ad hec eos possit compel- quando curia sua cognosceret; quando 1ère. Et juraverunt etiam suprascripti, tam vero dominus cornes per se, apud Sallo- syndici quam nunfii Montispessulani su- nom vel ubi domino coniiii placeret. Item perius nominati, excepto Pefro de Combis, nulla violentia sithincvcl inde, quousque qui hoc non juravit ((uia clericus est, ta- per curiam domini comitis questio posses- men hoc sua fide proiiiisit, quod propter sicnis vel quasi possessionis vel prOprie- predicta non est aliquod servitium datum latis, si qua movcretur ab altéra partium, vel promissum alicui de tractoribus nec fucrit terminata. Item si contingeret pa- vicario Massilie vel judicibus vel alicui cem demandari per dominum comitcm, ho- oiticiali Massilie vel alicui civi Massilie, mines Montispessulani & res eorum sint 8c si datuni est vel promissum quod hoc An 1257 1419 PREUVES DE L'HISTOIRE .DE LANGUEDOC, 1420 dicatur domino comiti & datum reddatur Aiitolio, miles, vester senescalhis Carcas- & promissum non solvatur, Quod autem sone, gravamina & abusiones, quas multi dictum est, quod dominus cornes cognoscat prelati de dicta senescallia vobis & vestris de excessibus vel injuriis vel dnmnis vel faciunt contra Dominum & contra jiiris- querelis, commissis vel propositis ab ho- dictioneni & honorem régie dignitatis, & minibus vel contra homines Montispessu- respondet capitulis propositis contra ip- lani, intelligitur de his que committeren- sum per episcopum Agathensem, abbatcm tur, fièrent vel dicerentiir extra villam & Sancti PoUicarpi & archidiaconuni P'enol- territorium ville Montispessulani vel ter- leti, que per omnia non continent verita- ram domini régis Aragonum. Acta sunt hcc tem. Brinonie, in palatio domini comitis, anno Primo capitulo respondet, se noUe jurare dominice Incarnationis m°cc"l"vii", in- illam constit\itionem Cupientes propler dict. XV, VII idus julii, in presentia & multa, primo quia cum quidam ipsorum testimonio domini Ebredunensis archiepi- sepe contra milites 8i homines vestros ex- scopi, domini Bertrandi Forojuliensis epi- comunicacionum sententias indebite ful- scopi, domini N. Regensis episcopi, domini minent, pro motu proprie voluntatis & Viceduni electi Agn., domini Rostandi de quandoque in diminutionem juris vestri Agouto, Ecci Tolonensis, domini Guil- & vestrorum, & hujusmodi excomnninicati lelmi de Bellomonte, domini Enrici, do- non possint absolutionera obtinere, antc- mini Guillelmi de Autonno senescalli Bel- quam eorum fecerint voluntatem, pecca- licadri, Guillelmi deVillanova judicis ejus, tum esset, si talium bona excommunicato- domini Pétri de Baviano domini Salvagii, rum saisiret, quod ipsum facere necessario domini Gaufredi de Sardina, Iniberti de Autonno, domini Otonis de Fontanicis se- nescalli Provincie, domini Roberti de La- veno Massilie vicarii, Raolini Draperii, Ilugonis Audoardi, Guillelmi Cornuti, Bertrandi de Bucco Blac(uerie & plurium Vers 12Ô7 oporteret, si dictam constitutionem juia- ret. De quibus multa exempla habentur, Nam cum curia archiepiscopi Narbone in- terdixisset injuste cuidam fabro homini vestro, ne de fabrili artificio uteretur, 8i ipsum ob hoc injustius excommunicasset, aliorum, & mei Guillelmi de Avinione, & omnes ces qui ei fieri lacèrent aliquod publici Massilie & dicti domini comitis opus fabrile, grave fuisset si bona dicti fa- notarii, qui mandato dicti domini comitis bri & omnium illorum, qui cum ipso ope- & rogatu partium hanc cartam publicam rabantur, saisirentur. Preterea cum vestri scripsi & signo meo signavi. In cujus rei homines de Sirano a quadam fcmina vestra testimonium, prediclus dominus cornes & a patrimonio suo, quod a vobis tenet. presentcm cartam jussit sigilli cerci sui talliam pro vobis exigèrent consuetam, pendentis munimine roborari. G. A. 470. Mémoire du sénéchal de Carcassonne à Louis IX touchant les empiéte- ments des prélats de la sénéchaussée sur les droits du roi '. R curia predicti archiepiscopi excommuni- cavit omnes vestros homines dicte ville, pro eo quia maritus dicte femine vestre erat clericus, a quo nihil etiam petebatur. Unde videat celsitudo regia, si justum fuisset quod omnia bona vestrorum ho- minum prcdictorum occasione predicte ex- communicationis caperentur, quod ipsum necessario facere aut perjnrium incurrere oporteret, si predictam constitutionem ju- ravisset. Et de similibus plura sunt exem- pla alla, que longum esset per singula enarrare, que causa vobis posset in preju- dicium maximum redundare. Preterea unus F.SPONSIONKS SENESCALLI CARCAS - SONE CAPITULIS PRELATORUM Excellentie vestre régie significat P. de judex excommunicatus contrarius absolvit cum, capiet bona senescallus, de injustitia ' Doiit, vol. ii>-\, f" rzî & sulv, quis cognoscet. — Item alla ratione, quia Vers I jSi- 1 257 I4M PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 14:2 iii dicta coiistitutione dicitur, quod eccle- boiia eorum snisiaiitur Si inde daiiipuum sieprovincie Narbone gaudeaiit inimuiiita- habeant, unde debereiit commodum re- tibus& consuetudiiiibus ecclesie Gallicane, portare. — Item cum dicaiit prelati supra- quam constitutioiiem in hoc casa servare dicti, quod si aliqiiis homo ipsorum ver- contradicunt, nec quod eam servet susti- béret aliquem vestrum servientem vel ci nebunt. — Item quod in ea dicitur, quod injurietur, dictus injurians illud non débet boua fautorum hereticorum , receptato- in vestra caria eniendare, dam coram sao rum vel etiam defensorum confiscentur, episcopo vel abbate paratus sit stare juri, ad ipsos vel posteros ipsorum nullatcnus si pro hujusmodi injuria procédât judex reversura, quam in hoc similiter non ob- vester pro conservatione jaris vestri, ex- servant, imo ipsos credentes, receptafores comunicabitur a prelatis, & quia bene fe- hereticorum & fautores cum aliqua levi cit, bona ejus saisientur. — Item cum penitentia faciunt pertransire, & eis sal- ecclesia in decimis & primiciis melius quam vant & servant bona sua in vestrum preju- alibi in dicta senescallia habeat jura sua, dicium & gravamen contra constitutionem unde vobis regratiari deberet, quidam prc- supradiclam. Et licet nunc pétant quod dictorum prelatorum quasdam novitatcs ipsam juret in hoc & in aliis sequentibus introducendo pro decimis non consuctis & precedentibus, ipsam eam non servare clibanorum, molendinorum , tegularuni, & idem jurare compellunt. — Item cum in nucum, pirorum & quorumdam fructuum predicfa constitutione dicatur, quod bai- aliorum &garenaram,& pro primiciis vin- livi vestri sunt executores ad pacem scr- demie & olivarum & quarumdam aliarum vandam & ad alla, que in ipsa constitutione rcrum non consuetarum excomunicaiit continentur, & nunc ipsi prelati se velint gcntes vestras, & si pro hujusmodi excom- reddere pares vestros, dicendo ad ipsos municationibus bona ipsarum gentium ca- cognitiones fracte pacis pertinere, & vobis piantur, quod ratione dicte constitutionis volendo judicem ex parte domini pape pa- fieri oportebit, in magna perturbatione & cificare in dicta senescallia & etiam aggre- scandalo erunt barones & etiam tota terra, giare, valde periculosum esse posset, si pre- qui dicte constitution! quantum ad illud dicta constitutio juraretur, quod ad tam capitulum contradicunt. Breviter cum eam iniquum perfrahitur dispendium, licet a juraverit, non sustinebunt quod obser- principio bono zelo fuerit introdncta, vetur, & sic eum excomunicabunt aut f'a- nam predictarum excommunicationum in- oient dejerare, non enim sustinerent quod justarum [causa] oportuit quosdam milites, bona caperet alicujus canonici vel clerici scilicet dominum R. de Aniorto & Beren- excomunicati , quod secundum constitu- garium de Cugunhano & quosdam alios tionem fieri post annum oporteret, nisi quibusdam prelatis cedere terram suam, vellet dejerare. quam ex vestra concessione habebanf, ad Item ad secundum respondet, quod ipso vos primo pro faidimentis ipsorum anti- senescalhis venit multotiens ad prelatos, quis devolutam. Ad quam constitutionem eis honorem exhibendo, sed cum qiiadam jurandam dictus senescallus minus débet vice intellexerit, quod illud pro debito & & debuit consentire, qui hoc ei precipie- consuetudine requirebant Se in prejudi* bant ac si haberent imperium in ipso, &c ei cium régie dignitatis, ad ipsos venire no- nisi faceret excommunicationem minaban- luit, sed pro conservatione honoris regii fur, & ipsum etiam excommunicassent, eis mandavit semel, secundo & tertio, & nisi se appellatione légitima premunisset. tandem per nobiles viros dominum mares- — Item cum bailivos & servientes vestros callum & dominum Olivarium de Terminis contra abbates & homines ecclesie jura & quosdam alios, ut ad ipsum ad dotiium vestra subripientes & negantes sepe opor- vestram regiam venirent, sed quod procu- teat procedere, eorum contumacia prome- ratores dicunt de minis & terroribus, suam rente, si bailivi vel servientes vest î ab faciunt voluntateni, quod negat esse ve- ipsis injuste cxcomunicentur pro vestris rum. juribus requirendis, incongruum erit quod Item ad tertium respondet, quod vcriln3 Vers I 2.)6- I 2J7 14:3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1424 aliter se habet, quod per literas ipsius ex doiio vestro & vestrorum aiitecessorum preconisationis satis poterit apparere, & pro parte majori, & si hoc fiât quod re- si ita etiam factiim fuisset, sicut dicunt, quirunt tani injuste, servicium exercitiis sine reprehensiolie esset factum, cum dicta déplus quam triginta hominum niilia in- obsidio facta fuerit contra pacis violato- débite amitetis. Seniper tanieu honiines res, ad quam servandam omiies tam clerici ecclesie pro vicecomite in exercitu contra quam laici secundum vestram constitutio- vos fuerunt. nem, quam jurare requirunt, dare debent Item ad quintum respondet. Coram tanfo operam efficacem, & adeo pax est neces- domino veritas est dicenda cum verborum saria clericis sicut laycis, unde si contra pondère modestorum, & quia injuriosa di- pacis violatores sunt vocati, nulla est in- cuntur atc[ue falsa, tantam injuriam coram juria eis facta, maxime cum in litera vestra vestra presentia dictam sibi petit emen- contineatur quod prelati & gentes eorum dari. summoneantiir. Item ad sextum respondet eodem modo. Item ad quartum respondet, quod ibi di- Item ad septimum respondet eodem cltur minime esse verum. Dicet tameii modo, quod ibi dicitur minime esse verum. c(uod cum ipse submonuisset ipsos prelatos Item ad octavuni respondet quod ibi di- & terrarios & gentes eorum bene & juste, citur minime esse verum. secundum quandam literam vestram ik se- Item ad nonum respondet, quod tam cundum quod didicit in dicta senescallia clericis quam laicis facit justitiam exhiberi olim esse consuetum per viros fide dignos, nec ipsos ad cavendum injuste compellit. sicut statim fidem facere est paratus, 8c Verum si clericus de laico conquerafur, abbates ad servicium vestrum cum gentibus decet secundum jus quod de juri parendo suis venire essent parati more solito in caveat, ut si victus fuerit de querela, possit exercitu supradicto, ad mandatum Narbone condempnari adversario in expensis & in archiepiscopi, duobus exceptis, renianse- décima parte litis curie tam pro amenda runt, sicut quidam ipsorum postea retule- quam expensis secundum vestra statuta. runt, & idem archiepiscopus dicto scripsit Item ad decimum respondet, quod epi- senescallo, quod nec ipse nec episcopi scopus Agathensis est homo vester de feudo nec abbates nec homines ipsorum vobis ad & a judice suo in teniporalibus ad vestram faciendum exercitum vel ad succurreu- curiam appellatur tam de jure quam de dum ex debito vel mandato vestro vel ro- consuetudine approbata, & ita fieri est gatu tenebantur. Et ne tante temeritatis consuetum per tenipora longiora, excessus remaneret impunitus, predictus Item ad undecimum respondet quod ibi senescallus, pro jure vestro conservando dicitur penitus esse l'alsum. & ad tantam exheredationem vestram evi- Item ad duodecimum respondet quod, tandam, que nisi occurreretur imminebat quando ipse venit ad senescalliani supra- & adhuc imminet, nisi prudenter occura- dictam, proponebat uti consilio archie- tur, quosdam dictorum abbatum & bomi- piscopi Narbonensis, sicut aliorum fideliuni nés ipsorum gagiavit, & omnia gagia ad vestrorum, & adhuc proponit, dum agerc recredendum dédit, donec inde vestram voluerit ut vester fidelis & amicus. Verba mandaveritis voluntatem, quorum ponam ipsius archiepiscopi & dictorum procura- exemplum. Cives Narbouenses & Albienses torum in hoc capituio non concordant. & Agathenses sunt secuti, qui veniro ad Dixit enim arc'.iie|)iscopus predicto senes- vestrum servicium contempserunt, & hoc callo, quod si aliquis vassallus vester vel eodem exemplo quidam de terrariis jam alius pacem vobis frcgerit seu guerram inctpiunt dicere, quod homines ipsorum feccrit, senescallus vester antequam pro- vobis ad excercitum non tenentur, & si cedat contra dictum vestrum ininiicum, ex hoc taliter subsequantur, si volueritis fa- debito & consuetudine débet consilium cere exercitum, oportebit quod homines ipsius archie|)iscopi requirere & locum venire de Francia faciatis, cum prelati & comiiuinem assignare, & i])se archiepisco- terrarii habeant omnes homines illius terre pus & prelati cum vestro senescallo simul Vers |25<5- 1207 1420 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 14:6 debeut cogiioscere & judicare, an sit pax fracta, & postea ipse archiepiscopus & prelati debent moiiere dictum pacis frac- torem seniel, secundo & tertio per compe- tentia intervalla dicriim qiiod emendet, & tis sine omni qiiestione, & cuni in biis pendeat pars maxinia jiiris vcstri & hono- ris, qiiem in dicta sencscallia obtinetis, consulatis vobis, si placet, & vestris suc- cessoribiis de tanto detrimento, qiiod vobis si emcndare noliierit, archiepiscopus débet inyiiinet ex predictis. Totum est etenim in Ipsum excomunicare, nec antea vester se- nescallus posset procédera contra illum. Et postea ipse archiepiscopus, si a vestro requiratur senescallo, succurret, & si vo- luerit ipse archiepiscopus, alias tamen nisi voluerir, ex debito vel mandate vestro vel precibus sibi ipse vel alii prelati succiir- rere non tenentur, sicut ipse archiepisco- pus per suas litteras scripsit eidem senes- callo & ore proprio sibi dixit, adjiciens quod si gentes terre pro pace sint sub- nionende, siibmonitio débet fieri tam per ipsum archiepiscopum quam per predictum senescallum. Que cuni audivit predictus senescallus, motus fuit & plurimum admi- rafus de tam gravi detrimento, quod per- pendit jurisdictioni régie & honori ex dictis hiijusmodi imminere. Nam cum cognitiones & emende fracte pacis ad vos spectenf, sicut decet regiam dignitatcm, nec aliquis possit pacem servari facere, nisi vos, sicut multis guerrarum tempori- biis est probafum, grave est ad audiendum, quod in his se velint facere vestros pares, propter que posset ex oblique impediri, ne eniendas vel commissa vel faidimenta frac- hacvice; qui modo victor fuerit, victoriam perpetuo obtinebit. Insuper de bonis & juribus, que domi- nus archiepiscopus Narboiiensis detinet in vestrum prejudicium & gravanien, valen- tibus quingentas libras & amplius per an- num, quando cxcellenfie vestre placuerit, audietis, super quibus senescallus paratus est dicere veritateni. De episcopo vero Agathensi excellencie vestre significat, quod licet sit homo ves- ter de feudo, ipse & homines sui ad obsi- dioncm de Querbucio venirc in vestrum servicium contempscrunt, per vestrum se- nescallum submoniti & mandati. — Item idem episcopus prohibuit & fecit prohi- ber!, quod aliquis homo de terra sua ser- vientes vestros, vias & vcstra pedagia custo- dientes, non auderet in domo sua recipere nec cis victualia ministrare, in vestram injuriam & gravamcn. — Item idem epi- scopus fovet & défendit mercatores peda- gia vestra subripientes, & bajuli ipsius, ipso mandante & rafum habente, & gentes ejus quater & pluries servicntibtis vestris mercaturas abstulerunt, quas ceperant. torum pacis haberetis,& si hujusmodi mo- quia vestra pedagia Sancti Tiberii & Bit- nitiones & fractatus archiepiscopi oporte- ret expectari, antequam procederetur con- tra hostem, tali occasione & dilatione ipse hostis victualibus, armis & aliis se posset oporlune premunire. Verum quidquid di- catur superflue vel non bene a procurato- ribus supradictis, dictus senescallus cum personis fide dignis hanc invenit verifa- tem, quod quando comes Montisforfis te- ucbat dictam terram, archiepiscopus Nar- bone & alii prelati & abbates sine omni questione 8j cives Narbonenses, Albienses & omnes gentes ecclesie dicte comiti in exercitibus serviebant, & ad suum servi- tium veniebant, & usque nunc idem vobis fecerunt, ex quo habuistis terram illam. Et idem comes & vos postea emcndas civium Albiensium & aliorum hominum ecclesie, quando deficiebaiit de exercitibus, habuis- terris furabanfur vectores ipsarum, de via vestra Francisca, in qua pedagia percipitis, déviantes, super quibus jus vestrum est per sententiam declaratum, & de violencia servienflbus vestris facta vicarius episcopi pro ipso se ipsius sencscalli subposuit vo- luntati. — De aliis juribus vestris, que detinet episcopus Agathensis, in alio ro- tule audietis & de abbate Electensi. (lùrit au dos Je l'acte précédent'.) Quod omnes homines archiepiscopi, epi- scoporum & abbatum de senescallia Car- cassone debeant facere exercitum domino régi, & nullus inde potuit excusari, pro- batur multis modis. Primo quia de jure scripte, quod in illis partibus, observatur, ad hoc faciendum tenentur : (, de cursu ' Note du copiste de Do;it, Vers I iM- 1237 Vers 1256- .z57 1427 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 14 18 publico, l, nuUus, libro diiodecimo, iibi dici- tiir : NuUus penhus cujusUbet ordinis vel dignitalis vel sacrosancta ecclesia vel domus religiosa tempore expeditionis ab angariîs vel parangartis er.cusclur. Sic ergo habe- nius, quod tempore expeditionis, id est exercitus, ecclesia vel aliquis alius non excusatur ab angariis, id est de serviciis persone sue, vel parangariis, id est de ser- viciis- equorum vel auimalium suoruiii vel reruni. Item probatur t. de sacrosanctis ecclesiis, l. nem'mem, ubi dicitur ; 'Nemo ei'.- cusetur angariis vel parangariis vel plaustris, cum ad felicissimam nostri er.pedilionem nu- minis ommium provincialium per loca, qua iter arripimus, debeant nobîs solita ministeria exhiberi, licet ad sacrosanctas ecclesias per~ tincant possessiones. Sic ergo plaiium est, quod nistici ecclesie vel aliqui alii de exer- citii domiiii régis non possunt excusari. — Item alla ratione, quia omnes debent & tenentur defendere patriam, XXIII q, VIII, omni tempore. — Item alla ratione, quia antequam prelati vel ecclesia haberent vil- las vel castra vel homines, ipse ville, castra & homines ad hujusmodi servicium exerci- tus domino régi & antecessoribus suis re- gibus & imperatoribus tenebantur. Sic ergo res cum onere suo transit, & ecclesia débet subira onera, que erant rébus imposita, anlequam ad ecclesiam pervenirent, XI q. I tributum & c. magn. & XXIII q. VII, si tributum. — Item alla ratione, quia tri- butum est tara tempore comitis Montis- fortis quam postea usque nunc, sicut per litteras baronum facta est plena fides. — Item alia forti ratione, quia ecclesia in illis partibus amiserat omnes homines suos & villas & castra, quando dominus rex non solum semel, sed phiries cura maguis ex- pensis !k cura multi effusione sanguinis totum postea acquisivit. Unde non est juri dissonum, si res per ipsum acquisita & conquista, que nisi succurrisset penitus fuisset amissa (Le reste manque.) 471, CCCXXVl Actes touchant l'engagement des pays de f^éhou-^an £,• de Gavardan au comte de Foix '. I. > TOVERiNT, &c. quod nos Arnaldus de iN Ispania, filius quondam nobilis viri Rogerii Conveneiisis, & dominus R. de Espellu & Petrus Convenensis 8c Arnal- dus de Solano, Bertrandus de Luers & Petrus de Castro, Amelius Bagod, Vitalis de Taurinhano milites, B. Ductat domi- cellus, & nos Petrus de Sancta Gemma, &c. consules ville Sancti Gerontii, &c. roga- mus & supplicamus, &c. vos dominum 11., Dei gratia comitera Fuxi, &c. quod reci- piatis ratione commende a domino comité Bigoire, sub vestra custodia & deffensione viUam Sancti Gerontii, valles & totaiu aliara terram cum omnibus pertinentiis suis, &c. Quam terram dominus Arnaldus de Ispania, filius quondam Rogerii Con- venensis, lecognovit & tradidit eidem do- mino comiti Bigorre dominaliter & rece- pit in feudum ab eodem , promittentes vobis... quod dura vos dictam terram te- nucritis ratione vel nomine dicte com- mende, erimus vobis legitimi & fidèles pro posse nostro, &c. salva proprietate domi- natiouis dicti Arnaldi de Ispania & sut ordinii, ita videlicet quod finita légitima etate XXV annorum, dictus Arnaldus de Ispania recuperet & teneat dictam intè- gre potestatem & dominationem dicte terre, &c. Testes Ayraericus Narbonensis, Lupus Fuxi, Petrus Rogerii Mirapiscis, Rogerius Vitalis, Isarnus de Sos, W. ds Ugenaco, R. de Volcenaco, R. Sanen de Rabato milites, 8iC. Actum Viil id. novem- bris, anno Domini l\icci,vii, régnante Ludovico, &c. Th. episcopo Coseranensi. II. Noverint, &c. quod nos Gasto, Del gratia vicecomes Bearnensis, recognosci- inus nos récépissé & habuisse a domino comité Fuxi viii'" sol. Morlanor. in pecu- nia numerata, ex causa rautui, exceplis lîd.orig. t. III. col. 5J2. An 1257 6 no- vembre. An 1 253 I y mars. ' Archives du cliâtsau de Puii. An 12J3 1429 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 430 47 î. — CCCXXVII Procuration du roi d'Aragon, pour transiger sur les dijj'érends qu'il avait avec le roi saint Louis'. An 1258 KJ.nrig Mil. cul. j3;'. vi'" s. Morlaii., quos alias dictus cornes oniiii alia terra & jurisditione Raymiimli, Fuxensis nobis super terram Nebozani & quondam coniitis Tolosani, & fructibus Saiicli Gaiidentii mutuavit. Pro quibiis iiide perceptis. Et quod vos onines & siii- sumniis pecunie, nos specialiter, de vo- giili supradieti possitis, vice iiostra & 110- liintate domine Mathe uxoris nostre, pre- niine, cedere, remitere perpetuo & relaxare dictas terras Nebozani & Sancti Gaudentii prcdicto illustri régi & suis quicquid juris predicto domino comiti Fuxensi obliga- nos habemus & habere debemus quoquo nuis, Sic. Actum & datuni apud Nogaro- r.iodo vel ratione, in predictis omnibus & lum, die martis proxima post Ramos Pal- singulis. Damus etiam & concedimus vobis tnarum, anno Doniini MCG LVII. omnibus & singulis spéciale niandatum, auctoritatem , licentiam & potestatcni ju- randi ex parte nostra super aniiiiam nos- tram de omnibus & singulis supradictis a nobis observandis & complendis, prout ])cr vos erit super eis cum dicto rt-go promis- sum, ordinatum, compofituni & Iraiisac- tuni. Renunciantes scienter 8c consultô omui juii divine & humano, canonico, ci- vil! & consuetudinarip, & omni privilégie reali & personali ac omni alii auxilio ge- NOVERINT univers! , quod nos Jacobus, nerali seu speciali, quibus contra predicla Dei gratia rex Aragonie, Majorica- seu aliqua ex predictis juvari possemus. rum 8c Valencie, cornes Barchinonensis ik Item damus Se concedimus vobis omnibus UrgcUi & dominus Montispessulani, con- & singulis supradictis spéciale mandatuni, stituimus & ordinamus vos venerabilem quod vice nostra 8c noniine transigatis 8c Amaldum, Dei gratia Barcbinonensem cpi- componatis cum dicto illustri rege Fran- scopum, 8c dilectos Guillelmum, priorem cie, 8c accipiatis ab eodem rege cessionem, Sancte Marie de Corneliano, 8c Guillel- remissionem 8c relaxationcm de omni jure, mum de Rochafolio, tenentem locum nos- c[uod idem rex Franchorum asserit se lia- truni in Monlepcsulano, procuratores nos- bere in comitatu Barchinone, 8c de omni tros, dautes 8c conccdentes vobis omnibus jure, si quod habet vel habere crédit in predictis 8c cuilibet vestrum plenam 8c comitatu de Bisulduno, de Rossilione, de liberam potostatem, autoritatem 8c licen- Einpurdano, de Ceritaiiia, de Confluenle tiam tiansigendi 8c componendi, vice nos- vel in aliquo loco terraruni, quas nos hodie fra 8c nomine, cum Lodovico, Dei gratia tenemus 8c habemus, 8c quod in omnibus illustri rege Franchorum, super omni jure 8c singulis supradictis tractetis 8c procu- quod habemus 8c habere debemus in Car- relis, faciatis 8c recipiatis quict(uid vobis cassona 8c in Carcassonensi, 8: in Redis videbitiH' expedire. Promitimus insiipir 8c in Redensi, 8c in Laiirago 8c in Laura- bona fide cum hoc auteiitico instrumeiito, guensi, & Terme 8c Termenensi, 8c in Me- sigillo nostro pendenti munito, nos ratuin nerba 8c Mcnerbensi, 8c in Fenoyllelo 8c habere, complere 8c servare perpcluo quic- Fcnoilladensi, 8< in Petrapertusa 8c Petra- cjuid cum dicto rege per vos omnes vel duos pertusensi, 8c in comitatu Amiliavi 8c Ga- aut etiam unum de vobis super predictis valdani, 8c in Nemse 8c in Ncmosensi', & omnibus 8c singulis factum fuerit, ordina- in comitatu Tolose 8c Sancti Egidii, Se in tum, compositum seu transactum. Datum Derluse V" idus martii , anno Domini ' Mss. de M. Ch.TUvellrt, gnrd; dss Sceniix, n. 4.">5. [Collationns sur l'originul scellé) J. JJji n. 5 ] ' Ces mots manqucrtt d.ins la c->p\; employas pir dom Viilsscte, qui porte : Et m Cn-.'.or.» & in CnJoncnse. [A. M.J M"CC" L° septimo. An i;53 i43i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. j j\J2 An 1258 Icïiier. An I 207 ccnibrc. 473. — CCCXXVIII Extraits de quelques actes touchant les vicomtes de Lautrec , les sei- gneurs de Castres^, ô-c. L K NNO MCCLVII Incarnatioiiis Domini. rV Ne I. III, col. iJ4. tari, significaiites eisdeni, qiioJ si cidem vel aliquibiis de parentela sua aiiqiiod niali accideiit, eisdeni forte poterit iiiiputari. Die igitur mercurii post primam dieiii dominicani quadragesinie, predictis litteris perlectis coram domino Bertraiulo, viceco- mite Lautricensi, & domino P, viceconiite Lautricensi, domino Isarno, domino Ber- trando & domino Amalrico vicecomitil^iis fratribus suis, & coram amicis & consilio Joverint, &c. quod dominas P. de ipsorum, necnon & coram domina Erme- Autolio, miles, senescalhis Carcassone & iiiardi de Pauline, matre predicfi mortui, Biterris,recepit litteras domini régis Fran- & coram amicis & consilio ipsiiis, facta corum pendentes sub liac forma : interrogatione a predicio senescallo, si Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, predictam pacem gratam liabent & consen- senescallo Carcassone salutem. Mandamus tiunt, ambe partes responderunt, habita vobis, quatenus si Bertrandus, vicecomes deliberatione & consilio, &c. Sponfe, non Laiitricensis, amicis illius, ob cujus mor- deceptus, promisit in manibus dicti do- 1cm in nostra prisione tenetur, ce libras mini senescalii, quod in instant! nativi- dare voliierit & terram, quam ratione lie- tate beati Johannis Baptiste iter arripiet resis tamquam commissam petit, penifus Iransmarinum, & in partibns illis faciet eis quitavcrit & ab amicis suis quitari moram per biennium, & in reditu suo affe- fecerit, & amici predicti mortui isti paci ret secum litteras magisiri Templi vel Hos- consentiant & ipsam giatam habeant, vos pitalis testimoniales, quod per biennium cuiulem deliberetis sine difficultate qua- fecerit moram ibidem. Et si in predicto cumque, ita tamen, quod si inter partes festo non arripiet dictum iter, vel si in par- controversia fuerit aliqua super ejusdem tibus fransmarinis non faciet moram per terre quilatione & controversia , hujus- biennium, vel si in reditu suo non affcret modi ordinationi vestre stent in omnibus secum litteras magistri Templi vel Hospi- ambe partes. Volumus tamen, ut ab ipso talis testimoniales, quod per biennium fc- vicecomite prius recipiatis bonam securi- cerit moram ibidem, obligavit se, quod tatem, quod in instant! nativitate beati possit de ipsofieri sicutde forbannito, ubi- Johannis Baptiste iter arripiet transmari- cumque posset reperiri, & quod tota terra nuni, & quod in partibus illis per biennium sua cadat in commissum. Et insuper quoJ moram faciet, & in reditu suo secum affe- solvat domino régi Francie & predicto se- ret litteras magistri Templi vel Hospitalis nescallo, pro ipso, i\i marchas argenti, & testimoniales, quod per biennium fecerit de hoc dédit ftdejussores dominum P. vice- moram ibidem. Datum apud Stampas, do- comitem Lautricensem, dominum Bertran- niinica post festum sancti Nicolai, anno dum, dominum Lsarnum, & dominum Amal- Domini M ce i.vil. ricum, vicecomites Lautricenses, fratres, Item dictus senescalhis & alias litteras do- dominum Sicardum de Montealto, domi- niini régis clausas recepit sub hac forma : Ludovicus, &c senescallo Carcas- sone, &c. Mandamus vobis, quatinus ma- (rcm illius, cujus mors imponitur viceco- niiti de Lautrec, ab codem viceconiite & ab aliis, quos vobis nominaverit, assccu- num Sicardum de Muroveleri, dominum G. de Minerba, Guillermum de Monasterio, Bertrandum de Villaneria, Donatnm de Matvinol, Sicardum de Turre, Rocham de Lautrico,Gausbertum Rainardi,Bernardum de Paulino, Sicardum de Cabanis milites. rari faciatis, jus faciendo, non perniittcntes Bertrandum deGalliaco, Pontium do Pr.ito- caiulem ab illis vel ab aliis iiulcbite moles- vcteri, Arnaldum Pilosii, Raymuiulum de Solomiacho, Pontium de Solomiacho, Phi- ' Archivcsdu domaine de Montpellier; Laiitrc:, lippum de Solomiacho, Isarnum CabricI, n. 7. Eartholomeum Alan, Arnaldum de Malor- An 12Ô7 An 1258 i3 Kvrier. An 12 53 i.l33 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1434 gis. Qui omiies predicti inde se obligave- Grava, doniîut Fiotaidi Je Peniia, clomini nuit domino régi & domino seiiescallo pre- Phili|>pi Goloyn, doniini Giiillen-.ii de Po- dicto, stipulanti pro ipso, siib obligatione dio niilituiii, niagistri Guillcrmi de Baiihe- omiiiurn bonormii. Insuper idem dominiis Bertrandiis quittavit penitiis predicte do- mine Ermeniardi & successoribus suis totani terram, cum hominibus & feniinis, ciim fendis & servitiis, &c., c|iiam ipsa vel Kd.orig. t. III. C01.535. rus, niagistri B. de Podiosiurano jwdicum doinini senescalli predicti, niagistri Bar- tholomei de Podionauterio jiirisperili, &c. II. Noverint', &c. cjuod cum controver- sia vorteretur inter dominuni Philippuin Guillermus de Pauline vir siius vel eorum de Monteforti jnniorem ex uiia parte, & filins qnondam ab ipso domino Bertrando dominum Petrum viçecoiiiitem Lautricen- tenebant vel ab antecessoribus ejus, totuni sein ex altéra, su])ercastro de Affiaco, quod illnd jus quod ibi habebat vel liabere pote- dicebat dominus Petrus a se deberi tenere rat vel pertiiiere, ratione commissi, heresis sicut a domino & sibi fuisse commissuin, vel ratione directi dominii vel iitilis vel & super alberga deGraoleto, in qua doiiii- latioue feudi vel ratione domanii seu qua- nus Petrus predictus se diceliat liabeio cunitjue alia ratione, ipsam a fidelitate & quartam partem, &. super riparia de Be- liomagio absolvons & quitans, & de pre- renx, in qua idem dominus Petrus donii- dictis ce libr. 'Fur. satisfecit predicte do- num Philippum sibi injuriari dicebat in mine Ermeniardi, ita quod ipsa inde se aliquibus locis, videlicet in manso de Ici tenuit pro contenta. Preterea dominus P. Ferragudia, &c. & medietate portus de In- viceconies Lautricensis, dominus Bertran- suia. Que predicta loca jamdictus doniinuj dus & dominus Amalricus fratres, quita- verunt predicte domine Ermeniardi totam terram, qjuam G. de Pauline vir ejus vc! filins ejus unquam fenuerant ab ipsis, cum hominibus, dominiis, &c. Quitaverunt Petrus dicebat esse de castelania de Bc- renx, ex eo quod includuntur his termini'^, videlicet rivo de Avione ex una parte, &c, Ambe partes voluntate spontanea & con- sensu, de supradictis controversiis univer- etiani eidem domine Ermeniardi quidquid sis & singulis compromiserunt in nobiles pgtere poterant ratione commissi, heresis viros dominum Petrum de Vicinis, domi- vel alia aliqua ratione in tota terra, c(uam num Petrum de Grava & dominuni Boiiso ab ipsis tenebat apud Lautriciim & in tolo de Monasteiio milites, sicut in arbitres, Lautrigesio vel alibi, salvo & retente sibi arbitratores, &c., sub pena centuni marca- iii ipsa terra jure feudi in fidelitate & in riim, &c... Pro qua pena solvenda parti aliis redeventiis debitis. Et quod univerja predicta & singula dominus Bertrandus vicecomes Lautricensis senior, deminus P. vicecomes Lautricensis, dominus Isarnus, dor.iinus Bertrandus & dominus Amalricus fratres, perpétue servent & numquam con- ordinationem diclerum arbitrorum ser- vant!, a parte scilicet non servante, fide- jusserunt pro ipso domine Philippe nobi- les viri Frotardus de Penna & Guillelmus Peluti milites, & pro domino Petro vice- comité Isarnus & Bertrandus fratres ejus- tiaveniant, &c. Et eodem modo predicta dem, Guillelmus de Podio & Aymonius Ermeniardis de Pauline, Ray m undusSaixie- Raynardi, ikc. Dictus vero dominus Petrus tus frater ejus, Petrus Vassalli & Raymim- de Vicinis pro se & suis coarbitris, visis & dus de lirolio, pro se &c omnibus aniicis audilis rationibus utriusque partis, &c., or- suis, predictam pacem approbaverunt, &c. dinavit, approbavit Si laudavit suum arbi- Acla sunt hec Carcassone, in consistorie trium, pronuntiando de castre de Affiaco ubi cause ventilantur, in deme ubi senes- in hune medum, videlicet quod dominus calli commorari censueverunt, anno quo Petrus vicecomes & ejus uxor domina Vac- supra, idibiis februaiii, in presentia & tes- queria, pro se & suis, libèrent in perpe- timonio demini senescalli antedicti, do- tuum & absolvant, si quid juris habeiit mini Philippi de Monteforti, demini OH- in castre de Affiaco, &c., cédant domino varii de Terminis, demini Lamberti de Tnreyo, domini Simonis fratris ejus, do- ■ Sur rori£;i.ial, communiqué p;.r M. Iç ni:ir- llliui Cuill^rnii Jç Vicinis, do:nini P, de quii d A'.ïau. An An I ? .1 J i\ tiioi. An I40J PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1436 ÉJ.oiiR. t. III. col. 536. Philippe jamJictO, &c. Item domiuus Plii- nostro, si opus f'iierit, cis voluimis provi- lippus, pro se & successoribus suis, dct, deri & ab ipsis dominis, de quorum terris cedat & concédât eidem domino Petro & fuerint, ut dictiim est, ea requiri postmo- ejusdem uxori prescripte & suis castrum dum & levari , monentes etiam eosdein de Grava, Albiensis diocesis, cum omnibus prelatos, terrarios & barones, quod filios suis ])ertinentiis, &c., & niedietatem ville hereticorum vel nepotes vel credentium d'Aussac, quam idem doniinus Philippus eorumdem, aut suspectes de heresi seu modo tenet, &c... Item dominus Petrus etiam diffamatos, in bailliviis vel officiis vicecomes débet tenere in feudum a domino publicis non teneant neque ponant. Actuni rege Francorum loca sibi & suis superius Vicennis, die lune post festum beati Dio- concessa, &c. Acta fuerunt bec apud Sanc- nysii,anno Domini MCCLVIII, mense tum Bartium, anno Domini mcclviii, octobris. IX. kal. junii. In quorum omnium testi- Il y a de semblables lettres dû roi Phi- nioniuni, nos predicti arbitri ad rei geste lippe le Hardi, datées de Châteauneuf-sur- firmam memoriam sigilla nostra huic carte Loire, le dimanche avant la Madeleine l'an duximus appendenda, &c. Et nos idem Phi- MCCLXXI. [Note de dom Vaissete.] lippus de Monteforti & Petrus vicecomes jamdicti sigilla nostra similiter fecimus ap- poni. 475. — cccxxx An 12 j3 An 1258 14 octo- bie. 474. — CCCXXIX Ordonnance du roi saint Louis touchant l'Inquisition' , LUDOVICUS, Dei gratia Francorum rex, senescallo Carcassone salutsm. Man- damus vobis, quatenus fratribus Predica- toribus, inquisitoribus heretice pravitatis inpartibus vestris, de salvo & securo con- ductu, quotiens eis opus fuerit & vos inde requisierint, sine difficultate vel mora pro- videre curetis, aut de expensis & de his que opportuna fuerint ad promotionem & executionem negotii antedicti, ad ipsius expeditionem, opem eis&operam efficaci- ter impendatis. Ceterum opus carcerum jam inceptum faciatis sine dilatione ad complementum perduci. Preterea barones, prelatos & terrarios illarum partium, de quibus constat quod in terris suis habent incurrimenta heresum, ex parte nostra re- quiratis & efficaciter inducatis, ut incar- ceratis & immuratis de terra sua provi- deant in necessariis competenter. Ne tamen proptcr hoc inipediri contingeret vel dif- Icrri ncgotiuni incjuisitionis predicte, de ' Registre do l'Inquisition de Cnrcnssonno. Enquête touchant lapiise de Montréal, par le comte de Toulouse'. I. tNQUESTA facta per dominum Simonem, 1 dominum Nigelle, & Slephanum, deca- num Beati Aniani Aurelianensis, super reddi- cione castri Montisregalis & super modo red- dicionis ejusdem, anno Domini M" CC"LVIII", circa festum sancti Andrée apostoli, Dominus Guillelmus, presbiter Sancti Leodegarii in Aquilina, juratus requisitus dixit, quod burgenses Montisregalis reddi- derunt villam Montisregalis comiti Tolo- sano & vicecomiti Biterrensi & receperunt eos in villam predictam, & postea ipsi obse- derunt castrum & assilierunt, & in assultu fuit vulneratus dominus Alanus senex in capite de quodam quarrello, & fuit ductus in caméra sua sicut audivit, & dominus Alanus filius ejus reddidit tune castrum predictis comiti Tolosano & vicecomiti Biterrensi, & predictus Alanus pater venît ad comitem Almarricum apud Carcasso- nam ik se excusavit, & dixit quod dictura non reddiderat castrum, sed dixit quod predictus filius ejus Alanus dictum cas- trum reddiderat. Requisitus utrum garni- ' Manuscrits Je Colhcrt, n. 2(170. [JJ. xxvi, f" 3.'5i V".] An I2j3 novem- bre. Hd.oii:;. t. Ui', col. 53/. An I2J3 1437 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1438 sio venit cum dicto Alano iii exciisacione, dixit cjuod sic, sed nescit utrum tofa. Ad- didit etiam dictas Giiillelmus, quod idem Alanus filius, postquam reddidit dictuni castrum, commisit se dictis coiniti & vice- coniiti & in conductu suo, ad conducen- dum se extra patriani, non ausus venire ad presenciam comitis Montisfortis Almarrici. Requisitus quomodo scit, dixit quod audi- vit hec omnia a predicto Alano pâtre & a pluribiis aliis, qui cum ipso Alano pâtre erant in excusacione sua. Addidit etiam ipse Guillelmus, quod cornes Montisfortis jam movere paratus erat castra & gentes suas ad succurrendum dictum castrum. — Dominus Hugo de Corgent, miles, juratus requisitus dixit idem per omnia, que pre- dictus dominus Guillelmus, excepto quod dixit quod non audivit excusacionem dicti Alani patris, quando venit ad Carcassonam, & quod nescivit quid devenit dictus Alanus quondam dicti comitis Almarrici, juratus requisitus dixit idem per omnia quod dic- tus Gilo Barberius. — Magister Johannes deComez presbiter, canouicus Carnotensis & capicerius Beati Aniani Aurelianensis, non juravit, requisitus famen dixit idem per omnia quod predictus Guillelmus pres- biter primas testis, excepto quod dixit de audilu. II. Excellentissimo ' domino suo Ludo- vico, Dei gratia régi Francie illustri, P. de Autolio, miles, senescallus Carcassone, salutem & fidèle servitium. Per litteras excellentie vestre régie recepimus in man- datis, ut de redditione castri Montisregalis, quam Alanus de Rossi fecit inimicis fidei tempore quo terra ista tenebatur a comité Montisfortis, & super modo redditionis addiceremus secreto cum diligentia verita- tem, & quodi'llud, quod de hoc invenire- mus, vobis secreto rescriberemus & per filius, & addidit quod, sicut audivit, dictus quos & qualiter rei veritas possit probari Alanus pater pluries requisitus fuit utred- deret castrum, & tamen nunquam reddidit, sed filius Dominus Petrus de Charmeia, miles, juratus requisitus dixit idem per omnia, que dictus dominus Guillelmus, & addidit, quod presens erat apud Carcasso- nam coram comité Montisfortis, quando predictus Alanus pater excusavit se ita di- ceiis : « Sciatis, domine, quod ego non red- didi castrum nieum neque vestrum. " Sed dixit quod Alanus filius ejus reddiderat dictum castrum, ipso ignorante. Et item dixit, quod cornes Almarricus habuit con- silium, quod dictum Alanum filium sequi & querere faceret, ut caperetur, si posset inveniri per partes ubi ducebatur a genti- bus predictorum comitis 8c vicecomitis, ut dicebatur, — Gilo Barberius, quondam cambellanus dicti comitis Almarrici, jura- tus requisitus dixit idem per omnia, quod Unde celsitudini vestre veritatem, quam de his iiivenimus, significamus per présentes. Inventum est quod tempore illo, quo do- minus Amalricus comes Montisfortis te- nebat Carcassonam, & d. Alanus de Rossi tenebat castrum Montisregalis ab ipso per conquestam, dominus R., quondam comes Tolosanus, & comes Fuxi, tune hostes dicti comitis Montisfortis & Ecclesie, ini- mici fidci, cum aliis faiditis & excommuni- catis obsederunt dictum dominum Alanum de Rossi in capite castri Montisregalis & ceperunt villam Montisregalis, cum mûri essent diruti, & expugnaverunt in crasli- num obsidionis dictum dominum Alanum se fortiter deffendentem in capite dicti castri, ubi habebat magnam & optimam garnisionem militum & aliorum armato- rum, victualium & armorum. Et secunda die obsidionis in expugnatione que fîebat An 1253 1, ih: C01.53S. predictus Guillelmus, excepto quod dixit contraipsum, ipse dominus Alanus fuit gra- quod non audivit predictum Alanum pa- viter in capite vulneratus cum carrellis. trem ex ore suo se excusautem, sed vidit Sed paulo ante d. Alanus, filius ejus, iverat ipsum apud Carcassonam ad comitemAlmar- apud Carcassonam ad comitem Montisfor- ricum venientem, & erat puplica fama & tis pro succursu petendo. Et cum comes clamor populi, quod veniebat se excusare, quod dictum castrum non reddiderat, sed Alanus filius ejus, quia a dictis comité & vicecomite se fecit conduci, quousque esset extra patriam. — Durandus, sumiiuilarius Montisfortis hoc audivisset, incontinent! eadem die exivit cum cavakatis ad succur- ■ Archives du domaine de Montpellier; Mont- réal, n. 6. [Dont, vol. i53, f» 118 r".] An anceUene ,-,./• .• p •, »i • M royale, JJ. x\x*, (" 108. — OrJonnances, I, 61, lundis fossatis, & muuitum eiat honimibus ^ , , r ,, -, ^ , , ^ . .: . , , ,. avec la date iaii&se d avril 1 200, donnée par Cnsc- forte armalis & victuahbus ad meduim an- , r .1 i ■ neuve dans son franc-alleu, La copie que nous num & amplius. Et dicllIS COines Tolose & p^,blio„s est datée de juillet .jô,, dans certains -alii iuimici lldei, qui cum ipso ciaut, in exemplaires que dom Vaissete indique (tome VI, tailtuil) timebant advenluni SUCCUISUS CO- l,v. \\V1, ch. xlvi), cctts ordonnance est datje niitis Montisibrti?, <(uod d;' iioçîe &; de dis d'avril i2J3 (v. stj 8t d'avril tij) (n. s;.). 1489 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 144° ^n '^ reiidum dicto d. Alano. Et cum exivisset manebaiit munit! cum equis sellatis, parati & esset jam iu riparia Carcassoae cum ad fugiendum, si audivissent quod dictus suis cavalcatis, rumores venerunt quod comes Montisforlis veniret, si tam cito dictus d. Alauus reddiderat dictum castrum dictus domiuus Alanns dictiim castrum non dicto comiti Tolosano & aliis inimicis reddidisset. fidei, quo audito dictus comes Montisfortis remansit cum suis cavalcatis. Forma veto ~ redditionis dicti castri fuit talis : eadem die, cum dictus d. Alauus fuit vulneratus, 476. statim fecit loqui per Arnaldum de'Vilamur, militem, de pace sua cum dicto comité To- 7 > ^' j „• r„...' /v • ,^- ' ,. ' , , ,. ... Instructions au roi Louis iJi a ses losano tali modo, quod dictus d. Alanus , , , , 1 < j redderet eis dictum castrum, hoc salvo enquêteurs dans la sénéchaussée de quod ipse cum niilitibiïs suis & cum oui- Carcassonne' . nibus aliis, qui cum ipso eraiit in dicto Castro, cum omnibus rébus quas seciim y UDOVICUS, &c. dilectls suis inquisito- posseat ducerc, guidareutur secure usque i-* ribus restitutionum & emendationum ,,.-,5 Carcassonam, & ita fuit factum. Et totus suarum in Carcassensi Si Belliquadri balli- j^ii:^- , popuhis vidit tune post ista verba, quod viis salutem & dilectionem. Cum e.x nostro dictus d. Alanus cxivit de dicto Castro, & mandato diversas examinaveritis questio- cum sederet super quodam magno lapide in nés, illorum videlicet qui in Carcassensi barbacana, dictus comes Tolose venicns ad & Belliquadri balliviis aliqua de bonis suis ipsum sedit ad pedes ejus, noleus proptcr minus juste a nostris officialibus asserunt hoaorem sedere juxta ipsum, & omnibus occupata & in dicta examinacione dubita- videntibus, gentes dicti d. Alaai exiverunt clones varie vobis occurreriut , quas sine de dicto Castro cum armaturis & cum sau- nostro consilio & assensu dirimere no- meriis bronatis Si cum omnibus rébus, quas hiistis, nos volentes laudabiliter ceptuin ducere potueruat, & gentes comitis Tolo- iiegotiiim laudabilius terminari, consulta- sani receperuat dictum castrum. Et tune cionibus vestris taliter diiximus responden- ■ comes Tolose fecit guidari dictum domi- dum. — Proposuistis siquidem quod qui num Alanum & gentes ejus cum omnibus partem nostram coram vobis deffeaduat, rébus, quas secum ducebant, per d. P. de obiciuat aliquibus petitoribus eis non esse Podio militem usque Carcassonam. Et licet restituenda que petuat, c[uia vel faveado populus non audiret verba, que tracta- vel receptando vel modis aliis extitisse bantur inter dominum Alanum & comitem probaatur pravitatis heretice labe respersi. Tolose, veritatem tamea facti predicti, ut Nos autem, licet in regai aostri primordio superius dicluiii est, viderunt, & omaia ad teaoreni durius scripserimus coatra talcs predicta fuerunt f;icta duobus diebus. Pre- la quibusdam litteris nostris, que inci- terea testes dicunt, quod licet dictus d. piuat Cupientes, nolumus tamen aliquem Alanus fuisset vulneratus in dicto insultu, ex hac causa solummodo a sua peticione re- beae poterat tenere Si custodire dictum pelli, nisi vel metu inquisicioais aufiigeiit castrum, doaec vcaisset succursus Moati:- vel cilatus in contumacia perseveraverit fortis, qui debebat veaire ia castrum vel vel in domo ejus fuerit hereticus depre- infra duos dies, etianisi differret venire per xvdies, nam caput dicti castri erat optime firmatum altis mûris & barbacanis & pro- " ^°P'* .-""thentlque faite à la chancell ' !• TT ,.,.,1 Al .„9 _ n.J..,.. T 144» 144- PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An '^^ '''' An '^■'^ hensus vel ad muriini fiierit coiidempnatus tameii aliqua vos niovet suspicio contra '^^^ vel relictus curie seculari. — Nec propter ipsos, & aliquid eis reddendum fuerit, reci- virorum ciilpam uxores eorum bonis suis piatis ab eis ydoneani caucionem, si eam privari volumus, nisi & ipse in tantum de- presfare potuerint,de bonis que receperint liquerint, ut propter culpam propriani nobis reddendis, si infra quinquennium sint privande juxta formam proxime pre- inventiim fuerit super predicto crimine taxatam. — Eis autem, qui heretici fuerant aliquid contra ipsos, propter quod bona & ante citacioncm religionem ingressi, sua amittere debuissent, & intérim aucto- vitam suam ibidem laudabiliter finierunt, ritate nostra interdicatis eisdeni bonorum hanc gratiam facimus ut eorum heredibus predicforum alieiiacionem. — Si vero dic- bona reddantur, si aliud non obsistat. — tam prestare non potuerint caucionem, Eos sane, qui ante crucesignatorum adven- possitis eam remittere, personarum & ne- tum, hereticis publiée in terra moranti- gotii qualitate pensata. — Quia vero, ut bus possessiones suas habitandas vel exco- dicitis, de diversis faidimentis exoritur lendas tradidisse seu locasse dicuntur, ob coram vobis & ad repellendos agentes que- hoc solum nolumus possessiones quas pe- rifis quid super hiis tenere debeatis, vobis tunt amitere, nisi consuetudo terre aliud breviter respondemus, quod illi qui eo teneat approbata vel constitucio de hoc tempore quo bone niemorie karissimus specialiter facta fuerit contra taies. — Quia genitor noster venit ad terram illam, adhe- vero quesistis quid vobis de creditoribus serunt eidem & in suis possessionibus re- hereticorum, qui crédita sua repetunt, vel manserunt, sive super pace litteras ha- eorum uxoribus dotem vel dotalicium re- bent sive non, ob hoc solum repellendi non petentibus sit tenendum, vobis taliter res- sunt, quod ante in guerra fuerant contra pondemus-, quod licet de consuetudine Gai- comitem Montisfortis vel ad eum expel- licana aliter observetur, quia tamen terra lendum de terra consilium dederant seu illa régi consuevit, ut dicitur, & adhuc juvanien. — Si tamen coram vobis aliqua regitur jure scripto, volumus creditoribus bona petunt, que dictus comes in suo ad- & uxoribus satisfieri, qui cum eis ante- ventu occupaverat vel postea super re- quam essent heretici contraxerint, usque belles suos acquisierat & possederat, ea ad valorem honorum, si culpa propria non nolumus eis reddi, nisi ostenderent fac- obsistat eisdem. Eos vero vel eas, qui cum tam sibi fuisse super hiis a genitore nostro eis, postquam fuerunt heretici, contraxe- vel nobis vel a predicto comité restitucio- runt, repelli volumus ab agendo, si cum nem seu specialem graliam & expressam, hereticis manifestis vel pro heresi jaiii vel nisi ea post adventum patris nostri citatis vel de ea notatis vel publice infa- perviginti annos continue possedissent. — matis contrahere presumpserunt. Si vero, Illos autem, qui se nobis opposuerint in hiis cessantibus, bona fide cum talibus guerra Tranquavelli vel comitis Tholosani, contraxerunt, eos audiri volumus, nisi, ad petitionem illorum bonorum adniitti prout nobis suggeritur, inven'iaiur per in- nolumus, que non possidebant tempore terpretacionem summi pontificis déclara- mote guerre, sed prius a nostris gentibus tum, quod persone hujusmodi a tempore fuerant occupata, nisi osterderent super commissi criminis sit rerum alienacio & hoc gratiam specialem. Qui vero tempore obligacio interdicta. — Verum de hiis, dicte guerre Tranquavelli vel comitisTho- contra quos pendet inquisicio, dicimus, losani guerram personaliter non fecerunt, quod si vobis per ipsos inquisitores vel set tamen in villis vel castris a nostris hos- acta inquisicionis vel aliter constiterit, tibus occupatis promiscue cum nostris quod in ea sint causa, ut saltem ad mu- hostibus remanserunt, a peticione bono- rum debeant condempnari, si vivunt, vel runi, que tempore mote guerre non tene- jam mo[r]tui si viverent debuissent, bona bant, repelli volumus, nisi essent minores non reddatis eorum. — Si vero nichil taie decem & octoannisvel decrepiti vel mente contra eos inventum fuerit, eos vel eorum capti vel gravi infirmitate aut alio impedi- heredes in suis peticionibus >Twdiatis, Si niento detenti yel invili retenii ab hosti- viil. 45 1443 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, An '^''^ bus, vel etîam mulieres, que ciim liostibus remansenmt, iiisi alias eorum prodicioni facto vel dicto coiisensisse probentur. — Creditoribus aiitem faiditorum vel iixori- biis eorumdeni, qui vel que cuni eis a tenipore commissi criminis contraxeruiit, nolumus quicquam solvi. — Aliis autem usque ad valorem boiiorum, que ab ipsis habuimus, satisfiat. — Sane super posses- siouibus hominum Carcassone, quas eis, ut dicitur, reddi jussimus, eas scilicet quas teiiebant tempore mote guerre, volunuis quod eisdem, si alias non commiserant, compensacionem ydoneam faciatis, juxta tenorem littere, quani niisimus Johanni de Scranis, tune teniporis senescallo. — De ortis autem, qui sunt citra civitatem, stari volumus dictis testium coram vobis super hoc productorum. — Ceterum quia multa petuntur a nobis, que data sunt aliis in assisiam, & quedem (sic) ex hiis a personis ecclesiasticis,quedein (sic) a laicis repetun- tur, vobis duximus respondenduni, quod cum ecclesiaruiii bona aliis dare necvolue- rimus nec potuerimus, agant ecclesie con- tra possessores reruni ipsaruni, & volumus & mandamus maturani eis & expeditam justiciam exhiberi. Et idem dicimus de laicis petitoribus, nisi constet ex lictera assisie, quod vel bona ipsoruin nominatim dederimus in assisiam vel aliter probari possit, quod senescallus noster, quando dédit assisiam, bona illa expressim in as- sisia computavit, quamvis in littera as- sisie nichil de hoc inveniatur expressum. In quibus duobus casibus audiri volumus petitores, & si aliud non obsistat, componi cum possessore vel cum petitore, prout commodius poterit expediri, nec eis no- ceat prescripcio quadriennii, que de jure scripto taies repellere consuevit. — Hiis vero qui redditus nostros alicubi ad certam summam Turonensium vel Mergoliensium emerant, & monete, que currebaut cum Turonensibus & Mergoliensibus tempore composicionis, de terra postea infra solu- cionis terminum sunt expulse, vobis dici- mus quod nichil hac occasione reddatis eisdem. — De servientibus vero & aliis, qui in burgo novo Carcassonensi edificato inter civitatem & flumen, domos edificave- runt, quas noster postea diruit senescal- 1444 lus, volumus quod aliqua refusio compe- tens eis fiât. — Porro de talliis a comité Montisfortis impositis, & postmodum quamdiu terram tenuimus in pace levatis, volumus quod in eo statu in quo fuerunt imposite persévèrent, & si quid est super- additum, resecetur. — Si vero, prout dici- tur, in locis aliquibus magna pars posses- sionum ad nos ex confiscacione pervenit, volumus tailiam diminui pro rata, donec dicte possessiones ad alios venerint, qui conferre possint in tallia, sicut veteres possessores. Ubi autem tallias recipimus, servicia vetera, que ante imposicionem talliarum accipiebantur ab hominibus in albergis seu gistis,& post impositas tallias cessaverunt, nolumus amodo suscitari. — De talliis vero Calvicionis &aliorum loco- rum circa Nemausum, dicimus quod vel componatis cum eis, vel secundum ea que acta sunt coram vobis, quod justum fuerit faciatis, & idem dicimus de plateis ad ma- num nostram redactis, que antea publicia usibus serviebant. — Demum de allodiis, que, ut dicitur, a possessoribus eorumdem vendi libère consueverunt, & ballivi nostri vendi non permittunt, nisi census aliquis nobis retineatur in eis & insuper pecunia pro laudimio eis detur, volumus quod cen- sus impositi revocentur, & similia impos- terum non attempfent. — Ea vero, que a nobis tenentur in feodum, particulari- bus vendi ballivi nostri sine nostro non permittant assensu, nisi contraria consue- tudo probetur, que si probata fuerit, pro- baciones super hoc producte ad nostrum referantur examen. • — Verum super facto Berengarii de Caucio vobis taliter res- pondemus, quod si ei aliud non obsistat, nisi quod fidejussisse dicitur pro Emme- none de Fontesio, qui contra suam pro- missionem se nobis opposuit, eumdem Berengarium ob hoc solum a sua peticione repelli nolumus, tum quia, prout dicitis, non probaturquod fidejusserit pro eodem sub suorum commissione bonorum, tum quia terra dicti Emmenonis ad nos ex con- fiscatione pervenit. — De filiis preterea faiditorum tenere vos volumus, quod jure scripto in illis partibus observatur. — Hec autem omnia a ballivis nostris vel aliis terrarum dominis ex hac ordinacionead ju- An 12J9 An 1269 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1445 risauctoritatem trahi iioluniiis, ciim ea non animo jus constituendi or.dinaverimus, sed ut indubiis, temperato juris rigore, anime nostre saluti viam possimus eligere tucio- rem & in hiis omnibus mutaudi & corri- gendi retinemus nobis liberam potestatem. Actum apud Vicenas, anno Domini M° cc° quinquagesimo nono, mense julio. 1446 Éd.ori<;. t. 111. col. 53s. An 1 163 477- CCCXXXI Extrait de quelques actes touchant les comtes de Rode-^, les vicomtes de Narhonne 6* de Fenouillédes' , &c. \, TN nomine Domini &c. anno a Nativi- 1 tate ejusdem mcclix, IV id. martii. Noverint, &c. Pétri Bermundi & domine Jausserande, uxoris quondam ejusJem do- mini ' fîlii quondam nobilis domine Constantie, sororis.... comitis Tolosani.... matrisqiie domini Pétri coram nobis discreto viro domino Guillclmo de Bizoto judice... vohintate, nobilem virum... nos- tri dicte Philippe & viri nobilis domini Amalrici vicecomitis... Philippe sororis ejusdem... ferre de die in diem nititur af- fluenter, & nos dirigere dictum Aymeri- cum... quando rationem dicimus & asseri- mus... dicto Aymerico vicecomiti Scdomino Narbone, predilecto filio nostro dicte Phi- lippe, nepotique... Nos predicti Guillel- mus & Philippa, liberi quondam... Joce- rande, u.xoris quondam ejusdem domini Pétri Bermundi, filii quondam nobilis do- mine Constantie sororis... gcrmane Ray- mundi, ejusdem comitis Tolosani..., insi- nuamus vobis domino Guillelmo ;'e Bisoto, judici Bitterris domini régis Francie, nos velle f'acere in preseuti donationem... sci- licet de toto principatu Tripoli de Suria, quem ad nos jure successionis dicti do- mini comitis Tolosani, quondam avun- culi... principatus prout melius & plenius ■ Archives du domaine de Montpellier, séné- chaussée de Carcassonne; actes ramassés, liasse 3, n. 12. ' L'acte est déchiré ou effacé en divers endroits. ad dictum dominum , quondam avun- culum nostrum, umquam pertinuit ac etiam jura alla nobis in dicto princi- patu occasione dicti principatus & dis- trictus ejusdem ac meri & mixti impcrii... Narbone & suos heredes de dicto princi- patu, dominatione, jurisdictione majori & minori... veros dominos actores... judcx Biterrensis & sedentes pro tribunali, ut moris est, lectis nobis... supradictis,atleii- dentes & considérantes voluntatem nobilis viri domini Guillelmi... vicecomitis & do- mini Narbone, fore justum & consenta- neum de dicta re donationem, causa cog- nita, deceruimus esse faciendam, &c Pétri Bremundi & quondam nobilis domine Jocerande, uxoris ejusdem Pétri Bremundi, filii quondam nobilis domine Constancie, sororis ejusdem illustris domini Raymundi, comitis Tolosani... ejusdem domini comi- tis Tolosani, attendentes amorem & dilec- tionem, quem dilectus primogenitus nostri dicte Philippe, Aymericus, neposque nos- tri dicti Guillelmi deAndusia... ejus avun- culo impendit multipliciter... in remune- rationem ipsorum, &c Guillelmus de Andusia & Philippa predicta cum hoc publico instrumento, &c. per nos & here- des nostros damus, donamus donationo inter vives vobis Aymerico... primogenito nostro... nepotique nostri dicti Guillelmi de Andusia, presenti, &C. videlicet totum principatum Tripoli de Suria, quod ad nos jure successionis domini predicti comitis Tolosani, marchionis Provincie & ducis Narbone, quondam avunculi nostri, tam- quam ad proximiores in gradu parentele..., prout melius & plenius ad dictum domi- num comitem quondam avunculum nos- trum quondam pertinuit, &c. Attribuentes vobis dicto Aymerico presenti plenam & liberam, &c. Acta fuerunt hec apud Biter- rim, anno&die quibus supra, in presentia & tesfimonio mag. Guillelmi Barralis, offi- cialis Biterrensis, fratris Isarni Guidonis ordinis Predicatorum, Pétri Doliti domi- celli, &c. II. Anno' Domini M ce Lix, x kalendas maii, domino Gaufrido de Roncheriis mi- ' Archives du domaine de Montpellier, séné- chaussée de Nimes; actes ramassés, liasse 7, n. 8. An 1260 KJ.ori". t. III, col. i'ii.]. An 1259 22 avril. ~; 1447 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1448 An ^^' T^ An '"^ lite, senescallo Bellicadii & Neniausi pro diocesi. Item ponit & prétendit, quod 110- ''''^ serenissimo domino rege Francorum, exis- bilis vir dominiis Garinus de Castronovo, tente in Gabalitano prope Marologium, pater quondam istius Garini, fecit ratione qui dies & locus partibus infrascriptis as- predicte concessionis juramentum fidelita- signati fuerunt, de mandate domini régis, tisdomino episcopo tune electo, &c. Item... ad comparendum coram eodem domino se- qiiod idem Garinus pater fecit sacramentum i^Joii;;. iiescallo & ad procedendum super iis, que fidelitatis eidem domino episcopo secun- 001.540. utraque pars contra alteram proponere & dum formam quam alii faciebant, scilicet intendere ac prosequi vellet, dictus do- dominus Beraldus de Mercorio & dominus minus seaescallus, exigente necessitate, Rando, dominus Guigo de Tornello & alii presentem diem continuavit cum crastina. barones, &c. Item ponit, quod castra de Qua crastina die, coram eodem domino Apcherio, de Sancfo Albano & de Monte- senescallo ex una parte comparuit perso- alairac sunt de episcopatu & sita infra fines naliter dominus O,, episcopus Mimatensis, episcopatus Gaballitanorum seu Mimaten- proponens se paratum procedere coram sis. Item ponit, quod cornes Ruthenensis domino senescallo in placito suo cum do- accepit a dicto Garino fidelitatem ratione mino comité Ruthenensi, juxia formnm predictorum trium castrorum de novo, sci- mandati dati ipsi domino senescallo ado- licet a biennio citra, & dicta castra a se mino rege & curia ejus. Ex adverse corn- accipi fecit in feudum. Item quod idem paruit dominus D. de Canilliaco, qui pro Garinus domicellus petiit & recepit tutores domino comité Ruthenensi proposuit, ex- seu curatores ab ipso domino episcopo seu cusando dominum Hugonem comiteni Ru- curia ipsius, &c. & ad hoc fuit datus tutor theuensem, & ad excusalionem ipsius co- Guido de Tornello, &c. Item poJiit & pre- mitis, quod ipse dominus comes venire non tendit, quod Guillelmus de Pyan & noLiles potuit, ex eo quia predictus dominus cornes viri domini de Mercorio & Astorgius ds oppressus extitit sontico morbo, qui c(ui- Petra, coiigregatis exercitibus, intravenint dem morbus soutiens die proxima sabbaii terram dictorum castrorum & in manda- preterita in sera eumdem dominum comi- mentis eorum, pro ipsis devastandis seu tem oppressit, &adhuc detinet oppressum. destruendis, & dictus Garinus pater habuit Post hec dictus dominus Mimatensis epi- recursum ad dominum B. episcopum Mi- scopus obtulit domino senescallo quosdam matensem, tamquam ad superiorem domi- articulos, &c. Proponit & dicit & preten- num, petens ab eo, quod deffenderet pré- dit dominus C, episcopus Mimatensis, dictam terram, &c. Idem dominus episco- contra vos dominum Hugonem, comitem pus, tamquam superiordominus, fecit exire Ruthenensem, quod inclite recordationis predictos exercitus de dictis castris, &c. Ludovicus, quondam rex Francorum, cou- Item quod dictus Guillelmus de Castronovo cessit domino Aldeberto, quondam epi- quondam habebat quartam partem in terris scopo Mimatensi, & successoribus ejus & & castris predictis, &c. que dominus Ga- ecclesie gloriosi martyris Privati, totum rinus pater habuit seu acquisivit a dicto Gaballitanorum episcopatum cum regali- Guillelmo ex causa permutationis. Item bus ad coronam suam pertinentibus ex in- ponit, &c. quod cum homo quidam domini tegro. Item ponit & prétendit idem domi- Astorgii de Petra esset interfectus a qui- nus episcopus contra eumdem, quod idem busdam homiràbus de Apcherio, iste Gari- dominus Aldebertus & successores ejus pro nus filius & Bernardus filius ejus, qui ejus eadem concessionefecerunt fidelitatem ipsi bona administrabat, timentes ne dominus domino régi. Item, ponit & prétendit, quod Astorgius de Petra cum exercitu intraret barones dicte diocesis fecerunt & facere terram dictorum castrorum pro vindicando consueverunt episcopo & ecclesie Mima- dicto liomicidio, petierunt a domino epi- tensi juramentum fidelitatis, nomine pre- scopo tune electo, quod a dicto Astorgio dicte concessionis facte a domino rege & deffenderet dictam terram. Item ponit, episcopo & ecclesie Mimatensi pro orani- quod dominus Garinus, avus istius Garini, bus ça^lrisSc fortalitiis, que habcjU in dicta pater patris istius Garini, recognovif dor An 1139 1449 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1400 An I 269 I s no- vembre. ÉJ.orig. I. III, col.3|i. mino Giiillelnio, qiiondam episcopo Mima- tensi, se tenere in feudum castra de Sancto Albano, &c. Et coiisequenter, cblatis pre- dictis articulis, doniinus senescallus que- sivit & interrogavit a preseiitibus & cir- ciimstantibus, si aliquis adesset qui vellet quicquam dicere val respoiidere pro do- mino comité Ruthenensi, & dictus domi- nus Deodatus de Canilliaco ilerum dixit & repetiit ea que supra dixerat pro domino comité Ruthenensi, &c. III. In nomine' Domini, &c. anno In- carnationis ejusdem MCCLIX, régnante Ludovico rage, V nouas julii. Noverint, &c. quod ego Berengarius de Vivario miles, scio & in veritate recognosco vobis domino Jacobo, Dei gratia sancte Narbonensis ec- clesie archiapiscopo, &c. omnes décimas, quas detineo in terminiis, &c. Sancte Marie de Fullonibus, &c. S: in cunctis aliis locis totius terre Fenoledesii, &c. ad vos & ad ecclesias predictas de jure pertinere, 8: progenitores mei & ego idem eas par vim & injuste detinuisse, propfer quod dicti progenitores mei & ego scimus nos fuisse excommunicatos & stetisse in excommu- nicatione longo tempore animo indurato. Nunc vero ego ad cor rediens, &c. disam- paro omnes predictas décimas, &c. Acta An fuerunt hec apud Vivarium, in presentia si qua fecerimus, que fecisse non recoli- & testimonio domini Ugonis de Saixaco, vicecomitis Fenoleti, Raymundi de Cam- poursino domicelli, ikc. Dominus B. Sil- vestri, archipresbiter Fenoledesii, recepit hoc instrumentum mandate mei Pétri Ke- galis, capellani de Caramanio, publie! no- tarii Fenoledesii authoritate domini archi- diaconi Fenoleti, qui hoc instrumentum in publicam formam redegi. IV. Nos' Gaufridus de Koncheriis, miles, senescallus Bellicadri ScNemausi pro sere- nissimo domino rege Francorum, per pré- sentes litteras notum facimusvenerabilibus in Chiisto patribus Nemausensi, Uticensi, Magalonensi episcopis, 8c religiosis viris Sancti Egidii 8c Psalmodii & Cendratii abbatibus, & nobilibus viris R. Gaucellini domino Lunelli, 8c Decano domino Ucetie 8c Aniiaznnicaruni,8c coiisulibusac univer- mus, penitus relaxamus 8c relaxata vobis intimamus, concedentes quod victualia ex dicta senescallia ad viliam Montispessu- lani 8c aliam lerram régis Aragonum adja- centem libère deferantur. In ciijus rei tes- timoniun), 8cc. Datum Bellicadii, anno qiio supra, scilicet in octavis beati Martini. ' Nous corrigeons ainsi le texte donné par Jo:n ^'aissete, qui portnit &■ au liyimu;. [A. M J An sitatibtis hominum Bellicadri, Nemausi, Ucetie, Alesti, Aiidusie, Salvii ScSumidrii, 8c univarsis 8c singulis prelatis, baronibus, milifibus 8c hominibus, 8c etiam nostris judicibus, vicariis 8c ballivis in dictasenes- callia constitutis, nos a dicto domino nos- tro rege litteras patentes, ejus sigillo niu- nitas, récépissé in hec verba : Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, senescallo Bellicadri salutem. Pacem 8c ami- citiam, quam cum charo 8c speciali amico nostro rege Aragonum illustri firmavinius, octobre. volentes a vobis 8c aliis nostris subditis observari, mandamus vobis, quatenus dif- fidamenta 8c interdicta victualium 8c alia, que fecistis, ut dicitur, contra homines Montispessulani &'. terre régis Aragonum adjacentis, visis litteris relaxetis nec simi- lia faciatis sine nostro speciali mandate. Super quarta autem dominationis parte de Castriis, quam nostro nomine petitis, vo- lumus quod' jure feudi procedatis in for- mam, quam vobis per nostras clausas litte- ras intimamus. Actum Parisius, die lune post festum beati Dionysii, anno M ce MX. Volentes igitur supradictum mandatum nobis injunctum exequi, sicut tanemur, predicta interdicta omnia, que de consilio vestro feceramus, 8c diffidamenta 8c alia ' Archives de la catliédrule de Narbonne, ' Manuscrits d'Auhays, n. 8J. I4JI PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 14D2 An. 1259 décem- bre. 478. — CCCXXXII Renonciation de Simon de Montfort à ses droits sur la conquête d! Albi- geois ' , ô-c. UNIVERSIS présentes litteras inspectu- ris Symoii de Monteforti, cornes Ley- cestrie, salutem. Notum fucimus universis tam presentibus quam futuris, quod nos pro nobis & nostris heredibus & successo- ribiis karissimo domino nostro Ludovico, régi Francie illustri, & heredibus & su;- cessoribus suis quittavimus penitus & quit- tamus, si quid juris ex successione liere- ditaria vel quacumque alia ratione nobis competebat & competere poterat in comi- tatu Tholosano, in vicecomitatu Biter- rensi & in tota conquesta Albigesii, nec- non & in comitatu & civitate Ebroicensi & in tota terra Normanie, promitentes quod in predictis nichil juris omnino per nos vel per alium reclamabinius in futu- rum. In cujus rei testimoniuni, présentes litteras fecimus sîgilli nostri munimine roborari. Datum Parisius, anno Domini M°cc'' quinquagesimo nono, mense decem- bri. An 1260 An 1260 479- CCCXXXIII liJ.orig t. III, Extrait de l'état des garnisons des places fortes de la sénéchaussée de tes7&r&"pro robrdicd casteîbni" de ter- Garnisio turris nove CarcassonCj Alco- nus custos, m s. per diem, &c. Garnisio castri Carcassone, mag. Droco col. 54 atiliator xil d. per diem, 11 servientes, &c. Garnisio Caprariarum, Egidius de Arsicio castellanus,Vl s. Viii d. per diem; capella- nus dicti castri, XII d. per diem; 11 ser- vientes, XVI d. per diem, &c. Guillelmus de Piris, custos palatii Biter- ris, pro die XII d. Garnisio Cabareti, Pascalis Fure castel- lanus V s. per diem, &c. & P. de Brolio intravit castellanus in festo sancti Johan- nis MCCLIX; pro roba dicti Paschalis de termine paschali LXII s. VI d. Garnisio turris nove in podio Cabareti, P. de Fenis castellanus, m s. per diem; II servientes, &c. Garnisio Surdespine in podio Cabareti, dominus G. Artaudus castellanus, VU s. VI d, per diem; Il servientes, &c. Garnisio de Quartinheux, in podio Ca- bareti, dominus G. de Tilleio castellanus, pro die iv s.; Il servientes, &c. Garnisio de Pedenacio, P. de Navarra castellanus, pro die xil d., &c. Garnisio de Terminis, Odardus de Jon- queriis castellanus V s. per diem; viii ser- vientes, &c. pro robis dicti castellani de eodem termino, VI libr. v s. Garnisio Petrepertuse, Gaufridus de Malobuxo castellanus V s. per diem; ix ser- vientes, &c. Garnisio de Quirbucio, Michael de Na- varra castellanus, V s. per diem; IX ser- vientes, &c. Garnisio Castrifidelis, P. de Mirapice castellanus, V s. per diem; m servien- Carcassonne^, GALVERNENSis constabularius Carcas- sone, VI s. VIII d. per diem; IV balis- tarii, alius balistarius : XV d. per diem; LIX servientes ; XXXix s. IV d. per diem; II trompatores : VIII d. per diem, pro anno a purificatione béate Marie anno Domini MCCLVIII usque ad purificationem béate Marie anno M ce LIX. ' Trésor des chartes du roi, registre 3i, f" 81 v". * Archives du domaine de Montpellier. mino Pasche, LXII s. VI d.; m servientes. GarnisioCastriportus,Bernardus deErali castellanus V s. per diem; m servientes. Garnisio Podiilaurencii, Odardus de Monhuill castellanus, V s. per diem ; capeU lanus XII d. per diem ; XXV servientes, &c. Garnisio de Rupe-Aniorti, Philippus de Challi castellanus V s. per diem; capella- nus, unus balistarius, &c. Equitantes : dominus P. de Grava, V s. per diem; Rogerius de Bononia, vi s. VIII d. per diem; Ricardus Brigaudus m s» per diem; Jordanus Paganis, m s. per An 1269 1453 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1454 An 1269 1 1 octo- bre. diem; Garinus de Sancto Clodoaldo, 11 s. per diem; Baldoinus atiliator, Il s. per diem; domina Christiana de Bonoiiia, XII d. per diem; carpentarii & lathomi, nu- méro VI, &c. — Summa pro tota paga : III"" VI": LXXIIII 1. IV s. II d. 480. Citation du sénéchal de Carcassonne à l'évêque d'Alhi '. VENERABILI in Christo B., Dei gratia episcopo Albiensi, P. de Autolio, se- nescallus Carcassoue & Biterris, salutem &sinceram dilectionem. Licet pluries idem vobis mandavimus & plures dies perempto- rie assignavimus, ex gratia i tem vobis man- davimus, quatinus valitores vestros, qui non sunt de ista senescallia, & familiam vestram, pro quibus in curia nosfra fide- jussistis ^uper pacis fractioiiibus & armis portails per terram doniini régis Francie & aliis capitulis, que in processu conti- nentur,die veneris post festum beati Luclie Carcassoue coram nobis comparera facia- tis, ad audiendam sententiam super in- quisitione façta per nostram curiam de prediclis, quani diem vobis & ipsis iterum assignamus, alioquin nihilominus quan- tum de jure poterimus contra vos Se contra ipsos procedcmus. Datum Carcassoue, die sabbati post festum sancti Dionysii, anno Domini M°cc"LlX". — Reddite litteras iii- continciiti portitori earumdcin. viegne à chaucun seneschal ou pais de ce qui est en sa seneschauciée, & que nules ventes ne face que li seneschaus du leu ou ses commandemenz n'i soit, & que chau- cuns seneschaus ait auteles parties, comme cil Jaques aura en escrit, de ce qui ert en sa seneschauciée. Et que il soient certain que les rentes de blé & de vin & de de- niers qu'il conte soient bien & loiaument conté. Et que autel conte, comme Jaques aura, que li saneschal ou leur clerc apor- tent & que il en content. Et voulons que chaucun seneschal ait de moebles & de ren- tes chaucun an autel escrit comme Jaques aura, & que li seneschaus dou leu ou son commandement soit à toutes les ventes faire. Et de ce seront faites letres à chau- cun seneschal & à Jaque, & un tel escrit envoie & un autel en sera retenuz à la court. Et li frère inquisiteur & Gile en auront un autre tel, si ((ue il en puissent porter boen tesmoi[nJg par escrit. JACOEO DE BOSCO PRO DOMINO COMITE Alfonsus,&c. Cum nosfre intencionis sit veritatem scire super omnibus bonis here- ticorum receptorum & recipiendorum per manum vestram in senescalciis nostris Tholosana, Agennensi&Ruthenensi, man- damus vobis quatinus in dicto negocio pro- cedatis eodem modo,quo inquadam ccdula vobis missa videbiiis contineri. Simili modo scribitur senescallis Tholo- sano, Agennensi & Ruthinensi & inquisitori- bus hertiice pravitaiis. JACOBO DE BOSCO PRO DOMINO COMITE 1260 Vers l2âo 481. Bois ' Alfonsus, &c. Cum vobis alias scripseri- mus sub hac forma : Mémoire soit à Jaque Instructions iS- mandements du comte du Bois, &c., vobis iterato mandamus qua- Alfonse à son clerc, Jacques du ti'»"s, om"i postposita negligencia, secun- dum dictam formam dictum negocium ad- impleatis, scituii nos dilecto nostro viro religioso fratri Rcginaldo scripsisse, ut ex parte nostra vobis dicat, ut in dicto negocio eo modo proccdatis. Datum njuid Cns- truiiinovum suj)t>r Ligeiim, in vlgilia bcali Martini hyemalis. JACOBO DE BOSCO MKMOIUE soit à Jaque du Bois que toutes les foiz que il vendra conter à la cort des hérésies, que cil Jaques ait avant conté qu'il ' Doat, vol. 134, f" 173 v" ' Lat. 10918, f" 12 a. Vers 1260 1 1 tio* vciiibre. 1455 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 140(: 482. CCCXXXIV ÉJ.oiig. I.lll, col. 5(2. An 1260 6 février. Kd.orig. t. III, col. 343. Actes touchant la guerre que l'évèque d'Albi 6* ses associés avoient faite dans le pays^ . IN nomine Patris & Filii & Spiritussaiicti, amen. Cum per ctamorem validuni plii- riniorum ad audientiam curie doniini P. de Autolio, senescalli Carcassone & Bi- terris, perveuisset, quod episcopus Al- biensis, cum magnis tribis militum &pedi- tuni armatorum,quos congregaverat niense julii proxime preterito contra licitum & lionestum'... prepositi de Viaucio & expu- gnaverat diripiendo domum prioris de Causaco, & quod postea apud Galliacum iverat ad facieudum belluni campale cum abbate Galliacensi iiidictum inter ipsos. Et quod iterum sabbato ante festum béate Marie Magdaleiie, idem episcopus cum universitate Albiensi & cum multis aliis furbis militum & peditum armatorum, quos ibidem congregaverat, exiverat de Albiaad pugnandum contra abbatem supradictum, douce bajulus domini régis eum fecit re- troire. Et quod iterum in festo béate Marie Magdalene cum frater abbatis Gal- liacensis faceret quemdam luilitem super monte Vallis Caprarie,per mediam leucam longe a civitate Albiensi, ubi cum ipso conveuerant prepositi Sancti Salvii & de Viaucio, tune dominus Bertrandus, vice- conies Lautricensis, Si Bertrandus, viceco- mes Bruniqueldi, cura multis militibus armatis, non ad nocendum civibus '... die precedenti eis per suas litteras intimave- rant, cum apud Albiam diceretur, quod in opprobrium & dedecus episcopi & civium Albiensium hoc fiebat, dictus episcopus cum tota communitate Albiensi & cum do- ' Archives du domaine de Montpellier; Albi, n. 20. [CoUatiohné sur Dont, vol. 164, f" 179 & suiv.] ' U y a là quelque chose qui manque tant dans l'une comme dans l'autre copie. [A. M.] ' Ici une nouvelle lacune de quelques mots, [A. M.] mino Isarno & domino Amalrico, viceco- mitibus Lautricensibus, cum magnis & multis turbis militum & peditum armato- rum,.cum vexillis & tubis & militibus equis ferre armatis, cum sentis, galeis, gladiis, lanceis & cum multis aliis diversis armis exiverat de civitate Albiensi, faciens preconizari quod omnes exirent ab bel- ïum & nuUus remaneret, quod bellum factura fuerit... & Bertrandum vicecomitem Bruniqueldi, & quod in dicto belle gentes dicti episcopi ceperant Isarnum de Tau- riacho nobilem virum & ipsum interfece- runt captura atque Bernardum deArtegera nobilem, & ceperant Bertrandum viceco- mitem Bruniqueldi, P. H. Bafet & Tru- cura milites, 8c Guillelmiim de Serra & Raimundinum in dicto bello graviter vul- neratosj & quod dictus episcopus post dictum bellum apud Albiam cum prcdictis turbis militum & peditum armatorum re- dierat... sua receperat, & quod ad pre- dicta facienda dictus episcopus cum caval- catis suis exiverat de civitate Albiensi & redierat ad... Carcassone & de feudo, quod arehiepiscopus Bituricensis recognoscit a domino rege se tenere, & quod dictus epi- scopus & cives Albienses receptaverant... P. Buco de Lupo militem, Morretum & Amblardum Malamterram, hostes domini régis, &seeum habuerant in insultissiipra- dictis, & quod dicti milites, per dictum episcopum congregati, per senescalliam Carcassone arma portaverant illicite, con- tra interdicta predicti senescalli &aliorum senescallorum, qui per tempora fuerunt, ne hujusmodi oceasione status terre turba- retur, curia predicti senescalli mandavit episcopo & consulibus & universitati Al- biensi, quod die lune post festum beati Jacobi comparèrent coram ipsa Carcassone, ad respondendum & faciendum de predic- tis quod deberent, & quod dictos captos redderent, in prisione domini régis tenen- dos, donec cognitiini esset utrum fuissent capti juste vel injuste, & quod prepositos Sancti Salvii & Viancii & amicos ipsoruni jus faciendo, assecurarent, assecurari pe- tentes. Ad c[uam dieni & locum cum dictus episcopus, consules & universitas non ve- nissent vel aliquis pro ipsis idoneus procu- rator, sindicus vel actor, iteiu dicta curia An iz6o An I 259 5 mai. An 1209 An 1269 1407 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1438 senescalli Carcassone ipsos ad diem sabbati tronini, terre & bonorum, que dictus sequentem apud Castras adjornavit. Qua episcopus habet extra Albiam interTarnum die dictus episcopus comparuit & quidam & Agotum, ita quod si invenirentur iii procurator coiisulum & universitatis Al- defectu 8c nollent emendare, dicta curia biensis, & cum dicta curia mandaret epi- posset capere auctoritate propria basti- scopo & consulibus, quod procédèrent se- das, terram & alia bona predicta ad levaii- cundum diei assignationem, idem episcopus dum iiide emeiidam competentem, secun- pro se & ipsis dixit, quod ipse erat dominus dum qualitatem defectus & expensas quas civitatis Albiensis & quod eam tenebat ab ob hoc fieri oporteret, & insuper dictus epi- archiepiscopo Bituricensi, & quod domi- nus rex Francie in dicta civitate Albiensi nihil habebat. Et cum per plures dierum continuationes super his multa verba habita fuissent hinc& inde, présente fra- tre G" Raimundi, ordinis Predicatorum, inquisitore heresis, & ad insfantiam ejus- dem episcopi plures dierum continuationes essent facte, tandem idem episcopus, pro se & universitate Albiensi, dixit quod ali- ter non procédèrent, cum alium médium habeant inter se & dominum Regem. Et cum dicta curia senescalli Carcassone esset parata eos bénigne audire !k per jus & usum curie dicere, ipsi contumaciter recé- dantes quandam appellationem frustrato- riam emisorunt. Quam dicta curia videns maliciose fuisse introductam, & ad impe- diendum ne maleficia puniantur, curia dicfi senescalli Carcassone, habita deliberatione & consilio cum domino Olivario de Ter- minis, domino Lamberto de Tureyo, do- mino P. de Grava & cum multis aliis militibus fidelibus doniini Régis, dictas ex- cusationes frivolas non admittens, contra ipsos cum manu militari processit, dictis Albiensibus se munientibus infra civita- temAlbiensem ad resistendum curie senes- calli memorati. Quare dicta curia, cum KJ.oiif;. I. m, tol.JK- scopus super omnibus predictis fidejussit pro consulibus & universitate Albiensi, & ipsi pro ipso similiter versa vice. Et statim ad requisitionem dicti episcopi & partis adverse, dicta curia fecit assecurationem fieri, jus faciendo hinc & inde. Post hec cum dicta curia mandaret episcopo & con- sulibus memoratis, quod responderent ve- ritatem super omnibus memoratis, dicto episcopo petente diem ad deliberandum, licet dari non sit in talibus consuetum, dicta curia de consilio dictorum nobilium assignavit eis diem & omnibus aliis, qui in dictis cavalcatis dicuntur fuisse in equis cum armis, diem jovis post octabas sancti Laurentii, Carcassone, ad respondendum veritatem de predictis, & predicta pi- gnora capta pro contumacia & rebellione ipsorum vendidit pro expensis militum persolvendis, quos cougicgaverat contra ipsos ad juris executioiiem faciendam, Qua die episopus & consules Albienses comparuerunt coram domino Petro de Autolio, senescallo Carcassone, de curia Francie redeunte. Monito itaque dicto epi- scopo quod responderet veritatem de pre- dictis & nolente respondere & a curia contumaciter recedente, dictis consulibus satisdantibus & respondentibus, predictus apud Lomberium accedens, consules & uni- versitatem Albiensem pignoravit, contuma- cia & rebellione ipsorum pertinente (sic), pro expensis militum &gentium quascon- gregavit ad eorum inobedientiam & mali- ciam convincendam. Post hec dictus epi- scopus pro se & valitoribus suis, qui non sunt de senescallia Carcassone, & pro sua familia cotidiana, & consules Albienses An \i5y An I iâp 31 août predictis nobilibus & quamplurimis aliis senescallus processit ad inquirendum de predictis, adjunctis sibi bonis viris, vide- licet magistro G. de Banheriis & magistro Bartholomeo de Podio, judicibus suis ju- ratis, magistro Raimundo Crassensi & ma- gistro Johanne Deodati jurisperitis, & Guillelmo Arnaldi & Petro Marsendi pu- blicis notariis, & confessiones & deposi- tiones singulorum diligentec fuorunt re- dacte in scriptis, prout in aciis continen- pro se & universitate Albiensi, promise- tur, diebus assignatis apud Castras ad runt predicte curie quod super omnibus parcendum eorum laboribus & expensis. predictis parèrent juri 8c cognitioni curie Qua inquisifione compléta, & pluribus memorate sub obligatione bastidarum,cas- diebus per diversas dilationes ad audien- An 1239 1459 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1460 An 1 260 4 février. dum sententiam assiguatis militibus & scutit'eris nobilibus, qui non sunt homines episcopi Albiensis [vel] in predictis insul- tibus interfuerunt cum armis, tandem assignavit eis diem mercurii post festum purificationis béate Marie ad audiendanî sententiam Carcassone, anno Domini MCCLix. Qua die, licet omnes predicti ter fuissent citati & peremptorie ad senten* tiam audiendam, nullus comparuit predic- torum, excepto domino Isaruo'& domino Amairico, vicecomitibus Lautricensibus, qui comparuerunt coram domino senes- callo, parati stare cognitioni curie. Rai- mundus vero Brugeria, bajulus de Graol- ■leto pro domino Sicardo Alamanni, com- paruit pro illis qui erant de familia domini Amalrici, vicecomitis Lautricensis, videli- .cet pro Guillelmo Matfredi, Escoto Cau- .dina, Petro Ermengaudi [de Af'fiaco]' mili- tibus, Guillelmo B. Matfredi, R. Vassalli, Bertrando de Vesceriis, Bertrando de Alta- rippa, Bernardo Pontii de Miravalle & Fredolo & B. de Senesgacio scutiferis ; nec- non & pro illis qui erant de familia do- mini Isarni vicecomitis Lautricensis, vide- licet pro Arn. Saisseti milite de Lautrico, Gausljerto Rainaldi, Guillelmo de Castro- perso, B. de Paulinho, Sicardo Capelli & G. Ramegii scutiferis, & R. de Peirola mi- lite. Quorum omnium deffensioni obtu- lit se & ad audiendum sententiam pro ipsis Raimundus Brugeria memoratus, qui promisit judicatum solvi pro ipsis domino . senescallo sub obligatione bonorum suo- rum. Et dominas Amalricus & dominus Isarnus vicecomitesfidejusserunt pro ipso, promittentes judicatum solvi sub obliga- tione bonorum suorum&sub omni renun- - tiatione & cautela, & insuper constitue- runt ipsum procuratorem suum ad audien- - dum sentenciam vel mandatum curie, & ad - allevationem ipsius repromiserunt pro ipso judicatum solvi sub obligatione omnium • bonorum suorum & sub omni renuncia- tione & cautela, in presentia & testimoiiio domini G' de Banheriis, magistri Bartho- - lomei de Podio, judicum predicti senes- ealli, & Pétri Marsendi notarii, qui hoc ' Ces déiix mots Hlaii^ueilt dails lâ copie de Doat. [A. M.J scripsit anno & die quo supra. Omnes au- tem supradicti, peremptorie citati ad au- diendum sententiam, contumaciter abfue- runt, per totam diem superius assignatam & etiam sequentem expectati. Die autem veneris sequenti, fuit processum ad deter- minationem in hune modum : — Cum pro- batum sit sufficienter, tam per confessiones ipsorum quam per testes fide dignos, quod •dominus Amalricus & dominus Isarnus, vicecomites Lautricenses, 8c omnes illi qui fuerunt de familia seu societate ipsorum, videlicet G. Matfredi, Escotus Caudina, P. Ermengaudi milites, G. B. Matfredi, R. Vassalli, Bertrandus de Vesceriis, Ber- trandus de Altarippa, B. Poncius de Mira- valle & Fredolus de Ambileto & B. de Senesgascio scutiferi, Arn. Saisseti miles, Gausbertus Rainardi, G. de Castroperso, B. de Paulinho, Sicardus Capelli & G. Rai- nerii scutiferi & R. de Peirola miles in equis arma portaveruut illicite per terram domini Régis in senescallia Carcassone in messibus proxime preteritis, ad requisi- tiouem episcopi Albiensis, contra prohibi- tiones, diu est, factas tara per predictum senescallum quam alios antecessores suos, idcirco nos Petrus de Autolio, miles, senes- callus Carcassone & Biterris, habito con- silio plurium bonorum viroruni, habentes Deum pre occulis, penam quantum cum Deo possumus mollientes, volentes potius teneri Deo de misericordia quam de aus- teritate, predictum R. Brugeriam, procu- ratorem domini Isarni & domini Amalrici predictorum absentium, & ipsos absentes in XL libris Turonensium, scilicet quem- libet eorum in xx libris Turonensium mul- tamus. Multamus insuper dictum R. Bru- geriam deffensorem Guillelmi Matfredi in X libris Turonensium "... Item quia constat per confessionem ejusdem Isarni vicecomi- tis Lautricensis & per testes fide dignos, quod ipse receptavit dominum G. P. Buca de Lupo, militera faiditum, & habuit ipsura in societate sua in bello facto in festo béate Marie Magdalene, idcirco nos pre- ' Suit la liste de tOiis les complices des viccmtei de l.autrec, -dIus haut mentionnés, avec l.i mention de l'amende qui les frappe : dix livres tOllrn^is chacun. [A. M,] An 1260 An I 260 6 février. An 1260 I461 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 146: t. 111, col. 5 i 5. dictiis seiiescallus miiltamus R. Brugeriam, procuratorem ejus absentis iiomiae ipsiiis, & ipsiim absenteni in quiiic[uaginta libris Turon. Item quia nobis constat per plures testes fide dignos, quod doiniiiiis Amalri- cus, vicecomes Lautricensis habuit in societate sua Guillelmum Pétri Bucca de Lupo, militem laidituni, idcirco nos sene- scallus predictus multamus R. Brugeriam, tem, &c. Viviauum de Sancto Jorrio equi- tem... Gausbertum fratrem Gordoiii bali- starium domini P. vicecomitis Lautricen- sis, &c. Jordanum Gallinam de Lumberiis equitem, &c. Guillelmum de Sancto Paulo militem, &c. Matfredum de Sancto Geor- gio scutiferum equitem, &c. Sicardum de Boyssesono de Lumberiis scutiferum equi- tem, &C. Bernardum de Tayach de Ambi- procuratorein ejusdem domini A. absentis, leto scutiferum equitem, &c. Guillelmum & ipsum absentem in quinquaginta libris Turon. Item predictus senescallus multa- vitdoniinum P. vicecomitem Lautricensem, contumaciter absentem, in L libris Turo- nensium, quia per confessionem ejus con- Donati de Graoleto militem, &c. Castel- lumnovum fratrem ejus... Guillelmum Rai- nuiiidi de Ambileto scutiferum equitem... Aimericum de Faudars scutiferum equi- tem de Ambileto... Amblardum Malaterram stat quod ipse receptavit G. Pétri Bucca de equitem in X libr. Tur. Late sunt predicte Lupo, militem faiditum, & misit ipsum cum V aliis sociis cum armis in equis per terram domini Régis ad episcopum Albien- sem illicite, ad bellum indictum inter ipsum episcopum & abbatemGalliacensem. sententie in consistorio palatii Carcassone, in presentia & testimonio magistri Guil- lelmi de Banheriis, magistri Bartholomei de Podio, judicum predicti senescalli, do- mini Amelii Catouis militis, magistri Theo- Item multavit Sicardum Amelii de Sene- baldi Carpentarii, Pétri de Trueliis, Pétri gascio scutiferum equitem, contumaciter Lauraguesii, Barravi, Ermengaudi prepo- absentera, in decem libr. Turon., quia con- siti Viancii, Boneti sacriste Albiensis & stat per testes fide dignos, quod illicite plurium aliorum, & mei Pétri Marsendi, portavit arnia per terram domini Régis in publici notarii domini Régis in Carcassona, senescallia Carcassone in messibusproxime qui hec scripsi, anno Domini M." ce Lix°, preteritis, ad requisitionem episcopi Al- biensis, contra prohibitionem ex parte se- nescalli factam. Item quia constat per tes- tes quamplurimos fide dignos necnon & perconfessiones ipsorum pro majori parte, quod omnes infrascripti illicite portave- runt arma per terram domini Régis in se- nescallia Carcassone in messibus proxime preteritis, ad illicitam requisitionem epi- scopi Albiensis, contra prohibitionem ex parte domini Régis, diu est, factam, nos predictus senescallus quemlibet ipsorum multamus, prout infra sequitur, contuma- citer absentium, penam quantum cum Dec possumus nioUicntes, videlicet Bernardum Escafredi de Curvala scutiferum equitem in X libr. Tur., Ermengaudum de Combreto scutif. equitem in x libr. Turon., Galardum Rubei de Paulinlio scutiferum equitem in X libr. Turon., Ermengaudum Moysseti de Lumberiis scutiferum equitem, &c. Am- blardum PilapuUi de Lumberiis scutiferum equitem, &c. Petrum Geraldi de Ambresio equitem, &c. Petrum Calderina scutiferum de Castris... Morretum balistarium equi- VIII" idus februarii, & signum meum ap- posui, régnante Ludovico rege. Universis, &c. Raymuiidus de Lescuro oc Guillelmus de Monestier, milites, salu- tem, &C. Notum facimus, quod nos, nomine nostro & nomine omnium aliorum, qui fuimus condemnati de portatione armo- rum & quia interfuimus conflictui habito prope Albiam, in terra sub dominio illus- tris viri Alfonsi filii régis Francorum, co- mitis Pictavie & Tolose, constituta, in c[uo conflictu homicidia fuerunt commissa & multi alii excessus commissi, exceptis civi- bus Albiensibus, nos super dicto facto & predictos supposuimus voluntati & ordi- nationi dicti domini comitis & venerabilis viri magistri Rad. de Gonessia, thesaurarii ecclesie Sancti Hylarii Pictaviensis, appel- lationi a nobis & predictis interposite re- nunciantes expresse, nomine nostro &pre- dictorum , &c. Dictus vero thesaurarius pro predicta ordinatione facienda viros venerabiles & discrètes dominum Sicar* duni Alemanni & magistrum Bartholo- meum de Figat ad consilium suum advo-' An 1 260 An I 262 II octobre. An 1262 1463 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1464 cavit. De consilio vero predictoium domini licet ducentas & quinqiiaginla libras ad Sicardi & magistri Baitholomei, propter iiistantem ascensionem Doniini, aniio Do- devotionem quam habemus erga dominum mini m'CCLX" tercio, & alias ducentas coniitera, nobis gratiam faciendo voluit & quinquaginta libras ad festiim omnium ordinavit idem thesaurarius, nobis volen- Sauctorum proximo venturum, vobis man- tibus & consentientibus, voluntate tariien daiiuis quatinus predictas pecunie summas domini comitis reservata, quod nos & pre- termi nis predictis levetis, & cas nobis ad dicti, qui predictos excessus dicimur fe- cisse, exceptis dictis civibus, ratione dic- torum excessuum dicto domino comiti D libr. Tur, lis terminispersolvamus : vide- licet medietatem ad festum Ascensionis,8£C. In cujus rei testimonium, présentes lit- teras sigillis nostris duximus sigillandas. Datum apud Montemalbanum , die jovis post festum beati Dionysii, anno Domini MCCLxn. nostros compotos transmittatis. 484. cccxxxv Articles contenant les droits que les vicomtes de Narbonne avaient sur cette ville '. An 1262 An 1 262 octobre. 483. Mandement d'Alfonse de Poitiers tou- chant la guerre entre l'abbé de Gaillac &■ Vévêque d'Albi'. SENESCALLO THOLOSE PRO CAVALCATIS INTER ABBATEM GALLIACENSEM ET EPISCOPUM AI.- BIENSEM Ai,FONSUS,&c. CumilH, qui exparte ab- batis Gailliacensis fuerintin calvacata & conflictu armorum, babito inter ipsum abbatem ex una parte & venerabilem pa- trem episcopum Albiensem ex altéra, con- dempnati fuerint per sententiam & a sen- tentia nppeliaverint, & postea appellacioni sue renoiiciaverint, vobis mandamus quati- nus predictam sententiam, secuiidum (corr, sicut) probata fuit, execucioni demende- tis. Si vero gratiam seu misericordiam pe- cierint, cuilibet quartam partem summe in qua condempnatusextitit relaxetis. Cum autem illi, qui ex parte dicti episcopi fue- rint in dicta calvacata seu conflictu, per composicionem de voluntate ipsorum fac- tam, que quidem composicio nobis placet, racione dicte calvacate seu conflictus te- neantur nobis in quingentis libris Turo- nensium solvendis in hune modum, vide- ' Archives nationales, J. Soy, n. 55, f" 1 1 r". HEC sunt ista specialia, que dominus Amalricus, dominus &vicecomes Nar- bone habet & habere coiisuevit universa- liter per civitatem & burgum Narbone & in suburbiis eorumdem. Primuni habet sacramentum fidelitatis ab omnibus uni- versis & singulis hominibus habitantibus in Narbona, cujuscumque jurisdictionis ccnseantur. Item habet générale parla- mentum & exercitum & cavalcalam in ho- minibus antedictis commorantibus in Nar- bona & preconisationes exercitus. Item habet, ut verus dominus Narbone, execu- tiones omnium sententiaruni criminum, que proferuntur qualicumque modo in cnriis Narbone, ifa quod non miitata sen^ tentia ad suam curiam débet transmitti, & ipse ut verus dominus in casu licito & honesto, potissime in matrimoniis con- trahcndis, potest condemnatos ad mortem vcl aliam penam relaxare pro suo libito voluntatis, nullis aliis curiis & quibus remittuntur minime requisitis. Item quod habet generalem excubiam & habere con- stievit in civitate & burgo Narbone sine contradictione cujuscumque, & puniendi illos qui possunt inveniri per excubiato- res ipsius domini Amalrici in qiiacuniqiie parte ville Narbone, excepta jurisdictione archiopiscopali, si se tamen vellent facere de eadem, nisi casus lalis fuerit, quod ' Archives de In vicomtj de N.irbonne. (Dont, vol. 48, C fi-.J KJ-orig. t.III. col. 54!). Vers 1260 Vers lz6o 1465 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1466 propter exercitum & cavalcatain aut prop- saumatam lignoruni, & de capolata duos er sacramentiira lidelitatis inveniantur faros homiiium seniel in anno de aiiimali- rebelles & contradicentes mandatis ipsius bus. Item quod omnes illi mercatores, qui domini Amalrici. Item quod dictus do- portant seu abstrahunt nierces aliquas de minus Amalricus, ut venis dominas Nar- Narbona, dant dicto domino Amalrico ra- bone, consuevit in sua curia dare secuiita- tione dominii intradam & exitam, sine tes ab omnibus hominibus habitantibus in parte aliqua quam nullus habet. Item quod Narbona, illis qui securitates petcbant a nullus de Narbona, cujuscumque jurisdic- quocumque eorum... nulla fori excepticne tionis sit, non potest forum allegare, qui admissa in prodictis. Item quod dictus injuriatus fuerit ipsum dominum Amalri- dominus Amalricus, ut verus dominus & cum seu gentes suas, officium cis conimis- vicecomes Narbone, créât notarios publi- sum exercendo. cos in omnibus contractibus, & ab ipso tenent nofariam Narbone & totius terre & districtus ejusdem , & habet recognitio- nem & punitionem delinquentium in suo officio, quaqua fulgeant dignitate. Item quod dictus dominus Amalricus habet me- ram & puram recognitionem & punitio- nem in omnes homines de Narbona, cujus- cumque jurisdictionis sint, contra ejus jurisdictionem & ejus officiales fungentes officie ipsius domini Amalrici delinquen- tes, ita quod nullum aliud forum possunt allegare nec admitti consueverunt ad eun- dem. Item quod dominus Amalricus pre- Vers 1260 tîd.orîg. t. 111, col. 547, 485. Concession du roi Louis IX à Pierre de Voisins ' . DE ASSIZIA DOMINI P. DE VICINIS LCDOVICUS, &c. Noverint universi pré- sentes pariter [& futuri], quod cum a dilecto & fideli nostro Petro de Vicinis fai- dimenta & hereses peteremus tocius terre dictus & gentes sue tempore guerre & pa- sue, quam a uobis tenet in ballivia Car- cis consueverunt custodire sine aliqua alla cassone, & ipse eas sibi deffenderet per dominatione, tam de die (|uam de nocte, nostras patentes litteras super ejusdem civitatem & burgum Narbone & suburbia terre assizia sibi datas, nos tandem, viso eorumdeni. Item quod dominus, qui cou- tenore litterarum dictarum, que ad deffen- suevit spargere monetam in Narbona, tenet tionem ipsius sufficere minime videbantur, in feudum jurisdictionem, sibi attributain volentes eidem gratiam facere specialem, sive datam a dicto domino Amalrico. Item ei & heredibus ejus concessimus quod ter- quod totura mensuragium bladi tenetur a ram supradictam, sicut ei exiitit assignata, dicto domino Amalrico. Item quod cum in feudum & homagium a nobis teneanf & sua mensura, ut verus dominus, potest re- ad servicium quinque militum, pleno jure, cipere vinum ubique, & sic consuevit in cum justiciis altis & bassis, hoc salvo quod Narbona & suburbiis ejusdem. Item quod si qua exnunc in terra eadem ratione fai- llie qui pondérât panes, ex donc dicti do- dimenti vel heresis contigerit confiscari, mini Amalrici pondérât & ponderare con- ad nos & heredes nostros intègre perline- suevit panes per omnes jurisdictiones Nar- bunt, salvis eidem Pet[r]o & ejus heredi- bone. Item quod dominus Amalricus habet bus redevances consuetis, quas ante con- exdominio tertiam partem piscium,qui ca- fiscationem in rébus confiscandis habebant, piuntur in stagno Narbone, per quemcum- excepte quod de terris, que ad nos vel que aliène jurisdictionis portentur Nar- heredes nostros ratione heresis vel faidi- bonam, ad opus sui & suorum curialium. menti de cetero pervenerint, homagium Item quod habet ab omnibus hominibus non habebunt. Omnia vero, que ex causa sui vicccomitatus Narbone, cujuscumque faidimenti vel heresis usquc in dieni pre- jurisdictionis sint vel aliunde, porlantibus sentem fuerunt confiscata, eidem quitayi- ligna cum suis animalibus Narbonam, ra- tione intrade, de quolibet auimali miain ' La;. 99?''), p. ^, An 1260 juin. An 1260 1467 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1468 imis & arreragia conimdem. lu cujus rei cnmine mortis, & inde grave exivit scan- testimoiùiim, présentes litteras sigilli nos- dalum propter énormes elationes atque tri fecinnis impressione muuiri. Actuni inmoderatas injurias hominis antedicti. apud Sanctum Gernianiini in Laya, anno Qui dictiis G. facit se vocari G. de Lodova, Domini ]\i''CC"LX", mense junio. quia fuit troterius seu garsifer domini de Lodova condam, & in ipso potest notari verbum Aristotelis dicentis : Vers 1260 Éd.orig. t. m. col. 547. Vers 1260 486. — CCCXXXVI Lettre des habitants de Bé-:^iers au roi ' . ILLUSTRISSIMO atque serenissimo ac piissimo domino L., Dei gratia Franco- rum régi, sui subjecti, fidèles burgenses Johannes de Bojano, filius quondam do- mini Johannis de Bojano militis, Berenga- rius de Alsona, R. de Furno, P. Siguerii, R. de Gigniaco,' Berengarius Grassi, G. P. Salvaire, P. de Molino, Arnaudus de Al- sona, R. de Porcilio, cives Biterris, sa- lutem cum débita subjectione perpetuo atque débita reverentia in eo, per quem reges terre regnare noscuntur. Cum quis regale beneficium est assecutus & ob hoc libi arrogantiam associavit, ut elato animo eonvicia in subjectos domini Régis & inju- rias inférât, débet quippe illud régie cel- citudini patefieri, ut illius audacia teme- raria seu animosa petulancia compescatur, régie celsitudini duximus fieri mauifestum, quod quidam nomine G. de Aquisvivis, qui se facit vocari G. de Lodova, qui etiam traxit origineiii a vilissimis gentibus, quia accipit gagia vestra sive denarios & quia re- cuperavit quandam terramvobis comissam, suppresso jure vestre celsitudinis, quam terram recuperavit indebite & injuste, va- lentem duo milia librarum, que fuitsoceri sui notati de heresi, pallium arrogantie investivit, iuferens pluribus hominibus crudeles injurias & atrosses, adeo etiam se maie habendo, quod tantara rixam fecit sive mesleiam in civitate Biterris, dicendo elationes & arrogantias atque convitia, quod centum homines de melioribus dicte civitatis steterunt inde in periculo seu dis- ' Trésor des chartes du roi; coffre de Langue- doc, n. 127. [J. 3o2, original scellé de dix sceaux bien conservés.] Aiperius nickil est umili cum surgit In altum. Unde recurrimus umiliter& confidenter ad vestram regiam celsitudinem, que inmode- rata resecat & vicia comprimit & delicta cohercet, quatinus vestra dulcis clementia suos oculos justicie, ut in omnibus con- suevit, dirigat versus predictum transgres- sorem , peria pro modo delicti inflicta eldem, ut alii exemple perterriti a delictis similibus penitus arceantur, Nam si im- pune ferret, pocius daret operam consue- tudini delinquendi quam emendationi, 8i sibi incentivum delictorum cognosceret atributum. Nec istud omitimus, quodinter alias ela- cionos & stulticias, quando fecit dictum scandalum, dixit : Nollem quod Rex esset hodîe domlnus ville Biterris, ut possem facere voluntatem meam. Et quia nos predicti debemus esse soUi- citi circa regiam utilitatem, ideo istud vo- lumus non latere, quod quedam inquisicio fuit facta super facto patris uxoris dicti Guillelmi, que non fuit facta ut debuit, set clamdestine fuit facta & subpresso jure domini Régis. Qua inquisicione facta, dic- tus Guillelmus recuperavit terram soceri sui de heresi notati, & senescallus, qui re- didit istam terram eidem, ignorabat aliam inquisitionem quam fecerat dominus G. de Apiano, tempore quo erat senescallus. Et quia non expediebat dicto Guillelmo subire judicium cum illa, procuravit quod fieret alla, que fuit facta cum amicis dicti Guillelmi & clamdestine. Et est certum, quod in quatuor libris nolatorum de heresi, quorum notatorum omnia bona sunt com- missa domino Régi, est scriptus notatus de heresi socer dicti G. De quibus notatis do- minus comes Montisfortis boue memorie & episcopus Biterris cum capitulo jurave- runt, quodnunquam reverterentur in dicta civitate Biterris dicti notati, nec unquam ipsi vel eorum heredes recuperarent bona L'd.orîg. t. 111; col. 5-|S. Vers I 260 1469 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1470 sua. Et qiiando doniinus cornes Montisfor- celiez en sas vile e en ses cTiateus, c'ct a sa- Vers 12Û0. tis amisit dictam terram & dictara civita- tem & vicecomes recuperavit eam , socer dicti Giiillelmi venit cum notatis de heresi & cum f'aiditis, & cum dicta civitas ik alia terra venit ad regnum vestrum, ipse socer dicti Guiilelmi cum aliis notatis & faiditis ver à Sales de Curain, à la vila de Capel e en la cité de Rodeis larrons, murtriers & nie- teors de fuous, c'et à saver Pierre deVisso- zas e Guilleume d'Anglars e son fiuz e G. de Sarget e D. de Sarget e Mathie, liquel ount arse e rouhée la terre que je tieing de. aufugit. Et si diceret dictus G., quod dictus vos. E quan li davandit larron avoent ce socer suus habebat literas a domino papa quod erat bonus Christianus, non sibi pro- sunt, quia fuerunt impetrate tacita veri- tate, & quia postea fuit conversatus cum aliis notatis de heresi & cum f'aiditis, ut superius est dictum, nec dominus papa, Vers 1 21'iD fet, repairoient en las viles e es chasteus de l'avesque de Rodeis e estoient receu e pau e couchié e levé, e ce ont confessié e re- coneu li davant dit larron e est prové par l'enqueste que vos baillis en ount fêle, e tôt ce a etié fet en tenis de peis. — Apres, licet remiteret peccata, potest aliquem res- sire, je vos faz saver que quant li uns des fituere in bonis semel domino Régi comis- davandiz meteors de fuou, qui estet esco- sis. Que bona etiam dominus cornes Mon- meniez, fu niorz desconfes e la pouvre gens, tisfortis condam, & vos, domine rex, post cui avet robié e lors maisons arsarses, de- ipsum tenuistis continuatis temporibus fendoient segoii la coutume de la terre que per XL annos.Unde dictus Guillelmus non il ne fut enfoiz en terra sacreie ne que leu debuit recuperare dictam terram, valentem ne li feit nule deitrure de sainte Eglise, duo milia librarum. Et mullis rationibus possemus dicere, quod dictus G, & uxor ejus non debent habere dictam terram ves- tram, set longum esset enarrare, & ideo tant que il fuissent seur que len lor feit droit por lo mort, li evesques manda au chapellai de la Pauose en cui parroche il estoit, sur peine des ordres e de son bene- ad presens brevilalis causa plura dicere fice que il l'enfoit, e li chapellais l'enfoi supersedemus. Et quia nobis displiceret par lo mandament l'avesque en grant es- si jus vestrum absconderetur, nos & plures alii sumus presto in vestra utilitate vigi- lare & in istis de jure vestro docere, & quid super his sit statuendum vestra sa- piencia disponat. candre de moût de gens, qar onquas mays no fo feit'. — Apres, sire, je vos faz saver, que puis trois ans o quatre enza, il a mise e establi une novelle coutume, que unques mais ne fu en Roergue, que totz hom, que chiet en escomeniament de li o de son offi- ciai, paie XII sols de tornois avant qui seit asous, e sachietz, sire, que il li vaut asiez, quar il en escominie mai o a tort o a dreit, e, sire, de ce est grans escandre entre nos Tjf . . 7 'I >;/• ^ j lais, quar nos ne l'avions pas acoutumé. — rlainte adressée a ALJonse, comte a? . ' ^ . . „ ' ., . . , , Apres, sire, je vos taz saver, que corne il Toulouse, contre Vivien, eveque de ^^^^j^^ ,^ coutume des autres avesques de HJ.ori". t. 111. co!. 549. 487. — CCCXXXVII Rode-^ ' . JE Guiz, sires de Seveîrac, faz saver à vos, sire com s de Poitou & de Tolose, que Ve- viains, eveques de Rodeis, grève vos chava- liers & vos homes de l'avechié de Rodeis e moût de maneires. — Premeirament, je vos faz saver que il e si ome ount receutz & re- ' Trésor des char.tes; Toulouse, sac 7, n. .Ip. (J. 3i4; rouleau original de trois peaux de par- chemin i longueur Û6^'.] Rodeis, que ount estié davant sui, qui ausi prodome com il est [estoient], tôt non fuis- sent il de religion, prcnt e liéve sas procu- rations en deniers, e quant li proveire ne li volent sa procuration paier en deniers e à sa volenté, o il ne poent, que ave sovent, il entredit les lous, e quant avent que au- qus des parrochiais mort o vout prendre famé, o auqiine famé reliéve d'enfant e ■ [Ces mots ijar... feit, sont d'une autre main & d'une autre encre.] Vers ii6o 1471 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1472 vont oir messe, il les coveint aller à Ro- deis demandier congié à lui o à so offi- ciai e avant que il puisse avor co[n]gié, il les covient reembre, e lor il mande au cha- pellai dou leu o à auqui de ses vezis, que enfoisse le cors o que face las sposailles, e quant ce est fet, il torne l'aglise entre- dit & autrel cove feire lendemai à i autre e eisi si roube vos homes e voutre terra. — Apres, sire, je vos faz saver, que cum vos a Riom aveque les prelaz e les baros de la comté de Tclose ordenasez e establites que des hereges l'en ne prent reenison, mas que l'en lor feit fere la peneence que l'en deuret selon dreit, li aveques de Rodeis a prises e levées reenzons des hereges, qui es toient voutre home e de voutre terre, plus de L milia sol., don, sire, sachiez que cil hereges que il a fez einsi reembre son peor que davant n'estoiente prisent moins Dieu e sainta Eglise e nostre foi que davant, e maint, qui n'estoient pas mescreens, en sont endevenu mescreant por la desleauté que ount veue. — Apres, sire, je vous iaz saver, [quej sens cause reinable e contra les establiseraens de la pais de Roergue, li aveques en sa propra persona asailli en voutre terra, c'et à saver el bore de Rodeis, que li coms de Rodeis tien de vos, o clers e o lais de sa meinée e d'autres que il amena aveque soi, I borgeis de Ameillau, vaillant home e saige de creit, qui a nom Durant, de Valleilas, ele chace il esa cora- paingnie à armes de maison en maison doc en l'église del bore de Rodeis, e li aveques de sa mai propra feri e depesa las portes & les uis du moutier, quar il ne li sofizet pas que li autre le feisent, se il non feit de sa mai, e covint que li borjois s'enfoit dou moutier, quan li huis dou moutier furent brisié, e se guéri en la maison du voutre chavalier, ou li ditzavesques le cuda pren- dre e rau[roi]t pris, se voutre home ne l'ausent défendu, e quan ne pot aver ledit borjois, il le rouba en voutre vile de son chaval e de ses chouses. — Apres, sire, je vous faz saver, que li davantdiz avesques feri de sa mai propra i voutre home de la Gleiola du batto en la teste e l'ensanglenta e le atorna malament, por ce que li hom li demandet ses deniers que li ditz avesques li (Jevetî ^- Apres, sire, je yo? iaz saver, quç li ditz avesques prit I gentilhome qui tien fieu de vos, c'et à saver Rostainh de An- traigues, e le tient en sa prison, tan cou il li plut, ne a la requeste de voutre baille il non vout rendre,' — Apres, sire, I autre damoisel d'en Bernart d'Arpaion, por ce que il por sen dreit apellet, il le prit e mis en sa prison, tant cum il li plut, ne unques au davandit Rostain ne à celui qui tenoient vostre clam e se clamoien por vos, votre clains ne lor tient. — Apres, sire, je vos faz saver, que cil de son ostiel e de sa propra maineie asaillirent les homes de Laisac qui son voutre e nostre hom e en navrèrent auquns. — Apres, sire, li escorchamens e la roubarie de sa cort es si grans que ne pareil, quar las letras que l'en sont aver de ces ancessors por très deniers costent VI de- niers, XII, e celas que l'en sout aver por VI deniers o por xii, costent V s., x s. — Apres, sire, sachiez que li aveques de Rodes a fête une exaction novelle à vos homes par toute l'avesché de Rodeis, quar cum en ladite aveché soient moût de viles e de chasteus, o il n'ot fortalisces, for que las églises, e la bona gens ou tens de guerra ausent lor arches ou ils metoient lor blie e lor roube en les dites églises, li avesques a comandé que l'en giete fors des églises les arches e escomenia ceus qui les arches sont, si nés en gitent, e la bone gent qui ount povres maisons e petites, nés ount o mètre e vount à l'aveque e rement soi, por ce que il lor leit demorer les arches es églises, & de ceus que sont por ce escome- nié dont il i a moût levé xii s. de torneis, & de ce, sire, levé chascu an grant avor. — Apres, sire, je vos faz saver, que cum vos gens feisent une vile novelle, que a num Vilefranche e voutre terra domine, prez de Najac, e moût de [gensj ce eberiacent e preissent places por feire maisons, li ave- ques escomenia les habitans de celui lou e maudit le lou & les habitans, don monte gens se traitrent areires e s'en alerent, nins de ceux qui avoient lors maisons fêtes, don vos avez moût grant damage. — Après, sire, je vos faz saver, que cum en l'avechié de Rodes soient moût de pouvres chapel- lais, qui n'ount point de rende, qui solient chanter messas e feire lo service Noutre Ççiugnor por nos peirQS e por ng^ ipeires, Ver? 1260 Ed.orig. I. 111. col. Hq. Vers I2Û0 1473 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1474 An 1160 octobre ÉJ oris t. III. col. Ht li avesqiies a comandé en son sene que nuls chapellais, se n'a bénéfice, ne puisse chan- tier sens ses letres, lasqueles coveint re- noveller il foiz l'an, e ior si les covient achatier x sols, xx s., xxx s., XL s., L s., e eisint moût de chapellais pouvre, qui n'ont de quoi reembre las letres, laissent à chantier e faire Ior servise, don nos & nostre ami, qui sunt trespasié de cet siècle, avoum moût grant damage. (,Jci la trace d'une coupure dans le rou- leau.) 488. — CCCXXXVIII j4ctes touchant Olivier de Termes^. I. r UDOVICUS, DeigratiaFrancoruin rex, \~i senescallo Carcassone salutem. Cum dilectus & fidelis noster Olivarius de Ter- minis, cupiens anime sue providere saluti, de rébus & terra quas tenet a nobis ven- dere proposuit, ut exinde restitutionem faciat hiis, a quibus maie habuit vel extor- sit, volens ut ea que nobis utilia videbun- tur, pro minori pretio quam alius vellet dare, retinere possemus, sicut placuerit ea habere, mandamus vobis, quatenus de con- silio dilecti S: fidelis nostri G., archiepis- copi Narbonensis, conveniatis cum eo de pretio rerum, que inferius subscribuntur, & deductis primo vendis nostris secuiidum terre illius consuetudinem ac debito in que nobis tenetur, videlicet CCCL libris "Turonensium, residuum pretii persolvatis eidem, receptis etiam instrumentis & cau- tionibus, que expedierit nos habere super emptione jamdicta. Hec autem sunt, que nobis retinere pôtueritis, vel aliqua eo- rumdem, secundum quod de consilio pro- cesserit archiepiscopi memorati : castrum & fortelicia de Aquilari, villa de Terminis, castrum de Davejano, de Moutomet, Roca de Fanis, Carcassesium, Vineavetus, Mas- sacum. Maisons, Salsanum, Monsrubeus, leuda castri de Palayraco, cum hominibus & pertinentiis suis. Si qua vero de iis per consilium memorati archiepiscopi videri- tis minime retinenda, permitatis ut ea personis nobilibus aut militibus vendat, prout sibi melius expedierit, qui ea nobis faciant que & ipse facere tenebatur. Pre- terea si nobis utilia & propter hoc reti- nenda videritis, de consilio predicti archie- piscopi, in dyocesi Carcassone castra de Taurizano, de Cerinano, de Villatritals, villas de Caunetis, de Marronis, de Archis, cum omnibus pertinentiis suis, ea vel ali- qua eorum juxta modum predictum reti- nere poteritis. Alioquin volumus & eidem O. concessimus, ut ea vendere possit mi- litibus seu nobilibus aut clericis seu etiam religiosis aut aliis, prout bonum videbi- tur, salvo in omnibus jure nostro. Actum apud Sanctum Dionysium, anno Domiiii M'CC'LX", in festo sancti Dyonisii. II. Ego' Oliverus de Terminis notum facio universis tam presentibus quam futu- ris, quod ego vendo & quitto in perpe- tuum excellentissimo domino meo Ludo- vico, régi Francorum illustri, & ejus here- dibus, pro tribus milibus frecentis & viginti libris Turonensium, michi jam solutis in peccunia numerata, &c. res inferius anno- tatas, videlicet castrum de Aquilaz, sicut se comportât in longitudine & latitudine, cum omnibus redditibus, juribus, conques- tibus & pertineiiciis ejusdem. Item, villas de Davegiano, de Termis & de Vineave- teri, cum omnibus, &c., & quicquid ha- bebam in predictis aut habere poteram quoquo jure, Promittens, &c. In cujus rei testimonium, sigillum meum presentibus litteris apposui. Actum Parisius, anno Do- mini M°CC'' sexagesimo primo, mense mar- cyo. ' Trésor des chartes; coffre de Languedoc, n. i5. [J. 293; original.] An 1 2Û0 An 1262 ' Manuscrits ie Coliert, n. 227J. [Lat. 9996, p. 142, & lat. 10918, f" 12.] VIII. 47 147^ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1476 Vers 1260 An 1 260 10 oclobrc An I 260 3 no- vembre. 489. Autres actes pour le mêine\ Oliverius de Terniiiiis, ciipieus anime sue providere saluti, terram c(uam teiiet a iiobis in dyocesi Tholose vendere proposuerit, ut exinde restitucionem faciat hiis, a quibus maie habuit & extorsit, nos attendentes ipsius laudabilem (.sic) propositum in hac parte, liberaliter eidem concessimus, ut de I. r~\ EDDITUS, quos dominus Oliverus de his, que tenet a nobis apud Villampictam, Iv Terminis habet inVillapicta, valent possit vendere abbati de Soresio, ordinis XX libras Turon. & non habet ibi jurisdic- sancti Benedicti, vel alii persone religiose tionem neque justiciam. Hoc vult emere aut seculari & ponere in manu mortua abbas de Soresio, ordinis sancti Benedicti, usque ad viginti quinque libras Turonen- pro quingentis libris Turonensium. sium annui redJifus, salvis tamen vendis Redditus ville de Podiosyurano, inter nostris secundum consuetudinem terre de- leudam, furnum, census, medietatem jus- bitis & salvis omnibus aliis juribus nostris ficiarum & omnia alia, M sol. Turon. Alla & alieno quolibet jure salvo, & salvis ac que sunt in villa predicta sunt Hospit:'.lis retentis nobis incursibus, quos post factam Sancti Joliannis. vendicionem conti[n]geret eveiiire. Unde Redditus castri de Brom, inter leudam, vobis mandamus, quatinus vendicionem, census, laboracionem, quinque partes jus- quam prefafus Oliverius memorato abbati ticiarum, quia sexta est Jordani de Saixaco vel alii fecerit in dicta Villapicta, usque niilitis, & omnia alia valent V" solid. Tu- ad summam predictam ex parte nostra con- cedatis, secundum f'ormam superius anno- tatam. — Datum Silvanectis, anno Domini INI'CCLX", die mercurii post festum om- nium Sanctorum. IV. Alfonsus, &c. senescallo Tholose... Significamus vobis, quod nos attendentes laudabile propositum nobilis viri, dilecti & fidelis nostri Oliverii de Terminis, qui ron. II. Ludovicus, &c., senescallo Carcas- sone. — Cum nos dilecto & iideli nostro Olivero de Terminis liberaliter concesse- rimus, ut castrum de Montecormerio & de Buxa & villam de Laneta cum omnibus pertinenclis, & omnia que ipse habet in Castro de Duroforti &; de Monias, & om- nia alia que habet ultra aquam Orbionis terras & possessiones suas, quas tenet a versus montana, possit vendere dilecto & nobis in dyocesi Tholosana, vendere dis- fideli nostro Petro de Vicinis, salvo jure posuit pro restitucionibus faciendis hiis, nostro in omnibus, sicut in nostris litteris de quibus maie habuit & extorsit, libera- patentibus continetur. Voluit tamen idem Hter eidem concessimus, ut ea que tenet Oliverius & nos eciam volumus & manda- a nobis vendere possit fidelibus nostris mus vobis, ut ea que nobis propter utili- tatem nostram de consilio dilecti & fidelis nostri archiepiscopi Narbonensis retinenda videritis in toto & in parte, pro minori tamen precio quam alius daret, salvis vendis nostris & deductis ex precio eorumdem, si eas de consuetudine terre predicte debea- quibuscumque, militibus aut nobilibus seu de terra nostra vel eciam quinque per- sonis nominatim hic expressis, videlicet Petro de Vicinis, Lamberto dé Limous vel fratri suo, Philippo de Monteforti aut Guidoni de Mirapesio,' qui ea nobis f'a- ciaut de dictis terris & possessionibus, que nuis habere, retineatis, & residuum quod & ipse facere tenebatur, salvis tamen in solvendum fuerit persolvatis Oliverio pre- omnibus vendis nostris secundum consue- dicto. Actum apud Pontizaram, dominica in crastino sancti Dyonisii, anno Domini M" ce" sexagesimo. III. Alfonsus, &c. senescallo Tholose. — Cum vir nobilis, dilectus ik iidelis nostcr ' La t. 10918, f" 12. tudinem terre & aliis quibuscumque de- bitis juribus, jurisdictionibiis & redevan- tiis nostris, que vel quas habebamus vel habere debebamus in eisdem, retentis no- bis etiam incursibus propter heresim,quos post factam vendiciononi contingeret eve- r.ire, & salvo jure quolibet alieno. Unde An I 260 An I 2(5o 3 no- vembre. An 1260 1477 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1478 An I 261 18 avril. An 1261 i3 février. An 1261 t8 avril. dicti Guioti sigillatas, quarum ténor talis est : Nobili viro provido & discreto senes- callo Carcassone, Guiotus de Levies, ar- niiger, dominus Mirapiscis, salutem & sin- ceram in Domino dilectionem, Cuni in crastino Ramipalmaruni dies assignata fue- rit ex parte domini Régis domino Beren- gario de Puteosorigario, ad faciendum os- tensionem locorum & rerum petitorum a nobis in curia domini régis, noveritis quod nos dilectum Scfidelem nostrum, dominum _ • R. Br., exhibitorem presentium, nostrum Contestation entre Gui de Mirepoix constituimus procuratorem, ratum & gra- &• Bérenger de Puisserguier pour le tum habituri quidquid per eundem do- château de Florensac\ ANNO Domini m° cC lx% xr. ' kalendas madii. Notum sit universis, quod no- bilis vir dominus P. de Autolio, miles, se- vobis mandamiis, quatinus venditionem hujusmodi a dicto Oliverio fieri permitta- tis, & eamdem ex parte nostra concedatis, secundum formam superius expressam. Da- tum Silvanectis, anno Domini M''CC''LX'', die mercurii post festum omnium Sancto- rum. 490. minum R., quantum ad dictam diem os- tensionis pertinet, factum fuerit seu etiam procuratum, & hoc vobis & universis, quorum interest, tenore presentium inti- mamus. Datum anno Domini M° ce" LX°, nescallus Carcassone & Biterris, accessit die jovis proxima ante Brandones. personaliter apud castrum de Florenciaco ad videndam ostensionem, qiiam Berenga- rius de Podiosorigerio, miles, debebat facere de rébus, quas petit in curia domini régis Francie contra Guiotum de Mira- pisce, juxta mandatum quod receperat lit- teraliter a domino rege Francie. Cujus mandati ténor talis est : Post hoc dictus Br. de Podiosorigario, ad requisitionem dicti domini senescalli, di- ceiitis quod ipse paratus erat videre osten- sionem quam vellet facere idem Br. juxta mandatum supradictum domini Régis, pré- sente dicto Raimundo Br., ostendit eidem senescallo castrum de Florenciaco, in quo dicebat patrem suum habuisse medietatem Ludovicus senescallo Carcassone & in toto territorio ejusdem castri, quod Mandamus vobis, quatinus ad videndam ostensionem, quam Berengarius de Podio- sorigario, miles, débet facere die lune post Pascha Floridum de rébus, quas petit in curia nostra contra dilectum & fidelem nostrum Guiotum de Mirapisce, intersitis vel mittatis & eam, sive venerit dictus Guiotus sive non, fieri faciatis. Et de qui- bus rébus facta fuerit dicta ostensio nobis reservetis vel rescriliatis ad diem martis post Pentecosten. Datum Parisius, donii- iiica post octabas Candelose. Ad quam diem lune, scilicet pcst Pascha floridum, comparuit dictus Berengarius de Podiosorigario apud Florenciacum coram dicto domino senescallo ex una pnrte, & pro dicto Guioto comparuit dominus Raimundus Berer.garii ex altéra parte, di- ccns se esse procuratorem dicti Guioti, ostendens litteras, sigillo cereo pendenti ' Dont, vol. iS^, {"' 236-238. territorium eidem senescallo ostendit. Item ostendit infra dictum castrum quasdam do- mos, quas dicebat proprias fuisse dicti pa- tris sui & ipsum patrem suum tenuisse. Item ostendit quemdam furnuni proprium, ut dicebat, infra dictum castrum, & quan- dam turrim, in qua dicebat habere medie- tatem. Item quasdam domos seu albergam juxta dictum furnum. Item alias domos in barrio dicti castri. Item in dicto territorio ostendit viridarium cum orto. Item osten- dit quoddam nemus. Item-ostenditconfines territorii dicti castri. De quibus omnibus dicebat patrem suum fuisse spoliatum ab avo dicti Guioti paterno. Item ostendit cas- trum de Pomairolis dictus Br. & territo- rium ipsius castri dicto senescallo, dicens quod dictus pater suus habebat in dicto Castro majores justicias, & quod idem castrum fenebatur a pâtre suo & habebat il)i albergam, que dicebat fuisse dicti patris sui. An 12Û1 An 1261 M79 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1480 Éd.orig. t. III, col.551. An iz6i 28 février. Éd.orig t. 111, col. 552 ritis evitare. Sane statiitum hoc, sigillo nostro sigillatuni , per totiim comitatum predictum publicari volumus & manda- mus, utpretextu ignorantie nuUus sepos- sit super his de cetero excusare. Actum est hoc II kaleiidas martii, aiino incarnati Christi M° CC° lx°, in presentia & testimo- nio domini fratris A. Dei gratia abbatis Mansiasili, & Boueti Dani, Petri de Bou- tenaco, Petri Andrée bajuli Fiixi & Petri tionem nostram & penam incursus volue- ' Château de Foix, caisse 3i. [Doat, vol. 171, * L'acte est déchiré en quelques endroit:. [Note de dont Vaissete.\ An 1 261 491. — CCCXXXIX Actes touchant les comtes de Foix'. I. -qOGERIUS, Dei gratia cornes Fuxi & fv vicecomes Castriboni, universisbai- livis, consulibus, universifatibus & populis Appamiarum, Fuxi, Savarduni, Tarasconis, publiai Faxi notarii, qui de mandate pre- de Ax, Lordati & aliis universitatibus to- dicti domini comitis hauc cartam scripsit. tins comitatus Fuxi, salutem & gratiam. II. Noverint, &c.quod nos Rogerius,Dei Cum sit nobi.s corditotis viribus cohercere gratia cornes Fuxi & vicecomes Castriboni, & persequi inimicos sacrosancte & ortho- recognoscimus, &c., quod nos, amore & doxe fidei catholice, & quos Dei timor a honore Dei omnipotentis Se gloriosissime pestifera & nefanda'... heretice pravitatis Virginis Marie matris ejus & omnium non revocat, pietate nostra, debitis pénis sanctorum & specialiter beatorum apos- & confusione multiplici affligi, atteri & tolorum Philippi & Jacobi, & ob remedium confundi, contra prefatos inimicos fidei animarum patrum & predecessorum nos- orthodoxe & sibi adhérentes presens sta- trorum & omnium fidelium defunctorum, tutum edidimus in predicto comitatu Fuxi construi fecimus unam capellam seu ora- perpetuo inviolabiliter observari... siqui- torium in monasterio Bolbone, in qua dem ad mandatum Ecclesie secundum cur- transferri fecimus corpora comitum & pre- sum in inquisitione heretice pravitatis ob- decessorum nostrorum & humari, qui in servandum, juxta pacis conJemnatus, dicto monasterio elegerunt sepulturam, immuratus vel crucesignatus pro heresi ubi speramus similiter sepeliri, confiden- aut qui suspectus est, utpote qui citatus tes ut per sacrificia & orationes, que in fuit... nominatim, necdum liquet de inno- dicto monasterio & capella fient, propitia- centia ejus, seu qui aliqua heresis notatur tiones in die judicii inveniamus & nos & infamia &penali,quia ex parentum culpa, omnes superius nominati. Verum quia pa- licet non ex propria contraxit, deinceps rum esset facere basilicam, nisi essent qui ad consulatum, bajuliam, tabellionatum eam hymnis & laudibus honorarent, ordi- seu aliquod publicum officium assumatur; navimus ut in ipsa capella altare fieret in omnes taies, quicumque sint & in quo- honore apostolorum predictorum, in quo cumque publico officio in dicto comitatu, misse pro vivis & deftunctis cantarentiir auctoritate statuti hujusmodi omnino de- & grata de diebus singulis sacrificia offer- stituendo & ab ipsis officiis amovendo, rentur. Ideoque constituimus, ut annis sin- vobis universisSc singulis nihilominus dis- gulis provideatur conventui Bolbone, qui tricte precipiendo mandantes, quatenus portabit onus servitii capelle superius me- neminem de predictis consule, bailivo aut morale, ut in crastinum dictorum aposto- notario de cetero habeatis, aut sibi in ali- lorum fiât pitantia de pane puro & pulcro quo, quantum ad ipsa officia piiblica, sub- triticeo, & vino optimo atque sano, & sitis aut obediatis nec umquam aliquem bonis pulmentis & caseo & ovis seu pis- horum nobis aut bailivis nostris ad aliquod cibus, prout priori Bolbone visum fuerit publicum officium presentetis, si indigna- faciendum, in quo die faciet seu cele- An I 261 i" juin. brabit anniversarium nostri generis. Quod faciendum & celebrandum dominus abbas & devotus conventus Bolbone nobis coii- cesserunt in dicto cenobio, de voluntate & licentia Cisterciensis capituli generalis. Qui dicti abbas & conventus superius me- An I 262 I481 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 148: morati, ob honorem Dei & amorem & gratiam specialem, nobis promiserunt & concesserunt, quod altari dicte basilice ser- viretiir & cantaretur diebus singulis per duos sacerdotes cum suis ministris, sicut cetera altaria monasterii supradicti, & illu- minareturper unam lampadem, que ibi die ac nocte ardere débet, & candelas ad illu- minaiidum altare, dum iii ipso celebraren- tur sacrificia sive misse. Nos ad suppor- dem patres & ceteros adstantes, ut ad liberatiouem & salutem anime mee ipsam prestationem vere confessiouis meaudiant, & de ea, si necesse sit, quocumque modo de me accidat, fidem faciaiit tempore op- portuuo. Imprimis perstando confiteor & assero, quod ego cum aliis infrascriplis persouis, videlicet Isarno Jordani, Gail- lardo de Montebruiio, Batalha de Vente- naco, Rogerio de Exartis, qui continue An ii63 tandum onus predicte capelle in predictis adhesi servitio domini Rogerii Bernardi, An iz63 ifi no- vembre. EJ.orig t. III. col. 553. & aliis de bonis nostris assignavimusccso- lid. Tolosanos annis singulis percipien- dos, &c. Actum est hoc kal. junii, régnante Ludovico rege Francie,anno Incaruationis Christi MCCLXII. Rei hujus testes sunt Raimundus de Monteacuto & Guillelmus Bernardi de Luzeiacho, Raimundus de Barniola & Bernardus Raimundi frater ejus, milites, &c. III. Anno' Christi Incarnat. M ce LXIII, régnante Ludovico, Raymundo episcopo Tolose. Notum sit, &c. quod ego Raimun- dus Bernardi de Flassano, bajulus de Ma- zeriis, non circumventus, &c. volens meam animam liberare a reatu & periculo, quod mihi imminet, cum breviter, videlicet in crastinum sancti Andrée, tenear redire apud Carcassonam in posse fratris Poncii, inquisitoris heretice pravitatis in partibus Carcassesii & conqueste, ubi mihi mortis periculum imminet, tum propter infirmi- tatem validam gutte estrangurie, que me quasi continue vexât, & nimiam corporis debilitatem, tum propter horribile tormen- tum & angustiam carceris & famis ine- diam, que per mensem & duos dies quasi continue sustinui in ipso carcere, tempore proxime preterito & incontinenti, cum ad locum predictum venero, predicta om- nia & duriora iis pro certo infligenda spero & credo, nisi mendactum predic... ac disquisitam malitiam, super quibus in- terrogatus & instigatus sum jam pluries : ore ipso confiteor coram venerabilibus patribus Arnaldo Bolbone & Arnaldo quondam comitis Fuxi, de nocte & die, per longum tempus, ante infirmitatem ulti- mam de qua obiit, & in ipsa infirmitate apud Appamias 8c Bolbonam, qui insepa- rabiliter nocte & die in ejusdem servitio permansi usque ad exitum vite sue, & vidi, quod in conf'essione peccatorum suorum, crucis adoratione, dominici corporis recep- tione & aliis secundum usum sancte Ec- clesie & morem boni christiani humiliter & dévote recepit ordinem suum, astanti- bus predictis personis & aliis quamplu- ribus, imo fratre Raimundo de Hospitali, monacho Bolbone & sacerdote, fratre Guil- lelmo Predicatore, ejusdem domus con- verso, fratre Bonomancipio de ordine Fon- tisebraudi, & fratre Sancio capellano suo, de ordine Hospitalis Sancti Johannis, qui quatuor ultimo nominati mecum & cum aliis super expressis astabant eidem domino comiti nocte & die per totam infirmitatem predictam. Numquam autem vidi, scivi vel intellexi aut cognovi, quod aliquis vivens vel aliqua adduxit ad eundem dominum comitem hereticum vel hereticos apud Ap- pamias vel alibi, in infirmitate vel sanitate, in aliqua domo vel extra, in quocumque loco de mundo, nec egomet umquam ad- duxi nec vidi, quod hereticum vel hereti- cos umquam adorasset aut occultasset vel occultari fecisset aut aliquid aliud fecisset, quod esset contra fidem Romane ecclesie, cum aliquibus personis de mundo, & hoc idem asserui predicto fratri Poncio, qui ter super iis fecit me jurare, tactis corpo- Mansiasili Dei gratia abbatibus & perso- raliter sacrosanctis Evangeliis Dei. Hec que nis infrascriptis , tactis sacrosanctis Dei Evangeliis, prestationem vere & intègre confessionis nostre facio, instans apud eos- ' Château ae Foix, caissa 3i. dicta supra sunt protester & veraciter as- sero, prestito a me juramento, quatinus & modo sub periculo anime mee, & si um- quam tormentis vel cruciatibus, quibus video me expositum, contrarium dicet-em An I2Û3 1483 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1484 An 1261 7 sep- tembre. aliquo casu, essem mendax per omiiia Se falsus proditor, qui non deberem sustineri ab aliquo vivente. Actum est hoc xvi ka- lendas decerabris, in monasterio Bolbone, presentibus prefalis dominis abbatibus & fratre Bernardo Laureti, fratre Raymundo de Sancto Juliano, fratre Arnaldo de Ma- dera, fratre Petro de Aymes, fratre Geraido de Aymes & fratre Bartholomeo, monachis Bolbone & sacerdotibus, & me Arnaldo Cicredi, publico tabellione de Ravato & de Saurato, &c. 492. Actes de famille des seigneurs de Montarnaud'. I. QïT certum & indubitatum presentibus ^ hominibus &futuris cum auctoritate & testimonio hujus presentis instrument!, quod cum domina Guillelma, uxor quon- dam Bertrand! Guillelmi de Montearnaudo, qui fuerat unus de dominis ejusdem castri, post mortem ejusdem mariti sui tutelam Ugonis & PetronilleSc Bertrand! Guillelmi filiorum, sibi idemque marito suo comu- nium quondam, in pupillari etate adhuc existentium, gessisset & bona eorumdera administrasset & tutela hujusmodi finita esset, pro eo quia eadem domina matrimo- niura jam contraxerat per verba de pré- sent! cum Poncio de Madieiras domicello, ut tam ipsa domina quam Gauce[linus de Rupe]forcada, frater ejusdem domine & alii amici ejusdem domine & dictorum pupillorum asserebant, & de dicta domina apparebat, quoniam vestes dimiserat vi- duales & quod ad modum domine maritate incedebat, accedentes cum domino Petro Asemari milite, tenante locum domini R. Gaucelini, tenentis in MontepessuUano & Omellacio & Montearnaudo locum illus- trissim! domini Jacob! , Dei gratia régis Aragonum, & significaverunt eidem do- mino Petro Asemari, quod cum tutela dicte domine finita esset, ut dictum est, ' Archives de Léranj fonds Thézan. An tutela dictorum pupillorum secundum le- '^" ges deferebatur domino Bernardo de Vei- runa milifi, licet ipse Gaucellinus, frater ipsius domine Guilïelme, avunculus dicto- rum pupillorum, esset in propinquitate... conjunctus ipsis pupillis, pro eo quia idem Gaucelinus erat valde oppressus malo heris alieni, in quo ipsi... erant firmiter obli- gati & non poterat ut decebat bona pro- pria gubernare, preterea non poterat dare iîdejussores, qui pro eo te... dictorum pu- pillorum salvam fore, & dictus dominus Bernardus de Veiruna post dictam domi- nam Guillelmam & post dictum Gauceli- num erat magis propinquus ipsis pupillis quam aliquis alius; fuerat enim idem do- minus Bernardus frater pafruelis, qui vul- gariter dicitur connus germanus, dicti Ber- trand! Guillelmi, patris quondam dictorum pupillorum, & erat providus & discretus & poterat firmare tutelam hujusmodi con- decenter. Propter quod petierunt eadem domina & idem Gaucelinus & alii amici dictorum liberorum dictum dominum Ber- nardum de Veiruna, ut tutorem legitti- mum, ad tutelam Petronille, Bertrand! Guillelmique predictorum liberorum ad- mitti, cum dictus Ugo sit mortuus, & ean- dem tutelam dictorum Petronille & Ber- trand! Guillelmi eidem Bernardo de Veiruna dari & confirmari per dictum dominum Petrum Asemari. Quibus auditis & intel- lectis, dictus dominus Petrus Asemari, te- nens locum dicti domini Raimundi Gauce- lini, videlicet absentis in remotis partibus, tenentis locum dicti domini régis Arago- num, assidentibus sibi Bernardo de Ber- nicio & Petro de Capitevilario notario, exacto juramento corporali a dicto Gauce- lino, per quod asseruit ipse Gaucelinus hec que de ipso Gaucelino superius dicta sunt esse vera, & reperto evidenter quod dictus Gaucelinus non erat ydoneus ad tutelam hujusmodi suscipiendam vel etiam administrandam, causa cognita & discussa, habito diligent! consilio & tractatu, ad- misit dictum dominum Bernardum de Veiruna in legittimum tutorem dictorum pupillorum, & tutelam eorumdem pupil- lorum eidem domino Bernardo dédit & confirmavit. Et ipse dominus Bernardus, tutelam ipsorum pupillorum recipiens & An 1261 1485 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i486 suscipiens, promisit & juravit, tactis a se boiia fide & sine omni dolo & frauJe, cum sacrosanctis quatuor Evangeliis Dei, dicto iiac carta publica imperpetuum valitura domino Petro Asemari pro ipsis pupillis libero & absolvo te Bernarduni de Veiruna, stipulanti, quod in ipsa tutela bene & militem , tutorem Bertrandi Guillelini & fideliter se portabit, commodilatem ipso- Petronille f'ratrum, filiorum cjuondam Bei- rum pupillorum pro posse suopromovendo trandiGuilielmi de Monteariiaudo, tutorio & faciendo & incommoditatem eorumdem nomine recipientem pro dictis fratribus, ik evitando, & pro hiis & pro rébus dictorum per te ipsos fratres filiosque meos, omnia pupillorum salvis fore se & sua efficaciter bona eorumdeq? & que fiierunt dicti Ber- obligavit dicto domino Petro Asemari, & trandi Guillelmi patris eorundem niariti- fideliciter (i/c) & scienfer renunciavit omni que mei, de omni eo quod a te pro ipsis juri & rationi, quibus se tueri posset. Et vel ab ipsis vel in bonis eorumdem, vel que fuerunt dicti Bertrandi Guillelmi pa- tris eorumdem, petere vel exigere possem An 1261 iîdejusserunt pro eo dominus Berengarius de Fabricis miles & dictus Gaucelinus & Guillelmus de Piniano pro re dictorum pu- pillorum salva fore & pro omnibus & sin- gulis, a dicto Bernardo de Veiruna supra promissis, plenarie observandis & adim- plendis, obligantes inde se & omnia sua bona quisque in solidum dicto Petro Ase- mari & renuntiaverunt, certiorati plenîus & instructi, quisque in solidum novis con- stitutionibus de duobus reis debendi & de fidejussoribus, epistole divi Adriani & spe- cialiter consuetudini Montispessulani, que incipit : HereJes seu fiUi fiJejussorum, & om- ni alii juri & rationi comuni, generali & speciali, quibus se tueri possent, & pro- miserunt & juravcrunt, tactis sacrosanctis quatuor Evangeliis Dei, dicto domino Pe- tro Asemari, pro dictis pupillis stipulanti, hec premissa omnia & singula observare & observari facere & numquam contravenire. Acta sunt hec omnia anno dominice Incar- nationis millesimo ducentesimo sexage- simo primo, videlicet septimo idus septem- bris, in presentia & tostimonio Thome Duranti sacerdotis, Guillelmi Membrati Blanquerii, Guillelmi de Quatuor Casis, Raimundi Aymes diaconi, & mei Pétri de Capitevilario, notarii publici Montispes- sulani, qui mandate dicti domini Pétri Asemarii hec scripsi & signum meum ap- posui {signum notarii). II. Anno' dominice Incarnationis mil- lesimo ducentesimo sexagesimo primo, vi- delicet quintodecimo kalendas octobris. tcmbre. Ego Guillelma, uxor quondam Bertrandi Guillelmi de Montearnaudo, per rue & omnes meos, présentes pariter & futuros, ' Archive» de Léran; fonds Thézan. An 1261 17 scp- ratîone dotis mee seu ipsius dotis mee ypothece augmenti, donationis, pactionis seu conventionis inite inter dictum Ber- trandum Guillelmi , quondam maritum meum, & me seu ab alio pro me & no- mine meo ante matrimonium inter me & ipsum contractiim seu in ipso matrimo- nio vel post matrimonium, vel ratione successionis Ugonis filii mei quondam vel ratione successionis aliquorum infantum meorum vita functorum, vel administra- tionis tutele eorum quam gessi dictorum infantum meorum vel alla qualibet de causa, que dici, scribi, dictari vel excogi- tari possit usque in hune presenfem diem, faciens tibi, tutorio nomine pro ipsis infantibus recipienti, pactum reale & gé- nérale de non petendo aliquid a te pro eis vel ab eis vel ab alio nomine ipsorum vel in boiys eorumdem aliqua de causa dicta vel dicenda, quod pactum fuit vallatum & corroboratum soUempni & valida sti- pulatione, & promittens tibi tutorio no- mine pro dictis infantibus recipienti per vinculum sollempuisSc valide stipulatioiiis, quod contra predicta seu aliquod predic- torum non veniam nec alicui contra ve- nienti consentiam seu auxilium impendam, & nil dixi vel feci in preteritum neque di- cam vel faciam in futurum per me vel per aliam interpositam [personamj, quominus predicta liberatio & absolutio dictorum bonorum, & omnia & singula supradicta omnimodam habeant plenitudinem firmi- tafis. Que omnia & singula, predicta & uni- versa, ego servabo & custodiam cum omni coniplemento sine ulla diminutione, con- trarietate & tergiversatione, tibi tutorio An I 2ÔI PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1488 493. 1487 nomine pro dictis infaiitibus stipulanti & recipienti promitto & jiiro ad sancta qua- tuor Dei Evangelia, gratis & scienter a me corporaliter tacta, renuntians in dicto jura- mento, certiorata plenius & instructa, coii- dicioni iiidebiti & sine causa, errori cal- Instruction pour la levée du fouage\ culi, deceptioni in integrum, restitutioni & omni alii juri & rationi comuui, gene- rali & speciali, quibus contra predicta seu aliquod predictorum me juvare in aliquo possem. — Et ego Guillelmus Belleruda, procurator Poncii de Madieiras, nunc ma- riti dicte domine Guillelme, predictam liberafionem & absolutionem & omnia & singula predicta, quam liberationem & ab- solutionem fecit ipsa Guillelma de dictis SENESCALLO AGENNENSI ET CATURCENSI PRO DOMINO COMITE ALFONSUS, &c. Cum vobis alias miseri- mus formam assedendi & levandi foca- gium, ad majorem tamen certitudinem & expeditionem dicti negocii, eandem for- mam vobis iteratoduximus transmitendam, mandantes vobis, quatinus juxfa predicte tionis vel obligationis, quam ipsa Guil- lelma feceril eidem Poncio, vel ex persona ipsius Guillelme, libero & absolvo & aqui- tio tibi, tutorio nomine pro dictis fra- tribus recipienti, 8: promitto tibi, pro dic- tis fratribus ut tutor recipienti, in animam dicti Poncii de Madieiras ut procurator pro eo contra predicta seu aliquod predic- torum non veniet aliqua ratione. Testes sunt omnium predictorum vocati & rogati Bernardus Manhana advocatus, Raimundus Textor, Raimundus de Magurols, Gauce- linus de Rupeforcada, Bernardus Rufi & ego Petrus de Capitevilario, notarius pu- blicus Montispessiilani, ((ui mandatus a partibus scripsi & signum meum apposai. (.Signum notarii.') An 1261 ) dcccm bre. bonis, procuratorio nomine pro dicto Pon- forme tenorem predictam focagium levari cio de Madieiras tibi dicto Bernardo de faciatis, predictamque formam venerabili Veiruna militi, recipienti tutorio nomine patri episcopo Agennensi ostendatls, ut pro dictis infantibus, laudo, approbo & per ipsius prudenciam & vestram curam & confirmo, & omne jus quod ipse Pon- diligenciam predictum negocium melius cius de Madieiras habere posset vel habet possit & liberius expediri. Verumtamen in bonis dictorum frafrum, ratione dotis scire vos volumus, quod qaando gentes dicte Guillelme vel promissionis vel da- nostre, q\ias ad partes illas pro predicto fo- cagio levando destinaverimus, certi fuerint & secari de habendo focagio supradicto, & quantum quelibet villa St parrochia sigil- latim debebunt solvere de focagio menio- rato, bene volumus & nobis placet, ut pre- dictum focagium sub certis terminis redda- tur nobis & levetur, videlicet quarta pars ipsius Poncii, quod ipse Poncius vel alter ad instantem Ascensionem Domini, alia quarta pars ad subsequens festum omnium Sanctorum, alia vero quarta pars ad aliam sequentem Ascensionem Domini & ultima quarta pars ad aliud subsequens festum om- nium Sanctorum, ita quod ad ultimum ter- minum omne focagium integraliter habea- tur & perfecte. Voluiiuis enim inhac parie providere gravamini terre nostre, q\ioniam si dictum focagium ad presens levaretur, plurimi forsan de terra nostra in solutione dicti focagii gravarentar. Si vero aliqua de rébus predictorum hominum occasione dicti focagii capta fuerint, vos ea reddi faciatis, dum tamen certi silis bene & securi de ha- bendo focagio ad terminos supradictos, in hiis & aliis terre nostre negociis ita cu- riose & fideliter vos habeutes, quod a no- ' Lat. 10918, f" i5 r". A la suite, lettre sembla- ble & du même jour à l'évéque d'Agen. An 1261 1489 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1490 An 1261 bis propter hoc debeatis merito commeii- dari.Quid autem de predictis factiiin fue- rit, nos in scriptis quam cito poteritis certificare curetis. Datum aiiuo Domini M° ce" LX" primo, die mercurii post festum beati Nicholai hyemalis. Eodem modo scnpsit dom'mus cornes Gu'il- tus clericus habeat uniim scriptum !k vos aliiid simile de receptis de summa cujusli- bet ballivie per se & de summa cujuslibet persone per se. Volumus etiam, quod vos & idem clericus in dicto negocio proceda- tis de consilio venerabilis patris episcopi Agennensis, circa premissa fam diligenter lelmo de Plesseîo & Salomoni clerîcis apud & curialiter vos habentes, quod mediante Longumpontem. 494. Lettres d'Alfonse de Poitiers pour la levée du Jbuage' . I. Pro focagio. ALFONSUS, &c... seiiescallo Ageniiensi & Caturcensi Cum homines terre nostre ac prelati, capitula, religiosi, ba- rones, milites & alii pro homiuibus suis dare promiserint nobis focagium in subsi- dium Terre Sancte, nosque fecerimus com- putari focos tocius terre nostre comitatus Tholosani, quorum summam pênes nos ha- bemus & vos similiter pênes vos, nobisque datu;n sit intelligi a pluribus fide dignis, quod homines de terra nostra plus nobis darent in summa de qualibet villa ex dono, quam haberemus levando focagium, & niagis eis placeret, vobis mandamus qua- tinus in isto negocio procedatis tali modo. Sciatis in bonis villis, quantum nobis dare vellent in summa, & a prelatis, capitulis, religiosis, baronibus, militibus 8c aliis quantum in summa facerent nobis dari a suis hominibus sub nostro dominio exis- tentibus, &: tune scire poteritis que via erit nobis utilior, dona in summa recipere vel focagium levare. Unde modo illo, quo majorem summam habere poteritis, proce- datis, scientes quod ad terram nostram comitatus Tholose mittimus dilectum & fidelem clericum nostrum Guillelmum de vestra sollicitudine dictum negocium bo- num sorciatur effectum, & hoc fiât ut me- lius poteritis ad gratum & cum pace homi- num dicte terre. II. Vicecomiti Leomannie pro domino comité Pictavie '. Alfonsus, &c. Cum homines terre nos- tre, prelati, capitula, religiosi, barones, milites & alii pro suis hominibus dare pro- miserint nobis focagium & vos similiter in subsidium Terre sancte, nosque senes- callis nostris mandaverimus, ut levaient dictum focagium, vos requirimus & roga- mus, quatinus senescallo nostro Agennensi ad levandum dictum focagium ab homini- bus terre vestre, cum vos requisierit super hoc, vestrum consilium &auxilium impen- datis, tantum super hoc facientes, quod vobis propter hoc debeamus merito scire gratum. Aliis baronibus scripsit dominus cornes sub eadem forma. Litterc misse illa vice illis qui sequntur pro focagio : — Senescallo Agennensi, — sen.Tholosano, — sen. Ruthenensi, — sen. Venaissini, — episcopo Agennensi, — episc. Tholosano, — episc. Ruthinensi , — episc. Carpentoratensi, — episc. Cavellionensi, — episc. Vaisionensi, — Sycardo Alemanni, — Poncio Astoaudi, — vicario Tholose, — comiti Convennarum , — comiti Ruthe- nensi, — vicecomiti Leomanie, — Gas- toni de Gontaut, — Guillelmo Ferreoli, — Amenevo de Lebreto, — Odoni de Leo- mania, — Jordano de Insula, — preposito Tholosano, — Guidoni de Severaco, — Be- Plesseio, latorem presentium, ut sciât & goni de Calvomonte, — Deodato Barras, videat qualiter & sub qua forma levabitur focagium supradictum, volentes quod dic- ' Lat. 10918, f" 14 a; à la suite lettre scmblabl* à G., évéqu* d'Agen. — Barrallo de Bauceio, — abbafi Moisia- censi, — abbati Conchensi, — magistro Ste- phano de Biterri, — Johanni de Malleriis. ' Lat. 10918, f" 14 i. An I 2Ô1 An I2âi 1491 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1492 III. Senescallo Agennensi pro domino comité Pictavie'. ' Alfonsus, &c. Mandamus vobis, quati- nus personaliter accedatis ad dilectum & fidelem nostrum Sycardum Alemanni, & ab donner M & V^ lib. tur. en len de foage, & cil du Port Sainte-Marie V^ autres! eu leu de foage, nos vos fesonz asavoir, que il nos plest bien, mes que ce faciez par le conseil l'esvesque d'Agiens & de niestre Huede de la Montonere & d'autres prodes homes. Et sachiez, que com nos vos aions pluseurs An 1261 eodem & aliis addiscatis, quantum que- .foiées envoie noz letres & certaine forme libet villa de Agenno [&] Agenesio, de Tho- losa & comitatu Tholose, de Ruthinensi & Albigensi promisit seu dédit bone me- morie quondam coniiti Tholose pro pas- sagio transmarino. De quibus unum scrip- tum retineatis, Guillelmus & Salomon aliud & unum nobis mittatis. Quibus receptis & diligenter inspectis, una cum eisdem Sy- cardo, Guillelmo & Salomone inspiciatis fideliter & prudenter, utrum summa pro- missa predicto comiti Raimundo magis vel minus excederet quam focagium, si leva- retiir, sicut nobis fuit promissum, & utrum multum essemus dampnificati, si promis- sum levaremus, ut fuit promissa Raimundo, quondam comiti Tholose, & utrum magis placeret hominibus terre nostre ista via de promissa levanda a bonis villis, quam si focagium levaretur. Quibus diligenter in- spectis una cum Sycardo, Salomone & Guil- lelmo, & omnibus aliis circonstanciis, que suntin talibus attendende, vestrum & pre- dictorum consilium, & quid super hoc magis consulitis nos facturos, & quantum quelibet villa nobis daret nobis in scrip- tis quam cicius poteritis transmittatis, ut audito vestro & ipsorum consilio, tucius inde voluntatem nostram facere valeamus. Et volumus quod vos propter hoc non dimittatis quin procedatis in negocio fo- cagii, prout vobis damus in mandatis. IV. Au seneschal d'Agenois &. de Cahors por le foage '. Alfons, fiuz de roi de France, coens de Poitiers & de Tholose, à son amé & son feel, au seneschal d'Agens & de Cahors, saluz & amor. Com nos aions entendu par voz letres, que cil d'Agiens nos veulent ' Lat. 10918, {" 20. — Suit la lettre à Sicard Alaman. ' Lat. 10918, f° 20 i. de lever le foage, nos nos merveillons moût de ce que vos n'avez pas fet ce que nos vos avons mandé pluseurs foiz par nos letres, & selonc la forme devant dite. Et sachiez que nos le portons grief, car il nos semble que ce soit par grant négligence que la chose est tant porloigniée. Et por ce nos vos mandons & commandons estroi- tement, que vos faciez que cil foages soit levez, si com il fut promis, ou se ce non, nos ne nos tendrons pas bien apaié de vos. Et se li baron & les villes contredient que vos aiez les noms de chaucuue persone & com- bien elle donra, soffrez vos du savoir les noms& combien chaucune personne donrra quant aores, & aiez par devers vos les so- mes en escrit, combien chaucune ville & chaucune parroche donrra dudit foage. Et li prodome des villes les aient autresi en escrit, & Guillaumes & Salemon les aient ausin en escrit, & soit li ditz foages levez par Icsprodes hommes des villes & des par- roches, & vos soit bailliez ou à vostre com- mandement. Et ne lessiez pas, que vos ne recevez par la main des prodes homes de ville la some que il reconnoistront & par bon tesmoi[n]g & par escrit, & du remanant qui faudra après ce aurons conseil. Et se il avoit descort par aventure entres les homes d'aucune des villes & des parroches de le- ver le foage, si comme il ont promis, vos, selonc le conseil l'esveque d'Agien & de mestre Huede de la Moutonnière & de mestre Estiene de Bediers & d'autres pro- des homes, faciez qui soit levé ou par souz ou par livre ou en autre meillor manière, selonc ce que il sera plus porfitablement & plus loiaument levé. Et sachiez que nos avons retenu le transcrit de ces letres par devers nos, por savoir comment vos le fe- rez, & que vos le faciez si com nos vos man- dons, & retenez ausi le transcrit por fere ceste chose en la manière que nos vos man- dons. 1493 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 494 Vers 1261 49c jurer seur sainz, que il asserront bien & loiaumeiit à leur escient seur chaucune persone, selouc ce que elle sera, une some certaine de deniers & feront mètre en es- crit ce que chaucuns en devra por sa per- Instructîons du comte Alfonse à ses jone, & puis feront une some de tout en- sénéchaux pour la levée du fouage\ semble de la ville, en tele manière que il en aient un escrit & H seneschaus un au- tre & cil que mesires li cuens i envolera un autre semblables, & la feront lever quant elle sera escrite, si que toute la some des deniers soit bailliée au seneschal ou à son commandemen, selon ce que elle sera bail- liée aux homes de la ville en escrit, & se il ont mestier d'eide por lever, li seneschaus lor assènera certain home, qui lor aidera toutes foiz que il en sera requis. Et en ceste manière le fait fere li rois de France eu ses LI se ci^ I seneschal chaucuns en sa seneschau- ciée & ceus que mesires li cuens i en- volera iront en tele manière avant. Premièrement il vendront en une des vil- les de monseigneur le conte, & meesmement en celé que il Guideront qui plus volen- tiers face la volenté monseigneur le conte, & quant il seront en la vile, li seneschaus fera venir devant lui xil des homes de la ville, ou plus ou moins selonc ce que la ville sera, & leur dira de par monseigneur villes, quant elles li font aides. Et ainsin le comte, que puis que mesire li cuens fu quant il auront achevé en une ville & en sires de la terre, il les a tenuz empes & son bailliage, si aillent en chaucune des gardez, & que il ne n'a eu ne questes ne autres villes monseigneur le conte & en dons ne boutez, fors ses rentes qui li sont leur bailliage, tant que tote la besoigne deue, & a toujors commandé à ses senes- soit achevée en ceste manière. Et es villes chaus qui les gardassent & traitassent de- des barons, des chevaliers & des prelaz & bonairement & faissent traitier & rendis- des yglises & des religieux, en ceste ma- sent droit à chaucun loiaument & debonai- niere meimes aillent avant, apelez les sei- rement. Et leur dira li seneschaus que li gneurs de chaucune des villes. Et se il rois de France, puis que il vint d'Outremer voient que au tans le conte Raynion fu aie a eu aides granz en deniers de ses ville de avant en autre manière, & qui miauz pleust leur volenté & de grâce, & l'a faite lever au gens du pais por tel chose lever, si alas- par II foiz ou par m par homes jurez de sent avant en celé manière, en tele ma- chauchune ville, si comme de Paris & de ses niere toutes voies que mesires li coens autres villes. Et li rois de Navare & li cuens eust les somes de chaucune ville, selouc ce d'Anjou & la comtesse de Flandre & li dus qu'il est contenu en ses escriz, qui ont esté de Borgoigne & li cuens de Nevers aussin fait por ceste chose, ou selonc ce que il de leur terres ont eu aides granz en de- verront que raisons seroit. Et de toutes niers. Et por ce il est avis à monseigneur ces choses qui seront faites, rendent li se- le comte & à bones genz, que li home de neschal certain monseigneur le conte au sa terre li deivent rendre debonairement plus tôt que il porront par leur letres. Et ce que il li ont promis. Si lor prie & re- se les bones villes monseigneur le conte quiert que ceste chose acomplissent si vouloient donner une some de deniers en bien & si cortoisement, que il lor en sache leu de foage, qui ne fust pas moût mènent gré. Et lors après lor dira li seneschaus, que du foage, & que li commun des villes & li il regardent & eslisent X ou XII des homes baron & li prélat & li autre seigneur en de la ville ou plus ou moins selonc ce que il verront que bien sera & qui miauz sa- chent & connoissent la povreté & la ri- chesce de chascun des homes de la vile en moebles & en non moebles, 8: leur feront leurs villes s'i acordassent, il pleroit bien à monseigneur le conte, qui fust fet es vil- les qui à ce s'acorderoient, & en celles qui à ce ne s'acorderoient, fust levez li foages si corn il a esté promis. Vers 1261 ■ Lat. 10918, f 14 y". '49^ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1496 Éd.orig. t. m, col. 554. An i2âz mai. 496. CCCXL Restitution faite aux habitans de Carcassonne, par les commissaires du roi' \. aiitedicto, procuratoribiis exlstentibusalio- rum. Ad quod fuit ex parte agentium re- plicatum, quod iii illa retentione fuit so- lummodo coiicordatum de possessioiiibus retiiicndis domino Régi, que erant infra muros veteres ejusdem suburhii, qui mûri veteres se comportant a porta Atacis us- que ad portam Amenliar, & a porta Amen- liar usque ad ecclesiam Béate Marie inclu- NOBILI viro domino P. de Autolio, dendo ecclesiam, & usque ad Salinum, & a militi, Carcassone & Bitteris senes- porta Salini uscjie ad portam Firmat, & calio, magistri Henricus de Virziliis, Nico- a porta Firmat usque ad portam Pesoani, laus de Cathalauno, P. de Vicinis, clerici, & a porta Pessani usque ad ecclesiam Sancti inquisitores deputati ab illustrissime do- Michaëlis, & abinde usque ad fontem de mine rege Francorum in partibus Albi- Tricot, & a fonte usque ad portam de Re- gensibus super injuriis & emendis ipsius ses versus turrim episcopi. Nos vero, tes- domini Régis, salutem, Consulum suburbii tibus ex utraque parte productis receptis, Carcassone pro uuiversitate ejusdem sub- juratis & diligenter examinatis, eorumque urbii recepimus questionem continentem, quod nos ortos, localia & alias posses- siones circum adjacentes civitati Carcas- sone hominibus ejusdem suburbii, qui eas possidebant & habebant tempore mote guerre Trencavelli, restitui faceremus, depositionibus redactis in scriptis, cum es- set manifestum, quod fam illi qui mane- bant infra termines proxime dictos, quam illi qui extra manebant, quorum quidam erant majores inter eos, omnes in expu- gnatione civitatis Carcassone commuuiter presertim cum dominus Rex olim manda- ])eccaverunt, & quod de loco ad iiihabi- verit Johanni de Cranis, tune temporis se- taiidum, sumptibus domini Régis acquisito, nescallo, quod restitueret hominibus Car- fuit omnibus indifferenter provisum, prop- cassone possessiones & hereditates, quas ter quod totus situs antiquus burgi sub- tenebant tempore mote guerre predicte. versi in locum cessit platée sibi date, ac Contra quod pro domino Rege fuit exci- etiam tempore dicte guerre de illis mûris, piendo propositum, quod in revocatione quos illi de suburbio veteres muros appel- hominum Carcassone ad pacem & in trac- lant, vix uUa vestigia nisi sola portalia talu de loco eis ad inhabitandum assignato, apparebant, & quod in ambitu ipsius burgj fuit inter homines ipsos & illos qui vicem erant alii mûri veteres & fossata, prêter gerebant domini Régis in hac parte actum quandam clausuram novam & quasdam specialiter & condictum, quod sicut inclu- barrerias, quas illi de burgo fecerant in dit via illa que tendit ab Athace versus tempore dicte guerre, inde est, quod de Podium S. Stephani, que iucludit ciniite- illis mûris veteribus & chiusuris totum rium S. Stephani, & sicut inde progreditur burgum ambientibus magis videtur fuisse per vetera fossata exteriora usque ad fos- actum, si illi qui fecerunt retentionem satum vêtus Sancti Micbnelis, & inde sicut iinquam fecerunt de mûris veteribus men- includit via fontis de Tricot & descendit tionem. Et preterea consideratis deposi- recum de Sellano, usque ad fontem Karoli tionibus illorum testium, quibus major Magni & usque ad hortum canonicorum autoritas suffragatur, & qui dixerunt veri- & usque ad flumen Atacis, per partem il- similiora & negotio aptiora, locis etiam lam includendo omnes illos hortosqui sunt ipsis diligenter inspectis, consideratis aliis citra fontem Karoli Magni, omnes posses- multis rationibus que nos movere poterant siones domino Régi remanerent, consen- & debebant, per hanc inquestam nostram tientibus in hoc majoribus de suburbio declaramus totum burgum veterem, prout ambitus ejusdem se comportabat, esse de ' Manuicnti de Colbert, n. 227J. [Lat. 9996, retentioue domin'o Régi facta, excepta nova p. 2i3.J clausura in tempore dicte guerre noviter An 1 262 Ed.oriff. t. III, col. 555. An 1262 1497 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1498 constructa, qiiam non reputamusdebere in tes & alii, qui in biirgo novo Carcassone, retentione censeri, déclarantes ambitum edificato inter civitatem & Audani, domos burgi subversi & termines retentionis, construxerunt, quas postmodum de man- prout se comportabaut mûri veteres&fos- dato domini Régis diriiit senescallus ejus- sata, que erant inter ecclesiam Béate Ma- dem, &c. Nos vero, a singulis conqueren- An I2Û2 rie & ecclesiam Sancti Stephani, usque ad portam Saliiii, a porta Salini recta via que progreditur ad fossata que tendunt ad Po- dium Sancti Mickaëlis, & abinde sicut fossata progrediuntur de supra fontem de Tricot, & abinde usque ad Petrariam, & aPefrariausquead viam que jungiturhorto vicecomitis, & deinceps sicut via illa pro- greditur inter barbacanam & hortum se- nescalli, & tendit ad locum ubi fuitdomus Fratrum Minorum, & continuatur usque ad fossata predicta, que suut inter predic- tas ecclesias Béate Marie & S. Stephani. Unde pronuntiamus, quod liceat habitato- ribus dicti suburbii habere & tenere hor- tos & possessiones ad excolendum in aliis locis circum circa civitatem, extra mefas predictas, ut dictum est, domino Régi re- tentas, nisi si qui fuerint principalis pro- ditionis actores, quibus non inveniatur facta sibi a domino Rege gratia specialis, quibus nolumus per hanc nostram senten- tiam commodum aliquod generare. Quare pierre, abhé de Cannes, confirme une vobis mandamus autoritate domini Régis tibus juramento recepto super valore pro- priarum domorum & super valore materie sive ruderum, que ad eos pervenerant, ac similiter de estimatione damni dati in destructione domorum, nihilominus in- quisivimus de predictis, non solum per tes- tes productos ab agentibus, sed etiam per viros providos & fidèles, in predictis exper- tos. Inde est quod autoritate domini Régis, nobis in hac parte commissa, vobis manda- mus singulis personis inferius annotalis restitutiones fieri infrascriptas : vjdelicet Guillelmo Alvernici constabulario VI libr., domino Hugoni de Arsitio c sol, &c. ab- bati Villelonge pro fratre Theobaldo mo- naco suo LX s., Aymerico Marsendi,&c, Datum anno Domini M ce LXII, &c. 497- An I 262 nobis in hac parte commissa, quatinus ho- minibus dicti suburbii restituatis posses- siones, quas ipsi vel eorum actores possi- debant temjiore mote guerre circum circa civitatem extra metas predictas, si quas tenet dominus Rex ad manum' suam. Man- dantes de aliis jjossessoribus maturam jus- titiam exhiberi, nonobstante si allega- verint concessionem senescallorum sibi factam de possessionibus antedictis, nisi aliis deffensionibus legitimis valeant se tueri, quas volumus eis in omnibus esse saivas. Datum anno Domini m°cc°lxii°, mense maii. H. Nobili' viro domino P. de Auto- lio, militi, Carcassone & Biterris senes- callo, magistri Henricus de Virziliis, &c. inquisitores deputati ab illustrissimo do- mino rege Francorum super injuriis, &c. salutem. Conquesti fuerunt nobis servien- ' Archives du domaine de Monipellier; Carcas- lonne, n. 4. n; transaction entre l'abbaye 6* les enquêteurs royaux, au sujet du salin de Cannes ' . rOVERiNT universi présentes pariter & I futuri, quod nos dominus P., Dei gracia abbas de Caunis, & nos convenfus ejusdem monasterii, scilicet G. de Bessano, prier claustralis, Bertrandus de Faricone celle- rarius, Bertrandus Jordani elemosinarius, Ermengaudus de Avaniacho sacrista, Rai- mundus de Vado infirmarius, Poncius Re- dorta, Bernardus Mit, Bertrandus Cautea, Hugo de Curvala, Raimundus de Beronia, G. de Cortozela & Bernardus Ermengavi, per nos & per totum nostrum conventum présentera & futurum, laudamus, appro- bamus & confirmamus & ratam & firmam habemus composicionem factam per ma- gistros Henricum de Virzilliis, Nicholaum de Cathalaunis & Petrum de Vicinis, inqui- ' Doat, vol. 58, f 338. An 1262 8 mai. 1202 1499 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i5oo An 12ÔZ sitores députâtes ab illustrissimo domino rege Francie super injuriis & emendis ip- sius domini Régis in partibus Albigensibus, iiiter domiiium regem Francorum & nos- trum monasterium super saliiio deCauiiis, sicut in littera iude facta contiuetur, cujus ténor talis est : Nobili vire domino P. de Autolio, militi, Carcassone & Biterris senescallo, magistri Henricus de Virsilliis, Nicholaus de Cathalaunis & Petrus de Vicinis, cle- rici, inquisitores deputati ab illustrissimo domino rega Francie super injuriis & emendis ipsius domini Régis in partibus Albigensibus, salutem. Abbas & conventus Caunensis petunt dicto monasterio resti- tui niedietatem salini, quod consuevit esse in villa de Caunis, qua medietate Johannes de Fricampis senescallus dictum monaste- rium indebite spoliavit, asserens idem abbas quod in villa de Caunis débet esse salinum, & illud salinum debent habere dominus rex Francie & abbas dicti loci médium per médium 5 tali scilicet modo quod sal quod aportabitur apud Caunas débet emi a mi- nistris domini Régis & abbatis predicti & in communi loco poni,& lucrum sive emo- lumentum débet dividi equis porcioaibus inter dominum Regem & abbatem predic- tos. Proposuit etiam dictus abbas, quod monasterium suum erat in poGsessione vel quasi percipiendi cops&pogesiam promen- suragio salis in villa de Caunis in unaqua- que sarcina salis ab illis, qui extrahunt sal & vendunt, & quod libère poterat transire sal per villam predictam. Verumtamen sal, quod extrahitur de predicto salino non dé- bet defferri nisi per caminum, quod discur- rit a Caunis in Albigesium, scilicet juxta Villamrambertum & per Cabrespinam & per Pradellas & per Altumpullum. Quorum jurium possessione spoliavit monasterium dictus senescallus, ad quam possessionem vel quasi petebat monasterium suum resli- tui. Nos vero, quia quantum ad primum articulum, scilicet de salino quodam modo per quoddam instrumentum sigillatum si- gilloOdonis Cocci,coudam senescalli Car- cassone, ac etiam per testes invenimus ab- batis intentionem fundatam, sed forsitan non ad plénum, idcirco pro salute domini Régis volentes in dubiis viam eligere tu- tiorem, de voluntate ejusdem abbatis & conventus ipsius monasterii ita duximus or- dinandum, quod dominus Rex remittit ipsi monasterio duos modios avene, quos per- cipiebat apud Banholas in hominibus ipsius monasterii, & quod illosduos modios avene percipiat & habeat dictum monasterium amodo in perpetuum pacifiée & quiète in recompensaciouem juris, si quod habebat in dicto salino, !k dicti abbas & conventus diffiniunt & quitant imperpetuum domino Régi totum salinum in predicta villa de Caunis & quidquid juris habebant in ipso seu habere poterant. Quantum vero ad secundum articulum, visis & diligenter inspectis deposicionibus testium tam pro domino Rege quam ex parte monasterii productorum, dictum monasterium resti- tuimus ad eam possessionem vel quasi per- cipiendi cops & pogesiam pro mensuragio salis in villa predicta, in quo erat tempore spoliacionis predicte. Declaramus etiam sal libère posse transire per villam predictam, sicut erat consuetum, ita tamen quod sal quod exinde extrahetur defferatur per vias superius annotatas, & mandamus quod contra hoc prefatum monasterium nulla- thenus molestetur, salva domino Régi leuda sua sive pedagio, quod consuevit recipi extra villam de Caunis, sicut diu extitit consuetum, & totum salinum de Caunis re- manebit domino Régi imperpetuum, sicut superius est expressum. Datum anno Do- mini millesimo ducentesimo sexagesimo :;ecundo, mense maio. Actum fuit hoc in capitulo dicti monas- terii anno quo supra, scilicet octavo idus mail, in presencia & testimonio Pétri de Carcassona sacerdotis, Pétri Martini Vi- laudiam, Arnaldi Terreti, Guillelmi Ter- reti & mei Pétri Dorcha, publici notarii de Caunis pro domino abbate, qui de man- date predicti conventus & domini abbatis hanc cartam scripsi & signavi. Et cum pre- dictus conventus sigillum proprium non habeat, nos abbas memoratus presenti pa- gine sigillum nostrum duximus apponen- dum pro nobis & dicto conventu ad majo- rem iirniitatem omnium predictorura. An I2Û2 i5oi PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. l5o2 Éd orig t. 111, col. 556. An 1262 498. — CCCXLI Contrat de mariage de Pierre, infant d'Aragon, avec Constance de Si- cile ' . I N nomine Domini nosfri Jesu-Christi , aiino ejusdem Iiicaniationis MCCLXII, scilicet idibus junii. Félix copiilafacti coni- mercii conjagalis cuiictis est prestantior vinculis & coutractibus dignior uiiiversis, i3 juin. gj(._ Christo igitur disponeiite, qui ab ipso mundi principio matrimoniale fedusdispo- suit, nos P. infans, domini Jacobi, illiistris régis Aragonum, Majoricarum & Valentie, comitis Barchinone&Urgelli, domini Mon- tispessulani filius, vos illustrem dominam Constantiam, illustris domini Matfiedi ma- gniiîci régis Sicilie filiam, nobis par con- sensum mutiium de presenti matrimonil copula légitime copulavimus, & ante fores ecclesie Béate Marie de Tabulis, in villa Montispessulani, astantibus prelatis, co- mitibus, baronibus, militibus & qiiam- pluribus viris nobilibus & discretis, vos uunulo subairavimus ceterisqiie sponsali- tiorum solemnitatibus adhibitis desponsa- vimus. Et quia dignum estnuptiarum nos- trarum tam festivum diem communium donorum gratia... de mandato, consensu & voluutate predicti domini régis Arago- num, patris nostri, per cultellum flexum & per hoc presens scri|)tun), ejusdem pa- tris nostri & aliorum nobilium sigillis & attestationibus roboratum, damus, conce- dimus & tradimus vobis prefate domine Constantie, dilectc uxori nostre, iu dota- rium Se pro dotario civitatem Geninde in- tègre cum Judeis, rcdditibus S: justitiis omnibus pertinentibus eidem civitati, tam in militibus quam in aliis, castrum etiam Cauquiliberi, cum hominibus, 8cc. Et in presenti vos in corporalem & veram pos- sessionem ipsaruni terrarum induximus, ut eas cum pleno dominio habeatis & possi- deatis & ususfructum ex cis pro vestre voluntatis arbitrio faciatis, &c. Nos vero predictus rex Jacobus, pater ejus dompni Pétri, concessioni & traditioni & ceteris, que per eundem Petrum fîlium nostrum de eodem dotario acta leguntur, sponte con- sentimus, &c. Ad cujus rei geste memoriam & inviolabile firmamentum, presens dota- rii scriptum exinde fieri jussimus, &c. Acta sunt hec & laudata solemniter apud Mon- tempessulanum, anno & die prefatis. Ego R. Dosca publicus Montispessulani nota- rius, &c. S. Jacobi Dei gratia régis Ara- gonum, Majoricarum, &c. qui omnia & singula supradicta, prout superius conti- nentur, laudamus, &c. appositum per ma- num G. de Rocas scriptoris sui, in Mon- tepessulano, idibus junii, anno Domini MCCLXII, presentibus testibus Jausberto vicecomite Castrinovi, Olivario de Termi- nis, Gaucerando de Pinos, R. Gaucelini domino Lunelli, P'errando Sancii tillo do- mini régis, R. de Guardia, Garzia Ortis & Atho de Fossibus. S. infantis P., illustris régis Aragonum filii & heredis Catalonie, qui omnia & singula supradicta lauda- mus, &c. 499. CCCXLII Hommage rendu à l'église du Puy pour le comté de Bigorre, par Simon de Montjbrt' . Nos Petrus de Aspais, canonicus Anicien- sis, locum tenens sacriste Aniciensis ecclesie, notum facimus universis, quod anno Domini millesimo cc° XL° secundo, die jovis ante festum béate Marie Magda- lone, Reymondus Bodini de Aureliaco, cle- ricus, ut dicebat, nobilis viri domini Symo- nis de Monteforti, comitis Lincestrie, vice & nomine predicti nobilis, obtulit supra magnum altare dicte ecclesie Aniciensis, pro terra Bigorre & nominatim castre Lurde aliisque castris & villis Bigorre, va- lenciam sexaginta solidorum Morlanorum, An 1262 An 1 262 20 juillet. Éd. orig. t. 111, col. 557. ' Archive» du domaine de Montpellicrj titres de ' Trésor des chartes; Bigorre, n. 8. [J. 294; co- MontpcUier, n. 1. pie authentique de 1299.] An 1262 lOOJ PREUVES DE UHISTOIRE DE LANGUEDOC. 1004 Vers 1262 Soi, videlicet sex Hbras minus quhique solidis apud Meleduiium, die lune post ascensio- Viennensibus, preseiitibu' & videjitibus nem Doiuiui. dominis Guidone de Montelauro decano îpsius ecclesie, Austorgio de Mouteaccuto abbate de Segureto, Castone de Conioii, Joliaiijie Chardonal, & aliis pluribus cauonicis & clericis Aniciensis ecclesie. Qui Reymondus dixit nobis & aliis cauo- nicis ibi presentibus, quod de terra Bi- gorne & in hiis, que circa eam aguntur, curaremus facere quod debemus, quicquid per aliquem vel aliquos istius ecclesie fac- tum fuerit temporibus retroactis, & ad- junxit, quod dictus cornes dominus suus juxta posse suum iiide facietquod debebit. In cujus rei festimonium, has litteras si- gillavimus sigillo nostro patentes. Datum anno 8c die predictis. Lettre de Louis IX en faveur de l'ab- baye de Cuxa'. LUDOvicus, &c. senescailo Carcassone... Intelleximus quod reJditus, quos mo- nasterium Sancti Michaelis de Coxano habebat & possidebat in castre Podiilau- rentii & vallibus de Capronia & de Giu- clar ac pertiaenciis eorumdem, valebant annuatim viginti quinque libras Turoaen- sium, tenipore quo Chatbertus de Barbai- rano rébus premissis dictum nionasterium spoliavit, que res ad manum nostram post- niodum devenerunt. Nolentes igitur spo- liatori succedere in vicium, mandair.us vobis, quatinus viginti quinque libras Tu- roneusium annui redditus, habendas & per- cipiendas in perpetuum, in recompensatio- nem juris, quod in dicto Castro & vallibus abbas & conventus dicti monasterii se ha- bere dicebant, prout comodius ad utilitatem nostram & ipsius monasterii assignandas. UDOVicus, &c. Alfonso... Cum nos Ar- videritis, assignetis. Et si dicti religiosi naudo 'l'ruel de Caturco & Petro Vitalis probare potuerint coram vobis, quod in de Martello tradiderimus monetani nos- castre & vallibus supradictis juridicionem tram Turoiiensem cudendam & faciendam & homines haberent, predictam assigna- 5oo. Lettre du roi Louis IX au comte Al- fonse de Poitiers pour la monnaie de Saint-Antonin ' . DOMINO COMITI PRO REGE FRANCORUM L apud Sanctum Aiitoninum, in senescallia Carcassone, mandamus vobis & vos requi- rimus, quatinus ballivis, senescallis ac ce- teris gentibus vestris, quibus videritis ex- pedire, detis per vestras litteras per latorem presentium in mandatis, ut chemines in ter- tionem in loco seu locis similem jurisdicio- nem habentibus faciatis. Rursus si predicti religiosi probare potuerint coram vobis plus valere nunc in redditibus lUud, quod dictum monasterium habebat in castre Sf vallibus supradictis, tempère quo Chatber- ris, jurisdicionibus & potestatibus vestris tus occupavit predicta, totum illud quod taliter faciant custodiri, ne predictis Ar- naudo & Petre necnen & aliis mercatori- bus, qui ad dictum locum seu villam accè- dent ratione monete predicte, ab aliquibus malefactoribus propter defectum custodie dampnum aliqiiod inferatur. Si vero con- ductiim dicti niercatores pétant a gentibus vestris, ees per eas precipiatis conduci ad sumptus proprios mercatorum. Datum ' Lat. 109 I S, f° 24 i. prebatum erit valere supra quantitatem predictam viginti quinque librarum Ture- nensium predicto monasterio in redditibus equivalentibus assignetis, ab ipso monas- terio in perpetuum possidendas & haben- das, receptis ante omnia litteris abbatis & conventus, quod ipsi domine Régi cé- dant (sic) & quittant in perpetuum quic- ' Lnf. 9996, p. 76. — L'acte d'assise du séné- chal, Pierre d'Auteuil, est du 5 août I263. An 1262 An 1262 i5 no- vcmhre. An 1262 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. no6 Ver Vtrs 1262 quid in dictis Castro & vallibus aliquo jure sibi conipeteuti vel competituro habere po- terant vel in posterum reclamare, cum om- nibus fructibus & obventionibus perceptis temporibus retroactis, retento eideni nio- nasterio de Coxano jure collationis ecclesie de Podiolaurentio ac jure décime ad ec- clesiam pertinentis, si quod in eisdeCni] ré- bus ipsi monasterio competat ab antique. Actum Parisius, de consensu procuratorum dicti monasterii, sufficientem potestatem habentium super premissis componendi nobiscum, die mercurii post festum beati Martini yemalis, anno Domini M°CC°sexa- gesimo secundo. Visis autem presentibus litteris, eas reddatis religiosis predictis. 002. Lettre d'Alfonse de Poitiers à Louis IX en faveur de Raimond, évêque de Toulouse \ PRO EPISCOPO THOLOSANO EXCEI.LENTISSIMO & karissimo domino ac fratri suc Ludovico, Dei gratia Fran- corum régi illustri, Aif'onsus, filius régis Francie, cornes Pictavie & Tholose, salu- tem & cum fraterna dilectione paralam ad beneplacita voluntatem, Veniens ad nos venerabilis in Christo pater 11., Dei gratia episcopus Tholosanus, nobis ilcdit intel- ligi, quod cum nuper a venerabili pâtre archiepiscopo Narbonensi esset ad provin- ciale concilium apud Biterrim personaliter evocatus & in itinere processisset, bnju- lus & judex ac homines dicti archiepiscopi in strasta (.sic) publica in dictum episcopum cum armis hostiliter irruerunt, personam ipsius arrestando, res & boua sua violenter capiendo &multas alias injurias sibi, ut as- serit idem episcopus, inferendo. Cum vero personam dicti episcopi affeccione diliga- mus speciali & tam énorme factum contra eumdem perpetratum vobis debeat displi- cere, excellenciam vestrani attencius duxi- mus exorandam, quatinus dictas injurias ' Lat. 1091 J, f" 17 v°. dicto episcopo illatas vobis placeat taliter facere emendari, quod ad honorem Dei 8c vestrum cedere debeat & episcopi memo- rati. Datum apud Longumpoiitem, die ve- neris post festum beati Martini liyenialis. 5o3. — CCCXLIII Extrait d'une enquête sur le droit de chevauchée qu\ivoit le roi dans la ville d'Albi'. l, /'^IVES Albienses iverunt in exercilum, V-< quem faciebat doniinus Hugo de Ar- sicio, tune senescallus domini Régis, con- tra castrum de Montesecuro pro domino Rege. I testis miles vidit & audivit & dicit quod erant bene numéro circa XXX inter équités & pedites, & scit illos esse de Albia illique profitebantur se esse de Albia & dicebant se ire ad dictum excercitum. De tempore, XV anni sunt & amplius. — 11 tes- tis idem per omnia, excepto quod erant circa Cl.. De tempore, xviii anni & am- plius. — III testis vidit homines de Albia circa ce in dictum exercitum cum episcojio Albiensi, & quod èssent de Albia dixit per hoc, quia fréquenter videbat eos venientes cum vexillo episcopi Âlbiensis ad debel- landum dictum castrum. Item vidit (|Uod ad mandatuni dicti senescalli ibant ad bel- lum & faciebant necessaria in obsidione, sicut alii. De tempore, xviii anni, &c. — XVI testis dicit, quod vidit homines de Al- bia in dicto exercitu, & scit quod essent de Albia per hoc quod ipsimet profitebantur & ita dicebatur publiée per exercitum, & dicit quod vidit eos ibi bene per tressepti- manas. De tempore, XX anni, &c. — xxxiii testis dicit idem quod proximus, excepto quod estimavit numerum ad cccc, &c. Item dicit vidisse & audivisse, quod dicti 262 ' Archives du domaine de Montpellier; titres d'AIbi, n. 24. — Cette enquête est postérieure à l'année I263, à laquelle l'avait placée dom V'ais- sete. On y parle de Gui Fulcois comme pape (voir col. i;>o8)j il ne fut élu qu'au commencement de 126J. [A. M.] lid.oric, t.IlC col. 557. Vers 1266 Vlll. 48 Vers iî66 looy PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i5o8 homines de Albia petierunt dicto sencs- callo licentiam recedendi , & uoluit eara concedere, & reniaiiserunt, &c. — Cives de Albia iveruut in exercitum apud Cordan, quam faciebat dominus Imbertus de Bello- joco pro domino Rege & gerebat vices ibi... .— III testis dicit quod vidit, quod facta pre- conisatione publiée per villam de Albia, noniiue dicti Imberti, quod omnes tam mi- lites quam pedites sequerentur eum in dictum exercitum, dicti homines pedites & équités secuti sunt eum cum armis ad dictum castrum de CorJan, & dicit quod erant duo milia & plus, 8c dicit quod ste- terunt ibi per très dies, &c. De tempore, xxxanni,&c, — Homines de Albia iverunt ad obsidionem castri de Vauro, quod cas- trum obsederat cornes Montisfortis , ad ejus mandatum ibi vénérant ut dicebatur. XXXV testis dicit, quod vidit quod vene- runt ad dictam obsidionem cum armis & vexillis, tam équités quam pedites. De tem- Loniberio. — XXX VI vidit De tempore dicit, cjuod hoc fuit aute adventum Régis apud Avinionem. — XXXVIII dicit quod vidit quod dictus vicecomes obsedit dic- tum castrum, & vidit in dicta obsidioae homines civitatis Albie in magna mullitu- dine,&c. — Cives de Albia iveruut in obsi- dionem Moyssiaci & Podiicelsi castrorum, que castra cornes Montisfortis obsede- rat, &c. De tempore, XL anni vel am- plius, &c. — Cives Albie iverunt in obsi- dionem Tolose cum armis & de mandate comitis Montisfortis, 8ic. Homines Albien- ses iverunt in exercitu apud castrum de Grava, quod erat obsessum per dominum Humbertum de Bellojoco, gerentem tune vices domini Régis in partibus iHis,&c. — Homines predicti Albie iverunt in exer- citu, c[uem vicecomes Biterrensis faciebat contra castrum de Chefols cura niaxima multitudine. De tempore dicit, quod LX sunt anni vel circa, & crédit quod vénérant Éd.orig. t. m, toi. 55S. pore, dicit quod L anni sunt & plus, ut sibi ibi ad mandatum vicecomitis Biterrensis, videtur, &C. — Cives de Albia iverunt in & vidit quod talayerunt ibi vites & des- exercitum castri de Rocafolio, & tune erat truxerunt arbores & ea que erant in cam- senescallus domini Régis Joannes de Fri- pis. De tempore dicit, quod hoc fuit an(e campis. — VU testis vidit & audivil, &c., & destructionem Biterris. Inquesta facta fuit fuerunt ibi bene per très septimanas. De super isto negotio a vi annis circa per tempore, XXV anni Scamplius. — Vill testis dicit idem, quod VII, excepto de numéro, de quo Vil dicit ccc & amplius juxta esti- mationem suam, 8f Viii estimât ad DC & amplius, &c. — Homines de Albia iverunt in obsidionem Bellicadri, quam fecerat co- rnes Montisfortis. Li testis vidit homines Albie venire ad dictam obsidionem, &c. — Homines de Albia iverunt in obsidionem Castrinovi de Arrio, ad mandatum comitis Montisfortis, qui obsederat dictum cas- trum, &c. — Cives de Albia iverunt in ob- sidionem Castrisarraceni, & erat tune dux summum pontificem, tam super possessione quam super proprietate. i testis refert quod dominus Guido summus pontifex & dorai- nus Petrus de Autolio fecerunt istam in- questam. II. Imbertus' de Bellojoco, tenens lo- cum domini régis Francie, & Cadocius... ducens exercitum domini Régis ad Avinio- nem, & homines de Albia fuerunt ibi in exercitu domini Régis cum aliis, &c. De obsidiono Tolose & tala ibi facta post ad- ventum domini Régis ad Avinionem, quam fecit dominus Imbertus de Bellojoco cum & rector exercitus dominus Imbertus de exercitu domini Régis, in quibus interfue- Bellojoco, gerens vices domini Régis iu partibus illis, &c., & erat numerus eorum juxta suam estimationem DC & amplius, &; de mandato dicti Imberti regebantur sicut alii homines qui erant in exercitu. De tempore, XL anni. — Homines de Albia iverunt in obsidionem de Cassannel, cum comité Montisfortis, &c. Homines de Al- bia iverunt in exercitu, quando vicecomes c[Uondam Biterrensis obsedit castrum do runt homines de Albia & dominus R. Ab- banni miles & alii predicti. De obsidione castri de Cabareto, B. Balista de Villanova, post obsidionem Avinionis, XL anni sunt vel circa. De obsidione castri de Rocafolio, quod obsedit Joannes de Affricampis,senes. callus Carcassonensis domini Régis, quod ' Archives du domaine de Montpellier j actes ramcissés des trois sénéchaussées, liasse 8, n. ^. Vers Vtrs 1266 1009 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. lOio honiines de Albia ibi fuerunt in exercitii domini Régis, &c. De obsidione castri de Montesecuro, quod obsedit dominus Hugo de Arsiz senescallus Carcassoiiensis, & fue- runt ibi in exercitu episcopus 8c homines civitatis Albiensis & Ar. de Olonzaco de Caunis, dominus R, Abanni..., dominus lid.orig. Hugo de Duroforti, &c. De exercitu ducto coi. 559. apud Bressols in Fenoledesio, ducto per dominuni G. de Piano, senescallum Carcas- sonensem... Item de exercitu congregato apud Castras per dominum Hugouem de Arcisio, senescallum Carcassonensem, G. Parerii & muiti alii de Castris. De caval- gata facta apud Salve, facta per dominum de Affricampis senescallum, 8cc. De tala !k cavalgata facta apud Cordoam per domi- num Imbertum de Bellojoco & dominuni Philippum de Monteforti, patiem istius, ducentes exercitum domini Régis, in qui- bus interfuerunt homines de Albia 8c do- minus R, Abanni, 8cc. 504. — CCCXLIV Acte de Trencavel, auparavant vicomte de Bé-^iers\ ANNO dominice Incarnationis MCCLXIII. Noverint, 8cc. quod nos Trencavellus, quondam vicecomes Biterrensis, 8c nos do- mina Saurinavicecomitissa, uxorejus,8cnos Rogerius de Biterri 8c Raimundus Rogerii lilii eorum, omnes insimul, sponte, 8cc. vendimus... excellentissimo domino nostro Lodovico, Dei gratia régi Francio illustri, 8c domino P. de Autolio, militi, senescallo Carcassone 8c Biterris, 8c vobis magistro Bartholomeo de Podio, judici curie Carcas- sone, procuratorio nomiiie ejusdem domini Régis recipicnti, castrum de Sancto Mar- tino de Villareclam in Rcdesio, cum om- nibus juribus 8c pertinentiis 8c terminiis suis, 8c cum terminio Sancti Pétri de Tala- buxo, cum jurisdictione 8c cum expletis, cum hominibus 8c taillis, 8c generaliter ' Archives du domains de Montpellier; titre:> de Villereclam, n. 1. An 1263 cum omnibus aliis j uribus, valentia LVI lib. XIII sol. Turon. de annuo redditu, com- putatis in hoc expletis, que omnia habe- bamus in assisiara ab eodem domino Rege. Hanc autem venditionem facimiis pro pre- tio DCX lib. Turon., de quibus plene 8c intègre a predicto domino senescallo nominc domini Régis nobis est plena- rie numerando satisfactum, 8cc. Insuper nos domina Saurina predicta renuntiamus omni juri hypothece dotis nostre 8c dona- tionis propter nuptias 8c beneficio sena- tusconsulti Velleiani, 8cc. Et sit notum quod predictum pretium fuit constitutum 8c taxatum, salvis vendis domino Régi seu foriscapio contingente dictos venditores pro medietate. Et ad majorem rei firmita- tcm, nos Trencavellus 8c domina Saurina uxor ejus presenti publico instrumento sigilla nostra duximus appendenda, volen- tes 8c consentientes, quod si predicta si- gilla reinoverentur vel frangerentur, quod presens instrumentum nihilhominus in- tegram habeat firmitatera. Actum Carcas- sone, in testimonio Bernardi Filioli, Guil- lelmi de Lauro , Pétri Furnerii, civiuni Carcassone, 8cc. An I2Û3 5o5. CCCXLV Aveu £" dénombrement rendus au roi par le comte de Foix', NOTUM sit cunctis, quod dominus P. de Autolio, senescallus Carcassone 8c Bi- terris, transmisit domino R., Dei gracia comiti Fuxcnsi, quandam litteram excel- lentissimi domini régis Francie, per Pe- trum de Provino vicarium Carcassone, cu- jus ténor talis est : Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, di- lecto 8c fideli suo comiti Fuxensi, salutem 8c dilectionem. Mandamus vobis quatinus feudum, quod a nobis tenctis, senescallo nostro ostendatis seu ostendi faciatis. Da- tum apud Regalenimontem, die lune ante nativitatem beati Johannis Baptiste, ' Mss. de Colicrt, n. 2275. [Lat. 9996, p. i23.] An 1263 1 1 sep- tembre. An I 263 18 juin. Ed.oiig. t.lll, toi. 56o. An 1263 I JI I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1012 Et statim receptis dictis litteris, per dic- tum senescallum ad eum missis, dictus do- niimis cornes Fuxensis comparuit coram predicto senescallo,anno Domini m''CC°lx tercio, III idus septembris, pro predicto niandato domini Régis complendo, & ra- tione dicti niaiidati recogiiovit dicto sene- scallo feudum, quod a domino Rege tenet, in hune modum, & ad ostensionem dicti feudi tradidit quendam (sicy cedulam re- cognitionis dicti feudi, cujus ténor talis est : — Hec sunt nomina castrorum & villarum, que vel quas dominus cornes Fuxensis tenet a domino rege Francorum de Abatut & castrum de Lissacho & vil- lam & domum Sancti Quircii & castrum de Orcianis & vilarium de Marlacho & castrum de Bria & castrum de Caselis & castrum de Unzento & castrum de Du- roforti & bastidam & villam de Justi- nhaco, cum pertinentiis & dominationi- bus eorumdem. Item forciam de Flissoiiis cum pertinenciis suis. Item superdomi- nationem abbacie Calercii, ordinis Cis- terciensis, cum grangiis suis de Sancto Juliano, cum pertinenciis suis. Item su- perdominationem abbacie Lesati & ville Sancti Ibarcii, cum vilariis, dominationi- An I 263 in feudum. In dyocesi Tholosana, videli- bus & pertinentiis terre Lesatensis, ad dic- cet castrum Montislanderii, & forciam de Botano & Sancti Saturnini & de Lobeta & de Vuelh & de Faiaco, cum terminiis & pertinenciis eorumdem. Item tenet ab eo- dem nemora & superdominationem domus Bolbone & de grangiis sitis in nemoribus supradictis, & villam de Mazeriis, & super- dominationem grangiarum de Entrambisa- quis, de Ampolacho, de Artenacho & de Tor. Item superdominationem hospitalis Sancti Jobannis del Tor & grangiam de tam abbaciam pertinentibus. Item castrum de Fossato & de Castlardo cum pertinen- ciis suis. Item terram Dalmazanesii, scili- cet Dalmazanum & Villamnovam & Gar- delam & Tessents & Bategas & Faiolam & castrum de Metas & de Lupoalto & de Siuranis & de Bellopodio, de Furnellis, de Toarcio & de Albiacho, cum eorumdem pertinenciis & dominationibus. Item cas- trum de Montebriino & villarium de Cas- telono & nemora de Argan. Item castrum Combalonga. Item castrum de Montealto de Camarada & castrum de Montefano, in Bolbona, cum pertinenciis & terminiis ejusdem. Item vilarium de Crione cum ter- miniis suis. Item villam de Verneto cum pertinenciis suis. Item Castlardum de Bol- bona cum pertinenciis suis. Item villam de Varnhola, Julagueto & de Rippis cum suis pertinenciis. Item villam deVarilis & Ter- raciara & valleni de Villanova Trasquene, cum suis pertinenciis, & bastidam Rogerii de Montelauro. Item villam de Campra- nhano & de Vallibus & de Rivo de Pelà- porc & de Lobenx, cum pertinenciis suis. Item castrum de Monteacuto cum perti- nenciis suis. Item villam de Cuberiis, de Fornols, de Cervelhas & de Rosaut cum suis pertinenciis. Item castrum de Sancto Bauzilh & villam de Avenagas cum suis pertinenciis. Item superdominationem cas- tri de Artitz. Item villam Sancti Vitor & de Fita & de Scocia & de Sancto Amancio, cum suis pertinenciis. Item villam de Ave- zacho cum pertinenciis & villam de Bona- cho cum pertinenciis suis. Item castrum de Savarduno & castrum de Rodelha & de Baulanis & castrum de Cante & castrum cum suis pertinentiis. Item superdomina- tionem grangiarum domus Combelonge, & Portecluse & de Brugidor & ville de Campania. Item castrum de Bordis & for- ciam de Fauros cum suis pertinenciis. Item superdominationem ik proprietatem, quam tenet in Castro de Roquabruna & iu Castronovo de Serone, & superdominatio- nem quam tenet in terra Seronis, que est in dyocesi Coseranensi. Item superdomi- nationem abbacie Mansiasilli & ville de Savarato, & aliorum vilariorum seu vil- larum ad dictam abbaciam pertinencium & terminios (sic) eorumdem. Item castrum de Uniaco cum suis pertinenciis. Item tenet in feudum a domino Rege superdominatio- nem castri Sancti Michaelis & villam de Caselis, quas domini de Ganaco tenent ab eo; de qua villa de Casellis est spoliatus hostiliter & per vim per senescallum do- mini comitis Pictavie & Tholose a sex aii- nis citra. Item tenebat, quando venit ad servicium domini régis Francie, cartani partem castri Calvimontis cum ejusdem dominationibus, & ibi tenebat suam aulani LCJ.ori". 1. III, toi. 56 1 An 1263 l5l3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i5i4 & habebat multos homiues & casalagia trandi de Aiiiorto & pluriiini aliorum, & propria, de qiiibus fuit spoliatus perdomi- mai Petri Marsendi, publici iiotarii Car- mim coniifem Tholosanum. Item adicit cassonensis, qui hec scripsi anno & die idem cornes Fuxi, quod castrum de Palers quibus supra & sigiuim meum apposui, An 1263 & pertinencie ejusdem est de feudo & do- minatione castri de Savarduno, & semper debuit esse. Item medietatem Bastide, sci- licet partem Sicardi de Bellopodio. Item castrum de Collia & Bastidam de Podio Dazeu & Sarrautam- & Vallem cum suis pertinentiis, & Sanctum Quintinum & cas- trum de Quierescauios cum suis pertinen- ciis. Item tenet domiiius cornes omnia feuda, que habebat circa villam Appamia- rum vel aliquis tenet ab eodem vel tenere débet extra aquas, a domino rege Francie, cum suis pertinenciis. Item tenet in dyo- cesiConvenarum a dicte domino Rege cas- trum de Aulo & de Cassanhabela & de Segla & de Peirozel, cum suis terminiis & pertinenciis suis. Item tenet villam de Cadarceto cum terminiis suis. Item tenet a domino Rege predicto terram de Bolbes- regnante Ludovico rege Francorum. 5o6. — CCCXLVI Mémoire pour Alfonse comte de Tou- louse '. !• •» ffEMOiRE soit à vos soudean de Tors IVl £• trésorier de Poitiers. De la chevauchiée de l'esvesque d'Aube & de l'abé de Gaillac, & deceus qui furent avec ans à armes en la terre monsegneur le conte, & de la bataille où ilôt genz morz & navrez, si con l'en dit, & tout soit mis à execucion, toutes les choses devant dit sont Vers 1264 ÉJ.orii;. t. III, col. 562. à mestre à execucion à la milloie, le lundi tre & castra, quam terram & castra tenet après la Saint Michiel, ce que l'en porra en dominus comes Convenarum a dicto do- bone manière, & celés qui sont ci-desus mino comité Fuxensi in feudum : videlicet Montebetaut, la Fitanovela, la Fitela, Gozencs, Sanctum Cristaulum, Terssac, Planum de Bolbestre, Genssac, Sanctum Vitor & Insulam & Gotavernissa, cum om- nibus juribus & pertinenciis eorumdem. Item tenet ab eodem totam terram, quam habet in Carcassesio. Dicit tamen & profi- tetur dictus dominus comes, quod si aliqua sunt (.sic) omissa,que ipse feneata domino Rege, que in presenti scriptura non sint posita, quod ipse, visis instrumentis suis & indagata diligenter veritate cum senioribus terre sue, quod ipse illa ponet & exprimet sont à despeschier en nos terres, si con il pert par les paroles de chascun article. — De ceus qui furent de la partie l'abé, fu apelé & puis renoncié à l'apel, & se mis- trent du tout à la volenté monsegneur le conte. — De ceus de la partie à l'esveique d'Aube, fu la sentence confermée par mes- tre Guillaumes le Rous, & derechief apelé à monsegneur le conte. — Derechief des chevaliers qui furent de la partie audit es- veisque, est ordené de lor volenté, que par bone pes ils paieront à monsegneur le conte par la reson de celé chevauchiée, V^ Ib., la moite à l'ascension Nostre Sei- & specificabit. Acta fuerunt hec in palacio gneur prochainement à venir & l'autre civitatis Carcassone, in presencia & testi- monio magistri Bartholomei de Podio, ju- dicis curie Carcassone domini Régis, B. Stephani archidiaconi Carcassone, Sancii Morlaue canonici loci ejusdem, Bernardi de Solerio de Fonciano, Petri de Provino vicarii Carcassone, Lupi de Fuxo, Petri Rogerii de Mirapisce, G. de Gincniaco, Raimundi Senherii de Arzincho, magistri Bartholomei loci ejusdem, Johannis deDar- deis armigeri ipsius senescalli, magistri Guillelmi clerici ejusdem senescalli, Ber- moité à la feste de Touzseinz procheine- ment ensuivant, & de ce je e les lestres des procureurs au diz borgois, & à ce misires H quens s'acorde bien. Derechief de l'afaire & des quereles l'es- vesque de Caours, li article que il avoit bailliez furent leuz devant li & les respon- ses fêtes du conseil monsegneur. Desqueles responses pluseurs li plurent & pluseurs li ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 9, n. 77. [J, 3 18 ; original,] Vers 1264 I J K) PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i5i6 desplurent, & je commande au ssiicschall, que einsint com eles estoient ordenées fus- sent tenues, & ce qui estoit àparfere d'au- cunnes, fust parfest à la requeste de l'es- vesque. — Des articles qui furent proposés contre l'esveique por monsegneiir, il en re- tint le transcrist & dist qu'il enauroit con- seill & ses responses i mestroit,& a sout le seneschall sanz painne. Derechiefde lachevauchiée l'esvesque de Rodais & de l'abé de Conques & de leur aideurs, qui furent à armes en la terre monsegneur le conte, — quant à l'abé de Conques & ses aideurs est amendé par com- posicion, que niesire li cuens en doit avoir Ii<^ Ib. d'amende d'icele chevauchiée, & ce fu fest par monsegneur Ponz d'Astouaut, mesfre Guillaume le Rous, mesire Pierre d'Andrevile seneschau de Tholose, & celés II<^ Ib. sont à paier, à la Touzseinz pro- chene c Ib., à la Chandeleur prochenement ensuiant L Ib. & à l'Ascension après L Ib. De la partie l'esvesque de Rodais n'est mie feste l'enqueste, quar l'en ne puet coii- treindre ses homes, qu'il ne sont pas de la jurisdicion monsegneur, mes de ce est ordené que l'on li dénie audience, devant qu'il est contreinz ses homes. Derechief des torsz que li cuens Ramon fist à l'abé de Saint Saernil de Tholose. — De ce est dist à mestre Oide & à mestre Ponz, que il en sachent la vérité, quar je ne pooie mie tant demorer ileiques por le tans qui estoit bries. Derechief d'autres bones genz qui vos monferront noz lestres closes. — De ceus qui les me montrèrent j'e fest ce que en estoit à fere & que à eus apertenoit comme de pluseurs petites choses. Derechief de ceus qui erent fauses me- sures ou salin de Tholose. — Les borgois de Tholose furent absous, presenz mesire Ponz Astouaut & Sycart Alemant, par le se- neschau de Roergue qui lors estoit, & après nos coramandemes au seneschal que il en- queist de celi qui avoit eue les devant dites fauses mesures ou devantdit salin avant les diz borgois qui asous en furent. Derechief des armes que portèrent li fill le conte de Rodais & li frère monsegneur Gui de Seurac par la terre monsegneur le conte, 8c cil qui furent en leur compagnie firent roberie en la terre monsegneur. — Il sont condampné par le seneschal, pre- senz mestre Guillaume le Rous, en IIII" Ib. X Ib. meins, & en ont apelé, c'est a savoir le fill le conte de Rodais en c Ib., ses ai- deurs en III"' Ib. Derechief por les agneaus ocis & por le feus mis en L Ib. les aideurS devant diz & pour autres fez en XL Ib. Derechief que l'en envoit les leltres Ray- mon de Puicelse au seneschal de Roergua & de Tholose & au soudoen & à l'official au jor qui deivent estre à la milloie & quant il auront les Icitres pendanz d'iceli Raymon & de sa famé semblanz à monse- gneur, que il baillent les monsegneur, qui sent seelées de son seel & dou madame. — Les devant dites lestres nos avons eues seelées dou seel audit Raymon Si dou sa famé & li avons baillées les lettres monse- gneur saelées dou sael monsegneur & doU madame. Derechiefde la forme du serement, que li vigier de Tholose deit fere aus couses & aux citaiens de Tholose, & que la forme seit aportée au Parlement de Touzsainz, mesire Ponz Astouaut, requis sur celé forme, dist que il n'i ot point de serement puis que Odart de Ponpagne fust vigier. — La devant dite forme nos ont bailliée les conses & les citaiens devant diz, laquele forme est escrite de l'autre part de ce par- chemin. Derechief que l'en enquiere la ou sont les leifres overtes monsegneur le conte, la ou sont li article du fet de Tholose. — Nos les demandeumeS au borgois & au conses & à meiiiz autres ne ne trovemeS onqueS,qui riens nos en delst, fers mesire Sicart, qui dist qu'il les aveit veues & qu'il sauroit se eles porroient estre trovées. Derechief que li soudeens & li officiauS se treent au parties de Tholose & d'Age- nais & de Caercin por pacifier ceus qu'il verront qu'il sera à amender. Derechief savoir men se li frère Prédica- teur de Tholose auront eu XX Ib. Tholos. de Pierre Bernart de l'an Nostre Segneur LX, de l'aumône monsegneur le conte. — Li diz frères n'orent mie les difz XX Ib. du dist Pierre Bernart de l'an devant dit. — Derechief niesire Geffroi de Channevières, Vers 1264 Ver 1017 PREUVES DE L'HISTOI '^ "* lors seiiescliau de Tholose, ne paia pas les autres XX Ib. audiz frères de l'an Nostre Segneiir LXI, lesqueles xx Ib. icelui Gef- froi devoit paier, si corne l'en dit. — Dere- cliief les dames de PruUac de l'an Nostre Segneur i.xi n'ont riens eu de l'aumône monsegneur le conte. Derechief des homes monsegneur & des homes le roi d'Engleterre soit fête pes & concorde, semestiers est. Derechief des homes monsegneur, li- quel furent à armes es fiez qui muevent de monsegneur, seur le conte de Comminge & monsegneur Gaston de Beart, soit amendé bien & avenaument & l'amende jugée & levée, & les nons de ceus qui y fu- rent soient escriz & soient aportez au Par- lement. — Mesire Giraut d'Armegnac s'est mis du tout à la volenté monsegneur le conte, por soi & por les siens... Derechief des detes, que Pierre Bernart a receues, conbien & de qui & des soes meisraes, que elles soient mises en sainne mein. — Nos commandemes au seneschal que il lé feisf, & il le fera selonc ce que il porra. Derechief de foutes ces choses devant dites la certaneté soit aportée au Parle- ment lendemein de la quinzaine de la Touzseinz en escrit par le soudeent de Tours & ce & autres choses faciez & metez à execucion en bone manière. Per istos, quorum nomina secuntur, po- terit inquiri ubi sit littera de recognicioiie, quod terra, ubi est mineria, sit de dominio domini comifis & fuerit de dominio R. quondam comitis Tholosani : R. de Po- dio, Sicart Aleman, archipresbiterum de Mentsoious. Apud Agennum de porta seu pedagio Je la Mirmande. Mémoire soit à vos soudean de Tours & trésorier de Poitiers. Derechief de la minière, corn apartient à monsegneur le conte & au conte de Rodais 8c au chevalier que l'en dit, en qui de- meinne le minière est, & ans homes dcl Amilloic & de Seint Affrique qui ont droit en la minière, si con l'en dit. — De ce est oi li cuens de Rodais & son conseill & mestre Guillaume le Rous, por monsegneur le conte & les autres parties, eu tant con {E DE LANGUEDOC. i5i8 -—" » ers l'en doit desqu'à ores, & ont mestre Guil- '^'"^ laume 8i li cuens de Rodais le sacrement fez, escriz & sellez, & du seurplus est à avoir conseill o le conseill monsegneur. Derechief des lestres des convenances qui furent entre le conte de Rodais & les homes qui achetèrent la minière. — Il en est feste, si com il est dist desus. (.Au verso). Forma juramenti quod pe- tunt consules Tholose a vicario Tholose. — Juret vicarius Tholose consulibusTho- lose & aliis pluribus probis hominibus pre- sentibus, quod in vicaria Tholosana bene & legittime se habeat & gerat, quamdiu vi- carius extiterit in Tholosa, & quod liber- tates & consuetudines, usus & stabilimenla & omnia alia jura Tholose teneat intègre, fideliter & observet. Tamen si contrave- niebat scienter vel ignoranter seu alio modo in aliquo de predictis, quod ipsemu- tabit inde se & etiam emendabit, libertates, usus & consuetudines & stabilimenta & alia jura predicta omnia intègre & fideliter observando. Item quod omnes homines & femine Tholose locis omnibus se & suapos- sint in ipso credere fideliter& secure. Item quod auxilium, consilium, adjutorium & celari prestabit consulibus Tholose, & maxime quotiens ab ipsis fuerit requisitus vel ab aliquo ipsorum nomine consulatus ejusdem, & hoc salvis juribus domini co- mitis Tholosani... Et hoc ad cognitionem consulum predic- torum. II. De' calvacafa cpiscopi Albiensis & abbatis Galliacensis. — Illi qui fuerunt ex parte abbatis Galliacensis appellaverunt !k postea renuntiaverunt a|)pellationi, & supposuerunt se omnino voluntati domini comitis. Illi vero, qui fuerunt ex parte epi- scopi, tenentur domino comiti de volun- fate ipsorum in V libr., mcdictatem ad Ascensionem & medietatem ad festum om- nium Sanctorum sequens. — Placet d. co- miti. De negotio 8: querelis episcopi Catur- ' Trésor des ehîirtes ; Toulouse, snc 9, n. 8oi [J. 3i3j original. — Cet acte rédigé en Intin, n'étant que la reproduction parfois liitcr:ilc de celui qui précède, nous n'en donnons que quel" ques extraits.] [A. M.J Vers 1264 I jig PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1020 EJ.orig. t. III, col. 563. An I 264 ceiisis. — Articiili traditi ex parte ipsius & qiio ad eum missi fuerant, & habita coUa- responsioiies de coiisilio domini comitis tione & tractatu cum ipso domino Rege 8c facte fuerunt lecte coram ipso, & nos pre- coiisiliariis suis, & disputatioiie cum qui- cepimus senescallo Ageiineiisi, quod sicut busdam sapientibus viris super negotio ordinale erant responsiones, ita tenereu- antedicto, cum non potuissent cum ipso tur, & quod deficeret, suppleretur ad re- domino Rege super dicto negotio concor- quisitionem episcopi. De articulis traditis dare, nec ipsius Régis responsio esset su- contra ipsum pro domino comité copiam per ipso négocie eis accepta, iterato iidem habuit & habere débet consilium super episcopus & comes ex parte domini régis hiis & ponere responsiones suas ad eos- Aragonum proposuerunt coram dicto rege dem, & absolvit senescallum sine pena... Francorum, quod dominus rex Aragonum De armis que portaverunt filins comitis & pater ejus & alii predecessores sui ex Ruthenensis & filii domini Deodati de Ca- parte niatris sue tenuerant, habuerant & nillac, fratris domini Guidonis de Siurac, possederant libère & in pace, sine alicujus condampnati sunt in 1111'= libr. x minus, sed principis secularis recognitione, fanto tem- appellatum est, & de appellatione nichil pore quo non extabat memoria, villam factum adhuc. Montispessulani cum omni jurisdiclione De litteris domini comitis apertis, ubi & districtu, sine partitione, inquietatione sunt articuli super facto Tholose. — Pre- & contradictione ipsius régis Francorum & dictas litteras petiimus a civibus & con- predecessorum suorum & alicujus alterius sulibus & pluribus aliis, nec invenimus qui principis. Nam etiam temporibus illis, qui- de ipsis nobis aliquod diceret', nisi domi- bus varie & diverse questiones vertebantur nus Sicardus, qui dicit quod viderat ipsas inter dictos dominos reges super comita- & sciret utriim possent inveniri... tibus & aliis terris, & erat suspicio con- De hominibus domini comitis & régis tentionis & dissentionis inter eos, nuUa Anglie non fuitfacta pax, quia non potui- ex parte ipsius régis Francorum fuit pro- mus habere senescallum régis Anglie. posita petitio contra dictum dominum re- gem Aragonum, inquietatio vel contradictio " ~'~ super jurisdictione vel districtu vel aliquo jure ville predicte. Nunc autem quoniam inter eosdem pax & concordia fuerat soli- data, & ad dicte pacis perpetuam firmita- tem & conservationem inter filios eorum matrimonium contractum, suus senescallus Belliquadri, ad conquestionem Bernardi Gaudini, volendo irratiorîabiliter & inde- bite sibi usurpare jurisdictionem in dicta OCTAVO kalendas junii, anno Domini villa, citaverat quosdam burgenses, baju- MCCLXIV, Parisius,in palatio domini Uim & curiam Montispessulani ad compa- regis Francie, in quadam caméra, in pre- rendum coram se & ad respondendum in sentia illustris domini Ludovici, Dei gratia jure sub ejus examine petitionibus Ber- Francorum régis, & testium subscripto- nardi Gaudini predicti. Quo audito, domi- rum, dominus Arnaldus,Dei gratia Barchi- nus rex Aragonum, multipliciter admirans, nonensis episcopus, & illustris dominus miserai jam nuntios suos solemnes ad dic- Poncius Ugonis, Dei gratia Impuriarum tum illustrem regem Francie, ad requiren- comes, nuntii ad dominum illustrem regem dum quod mandaret suo senescallo, quod Francorum a domino rege Aragonum missi, desisteret a predictis. Cumque adhuc dictus exposito ad plénum dicto régi Francorum senescallus non desisteret a predictis, imo jam in diebus precedentibus negotio pro sententiam condemnationis de facto con- tra quosdam burgenses Montispessulani ■Bibliothèque du roi, Manuscrits de Saluée, protulisset, dominus rex Aragonum, magis n. 497i ac magis admirans volensque dare operam Soy. CCCXLVII ambassade envoyée par le roi d'Aragon au roi saint Louis, au sujet de Mont- peLlier\ An 1264 An 1264 1D2I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Itl22 Éd.orig. t. III, efficacem, qiiod integritatem dilectioiiis quam ergadictum regerti Francorum habe- bat, posset illesam servare, confisus etiam de sinceritate dilectioiiis dicti régis Fraii- cie, misit iterato proeodem iiegocioaddic- tiim regem Francie magis solemnes nun- tios, videlicet dictos episcopum & comitem, qui ex parte dicti domiiii régis Aragoiium predictum regem Francie, quanto citius potiierunt, requisieriint & rogaveriiiit, quod dicto senescallo suo maiidaret, quod a dictis citatioiiibus & ab omni alia in- quietatione & perturbatione super villa coi.56^ Montispessulani & jurisdictione domini régis Aragoniini, quam plenarie habet in ea, desisteret, & [cum adj solidationem pacis promptus & paratus fuerit & sit terram, jurisdictionem & districtum dicti régis Francie & omnia que ejus sunt, sicut propria defensare & se ac sua pro defen- sioue & aiixilio ejus preponere, sicut pro carissimo & specialissimo amico, & hoc idem ab ipso rege Francie cum vera confi- dentia speraret, & integritati & sinceri- tati amicitie inter eos contracte contra- rium [esset], quod ad eo inquietationem, contradictionetn vel injuriam aliquam sus- tineret. Cumque rex Francie, ])romisso quod non proposuerat nec proponebat regem Aragonum gravare in aliquo, sed amicitiam suam modis omnibus conser- vare illesam, respondens diceret quod nullam fecerat injuriam dicto domino régi Aragonum in predictis, pro eo quod villa Montispessulani erat de feudo suo & eam Magalonensis ecclesia pro ipso tenebat in feudum, & quod erat intra fines regni sui, & ideo ad conquestionem Bernardi Gau- dini burgensis sui, qui se asserebat esse gravatum a curiaSc hominibus Montispes- sulani, poterat & debebat, tamquam major dominus, c[uoscumque de villa Montispes- sulani citare, & ipsi tenebantur ad sui se- nescalli cifationem comparere & sub ejus examine litigare vel suas exceptiones pro- ponere; assereret etiam se & sucs predeces- sores de hujusmodi esse & fuisse in posses- sione, & se audivisse, quod avus suus rex Philippus ad citationem Guillermi quon- dam de Montepessulano, citaverat domi- nam Mariam, quondam s/ororem Guillermi, ad comparendum coram se & ad respon- An I 264 dendum in jure sub suo examine dicto Guillermo, & ipsam nolentera venire idem rex Philippus tamquam contumacem con- demnaverat; dicti domini ex parte domini régis, premissa & admissa protestatione, quod ea que proposuerant & proponebant super hoc negocio coram eo, non propo- suerant nec proponebant in forma judicii nec tamquam coram judice vel superiore, sed tamquam coram specialissimo & caris- simo amico dicti régis Aragonum, respon- deruut sibi constanter, quod villa Montis- pessulani nunquam fuerat de feudo suo, nec rex Aragonum vel predecessores sui habuerant vel recognoverant super dicta villa superiorem aliquem principem secu- larem, & ipse dominus rex Aragonum & pater suus ac mater ac alii predecessores sui, ex parte matris sue, tenuerant 8c pos- sederant in pace & sine requisitione, con- tradictione & inquietatione vel turba- tione & recognitione ipsius régis Francie & predecessorum ejus & alicujus alterius principis secularis, dictam villam cum omni jurisdictione, potestate & districtu, tante tempore cujus memoria non exta- bat; nec ecclesia Magalonensis, pro qua certum quid in dicta villa idem rex Arago- num tenebat, non recognoscebat nec te- nebat aliquid pro dicto rege Francie in dicta villa, imo habebat privilegium & confirmationem sedis apostolice, in quibus continebatur expressum, quod aliquis prin- ceps vel secularis persona nihil in dicta villa sibi vendicare tenetur, nec dicta villa erat intra termines vel fines regni Francie, cum illa territoria, que asserit dictus rex Francie esse de districtu suo, infra que posita erat villa predicta, non fuissent ab antique de règne nec regni, sed occasione nove adquisitionis & quadam occasione compesitionis & diffinitionis domini régis Aragonum ad ipsum regem Francie perve- nerunt. Et sic cum nullam jurisdictionem vel districtum dictus rex Francie vel pre- decessores sui habuissent vel haberent in dicta villa, non poterat nec debebat ejus lid.orig. senescallus, ad conquestionem dicti Ber- '; 'i.U nardi Gaudini vel alicujus alterius, cu- riam, bajulum vel hemines Montispessu- lani citare, & illi, qui vice dicti régis Aragonum exercent jurisdictionem in villa i523 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i524 ""; — An ' An '* Moiitispcssiilaiii, parati fuerint & siut, [ac] sus habitiis per dictiim rcgcni Fraiicic ha- '^''^ dicto Bernardo suiini jus verbo & ciini tes- btiit effectum seu executioiieni ; dicta enim timonio scriptis publiée proiiiiserint se domina Maria, regina Aragoiumi, accessit factures, nec dicto Bernardo Gaudini fuerit ad sedem apostolicam , Si exposita ei veri- aliquod gravanieii illatum seu injuria vel tatenegotii, fecit dictum processum, tan- violeiifia irrogata per aliquos homines cjiiam a nou suo judice habitum, irritum Moutispessulani vel per illos, qui vice do- declarari. Dixerunt etiam dicto domino mini régis exercent justitiam pro co, quia régi Francie dicti nuntii, quod ubi videre- dictus Bernardus in villa Moutispessulani tur sibi quod aliquod jus haberet in villa a quibusdam burgensibus recepit commo- Moutispessulani, cum dominus rex Arago- dum, & cum publico juramento firmato se num hoc diffiteretur & esset in plena & fideliter negotiaturum ac rationem reddi- pacifica possessione & longissima oninis turum ac in potestatem eorum capitale juris dicte ville, debebat de jure, quod ibi & lucrum reportaturum promisit. Et post vendicare intendebat, cum domino rege longum tempus, a predictis burgensibus Aragonum prius experiri, & non debebat requisitus, ut rationem redderet, ad Mon- citare homines, curiam vel bajulum dicto tempessulanum veuit, & cum iiec de capi- ville, qui nuUam habebant de jure potes- tali nec de hicro fideliter rationem redde- tatcm vel auctoritatem experiendi in ju- ret, a predictis burgensibus super dicto dicio de predictis, cum essent procurato- contractu in jiidicio, sub examine eu- rcs, officiales seu administratores domiiii rie Moutispessulani conventus, & ibidem rcgls Aragonum. lis propositis, dominus spoute, sicut & tenebatur ratione cou- rex Francie dixit, quod ipse super dicto ne- tractus & obligationis, litigavit, litem con- gotio nesciebat rei veritatem ad plénum, teslando & alias in causa procedendo, sed a senescallo Belliquadri & ab aliis iu- nulla exceptione fori declinatoria , sicut quireret veritatem, & in instanti parla- non poterat, opposita. Et cum secundum mento cum domino Sabinensi, qui ipsos consuetudinem & observantiam ejusdem dominos reges dlligebat & super traclatu ville, quia de judicato solvendo satisdare & iuformatione pacis & matrimonio inter non poterat, quia persona suspecta erat, filios eorum coutracto interposuerat par- Éd.oriR detineretur, ab hujusmodi detentioue ad tes suas, deliberaret plene super facto pre-' côi. 566. dominum infantem Jacobum, q>ii tune ibi dicto & coasilium & deliberationem suam erat, appellavit, & dominus infans predic- significarct domino régi Aragonum. Dixit tus processum predictum, causa cognita, etiam, c[uod tantum diligebat dominum confirmavit, & postmodum ad preces do- regem Aragonum & tantum volebat ejus mini régis Francie, idem dominus iufans amorem retinere & conservare, quod si dictum Bernardum a predicta detentione predecessores sui & ipse in villa Montis- liberum fecit. Et sic manifeste apparebat, pessulaui non habuerint & possederint id quod dictus B. Gaudini non fucrat in ali- de quo est questio, ipse uolebat ibi aliquid quo per curiam vel homines Montispessu- adquirere, & ubi oporteret alterum fieri, lani gravatus, & ubi verum esset, quod ex magis vellet quod dominus rex Aragonum aliqua causa possetdicere se gravatum, non haberet aliquid de jure ipsius régis Fran- poterat nec debebat ad regem Francie vel cie, quam si ipse rex Francie haberet ali- seuescallum suum vel alium aliquem prin- quid de jure domini régis Aragonum, & cipem secularem habere recursum, sed ad nuuc mandaret suo senetcallo, quod desis- ipsum regem Aragonum vel ad illos, qui in teret a processu quem inceperat contra villa Moutispessulani pro ipso jurisdictio- homines Moutispessulani, quousque aliud nem exercent. Super facto vero Guillerml ab eo mandatum reciperet. Et dicti nuntii de Montepessulauo , responderuiit dicti responderunt dicto domine régi Francie, nuntii, quod dicta domina Maria, que erat quod Domino concedente, ipse haberet domina & proprietaria Moutispessulani, bonum consilium super dicto negotio, sed nunquam ad citatioaem régis Francie com- pure & simpliciter & sine ulla retentione paruerat, sicut nec tenebatur, nec procès- debebat maudare senescallo suo, quod om- An I 264 i525 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1526 nino irrevocabiliter desisteret a processu, quem inceperat contra homiiies Moiitis- pessulani & villam, & quod de cetero simi- lia lion attemptaret, & circa hoc repetie- nint rationes supra positas. Et quia hoc fiierunt fr. Raynaldus, Rothomageusis ar- chiepiscopus, dominus Simon de Niella, P. Camerletus, magister Philippusde Nismes, buigenses Montispessulani, &c. Ego Pon- dus Ugo cornes Inipuriaruni, qui hoc firmo. An 1264 non sufficiebat, significabant sibi & pro- Signum Pétri Rossi, notarii publiai dicti testabantur ex parte domini régis Arago- domini comitis Impuriarum, qui iis omni- num, quod ipse dominus rex paratus erat bus presens fui [&] ad requisitionem pre- ipsi domino régi Francie super villa Mon- dictorum dominorum episcopi & comitis tispessuiani & super quacumque alla peti tione, quam contra ipsum vellet proponerc, facerecomplementum justifie, sub examine sui judicii vel communium personarum, & super hoc quod ipse desisteret omnino ab omni inquietudine vel vexatione super villa Montispessulani, quousque in judi- cium cum ipso rege Aragonum de suo jure esset expertus. Et si conira hoc ipseproce- deret, pro certo sciret, quod dominus rex Aragonum nuUum alium ad ipsura super hoc negotio nuntium destinaret, sed ad de- fensionem contra hujusmodi inquietatio- nem & vexationem viriliter, sicut posset, se opponeret, & si strages hominum, de- hoc scribi feci, die & auno prefixis. 5o8. CCCXLVIIl Acte oh il est fait mention du par- lement d'Alfonsey comte de Tou- louse ' . N nomine Domini Jesu Christi. Noverint niversi présentes pariter& futuri,quod IN ne uni nos magister Odo de Motoneria, clericus illustris domini comitis Pictavie & Tho- Structiones seu vastationes terrarum vel ali- lose, litteras commissionis recepimus ab qua alla dampna contingerent, Deus esset testis & omnis mundus & omnes in loco, in quo hec proponebantur, astantes & hoc audientes, quod non esset culpa dicti do- mini régis Aragonum, qui se juri & justi- tie offerebat, sed ipsius régis Francie, si hoc recipere recusaret, & hoc multotiens repetierunt. Cumque hec & similia dicti nuntii coram dicto domino rege Francie proposuissent, & idem dominus rex ean- dem quam supra responsionem de piano curialiter faceret, iidem nuntii, ad proban- dum quod super sua legatione suo essent functi negotio, requisierunt a dicto do- mino rege Francie, quod de predictis om- nibus, que ex parte domini régis Aragonum super dicto negotio coram ipso proposue- rant, per aliquem de suis notariis publicum mandaret fieri instrumentum. Cumque hoc idem rex se facturum negaret, asserens de consuetudiiie sue terre hoc non esse, Michael, notarius dicti domini episcopi, & F. Rossi, notarius dicti domini comitis, ad requisitionem & instantiam predictorum episcopi & comitis, ad perpetuam rei memoriam ac probationem, hoc publicum confecimus instrumentum. lis présentes eodem domino comité sub hac forma : — Alfonsus, filius régis Francie, cornes Picta- viensis & Tholose, dilecfo & fideli clerico suo magistroOdoni de Motoneria, salutem 8c dilectionem. Veniens ad nos nobilis vir &fidelis noster, comes Ruthenensis, nobis instanter supplicavit, ut eidem jus redde- remus utrum eum admittere deberemus ad supplicationem super minerio d'Orzals precipue nobis factam, precipue cum di- ceret dictam supplicationem per interlo- cutoriam a dilecto & fideli nostro clerico magistro Radulpho de Gonessia, thesaura- rio ecclesie Beati Ilarii Pictaviensis, latam fuisse jam admissam, utrum vobis mandare- mus, quatenus vocatis his qui fuerint evo- candi super predictis, videlicet utrum per predictam interlocutoriam supplicatiofue- rit prcdicta simpliciter admissa, & etiam si non fuerit admissa, utrum eam de jure ad- mittere teneamur, eidem comiti de bonO- ruiu consilio jus reddatis. Datum apud Longumpontem, anno Domini millesimo ducentesimo sexagesimo tertio, die lune in ' Archives àa dotnairte de Rodez; titres de Montjaux. [Doat, vol. 172, f" 100.] l':J.orij'. t. m, col. M>7. An 1264 1 1 sep- tembre. An 1263 Z_\ dé- cembre. An 1264 iSi-j PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 10 528 vigilia natalis Domini. — Ciijus comissio- nis authoritate, ad dies assignâtes vene- runt coram iiobis nobilis vir domiiius co- mes Ruthenensis, pro se, & discretus vir magister Guillelmus Russi procurator do- mini comitis Tholose, pro ipso domino comité Tholose, & super questione, in dicta comissione contenta, proposuerunt de jure & de facto quecumque utrique parti visum fuit fore proponenda. Ad hoc nos prefatus auditor utramque partem di- ligenter audivimus ac universa & singula que proponere voluerunt, & partes sepius requisivimus, si aliquid amplius proponere volebant. Vidimus etiam & curiose intel- leximus quandam interlocutoriam, latam super materia ista per virum prudentem, magistrum Radulphiim de Gonessia, the- saurarium ecclesie Sancti Ilarii Pictavien- sis, & totum processum per ipsum & co- ram ipso habitum inspeximiis diligenter. Ad hoc nos prefatus magister Odo, matura deliberatione prehabita,& habito consilio plurium prudentum virorum & jurisperi- torum, dictam questionem juxta formam commissionis nobis facte, sacrosanctis Evangeliis coram nobis positis, determi- nandam duximus in hune motlum. Dici- mus itaque & cognoscimus pronunciando, quod supplicatio oblata prefato thesau- rario per dictum dominum comitem Ru- thenensem fuit simpliciter admissa, id est recepta, sicut manifeste apparet, quia in actis publicis fuit per ipsum thesaurarium redacta & sigillata sigilio ipsius; scilicet dicta supplicatio non fuit admissa, id est cxaudita, quod ex hoc intenderet dictus desiderium voluntatis, vitam olim duxerît thesaurarius fieri, quod in ipsa supplica- & duceret enormifer dissolutam, nobis & tione postulabatur; quod aperte apparet collegis nostris sub certa forma comisit niagistri Bartholomei Aurelii, Guilhernii de Nantholet %icarii Tholose, niagistri Rigaldi Belli judicis Tholose, magistri Guilhermi de Furno judicis senescallie Ruthene, & mei Bernardi Belsenx, notarii publici de Petrucia & de Najaco, qui pre- dicta scripsi de mandate dicti magistri Odo- nis & in publicam formam redegi & signo meo signavi, anno Domini m" CC" LX° IV°, die jovis post nativitatem béate Marie. Nos vero prefatus magister Odo ad majo- rem firmitatem hujus sententie sigillum nostrum duximus apponendum. 509. — CCCXLIX Actes touchant le procès fait à Rai- mond de Falgar, évéque de Tou- louse ' . 1. -r-jRlNCiPUM mansuetissimo ac serenis- L simo, domino Alfonso, Dei gratia Pictavie & Tholose comiti, Maurinus, per eandem archiepiscopus Narbonensis, salu- tem cum augmente divine gratie & hono- ris. Li spécula residens, auctore Domino,. summus pontifex heminenti, qui tocius sancte Dei Ecclesie ac presidencium in eadem optinet in potestate (sic) plenitu- dine principatum, intellecto, fama, immo verius infamia reclamante, quod venerabilis R. episcopus Tholosanus, abjecta prorsus pontificali modestia, nimis amplectens sue An 1264 An I 264 17 mars. Ed.orig. t. !ll, col. 568. ex 60, quia post receptionem dicte suppli- cationis dixit se deliberaturum in proximo parlamento domini comitis Pictaviensis & Tholose, quod non fecisset aliquatenus nec dixisset, si determinasset ea debere fieri, que dicta supplicatio continebat. Lata fuit bec interlocutoria apud Tholosam, in presentia & testimonio nobilium virorum dominorum Sicardi Alamanni, Poncii As- toaudi. Pétri vicecomitis Lautricensis, Pé- tri de Landrevillis seaescalli Tholosani & Albiensis, Philippi de Boissaco senescalli Ruthenensis, Philippi de Monteleardo, inquisitionis negotium contra ipsum, vo- iens ut de bonis episcopatus Tholosani nobis & nostris familiis, durante inquisi- fionis negotio,, idem episcopus, sui prepo- siti 8c bailivi necessaria ministrarent. Quod quia moniti légitime facere denegarunt, eundem episcopum suosque prepositos & bailivos auctoritate apostolica excomu- nicationis vinculo nos & nostri conjudi- ces duximus innodandos. Quam senten- ' Trésor des chartes du roi j Toulouse, sac 4, n. 91. [J. 3085 original.] iSig PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. l53o An '* ■* tiani cum in coutemptum Dei & suarum- nent, qiiod nobis sufficiant & nostris periculiim animaruni sustinerent, animo familiis pro expensis, quas fecimus & in iiidurato, eoriim contumaciam ik contemp- posterum faciemus, durante inquisitione tum domino pape significavimus, suppli- que nobis a sede apostolica contra eundem cantes eidem, ut super expensis predic- episcopum est coniissa, & alia faciant que tis providere nobis tam salubriter quam rogat dominus papa in missis vobis litteris celeriter dignaretur. Idem vero dominus & requirit; taliter in hac parte ob reve- papa, cupiens, ut per suas nobis man- renciam sedis apostolice facientes, quod davit litteras, dicte inquisitionis nego- more progenitorum vestrorum serenissi- tium consummari, & quod in eo constan- morum ac christianissimorum principum, ter & efficaciter procedamus, serenitatem quos hactenus sedes apostolica inter alios vestram litteris monet apostolicis & orta- mundi principes pro viribus exaltavit, & tur, quas lator presencium vestre mag- ipsi sacrosanctam Uomanam ecclesiam, nificencie presentabit, ut nobili vire se- grata viciscitudine, in catholice fidei uni- nescallo, vicario Tholose & aliis vestris tate speciali reverencia usque ad hec tem- prepositis & bailivis in partibus Tholosa- pora exaltarunt, & ejus sincera devotione nis, vestris detis litteris in mandatis, quod receperunt régulas & mandata, vos in suis ad requisitionem nostram & nostrorum precibus in hac parte proraptum inveniat conjudicum tantum de bonis episcopatus & devotione qua convenit pariturum, ut Tholosani capiant, saysiant & nobis assig- sic nos & nostri conjudices expensas hu- nent, quod nobis & nostris familiis pro jusmodi, licet vix aut nullo modo propter jam factis expensis sufficiant & pro in negocii accelerationem, mora diutina pro- posterum faciendis, quamdiu durabit in- hibente, differre absque impedimento pos- quisitionis negotium supradicte. Eundem simus, juxta intentionem summi pontificis etiam senescallum, vicarium & capitula- & coUegariim nostrorum, quin maudatum rios Tholosanos idem dominus papa pro apostolicum celeriter exequamur, & nobis eodem & super eodem requirit efficaciter plurimum displiceret, si hoc quod propter suis litteris & ortatur, quas eisdem pre- bonuni obediencie facere nos oportet, cel- sentavimus & exposuimus diligenter, & situdinem vestram, quam cariorem habe- eariim transcriptum & quarumdam alia- mus in intimis cordis nostri inter alios rum, ad nos iiiquisitores specialiter direc- mundi principes post regiam majestatem, tarum, ut eosdeni senescallum, vicarium & ad indignationem provocaremus aut alias capitularios Tholosanos ad id per censu- ex facto hujusmodi turbaremus. Transcrip- ram ecclesiasticam, si necesse fuerit, com- tum insuper litterarum, in quibus dominus pellamus, serenitati vestre sub sigillo nos- papa processum nostrum approbat, sere- tro per eundem latorem presentium desti- nitati vestre mittimus, ut visa domini pape namus. Cum igitur, visis litteris apostolicis approbatione ac aliis, que in dictis litteris & transcriptis predictis, serenitatis vestre contiuentur, sit vestre magnificencie ma- raagniiicencie liquide & luce clarius cons- nifestum , quam legaliter ac secundum tare poterit de summi pontificis erga ne- Deum & justiciam a nobis & nostris con- gotium hujusmodi voluntate, magnitudinis j.udicibus in inquisitionis negotio sit pro- vestre celsifudinem , ad quam vos Domi- cessum. Datum Tholose, XVI kalendas nus pro vindicta malorum & bonorum lau- apriiis. dibus evocavit, quibus possumus precibus [.Au t/os ; Domino comiti Pictaviensi & deprecamur, quatinus preces in hac parte Tholose; traces du sceau ovale en cire verte, sedis apostolice & rogamina in effectu qui fermait la lettre missive. '\ reverencia qua convenit admittentes, pre- II. Excellentissimo' domino suc Alfonso dictis senescallo, vicario Tholose & baili- Dei gratia Pictavensi & Tholose comiti vis vestris in partibus Tholosanis vestris Maurinus, per eandem Narbonensis archi- litteris firmiter injungatis, ut juxta man- datum apostolicum tantum de bonis ca- -Trésor des chartes du roi; Toulouse, sac 20, piant episcopi Tholosani 84 nobis assig- n. i5. [J. 329 j minute originale.] An 1264 Hd.Oliff. t. m: col. 5bg. An 1264 24 avril. An 1164 i53i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. iJ 3: episcopus, salutem cum augmento gratie terani, qiiam iiobis misistis, super facto & honoris. Cum pro facto inquisitionis, expensarum, & quam seuescallo vestrQ que nobis & nostris coiijudicibiis comissa Tholosano super eisdem expeusis nobi3 est a sede npostoHca contra venerabilem assignandis vestra dominacio destinavit, R. episcopum Tholosanum , venissenius Verumtamen senescallus prçdictus dictas Tholosam,ubi magno temporemoram traxi- expensas nobis noluit nec adhuc vuU mus, quadam die nuper, cum essemus Tho- juxta preces & mandata apostolica minis- lose in nostris domibus pacifice & quiète trare, ideoque serenitatis vestre niagnifi- pro inquisitionis negotio predicto, Berau- cenciam imploramus, quatenus super facîo dus de Andusia,qui se dicit consanguineum vituperii nobis illati, & pocius sedi apos- domine comitlsse, cum multitudine arma- tolice, ac dicti nostri scutiferi interfecti torum venit ad claustrum Sancti Stephani, taliter fieri faciatis, quod sumnnis pon- ubi cum nostris conjudicibus morabamur, tifex & ecclesia Romana, cujus negocium & in eorum introitu cum gladiis & fusti- vestrum proprium débet esse & principum bus, evaginatis ensibus quos portabant, aliorum, gratum habeat & acceptum, ac factus est subito clamor magnus : ad mor- nos, qui honorem vestrum post doniinum tem, ad mortem, ad sanguinem, non évadant; Regem pre ceteris mundi principibus sin- volentes nos & nostros, ut aparuit, inter- cera conscientia diligimus & augmentum, ficere, si ad nos accessuir. liberum habuis- vobis ad gratias teneamur. Factum insuper sent. Et cum foras ejecti fuissent a nostris expensarum nostrarum, quod eas habea- familiis & expulsi, equitaturam nostram mus de bonis episcopatus Tholose, si pla- de aqua venientem auferre nostro scuti- cet, faciatis nobis per senescallum & bai- fero voluerunt. Quam quia eis dimitere livos predictos vestros sine dificultate ac noluit, ipsum clavis & ensibus in strata dilatione aliqua juxta mandatum aposloli- publica civitatis sic letaliter vulnerarunt, cum expediri, ut apareat erga Romanam quod infra paucos dies, cassato capitefrac- ecclesiam debitara devotionem & reveren- tisque cervicibus, expiravit. Nec hiis con- tiam vos habere, & summus pontifex vobis tentus Beraudus predictus & sui familiis ad gratiarum viscicitudinem , prout vobis nostris, clericis & laicis sic minantur, ti- scripsit per suas literas, teneatur. Datum mores incutiunt & terrores, quod vix est Tholose, VIII kalendas maii. ausus aliquis domum egredi, etiam illi qui IIL Urbanus' episcopus servus servo- neccessaria nobis emunt, quod est nobis rum Dei, dilecto filio nobili viro Alfonso, valde extraneum, quod in aliqua civitate, Pictavie & Tholosano comiti, salutem ik Castro vel villa vestrl dominii salvus non apostolicam benedictionem. Fili, quoniam sit quilibet qui non comiserit & securus, ascendit usque ad nos fumus sceleriim 8t & quod pejus est, sub vestro dominio in- criminum, in quorum cenoso volutabro terficiautur a maleficis innocentes. Ex quo Raymundus Tholosaïuis episcopus, in ad tantum deventum est, quod ob culpam anime sue periculum & commissi cure sue vestrorum, qui deberent sollicicius subdi- populi scandalum, voluptuose nimis dici- tos regere in partibus Tholosanis & ter- tur volutari, nos, volantes per viam inqui- ram malis hominlbus extirpare, confusos sitionis descendere & videre, utrum idem & vituperatos de Tholosana civitate rece- episcopus clamores de ipso nostris auribus dere nos oporteret, inquisitionis negotio inculcatos opère complevisset, inquisitio- non complète. Et si ab aliquibus bonis nem. contra ipsum super certis articulis viris chatolicis contingat dictum Beraudum venerabilibus fratribus nostris archiepi- redargui de predictis, publiée dicere non scopo Narbonensi & episcopo Magalo- veretur ' quod nobis dictus Beraudus nensi ac dilecto filio priori de Neraco, vituperlum faceret aut interficeret gentem crdinis Sancti Benedicti, Agennensis dio- nostram. Preterea vestram recepimus li- cesis, per nostras sub certa forma litteras An 1264 Éd.orîg. t. III, col. 570. An 1264 28 jan- vier. ' Ici une ligne 8t demie complètement effacée, 'Trésor des chartes du roi sauf quelques mots sans importance. [A. M.] n. 44. [J. Soy; jadis scellé.] Toulouse, sac An 1264 i533 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i534 Hd.oric t. 111, col. 371. duximus commictendam. Verum quia eo- toribus assignare, quod sufiiciat eis eo- (3em episcopo Tholosano, tamquam maie rumque familiis pro satisfactione factorum sibi conscio, contra prohibitionem inqui- sitonim hujusmodi & dilecti filii... prepo- siti Tholosani, capellaiii nostri, auctoritate apostolica ei factam, de Tholosanis parti- bus recédante, vicarius, officiales & pro- m eoSjpropter hoc dainpnabilitercontemp- nendo. Nos, nolentes tam pium tamque salubre negotium per illoruni & quorum- cunique alioriim insolentias quonicJolibet impediri, nobilitatem tuani, quam in cxe- gratias referamus. Datuni apud Urbenive- terem, V kalendas februarii, poatificatus nostri anno tertio. IV. Urbanus' episcopus, &c. dilecto filio nobili viro Alfonso, Pictavensi & Tliolo- quendis apostolicis beneplacitis proniptani sano coniiti, &lc. Quoniam iutellexinuis, seniper invenimus & parataiii, iiionendam, quod prétexta negotii inquisitionis contra rogandam attente duximus & hortandani, venerabileni fratrem nostrum Ilaymunduni per apostolica tibi scripta mandantes, qua- episcopum Tholosanuni, venerabili fratri tinus nobili viro senescallo & aliis tuis nostro archiepiscopo Narbonensi ejusque prepositis & ballivis predictarum partiuni, coUegis ab apostolica sede conimissi, bona per tuas firmiter litteras ob reverentiani niobilia & iiiimobilia ecclesieTholosane ac nostram & apostolica sedis injungas, ut ipsius episcopi & clericorum suoruni nec- seculari brachio eisdem inquisitoribus eili- non & hiicorum sibi adherentium occu- caciter assistentes, ipsos impediri vel tiir- pantur, destruuntur ik niultipliciter devas- bari super eodem negotio ab aliquibus tantur, nonnullis, qui non que Del sunt, non perniittant. Et cum nos eisdem inqui- set que sua sunt pocius in hujusmodi per- sitoribus compellendi auctoritate nostra quirunt negotio, pro sue voluntatis libito predictum episcopum Tholosanum suosve debachantibus ik principali negotio inqui- vicarios & officiales, ad providenduiu eis sitionis non iatendentibus, ut deberent; hujusmodi negotium prosequentibus in nos aliquatenus sustinere nolentes, quod necessariis, pro eis & familiis eorumdem, bona hujusmodi, presertim inejusdem epi- de bonis episcopatus Tholosani, per nos- scopi absentia, sic inhumanitus sicque fras concesserimus litteras facultatem, periculose tractentur, nobilitatem tuain iidemque vicarius Si officiales moniti di- rogandam duximus attentins & hortandam, ligenter noluerint hactenus neque velint per apostolica tibi sciipta mandantes, qua- dictis inquisitoribus, juxta tenorem litte- tinus predictos episcopum !k clericos, nec- rarum nostrarum, de bonis predicti episco- patus, que in eorum dispositione consis- tunt, iii hujusmodi necessariis, sicut acce- pimus, providere, quin immo latam in eos propterhoc ab ipsis inquisitoribus excom» non & laicos sibi adhérentes, ob reveren- tiam Apostolica sedis & nostram, oportuni favoris presidio protegens & defendeus, non permittas ipsos in personis vel eccle- siis, villis, castris, boveriis vel aliis bonis nuinicationis sententiam indurato animo eorum ab aliquibus quacumque occasione, sustinere dicantur, simililer senescallo prepositis & ballivis predictis injungas, ut ad eorumdem inquisitorum requisitionem tantuni de bonis mohilibus predicti episco- patus capere ac saysire procurent ad opus inquisitorum ipsorum eisdemque inquisi- quantum in te fuerit, indebite molestar injungens hoc ipsum tuis in partibus Tho- losanis prepositis 8c ballivis, nonobstan- ' Trésor des chartes; Toulouse, sac 4, n. aj. [Original scellé, J. 3oj.] An 1264 jam hac occasione sumptuum & pro hu- jusmodi necessariis, quamdiu ipsi dictum inquisitionis negotium prosequentur. Ta- litar igitur preces super hoc nostras & mandatum adinipleas, ut omnipotens Dq- curatores & nonnuUi alii fautores ipsius minus, cui magnum in hoc prestabis obse- episcopi Tholosani predictos inquisitores quium, & hic & in futurum pro tanto bono super hujusmodi inquisitionis negotio, vicissitudine tibi grata respondeat, nos- sicut accepimus, inipedire ac nequiter que devotionis tue promptitudinem digais perturbare presumunt, excommunicationis exinde in Domino laudibus merito com- sententiam, per eosdem inquisitores latam mendantes, condignas tibi propter hoc An 1164 18 mai. An 1264 i535 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 10 36 An 1264 i3 avril. Éd.orie t. m, col. 372. tibus aliquibus litteris apostolicis, si que ficiales venerabilis patris episcopi Tho- ad te hujiismodi pretextu negotii forsitaii losani coram nobis & nostro consilio emanarunt. Veriimtamen volumus, ut pre- jurisperitorum non suspectoruni fecinius dictis inquisitoribus in prefato negotio evocari, ad scienduin & requirenduni eos- inquisitionis facias ab eisdem prepositis dera, si rationes aliquas volebant propo- & ballivis assisti, ita quod idem negotium nere, quibus bona episcopatus Tholosani turbari nequeat vel ab aliquibus impediri. reverendo patri archiepiscopo Narbonensi Actum apud Urbemveterem, XV kalendas & suis coUegis, pro expensis factis & fa- junii, pontificatus nostri anno tertio. ciendis in inquisitione eis comissa auc- V. Noverint ' universi présentes pariter toritate apostolica contra dictum vene- Scfuturi, quod nosP. de Landrevilla,miles, rabilem patrem episcopum Tholosanum, senescallus Tholosanus & Albiensis, rece- assignare minime deberemus. Qui quidem pimus litteras illustris viri domini Alfonsi, vicarius, scilicet B. Saxeti cancellarius Dei gratia comitis Pictavie & Tholose, Tholosanus, cum sapientibus' predicfi ve- quarum ténor talis est : nerabilis patris episcopi Tholosani in nos- Alfonsus, filius régis Francie, cornes Pic- tra presencia & dicti nostri consilii con- tavie & Tholose, dilecto & fideli suo P. de stitutus, nos non debere ratione mandat! Landrevilla, militi, senescallo Tholosano apostolici nec etiam alia ratione de bonis & Albiensi, salutem & dilectionem. Cum dicti episcopatus facere assignari dicto re- summus pontifex per suas litteras nos duxe- verendo patri archiepiscopo Narbonensi rit requirendum, ut de bonis episcopatus & suis collegis, pro expensis in dicta in- Tholosani sufficienter assignari faceremus quisitione factis vel etiam faciendis. In reverendo patri archiepiscopo Narbonensi primis eo quia dicta littera seu mandatum & suis collegis, pro expensis factis & fa- apostolicum, quod nobis dicitur esse direc- ciendis in inquisitione sibi comissa auto- tum, vel etiam littera seu mandatum, quod ritate apostolica contra venerabilem pa- dictis archiepiscopo & suis collegis dicitur trem episcopum Tholosanum, & id ipsum, esse directum, nullius sunt momenti nec sicut nobis scripsistis, a sumnio pontifîce eis est aliquatenus de jure parendum. Sunt receperitis in mandatis, idemque episco- enim impetrate, si impetrate fuerunt, ta- pus dicatur eosdem inquisitores ex causis cita veritate, tali que si fuisset exprtssa, probabilibus récusasse & ab ipsis ad se- littere non darentur. Cum enim longeante dem apostolicam, jam diu est, légitime ap- datam dictarum litterarum dictus venera- pellasse, vobis mandamus, quatinus ad biiis pater episcopus Tholosanus & etiam exsecutionem mandata (_sic) apostolici de sui procuratores nomine ejusdem dictos consilio virorum peritorum, non suspecto- archiepiscopum & suos coUegas ex causis rum, cum maturitate débita procedatis , rationabilibus & legitiniis recusavissent, nisi vicarius & otficiales memorati epi- quas se optulerant probaturos, & quia scopi, requisiti a vobis, rationes predictas ipse recusationes ab ipso archiepiscopo & vel alias sufficientes pretenderint, quare suis collegis non fuerunt admisse, & ex dicta bona capere minime debeatis, & aliis multis gravaminibus, ab eisdem sibi tune a captione predictorum supersedea- illatis, ad sedem apostolicam appellasscnt, tis, summo pontifici & dictis inquisito- dicte littere postmodum date, si date fiie- ribus vos super hoc excusantes. Quid su- runt, non facientes meiitionem de hoc, per hoc factum fuerit nobis quam cicius utpote dicta veritate tacita, penitus nichil commode poteritis rescribatis. Datum apud valent. Item quia fuerunt impetrate, si Rampilloneni, die sabbati ante Ranios Pal- impetrate fuerunt, expresso seu suggesto marum. eo, quod non habuit aliquam veritatem, Contemplatione quarum litterarum & in eo videlicet, quia ibi continetur summo juxta formam earumdem, vicariuni & of- pontifici fuisse suggestum dictum venera- An 1 2O4 ' Trésor des chartes du roi; Tociloiise, sac 4, 'Il doit manquer un ou deux mots, queltju; n. 93. [J. 3û8 ; original en forme de lettre clcse.] chose comme viris. (A. M.] An 12^4 EJ.orIg. t. III. col. 573 1537 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i538 "" ' An bileni patrem episcopum Tholosanum a dixerunt nos non debere aliquid exsequi "' ^ Tholoja seu a presencia dictoruni inqui- sitorum contiimaciter absentasse, & eun- dem dominum episcopum Tholosanum excomuuicationem sustinuisse animo in- durato, cum tamen hec vera non fuissent. Comparuit etenim idem dominus episco- pus coram dictis inquisitoribus per procu- super dictis; dixerunt namque dominum episcopum supradictum & suos predica- tores a dictis inquisitoribus, jam diu est & longe ante datam dictarum litterarum, [ap- pellasse] excausis legitimisad sedem apos- tolicam, & ipsam appellationem seu appel- lationes eundem dominum episcopum & ratores suos légitimes, qui personam ejus suos procuratores in dicta Romana curia ex causis legitimis excusantes, in recusatio- prosecutum fuisse, & etiam nunc eundem nibusab eodem domino episcopo factis per- dominum episcopum easdem appellationes sistentes & de novo eosdem inquisitores ex causis legitimis récusantes, & causas recusationis se probaturos offerentes, & eo quia ad hoc non admittebantur ad sedem apostolicam canonice appellantes, eo modo nunc prosequi in curia supradicta, adeo quod super ipsum in dicta curia jam habet & habuit judicem & etiam auditorem. Quare cum, appellatione pendente, nihil super expensis vel aliis debeat innovari que debuerunt in dicto negotio processe- ab exsecutore vel alio, donec de meritis runt, asserentes inter alia, quod non tene- batur idem dominus episcopus persona- liter comparere, tum quia non fuerat per omues collegas citatus, tum quia in cita- torio ténor rescripti appellationis non erat insertus, tum quia super articulis in- quisitionis non fuerat cerlioratus ab ali- appellationis fuerit cognitum, dixerunt nos super dictis expensis nihil debere vel posse de jure exsequi, maxime cum super dicta prosecutione & auditoris concessione se paratos offerrent nobis facere plenam fidem. Item dixerunt, quod dicta littera il- lustris domini nostri comitis Pictavie & quo, nec tenebatur in aliquo devinare, tum Tholose est servanda, que videtur quasi quia procuratores ipsius pocius causas ab- sencie quam causas cause proponebant & allegabant coram ipsis. Quas recusationes & causas earum & appellationes coram nobis exhibuerunt & etiam perlegerunt, asserentes predicta contineri in publicis instrumentis coram nobis perlecfis. Item totum negocium expedire, in qua contine- tur, quod si ipsi rationes in dicta littera contentas & alias sufficientes pretende- rent, quare dicta bona capere minime de- beremus, nos a captione predictorum su- persederemus, summo pontifici & dictis inquisitoribus super hoc nos nichilominus quia dicte littere discrepant a stilo curie excusantes. Quare supplicaverunt,cum jam Romane, in eo videlicet quod ibi dictus sufficientes rationes prétendissent, ut dixe- venerabilis pater episcopus Tholosanus runt, & in dicta littera contineretur, qua- non vocatur frater venerabilis , quod fieri deberet, ut jure cavetur; unde ex eo solo non possunt vicium effugere falsitatis. Item dixerunt dictis litteris non esse pa- rendum, quia cum magiius processus cum parte dicti domini episcopi coram dictis tinus nos supersederemus captioni predic- torum bonorum, nos excusantes summo pontifici & inquisitoribus supradictis, pre- sertim cum voluntas sit summi pontificis, quod ipse in talibus consulatur, antequam ad alia procedatur. Dixit etiam cancella- inquisiloribus fuerit habitus, recusando rius supradictus, quod si nos super dicta & aliter & finaliter appellando, & in ipsis assignatione forsitan supersedere nolle- nulla fiât mentio de processu, constat eas mus, super qua supersessione nos monebat, de jure penitus nil valere, maxime cum in quod ipse contra nos excomunicando, & ipsis nulla de dicto processu, in appel- aliter quantum de jure posset, procederet, lando & recusando habito, mentio habea- previa ratione. — Quibus rationibus auditis tur & jure sit cautum, quod littere super & plenius intellectis, nos, deliberato con- negociis, in quibus provocatum extitit, silio & inspectis datis litterarum destinata concesse, non facientes mentioiiem de pro- rum a summo pontifice, intellecto specia vocatione seu appellatione vel processu, liter quod date fuerant antequam dictus viiibus juris carent. Item generali ratione venerabilis pater episcopus Tholosanus VIII. ■49 An 1264 1539 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1540 Éd.oric t, 111. esset in curia Roniana, a captione piedic- torum bonorum supersedendum duximus. Verum quia dictus archiepiscopus & sui collège super requisitionibus dictarum ex- pensarum & super cominationibus , quas nobis fecerant, & super aliis nos multipli- citer gravaverant, timentes etiam nos ab eisdem in posterum agravari, ad sedein apostolicam una cum Guillelnio de Escal- quencs, gerente vices vicarii Tholosani, & cum consulibus Tholosanis, accédantes ad domos ecclesie Tholosane, ubi predictus archiepiscopus & sui collège consueverant comorari, cum ipsi non essent in villa Tho- lose neque eorum copiam habere posse- mus, in presencia bonorum viroruiii & etiam canonicorum ejusdem ecclesie, ad sedem apostolicam appellavimus sub hac forma : Quoniam appellationis remedium nosci- co\.'iy4 tur adiaventum ad tuendum eoS, qui ab aliquibus credunt vel senciunt se gravari, idcirco ego P. de Landrevilla miles, senes- callus Tholosanus & Albiensis, & ego Guil- lelmus de Escalquencs, tenens locum vicarii Tholose, & nos consules urbis & suburbii Tholose, sencientes & timentes nos multi- pliciter agravari & in jure nostro diininui a venerabili pâtre domino M., archiepis- scopo Narbonensi & a domino episcopo Magalonensi & a religioso viro priore de Neraco, coUegis dicti domini archiepi- scopi, eo quia cominantur nobis iios exco- municare !k civitatem Tholosanam & ter- ram domini comitis subponere interdicto & alia gravamina inferre, nisi tantum tra- damus eis de bonis mobilibus episcopatus venerabilis patris domini R., Dei gratia epi- scopi Tholosani, quot sufficiant ipsis pro satisfactione sumptuum factorum occasione inquisitionis impetrate contra ipsum domi- num episcopum Tholosanum, & etiam fa- ciendorum, & hoc occasione quarumdam litterarum, quas dicunt se optinuisse a do- mino papa super facto dictarum expensa- rum, in quibus quidem litteris nulla fit mentio de recusationibus & appellationi- bus & aliis exceptionibus, factis & pro- positis per parteiu dicti domini episcopi Tholosani coram ipsis ante inipetrationem litterarum optentarum super expensis. In quarum etiam prosecutione in presencia- rum idem dominus cpiscopus existit, ])rout dicebatur publiée in terra & pars domini episcopi per publica instrumenta offerebat se probaturam coram nobis. Nec etiam sit processum nec appareat processum fuisse contra dictum dominum episcopum Tho- losanum & partem ipsius super facto ex- pensarum, prout deberet fieri de jure, an- tequam haberetur recursus ad brachium seculare, quare locum nonhabet invocatio brachii secularis. Et nos super mandate, nobis directo a domino papa, ex predictis rationibus proponamus nos excusare pê- nes ipsum & exhonerare nos a mandate suo super facto dictarum expensarum & ipsum consulere super predictis, maxime cum pars domini episcopi proposuerit co- ram nobis, quod appellationes & recusa- tiones per partem suam fuerint lecte & re- citate coram domino papa, & quod ipse super ipsis dederit & concesserit eidem domino episcopo auditorem : ad que fa- cienda dictus domi«us archiepiscopus & collège ipsius noluerunt nobis tempus nec dilationem concédera congruentem. Ex predictis gravaminihus nobis illatis & co- minatis, & aliis que possent nobis inferri & cominari, pro nobis & coherentibus no- bis & fautoribus, & pro curiis nostris & omnibus ibidem manentibus & pro nostris consiliariis omnibus & familiis nostris & pro omnibus hominibus civitatis Tholose & suburbii & tocius diocesis Tholosane & senescallie Tholosane & Albiensis & tocius terre comitatus Tholosani, ad do- minum papam in scriptis appellamus, nos & nostra & coadju tores nostros & fauto- res & omnes homines civitatis Tholose 8f senescallie & civitatem Tholose & senes- calliam Tholosanam & Albiensem & totam terràm domini comitis sub ejus protec- tione poaentes. Quam appeliationem faci^ mus coram bonis viris & ydoneis, cum co- piam domini archiepiscopi & colleg[ar]uiii suarum (sic) ad preseus habere non possi- mus, protestantes nos factures & opla- tures dictam appeliationem coram ipso domino archiepiscopo & coUegis suis pre- dictis, cum copiam habere poterimus eo- rumdem, 8c appellationes cum instancia petituros, & iterum cum instancia petitu- ros. Hanc autem appeliationem facimus. An r264 An 1264 1041 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1542 persisfenfes nichilhomiiius in appellatione sum fore per privilegium super hoc jam seu appellationibus, quas alias fecimus obtentum, Unde suppliciter petimus ut sta- coram bonis viris temporibus retroactis, tiitum ipsum veliiis, si placet, totaliter re- quas nunc etiam renovamus & de novo vocare vel saltim taiiter moderare, quod propouimus. 5lO. Supplique d'Alfonse de Poitiers au pape Urbain IV \ nobis aut nostris vel terre nostre non pos- sit pretextu ipsius statuti aliquod preju- dicium iiiposterum generari, tantum super hocvesfri graciam facientes, quod per hec & alla grata bénéficia, que nobis duxeritis indulgenda, de devotis efficiamur devocio- res & pronipciores ad quecumque vestra beneplacita & mandata. Datum die lune post testum sancti Luce evuangeliste. An 1264 An 1264 21 octobre. DOMINO PAPE SUPER STATUTO SANCTISSIMO in Christo patri ac domino Urbano, Dei gratia summo pontifici, Alfonsus, filius régis Francie, comas Pic- tavie & Tholose, salutem & cum débita reverencia devota pedum oscula beatorum. Nuperad vesfre sancti tatis presentiam nun- cios nostros misisse recolimus pro qui- busdam nostris peticionibus exhibendis, quos, sicut iidem nobis retulerunt, hono- rifice recepistis, & eisdem petitionibus pro magna parte gratum prebuistis assensum, unde vestra majestati ad eas, quas possu- mus, gratiarum assurgimus actiones. Sane quia dictis referentibus nuntiis, intellexi- mus vos dixisse, quod si quid deesset in concessis a vobisgraciis, libenti anime sup- pleretis, jperamus eciam favorem apostoli- cum nobis favorabililer exibendum, sicut ténor nobis misse littere vestre clause mel* lita verborum dulcedine redundantis in- nucbat, quam leti recipimus& intelleximus diligenfer. Hinc est quod sanctitati vestre supplicaiidum duximus, ex affectu quam possumus ampliort, quatinus duas peti- ciones nostras vobis per latorem presen- tiunt exhibendas, presertini super statuto edito in provinciali Burdegalcnsi concilio, ciuod nobis 8t terre nostre non mediocriter prejudiciale fore dignoscitur, & de censu- ris pariter dignemini ad exaudicionis gra- tiam admittere. Non enim satis sufficieiiter videtur aliquibus nobis cautum vel provi- ' L.Tt. 10918, 0" 26 T". A la suite plusieurs let- tres pour le même objet à divers cardinaux & di- gnitaires de ia cour romaine. 5u. — CCCL Procédures des inquisiteurs contre Roger IV, comte de Foix, 6- son appel au Saint-Siège'. N OVERINT univers! presentem paginam lîdorîg. ■nspecturi seu etiani audituri, quod col. 575. An 1264 An î 264 8dc- cum dominus Rogerius, Dei gratia cornes Fuxi & vicecomes Castriboni , existeret apud Mazerlas in aula sua, venit quidam puer, dicens & asscrens se esse nuiitium Sdécem- . , bre. fratrisStephani deVasfino inquisitoris Car- cassone, qui nuntius ex parte predicti Ste- phanl predicto domino comiti quandam clausam litteram preseiitavit, cujus ténor talis est : Nobili vire & in Christo sibi dilecfo, do- mino Hogerio, Dei gratia comiti Fuxensi, frater Stephanus de Vastino, de ordine fratrum Predicatorum, inquisitor heretice cëmbic pravitatis in provincia Narboneiisi, excep- tis terris viri nobilis A. comitis Tholosani, authoritato apostolica deputatiis, salutem in filio Virginis gloriose. Cum nos pro ex- peditione quoruradam negotiorura inqui- sitionis nobis commisse, accessissemus per- sonaliter apud Fu.xum, 8c Petro Andrée bajulo vestro de Fuxo,quem de heresi sus- pectum non immerito habebamus, ut ad nos in domo canonicorum Fuxensium per- sonaliter veniret, per nostros spéciales ' Châtenu de Foix, ciisse 3i. [Doat, vol. 172, An 1264 1543 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1^44 nuntios mandassemus, & ipse mandatum nostrum, imo verius apostolicum cotitem- nens, coram nobis noluit comparere, sed tanqiiam inobediens & maie sibi coiiscius aufugit in cumulum sue culpe, nobilita- tem vestram requirimus & rogamus, & salva nobilitate, authoritate apostolica, qua fun- gimur in hac parte, & ex parte régis Fran- cie vobis mandamus, firmiter & districte Pelegrini prioris Bolbone, fratris B. Lau- reti, fratris Castelloni ordinis Cistercien- sis, & Guilhelmi Cath militis de Arsyncho & mei Arnaldi Cicredi, notarii public! Sa- vartesii, qui hec omnia in publicani for- mam redegi & scripsi hoc publicum ins- trumentum, anno Domini M°CC°LX°lV°,vr idus decembris. Cum appellationis remedium adinven- An 1264 Éd.orig. t. III. col. 576. precipimus, quatenus, sicut carius diligitis tum est in relevamen & subsidium oppres- vos & vestra, dictum Petrum Andrée de heresi suspectum & pro heresi fugitivum capi faciatis, & ipsum captum apud carce- rera nobis sine more dispendio transmit- tatis, cum ipse nondum multum se a terra vestra potuit elongasse, taliter super hoc vos habentes, ut zelum quod habetis ad fidei negotium quod gerimus ostendatis,& quod sorum & ut malitiis hominum obvietur, idcirco nos Rogerius, Dei gratia cornes Fuxensis & vicecomes Castriboni, sentien- tes & evidentissime cognoscentes nos & nonnullos homines uostros ac terram nos. tram multipliciter, enormiter & intolera- biliter aggravari a vobis, fratre Stéphane de Vastino, inquisitore heretice pravitatis in An 1 264 12 dé- cembre. ipsum puro corde videamini diligere & am- provincia Narbonensi, ut dicitur, deputato, plecti, & nos contra vos propter hoc pro- ex infrascriptis gravaminibus & aliis, que cedere non possimus. Datum apud Mira- suo loco & tempore proponemus viva voce piscem, die lune postfestumsancti Nicolai. & in scriptis, ad sedem apostolicam ap- Ad quam litteram predictam dictus do- pellamus, apostolos cum iterata instantia minus cornes respondit in hune modum : postulantes. Hec autem in parte sunt gra- Rogerius, Dei gratia cornes Fuxensis & vamina, que nobis & hominibus nostris no- vicecomes Castriboni, religiosovirovenera- viter intulistis. Inprimis quod cum castel- bili & discreto, fratri Stephano de Vastino, de ordine fratrum Predicatorum, inquisi- tori heretice pravitatis in provincia Narbo- nensi, salutem & reverentiam cmnimodam cum honore. De reverenda discretione ves- lano Montisregalis &: aliis consociis suis villam nostram de Fuxo, nobis omnino insciis & irrequisitis, invasistis, capiendo ibidem & cap tum abducendoRamundum An- drée hominem nostrum, qui nunquam per tra quamplurimum admiramur, quod non vos vel aliquos alios inquisitores fuerat scripsistis nobis, si aliquem de terra nostra capere volebatis, cum nos quecumque no- bis mandavissetis, vobis, si possemus, om- nimodemisissemus, & jam mandavimus ba- julis nostris, ut vobis obediant quantum notatus de heresi vel conventus seu accu- satus aut etiam monitus vel citatus, imo reputatur communiter & creditur esse ca- tholicus fidelis & homo testimonii boni & talis qui numquam fuit de heresi impe- possint. Unde facimus vobis sciri, quod nos titus. Item in ma.vimum gravamen & peri- mandabimus universis hominibus terre nos- tre, ut postulent & peragrent & ipsum, si potuerint invenire, captum retineant. Et statim cum ipsum habere possimus, vobis jurabimus destinare, scientes pro certo, quod si nos essemus sani, eundem perso- naliter perquireremus, & faciemus incon- tinenti cum sani fuerimus. Credimus vere, quod quidquid nostris mandavistis, secun- dum posse libentissime compleverunt. Da- tum Mazeriis, die lune post festum Sancti Nicolai. Que omnia predicta facta & responsa fuerunt in presentia & fe.^itimonio fratris culum nostrum & nostrorum, plura man- data, monitiones & requisitiones contra jus & omnimodam equitatem ac debitum ciirsum inquisitionis & hactenus observa- tum in provincia Narbonensi, nobis & nos- tris fecistis & quotidie de die in diem fa- cere non cessatis, duras comminationes & fulminationes addendo. Item cum nos & nostrum locum tenentes in tota terra & dis- trictu nostro, vobis & aliis locuni vestrum tenentibus in omnibus mandatis, monitio- nibus & requisitionibus, justis vel volun- tariis, semper sine deffectu obedientfS fuerimus nec in aliquo négligentes aut An 1264 i:>4J PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1546 remissi, vos pro vestre libito voluntatis, contra jus & omnimodam rationem, homi- nes armatos, exercitu congregato, in ter- rain nostram iiitromittitis quando placet & intromisistis vel intromitti per familiani vestram fecistis, & noiinuUos spéciales ini- micos nostros, uobis & omnibus nostris insciis & irrequisitis, in depressionem ju- risdictionis nostre vel vérins exheredatio- nem nostram & desolationem seu destruc- tionem totius terre nostre. Item quod noviter nos fecistis moneri, utPetrum An- drée fugitivum pro heresi, qui jam ante tempus monitionis aufugerat culpa illo- rum, qui vobiscum erant & eum quem te- nebant retinere noluerunt nec nostris qui présentes aderant mandare, ut caperent vel retinerent eundem, vobis captum apud Carcassonam mittamus modo, cum nusquam in tota terra nostra diligenter disquisitus reperiri possit. Et tamen cum palam & ma- nifestissime longo tempore terram nos- Éd.orig. t. III, col. J77. solitum cursum & officium inquisitionis, 8c etiam cum nos & nostrum locum te- nentes in terra nostra parati simus & fuerimus & prompti ac voluntarii man- datis vestris & predecessorum vestrorum justis vel etiam voluntariis affectuosis- sifne obedire. Item quod cum nos misis- semus ad vos apud Carcassonam nuntium nostrum specialem seu procuratorem, ad référendum vobis & exponendum grava- mina & prejudicia plura, que vos intule- ratis nobis & inferre nuUatenus cessabatis nobis & quibusdam hominibus nostris & terre nostre, ut ea placeret vobis revocari & etiam emendari. Super quibus a nuntio seu procuratore nostro humiliter requisi- tus, vestre non placuit voluntati revocari vel etiam emendari, imo expost facto alia plura cumulande, gravamina gravaminibus addidistis, nulla previa ratione, que suo loco & tempore proponemus. Item quod cum nuntius vester, castellanus Montisre- An 1264 tram habitaverit & eramus potentes de eo, galis, a parte vestra nobis precepta & mo- nihilhomiuus nobis non mandastis de eo nitiones fecisset, salva vestri reverentia, capiendo Vel retinendo vel etiam alicui voluntarias & non justas, que licet talia locum nostrum tenenti, & tamen modo nisi essent, nos obtulissemus pro posse nostro eum vobis sine more dispendio, quod est impleturos, petentes nobis fieri copiam impossibile, captum mittamus, in vestra dicte monitionis & precepti, ipse castel- littera nobis directa vos asseritis contra nos durissime processurum. Item quod fines mandati 8c jurisdictionis vestre seu minis- terii, in grave prejudicium nostrum 8t enormem lesionem 8c vexationem subdito- riim nostrorum, quoad personas plurium, qui in nuUo vobis subsunt, 8c loca ac qua- litatem negotiorum omnino ad vos imper- tinentium, voluntario 8c immoderato af- fecta nobis 8c nostris nocendi, minus juste excessistis, 8c de die in diem excedere non cessatis. Item quia, nobis irrequisitis ac insciis & non monilis, 8c tenentibus locum nostrum bajulis 8c aliis ibidem existenti- bus, pluries inimicos nostros 8c terre nos- tre cum complicibus suis pluribus ad ter- ram nostram transmisistis cum strepitu 8c violentia, qui quosdam milites nostros cum violentia 8c tumultu capiebant 8c se- cum captos abducebant, 8c terram nos- tram 8c nonnuUas villas nostras nihilo- minus invadebant, in nostrum dedecus, prejudicium 8c gravamen immensum, quod fieri non débet, maxime cum sit contra lanus nobis dare seu tradere fotaliter recu- savit, in captionem nostram, prejudicium 8c gravamen. Ex premissis igitur gravami- nibus 8c aliis pluribus suo loco 8c tempore proponendis, modo quo supra expressum est ad sedem apostolicam appellamus, pré- cédentes appellationes jam a nobis 8c con- sociis nostris interpositas confirmantes, supponentes nos 8c totam terram nostram, honiines nostros, valitores, coadjutores 8c deffensores sub protectione 8c deffensione apostolice sedis. Non autem obligamus nos ad probanda omnia gravamina supradicta, sed ad ea que sufficiant ex predictis. Facta est hec appellatio in presentia 8c testimo- nio fratris Peregrini prioris Bolbone, fra- tris Giraldi, d'enAymes, fratris Bernardi Laureti 8c fratris Castellionis, ordinis Cis- terciensis, Garsie Arnaldi de Castrover- duno militis, Guillelmi de Scossia, Arnaldi Sicredi notarii publici Savartesii 8c mei Boneti David, publici Appamiensis notarii, qui banc cartam scripsi pridie idus decem- bris, anno Domini M°CC°LX''IV'', régnante An 1264 1047 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1548 Ludovico rege, & Raimuiido episcopo To- lose. CCCLI An 1265 26 Kvrier. preseiifibus & fufuris hanc paginam ins- pecturis sive aiidituris, quod dominus Ro- gerius Bernardi, Dei gratia cornes Fuxi & vicecomes Castriboni, de volunfate & as- sensu expresse domini Amanevi de Arnia- niaco, archiepiscopi Auxitani, & dominî Ariialdi Garsie, abbafis Mansiasilis, tuto- Extraîts de quelques actes touchant rum ejusdem domini comitis, ut ibi dictum fuit, juravit super sancta Dei Evangelia pariagium & fidelitatem domino Rogerio Isarni, in persona domini Lupi de Fuxo absentis, & domino Arnaldo de Marcafaba, pro se & pro domino Bernardo de Bel- lomonte, filio quondam domini Guillermi Atonis, & domino Bertrando de Villa- Roger-Bernard, comte de Foïx^ OTOM sit cunctis, quod cum Adema- us de Sancto Saturnine, canonicus, Éd.orig. t. 111, col. 578. cellararius & syndicus monasterii Sancti Antonini Appamiarum, existeret in eccle- sia Mercatali Appamiarum, coram venera- bilibus patribus & dominis A. Dei gratia archiepiscopo Auxitano, Ramundo epi- scopo Tolosano, Bernardo episcopo Con- venarum , & nobiiibus viris domino de Cardona, domino Rogerio Bernardi, comité Fuxi per Dei gratiam & vicecomite Castri- boni, & domino E. comité Bigorre, & domino Aymerico de Narbona, domino A. abbate Mansiasilis, & pluribus aliis viris muro, filio domini Bernardi de Bellomonte, & domino Gaudino de Corbarino, domi- nis castri de Savarduno, & nobiiibus viris ejusdem castri, videlicet domino Roge- rio Isarno & domino Sicardo de Mira- monte, domino Ralmundo de Cantesio, Arnaldo de Gaudino, Guillermo Jordano de Liciaco, Arnaldo de Campranhano, Guillermo de Mizento, Bernardo Corbaco, religiosis, clericis, militibus, & universo Raimundo Saqueti, Sicardo de Liciaco, populo ville Appamiarum, idem Adema- Arnaldo de Maurnhaco, Guillermo Petro rius, cellararius sive syndicus, nomine sui de Podio Auriolo, Poncio de Sancto Mau- monasterii requisivit dictum dominum co- rino, Petro de Bordis, Dozoni de Aura, mitem Fuxi, quod redderet sibi castrum Guillermo de Forcia, Sausanemio de No- ville Appamiarum & omnia alla jura que gareda, Bertrando de Noiaco, Rogerio de dominus Rogerius pater ejus, quondam co- Montelauro , & aliis probis hominibus mes Fuxensis, tenuerat in villa Appamia- rum. Qua requisitione facta, dominus A., Dei gratia abbas Mansiasilis, qui assiste- bat ipsi domino comiti, surrexit pedes & ejus loci, videlicet Micbaeli Hugonis, Guil- lermo Hugonis, magistro Guillermo de Mazeriis, Petro de Castanhaco, Guillermo Radulfo, Guillermo de Puteo, Arnaldo Ca- dixit : Dominus cornes, qui hic est, reddit ballo, Petro Hugoni, Bernardo Pontone- & restituit vobis libère & absolute & ab- rio, Bernardo Caballo, Bernardo Valenti, sque omni confradictione castrum hujus Petro Fabro, Arnaldo de Oneo, Arnaldo ville, furnos, molendina, &c. Sunt testes Gauterio & omnibus aliis hominibus pre- magister Atho officialis Appamiarum, ma- dictis, castro de Savarduno & toti univer- gister B. de Sancto Lupo, &c. Acta fuerunt sitati ejusdem castri de Savarduno, quod hec in crastina die post sepulturam pre- ipse dominus cornes tenebit & observabit An 1 265 8 mar.. dicti domini Rogerii, quondam comitis Fuxi, scilicet die jovis post f'estum beati Mathie apostoli. Et die mercurii prece- denti corpus dicti domini comitis quon- dam Fuxi fuit traditum sépulture, in anno Incarnationis Christi MCCLXIV. H. In' Christi nomine. Notum sit cunctis ' Archives cle l'église de Pnmiers. * Château de Foix, caisse 7. [Doat, V. 172, C" 116.] & custodiet & deffendet fideliter omnes consuetudines castri Savarduni, novas & veteres, & termines novos , antiques & omnes libertates ejusdem castri & totius dominatienis ejusdem castri, & predicto domino Rogerio Isarno In persona domini Lupi de Fuxo absentis & domino Arnaldo de Marchafabba, pro se & pro dicto ne- pote suo domino Bernardo de Bellomonte, & domino Bertrando de Vlllamuro & do- An ii65 An 1265 1^49 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. mino Gaudino de Corbar'mo & omnibus ausus vos seu aliqiiem vestriim aiit aliqua nobilibus viris & probis honiinibus supe- bona vestra in aliqiio loco dominationis & rius noininatis,& toti iinivcrsitati ejusdem jiirisdiclioiiis nostre invadere, capere, de- castri de Savardiino, présent! & future, tinere, marchare, offendere vel gravare universis hominibus habitantibus in dicto aut etiam pignorare, culpa, crimine seu Castro de Savarduno & in universis perti- debito aliène, nisi vos seu aliquis vestrum tentiis & dominatione ejusdem castri. Et principales fueritis debitores vel fidejus- erit idem dominus cornes bonus & fidelis sores pro aliis constituti, nec etiam in hiis & legalis dominus, dum portiones domino- casibus, nisi prius in vobis fatica inventa rum quondam Pétri deVillamuro, Guil- fiierit de directo. Mandantes vicariis, ba- lermi Bernard! de Astnava,Guillermi Atho- julis, curiis, paciariis & universis aliis nis de Villamuro dictus dominus comes tenuerit, salva tamen sua superiori domi- natione. Hujus rei sunt testes Raimundus Martinus, Poncius Gauterius, Guillermus Geita, Faber de Braciaco, Bernardus d'A- valha, Petrus Sabaterius, Bonetus Martini, officialibus & subditis nostris, quod pre- dictum guidaticum nostrum firmum ha- beant & observent & faciant ab omnibus iiiviolabiliter observari, & non contrave- niant nec aliquem contravenire permit- tant aliquo modo vel aliqua ratione, imo Petrus Magister, Bernardus Fuiminus, Rai- vos & quemlibet vestrum ubique manute- mundus Textor, Bernardus Faber, & Ber- néant & deffendant, vobis tamen facienti- nardusSabaterius,publicus notariusSavar- bus querelantibus de vobis justicie com- duni, qui hanc cartam scripsit VIII idus plementum. Quicumque autem contra hoc martii,anno DominiWcCLxnv'', régnante guidaticum nostrum venire presumpserit, Lodovico rege Francorum, Alfonso comité iram & indignationem nostram & penam Tholosano & Raimundo episcopo. 5i3. quingentorum Morbertinorum se noverit incursurum, dampno vobis seu alicui ves- trum illato primitus plenarie restituto. Datum apud 01ms, kalendis augusti, anno Domini m<'cc°lx° quinto. An 1205 An 1265 " aoûr Exemption de péage 6* lettres de sau- vegarde de Jacme I, roi d'Aragon, pour les habitants de Foix' . NOVERINT univers! quod nos Jacobus, De! grafia rex Aragonie, Majorica- rum & Valencie, comes Barchelonie & Urgelli & dominus Montispessulani, reci- pimus & constituimus in nostra protec- tione, custodia, comenda & guidatico spé- cial! vos universos & singulos homines de Foix, présentes 8: futures, cum rébus, mer- cibus & aliis bonis vestris, mobilibus & imm'obilibus, habitis & habendis, in eundo, stando & redeundo per omnia loca reg- norum, terrarum, dominationis & jurisdic- tionis nostre, per terram videlicet, mare, stagnum & quamlibet aquam dulcem, ita quod nullus de nostri gratia confidens sit ' Original jadis scellé; archives municipales de Foix, série AA. 514. CCCLII Accord entre le roi &- Vêvêque de Mende , touchant la vicomte de Grèves ou de Gévaudan' . UNIVERSIS présentes litteras inspecturis icd.o.ig. Odilo, divina permissione Gaballitano- '; 'i'.', rum episcopus, salutem. Noveritis quod, cum esset contencio inter excellentissi- , mum dominum nostrum Ludovicum, De! 1265 gratia Francorum regem ex una parte, & de nos, tam nomine nostro quam ecclesie nostre Mimatensis, ex altéra super castre de Gredona & pertinenciis ejusdem ac eciam super vicecomitatu de Gredona, vi- delicet super castre de Marologio, castre lîd.oii!,. de Mouterodato, quarta parte castri de ccm- brc. t. m: col. 571). legistfam cur'iae Frinciae. [11. xxxa, f 55 a.] An ■ 26a i55i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i55: Petra, dominio & omnibus que idem do- minus Rex habet apuJ Cheriacum, feudo seu domanio Montisferrandi, villa de Ca- nonica cum omnibus pertinentiis suis & feudis & districtibus , Castro Sancti Ste- phani juxta Canonicam, Castro de Noga- reto, de Baldasse, de Genebrier, medie- tate castri de Montejuzeu, quam tenet Petrus de Montejuzeu ab ipso domino Rege, feudo de Caniliaco, & omnibus feu- dis, juribus, districtibus & aliis ad dicta loca & castra pertinentibus; tandem nos dictas episcopus omnia predicta, pro no- bis & ecclesia nostra & capitulo nostro, a quo habebamus spéciale mandatum compo- nendi cum domino Rege, quitavimus sibi & heredibus seu successoribus suis in per- petuum castrum de Gredona cum suis per- tinenciis, vicecomitatum predictum, qui consistit in predictis, cum feudis, doma- niis & aliis pertinentibus ad loca predicta. Item quitavimus sibi & heredibus seu suc- cessoribus suis, pro nobis & ecclesia nos- tra, per dicfam compositionem, terram que fuit Pétri Bermondi qucndam militis, sci- licet castrum Sancti Stephani de Valle- francisca & partem castri de Calberta, quam habuit dominus Rex a Bermondo de Sumidrio, nichil retinentes nobis vel ec- clesia nostre in premissis, homagium vel aliud : sed omne jus, si quod habebamus in predictis, pro nobis & ecclesia nostra sibi cessimus. Dictus vero dominus Rex per dictam compositionem quitavit in per- petuum nobis & successoribus nostris epi- scopis Mimatensibus, qui pro temporefue- rint, feudum de Duobus Canibus, feudum de Vabres ^& illud quod milites de Mon- tebruno recognoverunt se tenere in feo- dum a domino Rege in mandamento pre- dicti castri, mansum de Pompidor, de Fraiseneto, mansum de Serra & medieta- tem feudi castri de Fontanhilis & Sancti Juliani & granchiam Bertrandi Yterii, que vocatur la Clausa, que est de patrimonio nostro, & hec omnia quitavit nobis, quod ea habeamus pleno jure, dominio, juris- diccione & districtu, que dominus Rex ha- bet in eis. Tenetur etiam assidere nobis bona fide in dominio suo, in locis compe- tentibus proximioribus terre nostre, in mansis tamen & terra plana, cum dominio, justifia, jurisdiccione & districtu, que habet ibidem, ita quod dominium, justi- cia, jurisdiccio rationabiliter estimentur & computentur in dicta assisia sexaginta li- bratarum Turonensium annui redditus. De quibus assidebit nobis in terris seu reddi- tibus, sicut supradictum est, quadraginta libratasTur. & alias viginti lib. Tur. in me- dietate pedagii, quam habet dominus Rex apud Mimatam. Non vult tamen dominus Rex, quod per hanc compositionem privi- légie nostro, quod habemus a felicis recor- dationis Ludovico rege, proavo suo, & ab ipso renovato in aliquo derogetur, nec etiam quod cursus monete nostre, si quam habemus, impediatur in tota diocesi supra- dicta. Quod ut ratum & stabile permaneat infuturum, présentes litteras sigilli nostri fecimus irapressione muniri. Actuni Pari- sius, anno Domini m°cc"LX'' quinto, mense decembri. 5i5. Mémoire présenté par les habitants de Toulouse au comte Alfonse' . ARTICULI CIVIUM THOLOSANORUM EXCELLENTISSIMO domino SUO Alfonso, comiti Pictavie & Tholosano, Duran- dus de Sancto Barcio & Arnaldus de Es- carquencis, capitularii urbis & suburbii Tholose, pro se & suis coUegis in eodem capitulatu, de consilio consiliatorum eo- rumdem, scilicet domini Pétri de Castro- novo & domini Raimundi Johannis légiste, supplicant& petuntseu requirunt nomine dicte communitatis seu universitatis urbis & suburbii Tholose, quod placeat donii- nacioni vestre, quatinus permittatis dicte universitati seu communitati dicte ville & suburbii Tholose uti suis libertatibus de- bitis & consuetis, sicut melius eadem uni- versitas seu communitas ipsas liberfates & consuetudines habuit & habere debuit,.... habebat & habere debebat eo tempore quo ' Bibliothèque nationale^ lat. iopi8, f^ 34 r°. An 1265 Vers 1265 Veri 1265 i553 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i554 vestra excellens domhiacio easdem liberta- tes & coiisuetudiiies eidem commuiiitati & universis civibus Tholose presentibus & futuris per suas patentes litteras lauda- vit & confirniavit & etiam in perpetuuni se eidem communitati seu iiniversitati eas- & diffiniebant omnes causas criminum & injuriaruni civium Tholose. Item quod bone memorie dominus Rai- mundus, quondam cornes Tholose, filius do- mine regine Johaniie, cum instrumente pu- blico eidem communitati recognovit, dixit dem libertates & consuetudines tenere & in veritate asseruit quod totus consula- promisit & per suos bajulos servari in fu- tus Tholose urbis & suburbii erat & esse turum voluit & mandavit. Quibus autem debebat in perpetuum in proprietatem & libertatibus & consuetudinibus dicta uni- possessionem communitafis & universita- versitas & coramunitas urbis & suburbii, tis urbis Tholose & suburbii, tune presen- tempore dicte laudacionis & confirmatio- tis & future, & quod in perpetuum, nullius nis (?) & ante etiam per longa tempor.n, temporibus videlicet bone memorie domi- noruni comitum Tholose antecessorum vestrorum utebatur & uti debebat, subli- mitati vestre presenti scripto demanda- mus (?), videlicet : Quod dicta universitas urbis & suburbii Tholose ad manum suam habebat & possi- debat capitulatum vel consulatum dicte ur- viventis requisito consilio vel consensu, propria auctoritate & eadem voluntate, communitas & universitas poterat & debe- bat eligere, nominare, instituera, creare, mutare, reducere, faccre & tenere consu- les in Tholosa in urbe & suburbio, scili- cet annuatim xxnii viros, medietatem de urbe & aliaiii medietatem de suburbio, de qualibet partita duos viros, cum VI partite bis, & ex parte dicte universitatis seu com- sint in urbe & alie vi partite sint in sub- nninitatis dicte urbis & suburbii & ex parte urbio, quorum medietas esset majorum & dicte urbis & suburbii capitularii vel con- aiia medietas esset mediorum, & quod suies, qui ex parte dicte communitatis ur- quicquid idem dominus cornes tenuerat in bis & suburbii in dicta urbe & suburbio consulatu & consulibus Tholose urbis & pro tempore fuerant, circa finem sue admi- suburbii, eligeudo, nominando, instituen- nistrationis annuaiim alios capitularios do, creando,mutando,reducendo,faciendo. vel consules de eadem urbe & suburbio eligebant & creabant & nominabant & in- stituebant, & eadem communitas sic insti- tutos, creatos, electos vel nominatos pro consulibus tenebat & habebat. Item quod vicarius,quicumque eratTho- lose, tempore sue novitatis seu ingressus sui officii, jurabat 8c jurare tenebatur, & vel alio modo tenuerat dominus cornes predictus nomine commande pro commu- nitate & universitate & nomine commu- nitatis & universitatis ejusdem urbis & suburbii Tholose & pro eis, & quod idem dominus cornes nichil ibi tenuerat pro se ipso nec tenere debebat uUo modo, & si quid juris ibi habebat idem dominus cornes sic erat consuetum & usitatum longissimis vel habuerat, totum illud dominus cornes temporibus, ibidem dictis consulibus for- dicte communitati urbis & suburbii absol ciam & consilium, & quod universos & singulos dicte urbis teneretur deffendere 8c protegere intus civitatem 8c suburbium 8c extra in omni loco pro posse suo in personis 8c rébus eorumdem, 8c quod vic- carius se tornabat specialiter 8c tornare debebat seu desistebat 8c desistere debebat cognicioni consulum ab omni forcia 8c violencia 8c injuria, si quam faciebat vel fecerat civibus Tholose 8c alicui eorum- dem, 8c emendam inde faciebat cognicÏQni consulum eorumdem. Item quod consules Tholose de usu an- tique 8c cousuetudine Tholose audiebant vit in perpetuum 8c quittavit sine aliquo retentu, quem ibidem idem dominus cornes non fecit ullo modo, prout hec omnia in dicto instrumente publice plenius conti- nentur. Item quod omnes homines urbis Tholose 8c suburbii cum omnibus rébus suis erant 8c esse debebant liberi 8c immunes a pres- tacione pedagiorum 8c leudarum, ratione libertatum eisdem universis 8c singulis hominibus dicte urbis 8c suburbii, tune presentibus 8c futuris, a bone memorie dominis comitibus Tholose, antecessoribus vestris, cum publicis instrumentis conces- Vers iî65 Vers 1265 i555 PREUVES DE L'HISTOIRE J)E LANGUEDOC, i556 sarum per totam terram eorumdem donii- norum comitum Tholose & successoruni suorum. Item supplicaiit excelleiitie vestre reve- rentissime predicti Durandus de Sancto Barcio & Arnaldus de Esc[iiarqueiicis & predicti consiliarii, quatinus vobis placera dignetur, proiit ab antique moris est & usitatum in Tholosa, quod de bonis in- cursorum val dampnatorum creditoribus eorumdem satisfiat. Item dicunt etiam & asserunt dicti Du- randus de Sancto Barcio & Arnaldus de Escarquencis, de consilio dicforuni consi- liatorum , quod plures alie sunt & erant libertates ik usus & consuetudines in nrbe Tholose & suburbio, in quibus uti consue- vit eadem communitas urbis & suburbii ultra predictas, quas vobis esset longum enarrare, super quibus viccarius Tholose & alii bajuli vestri eamdem communitatem molestant, contra dictas libertates, usus & consuetudines multipliciter veniendo. Item dicunt & asserunt dicti capitulariî seu consules de consilio dictorum consi- liatorum, quod si de consuetudine dubite- tur inter cives vel inter cives & foreuses super contractibus, in dicta urbe seu sub- urbio inhitis in causis vel negociis, quod steturdicto consulum predictorum & quod super dicta consuetudine & usu dicti con- sules, qui pro tempore fuerint, cum jura- verunt in ingressu sue administrationis dicti consules, requirantur & quod suum presfitum juramentum in ingressu super dictis consuetudinibus sufficiat. Item supplicant dicti capitularii seu con- sules de consilio dictorum consiliatorum, quod si ratione monete vestre alique pre- conizationes fiant in futurum, quod alia moneta non reciplatur nisi vestra, quod illi qui receperint in dicta urbe vel sub- urbio, ad cognicionem consulum predic- torum qui aliquam monetam nisi vestram receperint puniantur, cum hoc sit de usu & consuetudine Tholose. Item supplicant dicti capitularii seu con- sules ut supra, quod si aliquem civem,quod absit, capi contigerit per vicarium vestrum vel senescallum, quod dictus civis ydoneis fidejussoribus dimittatur, nisi crimcn no- torium fuerit vel eclam manifestum. Item supplicant dicti capitularii seu con- sules ut supra, quod mandetis per vestras litteras senescallo Tholose & vicario & bajulis vestris, quod villas & boerias civium Tholosanorum super decimis & primiciis prestandis teneant in eo statu, in quo erant tempore domini Raimundi, quondam bone memorie comitis Tholose, qui nunc proxi- me decessit, & quod placeat dominacioni & excellencie vestre, quod scribatis dictis senescallo & vicario, quod permittant dic- tam universitatem urbis & suburbii uti li- bère & sine aliqua contradictione consue- tudinibus & libertatibus supradictis, prout superius est expressum. Item supplicant excellencie vestre dicti capitularii seu consules, scilicet Durandus de Sancto Barcio & Arnaldus de Esqual- quencis & dicti consiliarii, quod cum con- sules suburbii pro se & communitate sub- urbii infeodaverint vallata seu fossata, ad predictum suburbium pertinencia, homini- bus de suburbio, & dicti feodatarii pro dic- tis consulibus & nomine communitatis fuerint & sint in possessione longissimo tempore & vicarius vester turbet feodata- rios in dicta possessione vel quasi, petunt & supplicant quod mandetis per vestras litteras dicto viccario quod a dicta turba- tione désistât. Facta inquisitione diligenti a quibusdam prudentibus viris & fidelibus domini co- mitis superarticulis, qui super eisdem facti noticiam habere dicuntur,veritas comperta est per quam manifeste patet qualiter pe- titionibus consulum Tholose fuerit res- pondendum. In primis ad peticionem de libertatibus & consuetudiiiibus, quam sub quadam ge- neralitate faciunt, poterit respondi quod libertates & consuetudines débitas & ho- ncstas & bonis moribus non contrarias do- niinus comes eis observare proponit. Item ad peticionem, quam faciunt super electione consulum, responsio : Verum est quod ab antiqiiis temporibus cum prede- cessoribus domini comitis tam tempore pacis quam tempore guerre facta est elec- tio consulum per ipsos cives, non sub forma ab eis proposita sed aliter, videli- cet quod consules exituri de regimine, qui ^'ers 1265 Veri iï6j 1037 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i558 tune erant viginti quatuor, eligebant qua- Item super articulo de quo dicituresse tuor consules pro aiino future & illi eli- factum per doniinuni comitem boue memo- gebant viginti. Pluries auteni facta est elec- rie publicum instrumentum super recog- tio consulum per dominum comitem. Et eo nicione consuiatus, quem dicunt pertinere tempore quo dominus Raimundus cornes ad communitatem ville Tholose, responsio ; bone memorie migravit a seculo, ipse créa- Non creditur quod dictum instrumentum verat consules qui juxta morem Tholose de consciencia domini comitis bone me- debebant regere villam per unum annum. morie fuerit factum, sicut in petitione Et post obitum dicti domini comitis cives Tholosani consules creatos per dictum co- mitem expulerunt violenter de consulatu & de domo comrauni bene per dimidium annum ante finem sui reginiinis, & priva- verunt indebite dominum comitem, qui nunc est, sua possessione vel quasi in qua consulum continetur, nec in dicto instru- mente sigillum prefati domini est appen- sum. Item super articulo de immunitate pe- dagiorum responsio bona, ita esse quod tempore guerre dominus cornes bone me- morie & multi barones de partibus Tholo- erat ex facto sui predecessorts, propter sanis concesserunt civibus Tholosanis im- quod dictas cornes fuit restitutus ad illam munitntem pedagiorum, post pacem vero possessionem. Unde sicut spoliatio fuit in- factam pedagia sua in statum |iristinuin justa, sic débet restitutio justa dici, & dicta reduxerunt, & prefatus dominus comes in restitutio cum magno consilio fuit facta, pacifica possessione perceptionis pedagio- sicut continetur in ordinatione facta per rum fuit per longum tempus. Et cum dictus dominum Guidonem Fulcodii, nunc pa- dominus comes esset in partibus Provincie pam, apud Vaurum de mandate domini magnis & caris & periculosis negociis oc- Regis & domini comitis recita ta. Item responsio super juramento vicarii. Verum est quod de patieucia domini co- mitis bone memorie juraverunt vicarii cupatus, cives Tholosani immunitatem dic- torum pedagiorum violenter usurpaverunt Se paxeriam ipsius domini comitis valde utilem & fructuosam, quam habebat apud consulibus sub certa forma, que scripta Verdunum, in magnum oprobrium ipsius poterit inveniri, & etiam tempore domini domini comitis destruxerunt , & nichilo- comitis qui nunc est aliquis vicarius dici- tur jurasse. Set totum istud dependet de voluntate domini comitis, quod ex eo apps- ret quia vicarius preest consulibus secun- dum ordinationem factam cum magno con- silio a domino comité, secundum quani ordinationem a sententiis consulum ad vicarium appellatur. Et esset ista petitio contraria ordinationi predicte & litteris domini comitis patentibus, super hoc des- tinatis per dominum Guidonem Fulcodii nunc papam Si alios nuncios. Item responsio super articulo de au- dientia criminum, quod si consules audie- minus per dominum comitem qui nunc est super dictis pedagiis facta est certa ordi- natio, cui petitio ista est contraria. Item super articulo do petitione, ut de bonis incursorum & dampnatorum credi- toribus satisfiat, responsio : Justum est 8c mandatum domini comitis ut iiat Si ista vult inviolabiliter observari. Item super articulo de consuetudinibus Si libertatibus, quas dicunt se habere ul- tra alias prenominatas, responsum est $u« pra Si sufficit una responsio. Item super articulo de consuetudinibus dubitatis responsio : Faciant consules in bant qiierimonias criminum Si diffiniebant, scriptis peticionem istam clarius & specia- hoc erat de patientia domini comitis. Et literSi dominus comes habebit consilium. quia cogniciones Si difliniciones eorum Et si ipsi super hoc volunt habere specia- quandoque finem debitiim non habebant, lem gratiam, pétant in scriptis, dominus fuit ordinatum per dominum comitem, ut comes habebit consilium. conquerentes super criminibus juxta elec- Item super articulo de moneta domini tionem conquerentium tam a vicario quam comitis, quam facit apud Tholosam fabbri- a consulibus audirentur, ad hoc ut contra care, responsio : Mirandum est quia de malefactores plenius justicia redderetur. moneta domini comitis, que pleao jure ad Vers Vers 1205 10 59 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i56o ipsum pertinet & ad predecessores suos & semper pertinuit sine cujusquam consor- cio,volunt consules ordinare, maxime cum nunquam in regno Francie ab aliquibus dominis qui monetam habent istiim fuerit per eorum subditos postulatum. Item super articulo de petitione quam faciunt, ne illi qui volunt dare fidejusso- res ydoneos de parendo juri capiantur vel capti detineaatur, responsio : Provisum est super hoc per ordinacionem domini comi- tis super lioc specialiter factam. Item super articulo de vallatis suburbii Tholose responsio : Requiratur vicarius Tholose qui presens est in curia & si fiât eis injuria emendetur. Item super articulo de decimis & pri- miciis responsio : Propter immoderatas & inconsuetas exactiones decimarum & pri- miciarum, que fiunt in comitatu Tholosano & maxime in dyocesi Tholosana, in qua specialiter pre ceteris homines domini comitis gravantur,expedit ut perdominum comitera provideatur & bonum consilium habeatur super hoc & consules Tholose tradant in scriptis & exprimant que sunt illa gravamina & a quibus gravantur. ORDINATIO Super articulo de pedagiis ita offerimus pro domino comité, quod cives Tholosani sint immuues a pedagio de proventibus & exitibus terrarum &vinearum suarumpro- comitem vel jurisdictionem ipsius allègent aliquam consuetudinem , eam teneantur probare secundum quod dictaverit ordo juris. Super articulo de criminibus, ita offeri- mus quod in voluntate conquerencium sit conqueri vicario vel consulibus Tholo- sanis. Vers 1265 5i6. CCCLIII Lettre des habïtans de Toulouse à Aljonse, leur comte ^ , ExcELLENTissiMO domino suo, cum omni honore & reverentia diligendo, domino Alfonso, filio régis Francie, Dei gratia comiti Tholose & Pictavie, consules Tholose urbis & suburbii, sui devotissimi & fidèles, salutem & seipsos cum subjec- tionis débite famulatu. Bonorum omnium elargitor, qui omnia moderatur & régit, celsitudinem vestrara tanta prerogativa dotavit, quod nec mens sufficeret medi- tari nec plene linga posset aliquatenus indicare quanto corde quantoque desi- derio omnes Tholosani cives & singuli majestatem vestram affectant apud se suis corporels occulis presentialiter intueri. Ex eo namque sperant firmiter suos adver- sos status elidi & se foveri in prosperis priarum, quas habent infra décos Tholose & bonos effici meliores. Sane cum nuper civitatis, & insuper de omni eo quod defe- predecessores nostri in consulatu cum retur ad civitatem Tholose ad ususcivium. discreto & sapienti viro domino magisiro Super articulo de vicario ita offerimus, Guillelmo Ruffi clerico vestro, ad partes quod vicarius non possit capere aliquem Tholosanas a vobis misso, super quadam civem Tholose in civitate Tholose, qui summa peccunie ab universitate Tholose velit dare fidejussores, nisi pro tali facto, graciose vestro dominio tribuenda, coUo- pro quo debeat amittere vitam vel mem- quium habuerint & tractatum, nos hono- brum, & tune si continguat illum captum rem vestrum plene in votis gerentes, no- judicari, consentimus quod judicetur per biles & sapientes viros P. de Castronovo vicarium & consules. militem & R. de Castronovo burgensem, Super articulo de probanda consuetu- exhibitores presentium, cives utique Tho- dine, quod si cives Tholose habent inter se causam & dubitetur de consuetudine aliqua inter eos, quod possit probari per juramentum consulum, dum tamen id fue- rit obtentum, ut ipsi asserunt, in dicta ci- vitate ab antiquo. Si vero contra dominum losanos & nostros consiliarios, super dicto tractatu & pro vestra fovenda gratia & augenda ad culmen vestri dominii, duxi- ' Trésor des chartes; Toulouse, [Original scellé, J. 3o8.] Ed.orig. t.UI, col. 57g. An 1266 24 mai. Éd.orî;:. l.lll. col. 58o. sac 4, n. 76. An 1266 l56l PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i56: m mus destinandos, quos ad ea & etiam ad senescallo Tholose seu alii, si quem ide audiendam vestram responsionem benig- dominus cornes ad receptionem hiijusmodi nam, ad quam faciendam nostris anteces- pecunie duxerit deputandum, hiis terminis, soribus super quibusdam supplicationibus videlicet duo milia librarum infra octabas ab eis factis parlamentum proximum ter- instantis Pasche, & duo milia librarum minum, ut intelleximus, assignastis, nos- infra octabas nativitatis Johannîs Baptiste tros certes nuncios & procuratores cons- immédiate sequentes,& duo milia librarum tituimus & etiam ordinamus, dantes & infra octabas omnium Sanctorum proximo concedentes eisdem super predictis pie nam & liberam potestatem, ratum & fir- mum habentes quicquid cum ipsis vel per ipsos super premissis actum fuerit, dic- tum vel etiam ordinatum , quibus vestra credat serenitas sicut nobis. Hinc est quod magnificencie vestre bumiles supplicamus, quatinus ipsos recipiatis bénigne, vestrum favorem & vestram gratiam eisdem & no- bis taliter ostendentes, quod ex eo tocius subséquentes. Et ad hec firmiter atten- denda & adimplenda, nos & bona nostra mobilia & immobilia a se moventia, ubi- cumque existencia, expresse & specia- liter obligamus. Actum anno Domini M'CCKXOVl". Alfonsus, universis, &c. Cum dilecti & fidèles nostri consules& commun) tas urbis & suburbii Tholose ex mera liberalitate & dono gratuito subventionem gratiosam no- universitatis Tholose devotionis affectus bis fecerint usque ad summam sex milium suscipiat incrementum. In cujus rei firnii- librarum Turonensium, de quibus tenemus tatem, nos consules antedicti sigillum, que nos plenarie pro pagatis, nos subventionem ufimur in consulatu, presentibus litteris hujusmodi profitemur ab eisdem gratis & duximus apponendum. Datum Tholose, liberaliter nobis facfam, nec volumus seu intendimus nomine focagii vel promis- sionis ab eis nobis facte super eodem vel cujuscumque alterius servitutis nunc vel in posterum occasione dicte subventionis, spontanée ab eisdem facte, ipsis prejudi- r cium generari. 017. ** nono kalend. junii, anno Domini M''CC°LX° sexto. An \z66 An 1266 Payement du fouage par la commu- nauté de Toulouse. (1266 -1267) I. Forma non sigillaia litterarum communitatis Tholose '. UNIVERSIS présentes litteras inspecturis, consules & communitas urbis & su- burbii Tholose, salutem. Optantes illustrem viriim karissimum dominum nostrum, qui- bus commode possunius, munificencia & honore nobis reddere favorabilem & benig- num, non coacti, set spontanea voluntate, gratis & liberaliter eidem subventionem fecimus peccuniariam & donum usque ad summam sex milium librarum Turonen- sium, quam proniittimus reddere & solvere II. Senescallo Tholose & Albiensi super promis- sione facta pro civibus Tholosanis de vi"' libris Turonensium '. Alfonsus, &c. Cum relîgiosi viri fratres Guillelmus de Monterevelli, inquisitor heretice pravitatis in partibus Tholosanis, & Guillelmus Bernardi, ordinis fratrum Predicatorum, ex parte consulum & com- munitatis urbis & suburbii Tholose cum ipsorum litteris palentibus ad nos missi, pro compositione super focagio seu subsi- dio vel dono gratuito nobis ab ipsis civibus promisse nobiscum facienda, promiserint pro dictis civibus nobis pro predicto foca- gio vel subsidio seu dono solucionem & sa- tisfaccionem plenam facere usque ad sum- mam sex milium librarum Turonensium hiis terminiis, videlicet duo milia librarum Turonensium infra octabas Kesurrectionis An .267 2 octo- bre. Lat. 10918, f" 36 j. JJ. NXIV':, f" !ii a. An 1167 i563 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. III. Fratri Guillelmo de Mon2 a. JJ. \x V-, f 5o i. An 1267 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An IJ67 I2 0U i3 novem- bre. iSôg tis, & super omnibus predictis cum Thoma clerico vestro coUoquium habeatis. Datum die lune post festum beati Michaelis ar- changeli, anno Domiiii m°cc'' LX.''Vii°. V. Poncio & OJoiii pro comité'. Alfonsus, &c. Cum de voluiitate nostra quedam négocia super quibusdam articulis vobis sint mandata per litteras uostras, & vos super hiis per litteras vestras sigaifica- veritis, quod Egidio Camelini clerico ad predicfa procuranda litteras commissionis miiteremus spéciales, videtur quod alicui non est bonum mittere litteras commissio- nis super predictis, quia vos quando per terram nostram discurritis, super predictis articulis potestis tractare sine litteris, nos- tra retenta in omnibus voluntate. Unde vobis mandamus, rogantes quatinus, in- spectis diligenter viis, quas vobis, diu est, in scriptis tradi fecimus necnon aliis qui- buscumque poteritis, bono & legali modo & sine cujusquam injuria & peccato se- cundum vobis mandata pertractetis, & sicut vobis alias mandaverimus, quod super pre- missis feceritis, nobis cum commode pote- ritis, significare curetis in scriptis, & ut melius ad memoriam reducatis premissa. 1070 tarum librarum Turonensium nobis LX.° octavo. XVII. Sycardo Alemanni iniliti pro comité Pictavie & Tholose'. Alfonsus, &c. De cura & diligencîa,quam in perquirendis pro nobis denariis boiio & fideli modo & aliis negociis nostris per- pendimus vos hactenus habuisse, vobis ref- quinque solidorum Turouensium per diein ferimus multas grates, nobilitatem vestram stipendia donaremus, quaradiu in nostro attentius rogantes ex affectu, quatinus se- servicio laboraret, inducentes eum per ves- cundum quod bene incepistis, de bono iii tras litteras ut ad hoc faciendum se prestet melius perseverare super eisdem studeatis, favorabilem & rescribat vobis sine more taliter quod curam & sollicitudinem ves- dispendio quid super hoc sit facturus, tram in hac parte nobis senciamus pro- quia si, prout dictum est, nobis servire vo- fuisse cum effectu. Id enim vobis sepius luerit, dicta stipendia eidem libenter da- scribere neccessitas Terre Sancte & appro- bimus, & illustrera regem Castelle, karis- simum cousanguineum nostrura, per litte- ras nostras rogabimus, vestro consilio me- diante, ut eidem magistro Assaut veniendi ad nos licenciam indulgeat liberaliter & bénigne. Datum die lune post invencionera sancte Crucis. pinquaus propinquitas passagii necnon & maxima & quasi innuraerabilia expensa- rum onera, que propter hoc tam in mili- tibus quam aliis nos subire oportet, me- rito nos compellunt. Datum die mercurii ante festum béate Marie Magdalene, unno LX""" octave. An 12Û8 An 126S 18 juilliit. An 1268 18 juillet. XVI. Littera patens missa abbati Moissiacensi , Poncio Astoaudi militi, Sicardo Alemanni & magistro Odoni'. Alfonsus, &c. Fréquent! hominum nos- trorum instancia precum excita ti, ut eisdem libertates&consuetudinesconpetantes (sic) & légitimas, quibus se regerent, concedere dignaremur, cum id, ut a bonis & pruden- tiljus viris asseritur (?) in utilitatem com- munem patrie, nostrara pariter& dictorum homiuum cedere videatur, vobis mandamus quatinus, provisis certis die & loco, quibus valeatis omnes simul vel saltim illi ves- trum, qui commode poterunt, couvenire, cum diligencia tractetis & studiose discn- ciatis, quas quibus hominibus consuetu- XVIII. Littera patens pro forefactis jiidicum, bajulorum & servientum corigendis '. Alfonsus, &c. senescallo Tholose & Al- biensis... Significamus vobis, quod nos di- lectis & fidelibus nostris Poncio Astoaudi militi & magistro Odoni de Montoneria commisimus & injuuximiis, utipsi audiant, addiscant & inquirant diligeuter de fore- factis judicum, bajulorum, servientum & scriptorum, qui nostris existuntseu extite- runt serviciis in senescalcia Ageneusi & Caturcensi, & eadem forefacta, prout jus- tum fuerit, faciant emendari, Quare vobis mandamus, quatinus eisdem vestrum con- silium & auxilium ad predicta forefacta fa- cere emendari impendatis, quandocumqiie An 1268 20 juillet. ' JJ. xxiyc, f° 127 a. ■ n. xxivc, f° i35 =. ' Ibid. f" i3i *. An 1268 1D77 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1578 An 1268 23 juillet. An 1268 9 aoûl. ab ipsis fueritis requisiti. Durent littere isteusque ad instans festum Penthecoustes. Datum die veneris aiite festum béate Ma- rie Magdalene, amio Domini m''CC°lx'' octavo. Similis littera missa fuit senescalîo Age- nensi S* Caturcensi. XIX. Magistro Alano de MeuUento pro Poncio Astoaudi milite super plumbea bulla sibi conce- denda '. Alfonsus, &c. dilecto &fideli clerico suo magistro Alano de MeuUento, venerabili archidiacono Ebrc":ensi, salutem & dilec- tionem sincerara. -oum dilectus & fidelis noster Poncius Asfoaudi, miles, a nobis pecierit licenciam habendi buUam plum- beam in terra sua, sicut plures alii habent inpartibusVenesseni,mandamusvobisqua- tinus diligenter addiscatis quid hoc est, & si potest ei concedi dicta bulla sine preju- dicio alterius, & utrum nobis esset inco- modum & quantum, & quid super hoc inveneritis, nobis in scriptis cum aliis in- questis vestris referatis. Datum die lune post festum béate Marie Magdalene, anno Domini millesimo ducentesimo LX""" oc- tavo. XX. Egidio Catnelini clerico pro comité Pictavie & Tholose". Alfonsus, &c. Mandamusvobis quatinus, quod super tradicione forestarum uostra- rum & aliis viis vobis commissis de acqui- renda nobis peccunia bono modo in Tho- losa, Ruthenensi, Agennensi & Caturcensi jam feçistis, nobis in scriptis per latorem presencium remitfatis,!k ineo quod super- fuerit faciendum propter appropinquan- tem terminum passagii curam & diligeu- ciam apponatis, faliterquod circa quartam diem post instantem quindenam omnium Sanctorum, cum ad nos veneritis, quid super hiis factum fuerit & référendum fuerit nos in scriptis certificare possitis, Datum die jovis [in] vigilia sancti Lauren- cii, anno LX°Viii°. Significetis etiam nobis ■ JJ. xxiv=, f 137 a, ^ Ibid. {" xZi b. per latorem presentium quanta summa peccunie de dictarum tradicione foresta- rum & aliis viis, secundum quod estimare poteritis bono modo, per Thomam cle- ricum afferri poterit Parisius apud Tem- plum circa très septimanas post instans festum omnium Sanctorum. Datum ut su- pra. XXI. Senescalîo Tholose & Albiensis pro illustri rege Stcilie'. Alfonsus, &c. Ex série litterarum vene- rabiiium patrum Dei gratta Aquensis & Arrelatensis archiepiscoporum ac Sista- riensis episcopi perpendimus quod, sicut se intellexîsse a fide dignis in eisdem litte- ris continetur, non modica multitude ar- matorum inteudit hostiliter intrare Pro- vinciam & transitum facere per terram karissimi domini & fratris nostri Dei gra- tia régis Francorum aut per nostram, ut comitatibus Provencie & Folquaquerii dampna inférant, si, quod absit, facultas eis suppeteret ut voluntas. Hinc est quod vobis niandamus, quatinus cum ea cautela & maturitate débita, qua poteritis, si vobis aliquatenus constare poterit de premissis, transitum predictorum per terram nostram procuretis sagaciter impediri, & quicquid vobis innotescere potuerit in hac parte, nobis celeriter rescribatis. Scituri nos sub forma consimili senescallis nostris Age- nensi & Caturcensi, Ruthinensi & Venays- sini nostras litteras destinasse. Ad hec stu- deatis solicite [&] provide, ne per aliquos emulos dampnum vel gravamen provenire possit terre karissimi domini & fratris nos- tri régis Francie vel comitatibus karissimi fratris nostri régis Sycilie Provencie & Folquaquerii aut terre nostre. Et si opus fuerit, vos a predictis senescallis nostris necnon a senescallis predicti domini régis Francie Belliquadri 8c Carcassone & senes- callis predicti régis Sycilie in Provencia & Folquaquerio consilium & auxilium requi- ratis, & versa vice si vos requisierint, ves- trura eis consilium & auxilium, prout oportunitas fuerit, impendatis. Datum Parisius, die mercurii proxima post as- ' JJ. xxivc, f» 139 a, . An 1268 An 1268 1079 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. l'j 80 An 1268 3i nodt. An 1268 2 5 sep- tembre. sumptioiiem béate Marie virginis , aimo danda pro iiitragio in majori qiio poteritis Domiiii M" ce LX° octavo. qiiantitate, diligenter institentes (jîc) & im- SimUis Uttera mîssa fuît senescallo Agen- posterum diligenciiis insistatis. Saiie, sicut nensi fi- Caturcensî, — Ruthenensi , — Ve- scire potestis, pagarum acceleracio pluri- naissinî, muni nobis esset utilis,cum brevitas tempo- ris & iiegocii qiialitas id exposcant. Ceterum XXII. Senescallo Tholose&AIblensis pro domino '='''"'=' ^u°'' ^""^ abbatibus Grandissilve comité'. aut Bellepartice seu cum aliis quibuscum- que super acquisitis ab eisdem in nostris Alfonsus, &c. Cum nonniilli' homines feudis vel retrofeudis aut obliis nullam sub disfrictu nostro & domiuio in vestra prorsus finacionem seu concordiam fecimus senescallia existentes, pretextu Templario- seu facere proponimus, nisi demum vestro rum & Hospitalariorum, occasione alicu- & aliorum, quibus presens negocium com- jus redevencie ab eisdem dictis Templariis missum est, communicato consilio, preser- & Hospitalariis prestite, a prestatione fo- tim cum de valore acqjijsitorum hujusmodi cagii ik aliarum obvencionum, que ai) aliis nullam penitus certi Xidinem habeamus. nostris hominibus nobis sine difficultate Preterea si ex parte domorum milicie Tera- qualibet exolvuntur, nitantur se eximere pli vel hospitalis Jerosolimitani aliqui ad & tueri, vobis mandamus quatinus, non- nos missi fuerint, supervacue laborabunt, obstanteadvohacione dictorum Templario- nisi fidelis nostriS. Alemanni militis &ves- rum seu Hospitalariorum, ab aliis homi- tras nobis attulerint litteras, continentes nibus, qui sub nostro consistunt districtu qualiter expédiât nobis procedere cum & dominio quique possessiones suas a no- eisdem, Mandamus itaque vobis quatinus bis tenent sub annuo deverio sive censu, cura pervigili, secundum quod confidimus focagium exigatis efficaciter & levetis.Non vos facturos, circa commissa vobis in hac enim videtur nostro consilio, quod occa- parte négocia fideliter & utiliter laboretis, sione talis advocacionis seu redevencie pecuniam nobis debitam aut debendam in hujusmodi homines a prestacione dicti fo- presenti termine omnium Sanctorum de cagii seu ab aliis obvencionibus vel deve- finacionibus factis vel faciendis tradatis siis, sicut nec ceteri nostri homines, ali- defferendara apud Templum Parisius per quatenus sint exempti. Datum Parisius, die Thomam clericum senescalli Tholosani, veneris post decoUacionem beati Johannis cum ad nos venerit circa très septinianas Baptiste, anno Doniini millesimo ducente- instantis festi omnium Sanctorum pro simo LX'"" octavo. Predictas litteras Thome suis compotis faciendis, facta nichilominus & Egidio Camelini, Guillelmo & Salomoni scriptura per cirografum dividenda, qua- nostris clericis ostendatis, transcriptura rum parsaltera pênes vos remaneat, Sialiam pênes vos retinentes. Datum ut supra. tradatis dicto Thome de illa quantitate pe- Simiîis Uttera missa fuit senescallo Ruthe- cunie, quam sibi tradideritis afferendara. nensi. Et quid super premissis & aliis vob]s com- missis negociis feceritis, tam voce quam XXIII. EgidioCameliniclericoprodominocomite'. scripto nos possitis ad plénum instruere, cum ad nos veneritis quarta die post in- Alfonsus, &c. Lispecto teiiore vestre lit- stantem quindenam omnium Sanctorum, tere nobis nuperriiiie preseutate, intellec- qua quarta die post quindenam ubi tls quoque singulis articulis iu eisdem con- personalitcr interesse. Datum apud Moissi, tentis, scire vos volumus nobis foregratum die martis ante festum beati Michaelis, ut circa tradicionem forestarum nostraruni anno Domini i\i°cc° LX°VIH°. Lisuper in ad censuiu congruura & pecunia nobis viis, per quas possitis habere pro nobis de- narios bono modo & fideli, curam & dili- ■ JJ. xxivc, f" 140 i. genciam apponatis, ita quod de vestra sol- ' Le manuscrit porte nesnulli. licitudine & diligencia VOS possimus merito ^ JJ. xxiv<:, i" 141 a. _. comniendare, cum in tali articulo oporteat An 1168 An 1263 t58l PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i582 An 1268 i5 novem- bre. An 126g 3 dé- cembre. magiiam provîdenciam & celerem & dili- gentem apponere ante passagium. XXIV. Thome de Kovilla clerico pro comité'. Alfonsus, &c. Cum per litteras dilecti uostri B. de Landrevilla militis, castellani de Vauro in Tholosano, intellexerimus fidelem nostrum P. de Landrevilla militeni, quondam senescallum nostrum Tholose & Albiensis, ab hoc seculo migravisse, super cujus decessum in cordis compassione non modicum affligimur, vobis mandamus, qua- tinus omnes denarios, quos nobis debebat idem senescallus, tam de balliviis nostris quam aliunde de novo & veteri,circa quin- que septimanas post festum omnium Sanc- torum ultime preteritum, secundum quod eidem senescallo pluries per nostras litte- ras mandavimus, integraliter apud Tem- plum Parisius afferatis. Super facto Judeo- rum & viis acquirendi pro nobis denarios bono & legali modo & aliis negociis nos- tris, prout sepedicto senescallo pluries mandasse recolimus, loco ejusdem senes- calli defuncti & pro ipso circa predictas quinque septimanas omnium Sanctorum competenter respondere nobis vel mandato nostro nullatenus obmitatis. Rogamus vos însuper, ut in hiis & aliis negociis nostris sitis sollicitus & intentas, ita quod vobis propter hoc debeamus mérite scire gratum, & super hoc predictum B., dicti defuncti senescalli filium, cui super hoc scribimus ex parte nostra, specialiter rogetis & requira- tis.Datum die jovis post festum beati Mar- tini hyemalis, anno Domini A1''CC*LX°V11I''. XXV. Senescallo Tholose & Albiensis pro Ber- tranda, filia Hugonis de Brecolies'. Alfonsus, &c. Ex" parte Berfrande filie Hugonis de B^coUes nobis est conque- rendo mônstratum, quod dilectus & fidelis clericus noster, magister Egidius Camelini, ipsam propria hereditate paterna indebite spoliavit, ex eo videlicet quod pater suus ' JJ. xxivc, f° 144 a. — Au f 144 i, lettre du même jour dans les mêmes termes, à B. de Landre- ▼ ille, fils du sénéchal défunt. • JJ. xxivc, i- 146 b. dudum extitit de heresi accusatus, quam quidem hereditatem petit sibi restitui,cum bone memorieRaimundus, quondam cornes Tholose, predecessor noster, eidem here- ditatem reddid[erjit & restituerit, ut as- serit, patri suo a muro seu carcere libe- rato, pro qua restitucione facienda habuit dictus predecessor noster mille solides Tholosanorum , sicut dicit, & precipue cum nos dictam hereditatem eidem reddi- dimus, ut dicitur, apud Ryomum in nostro redditu de partibus transmarinis. Unde vobis mandamus quatinus, si dicta Ber- tranda probare possit sufficienter absolu- cionem dicti patrissui ab hereseos crimine, necnon donacionem seu restitucionem a dicto predecessore nostro eidem patri suo factam, ut asserit, eo videlicet tempore quo dictam donacionem vel restitucionem facere potuit 84 debuit, ipsam Bertrandam super hiis diligenter audiatis, exibenfes eidem super predictis céleris justitie côm- plementum, vocato ad hoc pro nobis le- gitimo deffensore, jure nostro (sic) super hiis in omnibus observantes. Datum Pari- sius, die lune post festum beati Andrée apostoli, anno Domini M'cChX' octavo. Similis littera missa fuit eidem senescallo pro Giraudo de Podio Germerii & fratribus suis super quingentis solidis Tholosanorum, XXVI. Littera patens duplicata procurationis pro domino Sycardo Alemanni & Egidio Camelini super questis '. Alfonsus, filius régis Francie, cornes Pic- tavie & Tholose, universis présentes litte- ras inspecturis salutem in Domino. Cu- pientes subditorum nostrorum jura sic illesa servari, ne tamen nostra negligere videamur, notum facimus quod nos dilec- tos & fidèles nostros Sycardum Alemanni militem & EgiJium Camelini clericum nostros constituimus procuratores, quem- libet eorum in solidum, ita quod non sit melior ocupantis condicio, dantes eisdem conjunctim vel divisim plenam & liberam potestatem & spéciale mandatum exigendi & levandi nomine nostro questam aliamve redevantiam, quccumque nomine ' JJ. xxivc, f 148 a. An 12O8 An 1268 q dé- cembre. An 1268 i583 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i584 An 1268 16 décem- bre. An 1268 24 décem- bre. censeantur, quam levare possumus ab ho- niiiiibus nostris de corpore dumtaxat vel de corpore & casalagio in comitatu nostro Tholosano existeiitibus. Voliimus etiam, quod predicti Sicardus & Egidius & eoruni quilibet pro se substituera valeant alium vel alios & substitutum vel substitutos amovere, quocieiiscumque & quandocum- que viderint expedire, ratum & gratuni habituri quicquid per eosdem vel eorum alterum aut substitutos ab ipsis traiisi- gendo, paciscendo, dictam questam que- rendo, recipiendo, aliave faciendo, que dictum contingunt negocium, actum fuerit seu eciam procuratum. Datum Parisius, dominica post festum beati Nicholai hye- malis, anno Domini m°cc°lx° octave. XXVII. Inquisitoribiis Iieretice pravitatis in comitatu Tholosano'. Alfonsus, &c. viris religiosis & in Christo karissimis fratiibus ordinis Predicatorum, inquisitoribus beretice pravitatis in terris karissimi domini & fratris nostri régis Francorum & nostra, salutem in Domino. Affectantes ut negocium fidei in terra nos- tra temporibus nostris prosperetur, & er- rantes ab ea ad viam rectitudinis rever- tantur, karitatem vestram in Domino de- precamur, quatinus in negocio fidei vobis commisse sitis soliciti, fidèles & actenti, in tantum quod mediante vestro &vestro- rumque (sic') labore, terra nostra purgetur heretica feditate & nomen divine majesta- tis in eisdem terris perpétue excolatur, vos regantes nichilleminus ut super hiis, que Egidius Camelini clericus noster ex parte nostra vobis dixerit, fidem vellitis adhibere, personam nostram in vestris ora- cienibus recomniandatam habentes. Datum Parisius, dominica tercia in adventu Do- mini, anne Domini RrcCLX" octave. XXVIII. Senescallo Tholosano pro criicesignatis'. Alfonsus, &c. Mandamus vobis, quati- nus ea, que in vestra senescallia a nostris subditis debentur crucesiguatis vestre se- ' JJ. xxivC, f" i5o a. ' liii' {" i5i 4. nescallie, secundura que fuerlnt cognita vel probata, eisdem restitui faciatis, justi- cia mediante. Ceterum eisdem crucesigua- tis a suis creditoribus, de debilis suis facta tamen assignacione cempetenti, respectum dari faciatis, secundum quod karissimus dominus & frater noster rex Francie in senescalliis Carcassone & Bellicadri facit in casu consimili observari. Preterea fratri Guillelme de Menteillis, ordinis fratrum Minorum, predicatori crucis Jeresolimi- tane in partibus Tholosanis, in hiis potis- sirae que promocienem crucis contingunt, per vos & bajulos vestros assistatis favora- biliter & bénigne, prestantes sibi in bac parte consilium & auxilium oportuna,cum ab ipso fratre fueritis requisiti. Datum apud Longumpontem, die mercurii in cras- tine natalis Domini, M°cc°LX°viir. XXIX. Jacobo de Bosco pro inquisitoribus super diminutione expensarum & pensionibus ad in- carcerandos hereticos*. Alfonsus, &c. Ex vestrarum série litte- rarum, quas nuper recepimus, intelleximus fratres inquisitores beretice pravitatis apud Tholosam in negociis inquisitionis proce- dere ibidemque pro eodem negocio facere sumptus magnes. Unde si vidèrent expe- dire, apud Vaurum vel alibi pro facto in- quisicionis possent sumptus fieri minus graves. De Castro autem de Vauro seu de alie cempetenti pro incarcerandis perso- nis, quas capi contigerit, si castrum The- lese non suffecerit, previdebimus compe- tenter, que quidem persone an sint pau- paures vel locupletes, ignoramus, set suo tempère veritas apparebit. Ceterum de fo- restis tradendis ordinavimus, & ordinatio- nem in scriptis tradidimus Egidie Came- lini, qualiter sit supeY hoc precedendum, scituri quod traditionem forestarum ea- rumdem nelumus fieri sine illa clausula ; salvo jure quolibet aliéna, quia cum adjec- ' JJ. xxivc, f" i53 a. — A la suite, lettre du même jour aux inquisiteurs Pons de Poujet (Je Poieto) & Etienne de Gastine (^de Vastino), des frè- res Prêcheurs, pour l'appropriation du château de Lavaur à l'incarcération des personnes arrêtées comme hérétiques. An 12O3 An 1:69 i585 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 10 86 An 1269 r ■' li:vr)er. tione illîus clausule fam pro nobis quam pro illis, qui tradicioiii hujusmodi se op- poniint, provisum credimus competenter, prout videre poteritis in scripto tradito prefato Egidio Camelini. Vos vero circa factum expensarum & alia, que vestro in- cumbunt officio, diligenter & fideliter per- agenda, taliter vos habere curetis, quod non possitis de culpa redargui, pocius de fidelitate & diligencia commendari. Datum apud Gornaium super Marnam, dominica in octabis epiphanieDomini, anno Domini M''CC°LX°VIII''. XXX, Senescallo pro uxore & liberis Hugonis de Arsicio '. Alfonsus, &c. Cum relicta & liberi de- functi Hugonis de Arsicio, quondam se- nescalli nostri Tholosani, teneantur nobis in certa peccunie quantitate, mandamus vobis quatinus, receptis ab eisdeni ydoneis fidejussoribus apud Phanumjovis ab ho- minibus nostris ejusdem ville vel alterius ville de vestra senescalcia pro solutione ducentarum quinquaginta librarum Turo- nensium nobis facienda terminis infra- scriptis, videlicet infra ocfabas instantis festi omnium Sanctorum L libras Turon., & infra octabas subséquentes festi Can- delose alias L libras ejusdem monete, & infra octabas sequentis Âscensionis Domini alias L libras dicte monete, & sic deinceps siiigulis terminis supradictis, quousque de dicta peccunie quantitate nobis fuerit plenarie satisfactum , nec compellatis vel corapelli faciatis dictam relictam vel ejus liberos intérim ad solucionem peccunie su- pradicte. Vobis tamen in receptione dicto- rum fidejussorum taliter precaventes (.sic), quod ex aliqua causa seu occasione non possit solutio dicte peccunie prefixis ter- minis impediri vel differri in toto vel in parte, etiam peccuniam, quam ex hoc dé- bite receperitis singulis terminis, afferatis apud Templum Parisius vel mittatis. Datum apud hospitale prope Corbolium, anno Domini M"cc''LX°viii% dominica qua can- tatur Keminiscere. ' JJ. xxivD, f" 62 h. (\'olr plus haut le ntande- ment n. VI, ce. iSfJp, iSyo.) XXXI. Pontio Austoaudi militl 8c inagistro Odonï de Monstoneria pro abbate & conventu Boni- fontis". Alfonsus, &c., dilectis & fidelibus suis Pontio Austoaudi militi & magistro Odoni de Monstoneria clerico, salutem & dilec- fionem sinceram. Prolafa ad nos querimo- nia ex parte abbatis & conventus Bonifon- tis, Cisterciensis ordinis, intelleximus, quod judex noster major in Tholosano & Rogerius de Espieriis contra justiciam ni- tunturextorquere quinquaginta libras Tu- ronensium ab eisdem , super quo vobis mandamus, ut in hac parte addiscatis dili- gentius veritatem. Et quia, prout nobis re- latum est, per composicionem dudum fac- tam inter ipsos abbatem & conventum ex una parte & defunctum P. de Landrevilla, tune senescallum nostrum in Tholosano, ex altéra, dicta pecunie quantitas, ut dici- tur, nobis est débita, nihilominus, si eis placuerit, in statum pristinum homines de Carbona reducere poteritis, prestita tamen idonea caucione de solvenda emenda pro injuria servienti nostro illata ab ipsis fio- minibus, qui super hoc inventi fuerint culpabiles, secundum quod qualitas delicti emendam poposcerit in hac parte. Preterea addiscatis diligentius veritatem de legato quingentorum solidorum Tholosanorum eisdem a defuncta domina Gentil, ut asse- runt, sibi facfa, quod a nobis postulant sibi reddi, cum ad solutionem dicti legati teneamur. Ceterum super pecunia, quam bajulus noster de Carbona dicitur extor- sisse a Judeis ibidem commorantibus, cu- retis addiscere plenius veritatem, necnon super dampnis & injuriis sibi illatis, ut di- cunt, per Beraudum de Andusia, qui decem & septem porcos & très vacas, unum bo- vum (.sic) & unam equani ipsis, sicut dicunt, abstulit violenter, addiscatis pariter veri- tatem. Et ea que super premissis invene- ritis contra justiciam attemptata, prout de eisdem légitime constare poterit, quantum ad nostram jurisdictionem pertinet, facia- tis ad statum pristinum reduci, justicia mediante. Datum apud Longumpontem, in ' JJ. xxivB, f" 6^ a. An 1269 î4mars. An 1269 1087 An 1269 27 mars. PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. XXXIV ' 10 88 festo Resurrectionis dominice, anno Do- iniiii M°CC"LX° noiio. XXXII. Domino Pontio & magislro Odoni'. Alfonsus, &c., dilectis & fidelibus suis Poncio Astoaudi militi & magistro Odoni de Montoneria clerico, salutein & dilectio- nem. Mandamus vobis, quatinus in eundo per patriam curam & diligentiam adibeatis pro nobis perquirendis, viso scripto vobis pro forefactis ballivorum ac aliorum seu super hoc tradito sitis deligens (sic) & iu- excessibus frequentius solito emendandis, tentus, nam instantis passagii prefixus ter- secuudum quod justum fuerit, & in viis minus appropinquat, ubi nos opo[r]tebit querendis per quas possimus habere pecu- quasi importabilia expensarum onera sus- niam pro negotio Terre Sancte, in quan- tinere. Taliter super hiis & aliis nostris Alfonsus, filius régis Francie, &c., di- lecto & fideli clerico suc Egidio Camelini, salutem & dilectionem. Mandamus vobis, quatinus super traditione forestarum nos- trarum & aliis nostris negociis vobis com- raissis pro denariis in magna quantitate, meliori & legaliori quo poteritis [modo], tum poteritis bono modo. Et quod feceritis & inveneritis, nobis in scriptis significare curetis per magistrum Egidium seu per alium circa très septimanas post instans festum Penthecostes. Datum die mercurii post Pascha, anno Doraini m°cc°lx° nono. An 1 269 1 1 août. negociis vos habentes, quod ob hoc ves- tram fidelitatem debeamus merito coman- dare, rescribentes nobis per latorem pre- sencium quid super premissis jam fecistis. Datum Parisius, dominica ante festum As- sumpcionis béate Virginis, anno quo supra. XXXIII. Sycardo Alemanni militi pro illustri rege Aragonum*. Alfonsus, &c., dilecto & fîdeli suo Sy- cardo Alemanni militi, salutem & dilectio- nem. Mandamus vobis quatinus, si aliquos barones vel milites de terra nostra in se- nescallia Tholose & Albiensis cum excel- lenti & karissimo amico nostro rege Arra- gonum illustri in subsidium Terre Sancte transfretare contigerit, illis tamen exceptis qui nobiscum convenerint super passagio transmarino, terras & bona eorum in do- minio nostro existencia recommandata ha- bentes, non permittatis in eorum bonis aut possessionibus ab aliquibus, de nostra ju- risdictione existentibus, inferri molestiam vel gravanien, presertim quaiitiu (sic) cum ipso rege fuerint in servicio Jesu Christi. Datum dominicain quindena Pasche,anno Domini m''CC"'lx° nono. Similis Uttera missa fuit senescallo Agen- nensi & Caturcensi pro eodem. Similis Huera missa fuit senescallo Riithe- nensi pro eodem. ' JJ. XX. vD, C 68 a, ' Ihld. f° 68 b. XXXV. Egidio Camelini clerico pro comité Pictavle & Tholose super diversis'. Alfonsus, &c., dilecto & fideli clerico suo Egidio Camelini salutem & dilectio- nem. Super eo quod in tradicione foresta- rum nostrarum & aliis negociis vobis a nobis injunctis, quantum potestis estis di- ligens, sicut nobis per vestras scripsisfis litteras, vobis sciraus bonum gratum. Su- per eo quod nobis scripsistis de foresta de Candeleur, in qua propter restitucionem factam a nobis abbati & quibusdam bur- gensibus Moysiacensibus, remanserunt no- bis quater centum sextariate terre tantum, de quibus centum sextariatas concessistis, prout in scriptis financenat. (?), quas fecis- tis, continetur, & de trescentis sextariatis residuis tantam summam de qualibet sex- tariata habere non possetis, quantum de centum jam concessis habuistis, restitucio- nes predictas tam per vos quam alios antea audiveramus, sed residuum dicte foreste, quod tradendum superest, tradatis & con- cedatis ad incherimentum vel alias, prout nobis & patrie videritis expedire, ita quod medietas precii, quod nobis propter hoc ' JJ. xxiv», f° 84 a. ' nu. f" 86 a. An 1269 I 5 sep- tembre. An izâp iSSg PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. iSgo An I 269 26 dé- cembre. debebitur, circa très septimanas post iiis- transcriptum litterariimapostolicarum,que tans festum omnium Sanctorum & alla me- nobis super dictis articulis sunt concesse, dictas circa 1res septimanas post instans vobis mittimus sub sigillo dilecti & fidelis festum Candelose una cum aliis denariis nostris posait afferri Parisius apud Tem- plum. De aliis forestis placet nobis, quod vos faciatis sicut nobis retulistis & eciam rescripsistis. Super facto ville de Cepeto litteras vobis mittimus per presentium por- titorem. Super salino de Agenno per alias nostras litteras vobis scripsimus, quod no- bis placet, quod cum villis nostris Agenesii & aliis, quarum interest, tractetis quan- tum nobis dare vellent pro relaxacione nostri juris de dicto salino facienda & linem faciatis cum eis, retenta vohintate nostra, prout in eisdem nostris litteris ple- nius continetur. Datum dominica in octa- bis nativitatis béate Marie virginis, anno Domini m°cc°lx° nono. XXXVI ■ Alfonsus, filius régis Francie, &c., di- lecto & fideli clerico suo B., venerabili preposito ecclesie Tholosane, salutem & dilectionem sinceram. Ex série litterarum vestrarum, quas nuper recepimus, collegi- clerici nostri magisfri Stephani, thesaurarii ecclesie Beati Hillarii Pictaviensis, ut tam de tempore quam de forma concessionis nobis facte super dictis articulis possitis plenius cerciorari. Datum anno Doraini M'CCLX" nono, die jovis in crastino Nata- lis Domini. XXXVII ■ Alfonsus, &c., religioso viro & dilecto suo fratri Guillelmo Athonis, ordinis fra- trum Minorum in conventuTholosano, sa- lutem & dilectionem sinceram. Cum sicut intelleximus, quidam ad vos venerunt in secreto, qui nobis restituciones aliquas facere tenentur, discretioncm vestram ro- gamus ex affectu, quatinus circa restitu- ciones hujusmodi nostrum commodum fa- cientes, quod vobis traditum fuerit prop- ter hoc recipiatis, & ad opus nostri quod receperitis reservetis, taliter super hoc vos habentes, quod diligenciam vestram sen- ciamus nobis cum effectu profuisse & vobis debeamus propter hoc merito scire gra- mus duo dubitabilia, super quibus peteba- tiam. Datum apud Longumpontefra], die tis plenius edoceri. Ad quorum pnmum vobis totaliter respondemus, quod a viginti aimis citra quoto anno, quid & quantum & a quibus solutum levatumve fuerit in- quirere poteritis per vos seu per alios ydo- neos. Ad secundum articulum, quod non solum in dyocesi Tholosana, verum eciam in toto comitatu Tholosano & articules. dominica post Nativitatem Domini, anno Domini m"'cc°lx'' nono. XXXVIII. Egidio Camelini clerico pro comité Pictaviensis Si Tholose'. Alfonsus, &c., dilecto & fideli clerico suo Egidio Camelini salutem & dilectio- quorum occasione peccunia levata fuerit nem. Urgens Terre Sancte negocii qualifas in hac parte, presentibus inseri fecimus, & prefixi nostri passagii brevitas vobis tam videlicet super redemptionibus votorum sepius scribere nos compellunt, ut super tradicione forestarum nostrarum & aliis nostri (sic) vobis commissis negociis fanfo curiosius & diligcncius vos habere curetis, quanto nostis quod oportebit nos in dicto negocio quasi innumerabilia expensarum onera sustinere. Quocirca vobis manda- mus, quatinus tam in tradicione dictarum forestarum quam in aliis viis, dudum vo- crucesignatorum aliisque obvencionibus, legatis in subsidium Terre Sancte necnon de aliis legatis indistincte & relictis ad pios usus ac extortis per usurariam pravi- tatem & aliis illicite aquisitis, de quibus non appareat quibus sit restitucio fa- cienda. Tamen circa istos articules non per viam compulsionis, set cum maturitate débita & cautela procedatis ad presens eo bis in scripto traditis, & aliis quos inve- modo quo poteritis meliori. Nos siquidem ' JJ. w-iv», P» ç6a, • JI. xxiv», f" 95 a. ' Ihid. f° 100 a. An 1169 An 1269 29 dé- cembre. An 1270 29 janvier. An 1170 iSçi PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1092 An 1270 i5 mars neritis Si invenire poteritis pro denariis vel per alios ad hoc ydoneos diligenter ad opus nostri in majori quantitate & me- liori modo quo poteritis & celerius bono modo perquirendis, viso scripto vobis su- per hoc tradito, sitis curiosus, diligens & intentus, ita quod per eff'ectum operis cognoscamus cordi vobis négocia extitisse, & quod vestram diligenciam debeamus propter hoc merito commendare, redigen- tes in scriptis ea, que super premissis acta fuerint, ut circa quinque septimanas post habitum fuerit & posmodum (sic) habebi- instans festum Purificationis béate Virgi- nia gentes nostras de nostro consilio, quas versus partes Pictavie inf'ra dictum ternii- num mittere proponimus, possitis in scrip- tis reddere cerciores, mandantes vobis, ut circa dictum terminum versus easdem par- tes Pictavie intersitis. Nos enim circa dic- tum terminum ad predictas partes Pictavie accedere proponimus, Domino concedente. Et si absque nimia incommoditate negocio- rum nostrorum vobis commissorum ad nos tune accedere non possitis, per Thomam de Novilla clericum & per alios in scriptis nos certificare curetis 'super hiis, que per vos expedita fuerint aut superfuerint ex- quantum poteritis bono modo. XXXIX. B. de Insiila, venerabili preposito eccle- sis Tholosane, super graciis a sede apostolica concessis '. Stephanus, thesaurarius ecclesie Beati indulgenciarum nobili viro A., comiti Pic- taviensi & Tholose, a sede apostolica con- cessarum, discreto viro & dilecto suo B. de Insula, venerabili preposito ecclesie Tho- losane, ejusdem domini comitis clerico, salutem & dilectionem sinceram. Discre- tionem vestram rogamus, quatinus per vos ' JJ. xxiV», f" 101 i. — Lettres du comte dans les mêmes termes, du même lieu, du même jour & aux mêmes, f° i 02 a. Gregorii, anno Domini m''cc°lx° nono. XLI' Alfonsus, filius régis Francie, &c., di- lecto & hdeli clerico suo B. de Insula, venerabili preposito ecclesie Tholosane, salutem & dilectionem sinceram. Discre- ' JJ. xxivB, f» 102 a. ' Ibid. An i;70 addiscere curetis, quid, quo tempore, quan- tum & a quibus legatum fuerit, & postmo- dum cum casas se obtulerit oportunus, legabitur in subsidium Terre Sancte seu occasione redempcionis votoruni, necnon de indistincte legatis & relictis ad pios usus ac de extortis per usurariam pravita- tem & alias illicite acquisitis, de quibus non apparet quibus sit restitutio facienda, tur, oportuno casu super hoc contingente, taliter super hiis vos habentes, quod super premissis per vos possimus in scriptis ple- nius edoceri & jus domini comitis super hiis prosequi, sicut decet. Datum Pictavie, anno Domini m'cc-lx" nono, die sabbati post festum sancti Gregorii. Similis Huera missa fuit abbati Moïssia^ censi. Item similis magistro Egidio Camelinî. XL. Magistro Egidio Camelini super viis perqui- rendi denarios bono modo '. Alfonsus, 8:c. Mandamus vobis, quati- pedienda, necnon de aliis causis seu nego- nus super viis perquirendi pro nobis de- ciis, que vobis de novo occurrerint, post- narios bono & legali modo, & in aliis ne- quam a nobis ultimo recessistis. Datum gociis vobis a nobis injunctis utiliter & Parisius, die mercurii ante festum Purifi- celeriter expediendis, curam & diligenciam cationis béate Virginis, anno Domini quam (corr. quantam) poteritis, inspectis M°CC''LX° nono. Predicta omnia & alla que scriptis que vobis tradi fecimus, appona- nobis utilia fore noveritis accélérantes tis, & quid super hoc feceritis quam cicius poteritis nobis rescribere studeatis pro faciendis litteris nostris, que super hiis fuerint faciende, presertim quia tempus passagii tam de prope instat, cum prima ebdomada instantis mensis maii apud Aquas- mortuas pro ascendendo naves propona- mus, Deo dante, personaliter interesse. Hilarii Pictaviensis, exécuter gratiarum & Datum Pictavie, sabbato post festum sancti An 1 270 1 J mars. An 1170 iSgS PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1394 Ed.orig. t. III, col. 5Su. An iiââ 20 dd- ccmbie. tionem vestram rogamus quatinus per vos & per alios ad hoc ydoneos, prout dilectus & fidelis clericus noster thesaurarius eccle- sie Beati Hilarii Pictaviensis per suas pa- tum, seu bajulum ipsiits indebite spolia- tiim , dictiis dominus coiiies Pictavie & Tholose, saluti anime sue & predecesso- ris sui pia consideratione providere in- An 1266 tentes litteras vobis scribit, diligenter ad- tendens, diligent! inquisitione super hiis discerecuretis quid, que tempère, quantum & a quibus & postmodum, cum se casus obtulerit oportunus, legabitur in subsidium Terre Sancte seu occasione redemptionis votorum, necnon de indistincte legatis & relictis ad pios usus ac de extortis perusu- rariam pravitatem & alias illicite acqui- sitis, de quibus non apparet quibus sit restitucio facienda, habitum fuerit & post- modum habebitur, oportuno casa super hoc contingente, taliter super hiis vos ha- bentes, quod super premissis per vos tam nos quam predictus thesaurarius possimus in scriptis plenius edoceri & jus nostrum facta & veritate comperta, de prudentium virorum consilio, voluit & mandavit quod restitutio fiât dicto domino Jordano per senescallum Tholosanum de medietate jus- ticiarum proveniencium ex debitis confes- satis, & de medietate justiciarum prove- niencium ex debitis negatis, & de medie- tate estimacionum pro quibus solvitur décima pars estimacionum ab illis qui sub- combunt in aliis causis. Item quod judex sit in dicto Castro comunis tam pro domino comité quam pro dicto domino Jordano. Et hec intelliguntur de Castro Podiilau- rencii & de castris Sancti Germani & de super hiis prosequi, sicut decet, vestram- Dornhano, quia in dicfis locis predecesso- que dilligentiam debeamus propter hoc merito comandare. Datum Pictavis, sab- bato post festum sancti Gregorii, anno Doraini M°cc°LX° nono. Êd.oric. t. iiir col. 5Si. res eorum consueverunt habere omnem justiciam comunem, prêter crimen here- tice pravitatis, ceteris aliis omnibus salvis domino comiti, que ipse & predecessores sui in solidum percipere consueverunt, & salvo jure feudali domini comitis & salvo jure quolibet alieno. Ad hec dictus domi- nus Jordanus, pro se & successoribtis suis, de sua spoiUanea & gratuita voluntate Procédures des commissaires d'Alfonse, quitavit & plene remisit domino comiti & 5iq. — CCCLIV comte de Toulouse' . I. T TNIVERSIS présentes litteras inspec- y~J turis, Poncius Astoaudi & magister Odo de Montoneria, clericus illustris do- domine comitisse, si quid juris habebat vel habere debebat seu petere poterat in pro- ventibus, ex predictis juribus dicte medie- tatis perceptis, seu expensis illa occasione factis vel dampnis propter hoc datis eidem. mini Alfoiisi, comitis Pictavie & Tholose, in Recitata fuit hec restitucio per predictos dominum Poncium & magistrum Odoneni Tholose, in caslro Narbonensi, anno Do- mini millésime ducentesinio sexagesimo sexto, die lune ante festum Nativitafis Do- mini, in presencia & testimonio domini Pétri Raimundi de Ventelho, magistri Guillclmi de Furno, judicis domini Pétri de Landrevilla, militis, senescalli Tholo- sani & Albiensis, magistri Guillelnii Ar- naudi de Tholosa jurisperiti, Johannis Goti junioris castri Podiilaurencii , Pétri de Monte Auquerio de eodem loco,Castri- novi de Tholosa, Sycardi Bonde castri Podiilaurencii, domini Arnaudi Elyas mi- litis de Villamuri, Pétri Blanc de Petrucia, clerici dictorum domini Poucii Astoaudi & vero salutari salutem. Noverint universi, c(uod cum nobilis vir dominus Jordanus de Sayssaco conqtierendo assereret niedieta- tem tocius jurisdictionis, meri etiam & mixti imjvîrii castri Podiilaurencii, Tho- losane dyocesis, ad se jure hereditario pertinere, & omnium aliorum ad dictam jurisdictionem pertinencium tam in dicto castre quam in pertinenciis dicti castri, dicens quibusdam juribus suis ad dictam medietatem suam pertinentibus se fuisse per dominum Raimundum, comitem Tho- losanum bone niemorie, iiltimo defunc- ■ Trésor des chartcsj Toulouse, iac 6, n. 85. [J. 3i3} original scallî.] An 12^6 1095 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. iSgô An magistri Odoiiis, & plurium alioruni. In cujiis rei testimoiiium, nos predicti Pon- dus Astoaudi & magister Odo & nos Jor- danus de Sayssaco predictus sigilla nostra presentibus litteris duximus apponenda. II. Universis", &c. Poncius Astoaudi & l'îô-j magister Odo de Montoneria, clericiis il- ,7Jan- lustris doniini Alfonsi, comitis Pictavie & vier. Tholose, &c. Noverint universi quod, cum religiosus vir doniiuus Bernardiis, abbas Galliaci, pro se & conventu suc, nomine sui monasterii, & Guillelmus Pétri de Be- renx domicellus, filius quondam nobilis viri domini Guillelmi Pétri de Berenx, pé- tèrent a dicto domino comité, ut in villa Galliaci judex communiter statueretar, tam a domino comité quam ab ipsis do- mino abbate & Guillelmo Pétri, & quod judex ordinarius domini comitis in Albige- sio non esset judex in eadem villa, dicen- tes quod medietas dominii & jurisdictionis dicte ville pertinet ad dominum comitem, & alia medietas pertinet ad ipsos, videli- cet dictum dominum abbatem nomine sui monasterii & dictum Guillelraum Pétri domicellum ; prefactus dominus comes, saluti anime sue & predecessoris sui pia consideracione providere intendens, dic- tam peticionem seu questionem de pru- dentum virorum consilio determinavit per composicionem amicabilem in hune mo- dum : Vohiit siquidem & mandavit, quod judex ordinarius, institutus vel instituen- dus in Albigesio a domino comité vel a senescallo suo, sit judex Galliaci, & dicet in presencia senescalli domini comitis & in presencia abbatis Galliaci & Guillelmi Pétri de Berenx, filii quondam domini Guillelmi Pétri de Berenx, domini pro quarta parte ville Galliaci, se tenere pro dictis dominis communiter, videlicet pro rata porcionum coatingencium predictos dominos, judicaturam Galliaci, & jurabit quod pro domino comité & aliis dominis supradictis in officio suo fideliter se habe- bit. Voluit etiam & mandavit dictus domi- nus comes, quod illi quatuor solidi, quos senescallus Albiensis recipiebat nomine judicis de quatuordecim solidis, qui reci- piuiitur pro justicia clamoruni in curia Galliaci, dividantur inter predictos domi- nos, sicut decem solidi dividuntur. Ad hec dictus abbas, nomine sui monasterii, pro se & conventu ejusdem monasterii, & dic- tus Guillelmus Pétri, pro se & successori- bus suis, consilio & auctoritate domine Escarouhe matris & tutricis sue, dictam ordinacionem seu composicionem gratam & ratam habentes, laudaverunt eam, ap- probaverunt & confirmaverunt, promit- tentes bona fide, dictus abbas pro se & conventu suo, & dictus Guillelmus Pétri, pro se & successoribus suis, & dicta do- mina Escaronha nomine tutorio, se contra non venturos aliquo jure vel aliqua ra- tione. Quitaverunt insuper & plene remi- serunt dictus abbas, pro se & conventu suo, nomine sui monasterii, & dictus Guillel- mus Pétri & dicta domina Escaronha, no- mine tutorio, pro se & successoribus suis, de sua spontanea & gratuita voluntate, dicto domino comiti & domine comi- tisse, &c. (ut in praecedend carta), Recitata fuit hec composicio seu ordiiiacio perpre- dictos dominum Poncium Astoaudi & ma- gistrum Odonem, apud Galliacum, in domo que fuit quondam Arnaudi de Privât, anno Domini millesimo ducentesimo sexage- simo sexto, die lune post festum beati Ylarii, in presencia & testimonio nobilis viri domini Bernard! de Penna, magistri Nepotis de Montealbano, judicis Albiensis, Guillelmi Rotberti bajuli de Galliaco pro domino comité, & Deodati Sarraceni, Jor- dani Constantini, Pétri Blanc, Pétri de Cornhac, Pétri Marcho, Raimundi Bonas- sias consulum Galliaci, magistri Bartho- lomei de la Possata de Montealbano ju- risperiti, magistri Pétri de Bellopodio de Montealbano jurisperiti, Poiicii Guillelmi de Galliaco, Pétri Blanc de Petrucia, cle- rici dictorum domini Poncii Astoaudi & magistri Odonis, & plurium aliorum. In cujus rei testimonium, nos predicti Poncius Astoaudi & magister Odo & nos Bernardus abbas & Guillelmus Pétri predicti sigilla nostra presentibus duximus apponenda. III. Universis' présentes litteras inspec- An 1267 A a I 267 17 jan- vier. 'Trésor des chartes; Toulouse, sac 6, n. 8i. [Original scellé; J. 3i3.j ' Trésor des chartes; Touloiise, sac 4, n. 73. [J. 3o8; original scellé.] An 1267 1597 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. ID 98 turis, Poticius Astoaudi & magister Odo de Montoneria, clericus illustris domini Al- foiisi, comitis Pictaviensis & Tholose, in vero salutari salutem. Noveriiit universi Sarraceni, Jordaiii r.onstantini,Pefri Blanc, Pétri de Cornhac, Pétri Marche, Raimundi Bonassias consul um Galliaci, magistri Bar- tholomei de la Possata de Montealbano miles querimoniam suani proposuisset su- per territorio & pascuis de Bosc Sales, di- cens dicta pascua & dictum territorium esse in tenemento de Casais, & asserens predicta ad se pertinere ratione juris, qiiod dicebat se habere in quarfa parte dicte ville de Casais & tenenienti ejusdem, & predicta esse extra limites contentes in pcrmutacione, quam fecit cum dicto do- mino comité de parte, quam ipse dominus Bernardus habebat in castro de Peiina, di- cens etiam dominum Petrum de Vicinis vel alium de mandate ipsius domini P. posses- sione predictorum dictum dominum Ber- nardum indebite spoliasse; prefatus do- minus cornes, saluti anime sue pia consi- deracione providere intendens, diligenti inquisicione super hiis facta & veritate comperta, de prudentum virorum consilio voluit & niandavit, ut fiât restitucio dicto domino B. per senescallum Tholosanum & Albiensem de quarta parte dicti loci de Casais, videlicet de hiis que dominus co- rnes tenet in loco predicto & que sunt extra limites dicte permutacionis, & quod fiât dicta restitutio salve jure domini co- litis quantum ad proprietatem & salve cem & octo soiidis & tribus denariis Tu- jure quolibet aliène. Ad hec predictus do- minus Bernardus pro se & successoribus suis quitavit & plene remisit de sua spon- tanea & gratuita voluntate dicto domino comiti & domine comitisse & successori- bus eorumdem, si quid juris habebat vel habere debebat seu petere poterat in pro- ventibus exinde perceptis seu expensis illa roncnsium annui reddilus, nobis annuatim solvendis in festo Natalis Domini, cujus annui redditus prima paga incipiet ab in- stanti Natali Domini in annum, quosdatn redditus, quos habebamus in territorio de Cesseralie, videlicet in terminalibus de Corbessacho, de Celeraines & de Fau- zanz, videlicet de tallia tresdecim solidos occasione factis vel dampnis prepter hoc Turonensium, de censibus vu solides & datis eidem. Recitata fuit hec restitutio apud Galliacum, in domo que fuit quondam Arnaudi de Privât, per predictos dominum Poncium Astoaudi & magistrum Odoneni, anno Domini millesimo ducentesimo scxa- gesimo sexto, die lune post festum beati Ylarii, in presencia & testimonio reli- V denaries Turonensium, & septem sexta- rios & très quartas erdei censuales, id est de blado camperum tam de proprietatibus & taschis quam aliis pertionibus, sex mo- dios bladi, médium frunienti & médium ordei, & de proprietatibus pratorum & dominationibus & pascuorum ini°"' libras giesi viri domini Bernardi abbatis Galliaci, Turonensium; item octo sextarios vini & magistri Nepetis de Montealbano judicis unam migeriam olei cum justicia, quam Albiensis, Guillelmi Rotberti bajuli de Galliaco pro domino comité, 84 Deodati " Bibliothèque nationale, lat. 9996, p. 14. An I 267 quod, cum dominus Bernardus de Penna jurisperiti, magistri Pétri de Bellopodio de Montealbano jurisperiti, Poncii Guil- lelmi de Galliaco, Pétri Blanc de Petrucia, clericl dominorum Poncii Astoaudi & ma- gistri Odonis, & plurium aliorum. In cujus rei testimonium, nos predicti Poncius As- toaudi Sf magister Odo & nos Bernardus de Penna predictus sigilla nostra presenti- bus litteris duxinnis apponenda. !0. /Ictes touchant Roger de Béjiers, fils aine de Trencavel, dernier vicomte de Carcassonne. I. Assizia domini Rogerii de Bitterris'. LUDOVICUS, Dei gratia Francorum rex, netum facimus universis tam presenti- bus quam futnris, quod nos dilecte & fideli nostro Rogerio de Bitterris ac ejus here- dibus ad ftrinam perpetuam tradidimus & concessimus, pro viginti duabus libris de- An 1267 dcccm- brc. An 1267 1599 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. j6co An 12Û8 II habebamus in termiiialibus supradictis, salvo jure aliène. Et si predicta ad firmam tradita alicui in aliquo teneantur, idem Rogerius & heredes siii tenentiir ad facien- duni & reddendum ea que proinde débet fieri sive reddi. Quod ut ratum & stabile permaneat in futurum, presentibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum. Actum apud Vicenas, anno Domini M. ce LX VII, inense decembri. II. Assizia ejiisJem domini Roger!! predicti'. Noverint universi, quod dominus Guil- lelmus de Choardone, miles, senescallus Carcassone & Bitterris, recepit litteras pa- tentes domini Régis, cum sigillo ejusdem domini Régis cereo sigillatas, in sui prima figura non viciatas, non cancellatas nec in aliqua sui parte abolitas sub bac forma : Ludovicus &c. Quarum auctoritate littera- rum predictus senescallus dominum Roge- rium de Bitterris misit in possessionem de III' Rogerius de Bitterris, miles, filius quoii- dam domini Trencavelli dicti vicecomitis Biterrensis, iiniversis présentes litteras inspecturis salutem & dilectionem. Notum facimus universis, quod nos mufuo rece- pimus in présent! Parlamento Parisius ab excellentissimo domino nostro Ludovico, Dei gratia rege Francorum illustri, super vadiis nostris proximi passagii transma- rini ducentas libras Turonensium, de qui- bus nos habemus pro paccatis, renuncian- tes exception! peccunie non numerate, promitentes quod si contigerit quoquo casu nos non facere dictum passagiumcum numéro sex militum & quatuor balisterio- rum, prout sumus eidem Régi obligati, predictas ducentas libras ad suum summo- nimentum vel sui mandat! ei persolvemus bona fide, sub obligatione tocius terre nostre & omnium bonorum nostrorum & sub rpl'gione jurisjurandi , quod super rébus supradictis, juxta predictarum litte- sancta Dei Evangelia corporaliter tacta rarum continentiam, & dominus Rogerius prestitimus in presenti. In cujus rei testi- predictus promisit eidem domino senes- monium, présentes litteras nostro sigillo callo, nomine domini Régis stipulant! & récipient!, quod predictas XXII libras XVIII solidos III denarios persolvet annuatim in festo Natalis Domini domino Régi vel suo senescallo Carcassone aut al!!, no- mine ejus récipient!, & proinde omnia bona & jura sua presentia & futura eidem senescallo obligavit sub omni renuncia- tione & cautela. Actum fuit hoc in palatio civitatis Carcassone domini Régis, in pre- sencia & testinionio domini Raimbald! de Salve, judicis domini senescalli, magistri Bartholomei de Podio judicis Carcassone, P. de Provino vicarii Carcassone, Enrici Brunelli, receptoris reddituum domini Ré- gis, G. de Carrollis, notarii de Monfe- regali, Erbonis clerici ipsius senescalli, domini Ermengaudi de Autinhaco, mona- chi Caunensis, Ber. Amat notarii, Philippi notarii curie, & Pétri Marsendi, notarii curie Carcassone domini Régis, m idus febroarii, anno Domini M'CC I,X"VII''. communimus. Actum Parisius, mense de- cembri, ann[o Domijni !Vi°cc° sexagesimo nono. 521. Mandements divers d'Alfonse de Poitiers de l'an 1267. I. Comiti Convenarum pro comité Fuxensi'. A LFONSUS, &c. Litteras excellentissimi domini & karissimi fratris nostri régis Francorum die resurrectioiiis Domini re- cepimus in hec verba : Ludovicus, &c, Significavit nobis dilec- tus & fidelis noster cornes Fuxensis, quod cum nuper ad iiiandatum & pallamentum nostrum venissent gentes comitis Conve- An 12É9 dccem- bro. An 1267 i5 avril. ' Bibliothèque nationale, lat. 9pp6, p. i5. ' Archives nationales, J. ^56, n, 20; original, scellé en cire jaune sur simple tjueue. ' JJ. \xivS i" ^9 "• An 1167 160I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1602 An 1267 17 tvril. tolica concessorum requiratis, qiiod super hoc apponat consilium quod viderit appo- neiidum, & super hoc idem requiri faciatis nobilem viruiii senescallum Carcassone, secundum quod videritis faciendum. Datum apud Combegniacum, die lune post octa- bas Pasche, anno LX'vii". IV. Pro Arnaldo de Ponte'. Alfonsus, &c. Mandamus vobis, quatinus Arnaldum de Ponte, civem Tholosanum, super his que proponenda duxerit coram vobis contra Guillelmum Unaldi militem, super eo quod ipsum indebite spoliavit, ut dicitur, de quodam caselagio, quod olim tenebat ab ipso milite Guillelmus Jaule, diligenter audiatis, & vocato dicto milite & qui fuerint evocandi, auditis racionibus parcium, de personis & rébus ad nostram jurisdictionem spectantibus faciatis eidem bonum jus & maturum. Ceterum superhis, que idem Arnaldus & socii sui, tutores, ut dicitur, puerorum quondam Barravi, super his que nomine dictorum puerorum pro- posuerunt coram nobis contra liheros de- functi Durandi Barravi super perceptione fructuum uemoris de Revigano, diligenter sicut dicto domino Régi datum est intel- audientes, vocatis qui fuerint vocandi, su- ligi, emendari faciatis, prout de ipsis vobis per his, de quibus jurisdictio ad nos spec- constiterJt & de jure fuerit faciendum. tat, exibeatis eisdem céleris justicie coni- Datum die resurrectionis Domini pre- plementum. Datum apud Ranpilon, die dicta. lune post inveiitionem sancte Crucis, nariim, terram suam violenter & cum ar- mis intraverint & abinde magnam predam aninialium secum duxerint. Unde vobis mandamus, quatinus, si est ita, vos super hujusmodi [re], prout ad vos pertinet, fes- tinum curetis remedium adhibere, ita quod idem comes Fuxensis & terra sua super hoc servetur indempnis. Datum apud Cas- trumnovum, die veneris ante Pascha. Unde vobis mandamus, quatinus inju- rias, si que per vos & gentes vestras dicio comiti Fuxensi vel terre sue illate fuerint, sicut dicto domino Régi datum est intel- ligi, taliter emendari curetis, quod non oporteat super hoc manum apponere gra- viorem , scituri quod senescallo nostro Tholose & Albiensis scribimus, quod pre- dictas injurias, secundum quod de ipsis sibi constitit, faciat emendari. Datum die resurrectionis Domini predicta. II. Senescallo Tholosano & Albiensi pro eodetn '. Alfonsus, &C. Litteras excellentissimi, &c. ut in precedenti usque ibi : Unde vobis man- damus, quatinus injurias, si que per comi- tem Convennarum & gentes suas dicto comiti Fuxensi vel terre sue illate fuerint. An 1267 An I ^6^ ii avril. III. Pro Petro Guillebaudi, senescallo Tholosano '. Alfonsus, &c. Mandamus vobis, quati- nus religiosum virum abbatem Villelonge requiri faciatis, quod Petrum Guillebaudi super aliquibus ad jurisdictionem nostram spectantibus coram judice ecclesiastico non molestet, & si molestare vel citare ipsum inceperit super rébus ad nostram jurisdictionem spectantibus, vise libello, ipsum requiri faciatis, quod a molesta- tione 8c citacione seu vexacione hujusmodi désistât. Quod si facere noluerit, vos abba- tem Moysiacensem, subdelegatum a con- servatore privilegiorum nobis a sedeApos- ' JJ. xxivf:, i" 39 a. ' Ihid. f" 39 b. V. Senescallo super facto Bernard!, filii Ysarni Jordani militis', Alfonsus, &c., senescallo Tholose Super eo quod nobis per vestras litteras intimastis quod Bernardus Jordani, filius Ysarni Jordani militis, multa mala fecit in terra quorumdam militum, qui teuent a nobili & fideli nostro Jordano, domino In- sule, milite, qui est de feodo nostro, ibi- dem ignem apponendo & illos de terra illa cum armis hostiliter invadendo, & multa gravaniina facere comminatur, & quod ip- sum de tota terra nostra non compareiitem coram vobis, ut debuit, baniri fecistis, vo- ' JJ. x-\iv<:, f" 40 a. ' Ibid. i" 43 a. MU. An 1167 i6o3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1604 bis mandamus quatinus in hiiiusmodi ne- gocio, quantum tangit personas & les de nostra jurisdictione & vestra senescallia existentes, de proborum virorum consilio procedatis, dilectorum & fidelium nostro- M'CCLX" septimo rum Pontii Astoaudi militis & SycardiAle- manni & niagistri Odonis de Montoneria [consiliuni] super hoc requirentes. Datum dievenerispostPenthecosten,annoLX°Vli". An 1267 :2 juin. An I 267 12 juin. tis, si de jure vel de consuetudine patrie deliberari possint & debeant vel recredi. Datum die sancte Trinitatis, apud hos- pitalem justa Corbolium , auno Domini VIII. Senescallo Tholose pro comité Convennarum '. Alfonsus, &c. Ex parte nobilis & fidelis nostri B. comitis Convennarum nobis est conquerendo monstratum, quod Rogerius de Espieriis & quidam alii servientes & baiuli nostri costumas & consuetudines temporalem, altam & bassara, habere se dicit a tempère cujus non extat memoria, post ordinacionem circa mediam quadra- gesimam proximo preteritam perconsilium nostrum factam, cum armis diruit seu dirui fecit in ipsius episcopi & jurisdicionis sue VII. Poncio Astoaudi militi & magistro Odoni pro Bernardo Chapelani 8c Petro fratribus". Alfonsus, &c. Cum senescallus noster Tholosanus in Castro de Penna in Albige- ■ JJ. xxivc, {* 43 b. ' Ibid. f" 44 a. ' JJ. xxiyc, f» 46 h. • nu. c 47 a. An 1267 VI. Poncio Astoaudi militi & magistro Odoni pro episcopo Tholosano'. Alfonsus, &c. Ex parte venerabilis patris episcopi Tholosani nobis est conquerendo ipsius comitis minus juste infringunt & monstratum, quod vicarius Tholose fur- violent (sic) & jurisdicionem ipsius inde- cas, justicias & costellum sive pilori de bite multipliciter usurpare nituntur, in ip- Castromauronis, in quo idem episcopus sius comitis prejudicium atqiie dampnum. omnimodam jurisdicionem spiritualem & Unde vobis mandamus, quatinus ipsum co- An ,:(;7 3o juin. mitem indebite a predictis nostris servien- tibus seu bajulis molestari minime permit- tatis, & si aliqua contra dictum comitem ab ipsis indebite inveneritis attemptata, ea ad statum debitum reduci & injurias, si que ab ipsis eidem illate fuerint, emen- prejudicium atque dampnum. Unde vobis dari, prout justum fuerit, faciatis. Datum mandamus, quatinus secundum quod tune ordinatum extitit per consilium nostrum & vobis injunctum, in negocio hujus- modi procedatis, si que postea per dic- tum vicarium indebite fuerint attemptata ad statum debitum reduci facientes, & su- per ordinatione hujusmodi cum Sycardo Alemanni milite & judice vicarii Tholose, qui predicte ordinationi interfuerunt, col- loquium habeatis. Datum dominica in Tri- nitate, anao Domini M°cc°LX°Vii". apud Longumpontera, die jovis post festum apostolorum Pétri & Pauli, anno Domini iv\''cc''LX''Vir. IX. Commissio eidem [Poncio Astoaudi] pro Guis- cardo de Ruppeforti milite & fratribus suis'. Alfonsus, &c. Pontio Astoaldi militi & magistro Odoni de Montoneria... Signifi- cavit nobis Guiscardus de Ruppeforti mi- les, pro se & fratribus suis, quod cura causa appellacionis ab ipso & fratribus suis interposite ad nos & émisse ab au- diencia magistri Guillelmi de Furno, judi- cis senescalli nostri Tholose, a sententia lata ab ipso magistro Guillelmo contra predictos Guischardum & fratres siios pro sio captos detineat Bernardum Chapelerii Bernardo de Penna milite, esset commissa & Petrum fratres, prout ex relacione eu- magistro Stéphane de Biterris a nobis, idem jusdem (.SIC) fratris eorumdem intelleximus, magister in causa procedens perperam & vobis mandamus, quatinus, quantum ad inique pronunciavit se in dicta causa non nos pertinet, vocato senescallo Tholosano, posse procedere, ex eo quod effluxerat tem- eosdem fratres deliberari vel recredi facia- pus prosequende appellacionis a jure con- An 1267 . 6 juillet. An 1267 i6o5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1606 An 1267 14 juillet. An 1267 16 jjlllel. cessum, quod tum non fluxerat, si tempus quod de jure subducendum erat idem ju- dex subducere voluisset, tempus videlicet quo ipse appellans, valetudine proprii cor- poris impeditus, nos adiré non potuit, nec tempus quo ad nos iter arripuit, vel post- quam ad nos venit & per nos stetisse asse- rit, quominus in causa predicte appella- tionis nostre comissionis litteras obtineret, a qua pronunciacione & antedictis grava- minibus & aliis ad nostram audienciam appellavit. Hinc est quod vobis mandamus, quatinuSjVOcatis qui fuerint evocandi, cau- sam predicte appellacionis audiatis & eam, si ita est, sine debito terniinetis, revocantes in irritum quicquid post dicta ni appellacio- nem ad nos interpositam inveneritis temere attemptatum, Datum apud Longumpontem, die mercurii in octabis apostolorum Pétri & Pauli, anno Domini m°cc°lx'' septimo. X. Senescallo pro abbate S. Saturnini Tholose super decimis '. Alfoiisus, &c. Ex parte abbatis & con- ventus Sancti Saturnini Tholose nobis est conquerendo monstratum, quod cum ipsi a quibusdam parrochianis suis de feno & quibusdam aliis, de quibus décima datur communiter in dyocesi Tholosana, décimas exigunt, eas reddere contradicunt, cumque super hoc vel excommunicantur vel coram ecclesiastico judice pertrahuntur, bajulos vestros dicti excommunicati seu coram ju- dice ecclesiastico tracti adeunt & requi- runt, ut non permittant eos super decimis hujusmodi molestari, & sic per eosdem bajulos hujusmodi solucio décime impe- difur. Unde vobis mandamus, quatinus ipsos abbatem & conventum diligenter su- per hiis audiatis, & jurisdicionem eccle- siasticam non permittatis indebite impe- diri. Datum apud Longumpontem, die jovis post translationem sancti Benedicti, XI. EiJem pro eodem yicecomite'. Alfonsus, &c., senescallo Tholose & Al- biensis... Ex parte nobilis & fidelis nostri • JJ. xxivc, f" 48 a. ' Ihid. l" 48 b. vicecomitis de Lautre[c] nobis est conque- rendo monstratum, quod Jacobus de Bosco, clericus noster, ipsum nobilem super qui- busdam bonis suis cujusdam hominis sui condampnati de heresi a Pascha citra per- turbavit in ipsius prejudicium, sicut dicit. Unde vobis mandamus, quatinus ipsum no- bilem super hiis diligenter audiatis, & vo- cato dicto Jacobo de Bosco pro jure nostro servando, de consilio fratrum inquisitorum heretice pravitatis, faciatis eidem bonum jus & maturum, jure nostro & alieno ser- vato. Datum apud Longumpontem, die sab- bati ante festum beati Arnulphi. Xn. Domino Philippe de Monteforti pro Ticecomite Lautricensi & B. fraire suo'. Alfonsus, &c., nobiii & dilecto suo Phi- lippo de Monteforti militi salutem & di- lectionem sinceram. Ex parte nobilium & fidelium nostrorum Ysarni, vicecomitis Lautricensis, & Bertrandi fratris ipsius nobis extitit intimatum, quod gentes vestre nuper ad villam eorumdem fratrum, que vocatur Brugueria, quam tenent a nobis in feodum, venientes, bladum eorumdem fratrum ibidem sine ratione aliqua rapue- runt. Unde vos roganius & requirimus, quatinus predictis fratribus dictum bladum restitui & injuriam emendari, prout con- decet, faciatis, inhibentes eisdem gentibus vestris, ne predictis fratribus indebite in- férant injuriam vel gravamen. Datum die jovis post festum beati Pétri ad vincula, anno Domini m°CC°lx° septimo. XIII. Senescallo Tholosano pro domino Sicardo Alemanni '. Alfonsus, &c. Sicardus valetus noster, filius nobilis & fidelis nostri Sicardi Ale- mani, militis, nobis dédit intelligi, quod Raimonnetus de Contains, bajulus nobilis viri Philippi de Monteforti militis, & com- ■ JJ. xxivc, f° 49 a. — Du même jour, mande- ment au sénéchal de Toulouse & d'Albigeois pour le même objet; si Philippe de Monifort refuse sa- tisfaction, cet officier devra prévenir le sénéchal de Carcassonne, ' JJ. xxiyc, f» 49 b. An 126- An I 267 4 .loût. An 1267 1607 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1608 plices sui dicto Sicardo Alenianni patri suo Sicardiim ex parte nostra requiii faciatis An 1 267 militas injurias & dampna non niodica in- tulerunt, terram suaiti , quam ab eodem Philippe tenet, ut dicitur, comburendo, sua animalia interficiendo & homines ejiis- deni iiidebite pignorando. Unde vobis man- damus quatiiius dictum Philippum ex parte nostra requiri faciatis, ut predicto domino Sicardo predictas injurias & gravamina fa- ciat, prout justuni fuerit, emendari & dampna restitui, sicut decet. Quod si ad requisicionem vestram hoc facere noluerit, vos senescallum Carcassone requiri facia- tis, ut predicta faciat emendari & restitui, prout justum fuerit & consonum rationi. Preterea nobis dédit intelligi dictus Sicar- dus, quod cum piscatores dicti domini Si- cardi patris sui quandam navem suam ad tferram nostram in aqua, que vocatur Agout, [haberent], dictus Raimonnetus fecit eani portari in Castro de Jercesains, quod est dicti domini Philippi, in ipsius domini Sicardi Alemanni & nostri prejudicium & gravamen. Item quod idem Raimonnetus defert arma per terram & feoda nostra, quod in uosfrum vertitur prejudicium. Quare vobis mandamus, quatinus dictum dominum Sicardum super predicta navi diligenter audiatis, & sibi, vocato dicto Raimonneto coram vobis, exhibeatis eidem céleris justicie complementum, quantum ad nostram spectat jurisdicionem, & eun- dem Raimonnetum super delacione armo- rum facta ab eodem per terram & feoda nostra, ut dicitur, prout justum fuerit, puniatis, jus nostrum & alienum in omni- bus observantes. Datum die jovis post fes- tum beati Pétri ad vincula, anno Lx° sep- timo. XIV, Scnescallo pro hominibui de Kabastoinx', Alfonsus, &c. Ex parte hominum de Ra- basteinx nobis extitit conquerendo mons- tratum, quod Sicardus Alemanni miles sex denarios Tholosanorum apud Sanctum Georgium nomine pedagii extorc|uet ab eisdem indebite & injuste, item très de- narios Tholosanorum apud les Valileres. Unde vobis mandamus, quatinus dictum ut a dictis extorsionibus vel pedagiis inde- bite extorsis, ut asserunt, désistât. Quod si facere noluerit, vos super hoc de consi- lio bonorum faciatis quod de jure fuerit faciendum in hac parte, si super hoc dicti homines querimoniam fecerint coram vo- bis. Item ex parte dictorum hominum no- bis est intimatum, quod Philippus de Mon- teforti, miles, apud Loupiac très denarios Tholosanorum nomine pedagii recipit & extorquet ab eisdem minus juste. Unde vo- bis mandamus, quatinus eumdeni Philip- pum ex parte nostra requiri faciatis, ut super dicto pedagio indebite percepto, ut dicitur, désistât. Et si hoc facere noluerit, vos senescallum Carcassone, si dicti homi- nes ad vos super hoc querimoniam profé- rant, ex parte nostra requiri faciatis, ut dictum Philippum ab hujusmodi extorsio- nibus desistere faciat, vel quod super pre- dictis faciat quod debebit, justicia me- diante. Datum ut precedens. XV. Scnescallo Tholose super facto domini G. comitis Anneniiici & hominum deCondomio'. Alfonsus, &c. Super controversia, que mota fuisse dicitur inter nobilem & fide- lem nostrum G. comitem Armeniacensem 8i suos ex una parte, ac homines nostros de Condomio ex altéra, necnon super mu- tuis interpresuris parcium, de voluntate & beneplacito excellentissimi & karissimi domini ac fratris nostri Ludovici, Dei gra- tia régis Francorum, apud quem nobilis vir dominus Gasto, vicecomes Bearnensis, super hoc dicitur institisse, taliter extitit ordinatum, videlicet quod dilecti & fidèles nostri B., prepositus ecclesie Tholosane, & Sycardus Alemanni, miles, vobiscum sciant & inquirant de dictis interpresuris plenius veritatem, & ea que fuerint emen- danda'^er dictos B. & S. & per vos emen- dantur (_sic) & de stando ordinacioni vestre & ipsorum B. & S. super predictis inter- presuris partes sufficienter caveant, quod vestre & ipsorum ordinacioni stabunt. De rébus vero & hominibus captis hinc inde fiât recredentia statim ad arbitriuni vcs- An 1 267 29 no- vembre. JJ. xxivc, f" iio h. ' JJ. xxn-c, {" ô3 a. An 1267 1609 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1610 trum & duorum predictorum. Si qua tamen qua postea per dictum vicarium indebite de rébus hinc inde captis sint, que non fuerint attemptata, ad statum debitum re- An 1267 possint inveniri, prestetur securitas suffi- ciens a partibus, quod arbitrium vestrum & dictorum prepositi & Sycardi super hoc observabitur a partibus antedictis, & post- quam dicte partes sufficienter caverint de stando arbitrio vestro & ipsorum B. & S., securitates date pro recredentia rerum captarum, que invente fuerint, & hominum captorum nulle erunt. In quantum vero ea que facta sunt hinc inde nos tangunt, fiet nobis emenda ad arbitrium nostrum. Unde vobis mandamus, quatinus secundum suprascriptam ordinacionem una cum pre- dictis B. & S. in dicto negocio procedatis, & procuretis ut ipsi vobiscum procédant in negocio antedicto, prout superius est 7i/f^., J^^,„,, i> jiir 1 d •,• . „ ' ! ... . ' mandements d Aljonse de roitiers premissum. Hoc autera intelligimus, quan- duci facientes. Et super ordinacione hu- jusmodi cum Sycardo Alemanni milite & judice vicarii Tholose, qui predicte ordi- nacioni interfuerunt, coloquium habeatis, 8j ad premissa vicarium evocetis, & quid super premissis feceritis nobis, cum ad nos veneritis, una cum aliis inquestis vestris referatis in scriptis. Datum die mercurii in festo beati Thome apostoli, anno Do- mini m'cCLX" septimo. Si: tum spectat ad dictos homines de Condo- mio, si de eorum processerit voluntate. Alioquin jus suum, prout debuerint, pro- sequantur. Datum apud Moyssiacum epi- scopi, die martis in vigilia beati Andrée apostoli, anno Domini m'cc" LX° vu". Similis Huera missa fuit B. preposito eccle- sie Tholosane super eodem facto, — Sycardo Alemanni militi. XVI. Pontio Astoaudi militi & magistro Odoni de Montoneria pro episcopo Tholosano'. Alf'onsus, &c. Ex parte venerabilis patris episcopi Tholosani nuper est & alias exti- tit conquerendo monstratum, quod vica- cembrc. rius noster Tholose furcas, justicias & cos- tellum sive pilori de Castromauronis, in quo idem episcopus omnimode jurisdi- cionem spiritualem & temporalem, altam & bassam habere se dicit a tempore, quo non exstat memoria, post ordinationem circa mediam quadragesimam proximo pre- teritam per consilium nostrum factam, cum armi's diruit seu dirui fecit in ipsius epi- scopi & juridicionis sue prejudicium atque dampnum. Unde, sicut alias vobis man- dasse recolimus, iterato mandamus, quati- nus secundum quod ordinatum tune exstitit per consilium nostrum & vobis injunc- tum in negocium hujusmodi procedatis, si An 1267 dc- pourles habitants de Toulouse. (1267- 1269) I. Vicario Tholose pro domino comité Picta- vensi '. ALFONSUS, &c. Cum intellexerîmus quod in civifate Tholose quedam con- fratria de Carmello de novo est instituta, in qua sunt, sicut dicitur, quinque milia hominum & mulierum vel circa, & posset numerus augmentari, & per quam multa pericula possent terre & civitati evenire, & jam aliqua, ut dicitur, evenerunt, vobis mandamus quatinus super hiis veritatem diligenter inquiratis, vocatis ad hoc dilec- tis & fidelibus nostris senescallo Tholose, Poncio Astoaudi & Sycardo Alemanni, mi- litibus, ac magistro Odone de Mofnjtone- ria. Et si inveneritis ita esse, vos dictam confratriam faciatis amoveri vel ad talem statum reduci, quod per eam non possit terre periculum aliquod evenire. Et quid- quid de consilio predictorum inveneritis & feceritis, nobis in scriptis significare curetis. Datum apud Lungumpontem, die dominica post nativitatem beati Johannis Baptiste, anno Domini m° cc° lx" vu". ' 11. xxivc, f" 45 a. An 17.67 !6 juin. ' JJ. xxivc, {" J7 h. i6ii PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i6ii II. N'icario Tholose '. An 1167 Il no- vambix. St. de S.icleiis, thesaiirarius ecclesie Bc.iti Hyl.irii Pictaviensis & clericus illus- tris coniitis Pictavie & Tholose, viro pro- vido & discreto Guillelmo de Hantolio, vicario Tholose, salutem & sinceram iii Domino dilectionem. Receptis litteris a domino comité, sibi ex parte vestra mis- sis, super sesina per vos facta super bonis epîscopalibus, & tenore earumdem diU- gentius intellecto, super hiis consilium cum consiliariis suis s-oluit habere plenius dictus cornes. Unde vobis significamus quod, consiJerato tenore litterarum vestra- rum, videtur consilio dicti domini comitis quod sit expediens & racionabile, quod absoluciouis beneficium cum débita devo- cione petatis, & si absolucionem aliter non possitis obtinere, juretis vel aliter'... caveatis stare mandatis ecclesie, cum non sit verisimile quod bonus judex ex hac causa vobis precipiat indebitum aliquid vel injustum. Obtento vero absolucionis bénéficie, de jure nostro super regalibus & saisina bonorum episcopalium , sede Tholosana vacante, diligenter & fideliter addiscatis, & quod super hoc inveneritis, nobis fideliter rescribatis. Datum Parisius, die veneris in festo beati Martini hyema- lis, anno Domini M°cc"LX° septimo. 111. Vicario Tholose pro Arnaido & G. Je Fal- guario, militibus*. Alfonsus, &c. Ex parte Arnaldi & Guil- lelmi de Falguario, militum, nobis extitit intimatum, quod cum ipsi a quibusdam .^o 110- ' , , ' ' veuibre. gravaminibus que eis inferebantur, ut asse- runt, a consulibus Tholosanis, ad vestram audientiam appellassent, suamque appel- lationem prosequerentur coram nostro ju- dice, sicut dicunt, antequam esset in causa appellacionis conclusum, judex voluntate ' JJ. xxi\"C, {• 54 4. — Le mime jour, le comte annonce l'enroi de cette lettre aux dominicains Guillaume de Monirerel & Guillaume Bernard, inquisiteurs en Toulousain. * Ici un mot illisible; probablement un verbe à l'infinitif. ' JJ. wivc, f J7 4. An 1167 propria desiitit a cognicîone dicte cause. Hinc est quod vobis mandamus, quatinus, si ad vos légitime extiterit a dictis militi- bus appellatum, in causa appellacionis procedatis vel per ipsum judicem vestrum procedi, prout justum fuerit, faciatls. Datum apud Moyssi, in festo beati Andrée apostoli, anno Domini m°cc'LX° septimo. IV. Vicario Tholose pro Poncio Fulquerii '. Alfonsus, &c. Mandamus vobis, quati- nus ex parte nostra requiratis judicem vestrum, ut Laurentiam filiam Guillelme, que manet ante ecclesiam Beati Bartho- lomei Tholose, uxorera Pontii Fulquerii, dimittat & eam a suo consorcio omnino removeat, cum vlr suus eam répétât 8c de detentione dicti vicarii conqueratur, & bona dicti Pontii, que dicitur rapuisse, restituât dicto Pontio indilate. Quod si requisitus facere noluerit, officium judi- ciarie interdicatis eidem. Datum die vene- ris in octabis Epiphanie, anno Domini M" ce LXVII". Similis littera sentscaîlo Tholose & Al- bitnsis pro todem. V. Senescallo Tholose & Albiensis pro eodem '. Alfonsus senescallo, &c. Ex parte llai- mundi Johannis Majoris, civis Tholosani, nobis insinuatum extitit, quod Petrus Raimundus Maior, pater quondara dicti Raimundi Johannis, ex causa fidejussionis dudum solvit Tholomeo de Portali & Aldrico Caradorbe, civibus Tholosanis, pro Pontio Guillelmi de Turre, cujus bona ad manum nostram ratione pravitatis heretice, ut dicitur, devenerunt, & que nomine nostro tenet îacobus de Bosco cle- ricus noster, ut dicitur, quingentos L.X' so- lides Tholosanos per dampna & expensas, que sustinuerant iidem cives ratione pre- dicte peccunie ad terminum non soluté, quam quidem peccunie summam cum dam- pnis 8j expensis dicto Raimuudo Johanni, heredi dicti Pétri Raimundi patris sui, reddere denegat Jacobus antedictus. Unde ■ JJ. Txn-c, f 58 *. ' IhiJ. C 61 a. An lîf.-- Ii68 I ji janvier. An 1268 i3 février. An iiâS l6l3 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1614 vobis mandamus, quatinus ipsum super insistere studeafis, qiialifer in liac parte hiis, que ratiotie premissoriim proposuerit jus nostrum servetur illesuni , ususque corani vobis, diligenter audiatis, & vocato lejfitimi dictorum civium per hoc minime dicto Jacobo pro jure nostro deffendendo, infriiigantur. Non enini videtur, quod de consilio fratrum inquisitorum heretice aliène persone pisces liujusmodi defferen- pravitatis de personis & rébus ad jurisdic- tes vendere valeant absque exsolutione pe- An 1268 An 1268 I An 1268 tionem nostram spectantibus, jure nostro & alieno ilieso servafo, faciatis eidem quod justutn fuerit & consoiium rationi. Datum ut precedens. VI. Vicario Tholojc luper confratrii» '. Alphonsus,&c. Cum intellexcrimusquod sub specie boni quedam confratrie de novo in civitate Thoiose fueriiit instituts, quarum occasione in plerisque casibus posset status civitatis dampnum pati & no- bis prejudicium generari, presertim cum numerosa multitudiiie sint, alter alteri jiiramentis astricti, vobis mandamus qua- tinus diligenter addiscatis de modo & forma hujusmodi confratriarum, & an sub tali velamine ecclesiarum, nostra [jura] vel civitatis hactenus usurpaverint vel pre- sumantur in posterum usurpare, & quid super hiiis inveneritii , nobit in scriptis sub sigillo vestro per Poncium Astoaldi militem & magistrum Odonem de Monto- neria, cum ad nos venerint ad crastinum instantis quindene Penthecostes, transmit- tatis & cum eisdem super hoc consilium habeatis. Datum apud hospitale prope Cor- bolium, die mercurri post mediam quadra- gesimam, anno Domini M'CC'LK' VU". Vil. Stnescallo pro comité PictaTicnii tuper de- fraudationr pcdagiorum '. Alfonsus, &c. Cum, sicut nobis relatum extilit, aliqui mercatores, ducentes pisces salsos ad Tholosam, norinuuquam secum ferentes litteras vicarii Thoiose testimo- niales quod pisces hujusmodi cedere de- beant in usum civium Thoiose. ac per hoc nonnunquam contingat nos debitis nos- tris pedagiis defraudari, vobis mandamus quatinus diligenti cura & solicitudine ■ JJ. xxivc, f" 63 a. ' IkiJ. [" (j t A. — Suit une lettre du même jour au viguicr de Toulouse pour la même affaire. dagii supradicti. Et super hoc de consilio dilecti & fidelis nostri Sycardi Alemanni militis, qui super hoc habere notitiam dicitur, procedatis, quid super hoc factum fuerit vel qualiter processum fuerit nobis per clericum vestrum, cum ad nos venerit circa très septimanas post Pcnthecosten in scriptis remittere procurefis. Datum die mercurii post mediam XL'"*™, anno Domini M»cc»LX»vn». VIII. Scnetcallo Thotoie pro fratr* Remundo, miniitro fratrum Minorum in Aquitnnia '. Alfonsus, 8fc., vicario Thoiose.... Cum ex parte religiosi viri fratris Remundi, mi- nistri fratrum Minorum in Aquitania, no- bis extiterit intimatum, quod Guillelmus Saurini, civis Thoiose, jam provecte etatis existât ac circa curam operis ecclesie dic- torum fratrum apud Tholosam se utiUter adcomodaverit, sicut fertur, vobis man- damus quatinus eos, ad quos spectat con- sulatus seu capitulatus Thoiose electio ydoneis persuasionibus inducere curelis, ut dictum Guillelmum , jam ut dicitur veteranum & dictis frafribus proficuum, absolvant nec eum suscipere compellant, nisi libens voluerit, officium consulatus. Nullam tamen propler hoc dictis consuli- bus molestiam, violenciam seu coactioiiem aliquam inferatis. Datum apud Rampillo- nem, die martis in festo beatorum aposto- lorum Philippi & Jacobi, anno Domini M'CCLX" octavo. / IX. Scneicallo Thoiose pro Guillelmo de Fal- gario'. Alfonsus, &c. Ex parte Guillelmi de Falgario militis nobis est supplicatum, quod cum injunctum fuisset magistro Guillelmo Ruffi, ut inquireret super pe- ■ JJ XWV; C 126 i. ' IhiJ. f" r28 h. An 1268 I" mai. An r; .t 23 juin. An I2Û8 i6i5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1616 dagio de Venerca inter ipsum militem & homiiies de Tholosa, que inquesta facta non fuit, & ipse petat ut dicta inquesta committatur domino Sycardo Alemanni nii- liti vel alii probo homini, salvo processu habito coram dicto magistro, vobis man- damus quatinus ipsum diligenter audiatis, facientes eidem bonum jus & maturum, secundum processus habitos coram dicto magistro Guillelmo Ruffi, de personis & rébus, de quibus jurisdicio ad nos spectat. Data Parisius, dominica ante f'estum sanc- torum Gervasii & Prothasii, anno Domini M°cc° LX^viir. Eadem fuit data hominlbus Tholose, dit lune post festum beati Johannis Baptiste, X. Commissio patens Sycardo Alemanni pro Sycardo de Montealto milite'. Alfonsus, &c. Ex parte dilecti & fidelis nostri Sycardi de Montealto militis nobis extitit intimatum , quod cives Tholose quandam piscariam & quoddam molendi- num, que apud Altamrippam super fluvium Aregie habere dicebatur & dicitur, quon- dam tempore bone niemorie Raimuiidi, quondam comitis Tholosani, predecesso- ris nostri, destruxerunt sicut dicit & eam dictus Sycardus postmodum propriis ex- pensis refecit, sicut dicit. Unde vobis man- damus, quatinus ipsum super hiis diligen- ter audiatis, &vocatis qui fuerint evocandi & dictis civibus, exibeatis eidem céleris jus- ticie complementum, causam eandem sine debito terminantes. Datum apud Longum- pontem, die lune proxima post festum na- tivitatis beati Johannis Baptiste, anno Domini m°cc''lx""' octavo. XI. Vicario Tholose pro communitate Tholose". Alfonsus, &c. Mandamus vobis, quati- nus districte inhibeatis ex parte nostra vest'ris judicibus & consulibus Tholose, ne ipsi compellant aliquos Christianos ad solvendum débita nova vel vetera Judeis in villa Tholose habitantibus vel etiam extra villam, Datum apud Longumpontem, ■ JJ. xxivc, f i3i a. ■ Ihii. f> i3i i. die lune post festum nativitatis beati Johannis Baptiste, anno ut siipra [1268]. Xll. Senescallo Tholosano pro piscatoribus Tholose '. Alfonsus, &c. Ex parte piscatorum urbis & suburbii Tholose intelleximus, quod Raimundus, bone memorie condam co- rnes Tholose, predecessor noster, dédit eis libertatem seu immunitatem piscandi per totum flumen Garone in dyocesi Tho- losana. Abbas vero Grandissilve impedit, quominus uti possint liberfate vel immu- nitate predictis, sicut dicunt. Unde vobis mandamus, quatinus dictuni abbatem ex parte nostra requiratis seu requiri faciatis, ne ipsos in suis libertatibus impediat mi- nus juste, eisdem piscatoribus de rébus & personis ad nostram jurisdicionem spec- tantibus facientes bonum jus & maturum. Datum Parisius, die jovis in vigilia apos- tolorum Pétri & Pauli , anno ut su- pra [1268]. XIII. Sicardo Alemanni militi pro communitate hominum ville Tholose". Alfonsus, &c. Ex parte communitatis hominum ville Tholose nobis exlitit con- querendo monstratum, quod Sicardus de Montealto, miles, novum instituit pe- dagium seu novam exaccionem in flumen Aregie apud Altamrippam, ubi est vel esse consuevit, ut asserunt, communis transi- tus navium, necnon fecit ibidem novam portam fieri, per quam impeditur navium transitus, ut dicitur, in nostri dicteque communitatis prejudicium & jacturam. Quare vobis mandamus quatinus, vocaîo dicto Sicardo milite & aliis, qui fuerint evocandi, ipsos diligenter audiatis, & au- ditis racionibus parcium, eisdem exhibea- tis céleris justicie compienientuni. Datum die veneris in octabis apostolorum Pétri & Pauli, anno Domini millésime ducente- simo LX"'° octavo. ' JJ. XMVC, f" l32 h, • lUd. l" i33 a. An 1268 An 1268 28 juin. An 1268 7 août. An 1268 5dv- ccmbrc. 1617 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC XIV. Senescallo Tholose SiAlbiensis". 1618 dicto vicario & dictos testes habitanim, sicut dicit. Uiide vobis mandamus quati- nus, vocato dicto vicario & qui fuerint evocandi, exhibeatis eidem céleris justicie complementum, jure nostro & aliène in omnibus observaturi. Datum Parisius, die mercurii ante festum beati Nicholai hye- malis, anno Domini millesimo ducente- simo LX""" octave. An 1268 Alfonsus, &c. Significaverunt nobis mi- nistri doraorum leprosorum Tiiolose civi- tatis, pro seipsis & aliis ministris dyocesis Tholosane & omnibus fratribus & habita- toribus dictarum domorum, quod bajuli nostri,qui a nobis nostras emuut bajulias, eos seu fratres suos seu eorum nuncios leudas seu pedagia de elemosinis sibi pro suis usibus co[l]latis solvere compellunt, videlicet de uiio porco seu bove vel anete vivo, seu blado, oleo vel panno pro indu- mentis eorum & qualibet re, quando faciunt transitum per pedagia supradicta, sive emeriiit ad usus proprios seu fratrum suorum predictorum. Unde vobis manda- mus, quatinus predictos ministros civitatis & dyocesis Tholosane & fratres habitato- res dictarum domorum, secundum quod usi sunt pacifiée, non permittatis super exaccione pedagii seu leude aliquatenus molestari, presertim super hiis, que ad usus proprios fuerint deputata. Datum die veneris in festo beati Bertholomei apos- toli, anno Domini m°cc"lx° octave. XV. Poncio Astoaudi & magistro Odoni de Mon- toneria pro Berangario Penterio '. Alfonsus, &c. Accedens ad nos magis- ter Berangarius Penterii, quondam judex Tholose, nobis coiiquerendo exposuit, quod vicarius noster Tholose decem libras a quibusdam, quibus impoaebat falsum perhibuisse testimenium, habuit& recepit, tali tamen condicione, quod si vos, inspec- tis attestacionibus ipsorum, diceretis dic- tos testes falsum non perhibuisse testimo- Carmeli nobis extitit suplicatum,ut Judees XVI. Vicario Tholose pro domino comité Pictavie '. Alfonsus, &c. Guillelmo de Nantoilleto, vicario Tholose Cum, sicut nobis ex- stitit intimatum, quidam burgenses de Tholesa suo nomine exigant & levant (sic) pedagia contra justiciam, ut dicitur, in- troducta, vobis mandamus quatinus de valore pedagiorum hujusmedi & nomini- bus eorum, qui dicta lèvent pedagia & in quibus locis, qua etiam occasione vel quo jure ea sibi vendicant, & pro quibus mer- cibus & a quo tempore ea levaverint dili- genter addiscatis, ac ea que super premis- sis inveneritis sigillatim in scriptis redacta, cum ad nos veneritis ad diem veneris post instantem quindenam Penthecostes, vobis- cum afferatis. Datum Parisius, anno Do- mini M*cc" LX° octave, die veneris pest festum beati Mathie apesteli. XVII. Vicario Tholose & Egidio Camelini Tel eorum alteri pro confratribus Béate Marie de Carmello'. Alfonsus, &c. Ex parte cenfratrum con- fratrie demus Béate Marie de Monte- nium, dictas redderet decem libras. Quibus attestacionibus diligenter per vos, ut dici- tur, inspectis, prenunciastis dictos testes falsum testimenium non dixisse. Quare petit dictus Berangarius dictum vicarium compelli ad reddendum dictas decem li- bras dictis testibus, sicut decet, cum iidem testes dictam pecunie summam ab eodem magistro répétant occasione predictarum convencionum, inter ipsum magistrum pro nostros Tholose compelleremus ad ven- dendum seu permutandum duos denarios obliarum seu census, quos habere dicun- tur super quadam domo ab ipsis confratri- bus empta, ut asseruut, pro servicie Jesu Christi ibidem faciendo, vel quod vos nostro nomine hoc idem faceretis, cum bena dictorum Judeorum capta sint & de- tempta, prepter quod cum dictis Judeis tractatum haberi uequiverit de predictis. An I 269 i«f mars An I 269 3 mars. ■ JJ. xxivc, f" i38 h. ' Ii,J. f" 147 A. ' JJ. xxivc, f" i52 a. ' Ihii. i" i56 a. An I 269 i6i( PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. [620 An 1 269 Ceterum qiiod nos uiium obolum annui census, quem habeinus super quadani pla- tea parva, predicte doniui contigua, dare vellemus & coiicedere confratribus su- pradictis. Qiiare vobis mandamus, qua- tiiiiis vos duo vel alter vestruni super pre- missis inquiratis diligenter quantum va- lent predicta & an sine cujusquam injuria eisdem predicta possemus concedere, quid- que comodi vel incomodi in dominio vel aliis nobis exinde proveniret, si eisdem dictas concessiones, vendiciones seu per- mutaciones faceremus, necnon de aliis circonstanciis, que sunt in talibus atten- dende. Quid autem super premissis inve- neritis, cutn ad nos veneritis ad diem veneris post instantem quindenam Pen- thecostes, in scriptis refferatis. Datum Pa- risius, die dominica qua cantatur Letare Jérusalem, anno Domiui !M''cc°lx'' octavo. XVIII. Alla littera patens eidem Sycardo pro eadem communitate '. Alfonsus, &c. Ex parte communitatis Tholose nobis insinuatum extitit, quod per consules civitatis Tholose, qui tune erant, collecta semel & secundo facta ex- titit, que nobis assignari debuerat, ut di- citur, pro suis libertatibus confirmandis ac aliis gratiis sibi a nobis impetrandis. Sane cum nondum assignata nobis fuerit col- lecta exinde pecunia, nec dicti consules libertates suas confirmari fecerint nec ali- quas gratias, ut asserunt, de predicta pec- cunia impetraverint, vobis mandamus qua- tinus consulibus urbis Tholose, qui nunc sunt, ex parte nostra injungatis, ut ab eis- dem qui dictam peccuniam receperunt, convocatis quatuor probis hominibus a communitate dicte ville necnon quatuor probis hominibus a parte dictorum consu- ium, ab ipsis ad hoc specialiter deputatis, de dictis collectis compotum audiant, ut dicti homines ac tota universitas predicta Parisius, die dominica qua cantatur Letare Jerhusalem, anno Domini tavo. M° CC° LX."'° OC- XX. Sycardo Alemanni militi pro communitatis Tholose'. hominibus Alfonsus, &c. Datum est nobis intelligi, quod vicarius venerabilis patris episcopi Tholosani homines nostros communitatis Tholose vexât multipliciter & trahit in causam apud Biterrim minus juste, eo quod ipsi quosdam homines habentes que- sciant quid residui fuerit & eorum no- dam maneria seu domicilia sub domina- mina, qui illud residuum pênes se deti- nent, necnon in quos usus collecta exinde peccunia posita fuerit & conversa. Datum ' n. x\iv>" cellée. f" i55 a. — La pièce a ete can- cione dicti episcopi, quanquam sint man- sionarii in villa Tholose , compellunt ' JJ. xxiv<^, f° |55 h. — Cette pièce est la rédac- tion définitive du mandement qui précède. ' JJ. xxiVC, f° i56 a. An 1269 XIX. Littera patens Sycardo Alemanni pro con- sulibus Tholose '. Alfonsus, &C. Ad aures nostras perlatum est, quod per consules civitatis Tholose qui tune erant collecta semel & secundo facta extitit, que, ut dicitur, in nostrum debebat commodum redundare, cum spe- rarent super consuetudinibus suis sibi a nobis aliquam gratiam concedendam, sicut missi nobis procuratores communitatis Tholose asserebant. Sane cum nichil com- modi ex collectis predictis nobis obve- nerit, & nichilominus solventes exinde gravamen incurrerint, ut dicitur, vobis mandamus, quatinus consulibus urbis Tho- lose, qui nunc sunt, ex parte nostra dica- tis, utab eisdem qui dictam pecuniam re- ceperunt, convocatis ab eisdem consulibus quatuor probis hominibus de qualibetpar- tita civitatis, a communitate ejusdem civi- tatis ad hoc electis, de dictis collectis compotum audiant, ita quod dicti homines ac tota universitas predicta sciant quid re- sidui fuerit & eorum nomina, qui illud residuum pênes se detinent, necnon in quos usus collecta exinde pecunia posita fuerit & conversa. Datum Parisius, domi- nica qua cantatur Letare Jérusalem, anno Domini millésime ducentesimo lx""" oc- tavo. An 1269 3 mars. An I 269 4 mars. An 1621 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1622 '* ' coiitribuere ad subveiicionem nobis a pre- premissis vobis legittime constare poterit, dictis homiiiibus factam pro subsidio Terre quantum fieri poterit & debebit, sine juris Sancte, qui ad subveiiciones & collectas injuria & quantum ad nos pertinet dictis factas alias in dicta villa contribuere, ut dicitur, consueverunt. Unde vobis manda- mus, quatinus dictum vicarium ex parte nostra requiratis & moneatis diligenter, ut ab hujusmodi vexacionibus & citacionibus, quas facit eisJem dictus vicarius coram judice apud Biterrira, omnino désistât, alioquin non possemus equanimiter tole- rare, quin adhibeamus super hoc reme- dium, quod fore noverimus oportunum, presertim cum predicti homiiies nostri su- per prediclis parati sint coram ordinario suo Tholose, ut dicitur, stare juri. Datum Parisius, die lune post mediam quadragesi- mam, anno Domini M°CC° LX" VlU". civibus juste defensionis presidio assistatis. Datum die veneris ante festum sancti Mar- chi evuangeliste, anno Domini M°cc''LX'' nono. SimîUs littera mîssa fuit abbatî Aîoysia- censi cum. hac adjectione : Presertim cum per privilégia a sede apostolica nobis in.- dulta, quorum transcripta credimus vos habere, cautum sit, quod super rébus de nostris feodis vel censivis, ad jurisdictio- nem nostram médiate vel immédiate spec- tantibus, lis seu causa in foro ecclesiastico minime debeat agitari, nosque simus parati de eisdem rébus exhibere justiciam cuilibet conquerenti. Datum ut supra. An 1269 An I 269 IQ avril XXI. Sycardo Alemanni pro GuilUImo Garsito & Bernardo Fabbro'. Alfonsus, &c. dilecto & fideli suo Sy- cardo Alemanni militi, salutem & dilectio- nem. Ex conquestione Guillelnii Garsiti tiibicinatoris & Bernardi Fabbri, civium Tholose, nobis innotuif, quod Arnaldus Wilelmi notarius Tholose eosdem vexât multipliciter & contra justiciam inquiétât, trahendo eos in causam coram judici- bus a sede apostolica delegatis, occasione quarumdam possessionum ab eisdem titulo emptionis acquisitarum a Petro Bernardi, cive Caturcensi, tune vicario nostro Tho- lose. Que quidem possessiones dicti nota- rii fuerant & ad manum nostram devene- rant pro eo, quod idem notarius de crimine false monete suspectus, ut dicitur, habe- batur,assumens occasionem vexationis hu- jusmodi prétexta quarumdam litterarum nostrarum, cujus seriem vobis mitlimus presentibus interclusam, que directe fue- rant ad magistrum Berengarium Penterii, tune judieem vicarii Tholose, & ad Jaco- bum de Bosco, coUegam sibi datum in hac parte. Que quidem littere videntur impe- trate tacita veritate, cum de facto vendi- cionis precedentis nichil nobis extitisset tune temporis intimatum. Quocirca vobis mandamus, quatinus secundum quod de XXII. Littera patens vicario Tholose '. Alfonsus, &c. Cum, sicut ad aures nos- tras prolafum est, quidam burgenses de Tholosa, quorum nomina sunt hec ; Ar- naldus Barravi, Poncius de Villanova, Rai- mondus de Roayo, Petrus Feltrerii, Ber- nardus Raimundi Baranche, Bernardus Ramundi de Burdegalis, Durandus Ju- deus, Willelmus de Turre, Willelmus Vi- talis parator, Bertrandus de Guarigiis, Jordanus de Caramanno, Bertrandus Mau- rarqueni, Willelmus de Brugeriis & ca- nonici Sancti Saturnini, portagium seu leudas infra dictam villam Tholose seu terminos ejusdem percipiant, & exigant nonnuUi ipsorum plus debito, & aliqui, ut dicitur, minus juste; mandamus vobis, quatinus super premissis una cum judice vestro inquiratis fideliter & dilligenter causam seu causas perceptionis hujusmodi & alias circumstancias, que factum hujus- modi contingunt, vocatis predictis burgen- sibus, ut jurare videant, si eis placuerit, testes super his inquirandos (sic)., & facta inquesta, eorum defensiones & rationes, si quas proponere voluerint légitimas, ad- mittatis. Quid vero super premissis inve- neritis necnon rationes & deffensiones eoriimdem ad instans parlamentum in crastino quindene omnium Sanctorum sub An t 269 IS juiili:!. IJ. xxiv», f' 69 a. JJ. xxivB, f" 83 a. An 1269 1623 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1624 An 1267 3i mai. An 1267 3o juin. sigillo vestro nobis curetis remittere in- terclusa. Datum Parisius, aniio Domini M°CC''LX° nono, die jovis aiite festum béate Marie Madalene. 020. Mandements d'Alj'onse de Poitiers pour la levée du fanage. (1267 - 1270) I. Senescnllo Tholose pro Bertrnndo Carboiel'. ALFONSUS,&c. Veniens ad nos Bertrati- dus Carboiiel, domicellus, nobis con- querendo monstravit, quod consules de Vauro ipsum intendunt pro solvendo no- bis focagio talliare in ejiis prejudicium, cum sit nobilis & filius militis, ut dicit, & nunquam extitit consuetum nobiles talliari pro focagio vel alia quacumque causa. Unde vobis mandamus quatinus, vocatis dictis consulibus & auditis eorum racionibus, dictum domicellum non per- mittatis indebite talliari contra consuetu- dinem diucius asitata (.corr, usitatam). Insuper dédit nobis intelligi idem domi- cellus, quod duas heresias, videlicet ter- ram Odi Gagii & terram Boiieti Dominici, quas ad manum nostram tenetis, libenter eraeret vel nobis competens escambium daret pro eisdem. Unde vobis mandamus, quatinus quantum vellet nobis dare de eisdem in emendo vel escambiando, & ubi site sunt dicte terre & quantum vallent annui redditus & utrum esset utilitas nos- tra, diligenter addiscatis, nos super hiis omnibus loco & tempore plenius certifi- care curantes. Datum die mercurii ante Penthecosten. II. Senescnllo Tholose pro iiniversitate liominuin de Monieesquivo & de Bolbestre'. Alfonsus, &c. Cum ex parte universi- tatis hominum de Mouteesquivo & de Bol- ' JJ. XXIV" f" 41 h. ' Ibld. (" 46 h. bestre nobis extiterit suplicatum, quatinus nos eisdem gratiam super focagio facere- mus, eo videlicet quod sunt pauperes & quandam ecclesiam in dicta villa con- struunt non modice sumptuosam , cujus operi nos de dicto focagio fieri elemosi- nam seu gratiam exigunt, iterum quod nos ab ipsis pro dicto focagio monetam Tho- losanam recipiamus, vobis mandamus qua- tinus, inspectis & consideratis omnibus incommoditatibus, quas allegant dicti ho- mines, cum pium & decens esse videatur, [de] quingentis triginta & una libris Turo- nensium [ab] eisdem impertitis sibi triginta & unam libras penitus remittatis, dantes eisdem terminum de dictis quingentis libris solvendisvel de hoc quod debuerint termi- nis infrascriptis, videlicet quod solvantme- dietatem quantitatis ab ipsis débite circa terminum omnium Sanctorum proximo venturum & aliam medietatem ad termi- num Candelose inmediate sequentem', dum tamen dicti homines fidejussores bonos dederint de dicto focagio & dicta emenda solvendis terminis antedictis. Datum apud Longumpontem, die jovis post festum bea- torum apostolorum Pétri & Pauli, anno Domini M'CCLX" septimo. III. Senescallo pro hoininibus dicti Sycardi su- per dicto foc.igio'. Alfonsus, &c. Cum per nostras patentes litteras vobis scripserimus, quod vos di- lecto & fideli nostro Sycardo de Montealto militi quingentas libras Turonensium de primis denariis, quos de focagio hominum suorum levaveritis, solveretis, vobis man- damus quatinus, nonobstante dicto man- date, ipsos homines, si coram vobis super hoc querimoniam protulerint, diligenter ' Ici le passage suivant, qui a été ensuite barré : Ceîerum cum judex rester Tholose ipsos minus juste aggravet & moîestet super facto cujusdam in^uisi- cionis facte contra ipsos, per ijuam condampnati fue- runt in centum libras Turonensium, quam sententiam cassavit & mutavit, ut dicitur, magister Odo de Montoneria, vobis mandamus quatinus dictis homi- nihus de dicta emenda centum îibrarum (juadraginta libras Turonensium remittatis, si absque alterius prejudicio Jieri possit. ' JJ. wiV, {" ,Î5 a. An 1267 An 1267 18 no- vembre. An 1267 i6i5 PREUVES DE L'HISrOIRE DE LANGUEDOC. [626 An 1267 î8 no- vembre. An ii68 2 1 r.iars. audiatis, facieiites eisdem super predictis quod justum f'uerit & consoiium racioui, comniuiiicato consilio Guillelmi de Ples- seio & Salomonis clericorum nostrorum, & quantum ad alios istud secretum teuea- tis. Datum apud Longumpoutem, die ve- neris in octabis beati Martini hyeraalis, auuo Donnai M°cc° LX° VU". IV. Senescallo pro liabitatoribus ville de Vazegia'. Alfonsus, &c. Habitatores ville de Vaze- gia nobis par procuratorem supplicarunt, ut pro subvencione nobis promissa ab eis- deai pro subsidio Terre Sancte centum vi- ginti libras Turonensiuni nobis jilaceret recipere, vel secunduni numerum focorum suorum, qui nunc est, focagium recipi faceremus. Quare vobis mandamus quati- nus, numéro focorum suorum diligenter quesito, quod utilius fore nobis videbitis faciatis. Datum die lune post festum béate Katerine virgiuis, anno Doii'ini m°CC"LX" septimo. V. Senescnllo pro hominibus popiilaribiis de Verduno'. Alfonsus, &c. Cum alias de bonorum consilio in quibusdam villis dyocesis Tlio- iosane, equitate suadente, mandaverimus coUectam fieri par solidum & per libram, ac inter homines de Verduno majores & popularas orta sit dissensio in hac parte, popularibus asserentibus coUectam fieri debere prout superius est premissum, aliis vero se oponentibus ex adverse, vobis mandamus quatinus coUectam in villa pre- dicta, cum opus fuerit, faciatis fieri per solidum & per libram, nisi ab adversa parte causa rationabilis 8c légitima objecta fue- rit, propter quam minime fieri debeat in hune modum, causani ipsam, si quam pre- tenderint, necnon raciones parcium, si quas coram vobis proposuerint , nobis circa très septimanas post instans festum Penthecostes per Thomam clericum, cum ad nos venerit, in scriptis remittatis. Da- tum apud hospit^le prope Corboliuiii, ■ JJ. xxiyc, f° 5") i. ' JbiJ. f» 63 a. die mercurii post niediam quadragesimam, anno Domini M° cC LX" Vii°. VI. Senescallo Tholose & Albiensis pro consiilibus commiinitatis Verdtini '. Alfonsus, &c. Ex parte consulum & co- munitatis Verduni nobis extitit conque- rendo monstratum, quod coUectores foca- gii, in partibus Tholosanis nobis debiti vel promissi, homines de barreriis Verduni, videlicet deCauiac,Seueraeriis & deLtque- fais, compelhint ad solvendum per se foca- gium, cum computati & enumerati fuerint cum ipsis hominibus de Verduno in com- posicione habita inter dictos collectores ex una parte & ipsos homines ex altéra. Unde vobis mandamus, quatinus, inspecta dili- genter composicione predicta, si ipsos ho- mines in composicione eadem, inter dictos collectores focagii meraorati ex una parte & ipsos homines Verduni ex altéra facta, enumeratos fuisse inveneritis, ipsos homi- nes barreriarum predictarum ad solven- dum dictum focagium non compellatis nec compelli a dictis coUectoribus indebite permittatis. Si vero dicti homines dictarum barreriarum in dicta composicione enume- rati non fuerint, homines predictos ad sol- vendum dictum focagium, prout justum fuerit, compellatis & compelli faciatis. Da- tum apud Longumpoutem, [die martis post nativitatem beati Johannis Baptiste], anno LX° octavo. VII. Senescallo Tholote & Albiensis pro popularibus de Verduno '. Alfonsus, &c. Ex parte popularium ville de Verduno nobis exstitit supplicatum, ut in dicta villa quocienscumque talliam vel colletam (sic) fieri contigerit, ipsam per so- lidum & libram fieri faceremus, nonnullis majoribus dicte ville se opponentibus quod ipsa tallia minime fieret per solidum & per libram. Visis autem & diligenter inspeclis perconsiliarios nostros rationibus tam po- pularium quam majorum de dicta villa pre- dictorum super hiis, videtur eis quod per ' JJ. XMvc, f" i32 a. ' Ibid. l" i33 a. An 1268 An 1268 26 juin. An 1268 (3 juillet. An 1268 1627 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1628 solidum & libram debeat fier'i colleta seu vestrum clericum, cuni ad nos venerit pro questa, quandocumque fieri coiitigerit in vestris compotis facieudis, in scripfis insi- villa supradicta. Quare vobis mandamus, quatinus quandocumque in ipsa villa tal- liam seu colletam fieri contigerit, per soli- dum & libram fieri faciatis. Datum anno Domini millesimo ducentesinio LX° oc- tavo, die veneris post festura beati Martini estivalis. nuare curetis. Datum die martis ante fes- tum beati Thonie apostoli, anno Domini M'CCLX" nono. IX' An 1269 17 dé- Alfonsus, &c., dilecto & fideli suo se- nescallo Tholose & Albiensis salutem & VIII. Senescallo Tholose & Albiensis pro homi- dilectionem. Ex parte Raimundi de Beinca nibusRaimoneti.Fortenerii&AymericideCom- "«^iis insuuiatum extltlt conquerendo, menge'. quod VOS ab hominibus suis de Fita Bigor- dana focagium contra justiciam nitimini, Alfonsus, &c. Ex parte nobilis & fidelis lit procurator suus asseruit, extorquere, nostri Bernardi comilis Convennarum ac Quare vobis mandamus, quatinus focagium Raymonneti de Aspello, Fortenerii de dictorum hominum usque ad instans fes- cembre. Commenge & Aymerici de Commenge, no- tum Pasce in nostrani ponatis sufferen- bis extitit conquerendo monstratum, quod ciam & respectum, addiscentes intérim de vos ab hominibus quatuor castrorum die- jure nostro in hac parte plenius veritatem, torum Raimoneti, Fortenerii & Aymerici, anne dicti homines focagium vel subven- videlicet Berrati, Montispesati , Forgos, cionem alias solverint comiti Raimundo Saboneras, que castra habuerunt de linea predecessori nostro vel nobis solvere te- consenguinitatis ipsius comitis Convena- neantur de jure vel consuetudine, usagio rum, focagium habere nitimini in ipsorum seu promisso aut alia justa causa, tractan- Raimonneti, Fortenerii & Aymerici ac ho- tes nichilominus cum dictis hominibus, si minum suorum de dictis castris prejudi- quid nobis dare vellent ex gracia pro sub- cium, ut dicitur, non modicum & grava- vencione nobis facienda pro subsidio Terre men, cum alias [nunquam] per nos vel Sancte. Quod autem super premissis inve- antecessores nostros ab hominibus dicto- neritis & feceritis & oblacionem, quam rum castrorum datum fuerit vel levatum vobis fecerint dicti homines, nobis circa temporibus retroactis. Unde vobis manda- très septimanas instantis festi Candelose mus, quod dictum focagium dictorum ho- per vestrum clericum, cum ad nos venerit minum usque ad instans festum Pasche in pro vestris compotis faciendis, in scriptis nostram ponatis sufferenciam & respec- insinuare curetis. Datum anno Domini tum, addiscentes intérim de jure nostro in M°cc°LX"' nono, die martis ante festum hac parte plenius veritatem, anne dicti do- beati Thome apostoli. mini [&] homines dictorum castrorum fo- cagium vel subvencionem alias solverint y c..,..^niu Tk«i«— a, 4iu;-„,;, „ j o A, aenescallo Iholose ÎSc Albiensis pro domino bone memorie comiti Raimundo prede- jordano de Insula & ecclesia Sancti Stephani cessori nostro vel nobis solvere teneantur Tholose super focagio'. de jure vel consuetudine patrie, usagio seu promisso aut alia justa causa, tractan- Alfonsus, &c. Mandamus vobis, quatinus tes nichilominus super hiis cum dictis ho- focagium seu subvencionem hominum di- minibus, si quid nobis dare voluerint ex lecti & fidelis nostri Jordani de Insula mi- gracia pro subvencione nobis facienda pro litis ac hominum ecclesie Beati Stephani subsidio Terre Sancte, & quid super hiis Tholose usque ad instans festum resurrec- factum fuerit & oblacionem quam vobis tionis Domini proximo venturum in suffe- fecerint dicti homines nobis circa très renciam nostram ponatis. Quo termino septimanas instantis festi Candelose per • JJ. xxiv», f° 93 h. • JJ. xvivn, f 92 A. ' IhU. fo 95 h. An 1269 An I 269 17 dé- cembre. An 1269 29 dé- cembre. An 1 lâp 1629 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i63o elapso, focagium seu subvencionem hujus- modi levari faciatis vel jus eis super hoc offeratis, vocato pro nobis ydoneo peti- tore, nisi intérim perdictos liomiues cora- posicio vobiscum facta fuerit usque ad summam dictum focagium vel subvencio- nem equivalentem vel circa, quam com- positionem acceptetis. Datum die donlinica post festum natalis Domini, anno Domini M'cc'LX'"" nono. Et super premissis cum Thoma de Novilla & Guillelmo de Plesseio clericis coUoquiurn habeatis. Similis littera missa fuit abbati M.oissia- censi. Similis littera Egidio Camelinî. Similis littera senescallo Ruthinensi, Similis litterra Thome de Novilla. Similis littera B. preposito ecclesie Tholo- sane. Similis littera senescallo Agennensi & Ca- turcensi. Similis littera vicario Tholose, An 1270 An 1270 . H janvier aa 1" fOvricr. XI' Alfonsus, &c., dilecto & fideli suo se- nescallo Tholose & Albiensis salutem & dilectionem. Cum in alio duduni preterito passagio transmarino nonnuUi prelati , ecclesiastice persone, barones, nobiles & innobiles, tempore boue memorie nobilis viri Raimundi, condam comitis Tholosani, predecessoris nostri, & etiam postea cruce- signati fuerint in subsidium Terre Sancte in senescallia vestra Tholose & Albiensis, nec postmodum transfretaverint in ejus- dem Terre Sancte subsidium, & quod vo- tum suum redemerint nobis sit incertum, vobis mandamus quatinus in senescallia vestra diligenter addiscatis que persone fuerint tune crucis caractère insignite & que votum suum redemerint & etiam, si sciri potest comode, sub qua forma & qua auctoritate 8c per quos a voto crucis fue- rint absoluti, & que quantitas peccunie, cui 8i a quibus fuerit exsoluta, ut super premissis habita noticia pleniori provi- dere (iic) possit indempnitati nostre super redemptionibus votorum aliisque obven- cionibus 8c legatis in subsidium Terre Sancte, que nobis dudum a sede apostolica sunt concesse 8c a felicis memorie domino Clémente papa quarto novissime defuncto liberaliter confirmate, 8c quod super hoc inveneritis, nobis per Ijtorem presentium vel quam cito commode in scriptis signifi- care curetis. Datum Parisius", ante festum purificationis béate Marie Virginis, anno Domini M°cc"LX° nono. 524. CCCLV Accord des vicomtes de Lautrec entre eux &■ avec Philippe 11 de Mont- fort, seigneur de Castres^. Éd.orig. t. 111, col. 582. NOVERINT, 8cc. quod cum diverse ques- Éd.orig. tiones verterentur, 8cc. inter nobiles coi.ssi. viros dominum Philippum de Monteforti, ____ filium nobilis domini Philippi, ex una An parte, 8i dominum Amalricum vicecomitem ' ^68 Lautricensem, super pena cccc marcha- '3 sep. ' ^ * tcmbre. rum argenti, quam ut commissam in quo- dam compromisso de quibusdam lignis 8c pignorationibus dictus dominus Philippus petebat, 8c super commisso feudi castri de Ambricio, quod dictus dominus Philippus petebat tamquam commissum patri suo ex quibusdam causis, 8c super incursibus he- resum, quos dictus dominus Philippus pe- tebat in terra vicecomitum Lautricensiwm a dicto Amalrico 8c a fratribus suis 8: a Sicardo vicecomite Lautricensi consangui- neo ipsorum; 8c inter predictos vicecomi- tes Lautricenses, videlicet dominum Gui- donem de Lautrico, dominum Bertrandum, dominum Amalricum vicecomites Lautri- censes, 8c dominam Beatricem , uxorera quondam nobilis viri domini Sicardi Ala- manni ex una parte, 8c Sicardum viceco- mitem Lautricensem, consanguineum eo- rum, ex altéra, de possessione medietatis castri de Lautrico 8c vicecomitatus dicti castri. De predictis questionibus 8c de om- nibus aliis, que inter ipsos sunt usque ad ' JJ. XXI v», f' 100 b. ' L'indication du jour de la semaine manque. ' Archives du domaine de Montpellier; Giros- senx, n. 3. An 1268 i63i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i632 diem presenteni , ad hujusniodi composi- tioneni amicabilem coram domino Giiil- lelmo de Cohardoiio milite, senescallo Carcassone & Biterris, devenerunt, vide- licet qiiod predictus dominus Araairicus supposiiit se & castrum de Ambricio cum pertiaeutiis suis in manu & beneplacito predicti doraini Philippi, nomine domini Philippi patris ejus domini dicti feudi, promittens ei quod dictum castrum eidem domino Philippo tradet ad mandatuni ipsius, ad suum beneplacitum inde facien- dum, sicut est domino ratione feudi fa- ciendum, & quod de cetero nuUatenus forisfaciet & se obligabit ad mandatuni ipsius, sub pena quam ipse dominus Phi- lippus statuerit cum consilio magistri Bar- tholomei de Podio judicis curie & ma- gistri Berengarii Penterii judicis domini senescalli, ad voluntatem ipsius domini Philippi. Insuper dominus Amalricus, do- minus Isarnus, dominus Bertrandus viceco- mites Lautricenses, nomine suo & Sicardi vicecomitis predicti, promiserunt dicto domino Philippo, quod ipsi bona iide pè- tent subsidium pecunie ab hominibus de Lautrico & vicecomitatus ejus, & de tota illa pecunia, quam inde habere poterunt, dabunt dicto domino cccc libras Turo- nensium pro expensis dictarum questio- num. Et ipsi vicecomites, prêter Sicarde- tum, de residua pecunia que inde baberi poterit, levabnnt alias CCCC libras si inde possunt haberi, & de residuo quod habe- bifur ultra predictas cccc libras Sicarde- tus habebit partem suam, & predicti vice- comites partem suam. Et si contigerit, quod homines castri de Lautrico & vicecomi- tatus ejus f'acere recusaverint subsidium supradictum, predicti vicecomites promi- serunt domino Philippo predicto, quod ipsi movebunt statim contra ipsos omnes questiones, quas habent de feudis commis- sis & de heresibus & de ceteris crimi- nibus & de foriscapiis non solutis & emendis , & predictas questiones facient bona fide judicari sine frustatoriis dila- tionibus. Et tota pecunia, que inde babe- bitur, in ter predictum dominum Philip- pum & ipsos, sicut dictum est de dicta pecunia subsidii, dividetur. Promiserunt etiam dicto domino Philippo, quod de An orifi. dictis pecuniis nihil attingent nec in usus suos convertent, nisi pront est superius ordinatum, volentes quod coUector pe- cunie predicte primo persolvat domino Philippo cccc libras supradictas. Conse- quenter dominus Isarnus vicecomes Lau- tricensis, dominus Amalricus & dominus Bertrandus fratres ejus, renunciaverunt, pro se & domino Guidone fratre eorum & pro heredibus domine Beatricis quon- dam sororis eorum, omni querele & peti- tioni, quam faciebant vel facere poterant contra predictum Sicardum vicecomitem Lautricensem, consanguineum ipsorum,de '^'^i..- possessione medietatis castri de Lautrico coi. 5s3 & vicecomitatus ejus & de fructibus inde perceptis, & perpetuum pactum de non petendo feceruntj promittentes & stipu- lantes se facturos posse suum, quod hec omnia ratificabunt dominus Guido frater eorum & liberi predicte Beatricis & do- minus Sicardus Alamanni pater eorum. Ad hec nobilis vir dominus Philippus de Monteforti memoratus remisit omnibus vicecomitibus Lautricensibus memoratis, & presentibus nomine absentium, totam questionem, quam eis faciebat vel facere poterat de heresibus terre eorum & de predictis cccc libris & de comisso dictt feudi, & pactum eis fecit de non petendo ex aliqua causa preterita usque ad diem presentem. Et sic predicti vicecomites & dominus Philippus memorati in pace re- manserunt de omnibus questionibus & querelis, que inter ipsos erant usque ad diem presentem, factis renuntiationibus & stipulationibus bine & inde. Insuper do- minus Isarnus vicecomes Lautricensis, do- minus Amalricus & dominus Bertrandus fratres ejus, & Sicardus vicecomes Lautri- censis, consanguineus eorum, quod uni- versa & singula supradicta observent & nunquam contraveniant, predicto domino Philippo promiserunt & super sancta Dei Evangelia juraverunt, &c. Acta fuerunt hec in palatio regali civitatis Carcassone, in Pratello, in presentia & testimonio domini Guillelmi de Cohardono, militis, senescalli Carcassone, domini Guidonis de Levis do- nnai Mirapiscis, frntris Stepbani Vasti- nensis, fratris Poncii, de ordine fratrum Predicatorum, inquisitorum heretice pra- An 12(53 l633 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1634 vitatis, domini P. Dei gratia abbatis Sancti callus Riithenensis, in illo anno in quo AftVodisii Biterrensis, domini Raimundi Rainiundus" de Podio pazagium tenait, cen- Fredoli archidiaconi Biterrensis, magistri tum quinquaginta libras Caturcensium de Bernard! de Porciano officialis Carcassone, portione, quam idem episcopus in pazagio domini Berengarii Penterii judicis domini percipere consuevit, retinuistis, necpostea senescalli Carcassone, magistri Bartholo- mei de Podio judicis Carcassone, magistri Symonis de Carcassona, magistri Johaunis de Parisius, domini Johannis de Burlatio, domini Stephani de Dardeis, domini Ray- mundi Abbani, domini Baudoni senescalli dictam pecuniara eidem reddidistis. Unde vobis mandamus, quatinus, si ita est nec justam causam habeatis predictam summam pecunie retinendi, memorato episcopo eandem pecuniam reddere minime diff'e- ratis, & quid super hoc feceritis & cau- domini Philippi predicti, domini R. de sam, si quam justam habueritis, quare hoc Podio, domini Morreti, militum, magistri facere minime debeatis, nobis quam cito G. de Vauro jurisperiti, domini G. de Po- commode poteritis rescribatis, taliter su- dio de Albia militis, & Pétri Marsendi no- per hiisvos habentes, quod idem episcopus tarii publici curie Carcassone, &c. anno de cetero non habeat de vobis justam ma- dominice Incarnationis MCCLXVIII, idus teriam conquerendi. Datum apud Longum- septembris. pontem, die sabbati ante cathedram sancti Pétri. An \iù8 An 1268 i3 jauvicr. 'J2J. I\Liiidements divers d'AlJbnse de Poi- tiers pour l'année 1268. I. Stnescnllo Tholose pro G. de Brom'. A LFONSUS,&c. Mandamus vobis, quatinus addiscatis diligentius veritatem, utrum G. de Bromo bannitus fuerit de terra nos- tra,& rationem quare sit baniiitus idem G. & quantum & qualem peccuniam vellet fa- cere pro revocatione sua habenda sive bo- nis suis, si qua tum capta sunt & retenta, utrum pacificaverit cum eis pro quibus bannitus fuerit. Et quod super premissis inveneritis & feceritis, nobis cum commode poteritis rescribatis. Datum apud Gor- naium super Marnam, die veneris in oc- tabis epiphanie Domini. II. Senescallo Tholose & Albiensis pro episcopo Ruthinensi'. Alfonsus, &c. Ex parte venerabilis patris episcopi Ruthenensis nobis est datum intel- jan'uer. l'gi, quod VOS, tenipore quo fuistis senes- ' JJ. xxivc. f" j) i, ' nu. f" 61 i. An 1268 III. Poncio Astoaiidi militi & niagistro Odoni de Montoneria pro episcopo Riithenensi", Alfonsus, &c. Ex parte venerabilis patris episcopi Ruthenensis nobis extitit con- querendo monstratum, quod defunctus Johannes de Arsicio miles, tempore quo ipse erat senescallus noster in Ruthinensi, ipsum episcopum de tribus milibus solidis annui redditus, quos percipere solebat, ut asserit, in pazagio Ruthinensi ultra sum- mam quam modo percipit in dicto pazagio, indebite spoliavit, & alii senescalli nostri, qui postea fuerunt, teiiuerunt & teuent ipsum super hoc spoliatum. Unde vobis mandamus], quatinus super dicta spolia- cione, quam fecisse dicitur dictus defunc- tus Johannes, a dilectis & fidelibus nostris senescallo nostro Ruthinensi & Petro de Landrevilla, milite, senescallo nostro Tho- losano &: Sycardo Alemanni milite & aliis probis addiscatis plenius veritatem, & de jure, si quod habere debebamus in illis tri- bus milibus solidis antedictis. Quod autem super premissis inveneritis, nobis, cum ad nos veneritis in crastinum instantis quin- dene Penihecostes , cum aliis inquestis vestris refferatis in scriptis. Datum apud Longumpoutem, sabbato ante cathedram ' Le texte porte p.ir erreur R.timur.Jn. ' JJ. xxiyc, f 61 b. An 1268 '4 janMcr. VIII. An 1268 [63^ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i636 An 1268 16 janvier. An 1268 sancti Pétri, aimo Domiiii m°cc°lx° sep timo. IV. Poncio Astooaudi militi & magistro Odoni de Montonneria pro Bernarda, relicta G. de Dausaco, & Bertiande filie eorumdem'. predictos reddere seu recredere voliierit, quod in nostri dominii conteniptum diiio- scitur reduiidare, iterum post capcionem dictorum hominum uostrorum terrain & feuda nostra cum armis hostiliter intrave- rit dictus G., & dampiia non modica pre- dictis hominibus intulerit, & ibidem multa Alfoiisus, &c. Ex parte Bernarde, relicte alia mala, ut dicitur, perpetraverit, vobis defunctiGuillelmi de Dausaco, ScBertrande mandamus quatinus ad superandam ipsius filie eorumdem nobis extitit intimatum, G. maliciam per sollempnes nuncios, co- quod per Salomouem de Monteacuto & ram testibus ydoueis ad hoc specialiter Petrum Raimuiidi de Mota & eorura com- convocatis, ex parte nostra requiri & mo- plices dicta Bertranda de domo matris sue neri publice faciatis, ut homines predictos violenter educta fuit, eisdem matre & filia liberari, bona eorum sibi restitui, dampna renitentibusSc invitis, superquo facto adeo & injurias emendari faciat, sicut decet, processum fuisse dicitur per senescallum tam nobis quam hominibus supradictis. nostrum Tholose vel judicem suum, quod Quod si taliter requisitus facere contemp- non restât, ut dicitur, nisi diffinitivam sen- serit & causam rationabilem non prelende- tentiam promulgare. Unde vobis manda- mus, quatinus diligenter addiscatis utrum in dicto negotio processum extiterit, prout superius est premissum, & acta processus seu transcripta ejusdem, per manus tabel- lionis sub sigillo auctoritatis conscripta, cum ad nos veneritis circa instantem quin- denam Penthecostes,vobiscum fideliter ap- rit, quare restitucionem & amendas hujus- modi facere minime teneatur,vos terram & feuda, que a nobis immédiate tenere dino- scitur, in manu nostra saisiatis cum ef- fectu. Verumptamen si postmodum recre- denciam inde sibi fieri postposcerit (sic), vos, recepta prius ab eo caucione ydoiiea, fidejussoribus videlicet de nostra jurisdi- portetis, ut postmodum super hoc juxta cione existentibus seu pigiioribus, de vestrum consilium ulterius procedatur. stando juri coram nobis & emendandis Processum tamen senescalli vel judicis sui dictis gravaminibus secundum que fuerint super hiis, si eis justum videbitur, secun- cognita vel probata, recredatis eidem ea dum ea que coram ipsis vel eorum altero que duxeritis ordinanda. Datum apud Cor- acta sunt non intendimus retardari. Datum bolium, dominica in festo Annunciacionis die lune ante festum beati Vincencii mar- tiris, anno Domini M" ce» LX° Vir. V. Senescallo Tholosano & Albiensi pro homini- bus de Condomio contra Geraudum de Arme- niaco'. Alfonsus, &c. Cum frequenti insiiuia- cione hominum nostrorum de Condomio lacrimabiliterconquerenciumad aures nos- dominice, anno Domini M°cc"LX°vir. VI. Poncio Astoaudi militi & magistro Odoni de Montoneria pro hominibus Castrinovi de Arrio super mercato'. Alfonsus, &c. Cum in quibusdam litteris nostris clausis, quas una cum istis vobis mittimus per presencium portitorem, vobis scripserimus, ut homines de Manso Sancta- An 1268 tras pervenerit, quodfidelis noster G., co- rum Puellarum, qui dicuntur se opponere mes Armeniaci, cum suis fautoribus homi- concessioni, quam petunt sibi fieri homi- nes ipsos maie tractaverit, quosdam adhuc nés Castrinovi de Arrio de mercato, diebus detinendo, quosdam atrociter vulnerando, bona eorum diripiendo & alia gravamina multipliciter inferendo, ac super hiis re- quisitus pluries, ut dicitur, nec homines ■ JJ. xxivc, f» 60 h. ' nu. {' 63 t. lune ibidem imposterum exercendo, voca- retis coram vobis, prout in dictis litteris continetur, vobis mandamus quatinus dic- tos homines certis die & loco coram vobis convocetis, ut proponant &ostendant cau- ■ JJ. XXIVC, f» 125 i. An 1268 26 avril. An 1268 1637 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. [638 sas seu raciones sufficientes & légitimas, in ceteris tradicionibus fieri consiievit, di- si quas habuerint, propter quod concessio ligenter addiscatis & tractetis cum eisdeni, dicti mercati merito debeat impediri. Quod iiiducendo eo», juste tameii & licito modo, si raciones seu causas, ut predictum est, super utroque ad majorera quam poteritis sufficientes & légitimas non ostenderint, peccunie quantitatem nobis certo & com- vosextuncauctoritate nostradictum merca- petenti termino exsolvendam , communi- tum die lune exercendum dictis hominibus de Castronovo concedatis, tractato tamen prius cum ipsis de ampliori summa nobis danda, si pofest fieri bono modo, recepta- que ab eisdem idonea caucione de quanti- tate peccunie, que convenerit, videlicet saltim de quingentis libris Turou. jam no- bis promissis ab ipsis, de augmente dicte peccunie, si quid intervenerit, senescallo nostro Tholose & Albiensis nostro nomine persolvendis integraliter per quindecim dies ante iustans festum omnium Sancto- rum, necnon de supplendo defectu, si quis esset, usque ad summam quingentarum li- brarum Turon. usque ad decennium pro expletis & proventibus mercati supradicti. Circa hec vero. taliter procedere curetis, quod antequam arripiatis iter veniendi ad nos die martis post quindenam instantis cato bonorum consilio in hac parte, ret- tenta nostra super hiis voluntate. Et quid super premissis inveneritis & feceritis, no- bis per vestrum clericum, cum ad nos ve- nerit pro vestris compotis faciendis circa très septimanas post instantem Penthecos- ten, remittatis in scriptis. Datura die jovis post festum sancti Marci evuangeliste , aniio Domini m°cg*i.x.° octavo. VIII. Senesciillo Tholose pro eodem comité Convenarum ', Alfonsus, &c. Ex parte nobilis & fidelis nostri B. comitis Convenarum nobis extitit conquerendo moastratum, quod aliqui ba- juli nostri homines suos pignorant & alias molestias eisdem inferunt minus juste, nec- non quod quidam homines de nostra juris- Penthecostes, predicta omnia rite & modo dicione nemora, herbas, pascua & alias res debito compleantur. Concessio autem dicti mercati, si eam fieri contigerit, fiât salvo in aliis jure nostro &salvo jure quolibet alieno. Datum die jovis post festum sancti Marchi evuangeliste, anno Domini WCCUX'VUi". VII. SensscalloThoIoseSt Albiensis pro hominibus de Avinloneto, Tholosane diocesis, super mer- cato & vinea '. Alfonsus, &c. Ex parte hominum de Avi- nioneto, Tholosane dyocesis, nobis extitit hominum suorum scindunt, pascunt & in- vadunt in ipsius comitis ac hominum suo- rum prejudicium & gravamen. Unde vobis mandamus, quatinus nonpermittatis ipsum comitem vel homines suos ab aliquibusbal- livis nostris vel abaliquibus de jurisdicione nostra investra senescallia existentibus in- debite molestari, & si dictus cornes vel ali- qui de hominibus suis super hiis conquesti fuerintcoram vobis, de rébus vero & per- sonis, que ad nostram spectant jurisdicio- nem, exibeatis eisdem céleris justicie com- supplicatum, ut mercatum ibidem diebus plementum. Datum sabbato post festun sabbati exercendum concederemus, cete- rum vineam quandam, quam in territorio dicti loci habere dicimur, que quidem asse- ritur nullius aut modici esse valoris, eisdem sub forma census annui traderemus. Unde vobis mandamus, quatinus de mercato, an possit ibidem fieri sine cujuscumque in- juria, quidque nobis commodi & patrie exinde proveniret, quantumque pro affir- manda dicta vinea nobis darent cum incha- rimento usque ad certum terminum, sicut ' JI. xxivc, f° 125 A. sancti Marchi evuangeliste, .anno Domini M»cc°LX""' octavo. IX. Eidem senescallo pro eisdem hominibuscontra abbatem Moysiaci'. Alfonsus, &c. Ex parte hominum de Sancto Porquerio nobis est conquerendo monstratum, quod vir religiosus abbas Moisiaci usagium, quod in fofesta Sancti ' JJ. x\iv'^, f" 126 a, ' Ikid. C 128 a. An 1268 An r263 !8 avril. An 1268 I 5 juin. An 1263 i639 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1640 An 116S 17 iuin. Petri, qiiam nuper dicto abbati redcii feci- mus, habere coiisueveruut a tempore qiio memoria non extat, eisdem hominibus in- debite & injuste impedit & perturbât in ipsorum dampnum, prejudiclum & grava- bâti (sic) Moyssiacensis nobis est conque- men. Verum idem abuas nobis exposait, rendo monstratum, quod Christianus, ser- qiiod cum ipse esset in pacifica posses- viens noster de Sancto Porcherie, quemdam XI. Senescallo Tholose pro abbate Moyssiacensi ', Alfonsus, &c. Ex parte religiosi viri ab- sione predicte foreste, dicti homines no- viter in ipsius prejudicium, ipso absente, predicto usagio uti indebite inceperunt, ipsum abbatem per hoc sua possessione pacifica spoliendo (sic), & sibi quamplu- res injurias & dampna non modica in- tulerunt. Unde vobis niandamus quati- nus, vocatis partibus corani vobis & aliis monacum abbacie Moyssiacensis cepit ac maie tractavit ac vinculis ferreis turpiter mancipavit, in vituperium & contemptum religionis & abbacie supradicte. Unde vo- bis mandamus, quatinus ipsum Christia- num a servicio nostro amoveatis, ipsum in servicio suo minime reponere presumen- tes, quousque de maleficio hujusmodi ad qui fuerint evocandi, cognito prius de voluntatem ipsius abbatis salisfecerit com- dampnis hinc inde datis & de pacifica pos- patenter & de excommunicatione, quam ob sessione utriusque partis a tempore resti- maleficium hujusmodi incurrisse manif'es- tucionis dicte foreste & postmodum de (um est, légitime fuerit absolutus, inhiben- possessione antiqua, causam diligenter au- tes eidem expresse ex parte nostra, ne ob diatis &, auditis rationibus parcium, de recuperacionem predicti servicii vel alia personis & rébus ad nostram jurisdicionem de causa ad nos venire audeat, quousque pertinentibus faciatis eisdem bonum jus & de satisfacione & absolucione predictis no- maturum, causam sine debito terminen- bis constare valeat evidenter. Datum Pâ- tes (sic). Datum ut supra. risius, dominica ante nativitatem beati Johannis Baptiste, auno Domini m°CC°lx° octavo. XII. [SenescalloTholose & Alblensis] pro Jordano de Castronovo". ' JJ. xxivc, f" 1293. ' JJ. xxivc, f" 1 1.) a, ' Ibid. P 129 i. An 1263 17 juin. An X. Sensscallo Tholose pro Guidone marescallo de Mirapisce inilite '. Alfonsus, &c. Ex parte nobilis & dilecfi nostri Guidonis, marescalli Mirapiscis, militis, nobis est conquerendo monstra- Alfonsus, &c. Ex parte Jordani de Cas- tum, quod homines nostri de Plaignano & tronovo nobis est datum intelligi, quod ^^g de Gayano hominibus ipsius in terra sua pro neraore de Castro Spinacii & de Fou- ,,juin. multas injurias & gravamina quamplurima teregali dividende nos vel maudatum nos- indebite intulerunt in ipsius dampnum, trum nomine nostro duodecimam partem prejudicium & gravamen, Unde vobis man- dictorum nemorum habuimus, propter damus, quatinus, vocatis coram vobis dicto quod dictam divisionem a nobis petebat Guidone vel gentibus suis & hominibus approbari vel sibi restitui dictam duodeci- nostris de villis predictis & aliis qui fue- mam partem, quam, ut dictum est, habue- rint evocandi, partes diligenter audiatis & ramus. Unde vobis mandamus, quatinus super maleficiis hinc inde & dampnis datis, diligenter addiscatis utrura aliquid juris cum bonorum & fide dignorum consilio in dictis nemoribus habearaus, & quid su- emeadam fieri, prout justum fuerit, facia- per hoc inveneritis, nobis ad instans par- tis. Datum Parisius, dominica ante nativi- lamentum quindene omnium Sanctorumin tatem beati Johannis Baptiste, anno Do- scriptis remittatis. Datum ut precedens. mini M" ce" LX" octavo. I64I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1642 An 1268 17 juin. An 1268 ai juin XIII. Eidem pro Giraldo ie Podio Germerii & ejtu fratribus '. Alfonsiis, &c. Ex parte Giraldi de Podio Germerii & ejus fratrura nobis extitit inti- matum, qiiod dilectus clericus noster Gilo Camelini bona ipsorum, que quidem patris SU! quondam condampnati de heresi tem- pore bone memorie comitis Raimundi,pre- decessoris nostri, extiteruiit, ad mauutn nostram saisivit, cum predicta bona eis- dem per manum dicti comitis Raimundi asserant fuisse restituta. Unde vobis mau- danuis, quatinus eundem Giraldum & ejus fratres, si predictam restitufioiiem eisdeni factam fuisse per dictum comitem probare voluerint, ipsos diligenter audiatis, & vo- catis dicto Egidio & Jacobo de Bosco cleri- cis nostris vel eorum altero, faciatis eisdem quod justum fuerit & consonum racioni. Si vero super premissis aliquid probare noluerint & per pacem convenire volue- rint, vocatis predictis Jacobo & Egidio cle- ricis, cum predictis fratribus, prout melius poteritis, tractetis de predictis. Datum ut precedens. XIV. Senescallo pro Guillelmo Athonis'. Alfonsus, &c. Ex parte Guilleliiii Athonis de Gailhaco nobis est & alias extitit intima- tijin, quod ipse bone memorie Raimundo quondam comiti Tholose, predecessori nos- tro, viginti quinque milia solidorum Mar- gliensiuni, jam diu est, mutuavit, qui qui- dem R. cornes predictus balliviam de Vauro & de Podiolaurentii tenendam & explec- tandam eidem Guillelmo tradidit, quousque de predictis viginti quinque milibus soli- dorum eidem ad plénum fuisset satisfac- tum, prout in literis ejusdem comitis, quas habet idem G., plenius continetur. Quam vero bajuliam idem G. per duos annos tan- tummodo se asserit tenuisse, nec eidem, ut asserit, de dicta peccunie quantitate ad plénum est satisfactuni. Unde vobis, prout alias mandasse meminimus, mandamus & precipimus, quatinus, vocato vobiscum di- lecto & iideli clerico nostro Egidio Came- ■ JJ. ww-, r> i3o a. ' lèU. {■ 1 îj a. Uni, addiscatis & etiara inquiratis diligen- ter, per quantum temporis dictam balliviam de Vauro & de Podiolaurencii tenuerit cum pertinenciis eorumdem, & quantum value- rit seu valere potuerit per illud temporis spatium, quo tenuit balliviam supradictam, & cum quo computaverit de proventibus, redditibus & receptis ballivie supradicte,& facta inquisicione hujusmodi, de residuo predicti debiti, si quid fuerit, requiratis dilectum & fidelem nostrum Sycardum Ale- manni militem cum magna instancia, ut eidem Guillelmo satisfaciat de residuo su- pradicto, cum ad hoc ex convencione & confessione subsecuta teneri dicatur, ipsum ad hoc faciendum, si necesse fuerit, effica- citer compellatis, justitia mediante, taliter super hiis vos habentes, quod dictum Guil- lelmum ad nos non oporteat ulterius labo- rare. Datum apud Longumpontem, die lune post festum nativitatis beati Johannis Bap- tiste, anno ut supra. X\'. Poncio Astoaudi militi & magistro Odoii; de Montoneria pro episcopo Albiensi '. Alfonsus, &c. Accedens ad nos venerabi- lis pater B., Dei gratia Albiensis episcopus, nobis exposuit quod ipse in Albigesio no- mine ecclesie sue tenet a nobis in feudum quoddam castrum, quod vocatur Monsira- tus, & nos in eadem dyocesi quoddam aliud castrum, quod vocatur Castrumnovum de Bonafos, ab ipso episcopo recognoscere debemus, quod quidem castrum tenet a nobis fidelis noster Sycardus Alemanni. Su- per quo eciam Castro deMonteirato dictus episcopus nobis recognicionem, ut asserit, facere débet. Propter quod nos requisivit idem episcopus, quod sibi de dicto castro de Bonafos recognicionem faceremus, cum de Castro de Monteirato recogniciunem nobis facere sit paratus. Unde vobis manda- mus, quatinus super predictis addiscatis diligenter & celeriter veritatem, videlicet an sibi.de dicto Castro recognicionem fa- cere teneamur, & quod jus seu quod deve- rium ex ipsa recognicione posset consequi episcopus mcmoratus, vel si causam suffi- cientem & probabilem habere possimus, ' JJ. wiv-, f' 144 h. An 1253 An 1268 21 no- vembre. An 1268 1643 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1644 quare ad hoc faciendum minime teneamur. burgensium de Figiaco, iiobis fuerit con- Et quid super piemissis feceritis & causani, qiiereudo monstratiim, quod quidam nia- si qiiam, ut premissum est, habeamus, no- lefactores ipsos transeuntes per territorium bis litteraliter per latorem presencium re- mittatis, ut requisicioni ejusdem episcopi responsionem congruam facere valeamus. Datum apud Longumpontem, die mercurii ante festuin beati Clementis, auno Domini M'CCLX" octavo. An 1268 2 1 no- vembre. An 1268 2 I no- vembre. XVI. Pontio Austoaudi militi & inagistro 0. pro burgensibiis Fanijovis'. seaescallie Ruthenensis in strata publica invaserunt, & eisdem centum XXVII libras Caturcensium abstulerunt, Dei timoré postposito, quam summam peccunie habet castellanus Penne in Albigesio, ut dicitur, vobis mandanius, quatinus ipsos super hoc diligenter audiatis, & vocato dicto castel- lano & qui fuerint evocandi, faciatis eis- dem super hiis bonum jus & maturum. Da- tum ut precedens. Alionsus, &c. Ex parte dilectorum bur- gensium nostrorum Fanijovis coram uobis xvill. Pontio Astoaudi & magistro O. de Mon- propositum exstitit conquerendo, quod hominesde Monteregali quosdam homines ejusdem ville rébus & mercimoniis suis in terra nostra indebite spoliarunt, ac ipsos homines apud Montemregalem captos ad- duxerunt & adhuc detinent minus juste, & eciam terram nostram cum armis hostiliter intraverunt, leudam seu pedagium, quod inf'ra metas territorii dicte ville de Fano- toneria pro hominibus ds Plairiano Gaiano '. & de Alfonsus, &c. Ex vestrarum série litera- rum, ad nos novissime pro hominibus nos- tris de Plailhano & de Gaiano destinatarum, necnon ex ipsorum hominum lacrimabili querimonia intelleximus dampna, injurias & violencias eisdem hominibus nostris per jovis consueverunt solvere, ad nos & ipsos Guidonem de Lavis, railitem, marescallum homines, ut dicitur, pertinens, denegant Albiensem & dominum Mirapiscis, & gen- solvere in uostrum & ipsorum hominum tes ac homines suos [illatas], ipsos in feu- prejudicium & gravamen. Undevobis man- dis nostris, que a nobis recognoscunt se damus, quatinus senescallum Carcassone tenere, perturbando, & specialiter in qua- ex parte nostra requiratis velrequiri facia- tis, ut dictos homines nostros, quos captos detinent dicti homines de Monteregali, una cum rébus & bonis ipsorum reddi faciat & restituât, sicut decet, & injurias, inter- dam condamina, quam a nobis recognos- cunt proprietarii se tenere & ab antiquo recognoverunt, verum etiam a quibusdam possessionibus, quas ab eodem marescallo advoant, eosdem indebite spoliando. Quod presias & gravamina, prout justum fuerit, senescallus Carcassone, per dilectum & fi- emendari necnon pedagium, quod in dicto delem nostrum P. de Landrevilla, militem, territorio dicte ville Fanijovis usque nunc defunctum quondam senescallum Tholo- persolverunt, solvi & reddi faciat ab eis- sanum & Albiensem, ex parte nostra super dem, secundum quod de jure & consuetu- hoc requisitus, connuentibus oculis susti- dine patrie fuerit faciendum. Datum apud nuit & sustinet, nec super hoc consilium Longumpontem, die mercurii post octabas apposuit oportunura. Unde vobis manda- beati Martini hiemalis, anno [LX"] octavo. XVII. [Poncio Astoaudi & magistro Odoni] pro Stephano Ichiere & Hugone La Balliva, bur- gensibus de Figiaco'. Alfonsus, &c. Cum ex parte Stephani Icliiere de Figiaco & Hugonis La Balliva, ' JJ. xxiyc, f° 14J i. * liiJ. (" 146 a. mus, quatinus dictum senescallum Carcas sone ex parte nostra cum magna instantia ac meliori modo, quo poteritis, requiratis vel requiri faciatis, ut dictis hoiiiiuibus nostris a dicto marescallo dampna, que per ipsum & gentes suas sustinuerunt, reddi faciat & injurias ac violencias, prout jus- tum fuerit, emendari, illud idem a dicto marescallo requirentes. Quid autem super ' JJ. xx-ixc, f» 146 a. An 1263 An 1268 2 5 no- vembre. An 1268 1645 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1646 An 1268 6 dé- cembre. An 1268 Cdc- premissis iiiveneritis & feceritis iiecnoii responsiones, quas nobis fecerint, iiobis cuni commode poteritis rescribatis, ut su- per hoc consilium appouamus, quod fore noverimus oportuiium. Datum apud Lon- gumpontera, dominica in festo béate Kate- rine virginis, anuo Domini m'cClx" oc- tavo. XIX. Poncio Astoaudi niiliti & magistro Odoni de Montoneria pro abbace Appamiensi', Alfonsus, &c. Veniens ad nos abbas Ap- pamiarum nobis conquerendo exposuit, quod cum venerabilis pater episcopus Bi- terreusis, judex a domino papa sibi datus, ad instanciam ipsius abbatis precepisset ipsum abbatem mitti in possessione ville de Baigneriis quantum ad perceptionem iVuctuum 8c patrem suum quantum adpro- prietatem, & ipsos abbatem & patrem suum precepisset per sententiam in dictam pos- sessiouem mitti per judicem Tholose, & judex predictus Tholose per dictum man- datum eidem factum eosdem abbatem & patrem suum in possessione mississet isic) predictorura, senescallus noster Tholose, qui tune erat, ipsos a dicta possessione expulit, sicut dicit, in ipsorum prejudi- cium, ut asserit, & gravamen. Unde vobis mandamus, quatinus, vocatis coram vobis dictis partibus & qui f'uerint evocandi, au- ditis hinc inde rationibus, iaciatis eisdem céleris justicie complementum, jus nostrum & alienum in omnibus observantes. Datum Parisius, die jovis in festo beati Nicholai hyemalis, anno LX^Vlir. XX. Senescallo Tholose & Albiensis pro eodem". Alfonsus, &c. Ex parte abbatis Appamia- rum nobis iiisinuatum extitit conquerendo, quod quidam laici de uostra jurisdicione existentes ipsum abbatem inquiétant & perturbant, quominus decimam ecclesie de Lampiaut, cujus possessio ex collacione domini pape ad ipsum abbatem dicitur per- tiiiere, recuperare valeat. De qua quidem décima extitit per quendam monachum, ut Jicitur, spoliatus. Unde vobis mandamus, quatinus, vocatis qui fueftnt evocandi, de personis laicis, quas ad nostram jurisdicio- nem noveritis pertinere, exhibeatis eidem céleris justicie complementum. Datum ut precedens. (1268, die jovis in festo s. Nico- lai hiemalis.) XXI. Senescallo Tholose pro abbate Castrensi super Castro Sancti Pauli & Castro de Assoali". Alfonsus, &c. Religioso viro abbate Cas- trensis monasterii intelleximus refferente, quod bone memorie Remondus, quondam [cornes] Tholose, predecessor noster, ado- minis & militibuscastri Sancti Pauli de Ca- doicaus homagium & fidelitatem de dicto Castro abbati dicti monasterii, prout ante- cessores sui facere consueverant, per suas patentes litteras mandavit fieri & precepit; quod factum ad mandatum suum extitit, sicut dicit. Unde cum de dicta possessione postmodum spoliatum (sic) extiterit& a no- bis pecierit, ut nos predictum monasteriura in possessionem predictorum homagii & fidelitatis ejusdem castri poni faceremus; ceterum cum idem abbas nos requisierit, ut quatuor denarios Tholosanos, quos mo- nasterium suum predictum percipere sole- bat annuatim in quolibet hospicio castri de Âssoailli, dyocesis Tholosane, de quibus fuerunt per longum temporis spacium spo- liati, eidem abbati nomine monasterii sui reddere faceremus, vobis mandamus qua- tinus predictum, abbatem nomine sui mo- nasterii super predictis diligenter audiatis, & vocatis dictis dominis & militibus dicti castri Sancti Pauli necnon hominibus cas- tri de Assoaailli ac aliis qui fuerint evo- candi, de personis & rébus, quas ad nostram jurisdicionem noveritis pertinere, exibea- tis eisdem céleris justicie complementum. Datum Parisius, die martis post festum beati Nicholai hyemalis, anno Domini mil- lesimo ducentesimo LX"" octavo. ' JJ. xxiyc, {" 149 a. An 1268 An 1268 II dé- cembre. JJ. xxiyc, f 147 è. nu. 1047 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1648 An 1268 1 1 dé- cembre An 1268 1 r ^'c~ c;nibrc. XXII. Poncio Astoaudi militi & inagistro Oioni de Montoneria pro Jordano domino Insuie mi- lite'. Alfonsus, &c. Ex parte nobilis & fidelis nostri Jordani, domini Iiisule, militis, no- bis est conquerendo monstratum, quod ' cum dilectus & fidelis noster P. de Landre- villa, miles, defiinctus quondam senescal- lus noster Tholose & Albiensis, forcia[m] de Mota, que est ejusdem militis, pro bono pacis propter guerram, qiiam habebant ad invicem filius dicti Jordani & gentes sue ex una parte 81 dominus Bernardus de As- taforti miles & complices sui ex altéra, ad mnnum nostram accepisset, que qui- dam (jic) forcia ad festum omnium Sancto- rum proxlmo preteritum reddi & restitui eidem debebatur, & nondum, ut asseritur, restitufa, vobis mandamiis, quatinus addis- catis de dicto facto plenius veritatem, & nisi inveneritis rationabilem causam,quare dicta forcia reddi sibi minime debeatur, eidem reddi & restitui dictam forciam faciatis, dum tamen per gentes nosfras capta fuerit & detenta, habentes tamen super hoc coUoquium & consilium cum Sycardo Alemanni milite Stgentibus senes- calli defuncti, que noverunt de facto ple- nius veritatem. Datum Parisius,die martis post festum beati Nicholai hyemalis, anno ut supra. XXIII. Senescallo [Tholosano] pro codem". Alfonsus, &c. Ex parte nobilis & fidelis nostri Jordani de Insula militis nobis ex- titit supplicatum, ut nos terram suam & bona sua vellemus sub nostre proteccionis brachio deffensare, & maxime cum idem Jordanus existât in servicio sancte matris Ecclesie & régis Sycilie, & gentes sue pa- ratesint coram nobis vel curia nostraTho- losana stare juri cuilibet conquerenti. Vobis mandamus, quatinus terram & gen- tes dicti militis ac bona eorum non per- mittatis ab aliquibus personis laicis de jurisdicione nostra existentibus indebite iiiolestari. Si vero dicte gentes dicti militis ab aliquibus molesfatoribus de jurisdicione nostra existentibus conqueste fuerint, vos, vocatis qui fuerint evocandi, exibeatis eis- dem céleris justicie complementum. Datum die martis post festum beati Nicholai hye- malis. XXIV. Senescallo Tholose & Albiensis pro episcopo Albiensi '. Alfonsus, &c. Fréquenter pulsati instan- cia peticionum reverendi in Christo patris episcopi Albiensis, vobis niandannis, qua- tinus décimas incursas adjuratas ac posses- sas ab ecclesia necnon décimas novalium a subditis nostris vestre senescallie, in dicta dyocesi décimas hujusmodi detinentibus, facta vobis primo a parte ecclesie fidesom- maria de predictis, décimas easdem res- titui faciatis ecclesiis quibus subsunt, nonobstante si ab ecclesia de fructibus dictarum decimarum cum aliquibus perso- nis contractus vendicionis precesserit, nisi eedem persone vendicionem hujusmodi os- tenderint perpetuam exstitisse. Preterea eos de jurisdicione nostra, existentes in eadem dyocesi, qui per annum & diem ex- communicacionis sententiam sustinuerint animo indurato, per caucionem bonorum indistrictu iiostro existencium compellatis redire ad unitatem Ecclesie post annum & diem, secundum quod per karissimum do- minum fratrem nostrum regem Francie in eadem dyocesi in casu consimili observa- tur, salvo jure quolibet alieno. Datum Parisius, die sabbati post festum sancte Lucie, anno Domini millesimo ducente- simo LX"'" octavo. XXV. Littera patensmagistro Odoni deMontoneria & Bartholomeo de Landrevilla militi'. Alfonsus, &c. Cum inter nos & nobilem virum Guidonem, marescallum, dominum Mirapiscis, exstiterit ordinatum, quod vos tam super injuriis causam criminalem mi- nime contingentibus, a dicto nobili &gen- tibus suis hominibus nostris de Plaignano & de Gajano, ut dicunt, illatis, quam super An 1268 An 12O8 i5 dé- cembre. An 1263 21 âc- ccinbic. ■ JJ. \xi\c, {" 148 i. ' Ibid. ' JJ. xxivc, f" 149 h. ' Ibid. f iJi a. Au 1263 1649 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i65o usagio, quod dicti homines iii foresU seu neniore dicti nobilis asserunt se habere, necnon & super possessioiie libertatis dicti usagii, in qua idem nobilis se, patrem ip- sius & avum asserit extitisse, ac super con- damina & quibusdam territoriis ac aliis dicte alberge de cetero minime teneantur, set tam ipsi quam successores sui a presta- cione seu solucione hujusmodi sint per- pétue liberi & immunes. In cujus rei tes- timonium, présentes litteras sigilli nostri munimine fecimus roborari, salvo in aliis articulis, quos utraque pars vobis tradere jure nostro & salvo jure quolibet alieno. voluerit, inquirere debeatis; vobis manda- — Nos autem Johaniia, Tholose 8c Picta- mus quatinus, vocatis dicto nobili seu gen- vensis comitissa, remissionem & qiiitacio- tibus suis & hominibus nostris predictis, nem predictas & alia, prout premissa sunt, receptis hinc inde articulis, quos vobis grata & rata habemus ac pro nobis & sHt- tradiderint super premissis, inquiratis dili- cessoribus nostris spontanea voluntate ap- genter veritatem, si de dictorum hominum & partis adverse processerit voluntate, & inquestam, quam super hiis feceritis, nobis in scriptis quam cicius commode poteritis remittatis. Datum Parisius, die veneris ante Nativitatem Domiiii, anno Doniini M" cc° LX"" WW. probamus, volumus ac confirmamus. Et ad majoris roboris firmitatem, sigillum nos- trum una cum sigillo karissimi domini nos- tri comitis supradicti, viri nostri, presen- tibus litteris duximus apponendum. Actum apud Parisios, anno Domini m°cc''lx"'° octavo, mense decembris. An 1268 An 1268 décem- bre. XXVI. Littera pro remissionc scx libranim Tho- losanarum de alberga facta habitatoribiis ville d'Escanquenis preposito & capitulo Tholosano ', Alfonsus, filius régis Francle, comesPic- tavie & Tholose, universis présentes litte- ras inspecturis, salutem in Domino. Pro- genitorum nostrorum vestigia cupientes [sequi], qui diem judicii studuerunt piis operibus prevenire, notum facimus quod nos, ob remedium anime nostre ac prede- cessorum nostrorum, sex librasTholosanas nobis annuatim débitas pro alberga ab habitatoribus ville de Esquenis (sic), dyo- cesis [Tholosane], que quidem villa ad prepositum & capitulum Sancti Stephani Tholosani nomine ecclesie sue spectare dinoscitur, pro nobis, heredibus ac succes- soribus nostris, tanto libencius ac libera- lius remittimus imperpetuum , penitus & quitamus, quanto spem firmam gerimus & Aduciam pleniorem, quod memoratus sanc- tus Stephanus prothomartyr 8c patronus dicte ecclesie suis benefactoribus opitulari non desistit, qui pro suis persecutoribus exoravit. Spontanei itaque volumus 8ccon- cedimus specialiter 8c expresse, ut memo- rati prepositus 8c capitulum ac habitatores dicti loci ad solucionem dictarum vi libra- rum vel cujuscumque alterius rei occasione 5:6. Confirmation des privilèges de Tou- louse par Alfonse de Foitiers', I. Sycardo Alemann! pro communitate hominum Tholose. ALFONSUS, 8{C. Peticiones dilectorum 8c fidelium nostrorum procuraforum com- munitatis hominum Tholose recepimus, plures 8c diverses articules, quos sub nos- tro contrasigillo clauses vobis mittimus, continentes, 8c licet quidam ex eis articulis videanturequitatem 8c justiciam continere, quia tamen tangere pessunt alias personas, que non erant présentes, terminacienem dictorum articulerum ad presens duximus differendam. Propter quod deferminacie- nem dictorum articulerum vobis cemmit- timus, mandantes quatinus apud Tholosam personaliter accedentes, illes qui se oppo- nere voluerint audiatis 8c raliones eorum in scriptis redigi faciatis, 8c tam rationes illorum quam aiios articules, quibus nul- lus se opponet, nobis ad preximum parla- mentum instantis quindene omnium Sanc- An 1268 1 1 iuillct. ' JJ. XXIV», C ion. ' JJ. xxivc, f> ,34 «. An 1268 l65l PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i65: An 1268 11) /uillct. toruni transmîtere procuretis, ut super predictis articulis disponamus, prout vide- bitur faciendum. Datuni die niercurii post festum beat! Martini estivalis, anno Do- mini millesimo ducentesimo LX'"" octave II. Senescallo Tholose 8c Albiensis pro communi- tate hominum Tholose'. Alfousus, &c. Mandamus vobis, quati- nfls articules dudum determinatos, qui tan- gunt cives & civitatem Tjiolose, prout per iitteras nostras patentes vel alias légitime constiterit de eisdem, faciatis modo debito observari, nisi aliud rationabile pretenda- tur, quominus iidem articuli sint in toto vel in parte a dictis civibus observandi. quibus & que habent(corr. debent) consue- tudines Tholose observari. — 5. Item quod notarii Tholose notent in suis prothocoUis in presencia parcium instrumenta, ne quod fréquenter contingit, cum partes recesse- rint, forte per ignoranciam aut instanciam alicujus plus discreti scribant plus in eo- rum instrumentis quem (sir) actum fuerit inter partes. — 6. Item quod armature & omnia alla, que de communibus abstrac- cionibus & de communibus redditibus su- persunt ad expendendum & imposterujii supererunt, communitati reddantur. — 7. Item quod ad formam debitam redigan- tur pedagia de novo imposita & inventa in terra domini comitis & baronum suorum ^illeTholose. — 8. Item quod débita illius, Datum die lune ante festum béate Marie cujus bona fuerint confiscata, usque ad Magdalene, anno LX^Vin". Similis littera missa fuit pro eisdem vicario Tholose. Hii sunt articuli missi ex parte domini comitis Sycardo Alemanni militi pro com- munitate hominum de Tholosa, interclusi sub contrasigillo dicti domini comitis. I. Primo petunt quod quandocumque aliqua summa pecunie extrahetur a civitate Tholosana pretextu alicujus servicii ab ipsorum bonorum valenciam, si oportuerit, per illum seu per illos, qui ipsa bona per- cipiant, persolvantur. — g. ftem quod sine omnibus expensis restituantur pignora in- debite pignoratis. — 10. Item quod bona assignata mulieribus a maritis suis pro suis dotibus, si pro mariti debitis fuerint pigno- rata, sine omnibus expensis restituentur eisdem mulieribus. — 11. Item quod, si ad denunciacionem vel instanciam alicujus, jiominibus civitatis & suburbii, exigatur aliquis injuste captus fuerit & detentus, per solidum & libram secundum eorum fa- cultates. — 2. Item quod consules, qui pro tempore fuerint in Tholosa, ia fine consu- latus sui teneantur reddere compotum con- sulibus, qui fuerint successores, de recep- tis & expensis, vocatis quatuor probis Jiominibus de qualibet partita ad compo- tum audiendum, & quod hoc jurent in creacione sui consulatus. — 3. Item quod consules quando mutabuntur, quod illi niutentur similiter, qui erunt communis pecunie coUectores, & quod illi successo- ribus eorum collectoribus de receptis & expensis compotum similiter reddere te- neantur. — 4. Item supplicant, quod cum in Tholosa consuetudines sint incerte & ille captus in exitu non teneatur expensas factas [in] capcione persolvere nec aliquid [racione] illius capcionis, sed id totum te- neatur persolvere ille, ad cujus instanciam vel denunciationem captus erit, — 12. Item quod in partibus Tholosanis constitueretur aliqua bona persona, que audiret & sine- debito terminaret omnes causas appellatio- num interpositarum ad dorainum comitem, quia pretextu dictarum appellationum jura domini comitis & litigancium retardantur. — i3. Item, domine, cum cives Tholose & tota universitas ejusdem super prestacione & exaccione decimarum & primiciarum a clericis multipliciter agraventur, licet vos pluries scripseritis domino episcopo Tho- si adinveniuntur&fruguntur aliquid (corr. losano, supplicant quod vos, domine, in fruuntur aliquibus) minus bene quam [si] eo vestrum salubre consilium apponatis, per aiiquem vel aliquos bonos viros, justos saltim quod ipsi cives ac universitas quoad & Deum timentes compilarentur omnes in décimas & primicias in eo statu, in quo uno registre seu libro, ideo ut sciretur in erant tempore pacis Parisiensis, remaneant pacifice & quiète. — 14. Item supplicant ' JJ. xxivc, f<" 134 a — i3ô i. supplicando procura tores communitatis An 1268 An 1268 i653 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1654 An 1268 17 ; liiL-t. popullarium Tholose, quod cum ipsa corn- tas litteras patentes eisdem concessis libère An 1268 possint uti. Postquani auteni nostrum ad- impleveritis maiidatum, predictas litteras eisdem coiisulibus restituatis,reteiito prius pênes vos transcripto de eisdem. Datum die martis ante festum béate Maiie Mag- dalene, an no Domini jrcCLX""' octave- munitas & singuli de ipsa communitate no- mine ejusdem habuerint & quasi possede- rint usum & jus utendi, fruendi pascua & in pascuis circa Tholosam infra decas & in nemoribus circumvicinis, pasceiido anima- lia sine talia & fruendo, scindendo, reci- piendo ligna neccessaria usui dicte ville, persolvendo forestagium consuetum, moao de novo domini terrarum & neraorum illo- rum defïendunt& inhibent, nedictis usibus non utantur homines Tholose, & pigno- rant & compellunt eos ad hoc, taliter quod exinde mors aliquando secuta est. Unde petuiit & supplicant predicta, sicut conde- munitatis Tholose nobis oblato contine- IV. ^Sycardo Alemaiini militi pro cornmunitate Tholose, liitera patens'. Alfonsus, &c. Inspecta litterarum ves- trarum série & attentis diligenter articulis, qui in instrumente per procuratores com- cef, emendari. — 15. Item supplicant, quod cum vicarius Tholose ad instanciam & su- gesfionem qnorundem (sic) civium fecerit quod stalla de novo construantur & edifi- centur in quadam carreria civitatis ejusdem veleciam alibi pro libito civium predicto- rum, qued quidem posset esse in poste- rum in magnum gravamen & prejudicium communitatis ejusdem, maxime cum illi ad quorum instanciam factum est inter se constituerunt, quod nuUus scindât carnes in predictis stallis nisi sit de génère eorum- dem, ac si ex successione deb[er]entur, eisdem predicto vicario, ut nobis videtur, irracionabiliter prebente censensum con- tra justiciam, cum hoc sit jura aliorum ipsis irrequisitis transferre in alium & sine cause cognicione, quod non débet esse, si- cut jura clamant, faciatis illa in statum pristinum revocari. III. Vicario Tholose pro universitaie Tholose'. Alfonsus, Sic. Mandamus vobis, quatinus litteras nostras, quas sub sigillé nostro di- cimiir concessisse universitati Tholose su- per quibusdani certis articulis, ad eandem universitatem pertinentibus, quas, sicut dicitur, habent consules ejusdem ville, ab eisdem consulibus requiratis & eas pênes vos habitas communitati ejusdem ville pu- bliée ostendatis, quando ab ipsa communi- tate vel ejus mandate super hoc fueritis requisiti, ita quod singuli hemines pre- dicte communitatis graciis a nobis per dic- ' JJ. xxivc, P i36 *. bantur, communicato super eisdem bono- rum censilio, ea que dicti procuratores a nobis cum instancia postulabant nendum potuimus concédera bone modo, presertim in absenciaaliquorum qui peticieni eerum- dem videntur se oponere, sicut ex predic- tis instrumenterum literis potest intelligi manifeste. Unde vobis mandamus, quati- nus, convecate, ut moris est, pleno consilio communitatis Tholose in dôme communi, si aliqui contradicteres apparuerint quod non fiât collecta per solidum & libram ; item alii articule in que fit mencio quod consules in fine administracionis sue red- dant compotum consulibus subsistutis (sic) ; item alii in quo tangitur de mutacione ca- merariorum & collectorum & reddiciene cempeti ab eisdem facienda; item alii su- per contractibus seu ebligacionibus 8c ma- teria instrumentorum publicerum in pro- thocoUum seu abreviaturam in presencia parcium redigendis; item alii de mutacione judicis annis singulis, si expediens fuerit, facienda; ipses contradicteres citetis ad diem veneris post quindenam instantis Penthecestes, ut per se vel per procurato- res légitime instructos compareant, si sua crediderint interesse, ceram nobis, ubi tune erimus, precessuri super predictis quinque articulis prout justum fuerit, & recepturi quod super eisdem duxerimus ordinandum. Datum Parisius, die dominica qua cantatur Letare Jherusalem, anne Do- mini M'CCLX" octave. ■ n. xxiyc, i- i55 a. An I 269 3 mars. [655 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i656 An 1269 3 mars. An I 269 3 mars. V. Vicario Tholose pro civibiis ac hominibus iirbis & subiirbii Tholose'. Alfonsus, &c. Guillelmo de Nantolheto vicario Tholose... Ex parte hominum nos- troriim urbis & suburbii Tholose intelligi nobis datur, quod nos eisdem hominibus diidum per nostras concessimus litteras, ne aliquis in civitate Tholose captus deti- neretur, nisi in notoriis criminibus vel in casibus a jure vel consuetudine concessis, duni tamen parati essent prestare ydoneam caupcionem de stando juri de se conque- rentibus coram vobis. Unde vobis manda- nius quatinus, si de concessione hujusmodi vel mandate super premissis alias vobis facto vobis constiterit, illud faciatis, prout a nobis mandatum extitit, observari'. VI. Consiilibus urbis 8c siiiiivbii Tholose'. Alfonsus, &c. Litteras vestras nobis no-» vissinie presentatas necnon articules, de quibus in eisdem litteris fiebat mencio, inspeximus diligenter, scituri quod super quibusdam de dictis articulis,communicato bonorum & fide dignorum consilio, ordi- navimus quod super eisdem fore credidi- mus ordinandum, prout in litteris patenti- bus, quas dilecto & fideli nostro Sycardo Alemanni militi super premissis duximus destinandas, plenius continetur & videre poteritis in eisdem. Super aliis vero arti- culis, de quibus in dictis litteris vestris fîebat mencio, scire vos volumus, quod deliberare super hiis plenius intendimus tempore oportuno. Datum Parisius, die dominica qua cantatur Jérusalem, anno Domini millésime ducentesimo LV"" oc- tavo. 527. Mandements d'AlJonse de Poitiers relatifs aux Juifs de ses Etats'. (1268 -1269). I. Senescallo Tholose & Albiensis pro baronibiis, si coiiquerantiir de sesina bonorum Judeorum terre sue per senescallum facta. ALFONSUS, 8:c. Si vos aliquos Judeos ba- ronum terre nostre senescalcie vestre, "„ , . . ,. ' '268 occasione mandati nostri nuper vobis per „ litteras nostras facti, cepistis & bona ipso- ociobra rum,vosque si bona eorumdem Judeorum capta detineatis & dicti barones super hoc conquerantur, mandamus vobis, quatinus bona Judeorum ipsorum, quos barones suos proprios esse probaverint, vocatis ad hoc probis viris, sigillo vestro & sigillis dominorum, quorum dicti Judei fuerint, sigillatim de quolibet consignetis, & eadem bona predictis dominis usque ad très sep- timanas post instantem Candelosam recre- datis. Quid vero super premissis fecerifis & que & quanta bona taliter consignafa fuerint & quibus ea recredenda duxeritis nobis circa très septimanas post instans fes- tum omnium Sanctorum rescribatis per vestrum clericum, cum ad nos venerit pro vestris compotis faciendis. Datum die lune in vigilia beati Dyonisii, anno Domini mil- lésime ducentesimo LX"'" octavo. Similis liltera missa fuit senescallo Agen- nens'i & Caturcensi, senescallo Xanctonensl, conestabulo Alvernie, senescallo Ruthenensi, vicario Tholose, ' JJ. xTivc, f" iS;; i. ■ La date manque dans le registre, mais elle est indiquée par la place que la pièce y occupe. ' JJ. xxivt, {" loi A. II. Senescallo Tholose & Albiensis pro comité Pictavie & Tholose super Judeis'. Alfonsus,- &c. Mandamus vobis, quati- nus ad nos mittatis circa très septimanas post instans festum omnium Sanctornm per vestrum clericum, cum ad nos venerit pro vestris compotis faciendis, pro omnibus An 1268 1 6 octo- bre. ' JJ. XXI Vf:, f° 143 a. • Ibid. f° 1^3 b. An 12O8 165; PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i658 Judeis vestre senescallie duos Jiideos cap- tes de dicioribus JuJeis ipsius senescallie, finem factures nobiscum pro omnibus Ju- deis de vestra senescallia super prisia sua, Judei absconderint, diligenter & caute ad- discatis, & quecumque inveneritis ad ma- num nostram capiatis, tractantes cum eis- dem super finacione nobiscum facienda & de bonis eorum mobilibus que habere secundum formam, quam vobis, predicte Egidie, tradi fecimus in scriptis, & valorem omnium bonorum dictorum Judeorum tara Alterippe & Wasconie quam aliorum jam inventorum & absconsorum & oblationem vobis ab eis factam circa très septimanas volumus & intendimus. Mandamus eciam vobis, quatinus omnes libres Judeorum ip- sorum mittatis ad dictum terminum Pari- sius in fardellis distincte vestro sigillo signatis, concergio domorum nostrarum Parisius tradendos, & ad hoc faciendum post instantem Candelosam per Thomar expensas capiatis & faciatis de bonis Ju- clericum vestrum, cum venerit pro vestris deorum ipsorum. Volumus insuper, quod de bonis eorum capiendis, querendis & domibus eorum investiganJis Se bonis eo- rum nobis conservandis sitis soUicitus & iiitentus, itaquod débits quantum poteri- tis utilitatem nostram faciatis. Ad delibera- cionem eciam Judeorum caute procedatis, secundum formam alias vobis datam, excu- cientes ab ipsis quidquid pênes eos vel alios de bonis ipsorum poteritis invenire, Mulieres vero & pueros a prisione delibe- retis. Datum die martis in octabis beati Dyonisii, anuo Domini millesimoducente- simo LX'"" octavo. Similis littera missa fuit senescallo Ruthi- nensi, — senescallo Agennensi & Caturcensi, — senescallo Venaissini, ■ — vîcario Tholose, hoc mutato quod mandatum fuit ei, quod mit- leret duos Judeos de vicaria. sua per clericum senescalli Tholose £■ Albiensis, III. Sycardo Alemaiini militi & Egidio Camelini clerico stip':r finacione bunorum Judeorum '. An I 269 Alfonsus, &c. Scriptum quod vos, pre- dicte Sycarde, nobis misistis super vaiore bouorum Judeorum dyocesium Tholosane jaii'ïjcr. & Albiensis sine civitate Tholose, intel- leximus diHgenter. Cum itaque in ftne ip- sius scripti contineatur quod summa valo- ris dictorum bonorum est il'" m'' xxxv libr. Turon., computatis Tholos. duppli- cibus & Caturcens. dupplicibus, in qua summa non computantur Judei Alterippe 8c Wasconie, vobis mandamus, quatinus super bonis dictorum Judeorum Alterippe & Wasconie necnon & de bonis aliorum Judeorum dictarum dyocesium, si que ipsi ' JJ. xvivc, f" i52 a. compotis faciendis, nobis in scriptis mittere nullatenus omittatis. Et videtur aliquibus, quod deberent nobis dare ad minus secun- dum formam predictam quatuor milia libra- rum Turon., respectu Judeorum civitatis Tholose, quorum bona non ascendebant nisi adsummam mille trescentarum librar. Tholosanarum vel circa, & ad tria milia & quingentas libr. Turon. nobiscum fina- verint. Datum die martis post epiphaniam Domini, anno Domini M" ce lx° octavo. IV. Vicario Tholose super facto Jiideonm '. Alfonsus, &c. Cum Judei nostri civitatis Tholose nobiscum finaverint sub certa pe- cunie quantitate nobis exsolvenda juxta seriem cujusdam scripture, quam Egidius Camelini secum reportavit, & nonnulli Christiani Tholose venientes ad nos se as- sererentaliquas pecuniequantitateseisdem Judeis mutuasse, vobis mandamus quatinus creditoribus eisdem de ipsis Judeis, salva nobis quantitate promissa, de residuo quod habent exibeatis justicie complementum. Datum Parisius, die lune post dominicain qua cantatur Letare Jérusalem, anno Do- mini M" ce Lx." octavo. V. Egidio Camelini clerico pro comité Pictavit & Tholose". Alfonsus, &c. dilecto & fideli clerico suo Egidio Camelini salutem 8c dilectionem sinceram. Cum, siciit meminimus, in re- cessu vestro formam conipositioiiis super facto Judeorum Tholose in scriptis redac- ' JJ. xxivc, f" if),') a. ' Ibii. {" 67 h. An 1269 An i2';9 4 niuis. An 1269 lôSg PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1660 An 1269 26 mars. tam vobiscum reportaveritis, nec prout senescallie finalem composicionem feceri- condictum fuerat & in eadem forma con- tis sub forma, que vobis per Johaniiem tentum, de bonis eoriimdem Judeorum nul- Coifferii clericum missa fuit. Unde vobis lam prorsus quantitatem peccunie adhuc habuerimus, nec audiverimus an finatum fuerit cum Judeis nostris de dyocesi Tho- losana ac Albigesii, vobis mandamus qua- tinus, secundum quod in forma predicta plenius continetur, pecuniam numeratam, cujuscumque monete existât, que in bonis Judeorum Tholose & dyocesis Tholosane ac Albigesii pariter inventa extitit tempore capcionis, necp.on que obvenit de redemp- cione pignorum, quandiu in manu nostra fuerint vel fueruat, procuretis nobis niitti mandamus, quatinus juxta formam eandem, que vobis dudum missa fuit, ut dictum est, componatis cum eisdem pro majori quan- titate pecunie quam poteritis bono modo, & ad dictam pecunie summam nobis intè- gre persolvendam compellantur dicti Judei per capcionem & distraccionem bonorum suorum omnium & per detencionem eciam corporum, si opus fuerit sic compelli, ser- vata forma in scriptis vobis per dictum cle- ricum dudum missa super facto Judeorum, ita tamen quod medietas dicte summe sol- & apud Templum Parisius aportari, cum vatur in instant! festo Candelose & alla ad nos veaeritis in crastinum instantis quindene Penthecostes. Circa hec & alla tradita vobis negotia, tradicionem videlicet forestarum, composiciones super fendis detentis a burgensibus & confirmaciones hospitalariis & aliis personis a nobis con- cedendas, adeo prudenter & fideliter pro- cedatis, quod per effectum opperis cog- noscamus cordi vobis eadem extitisse, nosque debeamus propter hoc vestram di- ligentiam merito commandare, universa & medietas in subsequenti festo, quod erit anno Domini millesimo CC"LXX"''. Et hoc nuUatenus dimittatis, providentes nichil- ominus quod pecunia in bonis Judeorum reperta tempore composicionis, cujuscum- que monete existât, mittatur apud Tem- plum Parisius circa très septimanas post instans festum Penthecostes per clericum vestrum, cura ad nos venerit pro vestris compotis faciendis,& illa pecunia que mit- tetur deducetur de summa, in qua iidem singula, que feceritis vel facienda supere- Judei tenebuutur per composicionem cum rint, in scriptis sigillatim redacta vobiscum afférentes in termino supradicto. lusuper super facto Pétri Grimoaudi super reppe- rio (sic), de quo nobis par vestras scripsistis litteras, tractetis cum ipso vel alio, si quis plus offerat, & finera seu compositionem, quam super hoc cum ipso vel alio, retenta voluntate nostra, feceritis, in scriptis ad dictum terminum afferatis. Et per Ruthi ipsis per vos factam, & cedet ut condecet in solutum. Datum die martis post resur- rectionem Domini, anno Domini millesimo ducentesimo LX"" nono. VII. Pro Judeo de Viridifolio'. Venerabili in Christo patri & sibi karis- simo R., Dei gratia episcopo Tholosano, nensem pro negociis nostris vobis commis- Alfonsus, filius régis Francie, cornes Pic- sis ibidem expediendis, si nondum iiluc taviensis & Tholose, salutem & dilectionis fueritis, redeatis, & super premissis consi- sincère affectum. In facto composicionis lium fidelis nostri Sicardi Alemanni requi- seu finacionis habite per gentes nostras ratis presertim super hiis in quibus ipsius cumJudeis civitatis Tholose condictum ex- consilium noveritis oportunum. Datum die titit, quod Judei, qui de dicta civitate fue- martis post festum resurrectionis Domini. VI. Senescallo Agennensi & Caturcensi super facto Judeorum '. Alfonsus, &c. Necdum ad nostram per- vsnit noticiam, utrum cum Judeis vestre rant oriundi vel tune ibidem morantes, conferre debeant pro facultatibus suis ad solucionem illius quantitatis pecunie, de qua cum nostris gentibus convenerunt. Cum igitur Judeus ille, pro quo nos rogas- tis, originem traxerit in Tholosa, sicut ip- semet coiifitetur, & possessiones etiam An 1 269 An I 269 ' JJ. xxivB, f" 104 a. ' JJ. XXIVD, f» 80 i. An 1269 [661 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 166- dicatur ibidem habere, quarum prétexta contribucio exigitur ab eodem, precibus vestrisbono modo non possumus satisfacere in hac parte. Unde vestra paternitas nos Lamberto de Limoso, domino Simoni fra- tri ejus, liberis domini Pétri deVicinis, domino Geraldo de Canesuspenso, domino Guillelmo Abanni & domino Raymundo Ed.orig. t. III. col. 583. An 1268 23 mai. An 1268 9 juin. habeat super hoc excusatos. Datum Pari- fratribus, domino Berengario de Grava, domino Philippo Golonh seniori & do- mino Philippo nepoti ejus & fratribus ejus, Gerardo Arquerii, domino Gaufrido de Varanis , domino Guillelmo Acurati & domino Raymundo fratribus, domino Guil- lelmo de Monteclaro, domino Stephano de Darderiis, domino Guillelmo Sigarii de Ventagione, domino abbati de Fontefri- gido, Folqueto de Compendio, Guillelmo de Arcicio, Guillelmus de Cohardone, miles & senescallus Carcassone & Biterris, salu- tem & sinceram dilectionem. Mandamus vobis universis & singulis, ex parte excel- lentissimi domini régis Francorum firmi- ter & districte, & de mandate ejus speciali, sitis' ad festum Ramorum Palmarum apud Carcassonam, cum uxoribus & familiis ves- tris & cum numéro militum debito, in civitate Carcassone permansuri & vestra domicilia facturi pro servitio terrarum ac domorum, que a domino Rege tenetis, sius, die jovis ante festum béate Marie Magdalene, anno Domini M'cCLi" nono. 528. — CCCLVI Acte où il est fait mention de l'obliga- tion pour divers seigneurs de résider un certain temps à Carcassonne' . DE servîtto debito domino Régi perterrarios senescaUie Carcassone. Anno Domini mcclxviii, x kalendas junii,dominusGuido de Levis, marescallus Mirapicis, obtulit domino G. de Cohar- dono militi, senescallo Carcassone & Bi- terris, quasdam litteras clausas domini Ré- gis sub iis verbis 1 Ludovicus, Dei gratia Francorum rex. lîd.orig. i. III, «ol. 584- An 1 269 5 février senescallo Carcassone. Dilecti & fidèles quamdiu juxta beneplacitum domini Régi nostri Guido de Levis marescallus Mirapi- censis, Lambertus & Simon de Tureyo, fratres, domini Saxiaci & Podii Terricii, Geraldus de Canesuspenso, & Johanna, relicta quondam Pétri de Vicinis de Li- moso, nobis per suas litteras intimarunt vos eis & aliis terrariis senescallie vestre precepisse, quod ad opus Carcassone fa- ciant residentiam cum servitio quo nobis sunt obligati. Unde cum predicti milites ad excusationem prétendant, &c. manda- mus vobis quatenus, nisi nécessitas vel nobis visum fuerit expedire. Qiiam diem ad hec vobis peremptorie assignamus, alio- quin extunc, juxta mandafum domini Ré- gis, quamquam inviti, terras vesfras saysire- mus & fructus pro domino Rege levaremus. Datum Carcassone, nonis februarii, anno Domini MCCLXVHI. Item fuit mandatum per litteras domini senescalli infrascripfas domino Petro Ro- gerii de Mirapisce, domino Isarno de Fa- nojovis, domino Raimundo de Ruppeforti, Odardo de Montemauro domino de Mon- periculum immineat, de predicta residen- teblachi, Petro Amalrici de Vantagione, tia facienda sufferatis eosdem usque ad Galhardo de Toro, B. de Rapissacho, Ste- festum sancti Remigii, &c. Datum apud phano Martini, Johanni de Sallelis,Johanni Vernonum, die sabbati ante ascensionem de Conchis, Berengario de Goginchis, do- Domini, &c. mino Johanni de Brueriis, domino Lupo Nobilibus viris & amicis suis carissimis, de Fuxo, Guillelmo Pétri de Duroforti,&c. domino Philippo de Monteforti, domino Ad quam diem venerunt ad predicfam cita- tionem dicti domini senescalli Carcassone omnes terrarii infrascripti : videlicet Guido de Levis, marescallus Âlbigesii & dominus ' Dom Valssete avait imprimé h'inc, qui n'a au- cun sens. [A. M.] Guidoni de Levis marescallo Mirapicis, domino Lamberto de Montilio, domino ' Archives du domaine de Montpellier; séné- chaussée de Carcassonne en général, 2""" continua- tion, n. 4. An 1269 An I 269 j iuin. An I 269 i663 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1664 Éd.ori}; t. 111. col. 585 Mirapiscis, excusavit uxorem suam propter debilifatem ; dominus Odo de Insula ciim uxore sua, Johannes de Iiisula, dominus Symoii de Tureyo excusans uxorem suam propter debilitatem; dominus Garcias Ar. de Castroverduno, dominus Petrus Roge- rii de Mirapisce, excusans dominum Isar- num fratrem suum propter infirmitatem; Guillelmus Berjiardi de Duroforti, Lupus de Fuxo, dominus Raimundus Abbanus, dominus G. Abbani, Johannes de Sallelis, Petrus Amalricij, B. de Rapissacho cum uxore sua, domina Ermengardis de Poma- ribus, pro se & liberis suis, dominus Ge- raldus de Canesuspenso, dominus Jorris cum uxore sua, Folquetus de Compendio cum uxore sua, dominus Johannes Golonh cum uxore sua, domina Johanna de Vicinis cum liberis suis, Stephanus Marani cum uxore sua, Johannes Arquerii cum uxore sua, dominus Guillelmus de Monteclaro cum domina Béatrice uxore sua, dominus Berengarius de Grava cum uxore sua, do- mina Vaqueria filia domini Lamberti de Montiliis, dominus Stephanus de Darderiis cum domini Alissendi uxore sua : Qui om- nes supradicti venerunt ad civitatem Car- cassone ad mandatum domini senescalli ; offerentes se parâtes obedire ejus man- dato, 8c venire quotiescumque ei placuerit ad servitium domini Régis; & cum perali- quosdies ibi residentiam fecissent,licentia per dictum dominum senescallum [data] postea recesserunt. Actum Carcassone, do- minica ante festum beati Barnabe, anno Domini mcclxix. In presentia magistri Bartholomei de Podio judicis Carcassone, domini Arnaldi Filioli militis, domini Ay- merici de Aucellano militis, &c. 519. CCCLVII Procès-verhal de la tenue d'une as- semblée des trois états de la séné- chaussée de Carcassonne' . NOVERINT universi, quod anno Domini M°CC°LX°IX", Viii° kalendas augusti, viri venerabiles & discreti, consules urbis &suburbii Narbone, ad presentiam domini Guillelmi de Choardon, militis, senescalli Carcassone & Biterris, accedentes, cum instantia petierunt, ut bannum faceret de blado de dicta senescallia non extrahendo, ex causis que inferius exprimentur. Sed cum juxta statutum domini Régis juratum hujusmodi deffensum fieri sit prohibitum sine causa urgente, & tune etiam cum bono & maturo consilio nec suspecto sit facien- dum, & factum cum consilio sine consilio non sit dissolvendum , nec eo durante, cuiquam sit facienda gratia specialis, pre- dictus senescallus, ad habendum hujusmodi consilium, convocavit prelatos, terrarios, barones, milites, consules & majores com- munitatum infrascriptos, ut die dominica post festum beati Nazarii, ad ipsum ve- niant Carcassone, ad prestandum sibi con- silium in predictis, per suas litteras sub hac forma : Venerabilibus in Christo patribus do- mino M., Dei gratia archiepiscopo Nar- bone, Biterrensi, Agathensi, Lodovensi, Magalonensi & Albiensi episcopis, & do- mino electo Carcassone, & capitulis eo- rum; abbati Crassensi, abbati Montisolivi, abbati Villelonge, abbati Electensi, abbati Sancti Policarpi, abbati Sancti Hilarii, ab- bati Jocundensi, abbati Caunensi, abbati de Quadraginta, abbati Fontisfrigidi , abbati Sancti Pauli Narbonensis, abbati Sancti Affrodisii Biterrensis, abbati Sancti Jacobi Biterrensis, abbati Fontiscalidi , abbati Sancti Tyberii, abbati Anianensi, abbati Sancti Guillelmi de Deserto, abbati Val- lismagnc, abbati Sancti Pontii Thomeria- An 1269 25 juillet. An I 269 26 l'uiUet. ' Manuscrits de CçUcrl, n. îziù. [Lat, 9956, p. ijfi.] i66: PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1666 An '^ ' runi, abbati Castrensi, abbati Ardorelli, fuerimiis cum instantia requis'ili, ut def- abbati Candilii; priori de Cassiano, pre- fensum bladi de nostra senescallia extra- posito Sancti Salvii Albiensis, preceptori hendi faciamus ex causis, quas die assi- de Magriaiio, preceptori de Rusticaiiis, gnaiida iuferiiis audietis, & hoc sine causa preceptori de Dozincho, preceptori de urgente secundura statutum regium sit nii- Hulmis, preceptori de Petrosio, preceptori nime faciendum, & tune etiam cum bono de Pedenatio, preceptori de Capitestagno, preceptori de Campanholis, preceptori Hospitalis Narbonensis, preceptori Tem- pli Narbonensis, preceptori Templi in Al- bigesio, preceptori Hospitalis in Albigesio; damus, quatinus die dominica post festum & maturo consilio nec suspecto fieri de- beat, & factuin cum consilio sine consilio non dissolvi, nec eo durante cuiquam gra- tia fieri specialis, requirimus vos & man- ■ domino Philippo de Monteforti, domino Guidoni de Levies marescailo Albigesii, domino Johanni de Brueriis, domino Amal- rico vicecomiti Narbone, domino Lamberto de Limoso, domino Symoni de Limoso, beati Nazarii, videlicet il" niensis augusti, ad nos apud Carcassonam veniatis ad pres- tandum nobis bonum & maturum consi- lium in predictis, cum prelatis, terrariis, baronibus & bonarum villarum consulibus, domino Geraldo de Canesuspenso, G. de ad hoc per nos specialiter evocatis. Datur Vicinis, domino Ramundo Abbanni, do- mino Guillelmo Abbanni, domino Gaufrido de Caldairono, domino Philippo Goloyn majori, domino Stephano de Darderiis, Philippo de Bosco-Arcambaudi , domino Guillelmo Acurati, domino Rainfrido Er- Carcassone, vil" kalendas augusti, anno Domini M° ce» L" XIX°. Reddite litteras portitori. Qua die, predicti prelati, barones & consules pro majori parte comparuerunt apud Carcassonam, coram predicto senes- mengaudi fratri ejus, domino Jordano de callo, presentibus domino Arnulpho de Cabareto, domino Lamberto de Montilio, Curiaferandi, milite domini régis Francie, & domino Raimundo Marchi, videlicet dominus archiepiscopus Narbone, domi- nas P. episcopus Biterrensis, dominus P. episcopus Agathensis, dominus R. electus in episcopum ecclesie Carcassone, abbas Crassensis, abbas Montisolivi, abbas Cau- nensis, abbas Villelonge, abbas Sancti Po- licarpi, abbas Sancti Pontii Thomeriarum, domino Isarno vicecomiti Lautricensi, do- mino Amalrico, domino Bertrando fratri- bus ejus, domino Jordano de Saxiacho, domino Berengario de Podiosorigario, Ay- merico de Bossiacis, Berengario Guillelmi domino Clarimontis, domino Guillelmo de Lodeva, domino Petro de Claromonte; — consulibus Carcassone, consulibus Bi- terris, consulibus Capitistagni, consulibus abbas Electensis, abbas Jocundensis, abbas Agatensibus, consulibus Sancti Tyberii , Sancti Jacobi Biterrensis; dominus Phi- consulibus Pedenacii, consulibus de Cau- lippus de Monteforti, dominus Guido de Éd.orip. cio, consulibus de Serviano, consulibus Levies marescallus Albigesii, dominus Isar- col. 586 Clarimontis, dominis & consulibus de Gi- nus vicecomes Lautricensis, dominus Ber- gniaco, consulibus de PortpUo, consulibus trandus f'rater ejus, Guillelmus de Vicinis, de Florenciacho, consulibus de Serinhano, dominus Geraldus de Canesuspenso, do- consulibus civitatis Albiensis, consulibus minus Johannes de Brueriis, dominus de Castris, consulibus Lautricensibus,con- Gaufridus de Vicinis, dominus Philippus sulibus de Saxiacho, consulibus Montis- Goloynh, dominus B. de Podiosorigario, regalis, consulibus Limosi, consulibus Aymericus de Bociassis, Berengarius Guil- Montisolivi, consulibus Electi, consulibus Crassensibus, consulibus Asiliani, consuli- bus de Caunis, consulibus de Tribusbonis, consulibus de Pipionibus; Guillelmus de lelmi dominus Clarimontis; consules Car- cassone, consules Biterris, consules Mon- tisregalis, consules Limosi, consules Asi- liani, & niulti alii de villis predictis & de Cohardon, miles, senescallus Carcassone aliis locis. Et exposita eis supplicatione & Biterris, salutem & sinceram dilectio- deffensi supradicti, & habita deliberatione, nem cum honore. Cum per viros venera- usque in crastinum expectata, dominus biles consules urbis & suburbii Narbone archiepiscopus Narbonensis & dominus An I26p VIII. 53 An 1269 1667 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1668 Philippus de Monteforti memorati pro & domiiium Bertraiidiim Feutrici judicem prelatis & terrariis responderuiit predicto domiiii senescalli predicti, qui predictura seiiescallo iu hune modum, cousuleiites otiicium recipientes, promiseruiit predicto eidem seiiescallo, videlicet quod, [cum] sit seiiescallo, sub religione juramenfi, quod magna bladi abundaiitia in senescallia Car- super sancta Dei Evuangelia prestiteruut, cassone&bladumnonsit caruni in mercatis, quod in predictis fideliter se habebunt, non videtur eis, quod deffensum générale de blado non extrahendo de senescallia Carcassone, per mare vel per terrain, sit faciendum, nec fieri consulunt. Consulunt tameu oranes, quod fiât deffensum & pro- hibitio, quod bladum non extrahatur de remota omni fraude. Actum Carcassone, in domo domini niarescalli, in presentia do- mini Arnulphi de Curiaferandi militis do- mini régis Francie, domini R. Marchi, magistri Bartholomci de Podio judicis Carcassone, Pétri de Provinis vicarii senescallia Carcassone & Biterris, per mare Carcassone, Henrici Brunelli receptoris Ed.orig. t. m, col. 587. vel per terram, ad deferendum Saracenis vel Pisanis vel aliis inimicis sancte Eccle- sie vel domini régis Cicilie, & quod li- cite possit bladum extrahi ad deferendum Christianis ad civitates, quas tenent Chris- tian!, &ad civitates & portas terre domini régis Cicilie, ita tamen quod mercatores, qui venient ad hujusmodi bladum emen- dum, ydonee satisdent, quod hujusmodi bladum, quod ement de senescallia Carcas- sone & Biterris, facient & curabunt vetari & vetabunt defferri ad predictas gentes prohibitas, & hoc sub pena commissionis dupplicis valoris ipsius bladi, & quod in sequenti passagio post passagium vel transvectionem dicti bladi, litteras autten- ticas testimoniales reportabunt, quod hu- jusmodi bladum ad predicta loca concassa per ipsos est allatum, videlicet episcopo- rum vel potestatum & communitatum lo- corum predictorum, ut omnis fraus evite- tur. Et ut bec caucius observentur, quod predictus sénescallus constituât très per- sonas idoneas ad observandum predicta, qui recipiant predictas satisdationes, & ut sine earum requisitione & concessu & provisione, bladum hujusmodi non extra- hatur de senescallia predicta. Quod bono- rum virorum consilium predictus sénes- callus, de multorum aliorum bonorum virorum consilio, approbavit &acceptavit, reddituum domini Régis in senescallia Carcassone, magistri Johànnis de Parisius judicis senescallie domini Régis, magistri Philippi de Fossati, notarii Carcassone domini régis, & plurium aliorum, & Pétri Marsendi, publici notarii Carcassone do- mini régis, qui predictis interfuit, vice cujus & mandate ego Bartholomeus Cal- verie clericus hanc cartam scripsi, anno quo supra, mense augusti. Ego idem Pe- trus Marsendi, publicus notarius antedic- tus, hanc cartam sic feci scribij recepto primitus mandate a domino senescallo Carcassone predicto, & in eadem sub- scribo & signum meum appoiio, régnante Ludovico rege Francorum. 53o. — CCCLVIII Actes touchant le don gratuit accordé au roi ou au comte Aljbnse , par diverses villes de la Province, pour le passage d'outre-mer' . \. A LFONSUS, fîlius régis Francie; comes ■t\ Pictàvie & Tholose, universis, &c. Cum dilecti & fidèles nostri consules & tota universitas ville nostre Amiliani, Ru- & predictum consilium publicavit & so- thinensis dyocesis, ex mera liberalitate & lemniter edidit edictum proponendum^ quod quicumque in contrarium fecerit, bladum hujusmodi in commissum incidat ipso facto, & in presentia omnium predic- torum, ad predicta deputavit venerabilem patrem dominum P. episcopum Biterren- seni, dominum Philippum de Monteforti dono gratuito subvencionem gratiosam no- bis fecerint, usque ad summam duode- cies centum lib. Tur., de quibus tenemus nos pro pagatis, nos subvencionem hujus- ' Cartulaire du comte Alfonse. [JJ. sxiv", f" î î7 ^.| An 1269 An I 269 juin. An 1669 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1670 EJ.orig. t. 111, col. :SS. An I 269 17 sep- tembre. modi profifemur ab eisdem gratis & libe- passagii iiltramarini, & hoc deffendebat raliter nobis factam, nec intendimus uec domimis Bertraiidus predictus pro se, ut volumus nomine focagii vel cujuscumque dicebat, & pro aliis domiiiis vicecomitibus alterius servitutis, nuiic vel iii posterum, Lautriceiisibus, & super iis petiit fieri pu- occasione dicte subvencionis spontanée ab blicum instriinientum. Et dicti syndici sibi eisdem facte, ipsis vel suis successoribus prejudiciuni generari. Datum anno Do- mini «"CCLX" nono, mense junii. II. Viro ' venerabili prudentissimo &; discreto domino Berengario, judici curie Carcassoiie, cives Albienses, salutem cum omni reverentia & honore. Discrétion! vestre notum fieri volumus, quod nos vo- cato parlamento, prout moris est, con- venimus inter nos dare domino Régi iîi adjutorium passagii sui C marchas sterlin- gorum, sibi vel mandate suo in passagio persolvendas, tali conditione apposita, fieri petierunt scilicet consimile instru- mentum, pro se & aliis de universitate dicti castri. Acta fuerunt hec apud Lautri- cum, &c. XVI kalendas maii, anno Domini MCCLXX. Viro provido & discreto domino, magis- tro Bartholomeo de Podio, clerico domini régis Francie, judici Carcassone, Bertran- dus&Amalricus, vicecomites Lautricenses, salutem, &c. Domine, vos rogamus quate- nus probos homines de Lautrico & Lautri- guesio super iis, que ab eis exigitis ratione passagii domini Régis, prorogetis usque quod dominus Rex det nobis suas patentes ad diem jovis post octavam Resurrectionis litteras, antequam solvatur dicta pecuniaj Doraini. Ad quam diem nos cum probis quod ex ista donatione nullum fiât nobis hominibus présentes erimus coram vobis, nec civitati nostre prejudicium in futu- rum, nec servitus dande collecte seu tai- lle nobis nec civitati nostre propter hoc imponatur, cum simus homines ecclesiê & ab omni liberi servitute. Et hanc pro- missionem vobis loco domini Régis, sub predictis conditionibus offereudam, no- mine nostro & civilatis nostre Ramundum Cap-de-Maill & Maderium de Raissac, cives nostros, duximus traiismittendos, suppiicantes vobis humiliter, ut hanc pro- missionem grataiiter dignemini acceptare, & in premissis una cum ipsis faciemus quod vobis & domino Régi debebit & po- terit complacere. Et quia sigilla propria non habemus, cum sigillo Pontii de Pra- toveteri présentes litteras fecinius sigil- lare, Sic. Ex parte universitatis castri de Senegas & pertinentiarum ejus fiât manifestuni discreto viro domino magistro Bartholo- meo de Podio, &c. quod dominus Ber- trandus, vicecomes Lautricensis, venit hoc anno circa festum omnium Sancforum ad considérantes gravamina & expensas, quas villam de Senegas, & quesivit toti universi- pro facto domini Régis & domini episcopi nos oportuit facere in hoc anno. Datum Albie, XV kalendas octobris, anno Domini M ce I.XIX. III. Noverint%&c. quod dominus Ber- trandus, Lautricensis vicecomes, pro se & aliis dominis vicecomitibus de Lautrico, inhibuit & deffendit Arnaido Pilosi & Er- mengaldo Vena & Sicardo de Solomiaco & Petro Stephani de Careria, syndicis de Lautrico, pro se & aliis de universitate tati,quod sibî daret D sol. Melgor., dicens hominibus dicte ville, quod illam pecu- niam petebat eis, ex eo quia dominus rex Francie petierat sibi dari ab ipso aliquod subsidium sui passagii transmarini, dicens etiam eis, quod si ipsi darent sibi dictos 1) sol., quod ipse tantum faceret & etiam guiranciam eis faceret, quod dominus Rex vel àlius pro ipso nihil peteret rationé sui passagii supradicti. Ad que homines dicte ville consentientes, dictos D sol. dicti castri, ne aliquid darent vel promit- Melgor. eidem domino Bertrando rationé An 1270 terent domino régi Francie vel alicui alii pro ipso petenti pro passagio vel ratione 'Archives du domaine de Montpellier; judi- cature d'Albigeois, n. 23. • liij. Lautrec, n. 8. predicta promiserunt & etiam persolve- runt. Quare, cum ipse dominus Bertrandus eisdem petierit dictum donum pro passa- gio dicti domini Régis & eisdem promise- rit, quod aliquid aliud non darent dicto domino Régi ratione passagii transniarini, .il',«- 58(j. An 1270 An 1270 i5 avril. 1671 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 167: ideo dicit uiiîversitas dicti loci vobis do- mino judici supradicto, quod super pre- dictis facietis quod vestre discrétion! visum fuerit expedire, &c. IV. Ludovicus', Dei gratia Francorura dejidam, ita quod post mortem meani ad vos & successores vestros pars vestra pas- sagii dictarum villaruiii, sublafo quolibet impedimenio, libère sine coutradictione aliqua revertatur. Et pro donatione pre- An I 269 rex, dilectis suis consuîibus & uuiversi- dicta dicti passagii mihi a vobis facta, pro- tati civitatis & burgi Narboue salutem & dilectionem. Noveritis quod oblationem M libr. Tur. uobis seu genti nostre, scili- cet Arunlf'o de Curiaferrandi militi & magistro Raimundo Marci, clerico nostro, a vobis nomine nostro factam, pro subsi- dio nostri passagii transniarini, plurimum gratam habentes, intelliginuis gratis fac- tam & ex mera liberalitate vestra abs'[ue omiii prejudicio juris & libertatis vestre, nec ex hoc intendimus novam inducere consuetudinem nec etiam vos propter hoc ad similem prestationem in posterum obligari. In cujus rei testimonium, presen- tibus literis nostrum fecimus apponi sigil- lum. Actum apud Aquasmortuas, die jovis ante festum ascensionis Domini, anno Doniini M' cc lxx°. 53 1. — CCCLIX Extraits de quelques actes ^. I. -v TOVERINT univers! & singuli audituri iN hoc publicum instrumentum, quod ego Beraudus de Andusia, filius quondam nobilis viri domini Pétri Bermundi de An- dusia, recognosco & in veritate confiteor vobis domino Bernardo, Dei gratia Al- biensi episcopo, pro vobis & successoribus vestris, me habere & tenere ex donatione vestra partem passagii vestri villarum seu castrorum de Tonnaco & de Viaucio & de Alairaco & pertinentiarum suarum & mitto vobis pro vobis & successoribus ves- tris esse fidelis, & hoc vobis juro ad sancta Dei Evangelia, a me corporaliter tacta. Acta fuerunt hec apud Galliacum, in aula domini abbatis Galliacensis, xni° kalendas junii, anno Domini M°cc''LX°ix°, in pre- sentiaSi testimonio domini Bernardi abba- tis Galliacensis, fratris Raymundi Saqueti custodis Tolosani, fratris Guillelmi Atho- nis gardiani Albie, fratris Arnaldi de Mor- cilio lectoris fratrum Minorum Albie, do- mini Berengarii de Montejovisarchidiaconi Albiensis, domini Sicardi Alamanni, tenen- tis locum domini comitis in Tholosano & Albigesio, magistri Guillelmi de Furno, judicis appellationum inTolosano & Albi- gesio pro eodem domino comité, magistri Nepotis de Montealbano, judicis Albiensis pro eodem domino comité, domini Buccini de Monasterio, Guillelmi de Monasterio, militum dominorum de Monasterio, Rai- mundi de Scuria militis domini de Sciiria, & magistri Boneti de Cucia archipresbiteri de Castris & plurium aliorura, & mei Joannis Martini Lauzit, tabellionis Gallia- censis, qui vocatus & rogatus a predicto domino Beraudo hoc instrumentum scripsi, vidi & signo meo llocus signi] signavi. II. Alfonsus ', filius régis Francie, comes Pictavie & Tholose, iiniversis, &c. Notum facimus, quod nos ad preces & instanciam charissime consortis nostre, Johanne, Tho. lose ac Pictavie comitisse, dedimus & con- cessimus Beraudo de Andusia quicquid habemus vel habere debemus in Castro de Tonaco, de Monz, necnon in mansis seu villariis de Alariaco & de Casalibiis ac ter- etiam ville de Casais, prout districtus, ju- ritorio de Ligniano, prope Castrumnovuni risdictio, dominium seu pertinentie ipsius de Montemirallo, & albergam castri nostri ville de Casais se extendunt in diocesi Al- de Causaco, cum omnibus juribus castro- biensi, ad vitam meam tantummodo possi- ' Archives de l'hôtel de ville de Narbonne. [Doat, vol. 5o, {" i5ç).] ' Archives de l'église d'Albi. [Doat, vol. 106, f» 2Û9.] An c 270 mai. Ëd.orij;. t. III. cul. ?90. rum, villarum seu mansorum ac territorio- rum & pertinenciis eorumdem habenda, tenenda, possidenda ac etiam explectaiida ' Cartulaire d'Alfonse, comte de Toulouse. [JJ. xxiv», f" 86 a.l An 1270 1673 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1674 a dicto Beraudo, neredibus & successoribus " suis in perpetuum pacifice & quiète, salvis & retentis nobis, heredibus & successori- 53:. bus nostris in omnibus supradictis exer- citu & calvacata, incursibus heresum ac Restitution au seigneur de Mirepoix, resorto. In cuius rei testimonium, presen- , - / 7 . 7 /^ 7 ' par Le senecnaL de Larcassone, des ossements de plusieurs hérétiques de sa juridiction '. tibus litteris sigillum nostrum duximus apponendum, salvo in aliis superius non expressis jure nostro, & salvo jure quo- libet alieno. Nos autem Johanna, Tho- lose ac Pictavie comitissa, donationem & concessionem predictas gratas & ratas ha- bemus ac pro nobis, heredibus & suc- cessoribus nostris spontanea voluntate ap- probamus, volumus & laudamus. Et ad majoris roboris firmitatem, sigillum nos- trum una cum sigillo karissimi domini nostri comitis supradicti presentibus lit- teris duximus apponendum. Datum apud Arma7,anicas prope Aquasmortuas, anno Domini M" cC" lxx", mense maii. A' NNO dominice Incarnationis M" ce» sexagesimo nono, XV° kalendas apri- lis, domino Ludovico Francorum rege régnante. Noverint uiiiversi présentes pa- riter & futuri, quod dominus Guillelmus de Cohardone, miles, senescallus Carcas- sone & Bitterris, domino Guidoni de Le- vis, marescallo Albigesii & domino Mira- picis, coram ipso senescallo existente, dixitin presentia testium infrascriptorum, quod ipse senescallus receperat in man- III. Pateat' universis, quod nos frater datis a magistris & consiliariis domini régis Stephanus Vastinensis, de ordine fratrum Predicatorum, inquisitor heretice pravi- tatis in provincia Narbonensi authoritate apostolica deputatus, attendantes utilita- tem Terre Sancte, Ramundum Sancii, fi- lium quondam Ramundi Sancii de Ravato in Savartesio, diocesis Tholosane, ab om- nibus peregrinationibus & visitationibus & transitu transmarino eidem injunctis in penitentia, pro his que in heretica com- Francie, existons in curia ejusdem, quod ressaiziret & restitueret domino Guidoni de Levis, marescallo Albigesii & domino Mirapiscis, possessionem comburendi he- reticos condempnatos de terra sua par inquisitores heresis, in provincia Narbo- nensi deputatos, combustos apud Carcas- sonam, & quod bona mobilia, que dicti condempnati habebant 8c inventa fuerant in terra domini Régis, ad opus ipsius do- annuatim, absolvimus auctoritate presen- tium in perpetuum & quittamus, datis & solutis ab eo, pro redemptione pere- grinationum & visitationum & transitus predictorum, xxx lib. Tur. illustri régi Francie in Terre Sancte subsidium assi- gnatis. In aliis vero, que dicto Ramundo Sancii in penitentia pro heresi injuncta fuerunt, nihil penitus immutamus, con- cedentes eidem présentes litteras, nostro sigiliatas sigillo, in testimonium predicto- rum. Datum Carcassone, katendis maii, anno Domini m°cc°lxx\ An 1270 ly mars, miserat pravitate, excepta unica visitatione mini Régis retineret. Unde idem senescal- ecclesie Sancti Antonini Appamiensis mar- lus, ad instantiam & requisitionem dicti tiris, quam in festo ejusdem martiris faciat domini Guidonis, mandavit & precepit Pe- tro de Provino, viccario Carcassone pro domino Rege, quod ipsum dominum ma- rescallum in loco ubi dicti heretici con- dempnati fuerant & combusfi, de ossis, vel si ossa non exstarent, de saccis [plenis] pa- lais loco ossorum ressayziret, & restitueret possessionem comburendi eosdem. Actum fuit hoc in palacio regali Carcassone, in presentia & testimonio domini Gaufridi de Colletrio, castellani Appamiarum, domini Berangarii Peutrici judicis dicti senescalli, domini Amalrici Mileti, domini Egidii de Maloduno, domini Symonis de Vileriis, ' Château de Foix, caisse 3i. [Doat, vol. lyS, ■ Original de parofcemin aux archives de Léranj " P^'J fonds Lévis. — Au dos, d'une main du temps : Dé restitutione hereticorum. \ An 1270 167; PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1676 domini Girardi de PuioUis, domini Synio- nis de Vileriis juvenis, militum, Guillelmi de CarroUis notarii de Moiiteregali , & Pétri Marsendi, publici notarii Carcassoiie domini Régis, qui hoc recepit. Post hec, aiino quo suppra, xili° kalen- das aprilis, predictus viccarius Carcassone, auctoritate dicti mandati a domino senes- callo sibi facti, ressaizivit & restituit do- mino marescallo predicto possessionem comburendi hereticos & combustos con- derapnatos de terra domini marescalli per dictos inquisitores apud Carcassonam, in loco ubi fuerunt combusti, videlicet in grava juxta flumen Atacis suppra molendi- num Béate Marie ex parte meridiey, & loco illorum de heresi condemuatorum combustorum decem saccos lineos plenos palcis. Nomina vero condempnatorum & combustorum apud Carcassonam sunt ista: Petrus Batle de Fogars, Petrus Vitalis & Pagana uxor ejus de Bosenaco, G. Avi- nioni de Bellostari, Arnaldus Baronis de casali dels Baros, Arnaldus de Cornelano, Guillelma Franca, uxor Raimundi de Manso de Mirapisce, Raimundus Vitalis de Bosenacbo, Guillelmus Faure de Bala- gerio, Melia uxor condam Bernardi Baro- nis de casali dels Baros. Que siquidem restitutio facta fuit per dictum viccariuni eidem domino marescallo, in presentia & testiraonio domini Amalrici Mileti, dominj Stephani de Darderiis, domini Ancelli Jor- ris, domini Egidii de Maleduno, domini Girardi de PuioUis, domini Symonis de Musino, domini Symonis de Vileriis senio- ris, domini Symonis de Vilier junioris, domini Johannis Vascho cappellani Mira- piscis, Seguini, Guillelmi Pétri servientis domini régis Francie, Pétri de Fenissio castellani rupis de Aniorto, Roberti de Senonis, Hugeti de Podioviridi, Sancii Pétri, Raimundi Guillelmi, Arnaldi Matha, Pétri Martini, Bernardi Fontisgrive, Ber- nardi Raimundi monachi, Raimundi de Alsavo, Guillelmi Talarici, Pétri PeracoUi, Pontii Fabri Surgici, Bertrandi Luci, Ber- nardi Ademarii, Guillelmi Vincentii, Ber- nardi Narbona senioris & predicti Pétri Marsendi, publici notarii Carcassone do- mini Régis, qui predictis interfuit & no- tam hujus carte inter nominafas personas recepit, anno & diebus quibus sujipra, & morte preventus instrumentum inde in formam publicam non sumpsit. Set ego Bernardus Johannis, publicus notarius Carcassone domini Régis, banc cartam scripsi & eandem sumpsi & extraxi de nota antedicta, anno Domini M" ce" nona- gesimo secundo, m» idus madii, auctori- tate judiciaria a domino judice Carcas- sone mihi commissa, & signo meo signavi, domino Philippe sereiiissimo Francorum rege régnante. (Signum notarii). 533. Mandements divers d'Alfonse de Poi- tiers pour l'année 1269'. I. Sycardo Alemanni pro domino comité. AI.FONSUS, &c. Accedens ad nos Rai- mundus de Podio ex parte vestra in- telligi nobis dédit, quod gentes nobilis & fidelis nostri Jordani, domini Insuie, mi- litis, contra fidelem nostrum Isarnum Jor- dani militem & gentes &homines suos cum magna multitudine armatorum nusque (.sic) ad duo milia vel circa cum armis hostiliter exiverunt in fendis & retrofeudis nostris & ibidem multa maleficia perpetrarunt. Ceterum ex adverso nobis extitit relatum pluries conquerendo, quod dictus Isarnus, fautores, item complices sui ineosdem cum armis pluries arruerunt {sic) per feuda & retrofeuda nostra cum armis hostiliter in- cendendo& multa maleficia ibidem, ut di- citur, inferendo. Unde vobis mandamus, quatinus illos qui modo illicito per feuda vel retrofeuda nostra arma detulerint, de nostra tamen jurisdicione existentes, se- cundum jus vel consuetudinem patrie seu statuta dudum édita in hac parte, faciatis primo per sentenciam légitime condemp- nari ac per emçndam. bona capi eorumdem, quia in sententia declarabitur quis ad quam emendam teneatur. Et si in exaccione emende judicate aliquis rebellis exstiterit, ' JJ. xxiyc, fo i5i h. An 1271 An I 269 janvier. An 1269 1677 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1678 tune erimus super hoc merito consulendi quid ulterius sitagendum. Qiiid autem su- per premissis feceritis, nobis in scriptis insinuare curetis quam cicius comode po- teritis & videritis expedire. Datumdie lune in crastino epiphanie Domini, anno Do- miai mocClx" octavo. II. Sycardo Alemanni militi pro abbate Moysiaci '. Alfonsus, &c. Ex parte religiosi viri ab- batis Moisiaci nobis est conquerendo monstratum, quod cum ipse ad monaste- rium Lesatense, sibi immédiate, ut dicit, subjectum, in spiritualibus & temporali- bus jam coUapsum, pro eo reforraando iu raelius accederet, prout sibi a sede aposto- licafuerat deraandatura, ac exofficio juris- dicionis sue ordinarie, prout asserit, facere poterat & debebat, quidam laici de nostra jurisdiccione cum armis ad predictum mo- nasterium accesserunt ad impediendum eundem abbatem, quod mandatum aposto- licum sibi directum non posset exequi nec suum officium exercere. Unde vobis raan- damus, qtiatinus per vos vel Rogerium d'Es- piers vel alium ad hoc ydoneum veritatem super facto hujusmodi diligenter addisca- tis, & de laicis nostre jurisdicioni subjectis, quos taliter arma detulisse iaveneritis & injuriam intulisse, emendam dicto abbati, prout justum tuerit, fieri faciatis & emen- das occasione dicte delationis armorum pro nobis judicari cum bonorum consilio & levari. Datum Parisius, die veneris post Lettare Jérusalem, anno Domini M°CC°LX" octavo. III' Alfonsus, &c. senescallo Tholose, &c. Veniens ad nos Arnaldus Benedicti a nobis terras & possessiones quondam patris sui de heresi condempnati sibi restitui suppli- cavit, asserens dictum patrem suum sibi omnia bona sua, antequam esset de heresi condempnatus vel citatus, contulisse. Quo- circa vobis mandamus quatinus, vocatis dicto Arnaldo & aliis quorum interest uec- non Jacobo de Bosco pro jure nostro def- fendeado in hac parte, de consilio fratrun^ inquisitorum heretice pravitatis, eidem Arnaldo exhibeatis céleris justicie com- plementum, jus nostrum in omnibus obser- vantes illesum, addiscentes nichilominus qualiter gentes karissimi domini nostri ré- gis Francorura fratris nostri utuntur in Carcassensi tali casu. Datum die sabbati post festum sancti Barnabe apostoli, anno LX" nono. IV. Pro Arnaldo ie Lafage'. Alfonsus, &c. senescallo Tholose, &c. Venieas ad nos Guillelmus de Lafage LX» libras Turoneasium petiit, quas asse- rit sibi a defuncto Petro de Laadrevilla, milite, tune senescallo nostro Tholose, promissas fuisse pro eo quod Araaldum Glise, qui archipresbiteruia de Caramanno interfecerat, ceperit, sicut dicit. Unde vo- bis mandamus quatinus, vocatis homiaibus de Caramanno & dicto Guillelmo, auditis rationibus parcium, eidem super predictis exhibeatis céleris justicie com])lementum. Datum die sabbati post festum sancti Bar- nabe apostoli, anno Domini m^cc'lx" nono. V. Senescallo Tholose & Albiensi pro abbate Appamiariiin super beneficio de Erapelto". Alfonsus, &c. dilecto Scfideli suo senes- callo Tholose & Albiensis salutem & dilec- tionem. Veniens ad nos vir religiosus B., abbas Appamiarum, nobis conquerendo ex- posuit, quod quidem (,sic) moaachus posses- sionem beneficiide Empelto, quod a, longo tempore fuerat assecutus & quod post creacionem ipsius ia abbatem Appamiarum eidem fuerat per summum pontiiicem re- servatum, contra justiciam usurpavit per potenciam laicalem, ipsum indebite, ut as- serit, expellendo. Quare vobis mandamus, quatiaus, si vobis constiterit dictum abba- tem fuisse de dicto beneficio taliter spolia- tus, laicalem potenciam ab hujusmodi mo- An 1269 An 1269 An I 269 21 juin. ■ JJ. xxivc, i" 1 J2 i. ' liid. f° 71 a. • JJ. vxiv», f 71 b. ' lb,d. f ni c. An 1269 1679 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1680 lestacionibus omnino désistera compellatis, iiec ipsum per aliquos laicos impeti, quo- minus dictum beneficium valeat possidere pacifiée, permittatis. Datum die veiieris ante nativitatem beati Johannis Baptiste, aniio Domini M" ce LX" nono. VI. Senescallo Tholose pro abbate AppamiaTum super Castro de Banneriis' Alfoiisus, &c. Viro religioso abbate Ap- pamiariim accepimus conquérante, quod Petrus de Landrevilla miles, defunctus, quondam senescallus noster Tholose & Al- biensis, possessioue castri de Banneriis ip- sum indabite, ut asserit, spoliavit. Quo- circavobis mandamus quatinus, si vocatis qui fuerint evocandi, auditis hinc inde ra- cionibus, vobis constiterit prefactum (.sic) abbatem fuisse in possessioue justa & pa- cifica dicti castri ac ipsum de dicta pos- sessione per jamdictum senescallum nos- trum vel gentes nostras fuisse indabite spoliatum, reducatis eundem in ea posses- sione, in qua dejactionis tempore existe- bat, justicia mediante. Datum (ut supra). VU». Alfonsus, &c. dilecto & fidali suc sene- scallo Agennensi & Caturcensi salutem & dilectionem. Cum ax parte hominum Mon- tiscuci nobis fuarit supplicatum, quod nos compellare faciamus bajulum seu bajulos dicti loci ad petendum & recipiendum bla- datam & vinatam, tempore & mensura & locis debitis & statutis, quod nolunt facere, unda dampna sustinuerunt, vobis manda- mus, quatinus dictos homines super hoc diligenter audiatis, vocatis bajulis & qui fuerint evocandi, & addiscatis diligenter quibus temporibus & qua mensura con- sueverunt solvi & an bajuli consueverunt ire quesituni per hospicia debencium vel si consueverint defferri ad hospicia bajulo- rum, & sic super hiis faciatis bonum jus & maturum. Datum die sabbati ante festum nativitatis beati Johannis Baptiste, anno Domini M°cc°LX° nono. VIII. Pro prlore Lesatensi', Alfonsus, &c. senescallo Tholose & Al- biensi... Ex parte prioris& conventus mo- nasterii Lesatensis nobis extitit intimatum^ quod Petrus Curvus, Raimundus & Guilla- bertus, matre fratres, Guirardus de Arreil- laco & quidam alii eorum complices qui- busdam roncinis, peccunia & aliis rébus suis Guillelmum Britonem notarium & Guillelmum Raymes de Lesato, de familia eorumdem, cura armis contra justiciam spoliarunt, arma per destrictum nostrum nihilominus temeritate propria defferen- tes, monasterium predictum & personas ecclasiasticas & seculares existentes ibidem non sine juris injuria invadentes, easdem & eisdem adhérantes multipliciter aggra- varunt. Quare ex parte ipsorum nobis ex- titit humiliter supplicatum, ut super hiis debeamus apponere consilium in Domino oportunum. Cum autem predicta non pos- simus sicut nec debeamus sub dissimula- cione transira, vobis mandamus quatinus supradictos & alios laicos, quos culpabiles reperiretis, de jurisdicione nostra existen- tes, ut predictos roncinos & bona sine dificultate eisdem priori & conventui re- stituant, & de dampnisdatis & injuriis hu- jusmodi satisfaciant, prout justum fuerit, compellatis; pro delacione varo armorum & excassibus supradictis debitam emendam ab ipsis & eorum complicibus nichilominus exigentes, ac providentas ne per poten- ciam laicorum idem prior & conventus aut alii eisdem adhérantes, qui monastario Le- satensi deserviunt, in personis, redditibus vel rébus contra justiciam opprimantur. Datum apud Moissiacum episcopi, die mercurii post festum nativitatis beati Johannis Baptiste, anno Domini m°CC°lx° nono. IX. Senescallo Agennensi & Caturcensi pro Rai- mundo de Artigua milite, bajulo Castrinovi, super inquesta ". Alfonsus, &c. Ex parte Remondi de Arti- gua, militis, bajuli nostri de Castronovo in An 1 269 26 juin. ' JJ. xxivD, f" 72 a, ' Uii. f" ii3 *. ' JJ. XXIVD, i" 73 • Utd. {" n6 b. An 1269 1681 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1682 An 1269 juillet. Caturcensi, nobis est datum iiitelligi quod [cura] quidam homines ejusdem castri ma- livoli, sub specie boni malura gestantes in pectore, quandam fecissent confratriaiti, que confederacio est pocius appellanda, in prejudicium nostrum & jurisdicionis iiostre vituperium ac eciam detrimentum, dictus bajulus noster ob defensionem juris nostri dictam confratriam seu confedera- cionem eis inhibuit facere & ea uti, car- tam super hoc ab ipsis confectam eisdeni penitus removendo. Propter quod iidem homines iji ipsum bajulum irruentes, ei quamplures injurias & violencias intule- runt, in ipsius & nostre jurisdicionis vitu- pçrium & contemptura. Superquo deman- dato vestro, ut dicit, extitit inquisitum. Unde vobis mandamus, quatinus inquisi- cionem super hoc factam publicari, ut condecet, faciatis & illos quos de maleficio hujusmodi culpabiles invenerifis, prout justum fuerit, puniatis, emendas tam nobis quam dicto bajulo judicari facientes pariter & levari, &.quid super hoc feceritis nobis circa très septiraanas post instans festum omnium Sanctorum, cum ad nos veneritis, in scriptis refferatis. Datum die sabbati in festoapostolorum Pétri & Pauli, anno Do- mini millesimo CCLS"" nono. X. Senescallo Agennensi & Caturcensi pro Bidoco Feurierii '. Alfonsus, &c. Ex parte Bidoci Feurie- rii & Guillelme uxoris sue nobis exti- tit conquerendo monstratum, quod cum ipsi habeant & teneant passagium portus ville Sancte Liberate in flumine Olti, & a nobis in parte & in parte a quodam domi- cello, qui illud a nobis advoat se tenere, habeant & teneant in feudum, habitatores dicte ville Sancte Liberate quendam pon- tem ibidem de novo volunt construere in ipsorum Bidoci & uxoris sue prejudicium non modicum, ut asserunt, atque damp- ' Archives nationales, JJ. xxiv», {" 117 o. — Au f" 116 a, une première rédaction de ce man- dement, qui a été cancellée; le comte se conten- tait d'ordonner au sénéchal de juger la cause; ce premier mandement est du jeudi après la Saint- Jean-Baptisté de la même année (27 juin 1269). num. Unde vobis mandamus quatinus, vocatis dictis habitatoribus & qui fuerint evocandi, si publica utilitas in construc- tione dicti pontis intervenire apparuerit, facta débita recompensacione de dampnis eis, quorum interest probabiliter, dictum pontem fieri permittatis. Fiat autem esti- macio hujus recompensacionis ad arbi- trium boni viri. Datum die lune post festum apostolorum Pétri & Pauli, anno Domini M" ce LX'"" nono. XI. Senescallo Agennensi & Caturcensi pro horai- nibus ville de Sancta Liberata'. Alfonsus, &c. Ex parte hominum ville Sancte Liberate delata ad nos querimonia continebat, quod Ariiatidus de Furchis, bajulus dicte ville, eisdem plures injurias & gravamina non modica intulit minus juste & adhuc inferre cotidie non veretur, ipsos indebite & absque cause cognicione pigno- rando & dicta pignora sine causa rationa- bili detinendo, ac per vos pluries monitus sub interminacione certe pêne & sub pre- stito juramento, ut eisdem pignora redde- ret supradicta, hoc idem facere, ut dicitur, recusavit, mandatis vestris existens inobe- diens & rebellis. Quocirca vobis manda- mus quatinus, si ita est, eisdem hominibus dicta pignora reddi & restitui, prout jus- tum fuerit, facientes, dictum bajulum de inobediencia, prout justum fuerit, punia- tis. Datum die martispost festum apostolo- rum Pétri & Pauli, anno Domini m'cc-lx'"" nono. XII. SenescalloTholose &Albiensi pro Raimundo Arnaud! de Gaillaco'. Alfonsus, &c. Venions ad nos Raimundus Arnaldi de Gaillaco nobis dédit intelligi, quod Guilelmus de Mongore' & Bernardus Armengavi, condampnati, ut dicitur, de heresi, quorum bona ad manum nostram tenemus, ut asserit idem Raimundus, eidem in quadani peccunie summa tempore con- dampnationis ipsorum tenebantur, de qua ■ JJ. XMVD, f" I 17 a. ' Ihii. f 74 h. ^ Ou Moneoie, An 1269 An I 269 l juiliet. An 1269 7 juillet. i683 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1684 An '^ ' summa peccunie nondum eidem, ut asserit, dictioiiem noveritis pertliiere. Datum do- satisfactiim extitit. Quam peccunie sum- minica post festuni translacionis sancti mam petit idem Raimuudus a nobis sibi Martini, anno Domiui m'CC LX" nono. — reddi & restitui. Quare vobis mandamus Et pro forefacto & portacione armorum quatinus, secundum quod per viam juris emendam pro nobis judicari & levari facia- vobis constare poterit, de débite predicto tis de laicis, de nostra jurisdictione exis- quod dictus Raimuudus petit legittime contracte & tempore corapetenti, conside- ratis facultatibus que ab eisdem debitori- bus ad manum nostrara devenerunt, voca- tis Jacobo de Bosco clerico nostro pro jure nostro in hac parte deffendendo & ser- vando & aliis qui fuerint evocandi, de consilio fratrum inquisitorum heretice pravitatis exhibeatis eidem céleris justicie tentibus, justicia mediantc. Datum ut su- pra. XIV. Senescallo Tholose & Albiensis pro Giiillelmo Aytonis de Gnilliaco". XIII. Senescallo Tholose & Albiensis pro abbate & cooventu monasterii Gailliaci super vio- lenciis'. abbati & conventui extiterunt cum armis, ut dicitur, irrogate, super quibus injuriis & violenciis pro parte extitit, ut dicitur, inquisitum. Quare vobis mandamus, qua- tinus inquestam super hoc factam aperiri faciatis, & si sufficienter facta fuerit, de bo- norum consilio eam judicari, prout justum An 12O9 Alfonsus, &c. Ex parte Guillelmi Ayto- nis de Gailliaco nobis est & alias extitit intimatum, quod ipse bone memorie Re- complementum de debito supradicto, jus mondo, quondam comiti Tholose, prede- nostrum servantes illesum. Datum die do- minica post octabas apostolorum Pétri & Pauli, anno Domini m" cC lx° ix.°. cessori nostro, viginti quinque milia solido- rum Murgliensium, jam diu est, mutuavit. Qui quidem R. cornes predictus balliviam de Vauro & de Podiolaurentii tenendam & explectandam eidem Guillelmo tradidit, quousque de predictis viginti quinque mi- libus solidorum eidem ad plénum fuisset satisfactum, prout in litteris ejusdem co- Alfonsus, &c. senescallo Tholose & Al- mitis, quas habet idem G., plenius conli- biensis. Ex parte religiosorum virorum ab- netur. Quam vero balliviam idem G. per bâtis & conventus monasterii Gailliacensis duos annos tantummodo se asseruit te- per fratrem Symonem, ejusdem monaste- nuisse, nec eidem, ut asserit, de dicta pé- ril operarium, nobis denunciatum extitit cunie quantitate ad plénum est satisfactum. conquerendo, quod perquosdam burgenses Unde vobis mandamus, quatinus, vocato dicte ville & eorum complices quatnplures vobiscum dilecto & fideli clerico nostro injurie & violencie non modice eisdem Egidio Camelini, addiscatis & eciam in- quiratis diligenter per quantum tempus dictam balliviam de Vauro & de Podio- laurencii tenueritcum pertinenciis earum- dem,& quantum valuerit seu valere potue- rit per illud temporis spacium, quo tenuit balliviam supradictam, & cum quo compu- taverit de proventibus, redditibus & re- fuerit, faciatis. Que si minus sufficienter ceptis ballivie supradicte. Et facta inqui facta sit, eam perfici faciatis & ad alia, de sicione hujusmodi, de residuo predicti quibus |non est inquisitum, procedatis per debiti, si quod fuerit, requiratis dilectum viam inquisicionis ex officio vestro, si in- & fidelem nostriim Sycardum Alamanni quisicio in ils casibus locum habeat de militem cum magna instancia, ut eidem consuetudine vel de jure. Alioquin, voca- Guillelmo satisfaciat de residuo supradicto, tis qui fuerint evocandi auditisque racio- cum ad hoc ex convencione & confessione nibus parcium, de consilio dilecti& fidelis subset[uta teneri dicatur, ipsum ad hoc nostri Sycardi Alemanni militis, faciatis faciendum, si neccesse fuerit, efficaciter eisdem mature justicie complementum de compellentes, justicia mediante, taliter su- personis & rébus, quas ad nostram juris- per hiis vos habentes, quod dictum Guil- JJ. xxiv», f° 77 (t. ' JJ. xxivB, 1° 77 a. An 1269 168; PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1686 An 1269 lo-Il juillet. An 1269 1 1 j,i:llet. lelmum non oporteat ad nos ulterius la- borare. Datuni die dominica proxima post octabas apostolorum Pétri & Pauli, aune Domini millésime ducentesimo LX^'nono. XV. Senescallo Tholose & Albiensi pro abbate & conventu Gailliaci'. Alfonsus... senescallo Tholose & Al- biensi... Ex parte abbatis & conventus mo- nasterii Galliacensis nobisest conquereudo monstratum, quod cum ipsi essent in pos- sessioue vel quasi ponendi servientes per bajulos nostros & suos communiter in villa Galliaci, ipsi de dicta possessione vel quasi fuerunt per senescallum nostrum, qui tune erat, sine cause cognitione qualibet spo- liati. Unde vobis mandamus, quatinus su- per dicta spoliatione & jure vel seisina dicti monasterii in hac parte addiscatis plenius veritatem, & quidquid super hoc didiceritis, nobis remittatis in scriptis, cum vobis obtulerit se facultas. Ceterum non permittatis ab aliquibus de nostra ju- risdicione in vestra senescalcia existenti- bus dicto monasterio ypl suis prioratibus ïn personi? vel rébus cpqtra jusçiçiam in- ferri molestiam vel gravamen. Preterea se- cundum quod vobis constare poterit, quod ui|ura denarium censualem nobis debitum j'episerimus monasterio supradicto, pro quodam loco, in quo edificata est, ut dici- tur, domus Dei, super elemosina eadem de dicto denario, habita inde certitudine ple- niori, dictum monasterium minime impe- tatis. Datum die [jovis'J post fesfum sancti Martini estivalis, anno Domini M°cc°LX° nono. )tVl. Senescallo Tholose & Albitnsis pro precep- (ore domus hospitalis Sancti Sulpicii'. Alfonsus, &c. Ex parte preceptoris do- mus hospitalis de Sancto Sulpicio, dyocesis Tholosane, nobis est intimatura, quod se- ' JJ. xxiv», C 78 a. ' Ici manque un mot : mercurii jovis, ou veneris; la nièce est dans le registre entre un acte du mer- credi & un acte 4" vendredi après la Saint-Martin d été. > n. xxiv», (° 78 a. cundum communem usum patrie in muta- tione dominii homines censuales tenentur solvere retroacapita, & de novo prior do- mus Hospitalis in Provincia solyit nature debitum, ex qua causa dictus preceptor petit sibi solvi retroacapita ab hominibus predictis, qui nobis & dicte domui sunt commiines. Vobis mandamus, quatinus dic- tup preceptorem vel mandatarium suuin super hoc diligenter audiatis, & secundum quod vobis constare poterit, auditis racio- nibus partium, exibeatis super premissis céleris justicie complementum, jus nos- trum, cura obventiones, que a dictis homi- nibus proveniunt, pro indivise nostre sint & domus predicte, illesum servantes. Ce- terum si quid occasione libertatum, quas dictis hominibus dicimur concessisse, juri dicte domus detractum est, ea sic detracta, prout justum fuerit, restitui faciatis. Da- tum die jovis post festum beati Martini estivalis, anno Domini M'CCLX"' nono. XVII. Senescallo Tholose & Albiensis pro hominibus de Fanojovis". Alfonsus, &c. dilecto & fideli suo sene- ' scalloTholose & Albiensis salutem & dilec- tienera. Ex parte hominum de Faiiojeyis nobi? extitit conquerendo monstratum, quod transeuntes per castellaniam dicti castri extra dictum castrum, per territo- rium tamen, tam de jurisdicione nostra quam de aliène dominio existentes, con- suetum ac debitum pedagium solvere inde- bite contradicunt in nostrum ac ipsorum heminum prejudicium non modicum, ut asserunt, atque dampnum. Quocirca vobis mandamus quatinus, quead homines de dominio & jurisdicione nostra dictum pe- dagium solvere récusantes, vocatis qui fue- rint cvocandi, auditis hinc inde rationibus, faciatis eisdem super dicto pedagie mature justicie complementum. Quantum yero ad aiios, qui non sunt subditi nostri, illos videlicet de Monteregali, qui cum armis in terra & feudis nostris injurias & violentias iiitoUerabiles, ut dicitur, occasione dicti pedagii commiserunt, vobis mandamus ut super hiis senescallum Carcassone ex parte ' JJ. XïivD, f" 79 a. An 1269 An 1269 13 juillet. An 1687 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1688 nostra cum înstaiicia requiratis, ut dampna ejusdem nobilis, que sita est in confinio An 1269 & deperdita, eisdem hominibus de Fano- jovis a prefatis hominibus de Monteregali data, animalia detenta & bladum de terris eorum ablatum per dictos homines Mon- tisregalis restitui faciat indilate & injurias prout justum fuerit emendari. Datum Pa- risius, die veneris post octabas apostolo- rum Pétri & Pauli, anno Domini M" CC LX" nono. XVIII. Senescallo Tholose 8c Albiensis pro Jor de Fodio Dacione, animalia hominum ejusdem confinii capiendo & eosdem per violenciam abducendo. Preterea homines nostri de Plaignano in dicti nobilis preju- dicium manu armata insultum fecerunt us- que ad portas ville dicti nobilis, que dici- tur Podium Grimaudi, eandem hostiliter expugnando. Sane cum tôt & tantes exces- sus, presertim contra dictum nobilem per- pétrâtes, non velimus nec debeamus con- niventibus oculis impunitos pertransire, dâno dV'însuîa milTtërsu'^erfacto'Ro'g'e'rirde ^o^^'S mandamus quatinus per VOS vel per An 1269 19 sep- tembre. An 1269 19 sep- tembre. Espie Alfonsus, &c. Ex parte nobilis & fidelis nostri Jordani de Insula, militis, ad aures nostras prolatum est conquerendo, quod Rogerius de Espieriis, serviens noster, ul- tra Garonam in terra dicti Jordani cum multitudine armatorum inimicorum ejus- dem Jordani intravit hostiliter & homines ejusdem terre multipliciter gravavit, res & bona ipsorum depredando & ea per vio- lenciam asportando. Quocirca vobis man- damus quatinus, cumperta super hoc veri- tate, vocatis qui fuerint evocandi, dampna passis restitui & injurias emendari dic- tumque Rogerium pro tanto excessu pu- nir! faciatis, taliter super hiis vos habentes, quod propter deffectum juris vel vestrum ad nos non oporteat ulterius querimo- niam reportari. Datum die jovis ante fes- tum beati Mathei apostoli, anno Domini millesimo ducentesimo LX"'" nono. XIX. Senescallo Tholose & Albiensis pro Guidone de Levis, marescallo Albigensis'. Alfonsus, &c. Intellecta série littera- rum, quas nobilis & dilectus noster Guido de Levis, marescallus Albigesii, dominus Mirapiscis, nobis nuperrime destinavit, intelleximus quod homines nostri de Ga- jano, de Barsano, de Sancto Stephano & de Casali Renols, villis seu castris nostris, terram dicti nobilis cum armis in non modica armatorum multitudine hostiliter intraverunt, precipue in quadam villa ' JJ. XXIVD, {" 87 a. ' Ibii. {' Sj i. alium ad hoc ydoneum, vocatis qui evo- candi fuerint, inquiratis super premissis diligentissime veritatem, & eos quos cul- pabiles reperiretis in hac parte, de nostra jurisdictione in vestra senescallia existen- tes, ad restitucionem dampnorum & satis- factionem injurie dicto nobili illate nec- non ad emendas pro delacione armorum nobis débitas, prout justum fuerit, com- pellatis, taliter super hiis vos habentes, quod propter defectum juris vel vestram negligenciam super premissis vel aliquo premissorum ad nos non oporteat querimo- niam ulterius reportari. Veritatem autem negocii & ea que inde feceritis nobis quam cito comode poteritis in scriptis remittatis. Datum die jovis ante festum beati Mathei apostoli, anno Domini M" CCLX'"" nono. XX. Vicario Tholose super facto incolariim ville d'Escalqueins '. Alfonsus, &c. Petro de Roceyo, militi, salutem & dilectionem, Cum, sicut nobis extitit intimatum, in villa d'Escalqueins, dyocesis Tholosane, occasione rixe ibidem inter incolas ejusdem loci habite, ubi non- nulli dicuntur fuisse letaliter vulnerati, subvicarium vestrum ad dictam villam des- tinastis, qui bona dictorum hominum sesi- vit, & eadem capta, ut dicitur, detinetis in prejudicium prepositi & ecclesie Tho- losane, qui in eadem villa omnimodam jiis- ticiam asserunt se habere, vobis mandamus, quatinus recepta ydonea caucione de bo- nis predictis, bona eadem, que capi fecis- tis & capta, ut dicitur, detinetis, homi- ■ JJ. XXIVD, {" 89 o. An 1 269 21 sep- tembre. An 1269 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. An 1 269 21 sep tvnibre. An 1269 2 1 sep- tembre. 1689 nibus dicte ville d'Escalqueiiis recredatis. Datum die sabbati iu festo beati Mathei apostoli, auno Domini M''CC''LX'' nono. XXI. SenescaUo Tholose & Albiensis pro prelio Bernardi de Marestano rnilitis & ejus fratre & pro Gauberto de Resaco & ejiis fratre'. Alfonsus, &c. Theobaldo de Naiigevilla, militi, senescallo Tholose & Albiensis, sa- liitem & sinceram dilectionem, Cum ad nostram audientiam deveiierit, quod ra- tione iiividii vel odii prelium débet fieri ilUer Bernardum de Marestano militem & Ernardum ejus fratrem ex uua parte & Gaubertum de Resaco & fratrem ipsius, armigeros, ex altéra, coram nobili viro comité Coiivennarum vel ejus filio, vobis mandamus, quatinus ex parte nostra inhi- beatis dicto comiti & ejus filio, ne dictum prelium inter predictos fieri permittat. Da- tnm die sabbati in festo beati Mathei apos- toli, auno Domini M" ducentesimo LX" nono. XXII. M.igistro Egidio Camellni pro preposito &. ecclesia Tholose'. Alfonsus, &c. dilecto & fideli clerico suo Egidio Camelini salutem & dilectio- nem. Mandamus vobis, quatinus diligenter addiscatis per vos vel per alium, ita quod négocia nostra, que vobis injuaximus, propter hoc non capiant dilacionem, de possessione vel sesina jurisdiccionis, quam prepositus & capitulum ecclesieTholosane in villa d'Escalqueins asserunt se habere, & de nostra, & maxime si aliquod jus habe- mus vel habere debemus in villa supra- dicfa, & ea que super hoc inveneritis, circa très septimanas post festum omnium Sanc- torum, de jure dicte ecclesie & nostro nos possitis in scriptis reddere cerciores'. Da- tum die sabbati in festo beati Mathei apostoli, auno Domini M" cc° LX» nono. • JJ. \x\\°, (•' 89 a. ' nu. ' La phrase est incorrecte; le sens est d'ailleurs fort clair. 1690 An 1269 3 I octo- bre. XXIII. Senescallo Tholosano & Albiensi pro priore & conventu monasterii Lezatcnsis'. Alfonsus, &c. senescallo Tholosano & Albiensis... Mandamus vobis quatinus justa manJatum, pernostras clausas literas vobis alias factum, super quibusdam dampnis & injuriis priori Scconventui monasterii Le- satensis illatis, si nondum processum est, procedatis, ita quod propter deffectum ju- ris vel vestrum ipsos ad nos noii oporteat ulterius laborare, nisi aliud ratlonabile vel validum obsistat, quare super hiis mi- nime procedere debeatis. Ceterum super centum solidis, nobis in ipsa villa Leza- tensi debitispro alberga, super quo homi- nes ipsius prioris & conventus Lesatensis inquietari dicimini, comperta veritate, jus nostrum reservantis (sic) illesum, eisdem suum jus liberum dimittatis. Ad hec, cum ex parte dictorum prioris & conventus no- bis datum sit intelligi, quod Rogerius de Montealto, Petrus Curvus, Raimundus & Guillabertus fratres & Rogerius de Espe- riis, bajulus Wasconie, redditus & proven- tus quorumdam prioratuum suorum inde- bite occupaverint & injuste, mandamus vobis quatinus, vocatis predictis coram vo- bis, eisdem priori & conventui exhibeatis super hiis céleris justicie complementum, priusauditis rationibus hinc & inde. Da- tum apud Gornaium super Marnam, die jovis in vigilia omnium Sanctorum, anno Domini M»CCoLXo ix". Nec etiam a pre- dictis injustas seu indebitas exactiones per bajulos seu servientes nostros fieri per- mittatis. XXIV '. Alfonsus, &c. dilecto & fideli suo sene- scallo Tholose & Albiensis salutem & dilec- tionem. Veniens ad nos vir religiosus abbas Galliacensis monasterii nobis cum magna cembre. precum instancia supplicavit, ut propter multa & magna pericula, que sibi & suo monasterio predicto iminere cotidie for- midentur, ipsum monasterium cum ejus- dein pertinenciis ab injuriis, violenciis ik ' JJ. xxiyn, f" 90 a. ' liiJ. f" 91 a. An 1269 5 dé- An 1269 1691 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1692 invasionibus per aliquem idoneum servien- tem, ibidem per nos iastituendum, custo- diri faceremus & deffendi. Unde vobis iriandamus, quatiiius eidem abbati provi- deatis de aliquo serviente ydoneo, qui mo- nasterium ipsum & villam Galliaci cum pertinenciis ab injuriis, violenciis ac inde- bitis molestiis laicorum protegat & def- fendat, quamdiu ipsi monasterio expedire videritis & nosfre placuerit voluntati, pro- videntes tamen ne dictus serviens potestafe sibi tradita aliis injurias inférât, nec ad ea que officium suura non contingent ali- quatenus se extendat. Ceterum vobis man- damus, ut inquestas factas super injuriis, violenciis ac invasionibus eidem monaste- rio, ut dicitur, perpetrâtis, si perfecte sint, judicari prout justumfuerit faciatis. Si au- tem perfecte non fuerint, vocatis qui fue- rint evocandi, easdem perfici faciatis & quos culpabiles in hac parte repereritis, citra penam sanguinis faciatis, secundum quod de jure vel consuetudine patrie fuerit faciendum. Prohibentes insuper districte parentibus & aliis amicis & receptatoribus Pétri Arnaldi monachi, qui, ut asseritur, contra ipsum abbatem & nos ac monaste- rium predictum mala quamplurima machi- natur, & idem monasteriura cum pertinen- ciis suis per potenciam laicalem perturbât plurimum & molestât, ne eidem monaco contra dictum abbatem & monasterium suum aliqiiod prestant (sic) auxilium in vio- lenciis vel maleficiis perpetrandis. Ad hec vobis mandamus, ut dictum abbatem très vel iiir' armâtes per terram nostram ad tuicionem sui & suorum secum ducere per- mittatis, consideratis tamen preteritis peri- culis & futuris. Datum die jovis ante fes- tum beati Nicholai hyemalis, anno Domini millesimo diicentesimo LX"'" nono. XXV. Senescallo Tholose & Albiensis pro ma- gistro Guillelmo de Feudalia '. Alfonsus, &c. Veniens ad nos niagister Guillelmusde Feudalia nobis conqu'erendô monstravit, quod Odo de Insula miles & Johannes de Tarnasio nepos suUS, post prestitum assecuramentum ab ipsis O. & J. eidem G., famille & rébus suis de mandate domini Sycardi Alemanni militis, tune teuentis locum senescalli Tholose & Al- biensis, eidem G. & ejus famille plures in- jurias & violencias contra jnsticiam, ut asserit, intulerunt, ac eidem dampna non modica irrogarunt. Quare vobis manda- mus quatinus, vocatis dictis O. & J. & qui fuerint evocandi ac auditis racionibus parcium, exhibeatis eidem super premissis céleris justicie coraplementum, eum assc- curari facientes,si secundum usum & con- suetudinem patrie assecuracio sedeat in hac parte. Datum die veneris, in festo béate Lucie virginis, anno Domini m^ccls." nono. XXVI. Senescallo Ructinensi pro priore Villenove '. Alfonsus, &c. Ex parte religiosi viri prio- ris Villenove, Ructinensis dyocesis, nobis extitit intimatum, quod cum jurisdictio dicte Villenove ad nos & ipsum priorem ratione ecclesie sue pro indivise, ut asse- ritur, pertineat, & in dicta villa priores, qui pro tempère fuerunt, ibidem posuerunt & tenuerunt bajulum suum una cum ba- julo nostro, ad recipiendurti & audiendum clamores & fidencias a quolibet conque- rente jurisdictieni subdite dicte ville, & a tempère collationis dicti prioratus, facte a summo pentifice religieso viro abbati Sancti Johannis Angeliacensis, bajuli dicti abbatis pet negligenciam suam clamores & fidencias recipere omiserunt memorates; ceterum cum P. R. judex Ructinensis habuerit & receperit a bajulis nostris de dicta Villa, tempore quo dictus abbas pre- dictum tenuit prioratum, XLII libr. Ructi- nensis nionete pro salarie sue Je exitibus & provéntibus clamorum predictorum in pre- judicium dicti prieris, ut dicitur^ & grava- meuj ciim judices nestri sliis contenti sîi- pendiis a dicta villa [non] debeant habere stipendia nec antecessores sui, qui pro tempère fuerint judices Ructinenses, a ba- julis dicte ville nulla habuerint stipendia temporibus retroactis, preut procurator dicti prieris asseruit coram nobis; vobis An 1269 An 1269 17 dii- cenibrc. ' JJ. xxiv°, f° 92 i. JJ. xxiv", f° i55 a. An 1269 1693 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1694 An 1269 iq dé- cembre. mandamus, quatinus ipsum priorem super premissis diligente raudiatis,&vocatodicto jiidice & qui fuerint evocandi, constituto pro nobis idoneo deffensore, exibeatis eis- dem super his céleris justicie complemen- tum, non neccessariis dilacionibus preter- niissis. Datum anno Domini m^cClx" nono, die martis ante festum beati Thome apostoli. XXVII. Senescallo Tholose & Albiensis pro ab- bate Sancti Pontii super facto de Vauro', Alfonsus, &c... senescallo Tholose & Albiensis Mandamus vobis, quatinus prioratum, domus & ecclesiam de Vauro An ■ 169 59 dé- cembre. 534, CCCLX Testament de Philippe II de Mont- fort , seigneur de Castres'. IN nomine, &c. Presentis testimonio pa- teat, &c. quod nos Philippus de Mon- teforti, sanus & bene dispositus existentes mente & corpore, volentes ad partes regni Sicilie proficisci, anime nostre periculo obviantes, ordinamus & disponimus de bo- nis nostris, testamentum facientes, ne post vitam nostram de dictis bonis nostris in eodem statu, in quo erant tempore quo inter nostros heredes & successores ques- Éâ.oris. 1. 111, col. 5go. fidelis noster Sicardus Alemanni miles re- cepit ea ad manum suam causa custodie, reduci & reponi faciatis, nec intromittatis vos de facto clericorum. Laicorum vero de nostra jurisdictione existentittm violen- tiam, prout justum fuerit, reprimatis & puniatis. Datum Parisius, dié jovis ante festum beati Thome apostoli, anno Do- mini M» ce» LX" nono. XXVIII. Senescallo Tholose & Albiensis pro domino comité Pictavie & Tholose'. AlfonsuSj &c. Cum per dilectum & fide- lem nostrum Egidium Camelini vobis dederimus in mandatis, ut nlagistrum Guillelmum de Furno, judicem quondam senescalli, predecessoris vestri, ab officio judicàtUre anioveritis, cum suspectus, ut dicitur, a pluribus haberetur, quod facere neglexistis', ut dicitur, de quo non modi- cum admiramur, vobis mandamus quatinus eundem ab officio judicature amoveatis sine mora, alium judicem probum & fide- lem, non de vestra senescallia, instituendo loco sui. Datum die dominica post Nativi- tatem Domini, anno Domini M° cc° LX° nono. ' JJ. xxiV, f" 94 a ' Ih,.l. l" y.i h. tionis & discordie materia oriatur. In pri- mis liberos nostros omnes & singulos heredes nobis instituimus, ut in bonis nostris succedere nobis possint & debeant, secundum consuetudinem Galiicanam, ita tamen, quod filie que dotate sunt vel do- tabuntur nobis & uxore nostra viventibus, dotibus suis secundum eandem consuetu- dinem sint contente. Item legamus con- ventul fratrum Predicatorum de Castris X sol. Tur. singulis hebdomadis persol- vendos, &c. Item volumus & ordinamus, qubd ille vel iili de predictis nostris heredibus, qui post dies nostros domina- buntur in castro nostro de Rujiecurva, teneant in cappella nostra dicti loci per- pétue continuo capellanum, qui pro anima nostra & uxoris nostre Johanne & paren- tum nostrorum ibi divinum celebret offi- cium, &c. Actum in Kupecurva, kalendis aprilis, anno Domini M ce LXX, in presen- tia 8t testimonio predicte domine Johanne uxoris testatoris prius scripti, & fratris Pontii de Pogeto, fratris Stephani Gasti- nensis, inquisitorum pravitatis héretice, fratris Bernardi de Bossiacis, fratris Guil- lelmi Bonisolatii, de ordine Predicatorum, domini Johannis de Burlaco, domini Ste- phani de Dardesio militum, &c. ' Archives du domaine de Montpellier} Castres, liasse 1, n, 1. Éd.ori». t.III, col. 5yi. 1695 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1696 ——————————— —^——— gre restituantur & de bonis nostris intègre emendentur. — Et inprimis legamus & (-9.- CCC^ YT relinquimus pro anima nostra decem mi- lia marcharum argent! , de quibus dicte abbacie Sancte Marie de Garcins legamus Testament de^ Jeanne, comtesse de & relinquimus in redemptionem & salu- tem anime nostre & parentum nostrorum V milia libr. Tur. — Item extra summam predictarum x" marcharum, legamus & relinquimus dicte abbacie Béate Marie de Garcins omnia vasa nostra, argentea & aurea, ubicumque sint & quecumque. — Item legamus & relinquimus monasterio Fontisebraudi, ubi jacet predictus dominus pater noster ex X" marchis predictis, in redemptionem anime sue & nostre & pa- rentum nostrorum, mille libr. Tur. — Item legamus & relinquimus monasteriis ordinis Cisterciensis terre nostre mille marchas argenti, quas inter eadem monas- teria distribui volumus & mandamus per religiosos viros abbates monasteriorum Cisterciensis & Clararumvallarum ordi- nis supradicti, prout eisdem magis equum & pium videbitur, consideratione pauper- tatis habita religionis & aliorum, que dictos abbates movere poterunt & debe- bunt. — Item legamus & relinquimus ex X milibiis marchis predictis domibus fra- trum Minorum terre nostre M marchas argenti, quas volumus & mandamus distri- bui inter domos predictas per religiosum virum ministrum provincialera ordinis su- pradicti, prout sibi magis equum & pium Parisiensis, quam karissimus dominus & videbitur, consideratione paupertatis ha- An 1270 Toulouse ' N nomine sancte & individue Trinitatis, amen. Noverint universi présentes pa- riter & futuri, quod cum nichil magis ho- minibus debeatur, quara ut suppreme vo- luntatis liber sit stilus & liberum, quod iterum non redit, arbitrium ; idcirco nos Johanna, filia quondam illustris domini Raimundi, comitis Tholose, marchionis Provincie, filii domine regine Johane, Dei gratia Tholose & Pictavie comitissa, sana mente & corpore, ad honorem omni- potentis Dei & utilitatem & bonum sta- tum terre nostre & subjectorum nostro- rum, & ne in posterum de rébus nostris seu bonis aliqua contencio seu dubitacio oriatur, testamentum nostrum seu ultimam voluntatem nostram ordinamus & disponi- raus in hune modum. — Inprimis siqui- dem animam & corpus nostrum relinqui- mus omnipotenti Deo & béate Marie Virgini matri ejus, volentes & mandantes corpus nostrum sepeliri, quandocumque secundum Dei ordinationem nos mori con- tigerit, in abbacia monialium Béate Ma- rie de Garcins, diocesis Parisiensis, ordinis sancti Augustini, fratrum Sancti Victoris Ed.orie, t. m, col. 59'» maritus noster, dominus Alfonsus, cornes Pictavie & Tholose, & nos, in salutem animarum nostrarum & successonim nos- trorum hedificari fecimus & fundari. — Et inprimis volumus & mandamus, quod omnia per nos injuste adquisita vel rapta, vel quocumque alio modo contra Deum & justiciam ad nos devenerunt, sint mobilia vel inmobilia, vel quecumque alia jura, corporalia vel incorporalia, plene & inte- ' Trésor des chartes du roi; Testaments, n. 6. [J. 406; original scellé de huit sceaux de cire sur cordons de soie. Le sceau de chacun des témoins & souscripteurs est attaché au-dessous de sa sous- cription ; ces dernières, sauf celle de la comtesse, paraissent autographes.] bita & aliorum, prout superius est rela- tum. — Item domibus fratrum Predicafo- rum terre nostre legamus & relinquimus ex dictis X miiibus marchis argenti M mar- chas, quas dari & distribui volumus inter domos predictas per priorem provincia- lem, habita consideratione, ut de aliis superius est expressum. — Item domui milicie Templi de ultra mare legamus & relinquimus mille libras Tur. — Item domui hospitalis Sancti Johannis Jerosoli- mitani de ultra mare M lib. — Item mo- nialibus de ordine fratrum Minorum de Tholosa, c marchas argenti. Item monia- libusejusdem ordinis Montisalbani C mar- chas. Item monialibus Sancti Antonii Pa- risiensis ce libr. Item, abbacie monialimi: An 1270 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1697 d'Ierre, diocesis Paiisiensis, ce libr. Tur. Item domui fiatruni Sancti Mathelini Pa- risiensis ce libr. Tur. Item monialibus de Gif, diocesis Parisiensis, C libr. Item abbacie de Bosqueto de Veiieissino, Cis- 1698 mus ex dictis X niilibiis marchis ce lib, Tur. aliis non nominatis de faniilia nostra, dividendas per executores nostros infras- criptos, ad cognitionem domini Guidonis de Viliers & domini Gauterii Bellicadri An 1270 terciensis ordinis, e lib. Item legamus & predictorum. — Item legamus & relinqui- relinquimus ex predictis x milibus mardi. mus ex dictis X milibus marchis duo milia libr. Turon. nobilibus domicellis pauperi- bus maritandis vel iii religionibus mitten- dis, videlicet M libr. Turon. domicellis pauperibus terre nostre dividendas per executores nostros infrascriptos, scilicet domino Guidoni de Viliers & domine Gile uxori sue M libr. Tur. Item eidem do- mino Guidoni & uxori sue predicte & proli sue do eisdem duobus orte vel oriunde, domus nostras de Vaus, cum om- nibus suis pertinentiis, cum omni jure & dominum Bernardum comitem Convena- ratione, quod & quam in dictis domibus& rum, & dominum Amalricum vicecomitem pertinentiis earum habemus seu habere Narbone, & dominum Sicardum Alamanni; debemus aliqua ratione. Item domino & m lib. Tur. nobilibus domicellis paupe- Johanni d'Uisi & domine Aies uxori sue, C marchas. Item domino Gauterio Belli- cadri, e march. Item domino Guillelmo de Viliers & ejus uxori ce lib. Item do- mino Guillelmo de Balisi, e lib. Item do- mino Guillelmo capellano nostro, c march. Item domino Auberino capellano nostro, C libr. Item domino Hugoni capellano nostro, XXX libr. Item magistro Mauricio ribus regni Francie, dividendas & distri- buendas per executores nostros infras- criptos, scilicet magistrum Guillelmum de Vallegranhosa, subdecanum Carnotensem, & dominum Johannem de Nantolio, & do- minum Petrum caniarlencum domini régis Francie. — Item ex dictis x milibus mar- chis Bonis Infantibus de Parisius & pau- peribus clericis scolaribus, D libr. Tur. Fld.Olig. t. m, col. 39 J. phisico nostro, e libr. Item Nicholao cle- distribuendas & dividendas per executo- rico, XL libr. Item Duranto clerico, XL lib. Item Petro de Binho, LX libr. Item Guillelmo de Framont, XL libr. Item Johanello, c libr. Item Jaquelote, c libr. Item Helote, LX lib. Item Merote, LX lib. Item Gilefe Boitouse, LX lib. Item Johanne filie quondam Stephani carreterii nostri, uxori Rotberti tapicerii, LX libr. Item Tomasse orerie (sic) nostre, xx libr. Item Merote ejus socie, xx libr. Item Margarite custodi Philippe, domine Marie quondam vicecomitisse Altivillaris filie, uxoris domini Archambaudi comitis Pe- tragoricensis, LX libr. Item Izareloni cus- todi ejusdem Philippe, XL libr. Item Sté- phane concierge domorum nostrarum de Parisius, LX libr. Item Guillelmo de Vi- liers, consierge nostro de Vaus, lx lib. Item Johanni Rochete, L libr. Item Gaus- berto usserio, L libr. Item Guilhoto tal- liatori, XL lib. Item Aure, XL lib. Item Stephano de caméra, XL libr. Item Ste- phano de chansonaria, XL lib. Item Pariso fratri ejus, XL lib. Item Simon Maudit fourerio nostro, XL lib. Item Luche cocho nostro, L libr. — Item legamus Screlinqui- res nostros de Francie partibus, prout magis saluti anime nostre viderint expe- dire. — Item... domibus leprosorum & do- mibus Dei in partibus Francie, D libr. Tur. dividendas per executores nostros de Francie partibus, prout superius est rela- tum. — Item legamus & relinquimus & donamus residuum decem milium marcha- rum , quod remanet ad dividendum seu distribuendum, ad edificandum & con- struendum quandam abbaciam monialium Cisterciensis ordinis, alicubi in terra nos- tra, ad cognitionem executorum nostro- rum infrascriptorum terre nostre : scilicet dominum Bernardum comitem Convena- rum, ik dominum Amalricum vicecomitem Narbone, & dominum Sycardum Alamanni, prout melius ad salutem anime nostre & parentum nostrorum viderint expedire. — Item legamus... in perpetuum dicte abba- cie, per dictos executores terre nostre construende & fundande, villam Insuie Albiensis cum omnibus suis pertinentiis, cum omni jurisdictione & jure, quod & quam in dicta villa & ejus pertinentiis habemus seu habere debemus aliquo jure VIII. 54 An 1270 1699 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1 700 scu aliqua ratione. — Item volunuis & mandamus, quod oninia débita nostra,qni- buscumqiie personis debeantur, solvantur do bonis nostris extra dictam summara X milium marcharuni, ad cognitionem exe- ciitoriim nostrorum iiifrascriptorum. — Item extra summam decem milium mar- chariim, legamus... Guillelmo de Aadusia consanguineo nostro & successoribus suis in perpetuum, villam de la Soal, diocesis Tholosane, cum suis pertinentiis, cum omni jurisdictione & jure, quod & quam in dicta villa & ejus pertinentiis habemus seu habere debemus aliquo jure seu aliqua ratione. — Item legamus... Beraudo de cardi & domine Beatricis, quondani uxoris Sue, qui dabitur in maritum Gaillarde, filie nobilis viri domini Bertrand! vicecomitis de Brunequello, consanguinei nostri, & cidem Gailharde & eorum heredibus & successoribus in perpetuum, castruiu de Castlucio, diocesis Caturcensis, cum omni- bus suis pertinentiis, &c. — Item legamus & donamus & relinquinius in perpetuum ilhistrissimo domino Karolo, régi Cecilie & comiti Provincie & Andegavie, & ■filiis seu heredibus suis & nobilis domine Bea- tricis, filie quondam domini Raimundi Be- rengarii, bone memorie quondam comitis Provincie, consanguinee nostre, illustris Andusia, fratri ejusdem Guillelmi, con- regine, totam terram nostram de Veneis- sanguineo nostro, & heredibus suis in perpetuum, castrum de Moncuc, diocesis Caturcensis, cum suis pertinenciis, cum omni jurisdictione & jure, quod & quam in dicto Castro & ejus pertinentiis habe- mus seu habere debemus aliqua ratione. — Item legamus... castrum de Rabastenx, diocesis Albiensis, cum omnibus suis per- tinentiis domino Sycardo Alamanni pre- dicto & suis heredibus & successoribus in perpetuum, cum omni jurisdictione, &c. — Item legamus & donamus ex dictis x mi- libus marchis Philippe, filii (sic) Rogerii de Voûta, consanguinei nostri, ad mari- tandum eandem, D libr. Tur. — Item le- gamus & donamus Gaucerande, filie no- bilis viri domini Amalrici vicecomitis Narbone, consanguinee nostre, & here- dibus & successoribus suis in perpetuum, castrum seu villam Insuie Veneissini, cum omnibus suis pertinentiis, cum omni ju- risdictione, &c. — Item legamus & dona- mus Gaucerande, filie dicti Rogerii de Voûta, ad maritandum eandem D libr. — Item legamus... Margarite filie dicti do- mini Amalrici, sorori dicte Gaucerande, consanguinee nostre, & heredibus & suc- cessorilDUS suis in perpetuum, civitatem de Cavellione cum omnibus suis pertinen- tiis, &c. — Item legamus & donamus Guil- lelmo de Narbona, clerico, filio dicti do- mini Amalrici, fratri dictarum Gaucerande & Margarite, consanguineo nostro, castra de Bonilis & de Cabreriis cum eorum per- tinenciis omnibus, &c. — Item legamus... Sycardo Alamanni, filio dicti domini Sy- A.1 t. 111; col. 5y ;. sino,quecumque sit& ubicumque, exceptis legatis seu donis superius & inferius ex- pressis. — In omnibus aliis bonis nostris, quecumque sint & ubicumque sint, in episcopatibus Agennensi & Caturcensi & Albiensi & Ruthenensi, facimus & consti- tuimus universalem heredem nostram Phi- lippam, filiam domini Arnaldi Othonis, quondam vicecomitis Leomaunie, & pre- dicte domine Marie consanguinee nostre, quondam uxoris sue, vicecomitisse quon- dam Leomannie, uxoris domini Archam- baudi comitis Petragoricensis; volentes & mandantes, quod ipsa Philippa habeat & pacifice possideat omnia bona nostra & jura, quecumque sint & ubicumque in dic- tis episcopatibus, salvis tameji omnibus helemosinis & legatis nostris, universis & singulis superius & inferius expressis. — Item legamus & relinquimus eidem Phi- lippe heredi nostre omnia adquisita tam per nos quam [per] dominum patrem nos- trum predictum, tam ratione adquisitionis quam eciam emptionis, in dictis episco- patibus & etiam in tota alla terra nostra, salvis & exceptis legatis superius & infe- rius expressis. — Item legamus & donamus eidem Philippe omnia nostra encennia, scilicet anulos & monilia & cerca sive co- ronas aureas & lapides preciosos. — Item volumus, precipimus 8i mandamus, quod predicta hères nostra, per nos superius instituta, maritetur ad cognitionem execu- torum seu gadiatorum nostrorum infra- scriptorum, prout legalitati dictorum exe- cutorum magis ad utilitatera & honorem An 1270 I7OI PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1/02 Éd. oria. t. III, «ol. 5y5. dicte heredis nostre videbitur expedire. — Gadiatores vero, executores, commissa- rios seu spoudarios dicti testaménti nos- tri facimus & constituinius nobiles viros dominum Bcrnardum, comitem Coiivena- rum, & doiniuum Amalricum, vicecomitem Narbone, & nobiles viros magistrum Guil- lelmum de Vallegranhosa, subdecanum Car- notensem, & dominum Johannem de Naii- tolio & dominum Petrum camarlencum domini régis Francie & dominum Sycar- dum Alamanni superius nominatos, & omnes episcopos terre nostre, quemlibet eorum in suo episcopatu tantummodo, cum omnibus aliis supradictis, volentes & man- dantes dictis comissariis seu execuforibus nostris, & in periculo animarum suarum eisdem injungentes, ut ipsi una cum sin- gulis episcopis supradictis exequantur vo- luntatem nostram predictam & faciant solvi legata predicta & omnia compleri, que in nostro testamento predicto cou- tinentur.. — Item volumus & mandamus, quod dictis gadiatoribus, comissariis sive spondariis nostris, quociescumque in exe- cutione dicti testaménti nostri t'uerint sive vaccaverint, de bonis nostris eorum labori provideatur & expensis. — Item volumus & mandamus, ut si contingeret aliquem dictorum executorum nostrorum raori, quod alii executores possint aiium eligere & instituere loco sui, qui cum eisdem om- nia & singula supradicta exequatur. — Item volumus & mandamus, quod si om- nes gadiatores, comissarii sive spondarii nostri, pro complendo sive exequendo tes- tamento nostro, non possent insimul con- venire, quod duo de Francie partibus, una cum duobus de terra nostra predictorum executorum, illud compleant & eciam exequantur. — Item volumus, precipimus & mandamus, quod omnia legata nostra & dona & elemosine, exceptis hiis que Philippe, filie dicti vicecomitis Leomannie & domine Marie predicte, legavimus & do- navimus, inmediate post mortem nostram per dictes executores compleantur & exe- cutioni mandentur. — Item volumus, quod terram quam legavimus predicte Philippe & totam aliam terram nostram, exceptis legatis & donis aliis superius nominatis ik expressi?, dominus &maritus noster karis- simus dominus Alfoiisus, Dei gratia cornes Pictavie & Tholose, habeat, teneat & pos- sideat, quousque dicta Philippa ad eta- tem pervenerit matrimonium contrahendi. Postquam vero ad etatem pervenerit matri- monium contrahendi, volumus, precipimus & mandamus, ut ipsa Philippa habeat l>i pacifice possideat, & heredes ejus in per- petuum, omnia sibi legata& data, ut supe- rius est expressum. Et remittimus dicte domino Alfonso viro nostro, quamdiu dic- tani terram nostram tenuerit, satisdationem de utende & fruendo arbitrio boni viri. Et totam terram nostram, homines & sub- difos nostros, universos & singulos, poni- mus & dimittimus sub tuitione & pro- tectione & misericordia predicti domini Alfonsi viri nostri, rogantes & supplican- tes eidem & sub pericule anime sue eidem iajungimus ut emnia legata & dona su- pradicta & pias causas & alla quecumquc exequi & exsolvi faciat, prout expres- sum est superius, & sceleri (sic) ac fideli festinatione hoc testamentum nostrum seu ultimam veluntatem nostram exequi faciat, & prout predictum est adimpleri. Hoc autem testamentum nostrum ultiraum seu ultimam voluntatem esse volumus & mandamus, quod valere volumus ratione testaménti, & si ratione testament! valere non posset, volumus quod valeat ratione codicilli vel cujuslibet alterius ultime vo- luntatis. In cujus rei testimonium, sigil- lum nostrum huic présent! testamento nostro duximus appenendum. Actum apud Armazanicas prope Aquasmortuas, die lune in vigilia nativitatis beat! Johannis Bab- tiste, anno Domini M» ce" LXX". Ego Johanna, cemitissa Tholose & Pic- tavie, propria manu Alberic! capellan! me! huic testamento feci subscribi, in premis- sorum testimonium & munimeu. Ego Bernardus, abbas Montisalbani, Ca- turcensis diocesis, rogatus huic interfui testamento & sigillum meum apposui & propria manu subscripsi una cum aliis testibus. Ego Petrus Vigerii, archidiaconus Xanc- tonensis, huic testamento propria manu subscripsi cum aliis testibus & sigillum meum rogatus apposui. Ego Bertrandus de Insula, prepositus An 1270 An 1270 1700 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. T704 An ÉJ.orig. t. 111. col. 5yfi. An I 270 4 juillet. ecclesie Tholosane, rogatus iina cum aliis testibus huictestamento propria manu sub- scripsi Se sigillum meum apposui. Ego G., archidiacoiius Narbonensis iii tur, nos consideratis hujusmocli gratiis ab '^7° eodeni domino comité nobis factis, promi- tinnis per sollempnem stipulationem ma- gistro Guichardo, clerico ejusdem domini Fenolleto, testis presens rogatus una cum comitis, canonico Cameracensi, recipienti aliis testibus huic testamento subscripsi & sigillum meum apposui. Ego frater Philippus, de ordine fratrum Minorum, testis presens rogatus una cum aliis testibus huic testamento subscripsi. Ego Petrus canonicus de Roscha, de mandate domini Johannis de Nantolio, qui rogatus huic interfuit testamento &sigil- nomine ejusdem domini comitis, solvere duo mille librarum Turonensium apud Aquasmortuas, mandate ejusdem domini comitis, terminis infrascriptis, videlicet mille libras Turonensium per octo dies ante instans festum assumptionis béate Marie Virginis & alias mille libras domi- nica in ramis Palmarum proximo subse- lum suum apposuit, testamento huic sub- quenti. Pro qua solutione predictis termi- scribo, cum ipse non haberet notitiam lit- terarum. Ego Guichardus, canonicus Cameracen- sis, rogatus una cum aliis testibus huic testamento propria manu subscripsi & si- gillum meum apposui. 536. — CCCLXII Hommage d'Aymar, comte de Vnlen- tïnois , à Alfonse , comte de Tou- louse'. UNIVERSIS présentes litteras inspecturis Ademarus dePictavia, comes Valan,, salutem in Domino. Notum facimus, quod cum vir illustris dominus Alphonsus, filius régis Francie, comes Pictaviensis & Tho- lose, présente & consenciente nobili viro domino Dragoneto de Montealbano, fa- ciens nobis gratiam specialem, inhominem suum ligium nos receperit de feudo castri nos dicto magistro Guichardo, recipienti de Valriaco & pertinentiis ejusdem, nec- nomine dicti domini comitis & sollempni- nis intègre facienda obligamus dicto G., nomine predicti comitis recipienti, omnia bona nostra mobilia & immobilia, ubi- cumque & sub quocumque dominio consis- tant. Et pro predictis omnibus attendendis & observandis damus predicto magistro Guichardo, recipienti nomine dicti domini comitis, fidejussores & principales debito- res dominum Decanum, dominum Usecie, & dominum B. vicecomitem Lautricensem, & dominum Lambertum de Montilio do- minum de Lombers, quemlibet eorum in solidum, & dominum Petrum Raimbaudi militem pro quingentis libris, & dominum Hugonem Rostagiii militem pro aliis quin- gentis libris & magistnim Guillelmum Ros pro aliis quingentis libris de prima paga. Et nos predicti Decanus & B. vicecomes & Lambertus de Montilio, quilibet nostrum in solidum, pro predictis omnibus atten- dendis & servandis, & nos predicti Petrus Raimbaudi & Hugo Rostagni & magister Guillelmus Ros, quisque nostrum pro quin- gentis libris de prima paga, constituimus non de aliis feudis qiiecumque idem Dra- gonetus tenebat a domino comité supra- dicto, nobisque donaverit & concesserit quicquid acquisiverat ex causa emptionis seu alio titulo ad heredibus Guillelmi de Camareto in dicto Castro de Valriaco & pertinenciis ejusdem, prout in literis suis ac domine Johanne consortis sue, Tholose & Pictaviensis comitisse, plenius contine- ' Trésor des chartes; Toulouse, sac i, n. 28. [J. 3o3, original scellé.] ter stipulanti, fidejussores & principales pacatores, & pro predictis omnibus atten- dendis & observandis, ut supradicta sunt, obligamus dicto magistro Guichardo, reci- pienti nomine dicti domiui comitis, omnia bona nostra mobilia & immobilia, habita & habenda, renunciantes in predictis juri quo cavetur quod principalis prius conve- niatur quam fidej ussor & bénéficie epistole divi Adriani & omni exceptioni, per quam ])0sset presens instrumeutum inf'ringi in aliquo seu contra ipsiim instrumeutum in An 1270 I7OJ PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1706 An 1270 i5 octobre. aliqiio oppoiil. In cujus rei testimonhim & ad majorem firmitatem omnium preJic- torum, nos A. de Pictavia cornes Valan. predictus, & nos predicti Decanus domi- nus Usecie, & B. vicecomes Lautricensis, & L. de Montilio dominus de Lombers, & Petrus Raimbaudi & Hugo Rostangni, mi- lites, & magister Guillelmus Ros, presen- tem cartam sigillorum nostrorum muni- miue fecimus commuuiri. Actum apud Armazanecas, anno Doniini M"CColxx°, die veneris post festum apostolorum Pétri & Pauli. 537. — CCCLXIII Assises de la sénéchaussée de Carccis- sonne '. NOVERINT, &c. quod anno Domini MCCLXX, idibus octobris, dominas Guillelmus de Cohardon, miles, senescallus Carcassoue & Biterris, habito consilio & deliberatione diligenti cum nobilibus viris domino Guidone de Levies, marescallo Mirapicis, domino Stephano de Darderiis, domino Raimbaido de Salve milite, judice ipsius senescallie, domino Petro Broardi castellano Montisregalis, domino Johanne de Brueriis, domino Philippo Goloynh ju- iiiore, domino Amalrico Mileti, domino Symone de Vileriis & domino Johanne de Riparia, prius auditis confessionibiis Pétri ÉJ.oiig. i.iii, col.Jy?. Petruni de Doen de Rabastenx, Ilayimin- dum de Podio filium Raymundi de Podio, cum idem dominus Philippus habeat in terra sua omnes justitias, allas & bassas, & ipse sit paratus nomine domini Philippi de ipsis facere justitiam talem qualem ipsi iiieruerunt. Et dominus senescallus dixit, quod predictos homines ei non reddcret iiec reddere tenebatur, cum habiiisset de consilio sapientum, quod predicti dictum homicidium pacem frangendo feccrant in camino publico, & cognitio & punitio pacis fracte spectet in hac terra ad domi- num regem Francie & non ad aliura, & dictum negotium pertinetad pacis fractio- nem & armorum illicitam portationem, nonobstante hoc quod dicitur, quod ad dictum maleficium f'aciendum ultra sexper- sonas non fuerunt, cum jura & statuta do pacis fractione non solum plures personas, sed etiam unam de facto pacem posse fran- gera ostendant manifeste. Acta fuerunt hec Carcassone, in domo domini Régis, &c. 538. CCCLXIV Actes touchant les vicomtes de Nar- bonne IN ai Lucl dovico rege régnante, nonis mar[ii noverint, &c. quod ego Bernardus de Dur- banno, filius ((uondani nobilis viri domini de Fonte de Sauceriis, Pétri de Doen de Pétri Arnaudi de Dtirbanno niilitis, pro- Rabastenx & G. Boyssoni de Goallis, ipsos niilto, bona fide solemniter interposita, Pctrum de Fonte, Petrum de Doen & G. Boyssoni predictos ad suspendium con- demnavit in presentia omnium predicto- rum. vobis nobili vire domino Amalrico, Dei gratia vicecomiti & domino Narbone, & vobis Aymerico priniogenito suo, me vo- biscum dicto Aymerico transfretare ad ho- Noverint, &c. quod dominus Stephanus norem Dei & illustris domini régis Frau- de Darderiis, miles, senescallus nobilis viri domini Philippi de Monteforti, proeodem & nomine ipsius, rcquisivit nobilem virum dominura Guillclmum de Cohardone, niili- feni, senescallum Carcassone & Biterris, quod redderet ci P. de Fonte de Sauceriis, ' Archives du domaine de Montpellier; séné- chaussée de C'ircassonne en général, liasse 3, n. 9. cie ac subsidium Terre Sancte, in isto ' Archives du domaine de Montpellier; vijjtierie de Narbonne, 12""' cont. n. 2. ' Doin Vaissete a daté cette pièce de 1 ij-, £1 avec raison; car elle est datée du régne de Louis IX, mort le 2J août 1270. Le notaire aura fait com- mencer l'année au 2Ô décembre, ce qui est naezi l'usage à Narbonne. [A. M.] An 1 270 An 1 270 7 niau. An 1270 1707 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1708 Éd.orig. t. 111, cul.5g8. primo passagio dicti domini Régis, quan- documcjue seu quotiescumque a vobis seii altero vestrum fuero requisitus, & vobis- cum Aymerico esse vestramque volunta- tem & niandatum implere pro viribus, euiido, staiido & redeundo, quaiitumcum- que esse volueritis in viatico supradicto, personaraque vestram& res vestras salvare, custodire & deffendere ubique, & vos non deserere iiec a vobis recédera quousque, Deo volente, revers! fueritis ad has partes, aliquo casu, jure vel terre usu seu consue- tudine, quibus expresse renuntio in hac parte, absque tamen vestra expressa licen- tia & vohuitate. Insuper profiteor & re- eognosco vobis domino Amalrico me a vobis habuisse & récépissé & vos mihi ex causa mutai tradidisse C libr. Tur. supra vadiis, de quibus a vobis bene per paccatum me teneo & contentum. Quas siquidem C libr. Tur. bonas & percurribiles vobis predicto Aymerico, de mandato & ex delc- gatione dicti domini' Amalrici, persolvere promitto, &c. Verum si forte morte essem preventus ante passagium vel aliqua alia ratione, propter quod transfretare non possem, quod Deus avertat, promitto vobis per firmam stipulationera predictas C libr. Tur. reddere, &c, juxta conditionem con- dictam inter dictum dominum Regem & stipendiarios suos, vel duos idoneos milites mittere in Terre Sancte subsidium vobis- cum predicto Aymerico cum toto meo arnesio, loco mei, &c. Ad hec nos Amalri- cus, Dei gratla vicecomes Narbone, & nos Aymericus filius ejus, de mandato expresse ejusdem domini patris nostri, nos ambo promittimus tibi dicto Bernardo de Durbanno, c[uod nos dabimus & dare fa- ciemus tibi & socio tuo militi vadia & res- taurationem equorum tibi & eidem facie- mus, sicut dictus dominus rex nobis dic'.o Aymerico & sociis nostris & aliis stipendia- riis suis dare & solvere ac restituere tenc- tur, &c. Acta sunt hec Narbone, in palatio rotundo dicti domini Amalrici, in presen- tia & testimonio Raimundi de Quadragiata militis, Bedocii de Seiano domicelli, &c. IL In anno' Nativitatis Christi millesimo ' Hôtel de ville de Naitonne, Thalamus i. [Doat, V. 5o, i" 26-j,] ducentesimo septuagesimo, rege Ludovico régnante, quarto nonas augusti, noverint universi presentis pagine seriem inspec- turi, quod Joannes Benedicti, Jacobus Be- nedicti, Bernardus Gueraldi & Guillelmus de Fulano, consules civitatis Narbone, exibuerunt mihi notario infrascripto & testibus infrascriptis presentibus quandam litteram domini Guillelmi de Choardoue, militis, senescalli Carcassone & Biterris, patentem & sigillatam sigillo ipsius domini senescalli cereo coloris viridis & signo in eodem septem rotarum, in cujus circuitu erat descriptio : 5". Guillelmi de Choardon militis; cujus littere ténor talis est : Nobili viro & karissimo amico suo, do- mino Amalrico, vicecomiti Narbone, Guil- lelmus de Cohoardon, miles, senescallus Carcassone & Bitterris, salutem & since- ram dilectionem. Cum nuper vobis que- dam mandata fecissemus pro vestro com- modo & pro periculis, que in civitato Narbone iminebant,evitandis, & ad tenen- dum in bono statu & pacifico burgenses & habitatores dicti loci, vos, sicut nobis est relatum a diversis, hoc quod previdimus ad remedium, ad dispendium irapenxistis, faciendo fieri preconisationes & excubias & multa alia contra usum hactenus a lon- gevis temporibus observatum, de quo, ut dicitur, iminent pericula graviora. Unde vobis mandamus, quatinus predictas pre- conisationes sub vestro nomine & illorum qui soliti sunt adhiberi & prout consue- tum est fieri faciatis & etiam excubias, prout hactenus est fieri consuetum, nec eos impediatis excubare qui hoc facere sunt ex antiqua consuetudine assueti, nec ad hoc aliquos faciendum contra hoc quod consuetum est compellatis. Si vero alique querele contra consules Narbone in vestra curia proponantur, eorum deffensiones & exceptiones tam fori quam alias sibi de jure, usu vel consuetudine compétentes admitatis. In creatione autem novorum consulum hoc quod hactenus consuetum est observetis & observari faciatis, nec confratrias vel conjurationes prohibifas & paci odiosas ibi fieri permitatis, & si facte sunt, eas dissolvi faciatis & transgressores légitime puniatis. Illos autem, qui pro ultima guerra domini Raimundi, quoiidam An 1:70 An I 270 juiliut. An 1270 1709 PREUVES DE L'HÎSTOIRE DE LANGUEDOC. 1710 coniitis Tîiolosani, pro his que coatra do- niiaiim llegeni coniraiseruiit, de niandato cjusdem domini Régis fueruiit facii exules de Narbona, si illicite redieruiit, capiatis & captos teneatis, douce sit quid inde fieri debcat ordiiiatum. lllos vero, qui iii dicta rjuerra domino Régi fidelifer adheserunt, non. perniittatis ab aliquibus damnificari in personis sive rébus. Consulibus autem suis temporibus servari faciatis a populo bobedientiam consuetam. In his autem o:iinibus & in aliis, que nuper vobis man- davimus pro bono statu dicte ville, bene Ci juste habeatis vos & vestros & prout bene extitit retroactis temporibus consue- tum. Et si qua indebite innovastis, celeri- ter in statum debitum reducatis, taliter quatenus ad nobilem virum comitem Fuxi pcrsonaliter accedentes, ex parte nostra rcquiratis eundem, ut castrum de Mou îcacuto, Tholosane dyocesis, quod in nos- trum & fidelis nostri Sicardi de Montcalto r.iilitis prejudicium occupasse dicitur & adhuc etiam detinere, vobis nostro nomine restituât, & tam super invasioae dicti castri, quam super aliis injuriis & exces- sibus par ipsum comitem seu gentes suas in ferra dicti Sicardi de Montealto militis, quam a nobis tenct in feudum, & alibi in nostris feudis perpetratis, infra instans festum Candelose emendam nobis & nos- tris faciat competentem, alioquin denun- cietis eidem comiti ex parte nostra quod cxtunc circa factum hujusmodi consilium An 1270 facientes quod in deffectum vestrum non 8i remedium adhibere curabimus, quam opporteat nos interponere partes nostras. Datum Carcassone, tertio kalendas au- gusti, anno Domini millesimo ducente- sinio septuagesimo. Reddite litteras. Acta fuerunt hec anno & die premissis, in domo consulatus civitatis Narbone, in presentia Se testimonio Hudalguerii de Lacu, Raimundi Pétri Guillelmi, Rai- mundi de Montepessulano, Guillelmi Be- raudi, Berengarii Terreni, & mei Guil- lelmi Pétri, scriptoris Narbone publici, qui hec omnia ad instanciam & mandatum dictorum consulum scripsi & dictam litte- ram coram predictis testibus legi & in pu- blicam formam redegi. 53g. Mandements divers d'AlJonse de Poi- tiers pour l'année 1270. I. Littera patens, directa vicarlo Tholose St ejus judici, super coiiimonicione fiicienda ex parte domini comitis Pictaviensis & Tholose a comité Fuxi '.. fore noverimus oportunum. Quod si ambo luiic requisicioni faciende nequiveritis ]iersonaliter interesse, alter vestrum prc- sens mandatum nostrum nichilominus exe- catur. Datum die dominica ante epipha- nlam Domini, anno Domini M» cco lx™" nono. II. P. de Roceio, militi, vicarlo Tholose, & nia- gistro Arnaldo de Petnicia, ejusdem curie jiidici super négocie comitis Fuxi '. Alfonsus, &c. Per alias nostras patentes litteras vobis scribimus, ut comitem Fuxi secundum formam in dictis litteris conten- tam ex parte nostra requirere debeatis, vos vel alter vestrum, si arrfbo nequiveritis interesse. Hinc est quod vobis mandamus, quatiiHis in requisicione hujusmodi fa- cienda assumatis vobiscum aliquas perso- nas ydoneas, qui présentes assistent, cum dictus cornes fuerit requisitus, ut [de] re- quisicione eadem possint processu tem- poris, si neccesse fuerit, testimonium pe- ril)ere, rcsponsionemquo, quam dictus co- rnes fecerit, sine aliqua amixtione falsitatis nobis quam cito poteritis rescribatis, & senescallo nostro Tholose & Albiensi vera- citer intimetis eandem & Sicardo Alemanni ALFONSL'S, &c. Petro de Roceio, militi, vicario Tholose & mngistro Arnaldo militi, facto inde, si expedire videritis, pu- de Petrucia, judici curie ejusdem vicarii, blico instrumento. Datum die dominica in salutem & dilectionera. Mandamus vobis, vigilia epiphanie Domini, anno Domini ' n. xxivD, f" 96 y. I. x.vivP, f" p7 a, An I71I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1712 An I 270 An I 270 S janvier. ]\l"ccoLX.° noiio. Istas autem litteras senes- idem Jordainis, in loco predicto dictas callo nostro Tholose ostendatis & Sicardo furcas construi & erigi fecerit in ipsius Alemanni militi, iina ciim littcris patenti- Jordani prejiidicium & gravanien, manda- mus vobis quatinus, vocatis dicto Odone de Insula & aliis qui fuerint evocandi, consulto super hoc dicto Sicardo Alemanni & auditis hinc inde rationibus, dicto Jor- dano super premissis exhibeatis mature justicie complementum , si quid in hac parte contra justiciam attentatum fuerit, faciatis ad statum debitum revocari. Datuni Parisius, die mercurii post epiphaniam Domini, anno Domini M" cc° LX" nono. bus super requisicione hujusmodi facienda. III. Senescnllo Tholose & Albiensis & Sicardo Alemanni militi 'pro abbate monasterii Lesa- tensis '. Alfonsus, &c. Veniens ad nos abbas mo- nasterii Lesatensis nobis dédit intelligi conquerendo, quod cornes Fnxi in nostrum & ejusdem abbatis prejudicium in villa Lesatensi & alibi in districtu & comitatu nostro in bonis ejusdem monasterii non modica dempna (sic) dédit & multa centra justitiam attemptavit. Quocirca vobis man- Provido viro & dilecto suo Th. de Non- damus, quatinus vos vel aller vestrum aut gevilla, militi, senescallo Tholose & Al- saltim per personas ydoneas a vobis depu- biensis, G. subdecanus Carnotensis, P. tatas, de jure nostro, quod in dicta villa archidiaconus Xanctonensis & Guichardus Lesatensi habere dicimur, inquiratis dili- Cameracensis canonicus, illustris domini genter veritatem, & jus nostrum, de quo comitis Pictaviensis & Tholose clerici, sa- vobis constare poterit, illesum servare eu- lutem & dilectionem. Transcriptum litte- retis, non permittentes in bonis dicti mo- rarum, quas serenissimus dominus Ludo- nasterii infra metas districtus & comitatus viens, Dei gratia Francorum rex, mittit nostri, in feudis nostris existentibus in nobilibus viris comiti Fuxi & senescallo vestra senescallia, dempna & gravamina suo Carcassone super negotio castri Mon- inferri per dictum comitem vel per suos, fisacuti & ville de Lesato, vobis mittimus rescribentes nobis nihilominus ea que ad presentibus infrascriptum. Unde expedicns jus nostrum spectare inveneritis in pre- arbitramur, quod vos illustrem dominum missis. Datum die dominica in vigilia epi- nostrum comitem Pictaviensem & Tholose phanie Domini, anno Domini m^cCLX» iiono. IV. Senescallo Tholose & Albiensis pro Jordano de Saxiaco milite'. Alfonsus, &c. senescallo Tholose, &c. Ex parte fidelis nostri Jordani de Saxiaco militis nobis extitit conquerendo monstra- tum, quod cum ipse quasdam furcas fecis- certificare curetis quam cito poteritis bono modo, qualiter senescallus Carcassone se habuerit in mandato domini Régis exe- quendo. Vos autem contra dictum comitem Fuxi, occasione castri Montisacuti & ville de Lesato ac aliarum injuriarum, quas idem comes F'uxi in feudis dicti domini comitis dicitur perpétrasse, pendente ordi- jiacione domini Régis, guerram facere nul- latenus presumatis vel aliud attemptare, set dirui, quas in sui prejudicium de novo quousque ab ipso domino comité aliud erexerat in villa de Bordis Odo de Insula, super hoc receperitis in mandatis. Datum porcionarius dicte ville, nomine suo & nepotum suorum, & postmodum magister Guillelmus de Furno, judex Tholose, de mandato dilecti & fidelis nostri Sicardi Alamanni militis, tune fenentis locum se- nescalli, sine cause cognitione, ut asserit Parisius, die jovis antc festum sancti Vin- centii. Transcriptum vero diciarum Utlerarum sunt (sic) in communibus, • JJ. xxiv», f 99 i. An 1 270 An 1270 16 janvier. ■ JJ. xxivD, f" 97 i. ' I6id. {" p3 a. lyiS PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1714 An 1 270 ib jan- vier. An 1270 16 février. VI. Senescallo Tholose & Albiensis pro Ademario de Montellis clerico'. Alfonsus, &c. Veniens ad nos Ademarius de Montellis clericus nobis dédit intelligi, quod cum abbas Lesatensis sibi quedam ecclesiastica bénéficia contulisset in dio- cesi Tholosana, & idem abbas in absentia dicti clerici fructus & proventus dictonim beneficiorum in anno présent! tempore messium vendidisset Rogerio de Espieriis servienti nostro pro decem libris Tholosa- narum, ut dicitur, de quibus licet requisi- tus idem Rogerius dicto clerico satisfacere contradicit. Vobis mandamus quatinus, si est ita & aliud rationabile non obsistat, dictum Rogerium ad satisfaciendum de dicta pecunia dicto clerico corapellatis, justicia mediante. Datum Parisius, die sab- bati ante festum beati Vincencii, anno Domini m°cc°lx.° nono. VII. Senescallo Tholose & Albiensis pro episcopo Albiensi '. Alfonsus, &c. Meminimus alias scripsisse dilecto & fideli nostro Sycardo Alemanni, militi, tune temporis vices senescalli nos- tri Tholose & Albiensis gerenti, pro rêve- rendo in Christo pâtre episcopo Albyensi in modum qui sequitur : — Fréquenter pulsati instantia peticioiiis reverendi in Christo patris episcopi Albiensis, vobis mandamus quatinus décimas incursas, ad- juratas & possessas sub ecclesia, necnon décimas novalium a subditis nostris dicte senescallie, in dicta diocesi décimas hu- jusmodi detinentibus, facta vobis primo a parte ecclesie fide summaria de predictis, décimas easdem restitui f'aciatis ecclesiis, quibus subsunt, nonobstante si ab ecclesia de fructibus dictarum ecclesiarum cum ali- quibus personis contractas vendicionis processerit, nisi eedem persone vendicio- nem hujusmodi ostenderint extitisse. Pre- tereaeos de jurisdictione nostra existentes in eadem diocesi, qui per annuni & diem excommunicationis sententiam sustinue- rint animo indurato, per capcionem bo- ' JJ. wivD, (■' :^Jont le sceau est pendant, £■ qui ont donné cette attestation, est écrit le long du parchemin découpé, [Note de D, Vaissete.j Beaucaire &• en Provence' C 548. CCCLXXI >UNCTis présentes litteras intuentibus nos subscripti, quorum sigilla sunt pendencia, facimus notorium & manifes- tum, quod usus & consuetudo sunt & fue- runt longissimis temporibus observati, & tanto tempore quod in contrarium memo- ria non existit, in senescallia Belliquadri & inProvincia, quod burgenses consueve- runt a nobilibus & baronibus & etiam ab arcbiepiscopis & episcopis, sine principis * Tovs ceux qui ces lettres verront, Jehan. ,, i- -t*. garde de la prévôté de Paris, salut. Sa- Lettres du roi Philippe le Bel en faveur du Pont Saint-Esprit'. auctoritate & licencia, inpune singulum m litare assumera & signa militaria habere & portare & gaudere privilegio militari. In cujus rei testimoniuni, sigilla nostra appensa presentibus litteris duximus appo- nenda, die martis post octavas Pentecostes, anno Domini millesimo ducentesimo no- nagesimo octavo. Sigillum domini Durantis prioris. — Si- gillum Rostagni de Ruppemaura domicelli. — Sigillum Johannis de Ruppemaura do- micelli.— Sigillum Rostagni de Monte- lauro domicelli. — Sigillum domini Rai- mundi Guidonis militis. — Sigillum domini Bertrandi Ricardi militis. — Sigillum do- mini Jacobi Gaucelmi militis. — Sigillum domini Guillelmi Hugonis Barguanhacii militis. — Sigillum Rostagni de Blaudiaco domicelli. — Sigillum Rostagni de Ba- gualancia domicelli. — Sigillum Marci Guelesica domicelli. — Sigillum Bertrandi Guigonis domicelli. — Sigillum domini Raybaudi militis. — Sigillum G. Saunerii burgensis. — Sigillum Nycholai Chabaudi uotarii. — Sigillum B. de Caperiis notarii. — Sigillum domini Bertrandi Mustela mi- ' Trésor des chartes du roi ; ordonnances, n. i, [J. 468^ original scellé.] chent tuit, que nous Van de grâce mil trois cent £• neuf, le jeudi devant les Brandons, veismes les lettres de nôtres eigneur II roi de France en cette forme : Philippus, Dei gratia Francorum rex, universis présentes litteras inspecturis sa- lutem. Notum facimus, quod nos sollicita meditatione pensantes labores immensos, quos dilecti nostri homines ville Sancti Saturniui de Portu in constructione pontis Sancti Spiritus sustinuisse, diligentianique & providentiam circumspectam eorum, quas in querendo & procurando emolu- mento, de quo pons tara mire magnitu- dinis in tam modico tempore construi potuit, adhibuisse noscuntur; considéran- tes insuper plura miracula jam facta & que ibidem quotidie gratia sancti Spiritus iiivalescunt, ut ipsi fidèles, ex quorum lar- gitionibus dictus pons constructus est, a solifa devotione operis pontis ipsius non retrahantur, sed ad majorem potius at- trahantur, continuantes eleemosinas, quas ad perficiendum opus predictum largiflue porrexerunt, predictis hominibus Sancti Saturniui de Portu concedimus de gratis. ' Communiqué par M. Lancelof An i3io février. I74Q PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. lj5o ~7" An ' ^ '' 'An '"^ speciali, quantum ad nos pertinet, ut ipsi pifalis & pauperum ibidem confluentium in capite dicti pontis a parte ville Sancti ac dicte capelle & deservitorum ejusdem Saturnini quoddam hospitale ad recipien- sustentatione, totaliter & intègre conver- dum infirmes, pauperes, débiles & raendi- tantur, consummatoque opère pontis pre- cos, necnon unam capellam in honore dicti, dictas eleemosinas ad sustentationem béate Virginis & gloriosissimi confessoris pontis ejusdem hospitalisque & pauperum, beati Ludovici, avi quondara nostri, edi- necnon capelle & deservitorum ipsius ex- ficare & construere valeant, dum tamen pendi volumus, ut predicitur, prout ad patri nostro sanctissimo summo pontifici nos pertinet, & converti. Que omnia per predicta placeant, dictumque hospitale dictos homines fieri volumus, ut premit- & capellam eximere ab ecclesia majori titur, & compleri. In cujus rei testimo- ville Sancti Saturnini predicte. Volentes & nium, sigillum nostrum fecimus presenti- coiicedentes, prout ad nos pertinet, quod bus litteris apponi. Datum Parisius, die omnes eleemosine que fient a Christi fide- XXV februarii, anno Domini M cccix. libus, sive pro constructione pontis sive Et nous au transcrit de ces lettres avons mis pro dictis hospitali & capella, tam in ip- le scel de la prévôté de Paris, l'an & le jour sius pontii constructione, quam dicti hos- dessus dit. •'ji «^ «jj^ «jj-» i-Çj «jSj t-2j"^ 11 I à l'abbave le numéro 6. du Midi; elle donna naissance a celles de , . ' ^ . , ■ ^ s „ , „,.,',„ r ■ ■> ■ Latin iioii (ancien cartulaire lûol. Parche- Candeil & de Fontfro.de, pour ne citer que ^._^ ^ ^^^^ quatre-vingt-seize feuillets à longues les plus célèbres, & sa richesse, sa puis- y^^,^^^^ ^^^^ ^^ „„, quatre-vingt-un millimètres. sance en firent longtemps l'un des centres ]yj^„e ,„..,in & même époque que le précédent. La monastiques les plus importants du Midi. plupart des pièces se retrouventdans le latin 9994. Les abbés du douzième & du quatorzième Ce volume » l'abbaye portait le numéro 2. siècles firent réunir les actes relatifs à Latin 11010 (ancien cartulaire i63J. Vélin, leurs vastes propriétés & en formèrent six cent soixante -treize feuillets à longues lignes, cartulaires, dont cinq nous sont parvenus haut de cent quatre-vingt-cinq millimètres. Cora- & dont le sixième, en grande partie, fut mencement du quatorzième siècle.Titre au folio 2 : ./ T^ » j 1 » I !• Aisso so las liicrtatx e las franaue^as çuel monestier copié par Doat dans le courant du dix- "^'" , , -, , d , , i r n '.,.,,,-. . de Granselva a. de Tholosa a Bordel. Les feuillets septième siècle. Ces manuscrits sont tous , . , >, • ■ 1 1 " " , T. 1 1- 1 ■ 1 - '^9 * '7'' 5°"' d'une main postérieure (entre conservés à la Bibliothèque nationale, a ^33^ ^ ,3^^^ j^^j^^jf ^^.^ privilèges & exemp- "^^^^- lions de l'abbaye dans les villes & seigneuries ri- En voici la liste & la description : veraines de la Garonne. Beaucoup de pièces en langue vulgaire. En tète, résumé ville par ville Latin 9994 (ancien cartulaire 159). Manuscrit des droits & exemptions de Grandselve; ce som- sur vélin de deux cent cinquante & un feuillets à maire est en langue vulgaire. Ce cartulaire portait longues lignes, haut de trois cents millimètres; à l'abbaye le numéro 4. Nous en donnons le dé- portait à l'abbaye le numéro 1. Kcrit du temps de pouillement complet, & nous le désignons par la l'abbé Guillem, vers 1195. Porte à la marge de lettre E. nombreuses annotations du dix-septième siècle. Dans notre Catalogue la lettre D désigne I s relatives à la topographie. — Nous désignons ce volumes 76 à 79 de la collection Doat, oii est cartulaire, dont nous donnons le dépouillement ira nscrit le sixième cartulaire, aujourd'hui perdu, presque intégral, p.ir la lettre A. qui renfermait surtout des pièces de princes & ce nols. A, 1 o5 a. 1755 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 17^6 rois. Dont a en outre copié un certain nombre de guière, de Pierre de Bessens & autres sei- pièces détachées, trouvées par lui aux archives de gneurs des environs l'abbaye. , _ , D j 1 1 1 j j A, loj a, 106 a. Four donner le catalogue complet des actes de Grandselve, il conviendrait de joindre aux docii- --, ments plus haut indiqués les deux collections sui- IV.— Vers 1 125. — Raimond Garsias & vantes: *^ femme Ermessinde donnent à l'abbé . „ . . , . Bernard leurs possessions dans l'île de Ba- 1° A Pans, Archives nationales, L, 1009 èis. „ril<: Collection d'environ cent quatre-vingts pièces des douzième, treizième 8c quatorzième siècles, surtout du douzième, donnée aux Archives en i8o5. Peu d'intéressantes; la plupart se retrouvent dans les ^- ~ "^^- — Guillem Sicber & son cartulaires. frère Géraud donnent à Grandselve & à 2° Aux archives départementales de la Haute- l'abbé Bertrand la moitié de la terre de la Garonne, autre collection de pièces rachetées à Zacha de Combas pour le salut de l'âme de un relieur dans le courant de ce siècle; beaucoup leur frère Raimond, mort après avoir été sont mutilées. Quelques-unes pourtant ne Jnan- excommunié par l'évêque de Toulouse, quent pas d'intérêt, notamment pour la fin du Amélius, à la requête des frères de Grand- treizième siècle. Selve. Enfin une courte monographie de l'abbaye de A, 9 è. Grandselve, publiée par M. Jouglar dans le tome 8 des Mémoires de U Société archéologique du midi VI. — 24 août Il3o. — AméliuS, évêque de U France, nous a fourni quelques actes non de Toulouse, donne à Grandselve 8c à l'abbé copiés par Doat Bertrand l'église de Ricancèle. Jusque vers 1 an iioo ces actes ne présentent r^ ^ .- ■ • ■ .' • < L- ,1 I'. 76, f" 7. guère qu un intérêt géographique; nous les don- nons principalement à cause de la pénurie de documents anciens sur cette partie du Langue- ^'^- ~ ^O janvier, avant Il33. — AI- doc. lis sont de plus de nature à faire connaître fonse, comte de Toulouse, donne au mo- dans le détail la manière dont se formaient les nastère de Grandselve une terre dans le domaines des grandes communautés cisterciennes. dîmaire de Sainte-Marie de Lasella. A partir de l'an 1190, ces documents deviennent A, 1 a. beaucoup plus intéressants, & les lettres de princes y ^''°"^«"t- VIII. — ii33. — Matfred cède à Grand- selve Si à l'abbé Bertrand ses droits sur la L — 1117, — Amélius, évêque de Tou- terre donnée à l'abbaye par le comte Al- louse, confirme à Géraud de Salles la pos- fonse. session de tout ce qu'il a acquis à Grand- a, 1 a. .selve & aux environs, & l'exempte du payement des dîmes, à condition de cons- IX. — 20 mai, vers ii33. — Innocent II truire une église dédiée à la Vierge & à la à l'évêque de Toulouse. L'abbé de Cadouin Madeleine. s'est plaint à lui de celui de Grandselve, Gall. Christ. XIII, Instr. c. i5. qui lui refuse l'obéissancej le pape invite l'évêque à rétablir la subordination. II. — Janvier 11 17. — Olivier de Bes- Gall. Christ, xiii, Instr. c. 17. sens &sa femme Algarde donnent à Grand- selve & à Géraud de Salles une partie de X. — ii35. — Arnaud de Montech cède la forêt de Grandselve. à Grandselve & à l'abbé Bertrand ses droits Gall. Christ, xiii, Instr. c. iS. de baille sur la terre donnée à l'abbaye par le comte Alfonse. III. — Vers II25. — Suavis & sa femme A, 1 h. Guillemette donnent à l'abbé Bernard tous leurs droits sur l'île de Banols; — à la XI. — i3 août 1140. — Bertrand, abbé suite, chartes identiques de Pons de Bru- de Grandselve, vend à Bernard Risum agni 17^7 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1758 hahens, de l'iiôpital de la porte d'Arnaud- Bernard, à Toulouse, & à tous les frères diidit hôpital, -les oublies que Benezeit Arnaud avait données à l'abbaye, moyen- nant cent sous de Morlas. D, 76, f"> 12. XII. — 1" avril 1142. — Innocent II confirme à l'abbaye de Grandselve toutes ses possessions, à Grandselve & dans les localités environnantes, & le lieu de Font- froide, en Narbonnais, que le vicomte Ai- nieri avait donné à l'abbaye pour y bâtir un monastère. Gall. Christ. XIII, In'.tr. c. 18. XIII. — 7 avril 1148 (n. st.). — Roger de Béziers, vicomte de Carcassonne, ac- corde aux moines de Grandselve, à l'abbé Bertrand & à la maison de Fontfroide l'exemption de tous péages, cens, leudes & guidages dans l'étendue de ses domai- nes. A, 121 h; H, v, c, 1060. XIV. — 10 septembre 1143. — Richard de Combes vend à l'abbé Bertrand une terre, moyennant vingt-six sous de Mor- las. A, 3 a. XV. — 1143. — Guillem de Belpech donne à l'abbé Bertrand sa terre d'Es- pagnac, près de celle de Comberouger, moyennant dix sous de Morlas. D, 76, f 16. XVI. — 1143. — Richard de Combes engage à l'abbé Bertrand une terre voisine de celle qu'il avait déjà donnée à l'abbaye pour la tenir sept ans, & moyennant vingt- cinq sous de Cahors. A, 3 h. XVII. — 1143, — Richard, Bernard & Martin de Combes vendent à l'abbaye de Grandselve, moyennant vingt & un sous de Morlas, une terre située près de la route. A, 4 A. l'abbé Bertrand leurs droits sur l'île do Banols. A, loj h. XIX. — 9 avril 1147. — Bernard de Cas- telpor & sa femme donnent à l'abbé Ber- trand la moitié de leurs revenus en huile & en olives sur le jardin de Pons Gaufred. A, izz h. XX. — II47' — Terrenus, prêtre, cède à Bertrand, abbé, moyennant deux sous de Cahors, la terre de la Pradelle. A, I b. XXI. — II47' — Arnaud de Montech & son frère Guillem donnent à l'abbé Ber- trand leur terre de Lasela, moyennant quinze sous de Cahors & le don d'une tu- nique & d'une cape. A, I o a. XXII. — II47' — Bernard de Lascascs & son frère Poitevin donnent à Grandselve cinq sous de leur part des péages de Sainte- Bazeille. B, i52 b. XXIII. — 1 147. — Guillem Pierre & ses frères Aimeri & Adémar donnent à Ber- trand, abbé de Grandselve, une terre près du ruisseau de Calers. — Donation con- firmée la même année par Guillem Rai- nier, Compain de Bouville, Raimond de Beaumont & Arnaud de Lens. H, V, c. 1097. XXIV. — 2! janvier 1147 (v. st.). — Ar- naud Elie & son fils Eudes donnent avec le consentement d'Hugues, abbé de Saint- Sernin, leur condamine de M-a^triis. A, io3 b. XXV. — I" mai 1 i5o. — Ug de Belpech confirme à Grandselve la possession de la terre que Guillem de Belpech lui avait vendue, moyennant la somme de dix sous de Morlas. D, 76, f 40. XVIII. — 10 juillet 1144. — Guillem XXVI. — 26 septembre nSo.— Guillem Burdo & sa femme Richarde cèdent à Esquivet & ses frères Raimond de Saint- PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1759 Salvi & Guillem Jorda donnent à l'abbé Alexandre la terre dite Camp-Bernard. A, 201 a. XXVII. — 4 décembre ii5o. — Guillem- Raimond, sénéchal de Barcelone, & ses en- fants donnent à Grandselve leur honneur du nom de Cerdaniola, pour y construire un monastère. Marcel Hispanica, c. l3io (Bréqiiigny, TahU des d'tplàmes, t. 3, c. 169). XXVin. — ii5o. — Raimond de Mon- taigu donne à l'abbé Alexandre ses posses- sions dans le bois de Candeil, — Donation semblable faite en même temps par Gui- raud Bec & Guillem de la Grave. H, V, c. 1127. 1760 XXIX. —Vers ii5o. — Raimond, comte de Barcelone, exempte de tout péage dans guttcs. ses États les objets & marchandises appar- a, 180 a. tenant à l'abbaye de Grandselve. D, 77,f» i3. de leur seigneur Arbert de Finhan, don- nent à l'abbé Alexandre leur honneur de Nones, moyennant douze sous de Morlas. A, 182 a. XXXV. — 2 juillet ii53. — Richard de Combes vend à Grandselve, pour dix sous de Morlas, une terre, sise à Villelongue, qu'il lui avait engagée. A, 3 *. XXXVL — 18 juillet 1153. — Pons fe Monbéqui cède à l'abbé Alexandre ce qu'il possédait au terroir de Noncs, moyennant treize sous de Morlas. A, 180 a. XXXVIL — 18 juillet ii53. — Rai- mond Peitavin donne à l'abbé Alexandre sa part de l'honneur de Nones, infra duas XXX. — 24 janvier ii5o (v. st.). — Arbert de Finham & Bertrand de Saint-Nauphary {S. Leufarîo) donnent à Grandselve & à XXXVIII. — 28 octobre ii53. — Bona- fos, doyen de Cayrac, avec le conseil de ses frères, donne à l'abbé Alexandre la terre de Saint-Pierre & de Saint-Béraud, dans la paroisse de Lasela, sous la re- l'abbé Alexandre le casai de la Graveira devance annuelle de quatre setiers, deux- avec toutes ses appartenances. A, 2 a. XXXI. — Juillet Ii5i (I" mercredi du mois). — Ermengarde, vicomtesse de Nar- bonne, donne à l'abbé Alexandre dix sau- de froment & deux de mixture, payables à la fête do Saint-Gilles, aux moines de Cayrac. Latin i roi 1 , 41 i. XXXIX. — Vers ii53. Arbert de Fin- lées de sel à prendre chaque année dans han & Guillem d'Ayguetinte donnent à Granselve l'honneur que tenait d'eux, à Nones, Forton Corrigia, & le fief de Guil- lem de Belpech. A, i3o b. XL. — 18 août 1154. — Bernard del R!u & son frère Arnaud partagent avec l'abbé Alexandre l'honneur qu'ils tenaient de Arbert de Finhan. A, 182 h. XLI. — 9 septembre 1154. — Galabrun de Lassela ik autres seigneurs vendent à Grandselve, moyennant dix sous de Mor- las, quelques possessions à Lassela, A, 2 a. ses salines de Narbonne. A, 221 è. XXXII. — 23 septembre ii52. — Ber- nard Pèlerin cède à Grandselve la terre qu'il possédait près de la Morte-Garonne, moyennant six sous de Morlas. A, 104 A. XXXIII. — Ti52. — Jourdain de l'Isîe accorde à l'abbé Alesandre le droit de pâ- ture dans toutes ses terres. H, V, c. I j jp. XXXIV. — 5 juin II 53. — Forton Corn- gia !k sa femme Arsi-ude, du consentement lyôi INVENTAIRES ET CATALOGUE:; XLII. — 9 septembre 1154. — Guilleni- Aton & son frère Bertrand donnent à l'abbé Alexandre un lieu dans leur hon- neur de Nones, pour y construire des bâti- ments & y établir des pâturages. A, 180 h. . XLIII. — 10 septembre 1154. — Sibille, femme de Richard de Combes, confirme les ventes & donations faites à Grandselve par son mari. A, 4 a. XLI V. — 10 septembre 1 1 54. — Bernard de Combes 8c sa femme Provence donnent à Grandselve une terre à Cofruer. A, 2 i. XLV. — II septembre 11 54. — Adémar de Saint-Giri vend à Grandselve une déna- riée de vigne pour la somme do quatre sous de Morlas. A, 4 a. XLVI. — 2 mai ii55. — Isarn de Saint- Laurent & Brun de Pantaniac cèdent à Grandselve leur terre de Lassela, pour quinze sous de Cahors. A, 4 *• XLVII. — 2 mai 11 55. — Armand du Pin & son frère Raimond de Bessens cèdent à l'abbé Alexandre leur quart des dîmes de Nones, moyennant trente-cinq sous de Morlas; cette vente est approuvée par les parents d'Armand. A, 181 t. XLVIII. — 6 mai ii5j. — Ug Je Rogo- n'iag & sa femme Brunissende cèdent à Grandselve leur terre de Frigida Fabrica dans le terroir de Lasela. A, 22 è. XLIX. — 6 mai n55. — Bernard de Combes & ses parents vendent à Grand- selve, moyennant dix sous de Cahors, leur terre du port de Saissas, A, 5 a. L. — 6 mai ii55. — Terrenus, prêtre, vend à Grandselve sa terre de Pradelle, moyennant six sous de Morlas. A, 5 a. 1762 LI. — 6 mai ii55. — Arnaud. GuitarJ & sou frère Raimond vendent à Grandselve leur terre de Perer Arnaîd, moyeiinaut quinze sous de Cahors. A, 6 b. LU. — 6 mai ii55. — Galal)run, son frère Raimond & sa sœur Bermonde don- nent à Grandselve tous leurs droits sur le port de Saissas. A, 5 h. LUI. — 6 mai ii55. — Ug de Rogonag & sa femme Brunissende vendent à Grand- selve leurs possessions à Frigida Fabrica, in terminio de Lassela, moyennant quinze sous. A, 6 a. LIV. — 7 mai 11 55. — Guillem Tort & ses frères donnent à Grandselve la terre de la Pradela. A, 6 a. LV. — 18 février 1 155 (v. st.). — Géraud Regafred donne à l'abbé Alexandre son quart des dîmes de Nones. A, 181 a. LVI. — Vers ii55. — Bernard Arlot & ses enfants cèdent à Grandselve le fief qu'ils tenaient de Forton Corrigia, à No- nes, moyennant deux sous de Morlas, A, 184 a. LVII. — M mai, vers ii56. — Bernard Alègre cède à l'abbé Alexandre ce qu'il avait au lieu dit Serrago-^a, & une place pour construire un moulin sur le Lanibon, A, i83 a, LVIII. — 20 octobre 11 56. — Sicard de Laurac & son fils Sicard exemptent Grand- selve de tout droit de leude sur le sel. A, 222 a, LIX. — 29 novembre 11 56. — Bernard Corna & son frère donnent à l'abbé Alexan- dre leurs droits sur b bailie & le dîmaire de Nones, à eux cédés par Armand du Pin en échange d'une égale quantité de terre. A, 182 a. VIII. .% 1763 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. LX. — Décembre ii56. — Arnaud Hélie & son fils Eudes donnent à l'abbé Alexan- dre autant de terre qu'en pourront labou- rer deux paires de boeufs, aux garrigues de Banols. A, 104 ^. ' LXL — 18 janvier 1157. — Gautier de Serrant confirme à l'abbé Alexandre les donations d'Arnaud de Bre'^uila, entre les ruisseaux de Girben & de Rodanel. A, I i. LXn. — 18 janvier iiSy. — Richard de Combes & sa femme Sibille vendent à Grandselve leur clos de vigne Je Panepu- trido. A, 7 a. LXin. — 3o janvier iiSy. — Pierre de Banols & autres donnent à l'abbé Alexan- dre leur part de la terre de Mazères au terroir de Banols, moyennant trente sous de Morlas. A, 104 a. LXIV. — I" février iiS;. — Sanche Mazelier & ses enfants donnent à Grand- selve cinq sétérées de terre qu'ils possé- daient au lieu de Nones. A, i83 i. LXV. — 4 février iiSy. — Arnaud de Bre\uila donne à l'abbé Alexandre la terre de Foliacîa. A, I i. . LXVI ii56 (V. st.?).— Guilelmota & Jean Sychier vendent à l'abbé Alexandre des prés & des terres, près de la grange de Lassela, pour quatre sous de Morlas. A, 7*- LXVIL — ii56 (V. st.?). — Terrenus Mafre & Arnaud de Montech donnent dif- férents biens à Grandselve. A, 8 a. LXVIIL — ii57 (»• st.). — Raimond de Saint-Caprais donne à l'abbé Pons ses droits sur le quart de la terre que lui & ses frères tiennent du comte à Lassela, A, 7 h. 1764 de Toulouse LXIX. — 12 septembre 1137. — Arnaud de Bre^uiîa & ses fils donnent au prieur, Pierre - Géraud , tous leurs droits sur le lieu de ce nom. A, 2 a. LXX. — 14 décembre 1137. — Pierre Amath & sa femme Garsinde donnent à Grandselve un mas dans les dépendances de Saiiit-Hippolyte, A, 224 i. LXXL — 14 décembre \\5j. — Gauzbert & Arnaud Riquin donnent à Grandselve un jardin tenu d'eux, près de Saint-Hip- polyte, par Pierre Amath. A, 224 h. LXXn. — n57. — Raimond Galabrun donne tout son honneur paternel à Grand- selve. A, 10 a. LXXin. — 23 avril ii58. — Dominique, fille de Vidal Gueira, cède à Pons, abbé,' ses droits sur la terre de Nones, donnée par Raimond de Conques, moyennant qua- torze deniers. A, 1 84 a. LXXIV. — 27 octobre ii58. — Pèlerin, curé de Breo^uîla, confirme les donations d'Arnaud de Brezuila, moyennant dix-huit deniers de Morlas. A, 2 b. LXXV. — 3 mars iiSç. — Raimond- Guillem de Saint-Sardos cède à Grandselve, pour cinq sous de Morlas, l'honneur que Guillem Tobal lui avait engagé pour six sous au terroir de Nones. A, 1S6 b. LXXVL — II38 (V. st.?). — Raoul, prieur de Saint-Sardos, cède à Pons, abbé, ce qu'il possédait au nom de Grandselve, au lieu de SerragO'}[a, sous le cens annuel & perpétuel de douze deniers de Morlas, 1765 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1766 & moyennant une somme de quinze sous une fois payée. A, 184 a. LXXVII. — ii58 (V, st.>). — Arnaud Gauzbert & sa femme Estaque cèdent à l'abbé Pons leurs possessions au lieu de Serra^o-ii^a , moyennant quinze sous de Morlas. A, 184 h. LXXVIII. — 16 avril 1159. — Forton Corri^'ia & ses enfants confirment à l'abbé Pons les donations de Bernard Alègre. A, 187 a. LXXIX. — 1" mai 1159. — Bernard Por- quer & sa femme Arsens donnent h l'abbé Pons la terre qu'ils tenaient de Forton Corrigia nu piig de SerragO'^a, A, 18:, i. LXXX. — 3o mai 11 'J9. — Sanche de Pan- perdut cède à l'abbé Pons ce qu'il possé- dait au terroir de Nones, moyennant trois sous de Cahors. A, 186 i. LXXXI. — 7 octobre ii;"9. — Bermonde, sœur de Galabrun, & son mari Guillcm Guitard vendent différentes terres h l'abbé Pons pour cinq sous de Morlas. A, 10 i. LXXXII. — 16 novembre iiSg. — Ug de Rodonag & sa femme Brunissende vendent à l'abbé Pons la terre de la Fradela, pour six sous de Cahors. A, 8 b. LXXXIII. — 23 février 1160. — Bertrand de Roquefort & son frère Aimeri donnent à l'abbé Pons l'honneur qu'ils possédaient dans le terroir de Ricolmont. A, i8J h. LXXXIV. — i5 mars 1160, — Bertrand de Seguivila & son frère Saimeri donnent à l'abbé Pons ce que Anier de Nones te- nait d'eux au terroir de Nones. A, 189 a. LXXXV. — 1159 (V. st.?). — Bernard Corna renouvelle la donation faite par lui à Grandselve des dîmes de Nones, moyen- nant certaines redevances annuelles. A, 188 h. LXXXVI. — 6 mai 1160. — Arnaud Gauzbert da Finhan cède à Grandselve l'honneur qu'il possédait au lieu de Nones. A, 187 h. LXXXVII. — II août 1160. — Guiraud d'Alathz, prieur de Moissac, donne à l'abbé Pons une pièce de terre, sise à Panperdud, & Raine de Malleville, prieur d'Escata- lencs, confirme cette donation, moyennant un denier de Morlas ou deux de Cahors de cens annuel à l'Assomption. Lat. 1 I o I 1 , 43 k. LXXXVIII, — 14 octobre 1160. — Gé- raud-Benoît & ses proches donnent à l'abbé Pons leur terre de Lassela. A, 8 i. LXXXIX. — 14 octobre 1160. — Bernard de Combes & Rainiond, fils de Brunet de Pantajac, donnent à l'abbé Pons leur terre de Combes, près de la grange. A, 9 a. XC. — 14 octobre 1 160. — Bernard Mo- lis cède à l'abbé Pons ses droits sur le lieu de Lassela donné à l'abbaye par les comtes Raimond & Alfonse. A, 9 a. XCI. — i5 octobre 1160. — Bernard de la Faurga donne à l'abbé Pons ses droits sur la terre de Serrago^a. A, 188 a. XCII. — 7 novembre 1160. — Guiraud Espanol donne à Pons, abbé, une sienne terre, située près de celle que lui avait donnée le comte de Toulouse. A, 1 1 £. XCIII. — 8 janvier 1161. — Bernard & Arnaud del Riu donnent à l'abbé Pons une terre, sise à Perer Eschirol, près de Nones; trois sétérées de terre, à mesure de Ver- 1767 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 176S dun, à Nones, & une terre, près l'église de ce qu'ils avaient au terroir de Vieilaiguc ce dernier lieu. & aux garrigues de Banols. A, 188 A. A, 108 b. XCIV. — 19 janvier 1161. — Esquiva, sœur d'Arnaud de Brei^uila, & son fils Ber- nard de Manavat donnent h Pons, abbé, une terre entre Girben & Rodanel. A, 2 b. XCV. — 24 janvier 1161. — Arnaud de Bessens, fils de Bernard del Prat, cède à l'abbé Pons le tiers d'une terre à Nones, moyennant huit sous de Morlas. A, 187 4. XCVL — Janvier ii6r. — Pierre de Bessens cède k Oalric du Portai six deniers d'oubliés, que lui devait Pierre Garsias de Saint-Jory pour l'honneur dels Peiros, A, 173 b. XCVU. — 19 février 1161. — Guillem Guitard cède à l'abbé Pons une terre située près de celle de Comdal, A, 1 1 0. XCVIII. — 19 février 1161. — Pierre de la Mote cède à l'abbé Pons son honneur de Lasela. A, I I a. XCIX. — 20 mars 1161. — Aimeri & Ber- nard de Nones donnent à l'abbé Pons ce qu'ils tenaient de Bertrand de Seguivlla, à Nones. A, i83 a. G, — 7 juin 1161. — Guillem-Raimond Micals & sa femme Bernardo donnent à l'abbé Pons le droit de pâture dans leurs honneurs de Sarra & de Goiag, moyennant trois sous de Morlas. A, 236 b. CI. — 7 juin 1161. — Unaud de Savolta & sa fille Alpais donnent à l'abbé Pons ce qu'ils avaient au terroir de Bosanvila, moyennant dix sous de Morlas. Latin 1 1008, 1 20 a. Cil. — Juin 1161. — Bernard del Prat & sa sœur Matias donnent à l'abbé Pons cm. — 2 août 1161. — Bertrand de Tudèle donne à l'abbé Pons son honneur de Ricolmont. A, 189 a. CIV. — 5 août 1161. — Arnaud-Raimond de Bourret donne à l'abbé Pons le droit de pâture dans ses terres. A, 232 a. CV. — 3 septembre 1161. — Raimonde de Conques & ses fils donnent à l'abbé Pons une terre tenue d'eux dans le terroir de Nones. Leurs feudataires, Guillem Jo- gueth & Raimond de Saint-Germain, ap- prouvent cette donation. A, 186 a. CVI. — 10 octobre 1161. — Géraud de Margastaud & ses fils vendent à l'abbé Pons, pour le prix de cinquante sous de Morlas, un honneur situé près du ruisseau de M.erdan'^, Lat. II 008, f" 1 24 a ; H, V, c. 11 jp. CVII. — i5 novembre 1161. — Julien de Finhan donne à l'abbé Pons sa part de la terre de Comdal. A, II è. CVIII. — 16 novembre 1161. — Gala- brun de Lassela donne à l'abbé Pons ses biens situés à La Gravela. A, Il i. CIX. — 22 novembre 1161. — Beg de Belpech & sa femme Peyrone donnent à l'abbé Pons les dîmes de ses labours dans le terroir de Cobirac, D, 76, f i58. ex. — 8 décembre 1161. — Raimond d'Ambres, Bertrand de la Garde & Guiraud de Pomeruig exemptent l'abbé Pons du droit de leude pour tous les objets passant sur la Garonne. A, 222 b. 1769 CXI. — 7 janvier 1162. — Bernard de Toulouse donne à l'abbé Pons l'honneur qu'il tenait à Nones, de Arbert de Finhan, en se réservant l'agrier; cette donation est confirmée par Bernard Corna. A, 189 i. CXII. — 10 janvier 1162. — Roger Je Partes & son fils Roger donnent à l'abbé Pons le droit de pâture dans leurs terres, entre la Save & la Garonne. A, 23i i. CXIII. — 22 janvier 1162. — Cenabrus de Canzas donne à l'abbé Pons tous ses droits sur le territoire de Vieilaigue, moyennant soixante-dix sous de Morlas. — Le même renouvela plus tard cette do- nation que sa femme Sasneus & son frère Raimond Garsias confirmèrent moyennant vingt sous. A, 106 i. CXIV. — . 22 janvier 1162. — Guillem- Pierre de Seguivila donne à l'abbé Pons tous ses droits sur le terroir de Vieilaigue & sur les garrigues de Banols. A, 108 a. CXV. — 27 janvier 1162. — Marie de Canzas & ses enfants donnent à l'abbé Pons leurs possessions au territoire de Vieil- aigue & dans les garrigues de Banols. A, 107 i. CXVI. — 27 janvier 1162. — Pierre de Bessens donne à l'abbé Pons ses posses- sions au terroir de Banols. A, lop a. CXVII. — 29 janvier 1 162. — Tardif de Saint-Giry cède à l'abbé Pons ses droits sur le territoire de Frigîda Fabrica. A, 12 a. CXVIII, — I" février 1162. — Bernard du Solier & sa femme Garsinde accordent à l'abbé Pons le droit de pâture dans le ter- roir de Saint-Laurent. A, 220 a. CXIX. — I" février 1161. — Pierre- Jourdain de Saint-Laurent & sa femme INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1770 Guillemefte accordent à l'abbé Pons le droit de pâture dans le terroir de Saint- Laurent. A, 220 a, CXX, — I""' février 1162. — Arnaud de Saint-Cézert donne à l'abbé Pons ses pos- sessions dans le territoire de Lobavîla. Lat. II 008, 119a, CXXI. — I" février, vers 1162. — Cena- brus de Canzas & sa femme Sasneus don- nent à l'abbé Pons le droit de pâture dans le terroir de Saint-Laurent. A, 220 a. CXXII. — 12 février 1162. — Géraud Benezeit donne à l'abbé Pons ses droits sur les dîmes de ses labours de Vieilaigue. A, 108 h. CXXIII. — 17 février 1162. — Bertrand de Toala donne à l'abbé Pons les dîmes de tous ses labours à Vieilaigue. A, 108 i. CXXIV. — 14 mars 1 162. — Bernard de Toulouse & sa femme Rainionde donnent à l'abbé Pons une pièce de terre au terroir de Nones, près du Lambon. A, 189 h. CXXV. — 22 mars 1162. — Sanche de Panperdut & sa femme Bernarde donnent à l'abbé Pons la moitié d'un casai commun entre eux & Tardif de Saint-Giri, à Las- sela, moyennant deux sous de Morlas. A, 12 b. CXXVI. — 22 mars 1162. — Sanche de Panperdut & sa femme Bernarde donnent à l'abbé Pons tous leurs droits sur le ter- roir de Frigîda Fabrica. A, i3 0. CXXVII. — 27 mars 1162'. — Sibille, femme de Guillem Beg de Belpech, donne à l'abbé Pons son honneur de Vieilaigue, moyennant vingt sous de Morlas, A, I r 0 a. ' Pour résoudre la date de cette pièce & des deux suivantes, il faut supposer que le notaire a fait commencer l'année au 2.j mars. I77I PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1772 CXXVIIL — 2 avril 1162.— Guillemette & ses enfants cèdent à l'abbé Pons leurs possessions au terroirdeVieilaigue, moyen- nant trois sous de Morlas. A, 110 ^. CXXIX. — 2 avril 1162. — Ponce & son mari Rainiond-Azémar cèdent à l'abbé Pons leurs droits sur le territoire de Vieilaigue, moyennant cinq sous de Morlas. A, m i. CXXX. — 23 avril 1 162. — Gautier, frère de Cenabrus de Canzas, donne à l'abbé Pons ses possessions au terroir de Vieilai- gue, & confirme les donations de son irère. A, III a. CXXXL — 24 avril 1162. — Arnaud Maestre donne à l'abbé Pons ce qu'il a au terroir de Vieilaigue, moyennant trois sous. A, I I I a. CXXXH. — 24 avril 1162. — Raimond- Bernard de Gandalou donne à l'abbé Pons ce qu'il avait au terroir de Vieilaigue. A, 1 1 1 b. CXXXin. — 23 mai 1162. — Géraude, son frère Terrenus & son mari Pons-Roger donnent à l'abbé Pons leur casai, près de la grange de Villelongue, pour deux sous de Morlas. A, 6 h. CXXXIV. — i3 juin 1162. — Raimond de Saint-Laurent, Gausbert de Saint-Hip- polyte & autres donnent à Pons, abbé, & à Vidal, abbé de Fontfroide, une garrigue dite al tor de Veschran, près de Saint-Hip- polyte. A, 22J a, CXXXV. — 22 juin 1162. — Estève Ug donne à l'abbé Pons sa terre de Feranel. A, 1 12 a. CXXXVL — 22 juin 1162. — Pons & Gé- raud Malet cèdent à l'abbé Pons ce qu'ils ont au terroir de Vieilaigue, moyennant quatre sous de Morlas. A, 1 12 a. CXXXVII. — i3 septembre 1 162. — Rai- mond Honiel, son frère & leurs enfants donnent à l'abbé Pons ce qu'ils possèdent au terroir de Toala, moyennant vingt sous de Morlas. A, 112 a. CXXXVIIL — i5 septembre 1 162. — Ga- labrun de Lassela & sa femme Bernarde cèdent à l'abbé Pons un casai & une terre, près de Foileribert, moyennant un droit sur les dîmes de Rogonag & d'Escatalens. A, i3 a. CXXXIX. — i5 septembre 1162. — Ber- nard & Hugues Fissu donnent à l'abbé Pons une pièce de terre, dans le dîmaire de Lassela, moyennant trois sous de Mor- las. A, i3 i. CXL. — 3 octobre 1162. — Pons-Rai- mond de Cavaldos donne à l'abbé Pons tous ses droits sur le terroir de Saint-Lau- rent. A, 14 a. CXLL — 19 octobre 1162. — Pierre de Lévinhac donne à l'abbé Pons le droit de. pâture dans tous ses domaines. A, 220 è. CXLIL — 16 novembre 11 62. — Géraude, femme de Raimond Homel, & ses enfants, confirment à Pons, abbé, les donations de leur époux & père. A, HZ è, CXLin. — 16 novembre 1162. — Ra- dulphe, prieur de Saint-Sardos, limite l'honneur de Saint-Germain, à Noues, Se le partage en deux parts, dont l'une est attribuée à Pons, abbé, auquel Arnaud Gauzbert & sa femme Estaque l'avaient cédée, moyennant le don d'un cheval 5 le prieur approuve leur donation, moyennant cinquante sous de Morlas. A, 190 a, CXLIV. — 17 novembre 1162. — Sanche Mazeler & Arnaud de Candes donnent à l'abbé Pons ce qu'ils avaient au terroir de 177^ INVENTAIRES ET CATALOGUES Saint-Germain, donné à l'abbaye par Ar- naud Gauzbert & sa femme Estaqiie. A, ipi a. CXLV. — 17 novembre 1162. — Garsio Corrigia & son frère Bonet confirment à l'abbé Pons le don d'une partie de la terre de Saint-Germain, cédée par Arnaud Gauz- bert & sa femme Estaque. A, 191 a. CXl.VI, — 20 novembre 1162. — Julien de Finhan & Géraud Barrau font abandon à l'abbé Pons de la dîme de tous ses labours dans l'honneur de Saint-Laurent. A, 14 a. CXLVn. — 20 novembre 1162. — Pierre de Vieilaigue donne à l'abbé Pons ce qu'il avait au terroir de ce nom. A, 1 14 ^. CXLVIIL — 20 novembre 1 162. — Pierre de Bessens & Guillem-Arnaud d'Aucam- ville cèdent à l'abbé Pons leurs droits sur les terres données par Raimond Homel, moyennant dix sous de Morlas. A, 1 14 j. CXLIX. — 20 novembre 1162. — Pons Malet donne à l'abbé Pons ce qu'il possé- dait à Vieilaigue, moyennant cinq sous de Morlas. A, I i3 a. CL. — 20 novembre 1162. — Arnaud Malet donne à l'abbé Pons ce qu'il avait au terroir de Vieilaigue. A, ri3 o. CLL — 27 novembre 1162. — Guillem d'Aurlaval & Guillem Assalit d'Esparvers cèdent à l'abbé Pons ce qu'ils ont au ter- roir de Vieilaigue, moyennant vingt sous de Morlas. A, ii3 h. CLIL — 27 novembre 1162. — Navarre & son mari Guillem Assalit donnent à Pons, abbé, ce qu'ils ont h Vieilaigue. A, ni i. 1774 CLIIL — Novembre 1162. — Géraud Malet donne à Pons, abbé, ce qu'il possé- dait au terroir de Vieilaigue par droit de viguerie & de sirventage. A, i i2 b. CLIV. — 8 décembre 1162. — Guillem Trencard cède à Pons, abbé, le droit de pâture dans ses domaines. A, 220 b, t CLV. — II décembre 1162. — Pierre Amat donne à Grandselve le quart d'un jardin, situé dans le terroir de Saint-Hip- polyte. A, 225 A. CLVL — 12 décembre 1162. — Pierre & Raimond du Verger donnent .\ l'abbé Pons leurs dîmes de Vieilaigue, moyen- nant trente sous de Morlas & une rente perpétuelle de trois sous. A, 189 b. CLVIL — 3i décembre 1162. — Pons Malet & sa famille cèdent à l'abbé Pons ce qu'ils avaient au terroir de Vieilaigue. A, 109 a. CLVIU. — 6 janvier ii63. — Bernard- Raimond de Saint-Sauveur donne à l'ab- baye de Grandselve & à l'abbé Pons ses droits sur le lieu de Frlgida Fabricata. A, 12 b. CLIX. — 22 février ii63. — Bertrand de Toala & ses parents cèdent à l'abbé Pons ce qu'ils avaient infra vallalum quod dîs- currit ad Garonnam, formant en tout huit pièces de terre, moyennant soixante sous de Morlas. A, 109 b. CLX. — Février 11 65. — Pierre de l'Ile cède à l'abbé Pons ce qu'il possédait à Vieilaigue, moyennant quatre sous de Melgueil. A, I 09 i ; H, v, C. I 160. CLXI. — 14 mars ii63. — Esplandie & sa sœurGéraude confirment à l'abbé Pons l'honneur de Saint-Germain, donné à l'ab- 1775 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1776 baye parEstaque & son mari Arnaud Gauz- bert. A, 190 h. CLXII.— 1162 (v.st.?).— Bernard Flizu & Hugues Flizu donnent à Pons, abbé, une pièce de terre, àTerrafort, dans le dîmaire de Lassela, moyennant trois sous de Mor- las. A, 12 i. CLXIII. — 25 mars ii63. — Bernard Pauta donne à l'abbé Pons la terre de Ma- zères au terroir de Banols. A, i\5 i, CLXIV. — 25 mars ii63. — Willem Neps vend à l'abbé Pons, moyennant deux sous de Morlas & une quartière de blé mélangé, deux pièces de terre à Lalande. A, 16 t. CLXV. — 26 mars ii63. — Arnaud de Montech donne à Grandselve tous ses droits sur la paroisse de Lassela. A, 17 è. CLXVl. — 27 mars ii63. — Bernard, Durand, Gauzbert & Pierre Alègre cèdent à l'abbé Pons leur terre de Lalande, moyen- nant cinq sous de Morlas. A, .7 *. CLXVII. — 27 mars 1 163. — Pierre Gra- net & son frère Bernard cèdent à l'abbé Pons leurs droits sur le lieu de Saudrune, moyennant six sous de Morlas; cession confirmée par leur cousin Garsias. A, 18 a. CLXVIII. — 3o mars ii63. — Brunis- sende & son mari Hugues de Rogonag cèdent à l'abbé Pons leur honneur de la paroisse de Lassela, moyennant treize sous de Morlas & quatre setiers de fro- ment. A, 18 i. CLXIX. — 3o mars Ii63. — Pons & Guillemette donnent à l'abbé Pons leur terre de Toalas. A, I i5 a. CLXX. — 3 avril ii63. — Pons Malet & sa soeur Fine cèdent à l'abbé Pons ce qu'ils avaient au terroir de Vieilaigue, moyen- nant sept sous de Morlas. A, I i5 a, CLXXl. — Savril ii63. — Géraud Malet cède à Pons, abbé, ce qu'il avait au terroir de Vieilaigue, moyennant trois sous de Morlas. A, 1 15 ). — Ber- trand de Toaila confirme à l'abbé Pons, en présence d'Hugues, évêque de Toulouse, la possession des terres données par lui à Grandselve & s'engage à prendre l'habit à l'abbaye dans les trois ans. A, 143 b. CCCCXXVII. — 1173 (V. st.?). — Guil- lem-Martin & sa femme Garsinde donnent à l'abbé Pons ce qu'ils ont au delà du ruis- seau de Jotel, & leur part d'un casai à Vieilaigue, en échange de trois mésalées de terre à Gaustnag. A, 142 b, CCCCXXVIII. — 18 avril 1174. — Ug Esfradier & sa sœur Bernarde cèdent à iSog INVENTAIRES ET CATALOGUES. loIO Grandselve une artigue près la terre de Roquefort, moyennant douze deniers de Morlas. A, 47 a. CCCCXXIX. — 23 avril 1174. — Bertrand de Agra cède à l'abbé Gui sa part de l'île de Montfort, moyennant quinze sous de Morlas, A, 47 b. CCCCXXX. — 23 avril 1174. — Rai- mond Bonhomme cède à l'abbaye de Grand- selve ses droits do sirventage sur les bois d'Aimeri de R.oquefort, moyennant trois sous de Melgueil & l'association spiri- tuelle. A, 47 a. CCCCXXXI, — 24 avril 11 74. — Gé- raude, femme de Pons- Roger, cède à Grandselve ses droits sur les terres de Co- friier & de Montfolcaud, & sur le fief de Saint-Laurent, moyennant quatre sous & une quartière de froment. A, 32 b. CCCCXXXII. — 27 juin 1174. — Pierre de l'Ile cède à Grandselve sa part de l'hon- neur de Mauranvila, moyennant vingt sous de Morlas. A, 147 a j H, V, c. 1 161. CCCCXXXIII. — 28 juin 1 174. — Séguin de Saint-Cirq & sa femme Sasneus con- cèdent à l'abbé Gui l'usage de leurs bois & le droit de paisson, moyennant vingt sous de Morlas. A, 48 a. CCCCXXXIV.— 28 juin 1174.-01 Vi- vareil & son frère Vidal cèdent à l'abbé Gui leurs possessions au terroir de Nones, moyennant cinq sous six deniers de Morlas. A, 201 b. CCCCXXXV. — I" juillet 1174. — Pons de Bruguières & sa sœur Saurine cèdent à l'abbaye de Grandselve leurs droits sur les terres données par Guillem-Unaud de Malsamunt. A, 146 i. CCCCXXXVI. — 27 août 1174. — San- che de la Pomarède & sa famille cèdent à l'abbé Gui leurs droits sur l'église de Vieil- aigue, moyennant cent sous de Morlas. A, 146 a. CCCCXXXVII. — 27 août 1174.— Jour- dain de l'Ile, sa femme Esquaroie & son fils Jourdain donnent à l'abbé Gui leurs droits sur le casai du Mont de Toaila,nvec le droit de paisson & d'usage dans leurs bois. A, 147 b. CCCCXXXVIII, — Août 1174. — Ber- nard de Saint-Seurin donne à l'abbé Gui tout ce qu'il possédait par droit hérédi- taire dans du dîmaire de Saint-Seurin & le terroir de Boi^avila, moyennant cent vingt sous de Morlas. Lat. 1 1008, 184 b. CCCCXXXIX. — 10 septembre 1174. — Genorius Caraborda fait abandon à Gé- raud-Benoît du bénéfice de toutes les con- ventions passées entre lui & son frère au sujet de sa fille. A, I 55 a, CCCCXL. — 17 septembre 1 174. — Ber- trand de Saint-André & sa femme Lombarde donnent à l'abbé Gui leurs possessions dans la paroisse de Lassela, moyennant une rente de vingt-cinq setiers de froment, mesure de Corbarieu, rente payable tant que lui Bertrand aura la baille de son beaw- frère Géraud; quand cette baille prendra fin, le monastère n'aura plus à lui payer que la moitié de cette redevance. A, 5i a. CCCCXLI. — 25 septembre 1174. — Pierre-Jourdain de Saint-Laurent cède à l'abbé Gui ses droits sur l'honneur donné par Sasneus, & situé dans le terroir de Saint-Laurent, avec une pièce de terre sise ad MorvoUem, moyennant vingt-quatre sous de Morlas. A, 43 b. CCCCXLII. — 25 septembre 1174. — Sicard de Cobîraco donne à Grandselve ia part de la franchise de Saint-Germain. A, 201 b. i8ii PREUVES DE L'fnSTOIRE DE LANGUEDOC. 1812 CCCCXLIII. — 25 septembre 1174. — Pierie-Ug de Toaila cède à Gui, abbé, tous ses droits sur la paroisse de Vieilaigue, moyennant une jument. A, 147 *. CCCCXLIV. — 10 décembre 1 174. — Ber- nard d'Ardorel,sa femme & son fils cèdent à l'abbé Gui leurs droits sur la paroisse de Vieilaigue, moyennant vingt-sept sous de Morlas. A, 148 a. CCCCXLV. — 10 décembre 1174. — Garsios Fogals & son frère Vidal cèdent à l'abbé Gui ce qu'ils ont au terroir de Vieil- aigue, moyennant douze sous de Morlas. A, 148 a. CCCCXLVI. — i3 février 1 175. — Ber- nard de Combas cède à l'abbé Gui une pièce de terre près la nausa du pont de Cairac, ses vignobles de la Gravele & une pièce de terre à Lespinalb, moyennant le don d'un cheval. A, 52 a. CCCCXLVII. — 19 mars 1175. — Guil- lem de Flaunhac cède à l'abbé Gui tous ses droits sur le terroir de Lerm, moyennant dix sous de Morlas. A, 149 a. CCCCXLVIII. — 19 mars 1 175. — Guil- lem-Martin & sa femme Garsinde cèdent à l'abbé Gui ce qu'ils avaient au terroir de Vieilaigue, moyennant douze sous de Tou- louse. A, 148 b. CCCCXLIX. — 20 mars 1175. — Rai- mond Guilamar cède à l'abbé Gui ses pos- sessions dans le terroir de Vieilaigue, moyennant trois sous de Morlas & un setier de froment. A, 149 a, • CCCCL. — 1174 (v. st.?). — Aimcri de Roquefort donne à l'abbé Gui tous ses droits sur les possessions de Grandselve, lui promet son amitié & sa protection & lui cède l'usage de ses bois entre Tarn & Garonne, moyennant vingt sous de Morlas. A, 5o b. CCCCLI. — II 74 (v. st.?). — Géraud, abbé de Clairvaux, visitant les maisons de Gascogne & voulant terminer les querelles scandaleuses existantes entre Grandselve & Belleperche, au sujet des églises de Saint-Porquaire & d'Escatalens, près Cas- telsarrasin, & des pâturages entre le Tarn & la Garonne, fixe les limites des deux pa- roisses & en attribue une à chaque partie. D, 77, f° 93. CCCCLII. — 10 avril 1175. — Rixende du Pujal cède à Grandselve ses possessions depuis la nausa du Pont royal jusqu'à la Garonne, moyennant cinq sous de Morlas & un setier de froment. A, 54 a. CCCCLIII. — 10 avril 1175. — Guille- mette, fille d'Isarn de Saint-Laurent, donne à l'abbé Gui toutes ses possessions depuis la nausa de Perronel jusqu'à la Garonne, moyennant quatre sous de Morlas. A, 54 a. CCCCLIV. — i5 avril 1175. — Guillem Neps cède à Grandselve une dénariée de vigne, sise à Longa Fascîola, pour une terre engagée au monastère pour huit sous de Morlas. A, 57 b. CCCCLV. — i5 avril 1175. — Guillem de Maleisseg & son frère Gui donnent à l'abbé Gui tout ce qu'ils tiennent en fiet de Galabrun de Lassela. A, 53 a. CCCCLVL — i5 avril 1175. — Bernard de Combas cède à l'abbé Gui la moitié du casai d'Andrald, moyennant une quantité égale de terre 8c cinq sous de Morlas. A, 55 b. CCCCLVU. — 19 avril 117,0. — Arbert de Finhan donne à l'abbé Gui le droit de pâture dans ses terres. A, 236 a. i8i3 INVENTAIRES ET CATALOGUES. i8i CCCCLVIII 26 avril 1175. — Rai- mond du Verdier cède à l'abbé Gui tous ses droits sur la paroisse de Vieilaigue, moyennant vingt-cinq sous de Morlas. A, 149 i. CCCCLIX. — 27 avril 1175. — Géraud de Agra & sa femme Guillemette cèdent à l'abbé Gui leurs droits sur les dîmes des lahours de l'abbaye dans les dîmaires de Montech & de Saint-Sulpice, moyennant trente sous toulousains.' A, 57 a. CCCCLX. — 27 avril 1175. — Rixende, fille de Guillem de la Mote, donne à l'abbé Gui la moitié du casai de Notre-Dame. Aj 5; *. CCCCLXI. — i3 mai 117'j. — Bernard de Toulouse cède à l'abbé Gui son hon- neur du terroir de Nones, moyennant vingt sous de Morlas. A, 202 a. CCCCLXII, — 2 juin 1175. — Arnaude, fille de Brun de Pantaiaco, & son fils Ber- nard-Hugues cèdent à l'abbé Gui leurs possessions au dîmaire de Lassela, moyen- nant trois sous de Morlas. A, 58 a. CCCCLXIII. — 2 juin 1175. — Brunis- sende cède à l'abbé Gui ses droits sur le territoire donné par Tardif de Saint-Giri, moyennant deux sous de Melgueil. A, 58 a. CCCCLXIV. — I" juillet 1175. — Su- zanne du Verdier cède à Grandselve ses possessions dans le terroir de Vieilaigue, moyennant deux sous de Morlas. A, 149 i. CCCCLXV. — 4 août 1175. — Bernard de Combas cède à l'abbé Gui ses droits sur les vignobles d'Isarn de Saint-Laurent à Longa Fasciola, moyennant douze deniers de Morlas. A, 5û a. CCCCLXVL — 5 août 1175. — Terrenus Maira & ses fils cèdent à l'abbé Gui tous leurs droits sur le territoire de Asselano, moyennant le don d'un cheval. A, 57 a. CCCCLXVn. — i3 août 1175. — Guil- lemette de Saint-Laurent cède à l'abbé Gui ses droits sur une dénariée de vigne, sise à Longa Fasciola, moyennant douze deniers de Morlas. A, Ô4 i. CCCCLXVIII. — 12 janvier 1176. — Bernard de Combas engage à l'abbé Gui une partie de sa terre. A, 5.5 i. CCCCLXIX. — 29 janvier 1 176. — Pierre Jourdain & son fils Arnaud de Saint-Lau- rent cèdent à l'abbé Gui leurs droits sur les terres de Saint-Laurent, données par Sasneus, & divers droits d'usages sur leurs terres, moyennant dix sous de Morlas. A, 53 a. CCCCLXX. — 29 janvier 1 176. — Arbert de Finhan donne à l'abbé Gui ses droits sur la terre cédée par Tardif de Saint- Giri, A, 58 a. CCCCLXXL — 12 février 1176. — Ug de Pui-Usclad & sa femme Rixende don- nent à l'abbé Gui le quart de deux casais, à Montech, qu'ils tenaient de Galabrun de Lassela, A, 53 i. CCCCLXXII. — i3 février 1176, — Guillem-Bernard de Combas cède à l'abbé Gui sa part du casai Andraldi^, moyennant quinze sous de Morlas & douze deniers de Melgueil. A, 54 i. CCCCLXXIH. — i3 février 1 176. — Ber- nard de Combas & son parent Guillem-Ber- nard donnent à l'abbé Gui tous leurs hon- neurs au cas où ils mourraient sans enfants légitimes. A, 54 /■ . CCCCLXXIV.— Février 1 176. — Pierre du Mas & ses frères donnent à l'abbé Gui i8i5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1816 l'usage de leur bois de Bcrzac, moyennant nent à l'abbé Gui ce qu'ils ont au terroir cinq sous de Morlas. de Berzac. A, 202 a. A, 202 h. CCCCLXXV. — 6 mars 1176. — Que- relle entre Grandselve & Hélie, prieur de Saint-Sardos , terminée par arbitres. Le prieur donne à l'abbé Gui tous ses droits sur les pâturages des bords du Lambon; on fixe les limites dans lesquelles les trou- peaux des deux parties devront paître; il cède de plus à Grandselve une terre située proche l'église de Saint-Germain. A, 196 a, CCCCLXXVL — 3o mars 1176, — Guil- lem de Montfort & son frère Bertrand donnent à l'abbé Gui tous leurs biens. A, 56 b. CCCCLXXVn. — 3i mars 1176. — Ber- nard de Combas cède à l'abbé Gui, moyen- nant dix sous de Morlas, tous ses droits sur les terres situées entre la nausa du Vernet & celle de Granoilor , A, 56 a. CCCCLXXXIH. — 21 juillet 1176. — Guillem de Berzac donne à l'abbé Gui tous ses droits sur l'honneur de Berzac. A, 2o3 a. CCCCLXXXIV. — 2 janvier 1176.— Es- tève de Lassela cè4e à Grandselve une terre à lui engagée par Galabrun de Lassela, A, 62 a. CCCCLXXXV. — 3 mars 1176. — Ber- trand de Flaunhac confirme à l'abbé Gui la donation faite parRaimond Poitevin de terres au terroir de Nones. A, 202 h. CCCCLXXXVL — 1176. — Bertrand do Flaunhac & son fils Cenabrun donnent à l'abbé Gui ce qu'ils avaient dans les ter- roirs de Fans, Maranvila 8i Lerm, & y ajoute leur casai de Nones. A, I 5o a. CCCCLXXVIU. — 3i mars 1 176. — Ber- CCCCLXXXVU. — 1 176. — Guillem de frand de Roquefort donne à l'abbé Gui Caumont donne à l'abbé Gui ce qu'il avait, tous ses droits sur la terre de Tygalterîum. dans l'honneur de Berzac. A, 54 a. A, 2o3 a. CCCCLXXIX. — 3i mars 1176. — Aimeri de Roquefort cède à l'abbé Gui tous ses droits sur la terre de Tygalterio, moyen- nant vingt-cinq sous Toulousains. A, 53 b. CCCCLXXX. — 10 juin 1176. — Garsias Baile & son fils Arnaud donnent à l'abbé Gui leurs terres & leurs droits aux terroirs de Saint-Lizier & de Saint-Laurent. A, 59 b. CCCCLXXXL — 21 juillet 1176. — Pierre de la Mote cède à l'abbé Gui tout ce qu'il avait dans le dîmaire de Lassela, moyennant dix sous de Morlas. A, 59 a. CCCCLXXXVIIL — 1176. — Ug de Ro- gonaco & sa femme Brunissende cèdent à l'abbé Gui toute la terre qu'ils tiennent de Grandselve. A, Sp a. CCCCLXXXIX. — 1176. — Pons-Ber- nard de Finhan cède à l'abbé Gui sa terre du terroir de Saint-Laurent, moyennant quinze sous de Toulouse. A, 59 b. CCCCXC. — 28 avril 1177. — Vidal de Saint-Germain & son neveu Arnaud don- nent à l'abbé Gui leurs possessions au ter- roir de Saint-Germain. A, 2o3 b. CCCCLXXXU. — 21 juillet 1176. — CCCCXCL —7 mai 1177. —Guillem Aton de Drudeis & son frère Caerciu don- Gairaud cède à l'abbé Gui tous ses droits i8i7 sur trois pièces de terre entre le serras de Moatech & Saldruna, moyeiuiaiit dix-huit deniers de Toulouse. A, 6z b. CCCCXCII. — 28 juin 1177. — Jour- dain de Agra cède à l'abbé Gui tous ses droits sur l'île de Montfort, moyennant cinquante sous de Morlas. A, 63 a. CCCCXCIII. — 29 juin 1177. — Pierre 8: Bertrand Granet, avec l'assentiment de leur seigneur Arbert de Finhan, donnent à l'abbé Gui leurs droits sur la nausa de Lassela. A, 62 t. CCCCXCIV. — 29)uin 1177. — Raimond de Laimont cède à l'abbé Gui ses posses- sions au terroir do Berzac, moyennant soixante sous de Morlas. A, 2o3 a. CCCCXCV. — 2 août 1177. — Vidal ciel Barri confirme à l'abbé Gui les dona- tions de son beau-père, Bernard de Tou- louse. A, 204 a. CCCCXCVI. — 3 août 1177. — Pierre Granet donne à l'abbâ Gui sa part de la terre de Alodio & l'honneur de Cap- debiou (.de Capiie Bovis), avec tous ses biens au cas où il mourrait sans enfants légitimes. A, 61 c. CCCCXCVII. — 5 août 1 177. — Arnaud de Berzac donne à l'abbé Gui ce qu'il avait dans la terre de Berzac. A, 204 h. CCCCXCVIIl.— i3 août 1177-— Gé- raud de l'Ile, fils de Pierre de l'Ile, donne h l'abbé Gui le droit de pâture dans ses domaines & s'engage à obtenir l'assenti- ment de son frère. H, V, c. 1 161. INVENTAIRES ET CATALOGUES. Gui tous leurs droits Saint-Germain. A, 204 i. ;ur le terroir de D. — 17 novembre 1177. — Comùor.;, sœur de Raimond de Laimont, donne à Grandselve ce qu'elle possédait dans le terroir de Berzac. A, 204 c. DI. — 17 novembre 1177. — Rixende, fille de Guillem de la Mote, donne à Grand- selve la moitié de la terre dite de l'Alleu. A, 6^ i. DU. — 3o novembre 1177. — Ug de Saissas donne à l'abbé Gui les terres & vignes de Frigida Fabrica, Zocamarlcl & Fidelium. A, 62 i. DlII. — 3i décembre 1177. — Guillem- Raimond Esqualdalus de Finhan donne à Grandselve sa part des dîmes des îles si- tuées dans les dîmaires de Terraiort & de Lassela, avec droit de paisson dans tous ses domaines. A, 61 b. DIV. — 2 janvier 1178. — Pons-Bernard & son fils Arnaud donnent à Grandselve toutes leurs dîmes des îles de la Garonne, & tous leurs biens, au cas où Arnaud mourrait sans postérité légitime. A, 61 b. DV. — 3 janvier 1178. — Bernard Es- pagne & sa sœur Anne cèdent à Grand- selve toutes leurs possessions au terroir de Nones, moyennant dix sous. A, 2o5 a. DVI. — 4 janvier 1178. — Aldlarde & son mari Estève de Manize cèdent à Grand- selve leur part de la terre de Coronatum & de Tygalterium, moyennant vingt sous de Melgueil; Bernard Restols approuve Si étend cette donation. A, 63 a. CCCCXCIX. — 5 octobre 1177. — Vidal DVII. — 5 janvier 1178. — Sib'Ue & Zi Donadieu de Saguita donnent à l'abbé son mari Aimeri de Bretes donnent à i8i( PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. Grandselve tous leurs droits sur les terres sis au même lieu, & une somme de dix données par les Ale^renc, sous de Toulouse. A, 62 a. A, 64 a. DVin. — 14 mai 1178. — Les mêmes DXVL — Juin 1178. — Bernard de Ber- cèdent à Grandselve leurs droits sur les zac donne à l'abbé Guillem ce qu'il possé- terres données par les Alegrenc, moyen- dait au terroir de Berzac. nant cinq sous de Melgueil. A, 206 i. A, 64 i. DXVII. — 6 septembre 1178. — Brune DIX. — i5 mai 1178. — Pierre du Mas & ^'Espagne & son mari Martin donnent à ses frères donnent à Grandselve ce qu'ils Grandselve ce qu'ils ont au terroir de possédaient dans le terroir de Berzac. Nones. A, 206 a. A, 206 i. DX. — 21 mai 1178. — Raimond de Serras & sa femme Guiscarde donnent à Grandselve leurs possessions au terroir de Berzac. A, 206 a. DXI. — 22 mai 1178. — Rouge de Mont- gaillard & sa femme Ourse cèdent à l'abbé Gui leur honneur de Mauranvila & leur part du fief de Berzac. A, I 5o a. DXII. — 14 juin 1178. — Guillem-Unaud de Maîsamunt & son fils Pons cèdent à Grandselve soixante-dix sous assis sur un maillol appartenant à feu Unaud de la Voulte & tous leurs honneurs, moyennant quarante-trois sous de Morlas. A, i5o i. DXIII. — 14 juin 1178. — Raimond Garsias de Canzas donne à Grandselve ses possessions au terroir de Nones. A, 2o5 i. DXIV. — 23 juin 1178. — Arbert de Finhaa cède à Grandselve ses droits sur la terre jadis donnée par Pierre Granet, avec droit d'usage dans son bois de Lacort, moyennant quarante sous de Morlas. A, 64 a. DXVIII. — Septembre 1178. — Pons, abbé de Saint-Sernin, permet à l'abbé de Grandselve d'acquérir jusqu'à dix arpents de terre dans le fief de Gauzinhac, sous réserve de l'acapte & des droits de lods & ventes. A, i58 a. DXIX. — Septembre 1 178. — Pons, abbé de Saint-Sernin, inféode à l'abbé de Grand- selve & à ses ayants cause l'honneur de Saint-Sernin, à Banols sur l'Hers, moins les dîmes qui valaient annuellement vingt . quartons de froment; l'arrière-acapte sera de douze deniers, & en cas de vente, le vendeur paiera des droits proportionels. A, loy i. DXX. — Septembre 1178. — Pons, abbé de Saint-Sernin & archidiacre de l'église de Toulouse, mande à Arnaud-Albert d'ac- quitter exactement les redevances annuel- les qu'il devait à Grandselve, soit seize quartons de froment à la fête de Saint- Julien, à livrer à la maison de Toulouse ^< 77. C '49- DXXI.— 28 octobre 11 78. — Aldiarde & ses fils cèdent à Grandselve leurs dîmes de l'île de Bourret, moyennant six deniers de Toulouse. A, 65 *. DXV. — Juin 1178. — Guillem-Bernard DXXII. — 11 janvier 1179. — Bernard Je Cumbas cède à l'abbé Guillem un casai de Berzac donne à l'abbé Guillem ses pos- dit de Cumbas, contre une terre à la Croix- sessions du terroir de Berzac, Saint-Giri, près l'Estrade, différents biens A, 2c5 è. l821 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1822 DXXtII. — II janvier 1179. — Gaiizbert de Agra cède à l'abbé Guillem ce qu'il a dans l'île de Montfort, moyennant cin- quante sous de Toulouse. A, 66 b. DXXXI. — 8 juin I179. — Rainiond- Bornard de Gandalou cède à l'abbé Guil- lem ce qu'il avait auprès de l'île de Peiros de Baniols, moyennant vingt-deux sous. A, i5i II. DXXIV. — 17 janvier 1179. — Géraud de Agra & sa femme Guillemette djnnent à Grandselve l'usage de leur bois de Koca- fortenc. A, 65 a. DXXV. — 14 février 1179. — Arbert de Finhan donne à l'abbé Guillem ce qu'il avait au terroir de Noues. A, 206 i. DXXVI. — 3 mars 1179. — Guillem- Arnaud d'Espagne cède à Grandselve sa terre de Nones, qu'il tenait de Bertrand de Massols, moyennant cinquante & un sous. A, 207 a. DXXVII. — 23 mars 1179. — Pierre- Bernard Pedaz & Ug de Pech Usclad, don- nent à Grandselve leur part de la terre de Serimed avec divers cens & droits, en échange de quelques terres appartenant à l'abbaye. A, 67 a. DXXVIII. — 1178 (V. st. ?). — Querelle entre les moines de Grandselve & ceux de Combelongue, au sujet des montagnes de Rabat, terminée par l'entremise de Pierre, abbé de Foix, Dominique, abbé de Boulbonne, & Arnaud, abbé d'Eaunes; les montagnes en litige sont partagées. D, 77, i' 143. DXXIX. — 26 mars 1179. — Pierre & Pons d'Esbrag donnent à l'abbé Guillem leur part des dîmes de M.auranvila. A, i5i i. DXXX. — 3o mai 1179. — Aimeri de Roquefort confirme à l'abbé Guillem, moyennant la somme de cinq sous de Tou- louse, la donation par lui faite en 1174. A, r,i a. DXXXII. — 17 août 1179. — Guillem- Raimond Esqualdatus de Finhan donne à l'abbé Guillem ses droits sur un fief de l'île de Montcassin, la terre des hommes du Colombier, celle du champ Saint-Mar- tin & une pièce de terre in Volveno, moyen- nant cent dix sous de Morlas. A, 66 a. DXXXIII. — 17 août 1179. — Jourdain de Agra donne à l'abbé Guillem l'empla- cement de ses moulins, sis à la tête de l'île de Verdun, & un chemin sur ses terres pour y accéder. A, 67 b. DXXXIV. — 3 septembre 1179. — Gé- raud Bairau de Finhan confirme à l'abbé Guillem les donations d'Arnaud Bonnevi- gne, à Asselanum, & vingt sous d'acapte que lui devait un de ses feudataircs, moyen- nant un cens annuel de cinq sous de Mor- las. A, 68 a. DXXXV. — 5 septembre 1179. — Arbert de Finhan donne à l'abbé Guillem le champ dit de Saint-Martin, moyennant cent vingt sous de Morlas. — Pons-Bernard de Finhan donne sa part des terres des Villars & de Prata, qu'il tenait d'Arbert. A, 67 b. DXXXVI. — i5 septembre 1179. — Rai- mond-Aton de Gaiag donne sa part des dîmes de l'île située entre le Gurgius Capi- tis Bovis & la Garonne. A, 68 b. DXXXVI!. — 8 décembre 1179. — Pierre- Raimond de Cavaldos donne à l'abbé Guil- lem une terre au terroir de Saint-Laurent, à lui donnée par son parent Raimond de Cavaldos, A, 69 a. i823 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1B2 DXXXVIIL — 9 février 1180. — Aldiarde DXLVI.— 10 mai 1180. — Pons de Can- Gaieta & ses fils cèdent à l'abbé Guillem zas cède à l'abbé Guillem sa part de l'île do deux pièces de terre, sises à Cap de B'iou & Montfort, moyennant dix sousdeTouloiise. à la Gravèle, moyennant cinq sous. — Cette A, 73 a. donation est confirmée par Guillem Es- qualdad, A, 65 b. DXXXIX i3 février 11 80. — Aimeri de Bretes & ses fils donnent à l'abbé Guil- lem l'usage de leur part du bois de Gal- canta. A, 68 B. DXLVII. — Mai 11 80. — Bernard de Combas donne à l'abbé Guillem plusieurs casais & une terre situés entre Combes & Saint-Giri, — Cette donation est confir- mée par Guillem-Bernard de Combas. A, 72 a. DXLVIII, — Juillet 1180. — Arbert de Finhan reconnaît avoir reçu des frères de DXL. — iSraars 1180. — Pons de Bru- Grandselve cent sous de Morlas pour paye- guières cède à l'abbé Guillem sa vigne de ment de la terre de Gravets, au terroir de la Volta, moyennant soixante sous de Asselano. Toulouse. A, 70 i. A, i5i a. DXLIX. — Juillet 1180. — Bertrand de DXLI. — 22 avril 1180. — Raimond Roquefort cède à l'abbé Guillem ce qu'il Pisquid & sa famille donnent à l'abbé avait au terroir de Tygaltier & à la car- Guillem ce qu'ils avaient dans l'île de rière de RfcoZmonf, avec la coupe & l'usage Bourret, moyennant douze sous de Tou- dans ses bois, moyennant trente sous de louse & l'abandon d'un cens annuel de sept sous. A, 73 a. DXLII. — 24 avril 1180. — Bertrand de Brassols & sa femme Matilias cèdent à Melgueil. A, 70 b. DL. — Juillet 1180. — Unaud Troia & son frère Bertrand engagent à l'abbé Guil- lem tous leurs droits sur l'île du port de l'abbé Guillem ce qu'ils avaient au terroir Bourret, moyennant soixante sous de Mor- de Nones, moyc.inant quarante sous de las. A, 71 b. DLL — Juillet 1180. — Ourse, femme de Roux de Montgaillard, donne à l'abbé Melgueil. A, 2o8 a. DXLIII. — 26 avril 1180. — Guillei Bernard de Combas cède à l'abbé Guillem Guillem ses possessions à Saint-Laurent, une pièce de terre sise à la Gravela, moyen- & sa part du port de Verdun, nant quatre sous de Toulouse. A, 73 b. A, 72 b. DLIL — Juillet 1180. — Olric du Por- DXLIV. — 26 avril 1180. — Vidal Je tal, près de mourir, se fait porter à Grand- Combas cède à l'abbé Guillem une pièce selve & donne à l'abbé Guillem un pré de terre, sise à la Gravela, %^ une dénariée situé près de Banols; ses exécuteurs tes- à Longa Fassiola, moyennant six deniers tamentaires renouvelèrent plis tard cette de Toulouse. donation. A, 73 a. A, 175 a. DXLV. — Avril 1180.— Pierre d'Orbes- san donne à Grandselve le droit de pâture dans ses domaines, entre la Save & la Ga- ronne. A, 237 a. DLIII. — Juillet 1180 Cauvete & sa sœur Grune donnent à l'abbé Guillem le droit de pâture dans leurs terres, moyen- nant trois sous & trois deniers. A, 23() b. xSzl INVENTAIRES ET CATALOGUES. 18:6 DLIV. — Juillet 1 180. — Pons de Caiizas & ses frères engagent à l'abbé Guilleni ce qu'ils avaient au lieu de Banols, moyen- nant trente sous de Toulouse. A, i53 è. DLV. — 12 août 1180. — Aimeri de Bretes donne à l'abbé Guillem le fief qu'il tenait de Sasneus à Saint-Laurent. A, 74 a. DLVL — Août 1180. — Cenabrus, fils de Bertrand de Flaunhac, cède à l'abbé Guillem ses droits sur un casai, sis à No- nes, moyennant trois sous de Toulouse. A, 210 a, DLVn. — Octobre 1180. — Arbert de Finhan donne à l'abbé Guillem tout ce qu'on tenait de lui dans le fief donné par Bernard de Combas, moyennant soixante- dix sous de Morlas. — Plusieurs autres sei- gneurs se portent garants de ses promesses. A, 70 a. DLVIIL — Octobre 1 180. — Pons d'E^- brag & son frère Pierre cèdent à l'abbé Guillem une redevance annuelle de quatre setiers, deux de froment & deux de mix- ture, que l'abbaye leur payait pour la terre de Vieilaigue, moyennant vingt sous de Morlas, dix sous de Toulouse & un setier de froment. A, I 53 a, DLIX. — 3 janvier 1181. — Olivier, fils de Gautier de Canzas, confirme à l'abbé Guillem les donations de son oncle Rai- mond Garsias, de Cenabrun, de Caercin de Drudas, moyennant le don de plusieurs vêtements dont il avait besoin. A, i52 i. DLX. — 29 janvier 1181. — Siguin de Saint-Cirq & son fils Bertrand donnent à l'abbé Guillem tout leur honneur de Ba- nols, avec droit de pâturage dans leurs ter- res, à condition de ne point l'aliéner. A, 1J9 h, DLXI. — i3 février 1181. — Pons-Rai- mond de Cavaldos donne à l'abbé Guillem le quart des trois quarts de Saint-Laurent, moyennant cent dix sous. — Sasneus con- firme cette donation. A, 71 i. DLXH. — Février 1181. — Guillem- Bernard de Ricouz donne à l'abbé Guillem le droit de descendre & de monter la Ga- ronne dans l'étendue de ses domaines, sans payer ni leude, ni péage. D, 77, fo 187. DLXIII. — 22 mars 1181. — Bertrand de Durban donne à l'abbé Guillem le droit de pâture dans ses domaines, avec droit d'usage dans ses bois & dans leurs étangs. A, 235 i. DLXIV, — Mars 1181. — BernarddeBou- conne, fils de Pons, cède à Grandselve ses droits sur les territoires de Vieilaigue & de Goiag, moyennant deux sous de Tou- louse. A, 102 a. DLXV. — Mars 1181. — Raimond Gar- sias de Canzas permet à l'abbé Guillem de construire des moulins au lieu de Banols, sans exiger aucune redevance, & lui ac- corde droit de pêche dans l'île de Ver- dun. A, iSp «. DLXVL — 1180 (V. st.?).— Pierre de Bessens & son frère Olivier cèdent à l'abbé Guillem ce qu'ils avaient au port de Ver- dun, moyennant dix sous de Morlas. A, I 5i i. DLXVU. — 1180 (V. st. ?). — Arnaud d'E^blanqued, sa femme & ses fils donnent à l'abbé Guillem tous leurs droits sur l'île de Montfort. A, 69 h. DLXVIIL — 1180 (V. st. ?). — Bernard d'Escampodio &: ses neveux cèdent à l'abbé Guillem leur part de l'honneur de Berzac, moyennant quatre sous de Morlas. — Sa sœurBernarde confirma cette donation en mars 1 181. A, 207 i. vni. r.s 1827 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1828 DLXIX. — Avril 1181. — Bernard (/e Corn- DLXXVI. — Mai 1181. — Bertrand de bas cède à l'abbé Guillem ses droits sur les Brassols & sa femme Mathilde engagent à terres de Rocafortenca & de la Gravelc, & le fief qu'il tient d'Arbert de Finhan, moyennant cent qnarante sous. A, 74 i. DLXX. — Avril 1181. — Guillem-Ber- iiard de Combas cède à l'abbé Guillem tous ses droits & possessions tant paternels que maternels. A, 78 a. DLXXI. — Avril 1181. — Pierre-Rai- mond de Cavaldos cède à l'ablé Gu'Uem ses droits sur l'honneur de Saint-Laurent, moyennant cent vingt sous de Toulouse. tous leurs droits sur l'honneur de Berzac, — Sasneus fait une donation semblable en moyennant quinze sous de Toulouse. se réservant l'usage de ce domaine sa vie A, 208 h. durant. A, 7i b. DLXXIX. — 4 juin iiBr Bernard Gai- raud de Jaulencs & sa femme Espagne cè- DLXXII. — 14 mai 1181. — Sasneus, dent à l'abbé Guillem leur part d'une veuve de Cenabrun de Canzas, engage à pièce de terre, située près de la Croix- l'abbé Guillem, moyennant cent sous de Saint-Giri, moyennant trois émines de Toulouse, ses honneurs du terroir de froment. l'abbé Guillem leurs possessions dans l'hon- neur de Banols, moyennant quarante-cinq sous de Toulouse, remboursables seule- ment dans les dix ans. A, 162 i. DLXXVII. — Mai 1181. — Pons de Canzas permet à l'abbé Guillem de faire construire un moulin dans le terroir de Banols. A, iSp a. DLXXVIII Mai 1181.— Pons d'Ox & son cousin Arnaud cèdent à l'abbé Guillem Saint-Laurent, & lui assure la jouissance pour la durée de trois ans du revenu des parties défrichées par lui. A, 78 i. A, 77 h. DLXXX. — Juillet 1181. — Guillem- Pons, clerc de Saint-Jori, & les fils qu'il a eus de Bernarde de Banols, cèdent à l'abbé DLXXIIÎ. — Mai 1181. — Ot Hélie & Guillem leur part de l'honneur de Danois. son frère Arnaud permettent à l'abbé Guil- A, 162 a. lem de faire construire des moulins dans l'honneur de Baaols. A, 160 a. DLXXIV. DLXXXI. — Juillet 1181. — Guillem d'Oursiac renonce en faveur de l'abbé Guil- lem à tous ses droits sur les terres acquises Mai 1181. — Austorgue & par l'abbaye dans le terroir de Bosavila, son mari Cahercin permettent à l'abbé Guillem de faire construire des moulins à Banols. A, 160 a. DLXXV. — Mai 1181. — Bertrand de Saint-André & sa femme Bertiande don- moyennant une émine de froment. Lat. I I 008, 190 h. DLXXXII. — 9 septembre 1181. — Raimoiid, comte de Toulouse & marquis de Narbonne, mande à B. Pellicier & au- tres, ses officiers du salin d'Agen, de lais- nent à l'abbé Guillem leurs droits sur la ser les frères de Grandselve y prendre au- terre de Tiga/ierio & lui confirment la do- tant de sel qu'ils voudront, sans payer nation de Bertrand de Tudèle, avec droit aucun droit ou redevance. de pâturage dans leurs terres & d'usage dans leurs bois, moyennant cinquante sous de Melgueil. A, 78 a. B, 12 a & |3 a (deux vidimusit \z-ji & de 1270". DLXXXIII. — i5 septembre n8i. — Pons de Gauzinag donne à l'abbé Guillem 1829 INVENTAIRES ET CATALOGUES. i83o sa part des honneurs de Gauzinag & de tous ses droits sur l'honneur Je/j- Grands Baiiols, & la paroisse de Lassela. A, i65 h. A, 75 a. DLXXXIV. — 4 octobre 1181. — Rai- mond d'Esblanquet donne à l'abbé Guillem sa part de l'honneur de Banols. A, i6î 4. DLXXXV. — 25 octobre 1181. — Ber- trand de Villeniur donne à l'abbé Guillem ce qu'il avait Mans l'honneur de Banols, avec droit de pâture dans ses terres, d'u- sage dans ses bois, libre passage sur ses domaines & exemption de toute leude dans ses ports, le tout moyennant trente-cinq sous de Toulouse. A, 162 a. DLXXXVI. — i5 novembre 1181. — Roger de Montech cède à l'abbé Guillem sa part des dîmes des labours faits par le monastère dans le dîmaire de Montech, moyennant un setier de froment & six brebis. A, 76 a, DLXXXVII. — 16 novembre 1181. — Arnaud-Bernard, fils de Pons-Bernard, cède à l'abbé Guillem le quart de la terre du port de Bourrât, moyennant un cens annuel de deux setiers de froment & de trois émines de mixture, qui ne sera pas exigible en cas de débordement de la Ga- ronne. A, 77 a. DLXXXVIII. — 16 novembre 1181. — Géraude-Rogère, avec le consentement de son mari Pierre de Gourdon, fait son tes- tament; elle confirme ses anciennes dona- tions à Grandselve & laisse tous ses biens à cette abbaye, au cas où son fils voudrait y entrer comme moine; sinon Grandselve ne les possédera que si ce même fils meurt sans descendance. A, 76 a. DXC. — 21 novembre 1181. — Arbert de Finhan donne à l'abbé Guillem le droit d'usage dans tous ses bois avec droit de paisson pour ses bestiaux. A, 75*. DXCI. — 4 décembre 1181. — Bernard de Lévinhac & ses frères donnent à Guil- lem, abbé, le fief tenu d'eux par Guillem- Arnaud de Varennes, avec leurs droits sur le terroir de Saint-Laurent, moyennant cent sous de Morjas. A, 79 a. DXCII.. — 22 décembre 1181. — Arbert de Finhan cède à l'abbé Guillem ce qu'il avait dans la terre & dans le bois de Barta CanuJa, moyennant dix sous de Morlas. A, io3 i. DXCIII.— 3i décembre 1181. — Rai- mond-Guillem de Montech donne à Guil- lem, abbé, les prémices de ses labours dans les dîmaires de Montech & de Saint-Sup- plice, avec sa part de deux pièces de terre données au monastère par son frère Ber- nard. A, 76 i. DXCIV. — 3i décembre 1181. — Indie, fille d'Arnaud Gauzbert, donne à l'abbé Guillem treize sétérées de terre, sises à Saint-Laurent, dans l'honneur donné par Sasneus au monastère. A, ij a. DXCV. — 28 janvier 1182. — Sasneus, veuve de Cenabrun de Canzas, engage à l'abbé Guillem tout l'honneur qu'elle avait à Saint-Laurent, moyennant quarante-deux sous de Toulouse & pour un temps indé- terminé. A, 74 a. DLXXXIX. — 17 novembre 1181. — Ar- DXCVI. — 29 janvier 1 182. — Guillem- b?rt de Finhan engage à l'abbé Guillem, Pons de Gauzinac donne à l'abbé Guillem moyennant cent trente sous de Morlas, ce qu'il avait dans les honneurs de Gau- i83i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i83: 7.inac & de Banols, moyennant la sépul- ture dans l'abbaye. A, i6i a. DXCVII. — 29 janvier 1182. — Sicard, doyen de Cayrac, de l'avis de ses moines, remet à l'abbé Guillem le cens annuel de quatre setiers de blé qu'il payait à sa maison, moyennant deux cents sous de Melgueil. A, 77 A. DXCVIII. — Janvier 1182, — Raimond, comte de Toulouse, donne à l'abbé Guil- lem plusieurs pâturages & des droits d'u- sage dans plusieurs bois._ D, 77, f"237. DXCIX. — Mars 11 82. — Arnaud d'Ez- blanqueth accorde à l'abbé Guillem le droit d'élever des moulins au lieu de Ba- nols & le droit de passage sur sa terre de Payila, tant pour les moines que pour leurs charrettes. A, \6o b. DC. — 1181 (V. st. ?). — Raimond d'Es- blanqueth permet à l'abbé Guillem de construire des moulins dans l'honneur de Banols. A, 160 h. DCI. — 1181 (v. st. >). — Raimond, comte de Toulouse & marquis de Nar- bonne, accorde à l'abbé Guillem une li- berté absolue dans ses terres 8c l'exempte des leudes & péages. B, 12 b. DCIl. — 2 juin 1182. — Raimond Sar- razin & son frère Pierre-Guillem cèdent à l'abbé Guillem la tenure que tient d'eux à la Gravela Raimond Tort; celui-ci con- sent à cette donation, moyennant trois sous de Toulouse. A, 79 b. DCIII. — 2 juin 1182. — Les frères de Grandselve & ceux de l'Hôpital limitent les terres de Frigida Fabrica & de Tigal- Urium, appartenant à Grandselve, & de Sainte-Foi, dépendant de l'Hôpital; 011 creuse des fossés & on pose des bornes. A, 80 a. DCIV. — 2 juin 1182. — Vidal de Com- bas donne à l'abbé Guillem le droit do faire un fossé sur sa terre de Saint-Giri. A, 80 b. DCV. — 2 juin 1182. — Géraud Bairau de Finhan engage à l'abbé Guillem, moyen- nant quatre-vingt sous de Morlas, l'île que tenait de lui Bernard de Combas. A, 81 a. DCVI. — 3 juin 1182. — Indie, fille do feu Arnaud-Gauzbert, donne à Guillem, abbé, droits de pâture dans toutes ses ter- res, d'usage dans ses bois & lui accorde le passage sur ses domaines, moyennant vingt sous de Toulouse. A, 242 a, DCVII. — 4 juin 1182. — Arnaud do Saint-Laurent cède à l'abbé Guillem son mallol de LaginaJ, moyennant quatre sous de Toulouse. A, 80 a. DCVIIL — 23 juin 1182. — Bernard Alc- gret de Goiacç donne à Guillem, abbé, ce qu'il avait dans l'honneur de Lerm. A, 154 a. DCIX. — 23 juin 1182. — Géraude, sœur de Sicard de la Mote, cède à l'abbé Guil- lem ce qu'elle avait à Lerm, moyennant deux sous de Toulouse. A, 164 i. DCX. — 3 août 1182. — Arnaud do Saint-Laurent donne à l'abbé Guillem tout ce qu'il a à la nausa de Saint-l.aurent & du Vernet, avec l'usage de ses bois dans lo territoire de Saint-Laurent. A, 80 b. DCXI. — 10 août 1182. — Ot d'Arton & sa femme Philippie donnent à l'abbé Guillem le droit de pâture dans ses do- maines & de passage sur ses terres. A, 243 a. i833 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1834 DCXII. — 19 novembre 1182. — Vidal & son frère Bernard, fils de Bernard de Villeneuve, donnent à l'abbé Guillem ce qu'ils ont aux terroirs de Lerm & de La Voûte. A, i54 a. DCXIIL — 3 décembre 1 182. — Bernard de Combas cède à l'abbé Guillem tout son honneur jusqu'à la Garonne & ses posses- sions dans l'île de Montcassin, moyennant vingt-cinq sous. A, 84 *. DCXIV. ^— 4 décembre 1182. — Bernard de Lévinac & ses frères donnent à l'abbé Guillem tout le fief tenu d'eux par Guil- lem-Arnaud de Varennes & ses frères, & tous leurs droits sur le territoire de Saint- Laurent, moyennant cent sous de Morlas. A, 81 b. DCXV. — i3 décembre 1182. — Com- dets, femme de Bernard de Lévinac, con- firme à l'abbé Guillem la donation faite par son mari, de terres situées dans le terroir de Saint-Laurent. A, 83 a. DCXVL — 14 décembre 1182. — Donat de Caraman confirme à l'abbé Guillem les donations & ventes faites par sa sœur Sasneus, à Saint-Laurent, & lui concède le droit de pâturage dans ses terres, usage & exploitation dans ses bois & la dîme des vignes de Saint-Martin de Castelnau, le tout moyennant vingt sous de Toulouse. A, 83 a. DCXVM. — 14 décembre 1182. — Ber- nard Senioreth & ses parents & alliés don- nent à l'abbé Guillem le mallol de Lagi- nad, moyennant dix-huit deniers de Tou- louse. A, 83 a. DCXVIII. — 16 décembre 1182. — Rai- mond-Arnaud, prêtre, & Pons del Verdier, son frère, cèdent à l'abbé Guillem ce qu'ils avaient au lieu de Fanz, moyennant quatre sous de Toulouse. A, 134 d. DCXIX. — 17 décembre 1 182. —Vidal de la Garde donne à l'abbé Guillem ses droits prétendus sur le terroir de Berzac. D, 77, f 257. DCXX. — 7 janvier n83. — Bertrand Homel, devenu frère de la milice du Tem- ple, confirme à l'abbé Guillem une an- cienne donation faite par lui, moyennant quarante-cinq sous de Morlas. A, 87 b. DCXXL — Janvier ii83. — Castelnau de Toulouse inféode à l'abbé Guillem des vignes & une terre, sises au clos de Recus- sol, moyennant un cens de dix sous de Toulouse & une obole, l'arrière-acapte, la foi & l'hommage, & des droits sur le prix de vente & engagement. A, 161 a. DCXXIL — 1x83-1 189. — Richard, duc d'Aquitaine & comte de Poitou, accorde à Grandselve le droit de faire passer chaque année un bateau sur la Garonne sans payer aucun droit. B, 42 b. Ordre du même aux sénéchaux de Bor- deaux & d'Agen pour faire exécuter cette donation. B, 144 b Se 145 a. DCXXIIL — 9 juin ii83. — Ot Hélie de Cavaldos & ses enfants cèdent à l'abbé Guillem ce qu'ils avaient au terroir de Baiiols, le droit de pâture dans leurs ter- res, leur vigne de l'Oratoire & l'usage dans leurs bois, moyennant cinquante sous de Toulouse. A, 164 b. DCXXIV. — 9 juin 1 183. — Arnaud-Hélie de Cavaldos cède à l'abbé Guillem ce qu'il avait au terroir de Banols & le droit de pâture dans ses terres, moyennant cin- quante sous de Toulouse. A, i65 a. DCXXV. — I" juillet n83. — Bernard de Pataiag & les siens échangent avsc l'abbé Guillem une partie du casai de ce i83 jj PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i836 nom contre riioiineur d'Involve. Échange approuvé par l'abbé de Moissac & le prieur d'Escatalens , moyennant une certaine somme en sous (nummi) de Toulouse. A, 89 a. DCXXVL — 18 août ii83. — Procès entre l'abbé Guillem & les frères de l'hô- pital de Rosolaigas , terminé par Alquier, abbé de Belleperche, & autres moines & hospitaliers, au sujet de l'honneur de Ty- galterium, de deux pièces de terre à Saint- Giri & ah Sulmets, & d'une vigne à Roca- fortenca, A, 88 i. DCXXVIL — 29 aoiit 11 83. — Bernard, prieur de Sancta Jenivera, donne à l'abbé Guillem tout ce qu'il possédait dans le ter- roir de Gigeac, sous un cens annuel de six deniers de Morlas. D, 77, f" 271. i DCXXVIIL — i5 septembre ii83. — Pierre Vidal de Saint-Georges & son fils Raimond quittent à Guillem, abbé, la terre de Liran tenue par eux en fief d'Hugues, abbé de Saint-Sernin j ils lui cèdent en outre leurs droits sur une île au terroir de Bauols, dont ils se réservent la jouissance leur vie durant. A, 16Û h. DCXXIX. — 19 octobre ii83. — Isarn de VillenHir& ses fièies Sicard & Pierre don- nent à l'abbé Guillem le droit de pâture sur leurs terres. A, 168 a. DCXXX. — i3 décembre n83. — Mau- rin de Muret donne à l'abbé Guillem ce qu'il avait à Lerm & l'usage dans ses bois. A, i56 a. D.CXXXL — 17 décembre ii83. — Ber- trand de Finhaii confirme à l'abbé Guillem les donations de ses parents & de son frère Guillem -Raimond. A, 88 a. DCXXXH. — 28 décembre u83. — Ar- bert de Dieupentale, fils de Sasneus, cou- firme à l'abbé Guillem les donations de son père pour le lieu de FoHum Ariberiî & le bois de Galcanta, & lui accorde le droit de pâture & d'usage dans ses bois, moyennant huit sous de Toulouse. A, 86 h. DCXXXIIL — 28 décembre ii83. — Guillem-Arnaud de Castelnau donne à l'abbé Guillem ce qu'il avait dans le dîmaire de Saint-Martin de Castelnau. A, i63 a. DCXXXIV. — 7 janvier 1184. — Rai- mond-Bernard & Pons Desaclota donnent à l'abbé Guillem tout ce qu'ils avaient dans l'honneur deTygaltier, de la Gravele & de la Botonela, & leurs droits sur les dîmes de Montech 8f de Saint-Supplice, moyennant vingt sous de Toulouse. A, 85 a. DCXXXV. — 7 janvier 1184. — Arnaud Brus 8: sa sœur Toulousaine abandonnent à l'abbé Guillem tous leurs droits sur l'honneur de Bassolenca, dans le terroir de Lassela, moyennant trois sous de Tou- louse. A, 8;"i a. DCXXXVL — i5 janvier 1184. — Dau- net, veuve de Amanieu de Coblraco, cède à l'abbé Guillem ses droits sur les terres de Toalia, données à l'abbaye, avec droit d'usage dans ses bois, moyennant vingt sous de Toulouse. A, 104 i. DCXXXVIL— 18 janvier 1 184. — Guil- lem Fissu & Ug c/e Podto Usclad cèdent h l'abbé Guillem leurs droits sur la paroisse de Lassela, moyennant douze sous de Tou- louse. A, 86 h. DCXXXVIII. — 18 janvier 1184. — Bernard de Reilhac, prieur d'Escatalens, donne à l'abbé Guillem un casai devant Portale, que Bernard de Pantaiag & sa famille tenaient en fief de Saint -Pierre de Moissac, en échange d'un autre casai i837 possédé par Giandselvc Saint-Géraud. A, 8j i. INVENTAIRES ET CATALOGUES à Saint-Pierre & i838 DCXXXIX. — 3i janvier 1 184. — Giiiliem de Casteinau & sa femme Sibille donnent à l'abbé Guillem le droit de pâture dans leurs terres, de coupe & d'usage dans leurs bois, & le libre passage sur leurs domai- nes; Guillem confirme en outre les dona- tions de sa sœur Sasneus, le tout moyen- nant vingt sous de Toulouse. A, 82 a. DCXL. — !'•'• février 1184. — Raimonde, sœur de Guillem Fizu, & son mari Ber- trand de Finhan échangent avec l'abbé Guillem leur honneur de Sainte-Marie de Lassela contre une pièce de terre à Rogo- nag & un fief à Bretes. A, 83 A. DCXLI. — 3 février 1184. — Armand de Montbartier donne à l'abbé Guillem tous ses droits sur les acquisitions faites par lui, moyennant vingt sous de Toulouse. A, 84 a. DCXLII. — 18 février 1184. — Ber- trand-Gaston donne à l'abbé Guillem un casai sis à Saint-Giri & trois messalées de vigne à îa Gravela, en échange de quel- ques terres à Fromaiada. A, 87 a. DCXLIII. — 3 mars 1184. — Bertrand, abbé de Moissac, confirme à l'abbé Guil- lem les donations du prieur d'Escatalens. A, 87 i. DCXLIV. — 16 mars 1 184. — Ug Je MjZ- samunt & sa femme Nunious donnent à l'abbé Guillem le droit de pâture sur leurs terres. A, 239 i. DCXLVI. — 23 mars 11G4. — Gaiisbi-rr, abbé de Marcillac, donne à l'abbé Guillem des terres, sises à Saint-Giri, en échange d'une quantité égale de terre à Montecli. Vidal de Combas cède à Grandselve ses droits de baillie sur ces terres, moyennant trente sous de Melgueil. A, 100 h. DCXLVII. — Mars 1184. — Eudes de Saint-Salvi, fils de Guillem de Belpuech, cède h l'abbé Guillem toutes les terres dé- frichées par Clément & Baron au lieu dit Balaguellum, D, 77, f" 38i. DCXLVIII. — 29 mars 1184. — Pont Ot & sa femme Guillemette donnent à l'abbé Guillem ce qu'ils avaient au terroir de Banols, avec le passage sur leurs domaines & l'usage dans leurs bois, en présence de Pons, abbé de Saint-Sernin, & moyennant la somme de dix sous. A, 170 b. DCXLIX. — 23 avril 1184. — GuiUcm- Arnaud de Gaiag & sa femme Sibille don- nent à l'abbé Guillem leurs droits sur la terre de Pavila, & le droit de pâture sur leurs terres. A, 234 a. DCL. — 23 avril 1184. — Armand de Cubiraco ik sa femme Ysabe cèdent à l'abbé Guillem un casai, nommé Estrader, au ter- roir de Gaiag, moyennant quinze sous. A, i56 b. DCLI. — Avril 1184. — Raimond V, comte de Toulouse, donne à l'abbé Guil- lem les moulins 'du Lers, près la grange de Banols, & le droit de banalité sur les hommes des localités avoisinantes. D, 77, f» 3o5. DCXLV. — 22 mars 1184. — Partage DCLII. — 20 juin 1184, — Les fils do des honneurs de Saint-Jory entre les moi- Géraud Barrau de Finhan cèdent à l'abbé nés de Grandselve & les hommes de Saint- Guillem leurs possessions au terroir de Jori, depuis la Garonne jusque aJ Pefro & Berzac, moyennant trente sous de Tou- établissement de bornes & de limites. louse. A. 164 ». A, 209 b. i839 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1840 DCLIII. — Août 1184. — Bernard del Verned donne à l'abbé Guillem le droit de paisson sur ses terres & d'usage dans ses bois. A, 90 a. DCLIV. — 20 janvier ii85. — Pierre- Bernard de Paulhac donne à l'abbé Guillem le droit d'usage dans ses bois & de pâture sur ses terres. A, 168 h. DCLV. — 27 janvier ii85. — Guillem- Aton de Villeniur & sa fille Castellane donnent à l'abbé Guillem droits de pâture sur ses terres, d'usage dans ses bois. A, 169 h. DCLVI. — 27 janvier ii85. — Ot-Elie de Cavaldos & sa femme Béatrix donnent à l'abbé Guillem leurs possessions au terroir de Banols. A, 168 b. DCLVII, — 28 janvier ii85. — Pons- Raimond de Cavaldos donne à l'abbé Guil- lem droits de pâture sur ses terres, d'usage dans ses bois & libre passage sur ses do- maines. A, 168 è. DCLVIII. — 28 janvier ii85. — Rai- mond-Guillem, Arnaud-Pons & Guillem- Pierre donnent à l'abbé Guillem droits de pâture sur leurs terres & d'usage dans leurs bois, & libre passage sur leurs domaines. A, 168 a. DCLIX. — 28 janvier 1 185. — Gaillard de Malac & sa femme Nemsos donnent à l'abbé Guillem droits de pâture sur leurs terres & d'usage dans leurs bois. A, 170 a, DCLX. — 29 janvier ii85. — Arnaud Romengueira & sa femme Géraude cèdent à l'abbé Guillem leurs droits sur les vignes & la terre de la Gravèle, moyennant douze sous de Toulouse. A, 236 a. DCLXI. — 1" février ii85. — Bernard & Arnaud del Rival donnent à l'abbé Guil- lem une pièce de terre dans le terroir de Nones. A, 209 h, DCLXII. — 7 mars ii85. — Donat de la Voila cède à l'abbé Guillem ses droits sur la terre & la vigne du Mont de Toala, moyennant deux sous de Morlas. A, i56 è. DCLXIII. — 23 mars ii85.— Pierre Be- nêt cède à l'abbé Guillem ses droits sur le terroir de Saint-Laurent, moyennant trois sous de Toulouse. A, 88 6. DCLXIV. — 3 août ii85. — Guillem- Hunaud de Malsamunt, & son fils Pons de Bruguières donnent à l'abbé Guillem droit de pâture sur leurs terres. A, 244 a. DCLXV. — II novembre ii85. — Ug de Saubolena donne à l'abbé Guillem le droit de pâture sur ses terres & d'usage dans ses bois. A, 246 a. DCLXVI. — Janvier 11 86. — Arnaud de la Nausa engage à l'abbé Guillem, moyennant dix sous de Melgueil, diverses terres àTerrafort. A, 92 a. DCLXVII. — i5 mai 1186. — Maurin de Muret, fils de Pierre de Lévinhac, con- firme à l'abbé Guillem toutes les donations de son père & lui accorde le droit de pâ- ture sur ses terres, moyennant vingt sous de Morlas. Lat. I I oo3, 208 a. DCLXVIII. — Juillet 1186. — Pierre de Pibrac donne à l'abbé Guillem le droit de pâture sur ses terres, d'usage dans ses bois & de passage sur ses domaines. A, 242 h. DCLXIX. — Août 1186. — Gaillard de Saubolena donne à l'abbé Guillem droit de pâture sur ses terres. A, 246 a. 1841 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1842 DCLXX. — Novembre 1186. — Raimond de Laimont donne à l'abbé Guillem le droit de pâture sur ses terres. A, 233 a. DCLXXI. — 21 décembre 1186, — Vi- vien, vicomte d'Auvillar, donne à l'abbé Guillem le droit de pâture dans toutes ses terres & prend le monastère sous sa pro- tection moyennant trente sous de Morlas. A, 229 i. DCLXXII. — Décembre 1186. — Rai- mond Siguin & sa sœur Géraude, enfants de Vidal de Montgaillard, donnent à l'abbé Guillem les droits de pâture & de passage sur leurs domaines. A, 232 b. DCLXXIII. — Décembre 1186. — Ot de Montant donne à l'abbé Guillem les droits de pâture & de passage sur ses terres. A, 232 h. DCLXXIV. — Décembre 1186. — Cen- tuUe, Pèlerin & Bernard de Glatens don- nent à l'abbé Guillem les droits de pâture, d'usage & de passage sur leurs terres. A, 227 a, 228 h, 232 a. DCI,XXV. — 21 janvier 1187. — Ug de Belpech donne à l'abbé Guillem droit de pâture sur ses terres. A, 23 1 h. DCLXXVl. — 3i janvier 1187. — Ber- nard de Durfort exempte l'abbé Guillem des leudes & péages sur la Garonne, eu présence d'Alquier, abbé de Belleperche. D, 77, f» 2o3. Renouvelé en avril 1200 par le même en faveur de l'abbé Arnaud. D, 77, fo 2o5. DCLXXVII. — I" mars 1187. — Aton de Vacquiès vend à l'abbé Guillem pour quinze sous de Melgueil le droit de pâture sur ses terres & d'usage dans ses bois. A, 171 a. DCLXXVIII. — i3mars 1 187. — Arnaud- Pons de Noé & ses filles donnent à l'abbé Guillem le droit de pâture sur leurs terres & d'usnge dans leurs bois. A, 23 I a. DCLXXIX.— i8mai 1 187. — Bernard de Marestaing donne à l'abbé Guillem le droit de pâture sur ses terres. A, 229 a. DCLXXX. — II juin 1187. — Gautier de Terride & sa sœur Indie donnent à l'abbé Guillem ce qu'ils avaient au terroir de Daux. D, 76, f" 234. DCLXXXI. — 22 juin 1187. — Gautier de Terride, fils d'Arnaud-Gauzbert, donne à l'abbé Guillem-Bernard une famille ha- bitant le lieu de Daux, sa descendance, & tous ceux qui hériteront de l'honneur de ce nom. Lat. 1 1 008, f" Î07 h. DCLXXXII. — 27 juin 1187. — Esqui- rols, fils d'Ug de Belpech, donne à l'abbé Guillem le droit de pâture sur ses do- maines. A, 227 a, DCLXXXIII. — i3 août 1187.— Géraud de l'Ile, fils de Pierre de l'Ile, concède à l'abbé Guillem le droit de pâture & de pas- sage pour ses bestiaux sur ses domaines, moyennant vingt sous de Morlas. A, 240 i, DCLXXXIV. — 25 novembre 1187. — Ar- mand de Cobiraco & sa femme Isabelle don- nent à l'abbé Guillem le droit de pâture sur leurs terres. A, 23ci a. DCLXXXV. — Janvier 1188. — Gaston de Béarn donne à l'abbé Guillem le droit de passage sur ses terres & l'exempte des leudes & péages. D, 77, f» 369. DCLXXXVI. — 19 février 1188. — Ar- naud-Guillem de Fibrac donne à l'abbé Guillem le droit de pâture sur ses terres. A, 243 b. 1843 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1844 DCLXXXVIL — Février 1188. — Guil- lem-Raimond de Pins donne à l'abbé Giiil- lem le droit de passer librement sur la Garonne. D, 77, C 194. Donation, semblable, de Pierre de Lii- nas & de son frère Aimeri, de Guillem- Bernard & d'Amanieu de la Motte. D, 77, f°' 196, 198. DCLXXXVllL— Mars 1188. — Bertrand de Bessières (,Veceiras) , évéque d'Agen, donne à l'abbé Guillem le droit de pâture dans ses terres de l'Ile. A, 238 h; Cf. Doat, 77, f" 373. DCLXXXIX. — Mars 1188. — Pierre de Montpezat donne à l'abbé Guillem droits de pâture & de passage sur tous ses domaines. D, 77, f" 37Ô. DCXC — Avril 1188. — Guillem-Salo- mon & Bertrand de Capdiner donnent à l'abbé Guillem droits de pâture sur leurs terres & d'usage dans leurs bois. A, 237 i. DCXCI. — II mai 1188. — Donat de Caraman, fils de Jourdain, & sa mère Ber- narde donnent à l'abbé Guillem les droits d'usage dans leurs bois & de pâture sur leurs terres. A, 176 i. DCXCII. — 13 juin 1188. — Guillem de Castehiau, frère de Donat de Caraman, donne à l'abbé Guillem son honneur de la Peyre (de Petra). A, I 77 a. place pour construire deux moulins au lieu de Verned,\>\a.ce qu'il exempte de tout cens. D, 78, i" 17; Gall. Ckr\;t. t. i3, Innr. c. 25. DCXCV. — 2 février 1189. — Pierre de Vacquiès donne à l'abbé Guillem le droit de pâture sur ses terres, d'usage dans ses bois & dix quartonées de terre à son choix, entre le Tarn & la Garonne, pour y faire un établissement. A, 172 b. DCXCVI. — 21 février 1189. — Ran- sane, prieure de Vernet & de Rîeumanent, & Ermessinde de Niort donnent à l'abbé Guillem droit de pâture sur leurs do- maines & s'engagent à ne céder qu'à lui la maison de Rîeumanent. A, 234 a. DCXCVIl. — 23 février 11 89. — Pierre, abbé de Foix, concède à l'abbé Guillem le droit de pâture dans les domaines de l'ab- baye. A, 23j b. DCXCVIII. — 7 mars 1189. —Vidal de l'Ile, fils de Raimond de l'Ile, donne à' l'abbé Guillem le droit de pâture dans tous ses domaines, & se fait associer à toutes les bonnes œuvres du monastère. A, 244 i; H, V, c. 1161. DCXCIX. — 16 mars 1189. — Aton de Goîag donne à l'abbé Guillem ce qu'il avait au terroir de Ricancèle & son honneur de Sainte-Anastasie, qu'il reçoit en commande {in commendatîonem) de l'abbaye. A, 216 b. DCXCIII. — 23 juillet 1188. — Rai- DCC. — 22 mars 1189. — Guillem de mond V, comte de Toulouse, donne à Dun donne à l'abbé Guillem le droit de l'abbé Guillem les droits de pâture sur ses pâture dans ses domaines, terres & d'usage dans ses bois; il se ré- A, 235 a. serve les essaims d'abeilles. A^ 2 I I a, DCXCI V. — Novembre 1188. — Rai- mond V, duc de Narbonne & comte de Toulouse, donne à l'abbé Guillem une DCCI. — Mars 1 189. — Donat de Cara- man & son frère Guillem de Castelnau cè- dent à l'abbé Guillem tous leurs droits sur la terre de Saint-Laurent. A, loi a. 184: INVENTAIRES ET CATALOGUES. DCCII. — 1188 (v. st. ?). — Ispanus de Portaria, ayant querelle avec les moines de Grandselve, choisit des arbitres qui déci- dent en faveur de ceux-ci; il s'agissait des honneurs de Banols, en deçà de l'Hers, qu'il réclamait au nom de sa femme Mi- racle, petite-fille de Pierre, vicomte de Caussade. A, 175 i, DCCIII. — Avril 1189. — Bernard Amels de Pailhiès donne à l'abbé Guillem le droit de pâture & de passage sur ses terres. A, 23o i. DCCIV. —Août 1 189. — Dos du Fauga donne à Grandselve le droit d'user des her- bages, pâturages, eaux & bois dans ses ter- res, & le droit de passage sur ses domaines, moyennant dix sous de Morlas. A, 236 a. DCCV. — 23 septembre 1189. — Guil- lem, abbé de Grandselve, dégage l'honneur de Saint-Laurent, engagé pour quatre cents sous de Toulouse à Sasneus, veuve de Ce- nabrun de Canzas. A, 93 h. DCCVL — 23 septembre 1189. — Sas- nens donne à l'abbé Guillem tous ses droits sur l'honneur de Saint-Laurent, moyen- nant deux cents sous de Toulouse, & entre à l'abbaye comme soeur. A, 92 i. DCCVIL — 28 septembre 1 189. — Gauz- bert de Montech & ses fils cèdent à l'abbé Guillem leurs droits sur une pièce de terre appelée 5a/(/rz/na, moyennant une quantité égale de terre & cent sous de Melgueil. A, 94 i. DCCVIII. — Septembre 1189. — Al- fonse, roi d'Aragon & comte de Barcelone exempte Grandselve de tous droits de péage dans ses domaines. D, 78, {■' 47- 1846 l'abbé Guillem plusieurs donations faites par ses père & mère. A, 247 i- H, v, c. 1 162. DCCX. — Janvier 1190. — Pierre Mir cède à l'abbé Guillem tous ses droits sur la grange & le territoire de Banols, moyen- nant quarante sous de Melgueil. A, 90 a. DCCXL — 21 mars 1190. — Arnaud Pons de Cavaldos confirme un accord pré- cédemment passé entre lui, Donat de Ca- raman & le cellérier de Grandselve, tou- chant les honneurs de Castelnau. A, I 78 a. DCCXH. — 22 mars 1190. — Tolsan de Gau'^inac donne à l'abbé Guillem la vigne de ce nom, & l'autorise à planter des vignes dans son honneur de Banols. A, 177 i. DCCXin. — 19 avril 1190. — Sasneus, veuve de Guillem-Jourdain, s'engage à ne jamais se dessaisir de la moitié de l'hon- neur de Saint-Laurent, que lui a laissée l'abbé Guillem. A, 99 0. DCCXIV Avril 1190. — Bernard-Jé- rôme de Esculta cans cède à l'abbé Guillem ce qu'il possédait au territoire de ce nom, moyennant trois émines de blé. A, 216 b. DCCXV Avril 1190. — Raimond Gras de Castelnau donne à l'abbé Guillem ses dîmes des labours faits par le monastère dans le dîmaire de Saint-Martin de Castel- nau. A, 178 a. DCCXVL — 7 mai 1190. — Raimond da Dieupeiitale, étant près de mourir, donne à l'abbé Guillem son honneur de Margas- taud, dans la paroisse de Saint-Sernin de Ricancele & diverses terres à Gauzinac. A, 2i5 *. DCCIX. — 17 octobre 1 189.— Jourdain DCCXVII. _ Janvier 1,9,. -_ Bertrand de l'Isle, fils d'Esquarronne, confirme à de Reillac, prieur d'Escatalens, au nom i847 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1848 de Bertrand, abbé de Moissac, approuve l'échange fait entre l'abbé Guillem & Ber- nard de Pantaniac. A, 97 a. DCCXVIII. — i3 février 1191. — Gau- tier de Terride cède à l'abbé Guillem sa part de l'île de Bourret. A, 99 a. DCCXIX. — 6 mars 1191. — Raimond- Olric de Corbarieu donne à l'abbé Guillem droit de pâture sur ses terres. A, 24-3 i. DCCXX. — 10 mars 1191. — Bertrand de Brassols donne à l'abbé Guillem le droit de pâture dans ses domaines. A, 249 fl. DCCXXI. — 10 mars 1191. — Galard de Corbarieu & son frère Jourdain donnent à l'abbé Guillem droit de pâture sur leurs' terres. A, 249 i, DCCXXII. — 12 mars 1191. — Sasneus, femme d'Aimeri de Roquefort, donne à l'abbé Guillem droit de pâture dans ses domaines. A, 247 h. DCCXXIII. — 12 mars 1191. — Amanieu ?{ Pierre de Corbarieu donnent à l'abbé Guillem droit de pâture dans leurs do- maines. A, 2;)0 a. DCCXXIV. — Mai 1192. — Sasneus, veuve de Guillem de Castelnau, donne à l'abbé Guillem la moitié de ses honneurs de Saint-Laurent, moyennant une rede- vance annuelle de deux quartons de fro- ment. A, 1 02 A. DCCXXV. — Novembre 1 192. — Barrai, seigneur & vicomte de Marseille, donne à Grandselve une redevance annuelle de vingt livres de poivre à prendre à la Tous- saint sur le port de Marseille. D, 78, f> loi. DCCXXVI. — Mars 1193. — Bernard d'Armagnac exempte Grandselve de tout péage dans ses domaines. D, 78, f 109. DCCXXVII. — Juin 1193. — Austorgue, fille de Sasneus, son mari Forsat & Arbert de Dieupentale, confirment à l'abbé Guil- lem la possession du domaine de Saint- Laurent, à lui donné par Sasneus. A, 102 a. DCCXXVIII. — Juin 1195. — Géraud, comte d'Armagnac, exempte l'abbé Guillem de tous droits de péage & de leude dans ses domaines, & lui concède le droit de pâture. D, 78, f" 117. DCCXXIX. — Août 1195. — Bernard- Guillem de Drudas confirme la donation faite par sa mère Austorgue, son aïeule Sasneus & tous ses proches à l'abbé Guil- lem du domaine de Saint-Laurent. A, 101 l. DCCXXX. — Vers 1195. — Raimond, duc de Narbonne & comte de Toulouse, or- donne au maire d'Agen, à B. Pellicier & à ses autres bailes de ses salins d'Agen & de Marmande de laisser passer le sel des frè- res de Grandselve sur la Garonne, sans leur faire payer aucun droit'. D, 77, f .87. DCCXXXI.— i3 juin 1 196. — Raimond, abbé de Saint-Sernin, fait remise à l'abbé Guillem du reliquat de vingt quartons de froment que celui-ci devait à Saint-Sernin pour les dîmes de Banols. D, 78, f" 121. DCCXXXII. — Juillet 1196. — Braida, femme de Pons d'Ox, & sa fille Gaillarde autorisent Adémar de Crosa à faire valoir leurs droits sur plusieurs terres apparte- nant à Grandselve. A, 217 h. ' Cet acte est postérieur à 1194, «Jate de la do- nation de l'Agenais au comte de Toulouse par Richard Cœur de Lion. 1849 DCCXXXIII. — Janvier 1197. — Rai- moiid-Bernard de Rovinha & son fils Cen- tulle exemptent l'abbé Guillem des droits de péage dans tous les lieux où ils ont coutume de les percevoir. D, 77, f° 199. DCCXXXIV, — 1197. — RaimondVI confirme toutes les donations faites à l'ab- baye de Grandselve par son père. Annales Cistercienses, t. 3, p. 3 lo (Bréquigny, Table des Diplômes, t. 4, p. 222). DCCXXXV. — Mai 1198. — Sanche- Anier de Caumont accorde à Grandselve le droit de naviguer sur la Garonne, sans payer ni lende ni péage. D, 77, f" 191. DCCXXXVI.— Octobre 1198. — Indie & son fils Bernard de Montant donnent à l'abbé Arnaud tous leurs droits sur l'île de Bourret, moyennant la cession d'un cheval que ledit Bernard lui avait enlevé. D, 78, f> i35. DCCXXXVI I. — 6 novembre 1198. — Raimond de Castelnau & son fils Aimeri donnent à l'abbé Arnaud tous leurs droits sur le lieu de Banols. D, 78, f 137. DCCXXXVIII. — 2 janvier 1199. — Es- quirols de Belpech cède à l'abbé Arnaud tous ses droits sur les honneurs de Pavila, Nones, le Mas & Grandselve & lui con- cède le droit d'usage dans ses bois. D, 78, f» 139. DCCXXXIX. — 1198 (V. st. ?). — Guil- laume-Robert, abbé du Mas-Grenier, in- féode à l'abbé Arnaud un lieu situé sur la Garonne, propre à la construction de plusieurs moulins & d'un barrage, & une maison située au même lieu; chaque mou- lin payera un cens annuel de douze deniers de Morlas, & le quart de la pèche appar- tiendra au suzerain. D, 78, f» 127. DCCXL. — 1198. — Vézias, vicomte de Lomagne, donne à l'abbé Arnaud une sau- INVENTAIRES ET CATALOGUES. i85o made de vendange qu'il prenait sur les vignes du couvent à Auvillar, & confirme les privilèges de la maison qu'il possédait audit lieu & du gardien qui l'occupait. D, 78, f 125; B, f 18 ij ce dernier contient une traduction en langue vulgaire, sans date, du dispositif de l'acte. DCCXLI. — Mai 1199. — Rousselin, seigneur & vicomte de Marseille, confirme à Grandselve pour l'infirmerie du couvent la redevance annuelle de vingt livres de poivre. D, 78, f» 143. Mabilie, vicomtesse de Marseille, femme de Géraud, mande à son viguier de Mar- seille, Adémar, de payer fidèlement à l'ab- baye de Grandselve les vingt livres de poi- vre données par son père Guillem Gros & par Barrai. Ikid. i" 145 (s. d.). Ordre analogue du vicomte Géraud-Adé- mar à son viguier Hugues Fer. Ihid. f 147 (s. d.). Ordre semblable de Hugues de Baux, vi- comte de Marseille. Ibid. f° 149 (s. d.). DCCXLII. — 23 novembre 1 199. — Jean, roi d'Angleterre, ordonne au baile de Bor- deaux de faire livrer chaque année aux moines de Grandselve les trois muids de sel à eux donnés par son frère, le roi Ri- chard, & de laisser librement passer un de leurs bateaux une fois par an sur la Ga- ronne. B, 146 b. DCCXLIII. — Vers 1199. — Eléonore, reine d'Angleterre, confirme les donations faites à Grandselve par son fils le roi Ri- chard : trois muids de sel chaque année à prendre à Bordeaux, & exemption de péage pour un bateau sur la Garonne une fois par an. B, i38 a. DCCXLIV. — Mars 11 99. — Pons de Penne donne à l'abbé Arnaud le droit de iS JI PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1802 pâture sur ses terres & d'usage dans ses la fontaine de la Brugalède & sur l'aque- bois. duc de cette fontaine, D, 78. f° '4' 0,78, f° 167. DCCLIII. — 9 octobre I203. — Raimond- Koger, vicomte de Béziers, confirme à Guillem, abbé de Grandselve, toutes les libertés & exemptions accordées par son père Roger & par son a'ieul Trencavel : exemption de leude & de péage & droit de pâture. D, 78, f° 169. DCCLIV. — I" septembre 1204. — Ug de Belpech confirme à l'abbé Guillem la possession des terres de Pavila, de Nones, du Mas & de Grandselve. D, 78, C i?!.. DCCLV. — 8 janvier i2o5. — Amalvin de Blancafort donne à Guillem-Robert, abbé, les droits de pâture & d'usage dans toutes ses terres. D, 78, C 173'. DCCLVI. — 24 février i2o5. — Rai- *mond, comte de Toulouse, fils de la reine Constance, accorde à l'abbé Guillem-Ro- bert une place à Castelverdun pour y éle- ver une maison. D, 78, f» 175. DCCLVII. — Avril 1206. — Bernard d'Espagne donne à l'abbé Guillem toute sa part de la terre de Maseraulas. D, 78, fo 177. DCCLVIII. — Avril 1 207. — Matfred de Verdun donne à l'abbé Guillem la moitié de la terre de la Carbonada & une vigne près celle de Raimond Copelin. D, 78, f»i79. DCCLIX. — Mai 1208. — Arnaud de Girone donne à Grandselve tous ses droits sur le fief des Bonnesvignes & les dîmes de Lasela, sauf ses droits i'inquisitio, mon- tant à cinq sous de Morlas. D, 78, f i83. DCCXLV. — 29 novembre 1200. — Ama- nieu d'Albret accorde à l'abbé Arnaud l'exemption de toutes leudes & péages dans ses domaines. D, 77, f" 190. DCCXLVI. — An 1200. — Bernard, ar- chevêque d'Auch, ordonne de frapper d'ex- communication & d'interdit & de priver de la sépulture ecclésiastique les usurpateurs des possessions de l'abbaye de Grandselve. D, 78, t" 352. DCCXLVII. — Février 1200. — Ratier de Castelnau accorde à l'abbé Aimeri l'exemption de toutes leudes & péages dans l'étendue de ses terres. D, 78, f» i53. DCCXLVIII. — Mai 1201. — Arnaud- Adalbert donne à l'abbé Aimeri tous ses droits sur les honneurs de Danois, Bonfol 8j autres donnés à l'abbaye. Joiiglar, Monographie, p. 240. DCCXLIX, — Octobre 1201. — Pons- Guillem de Castelnau & Bernard de Dieu- pentale cèdent à l'abbé Aimeri sept arpents de terre franche dans le terroir de Gau- zinag. D, 78, f 159. DCCL. — Novembre 1201. — Guillem- At de Marquefave accorde à Gi-andselve l'exemption des droits de péage & de gui- dage qu'il perçoit sur le chemin de Tou- louse. 0, 78, f i63. DCCLI. — 6 mars 1202. — Aicard d'Au- terive donne à Grandselve vingt sous tou- lousains à prendre sur ses oublies du châ- teau de Miremont, & des feudataires de ce château; l'abbaye devra en payer seize à la Daurade, à Boulbonnc, à Calers & à la Grâce-Dieu. D, 78, f" ijô. DCCLII.— Juin i2o3, — Vidal de Mont- Le même (,lbtd. f" i85) leur accorde le gaillard donne à Grandselve ses droits sur droit de pâture sur ses terres. i853 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1854 DCCLX, — Décembre 1208. — B., comte de Comniinges, annonce à tous ses bailes qu'il a pris sous sa sauvegarde les biens & personnes de l'abbaye de Grandselve & qu'il lui a accordé le droit de pâture; il leur ordonne de respecter ces privilèges. D, 78, f° 187. DCCLXI. — Novembre 1209. — Bernard de Montaut, fils de Bernard, donne à l'abbé Guilleni tout ce quil possédait à Burgaud. D, 78, (•' 189. DCCLXII. — 9 juillet 1210. — A., évo- que d'Agen, confirme l'exemption de tout péage accordée à Grandselve par Honor de la Tour & Gauzbert de Pis, pour le bateau portant les trois muids de sel concédés à l'abbaye par Richard, roi d'Angleterre. D, 77, f" 20Î. DCCLXIII. — 9 décembre 1210. — In- nocent m approuve la sentence rendue par l'archidiacre d'Agen & l'évéque de Lectoure, dans la cause entre l'abbé de Grandselve & le couvent du Mas-Grenier, au sujet de certains fief & moulin. D, 78. f" i9>- DCCLXIV. — 17 juin 121 1. — B., comte, & Raimonde, comtesse, se donnent à^l'ab- baye de Grandselve, eux, leurs terres & possessions, entre les mains de l'abbé Guil- leni. D, 78, (" 19J. DCCLXV. — Juin 121 3. — Raimond de Ramafort donne à l'abbé de Grandselve le droit de pâture dans toutes ses terres & de passage sur ses domaines. D, 76, f" 1. DCCLXVI. — Juillet 1214. — Guillem- Sanche de Casais & Guilleni-Raimond don- nent à Grandselve le libre passage sur la rivière de Garonne, tant pour les person- nes que pour les marchandises, avec exemp- tion pleine ik entière des leudes 8c péages. D, 77, f" 192. & Ispan, donnent à Pierre, abbé de Grand- selve, une maison sise à Auvillar, libre de tous droits. D, 78, f 202. DCCLXVIII. — 1214. — Pierre d'Ai- guillon & sa femme Perronelle reconnais- sent avoir cédé à Grandselve leurs péages de Caumont. D, 77, f" 198. DCCLXIX. — Vers septembre I2i5. — Vézias, vicomte de Lomagne, & son fils Eudes prennent sous leur protection & guidage les bateaux de Grandselve portant son sel, & venant tant d'Agen que d'ail- leurs, dans toute l'étendue de leurs do- maines. D, 78, f" 204. DCCLXX. — Décembre I2i5. — Vézias, vicomte de Lomagne & seigneur d'Auvil- lar, donne à l'abbé Pierre le libre passage au port d'Auvillar, sans aucun cens ni droits; sou fils Ispan approuve cette do- nation. D, 78, f» 204. DCCLXXI. — 9 juillet 1217. — Honor de la Tour & son mari Gaubert de Pis, ayant concédé à Grandselve le libre passage sur la Garonne pour un bateau portant les trois muids de sel donnés à l'abbaye par le roi Richard, Arnaud, évéque d'Agen, sur les réclamations des fils des donateurs, qui prétendaient ignorer l'existence de ce privilège, décide que si le bateau appar- tient à l'abbaye, il n'aura rien à leur payer; sinon, il donnera seize sous pour le pas- sage. B, 43 i. DCCLXXII. — i5 octobre 1217. — Ber- nard de Montaut, fils de Bernard de Mon- taut & d'Indie, donne à l'abbé Pierre douze deniers toulousains annuels d'oubliés & douze sous d'arrière-acapte que lui devait Vidal de Combes. D, 78, f> 212. DCCLXVII. — Septembre 1214. — Vé- Le même donna plus tard trente sous zias, vicomte de Lomagne, & ses fils Eudes toulousains que l'abbé du Mas-Grenier lui ï85: PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i856 devait d'arrière-acapte pour l'honneur de nent à l'abbé Hélie seize estaJes de terre Salas, le long de la Garonne, & la moitié de l'eau D, 78, f 214. de la paissière, franche de toute coutume, moyennant deux sols huit deniers à la mort DCCLXXIII. — 8 décembre 1217. — de chaque abbé, & seize deniers d'oubliés Guillem R. de Moncade, vicomte de Béarn, chaque année à la Saint-Jean-Baptiste, prend Grandselve sous ses protection & D, 78, f" 22Û. défense spéciales avec tous ses biens ik tous ses troupeaux, confirme le privilège DCCLXXX. — Juillet 1224. — Aldiarde, accordé par son frère, le vicomte Gaston, femme de Gautier de P'ossat, donne à l'abbé & lui concède le droit de pâture dans tous Hélie libre passage à Toars, tant en amont ses domaines sans payer aucuns droits. qu'en aval. B, 160 a. D, 77, f" ipô. DCCLXXIV. — 21 février 12 18. — Ar- naud de Faudoas donne àl'abbé Raimond le droit de pâturage dans l'honneur d'Avezac. D, 77. f" 396- DCCLXXV. — 28 avril 1218. — Sene- Lrun, seigneur de Lesparre, donne à l'abbé Raimond deux muids de sel (mesure de Bordeaux) à prendre cette année seule- ment & un muid les années suivantes à SoZacum, sur les revenus de Lesparre, pour le salut de l'âme de son père, Guillem Alquier. B, i5o a. DCCLXXVI. — S. d., vers 1218. — Rai- mond, fils du comte de Toulouse, prend l'abbaye de Grandselve sous sa protection '. D, 76, i" 9. DCCLXXVII. — Décembre 1222. — Eu- des de Pardaillan donne à l'abbé Bernard les droits de pâture & d'usage dans ses bois, prend l'abbaye sous sa protection & l'exempte de tous droits de péage dans l'é- tendue de ses domaines. D, 78, f 222. DCCLXXVIII. — Juin 1224. — Amanieu de Bocîo exempte Grandselve des droits de leude & de péage sur la Garonne. D, 77, f" 193. DCCLXXIX. — 3 juillet & 8 septembre 1 224. — Le maire & le conseil d'Agen don- ' Cette pièce est probablement du jeune Rai- mond VU, avant la mort de son père. DCCLXXXI. — Septembre 1224. — Se- nebrun, seigneur de Lesparre, donne à l'abbé Hélie un muid de sel (mesure de Bordeaux), libre de toute coutume, leude & péage, à prendre chaque année à Les- parre, à la fête Notre-Dame. D, 78, {" 224. DCCLXXXII. — 1224-1231.— B., prieur du Mas, accorde à l'abbé Hélie & aux ab- bayes de Grandselve & de Belleperche l'exemption de tout péage au lieu du Mas. — Confirmé par Arnaud, évéque d'Agen. 0,77,1° 201. DCCLXXXIII. — I" novembre i225. — Anselme Fer, chevalier, fils d'Hugues Fer, de Marseille, donne à l'abbé Hélie une re- devance annuelle & perpétuelle de vingt- cinq livres de poivre à percevoir à Mar- seille, moyennant la célébration d'une messe annuelle pour l'âme de son père. D, 78, f» 233. DCCLXXXIV. — Mars 1228. — Garsias de Sabolena, fils de feu Canhard de Sabo- lena & ses frères Fortanier & Canhard ven- dent à l'abbé Héiie leurs terres proche la grange de Lescolt, moyennant deux mille sous de Toulouse. Lat. I I 008, 1 13 A, DCCLXXXV. — Mars 1228. — L'abbé Hélie s'accorde avec A., abbé de Gimont, au sujet des pâturages de Sirac, que les deux couvents se disputaient, & qui sont déclarés communs entre eux. D, 78, f" 23-. INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1837 DCCLXXXVI. — Avril 1228. — Aiiier- Sanche de Caumont donne à Grandselve le droit de passage sur ses terres. D, 77, C 2o5. DCCLXXXVII. — Avril 1228.— Exemp- tions de péages & de leudes sur la Garonne accordées par Anier-Sanche de Caumont, Austors de Limas, Vidal de la Falconeira, Guillem Saisset de Clermont, Guillem- Raimond de Pis, dit Tinhos & Pagane, fille de Pierre de la Falconeira, pour les lieux de Monheure, de Clermont, de Caumont & de la Falconeira. D, 78, f 24J. DCCLXXXVI II. — Novembre 1229.— Eudes d'Armagnac, fils de Bernard d'Arma- gnac & de dame Géraude, donne à Grand- selve tous ses droits sur une terre située près d'un champ dit ad Bul. D, 78, f» 254. DCCLXXXIX. — I" décembre 1229. — Grégoire IX ordonne à l'évêque de Conse- rans de veiller à ce que l'abbé de Grand- selve puisse jouir paisiblement de tous ses privilèges & immunités. D, 79» f° ^80. » DCCXC. — 4 mars i23o. — Eudes de Terride, fils de Bernard de Astafort, vend à l'abbé Hélie, pourquaraute sous de Mor- las, ses droits sur une terre située entre le lieu de Richauniont & le Lambou. D. 78, f 262. DCCXCI. — 10 juillet iîSo. — Hélie, abbé, s'accorde avec Guillaume, abbé du Mas-Grenier, au sujet d'un échange de terres qu'ils voulaient conclure. D, 78, f" 209. DCCXCII. —Vers i23o. — Eudes, vi- comte de Lomagne, fils de Vézias, vicomte d'Auvillar, donne à l'abbé Hélie un empla- cement à Auvillar, libre de tout droit & usage, pour y construire un moulin. D, 78, {" 2o3. DCCXCIII. — Vers i23o. — Eudes, vi- comte de Lomagne & seigneur d'Auvillar i858 & de Lectoure, donne à l'abbé Hélie ses droits de cens sur les terres & choses don- nées à l'abbaye, sauf à Lectoure & à Au- villar, & l'affranchit de toutes redevances féodales pour les terres ainsi données. D, 78, f-201. DCCXCI V. — Vers 1280. — Eudes, vi- comte de Lomagne, fils du vicomte Vézias, accorde à Grandselve le droit de pâture & de passage sur ses domainesj son fils Ar- naud confirme ce privilège. B, 164 a. DCCXCV. — 4 juillet 1281. — Jourdain, fils de feu Bernard -Jourdain de l'Isle, donne à Grandselve le droit de pâture & de coupe dans ses bois, & le libre passage pour toutes ses marchandises sur ses terres & domaines. D, 78, f 263. DCCXCVI. — Avril i233. — Austors de Lunas donne à Grandselve le libre passage sur ses terres & l'exempte de tout droit de péage. D, 77, f 210. DCCXCVII. — 22 novembre 1284. — Grégoire IX permet à l'abbé de Grandselve de ne pas répondre aux citations données en vertu de lettres apostoliques, quand le lieu d'assignation sera à plus de deux jour- nées de marche du monastère. D, 78, f"24.. DCCXCVIII. — 16 décembre 1284. — Grégoire IX, informé par l'archevêque de Narbonne & les évêques de Toulouse & d'Albi, que R., comte de Toulouse, & son fils R., aujourd'hui comte, avaient con- firmé à Grandselve la jouissance de toutes ses possessions, confirme à sou tour les donations de ces deux comtes. D, 76, f 332. DCCXCIX. — 7 mai, vers 1235. — Ri- chard, comte de Poitiers, frère du roi d'Angleterre, ordonne aux sénéchaux do Guyenne de laisser l'abbaye de Grandselve percevoir chaque année, à Bordeaux, les trois niuids de sel que lui avait donnés vni. r.y iSSg PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. i86û son oncle, le roi Richard, & Je ne lui de- la Garonne & ordonne à ses officiers de mander aucun droit pour le passage sur la respecter à l'avenir & de faire respecter Garonne. par tous ces privilèges. B, h5 b. B, 142 a. DCCC. — 27 avril 1236. — Querelle entre A., abbé de Grandselve, & B., abbé du Mas-Grenier, au sujet des possessions de feus B. de Salvanhac & Raimond d'Ai- guestintes à Verdun & à Auvillar. D, 78, f» 280. DCCCI. — 16 janvier I238. — Eudes, vicomte de Lomagne, confirme à Grandselve toutes ses possessions à Auvillar & dans le territoire de cette ville, & les exempte de tous cens, leiides & péages. B, 19 a & l63 a. DCCCII. — 17 janvier 1288. — Eudes, vicomte de Lomagne, élit sa sépulture à Grandselve. D, 78, f° 283. DCCCIII. — Août 1238. — Enquête & arbitrage entre les religieux de Grandselve & Raimond de Dieupentale, touchant les lieux de Margastaud & de Manenguila. D, 78, f° 287. DCCCIV. — 17 octobre 1239. — Henri, roi d'Angleterre, confirme la donation faite à Grandselve par le roi Richard, & sa grand'mère Eléonore de Guyenne, de trois muids de sel, à prendre aiinuelleraent au salin de Bordeaux, au mois de mai, avec le libre passage dans tous les ports de la Ga- ronne une fois l'an. Confirmé, le 17 octobre 1260, par Edouard, fils aîné du roi Henri, depuis Edouard I. B, 147 i- DCCCV. — 12 oct. 1240. — Henri III, roi d'Angleterre, au sénéchal de Gascogne & au maire de Bordeaux. Les moines de Grandselve lui ont représenté que, chaque année, au mois de mai, ils allaient cher- cher à Bordeaux trois muids de sel, en vertu d'une donation de son oncle, le roi Richard j le roi déclare qu'ils auront de ce chef libre passage pour un bateau sur DCCCVI. — 16 octobre 1240. — Ania- nieu, sire d'Albret, fils de feue dame Assa- lit, fille du vicomte de Tartas, accorde à l'abbé Raimond l'exemption de tous leudes & péages dans l'étendue de ses domaines, pour lui abbé & ses moines, & pour leurs biens meubles & immeubles, & confirme une donation semblable faite à l'abbé Ar- naud en l'an 1200 par un autre Amanieu, sire d'Albret. B, I 23 a, DCCCVII, — i5 décembre 1240. — Jac- ques, évéque de Préneste, légat du Saint- Siège, confirme la donation faite par Ri- chard, roi d'Angleterre, de trois muids do sel à prendre chaque année au salin de Bordeaux, D, 78, f 3o5. DCCC VIII. — Février 1241. — Anissand de Caumont, seigneur de Sainte-Bazeille, remet à Grandselve la moitié de ses droits de péages sur les objets achetés pour l'u- sage du monastère, à leur passage audit port de Saiiyte-Bazeille. B, 168 *. DCCCIX, — 14 mai 1241. — Alfonsc, comte de Poitiers, reconnaît que c'est seulement à titre viager que l'abbé de Grandselve lui a concédé la jouissance d'une partie du bois de Setenis, D, 78, f» 336. DCCCX. — i3 septembre 1241. — Eudes de Terride donne à Grandselve tout ce qu'il possédait au lieu des Roches. D, 78, f»3i4. DCCCXI. — 1241. — Pierre & Gaillard de la Mote, chevaliers, fils de feu Pierre de la Mote, donnent aux abbayes de Grand- selve & de Belleperche leur part des péa- ges de la ville de Langon, pour tous les objets transportés sur la Garenne; dona- tion déjà faite par feu leur père. B, 140 a. i86i INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1862 DCCCXII. — 22 mars 1245. — Géraud d'Armagnac, fils de Roger d'Armagnac, donne à l'abbé Pierre-Raimond le droit de pâture pour les troupeaux de l'abbaye dans toute sa terre, avec le droit de passage sur ses domaines, donation déjà faite par son père. D, 78, Ci 16. DCCCXIII. — 9 septembre 1 245. — In- nocent IV exempte l'abbé & le couvent de Grandselve de fous droits de péage & de leude sur les objets destinés à leur usage. D, 78, f-413. DCCCXIV. — 4 août 1 247. — Eudes de Terride, fils de Bernard d'Astafort, donne à l'abbé Pierre-Raimond les bois & terre de Guansard, près du port de Léon de la Garde. , D, 78, f" 020. DCCCXV. — Février 1248. — Anissand de Caumont,' seigneur de Sainte-Bazeille, donne à Grandselve la moitié du péage qu'il levait sur les choses achetées ou à acheter, vendues ou à vendre, appartenant à Grandselve, h leur passage à Sainte-Ba- zeille. B, 122 a. DCCCXVI. — Mai 1248. — Bernard de Tiuranis & son frère Gaissios donnent à Grandselve cinq sous bordelais de rente, perçus comme droit de péage au port de Sainte-Bazeille, jur les choses achetées pour l'usage du monastère. B, i52 a. DCCCXVII. — 16 juillet 1248. — Dame Fauressa de Brus, fille de feu Gaichia Ar- naud, donne à l'abbé R. ce qu'elle avait ou pouvait avoir sur les marchandises des- cendant la Garonne, à leur passage à Au- villar, pour les marchandises appartenant au monastère. B, 21 a. DCCCXVIII. — Janvier 1249. — Ar- naud-Eudes, vicomte de Lomagne, con- firme un accord passé entre Bernard-Gau- tier, son frère Montarin & les autres enfants de Guillem-BernarJ de Caumont, d'une part, & l'abbé Richard d'autre part, pour l'honneur d'Argombaud. D, 78, {" 332. DCCCXIX. — 26 février 1 249. — Gaston, vicomte de Béarn, fils de feu Gnillem de Moncade, vicomte de Béarn, accorde à Grandselve pleine & entière liberté dans ses domaines pour le blé, vin, sel, &c., acheté pour l'usage du monastère & l'exempte de tous leudes & péages. B, 41 i. DCCCXX. — 24 mars 1249. — Guille- mette de Gontaud donne à l'abbaye do Grandselve tous ses droits de péages & de leudes sur le blé, vin & autres choses ap- partenant en propre à l'abbaye, à la des- cente de la Garonne. B, 20 a. DCCCXXI. — 22 novembre i25o. — G., bourgeois de Moissac, exempte l'abbé Ri- chard & la maison de Grandselve de tous droits de péages & de leudes pour le vin, le blé & autres choses à leur usage. B, 17*. DCCCXXII. — i5 février i25i. — R,, évèque de Toulouse, permet à l'abbaye de Grandselve d'élever des oratoires ou cha- pelles dans ses granges, dans l'étendue de son diocèse, & d'y célébrer l'office divin, D, 78, f- 334. DCCCXXIII. — VersnSo. — Arnaud- Raimond & Sanche de la Mote, fils de feu Amanieu de la Mote, confirment aux ab- bayes de Grandselve & de Belleperche toutes les exemptions que leur avait déjà accordées leur père & défendent à leurs agents d'exiger des religieux aucun péago sur la Garonne. B, .39 ... DCCCXXIV. — 18 juin 1254. — Accord entre Bernard (sic), abbé de Grandselve, & Jourdain de l'Isle, au sujet de l'honneur de Bracoaccum, dont la propriété est dé- clarée commune. D, 78, f» 338. i863 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1864 DCCCXXV. — Octobre 1254.— Alfonse de Poitiers déclare que l'abbé de Grand- selve lui ayant réclamé cent marcs d'ar- gent, légués à l'abbaye par le feu comte Raimond, mille sous de Toulouse, que ledit Raimond lui devait, &: enfin mille marcs d'argent pour les dommages subis parle couvent, & stipulés à titre d'indem- nité par la paix de Paris, il lui a concédé un revenu de quinze livres assis sur le sa- lin de Toulouse. D, 78, f° 348. — Les lettres de l'abbé Richard sont au Trésor des chartes, J. Soy, n. 14; Teulet, t. 3, p. 22 1; elles sont datées du 6 octobre 1204. DCCCXXVL — 28 août 1255. — Alexan- dre IV, sur les plaintes de l'abbé de Grand- selve contre Jourdain de l'Isle & Raimond- Guillem de Montech, qui refusaient à l'abbaye le paiement des dîmes, déclare ces seigneurs excommuniés & soumet leurs terres à l'interdit. D, 78, C 35o. DCCCXXVIL — 22 janvier 1257. — Ri- chard, abbé de Grandselve, & Bartbélemi, abbé de Gimont, s'accordent au sujet des terres laissées par Saurimonde, dame d'Au- teville, dont ils se disputaient la posses- sion, D, 78, f 36d. DCCCXXVIII. — lojuin 1257. — Pierre- Raimond de Blanquefort donne à Grand- selve un millier de harengs à prendre cha- que année, le premier dimanche de carême, à Bordeaux. B, 149 a. DCCCXXIX. — 4 mars i258. — Alexan- dre IV charge Ite prieur de Bergerac de terminer les différends qui divisaient l'abbé de Bertolio & celui de Grandselve, au sujet de dégâts & dommages réciproques. D, 78, f 3Û6. DCCCXXX. — 16 juillet 1 258. — Alexan- dre IV ordonne à l'archevêque d'Auch de veiller à ce que l'abbé de Grandselve ne soit pas inquiété dans la jouissance de ses biens. D, 78, (-> 364. DCCCXXXI. — 2 novembre i258. — Alexandre IV permet à l'abbé de Grand- selve de célébrer l'office divin dans toutes ses possessions. D, 78, f" 371. DCCCXXXII. — 2 novembre 12 58. — Raimond de Dieupentale, Guillem, vicomte de Pompignan, & Bernard de Belfort accor- dent à l'abbé de Grandselve le droit de passage pour ses troupeaux dans le fief d'Alamans, sur une route assez large pour le passage de deux charrettes, D, 78, {0 373. DCCCXXXIII. — Dimanche de Quasi- modo 1259. — Simon, abbé de Belleperchc, & Pons, abbé de Grandselve, s'accordent au sujet de diverses possessions données aux deux abbayes. D, 78, i" 377. DCCCXXXIV. — 3 janvier 1260. — P., officiai d'Agen & le cellérier majeur de Grandselve, fondé de pouvoirs de l'abbé Pons, s'accordent avec Baudouin de Dur- fort, seigneur de Clermont-sur-Garonne, au sujet des péages de Clermont, au lieil dit las Peîras de Camîel, sur les marchan- chises allant en amont & en aval; l'abbaye demandait l'exemption complète confor- mément à ses privilèges apostoliques & pour toutes ses marchandises; l'official dé- cide que chaque année elle pourra faire passer librement une certaine quantité de blé, les trois muids de sel donnés par Ri- chard d'Angleterre, les draps nécessaires aux moines, le bois, le poisson, l'orge & les céréales provenant de ses domaines. B, 27 a. DCCCXXXV. — 3 janvier 1260. — Les mêmes s'accordent avec Arnaud de Durfort & Guillem Saisset, autres seigneurs de Clermont-sur-Garonne, au même sujet; chaque année le couvent fera librement passer deux cents cuveaux de vin, deux cents quartiers de blé, quatre muids de sel, dont les trois donnés par Richard d'An- gleterre, le drap nécessaire aux moines, le poisson, mille harengs; pour tout le reste i865 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1866 le ccllérier promet que le couvent paiera les droits. B, 32 a. DCCCXXXVI. — 12 août 1260. — Anis- sand de Caumont, seigneur de Monheure, au diocèse d'Agen, donne à Grandselve ses droits de péage au lieu de Monheure, avec libre passage pour deux cents ton- neaux de vin, deux cents quartons de blé, du drap, &c., à leur passage sur la Ga- ronne. B, 57 h. DCCCXXXVll. — 12 avril 126t. — Es- tève del Poget, chevalier, son frère Ber- trand & Pons Portais donnent à Grandselve la permission de faire passer sans payer de péages ou de droits dans le terroir de Moissac, par eau ou par terre, deux cents quartons de blé, mesure de Toulouse, cent cinquante tonneaux de vin & un muid & demi de sel. ■ B, i5 b. DCCCXXXVIII.— II mai 1261.— Ac- cord entre le procureur de Grandselve & Guillemet Ferriol, son fils Estève & sa mère Marquise, pardevant P., archidiacre d'Agen, conservateur des privilèges apos- toliques de l'abbaye. — Un membre de la communauté aura libre passage à Ton- neins, avec quatre-vingt-dix tonneaux de vin, deux muids & demi de sel, les pois- sons & céréales nécessaires à la congréga- tion, cinq mille harengs, &c. B, 59 a. DCCCXXXIX. — 6 août 1261. — Jean del Pont, bourgeois du Mas, promet de ne jamais lever de péage sur le vin, le blé & autres choses provenant des terres de Grandselve, à leur passage sur la Garonne. B, 85 a. DCCCXL. — Septembre 1261. — Hol- dric de Corbarieu ( 8â. DCCCCVn. — 3 octobre 1296. — Le clavaire de Marseille, à la réquisition de Hugues des Voisins, sénéchal de Provence &: de Forcalquier, promet de payer avant la prochaine Saint-Jean-Baptiste, au pro- cureur de Grandselve, quatre cent vingt livres de poivre qu'on lui devait pour sept ans d'arriéré. D, 80, f" 97. DCCCCVIIL— 24 juillet 8: 4 août 1298. — Bernard de Cabrit, moine, syndic & chef d'œuvre de Grandselve, présente à Jean Landri, bailli de Moissac, des lettres du sénéchal de Périgord & de Querci, vidi- mant & confirmant le diplôme de Rai- mond V, comte de Toulouse, de 1181. D, 77, f" 233. DCCCCIX. — 1299, samedi avant les Brandons. — Philippe le Bel mande au sénéchal de Gascogne de maintenir l'ab- baye de Grandselve dans la jouissance de toutes les exemptions de péage & de leude qu'elle avait obtenues. D, 80, £° 109. DCCCCX. — 18 décembre i3oi . — Boni- face VIII, à la requête du cardinal de Sainte -Pudentiane, exempte l'abbé de Grandselve du payement des dîmes. D, 80, f° i33. DCCCCXI. — i3o3, vendredi après l'É- piphanie. — Philippe le Bel engage le roi d'Angleterre, Edouard I, à faire remettre à l'abbé de Grandselve les gages saisis par le connétable de Bordeaux à cause des procès pendants pardevant lui. D, 80, {" i3j. DCCCCXII. — i5 juin 1304. — Bertrand, abbé, & le couvent de Grandselve annon- cent à Arnaud-Eudes, abbé de Condoni, qu'ils ont décidé de mettre en commun les biens, tant spirituels que temporels, des deux communautés & de les partager éga- lement. D'Achéry, Spicilegium, éd. in-f", t. 2, p. 399. (Bréqiiigny, Taile des diplômes, t. 8, p. 41.) DCCCCXIII. — 24 novembre i3o6. — Accord entre le sénéchal de Gascogne, Jean de Havering & Bertrand, abbé de Grand- selve. — L'abbé prétendait avoir le droit de faire passer sans payer de droits aux péages du roi d'Angleterre & dans la cou- tume dii château de Bordeaux, toutes les marchandises appartenant au monastère. — Le sénéchal & le connétable de Bor- deaux niaient l'existence de cette exemp- tion. — Il est décidé que chaque année l'abbaye pourra faire passer en franchise trois cents tonneaux de vin, tant sur la Garonne que sur la Gironde, provenant de ses vignes, ainsi que les poissons salés, le sel & les draps nécessaires au monas- tère, six tonneaux de blé pour ses procu- reurs à Bordeaux, quatre tonneaux d'avoine pour leurs chevaux. — Us devront, pour tout ce qui dépassera ces quantités, payer les droits spécifiés par les tarifs. Confirmé par Edouard II, le 14 octobre, première année de son règne. B, 168 a. DCCCCXIV. — Juin 1304. — Lettres d'amortissement de Philippe le Bel en fa- veur de Grandselve. D, 80, C 137. DCCCCXV. — 17 octobre 1314. — Exemp- tion de péage sur la Garonne accordée à l'abbé Bertrand par Raimond Pelet, cheva- valier, seigneur du Fuy de Gontaud. D, 80, f° 188. DCCCCXVI. — Février i3i6. — Alexan- dre de Caumont confirme le privilège ac- cordé par son prédécesseur, en février 1240, & donne à l'abbé de Grandselve ses droits de péage à Sainte- Bazeille, sur les objets achetés pour le monastère. B, 168 i. DCCCCXVII.— i322, veille de l'Ascen- sion. — Jourdain de l'Isle, chevalier, soi- gneur de Sainte-Bazeilie, exempte les moi- iB8i INVENTAIRES ET CATALOGUES. 188: nés do Grandselve de tout péage aux portes de Sainte-Bazeille. D, 80, f" 207. DCCCCXVIII. — Octobre i322. — Let- tres de sauvegarde accordées à Grandselve par Charles le Bel. (Renouvelées par le Hiéme en avril iSiô.) D, 80, (" 221. DCCCCXIX. — II janvier 1327. — Ar- naud-Guillem, comte de Montlezun & sei- gneur de Pardiac, accorde à l'abbé Pons l'exemption de toutes leudes & péages dans l'étendue de ses domaines. D, 80, f 229. DCCCCXX. — 29 novembre 1 336. — Be- noît XII confirme les exemptions accor- dées à l'abbaye de Grandselve par les papes, ses prédécesseurs, les rois & les princes chrétiens. D, 80, f" 249. DCCCCXXI.— i349-i35o. — Lettres de Philippe VI, au nombre de trois, ordon- nant aux collecteurs des décimes à lui ac- cordés par le pape, de n'y point faire con- tribuer les religieux de Grandselve, qui sont réduits à une extrême pauvreté. D, 80, {" 267. DCCCCXXII. — 28 janvier i35i. — Jean II défend à tous ses officiers de guerre en Agenais de prendre les animaux ou les marchandises de l'abbaye de Grandselve, que les ennemis avaient presque ruinée. D, 80, (^273. DCCCCXXIII. — Vers i35o. — Mé- moire indiquant les droits & exemptions dont jouissaient les moines de Grandselve dans les ports de la Garonne & de la Gi- ronde, de Verdun à Bordeaux. B, 170 4. DCCCCXXIV. — 10 décembre 1354. — Jean II prend sous ses protection & sauve- garde l'église & le couvent de Grandselve & toutes leurs possessions. Jouglar, Mémoire sur Vabbaye de Grandselve, pp. 236-237. DCCCCXXV. — 10 décembre 1354. — Jean II ordonne au sénéchal de Carcas- sonne de laisser jouir l'abbaye de Grand- selve de l'exemption de péages à elle ac- cordée jadis par les comtes de Toulouse, & de lui accorder la même exemption dans la cité de Carcassonne. D, 80, f» 275. DCCCCXXVI. — Novembre i358. — Jean, fils de roi de France, comte de Poi- tiers, consent à l'amortissement de cer- taines maisons acquises à Grandselve môme par l'abbé de cette maison. D, 80, f 291. DCCCCXXVII. — 27 octobre 1364. — Louis, fils de roi de France, duc d'Anjou, lieutenant du roi en Languedoc, prend l'abbaye de Grandselvs sous ses sauvegarde & protection. D, 80, f° 343. DCCCCXXVIII. — 8 novembre 1364. — Edouard, prince de Galles, ordonne au sénéchal de Gascogne de rechercher les auteurs des violences commises contre Grandselve; ils avaient démoli la maison de Grandselve dans le bourg de Bordeaux & détruit sa chapelle. — L'affaire fut ter- minée par sentence du conseil de ce prince, du 27 septembre i365. D, 80, f 319. DCCCCXXIX. — 8 janvier 1377. — Paul de Nogaret, maître des eaux & forêts dans les pays de Toulouse, Bigorre & Albigeois, permet à l'abbaye de Grandselve, moyen- nant un cens annuel de six deniers toulou- sains, de construire un réservoir sur la ri- vière de Garonne pour y prendre du pois- son. D, 80, f" 347. DCCCCXXX. — 21 février 1400. — Arrêt du parlement de Paris portant que le syn- dic de Grandselve aurait le droit d'assister à la nomination & à la prestation de ser- ment des consuls de Grenade. D, 80, f° 359. i883 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1884 DCCCCXXXI. — 21 janvier i^'tj. — Amanieii d'Albret, seigneur d'Orval & de Lesparre, concède à l'abbé Gilles une rente de deux muids de sel, mesure de Bordeaux, à prendre chaque année à Lesparre. D, 80, f 33i. DCCCCXXXII. — 3 janvier 1460. — Statuts donnés par Gilles, abbé de Grand- selve, à la chapelle du Purgatoire, fondée par lui en 1454 dans l'église de Grenade. h, 80, f 389. II Abbaye de Boulbonne. (Ordre de Cîtcaux, diocisc dcToiilotiso, puis de Montauban.) NOUS ignorons ce que sont devenues les archives de la riche abbaye de Boul- bonne. Ont-elles été détruites pendant la Révolution? Ont-elles disparu lors de l'in- surrection de l'an VII, comme celles de Bonnefont'? Il nous serait impossible de le dire. Tout ce que nous pouvons assurer, c'est que la collection, dont nous donnons le dépouillement intégral, est tout ce que nous connaissons sur cet important éta- blissement. L'intérêt des pièces dont elle se compose fera d'autant plus regretter la perte du reste des archives. Le» piècgs extraites par Doat des archives de Boulbonne remplissent les volumes 83, 84, 85 & 86, du recueil qui port* ce nom à la Bibliothèque nationale. I, — 968. — Loup, primecier de Saint- Etienne de Toulouse, vend au prêtre Be- noît toutes ses possessions au lieu de Saint- Martin ou Ampoulhac, dans l'Agarnaguez, au pays de Toulouse. D, 83, f" 3. II. — 954-985. — Guandalfredus, fils de Benoît, vend à Amélius-Simplicius un alleu ' Roschaeh, Foix & Comminges, pp. 2i3, 2ij(. au lieu d'Anipoulhac, moyennant la somme de vingt sous. D, 83, {- 72. III. — Février 963. — Elcs & sa femme Avita vendent à Benoît un casai dans le pays de Toulouse, au terroir de Saint- Martin ou d'AmpouIhac. D, 83, f'^ I. IV. — i5 juillet 969. — Loup, primecier & archidiacre de Saint-Etienne de Tou- louse, donne à Saint-Michel de Cuxa, quelques alleux dans l'Agarnaguez & le Toulousain, à Tramesaigues, entre l'Ariége & l'Hers, avec l'église de Sainte-Marie & l'alleu d'AmpouIhac, à charge d'y établir tine congrégation de moines. Gall. Christ. i3, Inst. c. 227; H, V, c. 253. V. — 22 janvier 973. — Hugues, évéque de Toulouse, dédie l'église de Sainte-Ma- rie à la prière de Guarin, abbé de Cuxa, & confirme à ce monastère la possession du lieu de Tramesaigues. Gall, Christ. i3, Inst. c. 229. VI. — 23 juin io35. — Concile tenu par les évêques des deux versants des Pyré- nées, confirmant à Cuxa la possession de l'église de Tramesaigues, & lui concédant l'immunité & le droit de refuge. Gall. Christ. i3, Inst. c. 229. VII. — Avril II25. — Bertrand de Bel- puech donne à Aimeri, abbé de Vajal, ce qu'il possédait le long du ruisseau d'As- trald. Gall. Christ. i3, Inst. c. 281. VIII. — Avril 1125. — Bertrand de Bel- puech donne à l'abbaye de Vajal & à l'abbé Aimeri ses droits héréditaires sur les ter- res, situées entre les fontaines d'Estève Vacher & Saunière, sans y rien retenir. D, 83, f" 6. IX. — 17 janvier ii3o. — Pons-Adémar de Rodèle donne à Pierre, clerc d'Arte- nac, la terre dite de la Condaraine & une vigne. D, 83, f" 14. [885 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1886 X. — Juillet 1140. — Alfonse, roi d'Ara- gon, prend le couvent de Boulbonne avec tous ses biens & possessions sous ses pro- tection & défense, déclare siennes toutes les injures qu'on lui ferait & l'exempte à tout jamais des péages dans l'étendue de ses États. D, 83, f 16. XI. — Octobre 1 154. — Bérengère & ses enfants donnent à Boulbonne & à l'abbé Dominique ce qu'ils avaient au lieu de Genat, Tous les habitants do Genat ap- prouvent cette donation. D, 83, f' 21. XII. — Octobre 11 36. — Raimond de Quer & son fils Pons-Raimond donnent leurs possessions au lieu de Eleth, localité déjà donnée au couvent par dame Béren- gère. D, 83, f 23. XIII. — Octobre iiSy. — GuiUem Sa- chet & ses frères donnent à fief à Pierre d'Artenac un local jadis tenu par Bernard Vidal, près de la maison de Bernard Loira. D, 83, f 28. XIV. — Septembre 1159. — Raimond, évèque de Toulouse, donne à Dominique, abbé de Boulbonne, l'église de Marens, avec ses appartenances & lui accorde le droit d'en nommer le chapelain; il ne s'y réserve que les droits de synode» D, 83, fSo. XV. — 1159. — Bertrand de Belpech & «eâ fils donnent à Guillaume, abbé de Notre-Dame de Garnicia, leurs droits hé- réditaires sur les terres situées entre la fontaine d'Estève Vacher & celle de Sau- nière, D, 83, f 7. XVI. — Roger de Ravat & son frère, étant devant l'église de ce lieu, donnent à Dominique, abbé de Boulbonne, ce qu'ils possédaient dans les montagnes de l'Escale, dites Gênes. D, 83, f" 32. XVII. — Février 1161. — Auger & Do- mergue de Caumont donnent s. Guillaume, abbé de Garnicia, le droit de paisson & de défrichement à Boulbonne, D, 83, f 34. XVIII. — Juin 1162. — Bernard de La- batut & sa femme Sibilie donnent à l'aljbé Dominique ce qu'ils possédaient à Artenac, entre les ruisseaux. D, 83, f" 49. XIX. — i3 décembre ii63. — Roger- Bernard, comte de Foix, donne à Domi- nique, abbé de Boulbonne, la grange de Bonrepaux, construite par lui dans son bois de Boulbonne & qu'il tenait de Rai- mond-Trencavel, vicomte de Béziers, sans y retenir aucun ser\ice. D, 83, f" Ml ; H, V, ce. 1256, 1257. XX. — 29 janvier 1164. — Pierre de Lé- ran & sa famille donnent à l'abbé Domi- nique l'honneur acquis par lui de Bertrand dels Poiols. — Cet abandon fut confirmé en juin 1197, par Bertrand de Léran, en faveur de l'abbé Bérenger. D, 83, f 53. XXI. — 10 juin 1166. — Arnaud de Cas- telverdun donne à l'abbé de Boulbonne, Dominique, ce qu'il possédait au lieu de Genat, avec le droit de pâture sur ses terres. D, 83, f 10. XXII. — 1166. — Dominique, abbé de Boulbonne, & Arnaud, abbé de Combelon- gue, font un accord entre les mains de Pons, abbé de Grandselve, pour divers pâ- turages situés entre Bonrepaux & Montant, lesquels sont déclarés communs entre les deux parties, chacune d'elles s'engageant d'ailleurs à ne pas dépasser les limites respectives. D, 83, f 74. XXIII. — Mai 1 168. — Bertrand de Sais- sac, fils de Hugues de Saissac, donne à Dominique, abbé, le bois de Boulbonne avec permission de le défricher, d'y faire paître ses porcs, ikc, & s'engage à y em- 1887 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1888 pêcher la construction de toute autre mai- corb, à Tarter de Biareth, avec le droit d'y son religieuse. faire pâturer les bestiaux du monastère. D, 63, f" 82. D, 83, {•> 11. XXIV. — Juin 1169. — Géraud de la Barthe, évêque de Toulouse, donne à Guillaume, abbé de Vajal, ses droits sur Taladol. D, 83, {" 94. XXV. — Juin 1170. — L'abbé de Cora- belongue abandonne à Guillaume, abbé de Vajal, en présence de Géraud, évêque de Toulouse, sa part de l'honneur de Raimond Fort, D, 83, f 100. XXVI. — Août 1174. — Hugues, évêque de Toulouse, donne à Pierre, abbé de Va- jal, le moulin de Taladol. D, 83, C 102. XXXII. — i" juillet II 80. —Eudes, abbé de Boulbonne, s'accorde avec Pons Vidal & ses frères, Pierre & Guillem, & promet de les recevoir comme moines dans son abbaye, s'ils veulent renoncer à leurs droits sur les agriers du dîmaire de Mazères. D, 83, {- i33. XXXIII. — 7 novembre ii8i-ii85. — Luce III ordonne à l'archevêque de Com- postelle, aux évêques de Léon & de Braga d'excommunier les Majorquains, sujets du roi d'Aragon, qui avaient brûlé l'abbaye de Saint-Laurent, dépendant de Boul- bonne, & une grange appartenant à ce der- nier monastère. D, 83, f° i35. XXVII. — Octobre 11 74. — Sicard de Belpuech abandonne à l'abbé de Notre- Dame de Vajal ses droits sur les dîmes données au monastère par Bertrand de Villemur, évêque de Toulouse, moyennant cinq sous, monnaie de Toulouse. D, 83, fo 8. XXVIII. — 5 avril 1176. — Raimond, comte de Toulouse, exempte l'abbaye de Boulbonne de tous péages & coutumes dans l'étendue de ses Etats. — Exemption confirmée par Philippe le Bel en 1288. D, 83, f 104. XXIX. — Septembre 1 178. — Do de Cau- mont donne à l'abbé Dominique ses pos- sessions dans le terroir de Mazères. D, 83, f°35. XXXIV. — Juillet 1182. — Arnaud de Mazères, jadis religieux, plus tard apostat, abandonne pour la seconde fois l'abbaye de Boulbonne & donne à l'abbé Eudes tous ses biens mobiliers. D, 83, fin. XXXV — Août 1182. — Arnaud de Quer & ses enfants donnent à Eudes, abbé, ce qu'ils avaient au lieu de Arthmann. — A la suite donation semblable de Bernard-Aton dit Porcellus. D, 83, f 24. XXXVI. — 23 novembre 1182. — Luce III annonce à Eudes, abbé de Boulbonne, qu'il a pris son monastère sous sa protection & lui confirme tous ses droits & possessions. D, 83, f ,47. XXX. — 1178. — Dodo deCaumont vend à Dominique, abbé, la terre d'Arnaud Tort, moyennant la somme de soixante sous Toulousains. D, 83, f° 36. XXXI. — Juin 1 180. — Aton-Arnaud de Castelverdun donne à Eudes, abbé de Boul- bonne, la montagne du Caylar de Cher- XXXVII. — Mars n83 Sicard de Lau- rac & Hugues de Montferrand donnent en leur nom & au nom de leur frère Guillem- Pierre, à Eudes, abbé de Boulbonne, leurs droits sur le bois de Fraiag. D, 83, f» 140. XXXVIII. — Avril 1x83 (n.st.). — Auger de Caumont, ermUanus de Bolbona, aban- 1889 donne à sa sœur Mabrienne la moitié de ses honneurs de Caumont, tant à Toulouse que hors de Toulouse, en réservant le reste pour lui & pour l'abbaye de Boulbonne. D, 83, C 154. XXXIX. — Août ii85, — Différend entre Eudes, abbé de Boulbonne, & B. de Ma- rens, chevalier, au sujet de terres & de possessions dans le dîmaire de l'église de Marens, dans le comté de Foix, vers Lari- vacum, apaisé par Raimond-Roger, comte de Foix, & Bertrand de Durban; le terri- toire en litige est adjugé à l'abbé. D, 83, f" 160. XL. — ii85. — Fulcrand, évêque de Toulouse, donne à Guillaume, abbé de Vajal, les églises de Saint-Pierre de Canens & de Saint-Jean de Fajac, moyennant un cens annuel de deux sous. Boniface {sic, corrige':^ Célestin III) lui confirma plus tard la possession de ces églises & du moulin de Taladol, donné par G., évéque de Toulouse (3i octobre, Vérone), & Foulques, évéque de Toulouse, la lui confirma à son tour en 1227. D, 83, {"' 167 à 170. XLI. — 18 octobre 1186. —Urbain III ordonne à l'archevêque de Narbonne & aux évèques de Toulouse & de Carcas- sonne de faire rendre justice à l'abbé de Boulbonne par plusieurs personnes mal- veillantes qui lui causaient des torts. D, 83, f" i65. XLII. — 21 octobre 1186. — Urbain III prend Eudes, abbé de Boulbonne, sous la protection du Saint-Siège, & lui confirme toutes ses possessions & tous ses droits. D, 83, f» 18'.. XUIII. — Février 1187. — Bernard Amels de Pailhès donne à l'abbé de Boulbonne, Eudes, le droit de pâture & d'usage dans ses bois de Pailhès, Ventenac, Roque- fixade, &c. D, 83, f 19Î. XLIV. — 18 mai 1188. — Bernard, abbé de Cuxa, s'accorde avec Eudes, abbé de INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1890 Boulbonne, pour les dîmes des terres de l'église de Tramesaigues; elles sont parta- gées par moitié entre les deux parties. D, 83, f 193. XLV. — 3o novembre 1188. — Raimond- Roger, comte de Foix, accorde à Eudes, abbé de Boulbonne, avec l'autorisation des prud'hommes de Pamiers, pour le repos de l'âme de son père Roger-Bernard, enterre la veille dans l'abbaye, toute liberté & franchise pour la maison du couvent à Pamiers; il l'exempte de toute coutume, exaction, queste, clôture, ost, chevau- chée, guet, &c., & autres droits seigneu- riaux. D, 83, l" 204. XLVI. — i" janvier 1189. — Fulcrand, évéque de Toulouse, accorde à Eudes, abbé de Boulbonne, le privilège de ne payer ni dîmes, ni prémices, pour les labours de l'abbaye dans ses différentes granges, entre l'Hers & l'Ariége, moyen- nant une redevance annuelle d'une livre de poivre à l'église de Toulouse, payable de la Saint-Thomas à la Saint-Hilaire; en outre il lui permet d'acquérir librement des terres dans son diocèse. D, 83, f° 106. XLVll. — 1 189. — Raimond Fort ayant enlevé à Guillaume, abbé de Vajal, cinq cent cinquante-six brebis, fait pour le- quel il avait été excommunié & sa terre de Belpech soumise à l'interdit, finit par s'accorder avec l'abbé Eudes, & lui donne ses domaines de Trémoulet pour en jouir jusqu'au jour où lui Raimond aurait payé la somme de quarante sous toulousains. D, 83, f" 210. XLVIII. — Décembre 1190. — Aton de Quer donne à Eudes, abbé de Boulbonne, le moulin de Navegio, avec une digue al- lant d'une rive à l'autre, & le droit de pèche. D, 83, f" 26. XLIX. — 1191-1198. — Célestin III prend l'abbé Eudes sous sa protection, & énumère & confirme toutes ses possessions dans le vni. 60 1891 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 189: diocèse de Toulouse & autres diocèses en- vironnants. (.Pièce mutilée.) D, 85, {" 227. L. — Juillet 1191. — Guillaume, abbé de Grandselve, & Eudes, abbé de Boulbonne, s'accordent par-devant Aimeri, abbé de Candeil, Jean, abbé de la Garde-Dieu, Ber- nard, abbé de Belleperche, & Guillaume, abbé du Loc-Dieu, touchant des pâturages communs aux deux abbayes; Grandselve pourra conduire ses troupeaux dans les pâturages de la montagne de Ravat, en passant sur les terres de Boulbonne, pen- dant six jours, à condition d'en avertir à l'avance; de plus les patres des deux mo- nastères ne pourront se gêner en rappro- chant trop leurs cabanes & leurs guettes. D, 83, f" 212. LI. — Avril 1192 (n. st.). — Raimond- Roger, comte de Foix, donne à Eudes, abbé de Boulbonne, une terre située près du château de Tarascon, sur l'Ariége, avec la maison qui y est bâtie, achetée ])ar lui de l'abbaye de Grandselve; il l'exempte de la chevauchée & de l'ost & de tous les autres devoirs seigneuriaux. D, 83, f° 218. LIL — Janvier 1192 (v. st.). — Sicfred de Léran donne à Eudes, abbé, ce qu'il possédait dans le dîmaire de Saint-Jean de Nérat, du côté de Boulbonne. D, 83, C 5'u LUI. — Avril 1193. — Raimond Forz donne à l'abbé Eudes le droit de pâture dans ses honneurs & d'usage dans ses bois, & lui confirme la possession du lieu de Vajal, que tient l'abbé Guillaume, lieu déjà donné par lui à l'abbé Dominique, prédécesseur d'Eudes, à condition d'y faire dire des messes pour le salut de son âme, & moyennant cent sous de Melgueil. D, 83, f" 220 ; Gall. Christ. i3, Inst. c. 232. LIV. — Février 1193 (v. st.). — Raimond Forz se démet en faveur de Guillaume, abbé de Vajal, de toutes ses prétentions sur l'église de Canens & le moulin de Taladol. D, 83, {" 222. LV. — Janvier 1194 (v. st.). — Sicard de Laurac donne à Eudes, abbé, le droit de pâture dans toutes ses terres & le libre passage pour lui, ses moines & les trou- peaux du monastère. D, 83, C 141. LVI. — 28 mars iiçS (n. st.). — Gau- tier, abbé de Tenaille, donne à Eudes, abbé de Boulbonne, le lieu de Vajal avec ses granges de Canens & de Fajac-la-Re- lenque, & le moulin'de l'Hers. D, 83, f" 224. LVn. — Janvier iigS (v. st.). — Gull- leni d'Amansas dit Galoba, donne à Do- minique, abbé de Boulbonne, la maison de Notre-Dame de Vajal, & confirme la donation que lui & son père Raimond lui en ont déjà faite, le fout moyennant cent sous de Toulouse. D, 83, f° 246. LVIII. — Vers 1196. — Guillaume, abbé de La Grasse, & Guillem Uric, donnent à l'abbé Dominique le tiers de la dîme de Genat, moyennant une redevance annuelle en blé, seigle & mil. D, 83, f°258. LIX. — Juin 1196. — Guillem-Roger de Mirepoix cède à Dominique, abbé, toutes ses prétentions sur les biens d'un aveugle de la maison de Vajal & sur les pâturages de Canens, moyennant quinze sous Ugo- nens. D, 83, f 256. LX. — Mars 1 1 96 (v. st.). — Guillem de La Penna abandonne à Bérenger, abbé de Boulbonne, les droits & coutumes qu'il possédait sur la maison d'Aimeri, dont Guillaume était abbé. D, 83, C 203. LXL — Mai 1197. — Arnaud de Ville- mur le jeune donne à l'abbé Bérenger un muid de seigle qu'il prenait chaque année au cloître de Sainte-Marie de Saverdun, pour le percevoir neuf ans durant, en com- pensation de douze bœufs qu'il avait enle- 1893 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1894 vés dans la grange du monastère, à Ar- tenac. Confirmé pour dix ans au même abbé par Pons de Villemur en mars 1 199 (v. st.). D, 83, f» 260. LXII. — Juin 1197. — Guillem, prieur de Bergerac, confirme les donations faites à Bérenger, abbé, par les prieurs de Rieu- peyroux, de terres dans le dîmaire de Saint- Jean de Nérat. D, 83, (^ z65. LXIII. — i5 mars 1198 (v. st.)- — Rai- mond-Roger, comte de Foix, en présence de Fulcrand, évèque de Toulouse, & de Laurent, évèque de Conserans, exempte Bérenger, abbé de Boulbonne, à l'occasion de la consécration de l'église de l'abbaye, de tous droits de péages, usages, leudes, pèches, &c. dans l'étendue de son comté. Confirmé, le 26 mai 1241, par le comte Roger-Bernard. D, 84, f" i5o; Gall. Chriit. i3; Inst. c. 232; H, VIII, ce. ^rii à 4Ô3. LXIV. — Octobre 1199. — Guillem d'A- mansas, dit Galaubia, vend à l'abbé Béren- ger tous ses droits sur la maison de Vajal, de l'Hers au ruisseau d'AstaU, avec la moi- tié d'un moulin sur l'Hers, & divers droits à Gaudiès, le tout moyennant dix sous de Toulouse. D, 83, f 247. LXV Décembre 1200. — Aimeri, sei- gneur de Montréal & de Laurac, confirme à Bérenger, abbé, les terres du dîmaire de Saint-Jean de Nérat, qu'il avait acquises du prieur de Bergerac. D, 83, f 143. LXVI. — Mars 1200 (v. st.). — Esclar- monde, sœur de Raimond-Roger, comte de Foix, donne à Bérenger, abbé de Boul- bonne, la vigne de Carda Camas, près Montant, moyennant cinquante sous de Melgueil. D, 83, (° 277; H, vm, c. 4,54. LXVII. — 3i janvier 1201. — Inno- cent 111 confirme une transaction relative au prieuré de Sainte-Gabelle passée entre l'abbé de Boulbonne, le prieur de Moissac, le curé de Sainte-Gabelle & le vicaire de la Salvetat. D, 84, f> ,77. LXVIII. — Août 1202. — Rairaond de Mazères & ses fils vendent, moyennant vingt sous Toulousains, à Bérenger, abbé, toutes leurs possessions dans les dîmaires de Saint-Jean de Nérat & de Saint-Félix de Foulencs. D, 83, f" 117. LXIX. — Novembre i2o3. — Ralmond- Roger, vicomte de Carcassonne, confirme à Bérenger, abbé, la possession en franc- aleu du mas de feu Pierre Naute, dans le bourg Saint-Vincent de Carcassonne, près la porte d'Aude, acheté par l'aîné des fils de Bonef Baron, juif, & autres possesseurs, en l'exemptant de tout service en temps de guerre & en temps de paix; l'évéque de Carcassonne, Bérenger, valide la charte en y apposant son sceau. D, 83, f" 296. LXX. — Février i2d3 (v. st.). — Estève deCaumont se donne pour frère à l'abbaye de Boulbonne, &, pour expier ses injures & méfaits envers cette maison, il aban- donne à l'abbé Bérenger ses prétentions sur le bois de Boulbonne, sur l'abbaye même, sur les granges de Mazères, d'Arte- nac, &c., & ses terres du bord de l'Hers; il lui abandonne encore toutes ses pro- priétés à Mazères & reconnaît que le mo- nastère avait de justes titres à la possession de plusieurs droits de champart, qu'il lui contestait, le tout moyennant la somme de cent sous de Toulouse. D, 83, f» 37. LXXI. — Janvier 1207 (v. st.), — Vidal, frère de Guillem de Caumont, vend à l'abbé Anger ses droits sur l'honneur de Sainte- Marie de Baraigne, acquis par lui de Ber- nard-Germain, moyennant douze sous de Toulouse. D, 83, f>4i. LXXII. — 22 juin 1209. — Pierre, abbé de Cuxa, déclare Raimond de Thues délié iSgS PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1896 de tout hommage & serment de fidélité pour l'honneur de Tramesaigues, à con- dition de transporter cet hommage 8^ ce serment à Bérenger, abbé de Boulbonne, & de se reconnaître son vassal. D, 83, f» 3o5. LXXIII. — 24 juin 1209. — Pierre, abbé de Cuxa, donne à l'abbé Bérenger son église de Sainte-Marie de Tramesaigues, dans l'évèché de Toulouse, avec les dîmes & prémices & les églises en dépendant, sous le cens annuel de douze sous, mon- naie de Barcelone, payables à Puicerda ou à Aragolisa, & à condition d'y célébrer le service divin; par la même charte il lui abandonne ses droits sur Raimond de Thues & sur sa descendance. D, 83, f°3ir. LXXIV. — Juillet 1209. — Raimond de Thues vend à Bérenger, abbé de Boul- bonne, ce qu'il avait acquis de Pierre, abbé de Cuxa, à Tramesaigues, moyen- nant mille sous de Barcelone. D, 83, (" 3o6. LXXV. — Octobre 1209. — Elie de Lau- rac fait remise à Bérenger, abbé de Boul- bonne, des mille neuf cents sous de Tou- louse, qu'il lui avait promis pour prix du territoire de Tramesaigues & de la moitié des dîmes d'Artenac. D, 83, f» 145. LXXVI. — Février 1209 Cv. st.). — Rai- mond-Roger, comte de Foix, donne à Bé- renger Valari, abbé, l'honneur que feu Pierre Barrau & son frère Raimond pos- sédaient à Mirepoix & dans le terroir de Saint-Jean de Lerm, pour réparer les maux c|ue lui 84 ses chevaliers avaient causés à l'abbaye. D, 83, f° 3o2. LXXVII. — i3 juin 1210. — Innocent III à l'évéque de Toulouse & aux abbés de son diocèse. Les papes, ses prédécesseurs, & lui-même ayant exempté Boulbonne du payement des dîmes de ses labours, il s'étonne d'apprendre qu'ils les exigent de l'abbé & leur ordonne de ne plus le faire à l'avenir, sous peine d'excommuni- cation. D, 83, f° 3iâ. LXXVIII. — Vers 1210. — Querelle en- tre G., prieur du Mas-Saintes-Puelles, & Bérenger, abbé de Boulbonne, apaisée par Pierre, abbé de Saint-Papoul , & maître Raimond; Bérenger avait reçu injustement dans son monastère le moine Bernard-Ger- main, vassal & donat du prieuré; mais le prieur abandonne ses réclamations, ce moine s'étant marié & vivant séculière- ment. D, 83, f»28i. LXXIX. — 3o octobre 1212. — Inno- cent III enjoint à tous les dignitaires ec- clésiastiques de la province de Narbonne de veiller à ce que l'abbaye de Boulbonne puisse jouir en toute liberté des biens que lui ont donnés ou légués des particuliers. D, 84, f" 169. LXXX. — Avril 12 14 (n. st.). — Roger de Montant donne à Raimond, abbé de Boul- bonne, tous ses droits & possessions sur le pays entre l'Hers & l'Ariége. D, 83, f 320. LXXXI. — Août 1214. — Guillaume de Servian, abbé de La Grasse, s'accorde avec Raimond Séguier, abbé de Boulbonne, pour l'église de Courbières & la forteresse de cette ville; il abandonne à Boulbonne tous les droits qu'il y réclamait & toutes les terres qu'y tenaient ses hommes, moyen- nant vingt sous Ugonens ; Raimond lui cède par contre la chapellenie de Cour- bières, en y retenant une albergue de dix chevaliers, de la Noël au carême, & cer- taines redevances en nature. D, 83, f 329. LXXXII. — Août I2i5. — Accord entre Gui de Lévis, maréchal du comte de Mont- fort, & le couvent de . Boulbonne; Gui abandonne à l'abbé Raimond Séguier trois muids de blé, mesure de Mirepoix, qu'il prenait chaque mois sur plusieurs maisons à Mazères, & se fait recevoir comme frère par l'abbaye. D, 83, f» 340, H, viii, c. 669. i897 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1898 LXXXIII. — 3o octobre I2i5. — Inno- cent III à l'archevêque de Narbonne & à ses suffragants. L'abbé de Boulbonne s'est plaint que l'on frappait de censure & d'excommunication ses religieux contre tout droit, & qu'on l'empêchait de recevoir les terres & biens légués au monastère; le pape défend aux prélats d'agir ainsi à l'avenir. D, 83, f" 319. LXXXIV. — 3 novembre 12 16. — Um- beit de Pechluna, Bertrand de Canens & Pons d'Arnave, requis par l'abbé de Boul- bonne de dire la vérité sur l'histoire du domaine de Canens , jurent que ce do- maine avait appartenu à leurs ancêtres & que ceux-ci, après l'avoir tenu pendant soixante ans, avaient fini par le vendre à Vajal, puis à Boulbonne. D, 83, f° 355. LXXXV.. — 21 mai 1217. — Jugement rendu par G. de Chameniaco, sénéchal du comte de Montfort à Toulouse, dans un procès pendant entre l'abbé de Boulbonne Se R. Chauderon. D, 83, f 358. — H, viii, ce. 701, 702. LXXXVI. — Mai 1217. — Simon de Montfort donne à l'abbaye de Boulbonne ses possessions au lieu d'Ampoulhac. D, 83, f 3Û2. LXXXVII. — Novembre 1218. — Estève de Caumont, faisant son testament, déclare authentiques, à la requête de Raimond, abbé de Boulbonne, toutes les chartes faites par lui & ses prédécesseurs en fa- veur de Boulbonne, & lui lègue cent sous de Toulouse. D, 83,^-47. LXXXVI II. — Août 1220. — Bernard, abbé de Calers, apaise la querelle qui divi- sait R., abbé de Boulbonne, & G. des Camps, au sujet de la ville d'Ampoulhac que l'abbé réclamait & qui lui est adjugée comme ayant appartenu à la maison de Tramesaigues. {La charte est donnée Amauri étant comte de Toulouse.) D, 83, f 374. LXXXIX. — Novembre 1220. — Roger de Comminges prend sous sa protection la grange de Genat, appartenant à Boul- bonne, avec toutes ses possessions au lieu de Quer. D, 83, f° 377. XC. — 27 septembre 1227. — Enquête conduite par J., précepteur de l'hôpital de Saint-Cyr, & P. de Saint-Victor, au sujet du quart de la dîme d'Arbouville, dépendante du prieuré de Tramesaigues, & disputée à Foulque, évêque de Tou- louse, par l'abbé de Boulbonne. D, 84, f° 18. XCI. — 27 novembre 1227. — Grégoire IX prend sous la protection du Saint-Siège le couvent de Boulbonne & celui de Trame- saigues qui en dépend. D, 84, f» 16. XCII. — 14 décembre 1227. — Raimond de Baraigne, en présence des consuls de Toulouse, & sur la plainte des moines de Boulbonne, restitue à ceux-ci tout ce qu'il leur avait enlevé, & promet de ne plus recommencer à l'avenir. D, 84, f 7. XCIII. — 21 décembre 1227. — Foulque, évêque de Toulouse, confirme à R., abbé de Boulbonne, la possession de l'église de Tramesaigues, jadis donnée à Boulbonne par l'abbé de Cuxa. D, 84, f 23. XCIV. — Janvier 1227 (v. st.). — Foul- que, évêque de Toulouse, reconnaît par- devant J., abbé de Saint-Sernin, après en- quête & production de témoins, que l'abbé de Boulbonne possède justement une par- tie des dîmes de Montauriol, Capra & Saint-Quintin. D, 84, f" II. XCV. — 23 novembre 1280. — M., abbé de Sainf-Antonin de Pamiers, & P., abbé de Boulbonne, choisissent pour arbitres R.,abbé de Bonnefont, & B., abbé de Can- deil. L'abbé de Saint-Antonin réclamait le tiers des droits de sépulture payés par ses PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1899 paroissiens enterrés à Boulbonne avec le tiers des objets mobiliers laissés par eux, le tout montant suivant lui à cinq mille sous 5 il réclamait de plus les dîmes de la grange de Bonrepaux, diverses possessions à Bonrepaux & à Nérac, & un droit sur les terres acquises de ses vassaux par Boul- bonne.— L'abbé de Boulbonne réclamait les dîmes de Campredon & des terres ac- quises par lui à Montant avant le concile de Latran, le droit de pâture dans la forêt de Boulbonne, &c. — L'abbé de Saint- Antonin finit par renoncer à ses préten- tions. D, 84, f° 28. XCVL — Décembre 1280. — Sentence rendue par les abbés de la Chaise-Dieu & de Fontfroide, juges députés du chapitre général de l'ordre de Cîteaux, sur les dif- férends entre les abbés de Calers & de Boulbonne; au premier il est défendu de bâtir une grange à Ampoulhac. D, 84, i" 34. XCVIL — 3 juin 1281. — Bos de Sainte- Gabelle, Guillem de Calmels & Raimond Bigoth déclarent que feu Raimond-Roger, comte de Foix, leur avait mandé de venir à Tramesaigues pour s'entremettre entre la maison de Boulbonne & Aicard de Sainte- Gabelle, qui se disputaient des terres si- tuées entre l'Ariége & l'Hers; celles de Canet furent adjugées à l'abbé de Boul- bonne, Pierre. D, 84, f» 5o. XCVIII. — Juillet I23i. — Pierre, abbé de Boulbonne, & son couvent, après que- relles avec Bernard de Durfort, finissent par lui inféoder le village d'Ampoulhac & reçoivent son hommage. D, 84, f 54. XCIX. — 8 mars 1281 (v, st.). — Dias, fille de Pons G. & de Mabilie, confirme à Pierre, abbé, la donation faite par ses père & mère de la terre d'Ampoulhac. D, 84, {" j,6. C. — Mars 1281 (v. st.). — Géraude, fille de Pons-Guillem, donne à Cernin, prieur Ï9CO de Boulbonne, tous ses droits sur la forte- resse d'Ampoulhac. D, 84, {'■ 48. CL — Avril 1282 (après le 11). — Dias du Fauga donne à Pierre, abbé, toutes ses possessions dans le dîmaire d'Ampoulhac. D, 84, f° 69. CIL — I" février 1282 (v. st.). — Le prieur de Corneilla & l'archidiacre de Confient mandent à l'abbé de Boulbonne de comparaître au château de Querol, en Cerdagne, pour répondre à l'accusation portée contre lui par l'abbé de Cuxa d'a- voir usurpé l'église de Tramesaigues. D, 84, C 73. cm. — 4 mars 1282 (v. st.). — Guil- laume, évéque de Tournai, légat du Saint- Siège, défend au prieur de Corneilla & à l'archidiacre de Confient, conformément aux privilèges apostoliques concédés à l'ordre de Cîteaux, de citer l'abbé de Boul- bonne à plus de deux journées de marche de son monastère, pour répondre à l'accu- sation portée contre lui par l'abbé de Cuxa, au sujet de l'église de Tramesai- gues. D, 84, f" Û7. CIV. — 18 avril 1288 (11. st.). — Pons, abbé de Boulbonne, renonce, en faveur de Bernard de Durfort & de ses vassaux, habitants de Cintegabelle & de Saverdun, à tous les sujets de plainte qu'il pouvait avoir contre eux, pour avoir brûlé la grange d'Ampoulhac, avec les bœufs & quatorze cents bêtes à laine qu'elle ren- fermait, moyennant le payement de mille sous Toulousains & le don de huit bètes à cornes, valant chacune trente sous. D, 84, f» 79. CV. — Avril 1288 (n. st.). — Roger-Ber- nard, comte de Foix, & son fils Roger se portent garants envers Pons, abbé, de l'exécution complète de la convention pas- sée entre lui & Bernard de Durfort pour les terroirs d'Ampoulhac & de Tramesai- gues. D, 84, ^83. INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1901 CVI. — 7 décembre 1233. — Bernard de la Rivière, fils de Pons de la Rivière, donne à Pons, abbé, tout ce qu'il avait au dîmairc de Saint-Martin d'Ampoulhac, dont il tenait la moitié en fief de l'abbaye. D, 84, f" 97. CVII. — 2 octobre 1234. — L'abbé de Boulbonne & le prieur de Saverdun nom- ment Arnaud, médecin (phisicus), leur pro- cureur fondé pour paraître en présence de l'official de Toulouse, & terminer le procès qu'ils avaient au sujet des dîmes d'Ampoulhac & de Saint-Jean de Lissac, usurpées sur eux par Arnaud Got, desser- vant de cette église. D, 84, f° io3. CVIII. — K) octobre 1286. — Aiolfus fait vœu d'obéissance & de chasteté entre les mains de Âdémar, abbé de Boulbonne, & lui donne six cents sous toulousains pour acheter du bétail, qu'on ne pourra vendre que lors([u'il aura atteint le chiffre de ((uatre-vingt tètes. D, 84, (" 335. CIX. — 2 janvier i2 36 (v. st.). — Aimeri, vicomte de Narbonne, cède à Boulbonne tous ses droits sur les salines de Cor- iieillan. D, 8.,, f II I. ex. — i5 août 1237. — ^^B., abbé, inféode à Raimond de Baulias la seigneurie d'Am- poulhac, moyennant prestation de l'hom- mage. D, 84, f" 117. CXI. — Novembre 1287. — Bernard de la Rivière abandonne à Bernard d'Albas, abbé, tous ses droits sur le terroir d'Am- poulhac, en promettant de respecter les conventions faites entre lui & Pons de Saint-Victor, autre abbé de Boulbonne, moyennant l'abandon du quart des dîmes du lieu de Ardovilla. D, 8.J, f" 120. CXII. — 3o juin 1238. — Pierre de Dur- ban, seigneur de Durfort, donne à B., abbé de Boulbonne, le droit de pâture pour tous 190; les troupeaux de l'abbaye & l'usage du bois dans tous ses domaines du terroir de Ver- dun & au-dessous de Foix. D, S4, f' i3 3. CXIIl. — 29 mars 1289 (n. st.). — R., évêque de Toulouse, ordonne à ses archi- diacres de forcer, à l'avenir, par voie de censure ecclésiastique, tous les la'iques qui pourraient inquiéter les moines de Boulbonne à leur rendre justice. D, 84, f i36. CXIV. — Avril I 289 (n. st.). — Sentence rendue par les délégués de J., archevêque de Vienne, légat apostolique, entre l'abbé de Boulbonne & plusieurs particuliers du lieu de Caumont, au sujet des limites des dîmaires de Saint-Pierre de Mazères 8c de Saint-Marcel. D, 84, f» i33. CXV. — 20 .mars 1289 (v. st.). — Sen- tence de Guarin, abbé d'Eaunes, limitant des pâturages communs aux abbayes de Calers & de Boulbonne. D, 84, f" 34. CXVI. — 14 juin 1241. — Roger, comte de Foix & vicomte de Castclbon, annonce à tous ses vassaux qu'à l'exemple de ses prédécesseurs il a pris l'abbaye de Boul- bonne sous sa protection. D, 84, f» 144. CXVII. — 22 février 1241 (v. st.). — Les procureurs de Bertrand, abbé d'Aurillac, & Gui Favre, député par les consuls de cette ville, «Tonnent quittance aux procu- reurs de Boulbonne de la somme de cinq mille sous de Melgueil, que Roger-Ber- nard, comte de Foix, avait léguée aux abbés de Figeac & d'Aurillac & aux dits consuls, pour réparer le mal qu'il leur avait fait en retenant captifs, eux & Gé- raud, abbé d'Aurillac. D, 84, f" 146. CXVIII. — 5 mai 1242. — R., évêque de Toulouse, exhorte Roger, comte de Foix Si vicomte de Castclbon, à défendre les religieux de Boulbonne contre ceux de igoS PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1904 Lézat, qui les inquiétaient dans la posses- sion de l'église de Marens, à eux donnée par les évêques, ses prédécesseurs. D, 84, (" i63. CXIX. — 18 mars 1242 (v. st.). — Rai- mond de Mazères donne à Boulbonne trois mille sous de Melgueil & cinq vaches, à CXXIII. — 23 septembre 1247. — Inno- cent IV, sur les plaintes de l'abbé de Boul- bonne, que les autorités ecclésiastiques ne protégeaient pas suffisamment contre les malfaiteurs, ordonne à l'archevêque de Narbonne & à ses suffraganfs de frapper d'excommunication majeure les la'iques, de censure ecclésiastique les prêtres ou condition que la grange de Canens, avec clercs, qui tenteraient d'usurper les do- ses dîmes & appartenances, serait unie au niaines de cette abbaye. vestiaire des religieux & des frères cou- ve rs. D, 84, P> i55. CXX. — 18 juin 1243. — Innocent IV confirme l'exemption accordée par Roger- Bernard, comte de Foix, à l'abbaye de Boulbonne, de tous péages, leudes, tailles autres impositions. D, 84, f" 166. CXXI. — 5 octobre 1245. — Innocent IV exempte l'abbé de Boulbonne de l'obliga- tion de payer les dettes des personnes qui se feraient enterrer dans son monastère. D, 84, f" 187. CXXI bis, — Novembre 1246.— Louis IX, considérant que les moines de Boulbonne ont renoncé au privilège de l'exemption des droits sur le sel, à eux jadis concédée par le vicomte de Carcassonne, Raimond Roger, déclare exempter de tous droits trente charretées de sel, qu'ils pourront, chaque année, conduire & faire passer partout où ils voudront. Lat. 9996, p. 207, A la suite (p. 208), exemption semblable de Raimond de Capendu. CXXII. — 19 février 1246 (v. st.). — Bé- renger, abbé de Boulbonne, déclare re- noncer à l'exemption de tous droits, jadis accordée à l'abbaye par le vicomte de Car- cassonne, Raimond-Roger, pour une cer- taine quantité de sel prise au salin de Car- D, 84, f<'32i CXXIV. — 6 octobre 1247. — Inno- cent IV prend l'abbaye de Boulbonne sous la protection du Saint-Siège & lui confirme la possession de tous ses domaines : Arte- nac, Bonrepaux, Ampoulhac, Tramesai- gues, &c. D, 84, P ,79. CXXV. — 9 octobre 1247. — Inno- cent IV autorise l'abbé de Boulbonne à se mettre en possession des biens qui seraient revenus à ses religieux profès, s'ils avaient continué à vivre à l'abbaye. Cette bulle fut confirmée par Hono- rius IV, le II juillet 1283. D, 84, f 189. CXXVI. — 28 décembre 1247. — Rai- mond de Foix, chevalier, fils de Raimond de Foix & de Gaillarde, se donne pour moine h Boulbonne & lui cède tous ses biens. D, 84, f° ,74. CXXVII. — Octobre-novembre 1248. — Compromis ménagé entre B., abbé de Boulbonne, & M., abbé de Pamiers, par G., évêque de Carcassonne, A., abbé de Bonnefont, & S., archiprétre de Laura- gais, au sujet d'un legs de deux mille li- vres tournois, fait par Roger-Bernard, comte de Foix, à Boulbonnej l'abbé de Pamiers prétendait en prendre le quart, comme legs fait par un de ses paroissiens; l'abbé de Boulbonne soutenait, de son cassonne, & rend aux officiers royaux les côté, que le comte n'était pas paroissien lettres du vicomte stipulant cette exemp- de Pamiers, comme faisant sa résidence t'O"' ordinaire à Foix. 0,S^,{'i7i. D, 84, fipi. CXXVIII. — 19 juin 1249. — Le bailli de Pamiers ayant représenté à Bérenger, abbé de Boulbonne, en présence de G., abbé de Foix, un sceau trouvé dans la grange de Bonrepaux, quand les fami- liers de Saint-Antonin de Pamiers s'en emparèrent à main armée, l'abbé dé- clare qu'il ne s'en servira plus à l'avenir, parce qu'il est resté deux jours entre les mains des moines de Saint-Antonin de Pamiers. D, 84, fOîSi, CXXIX. — 18 août 1249. — B., abbé de Saint-Paul de Narbonne, informe le pape Innocent IV, selon l'ordre qu'il avait reçu de lui, des torts & violences causés par l'abbé de Saint-Antonin de Pamiers à ce- lui de Boulbonne, auquel il avait enlevé la grange de Bonrepaux. D, 84. (° 235. CXXX. — Avant 1249. — Mémoire con- tenant les plaintes de Adémar, abbé de Boulbonne, contre R., comte de Toulouse, & Boniface de Thueys,qui ont pillé les granges de l'abbaye; on y rappelle que le roi avait ordonné, quelques années aupa- ravant, au comte de Toulouse, de rendre à l'abbaye les granges de Tramesaigues & d'Ampoulhac qu'il lui avait enlevées, avec sept cent soixante-quinze setiers de blé qu'elles contenaient, & de lui payer une somme de trois cents livres pour l'incendie de la seconde de ces granges. D, 83, f" 364. CXXXI. — 9 janvier 1249 (v. st.). M., abbé de Pamiers, & B., abbé de Boul- bonne, remettent le jugement de leurs différends à R., comte de Foix, à l'abbé de Parinhano & à celui de Saint-Sernin de Toulouse. D, 84, {•' 249. INVENTAIRES ET CATALOGUES, levé une grange à main armée d'autres dommages. Exécutée en décembre i25o. D, 84. f""!. & 1906 causé CXXXII. — 4 octobre i25o. — Inno- cent IV ordonne à l'archevêque de Nar- bonne & aux abbés de Fontfroide & de La Grasse, à la requête de l'abbé de Boul- bonne, de déclarer excommuniés les abbé & religieux de Pamiers, qui lui ont eu- CXXXIII, — 18 juin 1230. — Gaillard du Mas Saintes-Puelles, se trouvant ma- lade, & frappé d'excommunication à la suite de ses attaques contre Saint-Thibéri, & le vicaire de ce lieu refusant de l'absou- dre, s'adresse à l'abbé de Boulbonne, qui l'accepte pour religieux, lui donne l'abso- lution & reçoit tous ses biens, sous condi- tion de les rendre à son héritier, le jour où celui-ci aura fait satisfaction à l'abbé de Saint-Thibéri. D, 84, f» 25,-i. CXXXIV Septembre 1201. — Le cha- pitre général de l'ordre de Cîteaux permet à B., abbé de Boulbonne, de célébrer dans son monastère l'anniversaire des comtes de Foix, bienfaiteurs du couvent. D, 84, f» 263. CXXXV. — 29 janvier 1252 (v. st.). — Paréage fait, de l'avis de Raimond, abbé de Bonnefont, entre Adémar, abbé de Boulbonne, & Roger, comte de Foix, pour la ville de Mazères; le comte abandonne en même temps tous ses droits sur le bois de Boulbonne. Ce paréage fut confirmé, le 22 août 1391, par Mathieu, comte de Foix & vicomte de Béarn. D, 84, f° 265. CXXXVI. — Août 1253. — Pierre des Voisins, sénéchal de Toulouse, restitue à l'abbaye de Boulbonne, par ordre du comte Alfonse, le lieu d'Ampoulhac. D, 84, f 284. CXXXVIL— 2 décembre 1253.— Inno- cent IV commet l'archidiacre d'Agarnagues pour recevoir les dépositions des témoins âgés ou valétudinaires, qu'il sera nécessaire d'entendre touchant les usurpations dont se plaint l'abbaye de Boulbonne. D, 84, f<' 292. 1907 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. IC08 CXXXVIIL — 28 janvier 1254. — Inno- cent IV permet à l'abbé de Boulbonne d'absoiulriî ses religieux de rexconinunii- cation par eux encourue pour crime de désobéissance & de violences mutuelles. Avec une bulle d'Honorius IV de même teneur du 18 juillet 1285. D, 84, f 288. CXXXIX. — 28 août 12S4. — Compromis passé entre Adémar, abbé de Boulbonne, Kaimond de Baulias & Raimond de Lor- dat, au sujet du terroir de Marens. D, 84, {" 294. CXL. — \" octobre 1 255. — Pierre d'Au- teuil, sénéchal de Carcassonne, commis- saire député par Louis IX pour juger le différend qui s'était élevé entre Adémar, abbé de Boulbonne, & les enquêteurs du comte Alfonse, assigne un jour aux parties pour justifier de leurs droits respectifs à la possession des granges de Tramesaigues, Ampoulhac, Artenac, &c. D, 84, f"32i. CXLl. — 19 octobre I255. — Alexan- dre IV ordonne à l'évèque de Carcassonne de déclarer excommuniés ceux qui trou- blent l'abbaye de Boulbonne dans la jouis- sance de ses biens. Cette bulle fut exécutée par l'évèque Guillaume, qui, le i5 février suivant, excommunia le sénéchal & les autres offi- ciers du comte de Toulouse, Alfonse, qui s'étaient emparés des granges d'Ampoulhac & d'Artenac. D, 84, f°36i. CXLII. — 24 novembre i255. — Alexan- dre IV exempte les moines de Boulbonne de l'obligation de payer les dîmes pour les bestiaux, qu'ils affermaient à demi-perte ou demi-profit. D, 84, f" 3io. CXLIII. — 3 juin I256. — Adémar, abbé de Boulbonne, par l'avis de Raimond-Ar- naud, abbé de Bonnefont, abandonne à Gui de Lévis, seigneur de Mirepoix, tous ses droits sur Belvezer, Belène, Prades, ikc, nioyennant une redevance annuelle de dix muids de blé. D, 84, C 359. CXLIV. — 2 juillet 1256. — Raimond, évêque de Toulouse, concède à Adémar, abbé de Boulbonne, l'usage d'une carrière de pierre, située près de la paissière d'un moulin sur l'Hers, au lieu de Gaiidiès, pour servir aux constructions de l'église, de l'abbaye & de ses granges. D, 84, f» 341. CXLV. — 4 juillet 1256. >— Sentence ar- bitrale rendue entre M., abbé de Pamiers, & Adémar, abbé de Boulbonne, touchant les lieux des Allemans, du Caylar & autres, qui sont adjugés à Pamiers, & la grange de Bonrepaux, qui reste à Boulbonne, sous réserve de la moitié des dîmes attribuée à Pamiers. D, 84, f" 343. CXLVI. — 9 janvier i256 (v. st.). — Guillaume, abbé de Boulbonne, confirme le paréage fait entre son prédécesseur, Eé- rengcr, & Roger, comte de Foix, pour le lieu de Mazères. D, 84, 1° 062. CXLVII. — 14 février I256 (v. st.). — G., archevêque de Narbonne, mande à l'évèque de Toulouse d'excommunier les officiers d'Alfonse, comte de Toulouse, à Cintegabelle, lesquels s'étaient saisis à main armée des granges & des moulins de Tramesaigues, Ampoulhac & Artenac, ap- partenant à Boulbonne, avaient maltraité les frères, incendié le clocher de l'église de Tramesaigues & pillé les provisions. D, 84, f» 334. CXLVIII. — 4 mars I256 (v. st.). — - Ber- trand de Pierrcfitte, chevalier, reconnaît tenir de G. Robert, abbé de Boulbonne, la condamine du Piiy de las Plias, sous la redevance annuelle d'un cierge de cire. D, 85, C 78. CXLIX. — I" janvier 1237 (v. st.). — M., abbé de Pamiers, & Guillaume, abbé (Je Boulbonne, échangent les dîmes de Saint- 1909 INVENTAIRFS ET CATALOGUES. 1910 Jean de Crieii & de Saint-Michel de Mon- caiit contre celles de Saint-Pierre de Ma- zères. D, 84, C 378. CL. — 25 janvier iiSy. — Alexandre IV confirme la permission accordée par ses prédécesseurs aux abbés de Boulbonne d'avoir dans leurs granges des autels porta- tifs pour y célébrer l'office divin. D, 84, f 367. CLL — 1" octobre 1238. — Sentence arbitrale rendue entre l'abbé de Boul- bonne & Boniface de Thiieys, au sujet des granges de Tramesaigues, Artenac & Am- poulhac, qu'il prétendait avoir été ven- dues par Cuxa à son oncle & qu'il avait envahies, à main armée, sous ce prétexte) en détruisant les récoltes & blessant deux religieux. D, 85, f" î. CLIL — 25 octobre I258. — Pierre de Provins, sergent du roi de France, déclare avoir interdit, au nom du sénéchal de Car- cassonne, à Guillem de Tougès, chevalier, baile de Cintegabelle & de Caumont, l'en- trée de Mazères & du pays de Foix, qui sont sous la sauvegarde du roi; défense qu'il a méprisée en y commettant de nom- breux ravages & de grandes déprédations. D, 85, f" I. CLIIL — 10 avril I2j8 (v. st.). — Sen- tence arbitrale rendue entre Bertrand, abbé de Saint-Papoul, & Guillaume, abbé de Boulbonne, au sujet des dîmes & pré- mices des legs faits à cette dernière ab- baye. Saint-Papoul en obtient la sixième partie, excepté les draps du lit des morts qui se feront enterrer à Boulbonne. D, 85, C i5. CLIV. — 7 décembre 1261. — Pierre d'Auteuil, sénéchal de Carcassonne, or- donne de" restituer à l'abbé de Boulbonne & au comte de Foix la ville de Mazères avec ses droits de leudes & de péages, oc- cupée par G. de Tougès, baile pour le comte de Toulouse, Alfonse, à Cintega- belle & à Caumont, en attendant qu'on répare les dommages, estimés par les par- tics à trois mille livres. •D, 85, f» 95. CLV. — 3i mai 1262. — Roger, comte de Foix & vicomte de Castelbon , fonde une chapelle à Boulbonne pour y trans- porter les corps des comtes, ses prédéces- seurs, & assigne à l'abbé Arnaud une rente de deux cents sous de Toulouse à prendre sur les revenus de Saurai & la leude de Ta- rascon, pour payer une réfection annuelle à tous les religieux le jour des SS. Jacques & Philippe. D, 85, f° 25 ; H, VIII, c. 1480 & siiiv. avec la date du 1'"' juin. CLVL — 23 octobre 1262. — Boniface de Thueys entre comme frère à Boulbonne, demande à y être enseveli & donne à l'ab- baye tous ses biens de l'évèché de Tou- louse & ses terres d'Aragon. D, 83, f' 307. CXVIL — 7 août 1263. — Transaction passée entre Jaubert, abbé de Cuxa, & Ar- naud Bonef, abbé de Boulbonne, au sujet de l'église de S;iinte-Marie de Tramesai- gues & de toutes ses dépendances, données autrefois par l'abbé de Cuxa à Boulbonne; l'église est définitivement abandonnée à ce dernier couvent, moyennant neuf mille sous de Melgueil. D, 85, C3<. CLVin. — 10 mars 1264 (v. st.). — Ro- ger, comte de Foix, fait remise à l'abbé de Boulbonne d'une somme de quatre cents sous de Toulouse, qui lui restait à payer d'autre somme de trois mille. D, 85, f°45. CLIX. — 14 mars 1265 (v. st.). — Amauri, vicomte de Naiboiine, abandonne à la grange de Boulbonne, située près de Cour- san, un fossé & une cave près de ce châ- teau, moyennant quarante-cinq sous de Melgueil. D, 85, f 47. CLX. — i5 août 1269. — Sentence arbi- trale rendue entre B., abbé de Saint-Anto- içii PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1912 nia de Pamiers, & Roger, abbé de Boul- bonne, au sujet de l'incendie de la grange de Bonrepaux, qui avait été brûlée par les gens de Pamiers, comme tombée en com- mise pour refus d'hommage par l'abbé de Boulbonne; celui-ci reçoit en récompense plusieurs moulins situés sur l'Ariége. D, 8,-), f" 82. CLXI. — 28 juin 1270. — L'official de Toulouse décharge Raimond, évéque de Toulouse, des suites de la demande à lui faite par Roger, abbé de Boulbonne, de l'église de Saint-Jean des Prés, qui lui a été remise en attendant que Boulbonne prouve la légitimité de ses réclamations. D, 8"), f" 90. CLXII. — 1 270-1286. — Guillaume, abbé de Fontdouce, annonce à B., évéque de Toulouse, qu'il ratifie la donation de l'ab- baye de Valnègre, faite précédemment à Boulbonne, D, 85, f" 290. CLXIII. — 25 mars 1272 (v. st.). — Ber- nard de Lordat, chevalier, seigneur du Fossat, abandonne à Olric, abbé de Boul- bonne, ses possessions au territoire de Montant, près du Fossat, à lui jadis enga- gées par le syndic du monastère. D, 85, f" 116. CLXIV. — 18 juin 1278. — Paréage en- tre le comte de Foix, Roger-Bernard, & Bernard Saquet, abbé de Boulbonne ; les justices de la ville de Mazères sont parta- gées par moitié entre les deux parties. D, 85, f» 124. CLXV. — 7 septembre 1278. — Bernard- Roger de la Nogarède, chevalier, & Guil- lem-Roger, damoiseau, vendent à Bernard, abbé, une terre sise à Montant, près le ruisseau de Marens, moyennant soixante sous de Toulouse. D, 85, f" 128. partie des biens de son père, après l'em prisoniiement de celui-ci à Carcassonne, comme hérétique. D, 85, f i33. CLXVII.— 19 juin 1282. — Imbert, abbé de Boulbonne, se présente devant Margue- rite, comtesse de Foix, & rappelle le pa- réage jadis conclu entre les comtes de Foix & le monastère pour la justice du lieu de Mazères; pressé parles officiers du roi à ce sujet, il réclame de la comtesse l'exécu- tion de l'ancien paréage. D, 85, f 160. CLXVIII. — 6 septembre 1282. — Mar- guerite, comtesse de Foix, en l'absence de son mari Roger-Bernard, retenu prison- nier en Aragon, promet de faire rendre par celui-ci, à l'abbé de Boulbonne, ce qu'il avait pris dans les dîmaires de Nérac & de Mazères, ou de lui faire payer deux mille cinq cents livres; cet accord est fait a l'occasion du paréage qui allait se con- clure entre l'abbé & le roi pour la ville de Mazères. D, 85, f 140. CLXIX. — Mars 1282 (v. st.). — Phi- lippe III confirme une convention passée entre l'abbaye de Boulbonne & le procu- reur royal de la sénéchaussée de Toulouse, au sujet des granges d'Ampoulhac, Artenac & Tramesaigues, qui sont adjugées au mo- nastère malgré les officiers du roi, qui sou- tenaient qu'elles avaient été possédées par les comtes de Toulouse. D, 85, {" i56. CLXX. — 3i mars 1283 (v. st.). -^ Phi- lippe III mande à Pierre Desfontaines, trésorier de Toulouse, à la requête de l'abbé de Boulbonne, de ne plus exiger à l'avenir des religieux que cinq cents livres tournois par an, en réparation de certains dommages qu'ils lui avaient causés. D, 85, f" 164. CLXVI. — 27 février 1280 (v. st.). — CLXXI. — 3 mai 1285. — Imbert, abbé Bonami, juge de Mazères, reconnaît par- de Boulbonne, à la requête de Pierre de devant Bernard, abbé de Boulbonne, Se le Durban, envoyé de Roger-Bernard, comte juge du comte de Foix, qu'il a dérobé une de Foix, lui remet deux lettres relatives INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1913 à l'hommage dû par le comte aux rois de France, déposées dans son monastère. Gall. Christ, t. i3, Inst. c. 234. CLXXII . — 28 août 1 285. — Honorius IV prend l'abbaye de Boulbonne sous la pro- tection du Saint-Siège & lui confirme la possession de tous ses biens. D, 85, {•' 175. CLXXIII. — 26 mars 1283 (v. st.)- — Imbert, abbé de Boulbonne, requiert Mar- guerite, comtesse de Foix, d'accomplir la promesse qu'elle avait précédemment faite au syndic du monastère. D, 8.j, f" I J2. CLXXIV. — 2 mai 1286. — Sentence ar- bitrale adjugeant à I,, abbé de Boulbonne, l'église de Carc'iancho, au diocèse de Tou- louse, que lui disputait l'évêque de cette ville. D, 85, (" 16Ô. CLXXV. — 12 juillet 1286. — Partage du bois del Serrât entre diverses person- nes, parmi lesquelles le sénéchal du comte de Foix, Imbert, abbé de Boulbonne, Sicard de Belpech & les consuls de ce dernier vil- lage. D, 85, C 171. CLXXVI. — 20 juin 1287. — Sentence arbitrale rendue entre Aculéus, abbé de Lézat, & Imbert, abbé de Boulbonne, au sujet de Saint-Geniès de Brogalha, au dio- cèse de Toulouse, & d'une partie des dîmes du prieuré de Montlandier. D, 85, f 177. CLXXVII. — 27 juin 1287. — H., évé- que de Toulouse, ordonne au chapelain de Sainte-Gabelle de délivrer aux frères de Boulbonne la huitième partie des blés de la dîme d'Arbouville, qu'il tenait en sé- questre. D, 85, f" 189. CLXXVIII. —Vers 1287. — Philippe IV ordonne au sénéchal de Carcassonne de permettre à l'abbé de Boulbonne de faire passer par le royaume d'Aragon vingt-six 1914 charretées de sel, qu'il n'avait encore pu faire venir à cause de la guerre par le feu roi. D, 85, f° i3i. CLXXIX. — 23 mai 1288. — Nicolas IV ordonne à l'abbé de Foix de faire rendre à Boulbonne les biens injustement aliénés par les prédécesseurs de l'abbé actuel. D, 85, {" 199. CLXXX. — i3 juillet 1288. — Transac- tion entre Hugues, évêque de Toulouse, & le syndic de Boulbonne, au sujet du ter- ritoire de Sa'issenas , près du château de Gaudiès. D, 85, f» 193. CLXXXI. — 8 mars 1289 (v. st.). — Im- bert, abbé de Boulbonne, s'accorde avec Carbonellus, abbé de Combelongue, au sujet du passage de l'eau du ruisseau d'As- tald , qui allait au monastère de Boul- bonne. D, 85, 8» 201. CLXXXII. — 23 mai 1290. — Le procu- reur du roi en Lauragais, l'abbé de Boul- bonne, Imbert. Bernard de la Tour, cheva- lier, & Bernard de Villeneuve, damoiseau, se partagent une terre située dans le dî- maire de Fajac. D, 85, f 204. CLXXXIII, — Vers 1290. — Plaintes adressées au roi par le syndic du monastère de Boulbonne contre les habitants de Vil- leneuve & les gens de l'abbé de Saint-An- tonin, qui avaient exercé des violences contre le monastère & ses habitants, & leur avaient causé de grands maux. D, 83, f" 284. CLXXXIV.— I" juin 1291. — Nicolas IV confirme les privilèges & exemptions de toute espèce accordés à l'abbaye de Boul- bonne par les rois & les souverains poii- tifes. D, 85, C 191. CLXXXV.— 3o juin 1291. — Nicolas IV accorde un an & quarante jours d'indul- 19 i5 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1916 gences à ceux qui visiteniient une fois l'au les chapelles de Saint-Jean-Evaiigéliste & de Saint-Biaise, dans l'église du monastère de Boulbonne, D, 85, f° 217. CLXXXVI. — 5 décembre 1291. — Ac- cord entre l'abbé de Boulbonne & les habi- tants du lieu de Pouzols, par lequel ceux-ci concèdent à l'abbé une partie du bois de Belverdîer, à lui déjà donné par Gui de Lévis, seigneur de Mirepoix. D, 85, f» 211. CLXXXVII. — 5 janvier i3oo. — Boni- face VIII ordonne à l'abbé de Saint-Papoul de faire restituer au monastère de Boul- bonne les biens injustement aliénés par les anciens abbés. D, 85, {" 255. CLXXXVIII. — 3 décembre i3oo. — Ro- ger-Bernard, comte de Foix, vicomte de Béarn & de Castelbon, ordonne à Pierre- Arnaud de Castelverdun, sénéchal de Foix, de faire construire à Mazères une prison commune, à ses frais & aux frais des reli- gieux de Boulbonne. D, 85, C zâj. CLXXXIX. — 27 janvier i3oi. — Gen- tile, cardinal-prêtre de Saint-Martin des Monts, ordonne à l'abbé de Boulbonne, de lever l'excommunication lancée par lui contre l'abbesse de Valnègre & ses reli- gieuses pour troubles intérieurs & violen- ces réciproques. D, 85, C 261. CXC. — 14 juin i3o2. — Agnès de Foix, comtesse de Bigorre, donne à Braida, ab- besse de Valnègre, un psautier garni d'ar- gent que l'acte décrit en détail. D, 85, i" 273. CXCI. — 24 'mars i3o2 (v. st.). — Mar- guerite, comtesse de Foix, & son fils Gas- ton ordonnent de transporter les corps de leur mari & père, le comte Roger-Bernard, & des comtes, ses prédécesseurs, de la cha- pelle fondée à leur intention dans le mo- nastère de Boulbonne par leur a'ieul Roger, au devant du grand autel de l'église, les legs ftiits par eux à l'abbaye restant d'ailleurs intacts. D, 85, f» 270. CXCII. — 10 février i3o3 (v. st.). — Lettres d'amortissement accordées à Boul- bonne par le roi Philippe le Bel, & portant exemption de toute finance en sa faveur, D, 85, f 279. CXCIII, — 19 mars 1304 (v. st.). — G., abbé de Cuxa, & A. Guillaume, abbé de Boulbonne, confirment l'association fra- ternelle qui s'était établie entre les deux monastères. D, 85, f" 281. CXCIV. —Vers i3o5. — Ar., abbé de Boulbonne, & ses religieux au nombre de cent seize, promettent à Philippe IV de célébrer à l'avenir un anniversaire solen- nel pour l'âme de la reine Jeanne, & de prier aussi pour lui. D, 85, f" 292; Gall. Christ, t. i3, Inn. c. 235. CXCV. — 22 novembre iSoy. — Pierre- Arnaud de Castelverdun, sénéchal du comté de Foix, & A. Guillaume, abbé de Boul- bonne, décident que la ville de Mazères sera gardée à l'avenir, nuit & jour, par dix habitants commandés par le baile, & ce sous peine d'amende. D, 85, f» 3oo. CXCVI. — 9 août 1309. — Gaillard, évêque de Toulouse, permet à l'abbé de Boulbonne de faire passer l'eau du ruis- seau d'Astald au travers de son monas- tère. D, 85, fo 304. CXCVII. — I" février 1309 (v, st.). — Inventaire dressé par A., abbé de Boul- bonne, de la vaisselle d'argent donnée à Valnègre par Agnès de Foix, & destinée à être convertie en rentes. D, 85, l" 3o6. — H, IV, p. 852. CXCVIII. — 22 janvier i3i2 (v. st.). — B. Gtiillem Je Milglos se donne lui & tous ses biens à Boulbonne & à l'abbé A. Guil- I9I7 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1918 laume, en se réservant le droit de disposer d'une partie de ces biens jusqu'à concur- rence de cinquante sous toulousains. D, 85, f" 319. CXCIX. — 28 avril i3i3. — Gaston, comte de Poix, ordonne au châtelain & aux consuls de la vallée de Sos de recevoir deux mille brebis que les religieux de Boulbonne envoyaient aux pâturages des montagnes que leur avait concédés son père Roger-Bernard. D, 85, {" 323. ce. — 5 novembre i3i3. — Lettre de non préjudice de Gaillard, évéque de Tou- louse; ayant été reçu & hébergé dans la grange de Tramesaigues, il déclare que ce fait ne constitue pas un précédent. D, 85, f 325. CCI. — 20 juin i3i5. — Louis X accorde à l'abbaye de Boulbonne des lettres de sauvegarde & de protection. Confirmées en i323 par Philippe V, & en 1329 par Philippe VI. D, 85, f" 335. CCII. — 1" octobre 1319. — Extrait du testament de Gaston, comte de Foix & vi- comte de Béarn, par une clause duquel sont léguées à Boulbonne cent livres tour- nois, & assignées dix livres tournois de rente pour l'entretien d'un chapelain. D, 86,^61. CCIII. — 29 janvier 1324 (v. st.). — Gaston, comte de Foix & vicomte de Béarn, par affection pour l'abbaye de Boulbonne, lieu de sépulture de ses ancêtres, donne à Guillaume, abbé, tous les produits de la sergenterie de Mazères pour l'entretien d'une lampe perpétuelle devant l'autel de la Vierge dans cette église, D, 86, f 12. CCIV. — 21 juin 1828. — Transaction passée entre Guillaume, archevêque de Toulouse, & Guillaume, abbé de Boul- bonne, au sujet du ruisseau d'Astald, dont l'archevêque permet de détourner la moi- tié de l'eau vers le monastère, moyennant deux cents livres tournois pour les dépens, la reconnaissance de tenure féodale & une redevance annuelle d'une paire de gants blancs. D, 86, f" 24. CCV. — 2 novembre i332. — Pierre des Essarts, bourgeois de Paris, donne quit- tance à Guillaume, abbé de Boulbonne, de la somme de quatre cent soixante-quinze livres à déduire d'autre somme de neuf cent cinquante, due au roi par l'abbaye pour l'amortissement de cent cinquante livres de rente qu'elle avait acquises. D, 86, f 46. CCVI. — 24 janvier i332 (v. st.). — Cons- tance de Foix, dame de Mirepoix, cède à l'abbé de Boulbonne, ses droits sur les terres de diverses personnes de sa ville sei- gneuriale. D, 86, f» 49. CCVII.— 26 juillet 1337. — Philippe VI nomme le châtelain de Montréal, gardien & défenseur des privilèges de l'abbaye de Boulbonne. D, 86, (" 59. CCVIII. — 25 mars 1339. — Hommage rendu par le procureur de Raimond de Baulias à Durand, abbé de Boulbonne, pour la terre de Sainte-Gabelle. D, 86, l" 67. CCIX. — 22 avril 1341. — Durand, abbé de Boulbonne, reconnaît avoir reçu mille florins d'or donnés par Benoît XII au mo- nastère, pour la dotation de deux chapel- lenies fondées dans l'église du couvent par le souverain pontife pour lui & son oncle le cardinal de Saint-Prisque. D, 86, f''74. CCX. — 9 juin 1342. — Clément VI accorde à l'abbé de Boulbonne le droit de recevoir les corps de tous ceux qui, par testament, y éliraient leur sépulture. D, 83, f 202. CCXI. — 3o juillet i35o. —Visite du monastère de Valnègre, faite par l'abbé de I9I9 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1020 Boulbonne, A., commissaire délégué par le pape lui permettait seulement d'en coas- l'abbé de Cîteaux, chef d'ordre, avec les truire de nouvelles, statuts promulgués parlai pour la réfor- D, 86, f" 114. mation du couvent. D, 86, f" 88. CCXII, — 3o avril i35i. — Visite de l'abbaye de Valnègre faite par A., abbé de Boulbonne, commissaire délégué par l'abbé de Cîteaux. D, 86, C 63. CCXIII. — i3 février iBSi. — Clé- ment VI mande à l'évêque de Rieux & à l'abbé du Mas-Grenier, conservateurs des privilèges apostoliques de Boulbonne, de lui faire restituer les possessions, que les puissances ecclésiastiques ou la'iques avaient usurpées. D, 86, {" 82. CCXIV. — 3 février i354 (v. st.). — Ar- naud, abbé de Boulbonne, transige avec Jean de Lévis, seigneur de Mirepoix, par l'entreprise de Gaston, comte de Foix, au sujet des arrérages de treize muids de blé dus chaque année à l'abbaye; le seigneur de Lévis s'acquitte en payant comptant la somme de trois cent cinquante écus d'or. D, 86, f" 90. CCXV. — 8 mai iSSy. — Bertrand, abbé de Boulbonne, donne quittance à Guil- laume, cardinal-évêque de Tusculum, de trois mille florins d'or à lui baillés pour acheter des revenus destinés à l'entretien de trois écoliers à l'université de Paris. D, 86, f" 104. CCXVI. — 5 mars i358 (v. st.). — Gas- ton, comte de Foix & vicomte de Béarn, prend sous ses protection & sauvegarde l'abbaye de Boulbonne & toutes ses pos- sessions, & ordonne à tous ses vassaux de lui restituer ce qu'ils avaient usurpé sur elle. D, 86, f» 112. CCXVII. — 10 mai 1359. — Guillaume, cardinal-évêque de Tusculum, écrit à Gas- ton de Foix, qui voulait faire réparer les cellules du monastère de Boulbonne, que CCXVIIl. — 4 février i36o. — Inno- cent VI accorde deux ans & deux quaran- taines d'indulgences à ceux qui visiteraient à certains jours de fêtes la chapelle fondée par Guillaume, cardinal-évêque de Tuscu- lum, dans l'abbaye de Boulbonne où il était enterré. D, 84, f° 261. CCXIX. — 6 octobre 1364. — Raimond, abbé de Boulbonne, fonde un anniversaire perpétuel en l'honneur de Guillaume, car- dinal-évêque de Tusculum, ancien reli- gieux & abbé du monastère, qui avait légué tous ses biens à Boulbonne. D, 86, f" 120. CCXX, — 12 février 1364 (v. st.). — Louis, fils de roi, duc d'Anjou, lieutenant en Languedoc, ordonne au sénéchal de Toulouse de laisser jouir l'abbé de Boul- bonne du privilège accordé au monastère par le roi Philippe IV de ne pouvoir être cité que par un seul sergent. D, 86, f» 125. CCXXI, — 18 septembre 1379. — ^^~ raud, abbé de Cîteaux, confirme la vente faite par son prédécesseur Guillaume, à Guillaume , abbé de Boulbonne , d'une chambre située dans l'abbaye de Cîteaux pour le prix de soixante-cinq livres tour- nois. D, 86, (" 128. CCXXII. — Il juillet 1390. — Pierre, abbé de Boulbonne, & Roger-Bernard de Lévis, seigneur de Mirepoix, confient à Gaston, comte de Foix, le règlement de leurs différends touchant la somme de six mille neuf cent quatre-vingt-quinze flo- rins d'or, & une rente de treize muids de blé dus par ce seigneur au monastère. D, 86, f 145. CCXXIII. — 22 août 1391. — Mathieu, comte de Foix, confirme à Pierre, abbé de Boulbonne, en présence des évêques de 1Q21 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1921 Pamiers & de Saiiit-Papoiil, des abbés du Mas-d'Azil, de Lézat & de Conibelongue, du comte de Pailhas, &c., les privilèges, exemptions & droits de pacage concédés à l'abbaye par les comtes, ses prédécesseurs, Raimond-Roger, en 1198, & Roger-Ber- nard en I 241 . D, 86, {" 109. CCXXIV. — 23 octobre iSgi. — Roger- Bernard de Lévis, seigneur de Mirepoix, permet à l'abbé de Boulbonne de percevoir les revenus des lieux de Dun, Malegoude & de la forêt de Péchaut pour règlement de certaines dettes. D, 86,^ 173. CCXXV. — 10 avril 1392. — Roger-Ber- nard de Lévis, seigneur de Mirepoix, séné- chal de (-arcassonne, concède à Boulbonne, pour vingt-neuf ans, l'usufruit des revenus de Dun, Malegoude & de la forêt de Pé- chaut. D, 86, f> 177. CCXXVL — 26 novembre iSçj. — L'of- ficial de l'évéque de Mirepoix ordonne de faire rendre compte à Pierre, abbé de Boulbonne, de l'exéciition du testament du cardinal de Tusculum touchant ce que le- dit cardinal avait donné à l'hospice de Bel- pech lors de sa fondation, D, 8'., f" 195. CCXXVH. — 3 décembre 1397. — Pa- réage entre le roi & l'abbé de Boulbonne pour les lieux de Dun & de Malegoude & le bois de Péchaut. D, 86, f» 2o3. CCXXVIH. — 18 mars 141 1 (v. st.). — Jean, comte de Poix, ordonne à son tré- sorier de payer à l'abbé de Boulbonne cin- quante livres de rente données par ses prédécesseurs pour les anniversaires fon- dés par eux dans le monastère. D, 86, f» 272. CCXXIX. — 22 septembre 1416. — Les commissaires sur le fait de l'équivalent du dixième des biens ecclésiastiques déclarent l'abbé de Boulbonne complètement libéré, moyennant une somme de quinze livres tournois. D, 86, C 278. CCXXX. — 10 octobre 1443. — Vente faite par les religieuses de Valnègre au prieur de Boulbonne de tous leurs biens meubles moyennant la somme de cinquante moutons d'or. D, 86, {•> 280. CCXXXI, — 28 juin 1453. — Nicolas V, à la requête du comte de Poix, Gaston, permet à l'abbé de Boulbonne, monastère d'où sont sortis un pape & deux cardi- naux, de porter la mitre & la crosse & de donner la bénédiction pontificale. D, 86, f" 283. CCXXXH. — 20 septembre 1453. — L'of- ficial de Rieux, commissaire apostolique, procède à l'union du monastère de Calers, où il ne restait plus qu'un religieux, à celui de Boulbonne, à la demande de Pierre, abbé de Boulbonne, & avec le con- sentement de celui de Calers, Antoine, auquel sont assurés sa vie durant les titre & qualité d'abbé. Cette union avait été décidée par bulle de Nicolas V du 28 juin 1453. D, S'^, i" 292. CCXXXm. — 7 juillet 1465. — Gaston, comte de Foix, fonde une messe haute de la Vierge, à dire chaque jour à Boulbonne, moyennant la somme de mille six cents écus, valant chacun dix-huit livres. Cette fondation fut confirmée par Ma- deleine de Foix en 1472. D, 86, f» 3i6. CCXXXIV. — 9 mai 1539. — Paul III confirme une transaction passée entre Amanieu de Foix, évêque de Comminges, abbé commendataire de Boulbonne, & les religieux de ce couvent, pour la séparation des deux menses abbatiale & conventuelle; cette transaction avait été renouvelée par l'abbé Paul de Béarn, successeur d'Ama- nieu, & par l'abbé de Cîteaux. D, 86, f» 33o. \ m. 61 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1920 CCXXXV. — 19 janvier i543. — Paul III permet à Amanieu de Foix, clerc du dio- cèse de Bordeaux & abbé commendataire de Boulbonue, de remplir dans son monas- tère les fonctions spirituelles d'abbé. A la suite sont les statuts promulgués par ledit Amanieu. D, 8rt, f" 338. CCXXXVI. — 23 août i55i. — Le vicaire général du cardinal de Ferrare, abbé de Boulbonue, transige avec les habitants de Mazères au sujet de la reconstruction du clocher de leur église, D, S6, f° 35o. CCXXXVII. — 18 septembre iSyg. — Lettre d'Henri, roi de Navarre, en consi- dération de Louis, cardinal-a"rchevêque d'Auch, abbé de Boulbonne, ordonne la restitution des biens enlevés au couvent par les religionnaires. D, Srt, f» 364. III Chartreuse de Bonnefoy. LE présent catalogue d'actes relatifs à la chartreuse de Bonnefoy, au diocèse de Viviers, est extrait d'un inventaire des archives du couvent, rédigé au septième siècle. Cet inventaire, qui appartient au- jourd'hui à M. H. Vaschalde, se compose de quatre cent soixante feuillets; nous n'avons analysé que les chartes les plus intéressantes. Elles fournissent d'ailleurs nombre de renseignements sur l'histoire du pays aux quatorzième & quinzième siècles. I, — 1179. — Guillaume-Jourdain donne à Bonnefoy un mas, appelé del IS/loios, avec diverses terres aux environs & dans le ter- roir de Cantaloup, & le droit de pêche dans le lac d'Arcone '. 1, p. lî. 1924 ' Nous donnons ici , charte, dont I'ori£;ir.:il en note, cette première existe aux nrchives de II. — 1179. — Accord ménagé entre l'abbé d'Aiguebelle ik le prieur de Bonne- l'Ardèchc, d'après une copie que nous a commu- niquée ivl. r.ibbé Rouchier. On peut considérer cet acte comme l'acte même de fondation de la chartreuse : n Nonnullis innotescit quod rerum presenden- tium veritas vix custodiri valeai. Unde ego GuiUelmus Jordani in hac présent! carta scribere feci, omnibus hoc scriptum legentibus 8c audien- tibus notum faciens, quod pro amore Dei &. saluie 8c remédie anime mee 8c predecessorum meorum donavi 8c perpétua stabilitate concessi habitatori- bus Bonefidei tam presentibiis quam futuris Rip- pam Lassam cum omnibus appendenciis suis, iibicuinque aliqiiid juris habebam, 8c cetera omnia que infra termines eorum jure hereditario possi- debam. Hoc donum feci in manu Rotberti prioris Bonefidei 8c ad duiturnioris pacis tenorem meo sigiUo hoc scriptum inunivi. Donationis hujus testes sunt Rotbertus prier Bonefidei, Johannes precurater ejusdem doraus, GuiUelmus de For- cata cenversus, Geraldus de Podio Bosonis, Ber- trandus Bruni, Petrus de Forcata, Girbertus de Fayno. — Notum sit tam presentibus quam futu- ris, quod ego Guillelmus Jordnrti pro amore Dei 8c sahite anime mee 8c predecessorum meorum donavi 8c perpétua stabilitate concessi habitato- ribus Bonefidei tam presentibus quam futuris mansum del Motos, Los Ceinets, pratum de Mi- lenes, Calmem Caninam 8c quicquid mei juris erat a Calme Caninn usque ad Altared & inde ad terminoruin fines de Ligered 8c medietatem dé ViUavieilha 81 Rippam Lassam & Pretale nbi- cumqiie juris aliquid habebam, 8c quod infra ter- ritorium de Chantaloba in terra Aude vel in alie leco jure meum esse credebam, 8c cetera omnia absque ullo retentu, que infra termines eerum qui subscripti sunt jure hereditario possidebam, scilicet in bosce & plane, in montibus 8c valli- bus, in aquis, pascuis 8c pratis 8c in omnibus aliis rébus, excepte quod de nemore liceat prepriis hominibus meis tantummodo ad focum facien- dum sive ad edificia construenda sumere sibi ne- cessaria, 8c hoc extra defensum quod consilio meo fecerunt. Hoc ego ita constitui, ut nullus ex ho- minibus ineis, nec etiam ego vel hères meus de omni re quam predicte demus fratribus dedi sive do nemore sive de re alia quicquam alicui dare vel vendere valeamus. Preterea dedi eis piscntu- ram lacus qui dicitur Arcona, ita tamen iit si quis ex hominibus meis voluerit ad opus meum piscari in eodem lacu, non prohibeatur ab illis. Hoc donum feci in manu Rotberti prioris Bone- fidei, Annando del Sauzet présente, ejusdem do ICjZJ INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1916 foy par le prieur du Val-Sainte-Marie & Girard, convers de la chartreuse; les pâtu- rages de chaque abbriye sont fermés aux bestiaux de l'autre, & les bornes en sont soigneusement indiquées. I, p. 70. III. — 1 184. — Bertrand d'Anduze donne h la chartreuse de Bonnef'oy dix saumées de sel à prendre annuellement dans 4a ville de Sommières, sans payer aucun droit. I, p. 61. IV. — 1187. — Bertrand de Melgueil, seigneur d'Alais, donne à la chartreuse de Bonnefoy, en rémission de ses péchés, cinq saumées de sel à prendre annuellement au grenier d'Alais, sans payer aucun droit. I, p. 61. V. — 1 188. — Accord passé entre Jaren- ton, prieur de Bonnefoy, & l'abbaye de Saint-Chaffre, au sujet des dîmes de leurs possessions de la paroisse des Estables, (limes que Bonnefoy refusait de payer, sous prétexte d'exemptions à elle accordées par Alexandre III. I, p. i5. VI. — 1197. — Raimond Pelet, seigneur d'Alais, confirme le don fait à la chartreuse de Bonnefoy par son prédécesseur Rai- mus converso, anno ab Incarnatione Domini MCLXxviiii. Et ad* diuturnioris pacis tenorem proprio sigillo & aliis hanc cartam muniri fccl. Isti siquidcm sunc termini Bonefidei : Gerbers, Rupls Nemorosa inier Gerbcr & Montleu, ab oriente Calmis Mayalene sita, Lecos, Dozonen- cha, Petra Berteus, Monfol, Greno, Chalmet, ri- vus Traverse, rivus de Corbavaissa, lo Pas de la Saincira, Cleriat, Rupes Urseria , Chabriiniind, riTiis de Maiossos, ciimba Arnaldortim, peira de ia Mealha , Rupis Grailosa, Rivtis nemoris Crose, Tauron, Serrad, Riipes de Vorret, Rupes Luparia, Rocha Estremeira, Monsacutus, via de Plumbazet. — Hujus donationis testes sunt Pe- triis sacerdos d* Fayno, Johannes de Salvatge, Pontius de Montivel, Giiigo de Boreia 8c Silvio filio ejus, Jarento Arnaldi , Guigo & Hugo & Pontius milites de Fayno, Guillelmus Baile, Ja- cobus Giiersos, Petrus de Valyelada, Petrut de Chadro, Pontius de Romegeirias, Blanchardus. Durandus scripsit qui hec nudivit & vidit. » mond Pelet, de cinq saumées de sel à pren- dre annuellement au grenier à sel d'Alais, sans payer aucun droit. I, p. Oo. VII. — 1200. — Raimond Pelet, seigneur d'Alais, déclare exempter la chartreuse de Bonnefoy de la leude d'une émine de sel par miuot dans l'étendue de sa terre d'Alais. I, p. 63. VIII. — 1201. — Aimar de Poitiers, comte de Valentinois, & sa femme Philippe exempte Bonnefoy des droits de pâture dans leurs terres du mandement de Mezenc. I, p. 14. IX. — 1 2o5. — Bertrand, évêque du Puy, arbitre commun, termine les différends, qui existaient entre les religieux de Mazan & ceux de Bonnefoy, au sujet du lieu de la Rochette, du lac d'Arcone, &c. — Sen- tence approuvée par Innocent III, le 3 août 1207. I, p. 29. X. — 1206. — Guillaume de Solignac donne aux religieux de Bonnefoy tous ses droits sur le terroir de Bonnefoy, & ap- prouve lotîtes les ventes faites à la maison par ses feudataires. I. p. .2. XI. — 1209. — Bertrand, évêque du Puy, & son chapitre achètent pour le compte de la chartreuse de Bonnefoy, à Guillaume Baudouin & Gérenton de Gla- venas tous leurs droits sur le lieu de Bon- nefoy. I, p. lî. XII. — 1209. — Accord entre Gibert de Solignac & les religieux de Bonnefoy, au sujet du lieu de Termes réclamé à la char- treuse par ce seigneur; les religieux lui payent dix sous, & il s'engage à indemni- ser l'abbaye de Saiut-Chaffre, au cas où elle leur intenterait une action. I, p. 16. XIII.— 1210.— L'abbé de Saint-Chaffre déclare abandonner à la chartreuse de 19-7 PREUVES DE LHISTOIIIE DE LANGUEDOC. 1928 Boiinefoy toutes les dîmes qu'il pourrait exiger pour ses possessions territoriales. I, p. 1(5. XIV. — 1210. — Bertrand & son fils Pierre d'Anduze donnent à la chartreuse de Bonnefoy quarante setiers de sel à prendre annuellement dans le grenier d'A- lais, sans payer aucun droit de leude. I, p. 6(. XV. — 1216. — Albert de Jaujat donne aux religieux de Bonnefoy un village, ap- pelé Terrisse, avec ses dépendances & une somme de vingt livres, à charge pour eux de célébrer un anniversaire le jour de la Nativité de la Vierge pour le salut de son âme & de celle de feu son frère. I, p. i3. XVI. — 17 septembre 1220. — Éracle, fils de Pons de Montlaur, donne à Bonne- foy, en perpétuelle aumône, tous les droits qu'il possédait au lieu de P'reysseu & à la Cuche, & ratifie les donations de feu son père à la maison, à condition de faire cha- que année un repas dans l'abbaye le jour de Toussaints. I, p. 271. XVII. — 1221. • — Richard de Prunayret confirme la donation faite à la maison de Bonnefoy par son père & son oncle de certaines terres sises aux terroirs des Cha- banes, de Rioufreyt & Las Sanherîas. I, p. 14'- XVIII. — 1221. — Pierre Itier, seigneur de Géorand, donne à la maison de Bonne- foy tous ses droits sur la Terrisse & Lige- ret avec deux jets du lac d'Issarlès. I, p. 3o, XIX. — 1222. — Hugues de Burzet, sa femme Chaberte & leur fils Raimond don- nent aux religieux de Bonnefoy toutes leurs possessions dans le tènement des Es- tables pour les revenus en être employés chaque année à un repas, donné aux reli- gieux le jour de l'octave Saint-Michel. I, p. 107. XX. — 1224. — Gérenton de Chapteuil donne aux prieur & religieux de Bonnefoy tous ses droits supérieurs sur les terres acquises par eux de Jarenton de Mezenc, au lieu de la Chalm-Méjane. I, p. i3. XXI. — 1228. — Transaction entre l'abbé de Sainf-Chaffre & le prieur de Bonnefoy au sujet des lieux de Deux-Rabes & de Coulanges, dont les deux tiers sont adju- gés à l'abbé & le reste au prieur. I, p. 17. XXII. — 1242. — Béraud de Solignac, seigneur du Béage, confirme toutes les do- nations faites par ses ancêtres à la maison de Bonnefoy, déclare qu'elle pourra ter- miner le vivier que son père avait voulu faire faire dans les trois ans, & lui donne six deniers du Puy à prendre sur le tène- ment de Courbe-Vayse. I, p. 25l. XXIII. — 1244. — Eracle de Montlaur donne aux religieux de Bonnefoy, pour la rémission de ses péchés & le salut de ses parents, une cellule dans le couvent, qu'habitera un religieux, qui célébrera l'office divin, moyennant une redevance perpétuelle de quatre muids de vin à pren- dre à Aubenas même, dans le cellier sei- gneurial. I, p. 33i. XXIV. — 1246. — Innocent IV à l'arche- vêque de Vienne & à l'évêque du Puy. — Il leur ordonne de maintenir les établis- sements de chartreux de leurs province & diocèse dans la jouissance de tous leurs droits & privilèges & de leur faire rendre tous les biens qui leur avaient été enlevés. Fulminée par Bernard, évèque du Puy, en 1246. — L'inventaire donne la date de 1202 & l'attribue à Innocent III; la date de la fulmination nous oblige à rapporter cette bulle à Innocent IV & à l'année 1246. I, p. .. XXV. — 1247. — Arbitrage entre le prieur de Bonnefoy & le procureur de l'abbé de Mazan, au sujet du différend 19:9 INVENTAIRES ET CATALOGUES. içSo qui les partageait pour les droits de pâture des mandements de Mezenc, Géorand, le Béage, &c. I, p. 6j. L'accord définitif fut conclu l'année sui- vante. I, p. 66. XXVI. — I 249. — Philippe, comtesse de Valentinois, confirme la donation faite à Bonnefoy par son père, Guillaume-Jour- dain, en 1179. Il p. I 2. XXVII. — 1253. — Eracle, seigneur de Montlaur, & sa femme Marguerite recon- naissent avoir reçu de la maison de Bon- nefoy une somme de soixante livres qu'ils doivent employer dans l'année à l'achat de redevances dans le mandement d'Au- benas. I, p. 332. XXVIII. — 1256. — Guillaume de Con- taigitet & ses neveux vendent au prieur de Bonnefoy un homme, appelé Jean de Pruneyrolles, moyennant cinquante sous viennois. I, p. 73. XXIX. — 1264. — Éracle de Montlaur, seigneur d'Aubenas, mande au fermier de son château d'Arlempde de livrer chaque année à Bonnefoy douze cartons de seigle donnés par son père pour la réfection des religieux du couvent. I, p. 332. XXX. — 1273. — Les habitants du lieu des Estables se reconnaissent pour hom- mes liges de la chartreuse de Bonnefoy, & déclarent tenir leurs terres dudit couvent. I, p. 81. XXXI. — 1279. — Testament de Guil- laume de Contaignet, par lequel il de- mande à être enseveli dans le cimetière de la chartreuse & donne aux religieux cin- quante livres pour l'entretien d'un prêtre, qui célébrera à perpétuité l'office divin. I, p. 73. XXXII. — 26 novembre 1283. — Tran- saction entre Pons de Montlaur, seigneur de Chàteauneuf, & ses hommes de ce châ- teau d'une part & les religieux de Bonne- foy de l'autre, au sujet de l'usage du bois de Clergeac, appartenant à la chartreuse. I, p. 272. XXXIII, — 1283. — Transaction entre Aimar de Poitiers, comte de Valentinois, & les prieur & religieux au sujet de do- nations faites à ceux-ci par les anciens comtes, du partage de la justice de diffé- rents villages du pays, du droit de pêche dans le lac d'Arconne. I, p. 27- XXXIV. — 1284. — Échange entre Ai- mar de Poitiers, comte de Valentinois, & Raimond-Olivier, prieur de Bonnefoy; le comte reçoit du couvent une rente perpé- tuelle de cent quarante sous viennois, as- sise sur la leude de Privas & lui cède la moitié du mas de la Vacharesse. I, p. 109. XXXV. — 1284. — Aimar de Poitiers, comte de Valentinois, confirme les do- nations faites à Bonnefoy par ses prédé- cesseurs, & prend le monastère sous sa protection. I, p. i3. XXXVI. — 1299. — Transaction entre Guillaume de Poitiers, comte de Valen- tinois, seigneur de Fay & Mezenc, & les prieur & religieux de Bonnefoy, au sujet de la justice, haute, moyenne & basse du lieu des Estables & de ses dépendances. 1, p. 143. XXXVII. — i3o6. — Les habitants du lieu des Estables reconnaissent au procu- reur de Bonnefoy qu'ils doivent au cou- vent diverses redevances & cens, comme tenant de lui différentes maisons, terres & seigneuries. I, p. 122. XXXVIII. — 25 novembre i3o8. — Tran- saction entre Girard de Salenche, prieur de Bonnefoy, & Pierre-Julien de Largen- ig3i PREUVES DE L'HISTOIRE DE LAKGUEDOC. 1902 tière, par laquelle celui-ci s'engage à faire payer audit prieur trois muids de vin tous les ans, par les tenanciers d'Aubenas, en échange de semblable quantité donnée au couvent par son aïeul, Aymar-Julien, & assise sur le lieu de Largentière. I, p. Stjr.. XXXIX.— 4 juillet i3i2.— Transaction passée entre Beraud du Béage, chanoine du Puy, procureur de son neveu Béraud du Béage, & de Guillaume de Solignac, coseigneurs pour le lieu du Béage, & Henri d'Amplepuis, prieur de Bonnefoy, au sujet de l'usage & de la propriété de plusieurs bois dépendants de ladite sei- gneurie du Béage. I, p. 248. XL. — 18 octobre l'iiS. — Raimond Goschac, prieur de Bonnefoy, acquiert de Pierre-Aimar, seigneur de Moutbel, & de son fils Poucet, deux sols trois deniers tournois de rente qu'ils percevaient sur une vigne de la communauté, sjse à Au- benas. I, p. 343. XLL — 12 décembre i32i. — Gui de Montlaur, eu échange de douze cartons de seigle de redevance annuelle donnés au couvent de Bonnefoy par ses prédécesseurs pour servir à l'entretien d'un religieux, re- devance assise sur le château d'Arlempde, lui donne une redevance égale sur les hom- mes du lieu de Faucony, dans le mande- ment de Chàteauneuf, sous réserve de la justice & des droits supérieurs. I, p. 274. XLII. — i332. — Appel interjeté par devant le bailli royal du Vêlai, par le pro- cureur des religieux de Bonnefoy contre Guillaume de Tournon, seigneur de Con- taignet, & ses officiers, qui avaient fait planter des fourches patibulaires & exercé divers actes de justice à Veyradeyres & autres lieux voisins. I, p. 25. L'enquête eut lieu en i333 & prouva le bon droit de l'abbaye. XLIII. — 1334. — Sentence rendue par le juge royal du Vêlai, au siège de Mont- faucon, contre les religieux de Bonnefoy, qui avaient fait arracher des fourches patibulaires plantées par le seigneur de Contaignet; les fourches sont replacées & les religieux condamnés à cent livres d'a- mende. — Ils appelèrent immédiatement de cette sentence par devant le sénéchal de Nimes. I, p. 2J. La sentence du sénéchal de Nimes fut rendue en i335, & annulla la précédente. I, p. 26. XLIV. — 1334. — Gui de Poitiers, comte de Villars, seigneur de F^y & de Mezenc, fonde dans la chartreuse de Bonnefoy un service annuel pour le salut de lui & de sa famille, moyennant une rente de vingt sous. I, p. 61. XLV. — 1344. — Benoît Brossard, com- mis & député par le roi pour la levée des finances des nouveaux acquêts faits par les gens d'église, taxe à cent vingt-huit livres les droits d'amortissement dus par la maison pour différentes acquisitions aux lieux d'Aubenas, Montpezat, Ussel, &c. 1, p. 35o. XLVI. — 1344-1345. — Clément VI aux chanoines de l'église de Viviers. Il les charge de juger le ])rocès fait au prieur de Bonnefoy, en vertu de certaine lettre obtenue du Saint-Siège par le prieur de Saint-Martial (diocèse de Viviers), tou- chant plusieurs dîmes qu'ils se dispu- taient. I.p. 2. XLVII. — ij novembre 1359. — Guil- laume Rostaing, bailli de Montpezat pour le seigneur de Montlaur, permet à Pierre Randon, maréchal à Montpezat, de faire sur le devant de sa maison une fenêtre, un auvent & un banc de bois, large d'une aune, le tout sous le cens annuel de deux deniers. I, p. 379. i9J-> INVENTAIRES ET CATALOGUES. '9^4 Cette maison fut donnée à Bonnef'oy, le 21 mars 1874, par Mondette Bonnaude, veuve de Pierre Raiidon. IhU. XLVIII. — i3jo. — Compromis passé entre le prieur de Bonnefoy & les habi- tants dudit lieu au sujet de la valeur d'un tournois d'argent que les habitants de- vaient payer annuellement au prieur; ce- lui-cî prétendait qu'il devait valoir douze sous, & ses adversaires soutenaient qu'ils n'é'aient tenus que de le payer en mon- naie courante. I, p. 82. XLIX. — Mars 1,162. — Jean II prend sous ses protection 8c sauvegarde les prieur & couvent de Bonnefoy avec toutes leurs possessions, droits & privilèges. I, p. 6. L. — II juin i;i6'5. — Transaction entre le prieur de Lyac & celui de Notre-Dame de Tournon, par laquelle ladite église de Tournon n'ayant pas de cimetière, il est décidé qu'on établira un cimetière auprès d'elle avec le consentement de l'évéque de Viviers. — Auparavant les paroissiens de Tournon étaient enterrés à Lyac. I, p. 3J.5. Ll. — 27 octobre i363. — Transaction entre Bermond de Brion , seigneur de Brion, & Guillaume, prieur de Bonnefoyj le seigneur soutenait que les possessions féodales du couvent à Arcens étaient tom- bées en commise faute d'hommage; le prieur reconnaît sa faute, s'avoue coupable de négligence dans l'accomplissement de ses devoirs de vassal, & rend hommage au seigneur de Brion. I, p. 409. LU. — 3 novembre i363. — Transaction entre le prieur de Bonnefoy & ses sujets de la terre de Bonnefoy, au sujet des rentes dues à la maison & qui devaient être payées en monnaie forte, le tournois va- lant douze ou quinze deniers; le prieur réclamait la monnaie ancienne, les emphi- téoles ue voulaient payer qu'en monnaie courante, année par année. I, p. 92. LUI. — 3o octobre i368. — Sentence des officiers de la juridiction de Montpe- zat entre Pierre Randon, maréchal à Mont- pezat, & Pons del Clotz, meunier dudit lieu, au sujet des réparations à faire au moulin, dont l'eau passait sous la maison dudit Randon & la rendait inhabitable. I, p.382. LIV. — 20 mai 1378. — Le lieutenant du châtelain de Mezenc condamne Pons ArnissoUe, dit Chaufliayne, à une amende de dix livres pour avoir contrevenu à sa défense de faire paître des bestiaux dans les terres & mandement de Bonnefoy, sans en demander la permission. I. p. 9'- LV. — 6 mai 1393. — Testament de Pons de Montlaur, baron dudit lieu & de Sa- bran, par lequel il fonde une chapelle portant son nom dans l'église de Bonne- foy, donne un calice d'argent & les vête- ments sacerdotaux nécessaires pour y cé- lébrer tous les jours une messe des morts, & lègue pour cette fondation une somme de trois cents livres. I, p. 36. LVI. — 1397. — Au moment de l'ouver- ture de l'audience de justice par Jean de Lescure, juge ordinaire de la comtesse de Valentinois, dame de Mezenc, le prieur de Bonnefoy réclame de lui, conformément à une ancienne transaction, le serment de bien rendre la justice au lieu des Eslables, dépendant de l'abbaye. •. P- 79. LVII. 2J juin 1399. Charles VI exempte la chartreuse de Bonnefoy comme tous les prieurés de l'ordre des Chartreux du paiement des décimes imposés sur les gens d'église. I, p. 6. LVIII. — 3 avril 1400 Louis de Foi-» fiers, comte de Valentinois & de Diois, igSa PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1936 donne à Lliermite, seignenr de Lafaye (diocèse de Clerniont), son château de Mezenc, avec toutes ses dépendances & appartenances, sous obligations de foi & d'hommage lige & sous réserve de l'usu- fruit viager pour dame Hélix de Beaufort, comtesse de Valentinois; le château pourra être racheté en rendant au sieur Lhermite la somme de deux mille livres & le mon- tant des réparations qu'il y aura faites. I, p. 143. LIX. — 3o août 1400. — Transaction entre Jean de Prèles, chanoine de Charays, prieur de Saint-Martial, & les paroissiens de l'église de ce nom, au sujet des droits sur le produit des enterrements, de la ré- d'Auvergne, aux généraux grenetiers des greniers à sel de ladite sénéchaussée. I, p. 45. LXIII. — 1412. — Lhermite, seigneur d'Argental, de la Paye & de Mezenc, donne aux religieux de Bonnefoy le quatrième étage de la tour de son château de Me- zenc pour s'y réfugier & y mettre leurs meubles & joyaux en temps de guerre, à condition de ne point disposer de cet étage en faveur d'autres. I, p. 83. LXIV. — 1431. — Charles VII déclare exempter les hommes de diverses localités de l'obligation de faire le guet au château paration de l'église, des offrandes, des des Estables, appartenant à la dame de Mezenc; ils ne sont point les sujets de cette dame, le château est en ruines, & plus de trente hommes ont péri lors de sa chute. L p. 82. dîmes, &c. I, p. 452. LX. — i5 septembre 1402. — Jean de Meyras, secrétaire du duc de Berry, lieu- tenant du roi en Languedoc, & commis- saire sur le fait des amortissements & nouveaux acquêts, donne quittance de quatorze livres dix sous, montant des droits d'amortissement pour certaines redevances acquises du vicomte de Turenne par le prieur de Bonnefoy. 1, p. 326. LXI. — 28 juillet 1408. — Les hommes & vassaux de Bonnefoy interjettent appel contre une ordonnance du juge & châte- lain seigneurial de Mezenc, qui les avait taxés à quatre cents livres pour la répa- ration du château de Mezenc; ils décla- rent qu'ils sont sujets de l'abbaye, & que d'ailleurs ce château ne peut leur servir de lieu de refuge, à cause de sa position au haut d'une montagne extrêmement faire telles portes & fenêtres qu'ils juge froide. ront bon. ï> P- 89. I, p. 25o. LXII. — 24 janvier 1409. — Charles VI LXVII. — 26 juin 1445.— Sentence octroie à la chartreuse de Bonnefoy seize rendue par la cour royale de Vêlai, à la saumées de sel à prendre chaque année requête du syndic de Bonnefoy contre sr.ns payer aucun droit dans les greniers Etienne Gibert de Rioufreyt, qui préten- de la sénéchaussée de Beaucaire & de Ni- dait avoir le droit de passer sur les prés ^ues. — A la suite mandement pour ladite de Tombarel, dépendant du courent, avec donation adressé par Jean, duc de Berry & un char à bœufs pour porter son foin à LXV. — 4 juillet 1436. — Philippe de Lévis, comte de Villars, seigneur de Va- chères, mande à son receveur de Vachères de payer exactement chaque année au prieur de Bonnefoy la somme de trente sous, montant d'un legs fait au couvent par l'un de ses prédécesseurs. I, p. 278. LXVI. — 3 septembre 1442. — Hélix de Vendac, dame du Béage, confirme le don fait aux religieux de Bonnefoy, par ses prédécesseurs seigneurs du Béage, d'une tour de ce dernier château, appellée le grenier de Bonnefoy, pour s'y réfugier en temps de guerre & y transporter leurs meubles & joyaux, avec permission d'y 1907 Kioufreyt. diver. I, p. 279, INVENTAIRES ET CATALOGUES. Défense lui est laite de réci [938 LXVIII. — M45' — Jean d'Étampes, trésorier général des finances du roi en Languedoc, amortit l'acquisition faite par les chartreux de Bonnefoy de certains prés & pâturages, au lieu de Saint-Martial, & d'une rente, au lieu de Thueytz, moyen- nant la somme de vingt livres. I. P- 7- LXIX. — 1446. — Jean de Bourbon, évêque du Puy & comte de Vêlai, juge exécuteur & conservateur des privilèges de l'ordre des Chartreux, maintient, con- formément à une bulle de Jean XXII de l'an i3i8, la chartreuse de Bonnefoy dans la jouissance de tous ses droits, privilèges & possessions. I. p- 2. LXX. — 29 mai 1454. — Bernard d'Ar- magnac, comte de la Marche, confirme la cession faite par le seigneur de Turenne, Guillaume d'Alais, à Bonnefoy, de certai- nes redevances en échange de quarante setiers de sel que le couvent percevait à Alais. I, p. 326. LXXI. — 23 juin 1464. — Transaction passée entre les officiers seigneuriaux de Vachères, pour le comte de Villars & le procureur du couvent de Bonnefoy, au sujet des crimes d'hérésie & autres commis par Jacques Dumas & Marguerite Mayen- che, mari & femme, emprisonnés au lieu de Vachères par les officiers du comte comme haut justicier. — La femme fut exécutée & le mari mourut en prison; le procureur de Bonnefoy réclamait leurs biens par droit de confiscation. — Les biens en litige furent remis aux enfants des conjoints comme leur ayant été substi- tués antérieurement. I, p. 282. lAs, exécuteurs testamentaires de feu Jean Chauchat, confèrent, conformément aux clauses de so.n testament, la chapelle de l'hôpital de Montpezat à Jean Boysson, prêtre dudit lieu. I, p. 388. LXXIII. — 25 octobre 1481. — Louis XI confirme les exemptions & privilèges ac- cordés à la chartreuse de Bonnefoy par ses prédécesseurs, l'exempte des tailles que les consuls d'Aubenas voulaient lui faire payer & amortit jusqu'à cent livres de rente ac- quises ou à acquérir par la maison. I, p. 8. LXXIV. — 12 août 1483. — Transaction entre le prieur de Bonnefoy & Jean Ey- raud, maréchal des Estables,au sujet d'une maison bâtie trop près du couvent & que ledit Eyraud fit immédiatement démolir en promettant de s'abstenir à l'avenir de telles prétentions. I, p. 93. LXXV. — 27 mars 1484. — Charles VIII amortit en faveur de la chartreuse de Bonnefoy les biens & rentes qu'elle avait acquis, montant à la somme de quatre- vingt-douze livres dix sols, & lui permet de continuer ces acquisitions jusqu'à con- currence de cent livres. I, p. 8. LXXVI. — Mars 1484. — Charles VIII accorde à la chartreuse de Bonnefoy des lettres de sauvegarde & de franchise. 1. p. 8. LXXVII. — 16 mai 1490. — Hommage rendu au roi, comme dauphin & comte de Valentinois, par Etienne Vole, prieur de Bonnefoy, par lequel il se reconnaît lui & ses religieux hommes liges dudit seigneur & avoue tenir de lui, en franc fief noble, la maison de Bonnefoy & ses appartenan- ces. I, p. 28. LXXII-. — i3 mai 1476. — Etienne, LXXVIII. — 7 mai 1497. — Charles VIII prieur de Bonnefoy, & Antoine Talpenas, défend à tous ses officiers de loger des •gardien du couvent des cordeliers d'Aube- gens de guerre dans les maisons, granges 19^9 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, IQdO & autres dé|)eiulances de la chartreuse^ile Bounefoy, & de prendre aucune chose, fourrages, &c., dans ses possessions. I, p. 9. LXXIX. — i523. — François I décharge la chartreuse de Bounefoy des impositions que les évoques de Viviers & du Piiy avaient mises sur le couvent, outre la co- tisation annuelle accoutumée. I, p. 10. LXXX. — 20 septembre 1574. — Henri III renouvelle le privilège accordé par les rois de France aux religieux de Bonuefoy de IV Catalogue des actes de Raimond VI & de Raimond VII, comtes de Tou- louse. MALGRÉ le titre qui précède, nous n'avons pas la prétention de donner ci-dessous un catalogue complet des actes des deux derniers comtes de Toulouse. Nous avons seulement cherché à réunir un certain nombre d'actes qui font connaître prendre chaque année au grenier à sel' plus particulièrement l'administration & du Pont-Saint-Esprit seize saumées de sel, la politique de ces deux princes, sans payer aucun droit; les actes originaux de ce privilège avaient été brûlés par les huguenots. I, p. 43. LXXXI. — 1 588- ï 589. — Rôle des gens de guerre qui ont gardé les maison & for- teresse de Bonnefoy durant les troubles publics & qui ont été payés & entretenus par le monastère pendant tout ce temps, avec les rôles des contributions levées pour l'entretien de ces gens de, guerre, I, p. 3o. LXXXIl. — 8 mars 1621, — Le duc de Ventadour, lieutenant du roi en Langue- doc, indique quelles seront les localités qui devront contribuer au payement & à l'entretien des quinze hommes de guerre accordés à la chartreuse pour renforcer sa garnison. I, p. 3i. LXXXIII. — 6 avril 1621, — Le duc de Montmorency, lieutenant général en Lan- guedoc, exempte les métairies appartenant à la chartreuse de Bonnefoy du logement des gens de guerre, tant à pied qu'à cheval. I, p. ?.i. LXXXIV. — 1623-1670. — Actes pour la translation à Moulins de la chartreuse de Bonnefoy; cette translation ne put être effectuée. I, pp. ô3, 55. Nos sources ont été les suivantes : 1° Les deux registres dits de Raimond VII, com- pilés par ordre de son successeur Alfonse de Poi- tiers, & sur lesquels on peut voir au tome VII, la Note XLIX, p. 272 & suiv. Nous désignons par A le registre JJ. xix, & par B le mss. latin 6009. 2° Les actes publiés par l'Histoire de Languedoc, dans l'édition princeps & dans les réimpressions. 3" Les originaux existants dans le Trésor des chartes. Nous donnons le dépouillement complet des deux registres de Raimond VII ; c'est ce qui expli- que la présence dans notre catalogue d'un certain nombre d'actes antérieurs à i 194. I. — Juin 1095. — Bertrand, comte de Toulouse, donne à sa femme Electa, en douaire, les cités de Rodez & de Viviers, avec toutes leurs dépendances. A, 86; B, 489; H, y, 738-739. II. — 1144» octobre. — Coutumes & li- bertés concédées par le comte Alfonse & son fils R. de Saint-Gilles à tous ceux qui viendront habiter la nouvelle ville de Montauban. A, 169; B, 94. m. — ii5j. — Raimond V, comte de Toulouse, reconnaît que le marché de Carpentras appartient à l'évèque-de cette ville & s'engage à n'en point établir d'autre dans un rayon déterminé autour de cette i94t INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1942 ville. Plusieurs de ses vasseaux lui servent VIII. — Mai 1167. — Hommage de Ro- de cautions & de répondants. ger-Bcrnnrd, comte de Foix, à Raimond V, Copie authentique, J. 3i i, n. 56 (2}; A, io2j pour le cliùteau de Saverdun. B, ^37 ; Teulet, t. I , pp. y^-yâ. Copie authentique, J. 332, n. 1 ; H, viir, 270- 271 ; Teulet, t. I , pp. 93-94. IV. — 24 avril 11 58 (n. st.). — W. de Bugat, Bernard de Lézat & leurs associés, 'X. — Janvier 1 169 (v. St.). — Hommage tanneurs de Toulouse, réclament, par-de- de dame Galburge & de son fils Hugues vant la cour du comte de Toulouse, un d'Ussel, à Raimond V pour les châteaux droit d'usage, qu'ils prétendent leur être d'Ussel, Saint-Laurent & Roquecolombe. dû par les habitants de Toulouse & par Ongin.il, J. 314, n. 6j Teulet, t. 1, p. 96. les étrangers qui apportent dans la ville des cuirs tannés; ce droit était de deux X. — T' avril 1171. — Béatrix, comtesse deniers par cuir de vache, de bœuf, de de Melgueil, donne à sa fille Ermessinde cheval ou de jument, d'un denier par cuir & à sa petite-fille Douce les château & d'àne ou d'ànesse, de mule ou de mulet. Ils comté de Melgueil, avec la monnaie de ce prouvent leur bon droit, & s'engagent h nom ; elle remet le tout à Raimond V, dont payer tant au comte pour chaque peau le fils doit épouser Douce, & à Pierre- provenant de ses domaines. Bermond de Sauve, mari d'Erniessinde. Copie authentique, J. 328, n. 7; A, 40 A; B, 3o5; Pierre-Bermond & Ermessinde seront vas- Teulet, t. I, pp. 79-80. saux du comte de Toulouse. — In palatio Melgorii. V. — II janvier 11J9 (v. st.). — Rai- H,viii, 280-281. mond V, comte de Toulouse, restitue à Raimond, évèque de Carpentras, le chà- XI. — 12 décembre 1172. — Béatrix, teau de Venasque & ses appartenances, comtesse de Melgueil, donne le comté de qui seront désormais tenus en fief dudit ce nom à Raimond V & à ses successeurs, évéque, sous réserve de l'ost & de la che- comtes de Saint-Gilles; ce comté sert de vauchée & d'une albergue dans divers chà- dot à sa fille Ermessinde, qui épouse le fils tcaux. L'évèque lui paye deux mille sous du comte. Ermessinde approuve l'accord de Melgueil de la nouvelle monnaie. passé par sa mère. Le comte de Toulouse Copie .luthentiqiie, J. 3i 1 , n. j6 (3); A, io3; lui donne en douaire ses possessions à B, 439) Teulet, t. 1, pp. 83-84. Uzès & dans l'évèché de ce nom. Copies authentiques, J. 295, n. 1, & J. 33o, VI. — 1" juin 116J. — Les chevaliers "Mi A, 164; 8,443; H, viii, 293-29:.; Teulet, des Arènes de Nimes s'engagent à ne point '• '■ PP- '02-'<'4- faire la guerre à Raimond V, comte de Toulouse, à moins que leur vicomte, quand XII. — Août 1173. — Raimond V donne il aura atteint sa quatorzième année, ne à Pierre-Bertrand de Paulhac & à ses frè- leur en donne l'ordre formel. res la ville de Gémil. Origin.il, J. 329, n. 37; Teulet, t. 1, pp. 87 Copie, J. 328, n. 1 (1); Teulet, t. i, pp, 104- & 88. lo.j. VU. — Juin ii63. — Raimond V se re- XIII. — Vers 1174. -- Promesses réci- counaît débiteur envers Pierre-Gérard des phoques de fidélité de 1\:,' iiond V & de Arènes d'une somme de quatre mille cinq Bernard-Aton, vicomte de Kinies. cents sous de Melgueil, dont il assigne le Originaux, J. 323, n" 1 1 1 & 1 r3 ; Teulet, t. 1, payement par annuités sur le péage de Val- pp. 107-108. lignière, & sur ses droits utiles à Saint- Gilles. XIV. — il mars 1175 (v. st.). — Hoin- Origindl, J. 3i8, n. 2 ; Teulet, t. i,pp. 88. mnge de Guilleni-Eudes de Pouzilhac il PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1940 Rainioiul V pour le lieu de Pouzilhac & son territoire. Original, J. 3i4, n. 7 ; Teiilet, t. 1 , p. 110. XV. — 3 novembre 1176. — Publication du testament de la comtesse de Melgueil, Ermessinde, faite par devant R. des Arènes, cardinal-légat de Sainte-Marie in Fia Lata, & Aldebert, évèque de Nimes. Copie authentique, J. 328, n. 2; A, i65 i; B, 449 ; H, VIII, 323-324; Teulet, t. i,pp- 110- III. XVL — I" avril 1 176 (v. st.). — Armand de Montpezat, son frère B. & leur allié B. de Villemur prennent à fief de Raimond V les châteaux de Montclar & de Montpezat. Ils cèdent au comte tous leurs droits sur le château de Caylus. Copie ancienne, J. 3 14, n. 8; B, .")68; Teiilet, t. I , p. I 12. XVII. — Novembre 1177. — Raimond V accorde à W., prieur de l'hôpital de Saint- Gilles, l'exemption dans tous ses États de tous droits de péage & de leude pour les objets appartenant audit hôpital. H, vni, 32(j-33o. XVIII. — 21 décembre 1177. — Rai- mond V donne à l'hôpital de Saint-Jean & à Pierre Gautier, précepteur de la maison de Saint-Gilles, le droit de pâture dans tous ses domaines, sauf le payement des dégâts. Copie, J. Sop, n, 1 ; H, viii, 328-329; Teulet, t. i, p. I i3. XIX. — 28 avril 1179. — Hommage de Raimond d'Uzès, Pons Gaucehiie & Pierre de Bernis à Raimond V pour leurs châ- teaux d'Aimargues, Cauvisson & Bernis. Original, J. 314, n. 9 ; H, viii, 335-337 ; Teu- let, t. I , p. 122. XX. — 1" ( lobre 1180 Accord entre Raimond V ^ Pierre, abbé d'Aurillac; le comte s'engage à protéger l'abbaye, à la secourir dans sa guerre contre les bour- geois d'Aurillac, & reçoit de l'abbé le lieu de Tonnac, en Albigeois, & le four de Puicelsi. — Juxia castrum de Capdenaco. 1944 Confirmé en mai iîîS par Raimond VII en faveur de Bertrand, abbé d'Aurillac, à l'occasion de la nouvelle guerre des bour- geois d'Aurillac. A, 76; B, 129; original de la confirmation, J. 309, n. Il; H, vili, 344-347; Teulet, t. i, pp. 162-163. XXI. — 6 mars ii85 (n. st.). — Rai- mond V accorde aux habitants de Nimes la confirmation de plusieurs de leurs an- ciens privilèges. H, viii, 38o-38i. XXII. — Août 1188. — Privilèges accor- dés par Raimond V aux maîtres de pierre de la ville de Nimes. Original, J. 3 14, n. 65 ; H, vm, 38 1-382 ; Teu- let, t. I, pp. 148-149. XXIII. — Août 1190. — Hommage per- sonnel de Pons de Castillon à Raimond V, & à son mandataire Raimond de IWcaut. Copie, J. 304, n. 65; A, 168 b ; Teulet, t. i, p. 162. XXIV. — Mai 119t. — Raimond V donne à Hugues, évèque de Rodez, & à son église la dîme de l'argent des mines de son dio- cèse. Copie, J. 464, n. 3; Teulet, t. I, pp. 166-167. XXV. — Mai 1 193. — Accord entre Rai- mond V & l'église de Viviers, par l'entre- mise de Robert, archevêque de Vienne. Le comte abandonne toutes ses prétentions sur la ville de Viviers, & l'évêque Nicolas lui donne en échange divers châteaux & places du Vivarais. L'archevêque de Vienne devra décider plus tard plusieurs points du procès restés en litige. H, viii, 424-425. XXVI.— 16 février 1198 (v. st.). — Rai- mond V inféode à B. -Arnaud & à ses héri- tiers un emplacement sis à Toulouse, près de la Dalbade, pour y établir des étaux de boucherie, en s'associant ceux qu'il lui plaira, sous le cens annuel de douze de- niers toulousains par étal,& d'une arrière- acapte de six deniers. Il pourra vendre ce >94^ INVENTAIRES ET CATALOGUES. fief en payant les droits de lods & ventes. (Copie notariée de 1223). Copies anciennes, J. 3jo, n"* 6 & 40 j A, 1 18 ; B, 171 ; Teiilet, t. i, p. 176. XXVII. — 29 mai 1194. — Raimond V inféode à Guillem VIII, seigneur de Mont- pellier, le château de Frontignan & ses appartenances. Copies authentiques, J. 3r4, n. 64, J. 3|5, n. 100 & J. 340, n. 9 (1 & 2); H, viii, 417-429; Teulet, t. I, pp. 177-178. XXVIII. — Février 1194 (v. st.). — Phi- lippe-.^uguste donne à Raimond VI, comte de Saint-Gilles, & à ses héritiers la garde de Figeac {cuslodia) & tous les droits qu'il a sur cette garde. — Blturîcis. Copie, J. 419, n. 6;A, J7 i; B,6i; H, VIII, 432; Teulet, t. I, p. 18c. XXIX. — Juin 1 197. — Privilèges accor- dés par le comte Raimond VI aux clercs de la ville de Nimes. H, vin, 442-44.5. XXX. — Juillet 1201. — Arnaud de. Vil- lemur, en son nom & au nom de ses cosei- gneurs, se reconnaît vassal de Raimond VI pour le château de Saverdun. Raimond VI s'engage .n ne jamais rendre ledit château au comte de t'oix. — Apud Montembrunum. Orig. scellé, J. 309, n. 2; Teulet, t. 1, p. 225. XXXI. — 10 août 1202. — Bernard de Montcuq vend au comte de Toulouse les oublis qu'il avait sur l'honneur de Mon- tauban, pour le prix de cent vingt sous de Toulouse. Originiil, J. 304, n. 35; Teulet, t. 1, p. 236. XXXII. — 3i août 1202. — Bernard Lau- rent se reconnaît homme lige du comte de Toulouse & se soumet, lui, sa postérité & ses biens à son autorité. Original, J. 314, n. 67; Teulet, t. 1, p. 237. XXXIII. — i5 décembre 1202. — Echange entre Guiraud & Pierre Amie d'une part, & le comte de Toulouse d'autre; les deux frères cèdent toutes leurs possessions à l'ouest de Saint-Gilles & de Gêneras, & le 1946 comte leur abandonne ses droits d'alber- gue à Caumont & dans plusieurs autres villes & châteaux. Original, J. 33?, n. 8; Teulet, t. i, p. 237. XXXIV. — Décembre 1202. — Bertrand de Petralapsa, évêque de Saint-Paul-T rois- Châteaux, de l'aveu des chevaliers & ecclé- siastiques de son diocèse, promet à Rai- mond VI de le secourir envers & contre tous, & lui donne le baiser de paix en signe d'alliance. Le comte lui fait une promesse semblable. B, ^-^r,. XXXV. —Vers 1202.— Plaid entre Rai- mond VI & Raimond-Roger, comte de Foix, par devant la cour féodale de Tou- louse, au sujet du château de Saverdun, que le comte de Foix avoue tenir en fief du comte de Toulouse. Copie, J. 332, n. i ; H, viii, 267-269; Teulet, t. ., pp. 93-94. XXXVI. — Novembre i2o3. — Bernard Lunel, acquéreur d'une terre de Bertrand de Laroque, se reconnaît vassal du comte de Toulouse & s'engage à lui payer vingt sous d'acapfe & trois sous de service. — En la sala a Montalban, Original, J. 3o4, n. 42; Teulet, t. I, p. 246. Autre acte semblable de Calvet, fils de Bernard-Rai mond. nid. XXXVII. — Mart I203 (v. st.). — Aimeri, vicomte de Narbonne, de l'avis des prélats, prud'hommes & chevaliers de Narbonne, prend à fief de Raimond VI Narbonne & sa vicomte, sauf ce qu'il tient de l'église de Saint-Just. Il reconnaît aussi tenir du comte les terres de Saint-Gervais & autres, jadis engagées par le vicomte Pierre à Rai- mond V. Original, J. 314, n. loj B, .08:); Teulet, t. 1, p. 248. XXXVIII 22 février 1204 (n. st.). — Déposition de témoins produits par Pierre Imbert du Caylar en la cour du comte Rai- mond, par devant le baile du Caylar, Pons 1947 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1948 de Cervière, assisté du juge Pierre Fou- cois, dans une affaire d'engagement. Original, J. 323, n. 62;Teiilet, t. 1, p. 248. XXXIX.— 21 avril 1204. — Raimond VI prend sous sa protection Guillem de la Mote & son fils Raimond, qui lui cèdent la moitié d'une bouverie. — A Montalba en la sala. Original, J. 304, n. jy; Teulet, I, 1 , p. 249. XL. — Avril 1204. — Pierre, roi d'Ara- gon, engage à Raimond VI, comte de Tou- louse, pour la somme de cent cinquante mille sous de Melgueil, les vicomtes de Millau & de Gévaudan. Original, J. 689, n. i; H, viii, Ji8-522; Teu- let, t. 1, pp. 286-288. XLI. — 4 juillet 1204. — Enquête faite par W. -Pierre Barre, baile du comte à Cor- nebarrieu, sur les droits & possessions du comte à Alzonne & dans son territoire. A, 1 72 i ; B, Sûp. XLII. — Septembre 1204. — Raimond VI donne à acapte à G. Talon, à son frère Rostaing & à leurs héritiers douze modiées de terre, moyennant une albergue annuelle de quatre chevaliers & un cens de quatre sous de Melgueil. Copie, J. 307, n"* Cio (2); Teulet, t. I, p. 268. XLIII. — Novembre 120J. — Aimar de Durforf donne à son seigneur Raimond VI tous ses droits sur les châteaux de Durfort & de Montdenard. Original, J. 3o4, n. 46; Teulet, t. 1, p. 298. XLIV. — 5 mars 1208 (n. st.). — Hugues, évêque de Rodez, engage à Raimond VI pour la somme de cinq mille sous de Mel- gueil les château & ville de Paumât. Original, J. 3i8, n. I2j Teulet, t. i, p. 3i3. XLV. — 6 mars 1208 (n. st.). — Guillem, comte de Rodez, engage à Raimond VI le lieu de Montrosier & tout le pays de Lais- saguez. Original, J. 322, n. 46 ; H, vin, 56i-5!;2 j Teu- let, t. I, p 3i3. XLVI. — oo mars 1208. — Raimond VI inféode à Rostaing de Marguerittes & à ses successeurs la ville de Bezouce, & re- çoit son hommage. — Apud Nemausum. Original, J. 3i3, n. 69; Teulet, t. 1, p. 3ip. XLVI. — 1208. — Raimond VI & son fils Raimond donnent à la maison de la Garrigue, ordre de Grammotit, deux cents sous arnaudins de revenu perpétuel, à prendre sur leurs revenus de Marmande, & ordonnent à leurs baillis de Marmande de payer ladite aumône. Copie ancienne, J. 464, n. 1 ; Teulet, t. 1, p. 329. XLVIII. — 19 juin 1209. — Raimond VI exempte d'albergues, de procurations, de tailles & de toutes autres exactions les églises & maisons religieuses des provinces de Vienne, Arles, Narbonne, Auch, Bor- deaux & Bourges, abolit le droit de dé- pouilles pour les évêques & les curés, re- nonce à s'immiscer dans l'élection des évê- ques & des abbés, promet de restituer les droits & possessions ecclésiastiques, qu'il défient indûment, & s'engage à protéger les biens & personnes des clercs. — Apud Sanclum Egidium, Copie, J. 3j7, n. 9 (j); Teulet, t. 1, p. 332. XLIX. — 20 septembre 1209. — Testa- ment de Raimond VI, comte de Toulouse. H, viii, 573-677. L. — Mai 1210. — Pierre d'Aurs, vi- guier du comte de Toulouse àMontauban, déclare avoir retenu pour ledit comte sur les eaux de Gavarrenx, accensées à Mosset, vingt deniers d'oubliés annuelles, vingt deniers d'acajîte & les droits de lods & ventes. Original, J. 328, n. ^"i ; Teulet, t. 1 , p. 3r)o. LI. — 10 juillet 1210. — Articles pro- posés par Po., abbé de Saint-Gilles, par devant Hugues, évêque de Riez, & maître Thédise, chanoine de Gênes, juges délé- gués par le pape Innocent III, tenant con- cile à Saint-Gilles, contre Ra'vmond VI, comte de Toulouse. J. 317, n. 9 (9); Teulet, t. 1, p. 3J2. 1949 INVENTAIRES ET CATALOGUES. '•9 DO LU. — 14 juillet 1210. — Accord entre le comte de Toulouse & Guillem de Baux, fils de Bertrand de Baux ; le comte inféode à celui-ci le château d'Ochaus & plusieurs autres aux environs, & Guillem lui rend le château de Vacqueyras. — Apuci Sanctum E^idium. Original, J. rîop, n. 3; H, viii, 090-591 ; Teu- lei, t. 1 , p. 'ir)3. LUI. — 18 juillet I2I0. — Raimond Pelet rend hommage à Raimond VI pour sa seigneurie d'Alais & le château de Bou- coiran. — Ucetlae. H, VIII, 59 É-592. LIV. — i3 août 12 10. — Accord entre Raimond VI, l'évêque & le chapitre de Vi- viers. H, vin, .")92-Ô98. LV. — 21 octobre 1210. — Hugues, évê- que de Riez, légat apostolique, & maître Thédise, chanoine de Gènes, jugeant la cause pendante entre Pc, abbé de Saint- Gilles, & le comte Raimond VI, adjugent à l'abbé, le comte ayant fait plusieurs fois défaut, la haute juridiction de la ville de Saint-Gilles. — Apud Tarasconem, in eccle- sia Béate Marthe. Copie, J. 317, n. 9 (10); Teulet, t. 1, p. Jjy. LVI. — Novembre 121c. — Géraud de Clarensac reconnaît tenir en fief de Rai- mond VI le château de Clarensac, sous l'albergue de dix chevaliers & moyennant le service d'ost avec les hommes du châ- teau à toute semonce. Original, J. 'U 4, n. 70 ; Teulet, t. 1 , p. 36o. LVII. — Avant 1210. — Bertrand Ripert, viguier du comte de Toulouse à Saint-Gil- les, à la demande des consuls & prud'hom- mes de cette ville, fixe les droits que les changeurs pourront exiger des pèlerins, & les places où il pourront s'installer. Original, J. 3o4, n. 16; Teulet, t. 1, p. 1 19. LVIII. — 8 février 1210 (v. st.). — Les seigneurs & chevaliers de Rabastens s'en- gagent à n'arrêter arbitrairement aucun habitant dudit lieu, & à ne les dépouiller. ni de leur argent, ni de leurs biens meu- bles & immeubles. Raimond VI reçoit leur déclaration & se porte garant de leur bonne foi. — Apud Rabastenchum, Copie, J. 324, n. 4; A, 77 *; B, 144; H, viii, 602-604 J Teulet, t. I, p. 363. LIX. — 7 février 1212 (v. st.). — Rai- mond VI, comte de Toulouse, du conseil & de l'assentiment de P., roi d'Aragon, donne à Aimeri de Castelnau foutes ses possessions au château de Castelnau-d'Es- trètefons & dans son territoire. Le comte ou son fils pourront toujours reprendre leur don en payant cinq mille sous de Toulouse; Raimond VI se réserve le droit d'user du château en temps de guerre. Copie, J. 33o, n. i3; B, lâi; Teulet', t. 1, p. 388. LX. — 26 août I2i3. — Bernard de Dur- fort se reconnaît vassal de Raimond VI pour le château de Bellicadrum, au diocèse de Cahors, 8f pour toutes ses possessions dans ledit diocèse. A, 179 ; B, io5. LXI. — 4 janvier 1217 (n. st.). — Rai- mond, fils de Raimond VI, donne à Rai- mond de Roquefeuil tous ses droits sur le château de Brissac, que tiennent de lui en fief Pons Petit & J. de Ganges, & sur ceux de Rocacuver & de Saheiras; le feudataire devra lui prêter l'hommage, s'il est prouvé que ses prédécesseurs l'ont fait. — In civî- tate Avenionensi. H, viiî, 695-697. LXII. — II mai 1217. — Raimond, fils de Raimond VI, prend l'abbaye de Val- sauve & tous ses biens sous sa protection. H, viii, 697. LXIII Juillet 1218 Raimond, fils de Raimond VI, engage à Jourdain de Sa- piac les ville & forteresse de l'Ile Amat pour payer la dette à lui due par le comte, son père. H, VIII, 697-698. LXIV. — 9 octobre 1218 Raimond VI s'accorde avec Pierre-Bermond de Sauve, 19^1 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. [9^2 son pefit-fils, pour le château de Laroque de Balzergue. H, vni, 71 8-720. LXV. — 7 janvier 1219 (n. st.). — Rai- mond, fils de Raimond VI, inféode à Pierre de Mèze & à Pons de Caux les ville & château de Loupian, l'église de Palais & le château de Balaruc. — Apud Najacum, H, VIII, 698. LXVI. — In festo B. Martini, 1219. — Olivier & Arnaud de Penne reçoivent en fief de Raimond VI le château & la ville de Penne, en Albigeois, lui en cèdent le domaine principal & s'engagent à lui faire chaque année, dans le donjon dudit châ- teau, une albergue de vingt chevaliers. — Apud Galliacum. A, 177 h; B, 126. LXVII. — Novembre 1219. — Raimond, fils de Raimond VI, approuve les conven- tions passées entre son père & son cousin Pierre-Bermond de Sauve. — In villa de Gaillac. H, vm, 720-721. LXVIII. — 3i décembre 1219. — Rai- mond, fils de Raimond VI, exempte les chevaliers des Arènes de tous frais de jus- tice pour les procès plaides dans sa cour & les autorise à secourir leurs alliés. — Infra castrum de Arenis. H, vm, 698-699. LXIX. — 24 juin 1220. — Raimond, fils de Raimond VI, confirme à Raimond- Roger, comte de Foix, & à ses fils & petit- fils, la possession des lieux de Montauban, Hautmont, Montaigu & l'Ile Amate, à eux donnés par le comte, son père. — Apud Gallacum. H, vm, 734-735. LXX. — i3 juillet 1220. — Raimond, fils de Raimond VI, donne à Roger-Bernard, fils du comte de Foix, certaines posses- sions à Castelnau. — Intus Castrumnovum. H, vm, 735. LXXI. — 25 mars 1220 (v. st.). — Les consuls & la communauté d'Avignon re- connaissent avoir reçu en fief de Rai- mond VI & de son fils les lieux de Cau- mont (Cavimons), Thorum, &c., & le droit de pâture du Rhône à Vallisagraria & de Saint-Victor à Roquemaure; cette conces- sion les oblige au serment de fidélité & d'hommage, & à l'ost & la chevauchée. Copie, J. 814, n. 71 ; A, 1 i3; B, 410; H, vm, 744-747; Tealet, t. 1, pp. 5ii-.')i4. LXXII. — 4 avril 1221. — Raimond VI, comte de Toulouse, donne à Guillem Sais- set de Lavaur & à Aimeri, Pierre & Guil- lem de Castelnau, le château de Belcastel. Original, J. 326, n. 23; H, vm, 747-:'48 ; Teu- let, t. I, p. 5i5. LXXIII. — 25 août 1221. — Raimond, fils de Raimond VI, promet à l'université d'Agen sa protection & s'engage à la se- courir en cas de siège & de guerre. — En la ciutad de Tolosa. H, vm, 748-749. LXXIV. — 25 août 1221. — Raimond, fils de Raimond VI, pardonne aux maire, consuls & prud'hommes d'Agen tous les crimes commis contre son autorité pen- dant l'occupation de cette ville par le comte de Montfort. — En la ciutad de To- losa. H, vm, 753-754. LXXV. — 25 août 1221. — Raimond, fils de Raimond VI, confirme les coutumes & privilèges de la ville d',4gen. — En la ciutad de Tolosa. H, vm, 754-7Ô5. LXXVI. — 27 mars 1222. — Promesses faites par Raimond, fils de Raimond VI, aux prud'hommes de Moissac, à l'occasion de la reprise de cette ville. — Moysiaci. H, vm, 749-700. LXXVII. — II mai 1222. — Raimond, fils de Raimond VI, mande aux maire, consuls & prud'hommes d'Agen, de fournir l'ost à son sénéchal, Arnaud de Tantalon, & d'exécuter tous les autres ordres dudit sénéchal. — Apud Avinionum. H, vm, 700. LXXVIII. — 5 juillet 1222. — Rni- mouJ VI inféode aux bouchers des grands étaiix de la cité de Toulouse & à leurs hé- ritiers le monopole de la boucherie de ladite cité ; ils devront faire crédit un mois durant au comte & à ses officiers, & leur vendre la viande à un prix fixé; ils lui fourniront la viande en cas d'ost & de siège dans le Toulousain. Original, J. 33o, n. 9; A, 1 19; B, lyS; Teulet, t. 1, p ")47- LXXIX. — 2 octobre 1222. — Rai- mond VII donne à l'hôpital de Jérusalem & au prieur de Saint-Gilles, Emmanuel, le droit de pâture dans tous ses États, & l'autorise à y acquérir de nouveaux do- maines, — Datum Vauro. Copie, J. 309, n. 17 (;))j H, vin, 33o-33i ; Teu- let, t. I, p. jji. LXXX. — 21 janvier 1222 (v. st.). — Con- firmation de l'accord récemment intervenu entre Raimond VI & les bouchers de Tou- louse. (Voyez plus haut, n. LXXVIII.) Copie, J. 3 1^, n. 1 1 ; Teiilel, t. 1 , p. ô:<3. LXXXI. — 25 juin 1223.— Déodat d'Es- taing reconnaît tenir en fief de Rai- mond VII le château d'Altinio, au diocèse de Rodez; les produits des mines d'argent & des trésors trouvés dans le château & dans ses appartenances, appartiendront pour moitié au suzerain & au feudataire. — Tolose. A, 18a h; B, 26. LXXXII. — Juillet 1224. — Estève de Montpczat donne à Raimond VII toutes ses possessions à Montpezat & àBelfort; le comte lui donne pour la vie ses posses- sions à Belfort & à Lalbenque. Si Estève a un enfant de sa femme, cet enfant aura Belfort; si Estève meurt avant son enfant & sa femme, la dot de celle-ci sera hypo- théquée sur Montpezat. A, i63; B, Jo3. LXXXIII. — Juillet 1224. — Raimond d'Anduze se reconnaît vassal de Rai- mond VII pour les château & ville d'Aii- INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1904 du7.e & autres châteaux & lieux en dépen- dant. — Apud Ruppem de Fallecerga. Original, J. 3 10, n. 44; A, ic i ; B, 428; H, viii, 798-800; Teulet, t. 2, pp. 34-3j. LXXXIV. — 7 août 1224. — Pierre de Magrein se met lui, ses biens & sa forte- resse de Pechbusque, dans le captein & sous la protection du comte de Toulouse Raimond VII, pour cinq ans; il paiera chaque année au comte ou à son baile uu carton de froment & un d'avoine. Original, J. 317, n. 14; Teulet, t. 2, p. 35. LXXXV.— 24 août 1224. — Raimond VII, comte de Toulouse, restitue à I., évêque de Carpentras, le château de Baux & les lieux de Saint-Félix & Malemort, sauf l'al- bergue & la chevauchée. — Apud Montem- pessulanum. Copie,!. 3i I, n. 56 (4); A, io3; B, 441 J H, viit, 801-801J Teulet, t. 2, p. 36. LXXVL — 24 août 1224. — Raimond VII restitue à A., évêque de Nimes, la ville de Milhaud avec ses appartenances. — Apud Montempissulanum, H , VIII, 801. LXXXVII. — 25 août 1224. — Accord entre Raimond VII & Thédise, évêque d'Agde, touchant les ville & vicomte d'Agde. H, VIII, 802-804. LXXXVIII. — Décembre 1224, — Rai- mond & Guillem de la Roque vendent à Raimond VII leur part du château de Puycclsi pour le prix de cinq mille sous de Melgueil. Original, J. 33o, n. 10; B, 56o ; Teulet,' t. 2, p. 43. LXXXIX. — Décembre 1224. — Matfred de Rabastens cède à Raimond VII sa part du château de Puycelsi, qu'il échange con- tre les châteaux de Cestayrols & de Con- foulens plus trois mille sous de Cahors; il se réserve ses possessions à Laroque; il tiendra en fief du comte ses nouvelles pos- sessions. — Raimond VII s'engage à faire épouser la fille de Matfred, Comtoresse à VMI, 62 igS' PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1956 son frère Bertrand, auquel il donnera les Bars de tout ce que celui-ci pouvait de- lieux de Bruniquel, Monclar & Salvagnac. voir tant à lui qu'à son père, à raison do Original, J. 33o, n. 1 1 ; H, vni, 8 1 1-8 1 5; Teii- la villicatlo qu'il tenait d'eux. let, t. 2, pp. 41-43. Original, J. 3i7, n. 19; Teulet, t. 2, p. i36. XC. — 3i mars 1225. — Frédéric II dé- fend à Raimond VII d'aliéner les terres d'empire qui lui ont été inféodées. Original, J. 307, n. 46; A, 1 08 h; B, 396 j Teu- let, t. 2, p. 5o. XCI. — 18 mai 1226. — Raimond VII donne à Roger-Bernard, comte de Foix, le château de Saint-Félix & ses dépendan- ces; le comte de Foix lui en fait hommage. H, vm, 832-834. XCII. — 22 mai 1226. — Raimond VII fait alliance avec la communauté d'Agen, & s'engage à tenir garnison dans cette ville en cas de siège; le maire & les consuls promettent de lui rester fidèles. Original, J. 3o5, n. jy j H, vm, 835-836 ; Teu- let, t. 2, p. 82. XCIII. — 27 mai 1226. — Les bailes du comte de Toulouse engagent aux podes- tats d'Avignon le château de Beaucaire, celui de Malaucène & tous les domaines du comte sur la rive gauche du Rhône. Original, J. 309, n. 4; H, vm, 837-838; Teu- let, t. 2, p. 83. XCIV. — Mai 1227. — Guillem-Bernard (le Najac & Pierre Gros, seigneurs de Na- jac, promettent leur aide (prendem a cap- tienh) à Raimond VII envers & contre tous, notamment contre le roi de France & contre l'Eglise. — A Gallac. Original, J. 3o5, n. 5ç); H, vm, 863j Teulet, t. 2, p. 123. XCV. — 19 novembre 1227. — Rai- mond VII se reconnaît redevable envers Durand de Saint-Bars d'une somme de mille sous de Toulouse ou de Melgueil, & lui engage pour le payer les créances de feus Abraham & Belitus, juifs. Original, J. 32o, n. 42 j Teulet, t. 2, p. i35. XCVI. — 19 novembre 1227. — Rai- mond VII fait remise à Durand de Saint- XCVII. — 8 juin 1228. — Les chevaliers de Montaigut, au nombre de trente-trois, se reconnaissent vassaux de Raimond VIT pour toutes leurs possessions dans ledit château & dans son territoire. — Apud GaUiacum. A, 178 ; B, 142. XCVIII 6 juillet 1229. — Guillem- Bernard de Najac, Géraud de CadolUa & autres seigneurs de Najac avouent tenir en fief de Raimond VII le château de Na- jac. — Apud Kabastens. A, 179 i ; B, 22. XCIX. — 7 juillet 1229. — B. Jourdain de l'Ile se reconnaît vassal de Raimond VII pour la ville de ce nom & lui en fait hommage. A, 175 i; B, 19:). C. — _io juillet 1229. — Les seigneurs de Fanjeaux reconnaissent tenir en fief du comte de Toulouse toutes leurs posses- sions à Fanjeaux & dans le diocèse de Toulouse. A, 177; B, 204. CI. — I" octobre 1229. — Raimond VII restitue à Roger-Bernard, comte de Foix, le château de Saverdun & toute sa terre au-dessous du Pas-de-la-Barre. H, VIII, 923-924, CIT. — 1229. — Raimond VII reconnaît avoir reçu l'hommage de Roger-Bernard, comte de Foix, pour le château de Saver- dun & ses dépendances. H, viiij 924-925. cm. — 27 juin i23o. — Raimond VII reconnaît avoir cédé à Roger- Bernard, comte de Foix, tous ses droits sur les clui- tcaux de Pereille, Castelverdun, Alzen, &c., & lui confirme le don de Saint-Félix. H, vm, 92,0-926. içSy INVENTAIRES ET CATALOGUES. igSS CIV. — 22 juillet i23o. — Grégoire IX siastique. — Anagnie, Xllil kal. octobris, ordonne à l'archevêque d'Arles & à l'évê- p. n. a. iv. que d'Orange d'engager Rainiond VII & B, 545 ; d'Achéry, 5>;c;7f^;am, t. 3, 6o3, col. i, sa femme S. à habiter ensemble & à se rendre le devoir conjugal. — .4fU£/Cn>(am Autre bulle du 25 septembre à l'évêque ferratam, XI ial. aug. p. a. IV. Je Toulouse & à l'abbé de Grandselve, les B, 528) d'Achéry, ^pici/egium, t. 3, 6o3, col. 1. chargeant de poursuivre cette affaire, à défaut de Pierre de Colmieu. CV. — 3 sept. i23o. — Raimond VII B, r.46. inféode à Centulle, comte d'Astarac, ses possessions dans les châteaux de Saint- CX. — 22 septembre i23o.— Grégoire IX Orens, Caussenx, Béraud, Francescas 8: annonce à l'archevêque de Sens & aux Firmarcon, sauf l'hommage de Guillem évêques de Paris & de Chartres qu'il a ac- Hastanova. Centulle se reconnaît vassal de cordé à Raimond VII de ne payer que Raimond pour tous ces châteaux & pour pi^j fard les dix mille marcs qu'il doit sol- celui de Sampodio. der à diverses églises de France. Quant à A, 74aiB, I i3i H, VIII, 919-930. son départ pour la Terre-Sainte, que le comte désire retarder, Pierre de Colmieu CVI. — 5 septembre i23o. — Grégoire IX devra en conférer avec le roi & la reine, charge Pierre de Colmieu de juger en der- les barons & les prélats du royaume. — nier ressort les procès intentés au comte Anagnie, x ial. oct., p. n, a. IV. Raimond VII en vertu de lettres apostoli- B, 529. q\ies, — Anagnie, non, septembris,p. n. a. IV. B, 042; H, VIII, 931. La lettre à Pierre de Colmieu est du 9 juillet précédent. CVII. — 10 septembre iiSo. — Géraud B, 547. de Gourdon cède à Raimond VII toutes ses possessions à Sauveterre, Montcuq, CXI. — 25 septembre i23o. — Gré- Montemacctstum & Montdenard. gojre IX annonce aux évêques de Ton- A, 179 «i •*> '°'- loiise & d'Agde qu'il a chargé Pierre de Colmieu, à la requête du comte Raimond, CVIII. — i3 septembre i23o. — Gré- de juger les procès intentés à celui-ci par goire IX ordonne à Pierre de Colmieu de lettres apostoliques; les évêques devront, faire contribuer les hommes d'église des au besoin, suppléer Pierre de Colmieu. — États de Raimond VII au paiement des Anagnie, \U kal. oct,, p. n, a. iv. tailles levées par lui pour solder les amen- Original, J. 696, n, 2 > B, 53i}Teulef, t. 2, des que la paix de Paris lui a imposées. — pp. 184-185. Anagniae, td, sept., p. n. a. IV. B, 543; H, vMi, 931-932. CXII. — 26 septembre i23o. — Rai- m( ond VII reconnaît avoir reçu l'hommage Autre bulle, du 25 septembre suivant, de Roger-Bernard, comte de Foix, pour le chargeant l'archevêque de Narbonne & les château de Saverdun & pour tout ce que évêques de Nimes & de Toulouse de sup- celui-ci possédait dans l'évêché de Tou- pléer Pierre de Colmieu si besoin est. louse. B, 545. H, VIII, 926-927. CIX. — 18 septembre i23o. — Gré- CXIII. — 10 octobre i23o. — Bernard goire IX charge Pierre de Colmieu de re- Alègre de Bourret cède à Raimond VII la chercher si le comte Raimond VI a donné, moitié du lieu de Bourret, que les deux avant sa mort, des signes évidents de re- parties posséderont en paréage. Le dona- pentir, & s'il mérite la sépulture ecclé- taire reconnaît qu'il est le vassal du comte, 1959 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, i960 & celui-ci promet (le transporter à Eourret bouchure; ils doivent payer les droits du comte au barrage de Blagnac. Le comte n'a sur eux que la haute justice. Ils doivent le transporter lui & ses bagages entre les lieux plus haut indiqués, sauf au comte à fournir le bateau convenable. Celui-ci l'ancien péage de Verdiin-sur-Garonne. Originaux, J. 32 1, 11"' 61 & 62; B, 621 j H, viii, 932-9'!3 ; Teulet, t. 2, pp. 187-188, CXIV — Octobre i23o. — Pierre de Saint-Praiss, baile de Lavaiir pour le comte doit les défrayer pendant ces voyages & Raimond VII, inféode à Arnaud del Cung leur donner à manger au retour à Tou- & à sa femme Erniessinde la moitié du lieu louse. de Port. . Copie, J, 3 18, Originnl, J. 322, n. 53; Teulet, t. 2, p. 188. t. 2, pp. 202-203. 29; A,'4^; B, 3i.(; Teulet, CXV. — 7 novembre i23o. — Les habi- tants de Marseille, réunis en assemblée générale, donnent à Raimond VII la cité basse ou vicomtale de cette ville avec tou- tes ses dépendances, en reconnaissance des services que le co.mte leur a rendus. Original, J. 3o8, n. 62; B, 5io; H, viii, 934- 908 ; Teiilet, t. 2, pp. 188-190. CXVI. — 2 janvier i23i. — Grégoire IX ordonne à Raimond VII de payer, sans plus de retard, à l'abbaye de Cîteaux, les sommes qui lui ont été promises lors de la paix de Paris. — Laterani, un nonas janua- rii, p. n. a. quarto. B, 532; Percin, Monumcnta convcntus Tolosan'i, part. 3, p. 3, fragm. CXVII. — II janvier i23i. — Gré- goire IX charge l'évêque de Tournai de contraindre Raimond VII au payement de la somme qu'il doit solder à l'abbaye de Cîteaux, d'après le traité de Paris. — Late- rani, III idus januarii, p, n, a. IV. B, 548. CXVIII. — 14 février I23i (n. st.). — R., abbé de Saint-Martial de Limoges, donne à Raimond VII la moitié des jus- tices, cautions & albergues de la ville d'As- prières. Les balles des deux ])arties perce- vront & partageront les produits. — Lemo- vicis, A, 108 i; B, 3i. CXIX. — 12 avril laSi (n. st.). — En- quête sur les droits & privilèges des pê- cheurs de Toulouse; ils peuvent pêcher dans la Garonne de Martres-Tolosanes à Moissac, 8c dans l'Ariége d'Auterive à l'eni- CXX. — i3 juin i23i. — Raimond VII confirme au juif Belidus la possession des terres acquises par lui & son frère Abraam à Rosières & à Algueriae. Copie, J. 324, n. 7; Teulet, t. 2, 209. CXXI. — 10 août i23i. — Raimond de Dourgne donne à Raimond VII la moitié des châteaux de Puylaurens, de Lescout & d'Escoussens, la moitié des deux tiers du château de Saint-Germain & sa part de ce- lui de Soual. Le comte assure au donataire une somme de mille sous de Toulouse, dont il pourra disposer à son gré par tes- tament; s'il a un enfant de sa femme Al- gais, tous les domaines plus haut exprimés seront inféodés h celui-ci. Si cet enfant est un fils, il épousera la nièce du comte, fille de son frère Bertrand; si c'est une fille, elle épousera un des fils d'Hugues d'.^ltar. Original, J.J22,n. 54; A, 92; 6,243; H,viii, 940-943; Teulet, t. 2, pp. 214-216. CXXII. — 17 août I23i. ' — Alliance entre Raimond VII & les consuls de Ta- rascon contre Raimond -Bérenger, comte de Provence. Original, J. 3io, n. 48 ; H, viii, 938-909; Teu- let, t. 2, pp. 216-21 7. CXXIII. — Septembre I23i. — Hélie, prieur, & le chapitre de Saint-Caprais & Arnaud de Tantalon, sénéchal de Rai- mond VII, compromettent entre les mains de W. de Cassaigne & maître S. Arsène, touchant la possession du Port-Sainte-Ma- rie, du lieu dit Salvitas, & règlent la forme de l'accord à intervenir, le mode d'en- quête, &c. — Agenni. A, 75 ; B, 11 6. IQtiI INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1962 CXXIV. — i3 octobre iiSi. — Accord entre Raiiiiond VII & Raimoiid, abbé de Gaillac, touchant leurs droits respectifs dans la ville de Gaillac. Original, J. Sep, n. 8 ; copie, J. 3io, n. 5o ; A, i3o; B, iSîj Teiilet, t. 2, pp, 123-226. CXXV. — i3 octobre I23i. — Accord entre Albert Auriole, abbé de Saint-Théo- dard, & Rainiond Vil, au sujet de la jus- tice de Montauban & des droits que l'on y percevait. — Apud Gallîacum. Original, J. 3io, n. 49; minute, J. Sop, n. 9; A, i32 h ; B, 84; H, VIII, 949-954; Teulet, t. 2, pp. 211-223. CXXVl. — 23 octobre i23i. — Gré- goire IX ordonne à Raimond VII de châ- tier comme le réclame l'horreur du fait B. de Comminges & ses complices, qui ont arraché de l'autel un moine sous-diacre de tous ses droits sur le château de Najac. — Apud Corduam. A, 180; B, 23. CXXXI. 18 janvier i23i (v. st.). — Arnaud de Baziége cède à Rainiond VII toutes ses possessions dans le territoire de la ville de ce nom, qu'il tenait de lui en fief, & en reçoit le château deGardouch & les lieux de la Bruyère & de Mourvilles. Original, J. 3^3, n. 2 ; A, 94 4 ; B, 238 ; Teu- let, t. 2, p. 23d. CXXXII. — 18 janvier i23i (v. st.). — A. de Baziége St son fils Bertrand cèdent à Raimond VII toutes leurs possessions audit lieu de Baziége & dans son territoire. Original, J. 32o, n. 43 ; A, 90 i ; B, 248 ; Teu- let, t. 2, p. 23l. CXXXIII. 18 février I232. — Gré- Conques, l'ont blessé mortellement, puis goire IX charge l'évêque de Tournai d'em- pendu à deux reprises. — lieate, X kalend. novembris, p. n. a. \", B, 549; à'KQhéry, Sp'ailegium, t. 3,6o3,col. 2. CXXVII. — 18 novembre J23i. — Rai- mond VII annonce à l'évêque d'Agcn qu'il pêcher les prélats d'excommunier sans causes suffisantes le comte Raimond VII. — Reate, XII ial. mardi, p. n. a. V. B, 534; d'Achéry, Spicilegîum, t. 3, 604, col. I. CXXXIV. — 4 mars 1232. — Grégoire IX s'est accordé avec l'abbé de Cîteaux pour à Louis IX. Il proteste de ses bonnes dis- positions à l'égard de Raimond VII ; s'il a gardé la terre du Venaissin jusqu'à ce jour, ce n'a jamais été dans l'intention de se l'approprier. Il écrit d'ailleurs à l'évêque de Tournai de conférer à ce sujet avec les prélats de sa légation, & de rendre ré- ponse à la cour de Rome, qui décidera. — Reate, un nonas mardi, p. n. a. V. B, 55i ; d'Achéry, Spicilegiam, t. 3, 604-605. Autre lettre du même jour & pour la même affaire à la reine mècje, B, 5)4; d'Achéry, ut supra. CXXXV. — 4 mars I232. — Grégoire IX informe Raimond VII des démarches faites auprès de lui par l'empereur, le roi & la reine mère de France pour l'engager à lui restituer le Venaissin; il a ordonné au légat de faire une enquête à ce sujet, & fait espérer à Raimond une décision favo- rable. — Reate, iiii nouas mardi, p. n, a, V. B, 554; d'Achéry, Spicilcgium, t. 3, 6o5. le payement des sommes qu'il lui devait. — Apud Tholosam. Copie, J. 3d9, n. 10 (4); Teulet, t. 2, p. 227. CXXVIII. — 18 novembre i23i. — Rai- mond VII se reconnaît redevable envers l'abbé de Cîteaux d'une somme de deux mille marcs d'argent, qu'il s'engage à lui faire payer sur ses revenus de Marmande, jusqu'à concurrence de ladite somme. — Apud Tholosam, Copie, J. 309, n. 10(2); Teulet, t. 2, pp. 226-227. CXXIX. — Novembre i23i. — Rai- mond VII mande au sénéchal d'Agen & au baile de Marmande de payer chaque année à l'abbé de Cîteaux deux cents marcs d'ar- gent (cinq cents livres tournois) sur le péage de Marmande. Copie, J. 339, n. 10 (3); Teulet, t. 2, p. 228. CXXX. — 16 décembre i23i. — Géraud de Caduilha abandonne à Raimond VII 1963 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1964 CXXXVI. — T2 mars 1232. — Grégoire IX recommande à l'évèque de Tournai de veiller à ce que le comte Raimond VII ne soit lésé par aucune personne. — Reaie> IIII îdus mardi, p. n. a. V. B, 535; d'Achéry, ut supra. Autre lettre du même & dans les mêmes termes à tous les prélats de la légation de l'évèque de Tournai. B, 536. CXXXVII. — Vers i2^i.,sahbato ante car- nisprivium. — Vézias, abbé de Sainte- Foi de Conques, annonce à Raimond VII que Bernard de Comminges & sa femme Blan- che lui ont fait satisfaction pour tous les torts qu'ils avaient causés à son monastère. B, 527. CXXXVIII. — 24 avril 1282 (n. st.). — R. Unaud, fils de feu Géraud Unaud, vend à Raimond VII toutes ses possessions à Saint-Rome & dans son territoire, avec une famille de serfs de ses domaines de Baziége & de Fourquevaux, A, 171 ; B, 364. CXXXIX. — 24 avril 1282 (n. st.)- — Le même donne quittance à Raimond VII du prix de la vente ci-dessus indiquée. A, 172 ; B, 367. CXL. — 2 mai 1282. — Blanche, femme de Bernard de Comminges, seigneur de Savès, & fille de feu Géraud Unaud, ap- prouve la vente faite par son frère Rai- mond Unaud au comte Raimond VII. A, 174; B, 378. CXLI. — II mai I232. — P., évèque de Rodez, arbitre élu par les parties, termine les débats qui divisaient le comte de Tou- louse & l'évèque d'Albi, au sujet des lieux de Monestiés Se de Montirat. — Apud Cor- doam. A> 144; B, 140. CXLII. — 10 juin 1232. — Bernard, Gaillard & Bertrand de la Garde, & Ton- dut se reconnaissent vassaux de Raimond pour leurs possessions du lieu dit la Bas- tide de Montalzat. Le comte a dans celte bastide une albergue sur chaque paire de bœufs. — Apud Tholosam. A, 81; B, 98. CXLIÎI. — 12 mars 1282 (v. st.). — Rai- mond VII donne quittance à Guillem & Raimond de Bruguières de cent sous de Toulouse, qu'ils lui devaient pour l'acapte des biens tenus par feu leur père à Pont- pertusat. Original, J. 317, n. 19; B, 024; Teiilet, t. 2, p. 245. CXLIV. — 26 mai i233. — Grégoire IX ordonne à Raimond VII d'agir contre plu- sieurs hérétiques, Guillem & G. de Niort & leurs parents, qui ont ravagé les posses- sions de l'église de Narbonne, & ont atta- qué 8i blessé l'archevêque de Narbonne. — Lateranî, VII kal, junii, p. n. a. VU. Original, J. 43o; n. 17; Teulet, t. 2, pp. 252- CXLV. — i3 juin I233. — Grégoire IX recommande aux prélats de Provence les intérêts du comte Raimond VII, réconci- lié avec l'église. — Laterani, idibus junii, p. n. a. VII. B, 540. CXLVI. — 27 août 1233. — Raimond VII inféode à B. de la Salvetat de Corronsac une vigne, située audit lieu, moyennant un cens annuel de six deniers de Toulouse, & quelques menues redevances. Original, J. 3:)4, n. 64; B, 52o j Teulet, t. 2, p. 254. CXLVII. — 3o août i233. — Les habi- tants de Serres se placent, eux 8c tous leurs biens, sous la protection du comte Rai- mond VII. B, 5i8. CXLVIII. — 1232, — Déclaration des fiefs, redevances, droits seigneuriaux, ou- blies, acaptes, &c., appartenant au comte de Toulouse dans la seigneurie de Ville- mur. Originaux, J. 3 20, n, 43; J. 3o3, n. 45 81 n. 49 j Teulet, t. 2, p. 243. IÇÔJ INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1966 CXLIX. — i5 janvier 1234. — Gré- goire IX s'excuse auprès de Raimond VII de ne pouvoir lui rendre pour le moment le Venaissin, & l'engage à poursuivre sans relâche les hérétiques. — Lateranî, xviil ial. febr., p. n. a. VU. B, 541 î Bouche, Histoire Je Provence, t. 2, p. 10(50; C.nstrucci, Istoria délia cilla. d'Avignione, t. 1, p. 14}; d'Achéry, SpiciUgium, t. 3, 606. CL. — 20 février 1234. — Grégoire IX écrit au comte Raimond au sujet de l'uni- versité de Toulouse. — Elle jouira de tous les privilèges de celle de Paris; les loge- ments pour les étudiants seront taxés par deux clercs & deux laï((ues. Les étudiants ne seront pas soumis à la justice civile; enfin le comte payera pendant un certain temps les gages des professeurs. — Late- ranî, II kal. martii, p. n. a. VII. B, 538. CLI. — 3i mars i233 (v. st.). — Les consuls &• prud'hommes du Port-Sainte- Marie déclarent que le roi Richard d'An- gleterre a possédé jadis, sans aucun trou- ble, la justice de cette ville, & qu'il donna l'Agenais à la mère du comte Raimond, sa sœur Jeanne. Les habitants du Port doi- vent l'ost en même temps que ceux du bourg d'Agen; les appels sont portés à Agen. On marque en outre le tarif des frais de justice & des amendes de la cour comtale du Port. B, 507. CLII. — 17 juillet 1234. — Raimond Fabre de Castelvielh se met, lui, ses des- cendants & ses biens sous le capteinh & la protection de Raimond VII. Original, J. 314, n. 12; A, 38; B, 298; Teu- let, t. 2, p. 266. CLIII. — Septembre 1234. — Frédéric II, empereur, restitue à Raimond VII la terre de Venaissin & tout ce que ses prédéces- seurs tenaient dans l'empire & dans les royaumes d'Arles 8c de Vienne. — Apud Montemjlasconem. Original scellé en or, J. 419, n. 2 ; a Dtre origi- nal, J. 3i I, n. Ô2 ; H, VI 11, 979-98 I ; Teulet, t. 2, pp. 270-271. CLIV. — i5 octobre 1234. — Aicard de Miremont vend à Raimond VII toutes ses possessions à Montgiscard, telles que les tenait son père Bernard de Miremont. Le prix de vente n'est pas indiqué. — Apud Vadigiam, in aula d, comilis, A, lyr ; B, 36i. CLV. — 16 octobre 1234. — Gaubert de Domme se reconnaît vassal de Raimond VIT pour toutes ses possessions du diocèse de Cahors. — Tholose. Original, J, 314, n. i3; A, 97 h; B, 65 ; Teiilet, t. 2, p. 275. CLVI. — 22 novembre 1234. — Gré- goire IX exhorte Raimond VII à continuer les poursuites contre les hérétiques. — Perusii, x ial. decembrîs, anno Viii. Original, J. 430, n. 18; Teulet, t. 2, p. 65(5. CLVII. — Novembre 1234. — Raimond de Néricers, baile de Puylaurens pour Rai- mond VII, & Raimond de Dourgne cèdent à titre d'échange .à Raimond de Paders un cens annuel de dix-huit deniers de Tou- louse, dû au comte & à Raimond de Dour- gne. Original, J. 322, n. 55; Teulet, t. 2, p. 277. CLVIII. — 16 décembre i 234. — Arnaud, baile de Saint-Rome pour Raimond VII, inféode à Pierre-Roger deux brasses & demi de jardin. Original, J. 334, n. 56; Teulet, t. 2, p. 278. CLIX. — 14 janvier 1234 (v. st.). — Guil- lem Auger, bourgeois de Toulouse, recon- naît qu'il est l'homme de Raimond VII. A, 162 h ; B, 5oi. CLX. — 3 février 1234 (v. st.). — Ala- man de Roaix s'engage à ne jamais rien réclamer au comte Raimond VII & à ses bailes au sujet d'une créance de quatre mille cent cinquante sous toulousains; somme pour laquelle lui avait été engagée, le i5 janvier i23i (v. st.), la condamine du comte; il promet en outre de leur re- mettre la charte d'engagement, s'il par- vient à la retrouver. Original, J. 320, n. 46 ; A, 33 i; B, 280; Teu- let, t. 2, p. 28 I . 1967 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1968 CLXI. — 27 mars 1234 (v. st.). — Caza- ver, fille de feue dame Miles & de Pierre de la Redorte, donne à son parent Pons- Arnaud de Castelverdun tout ce qu'elle possède au château de Fanjeaux & aux lieux de Cailhau, de Cailhavel, de Comelle, de Fontazelles, de Cambieure, de Mire- poix, &c. Elle en retient l'usufruit pour lequel elle donnera à chaque Noël deux livres de cire. A, 70 i; B, 47;'). CLXIL— 27 mars 1234 (v. st.). — Pons- Arnaud de Castelverdun & ses neveux pro- mettent à dame Cavaers de l'entretenir pendant toute sa vie, de nourriture & de vêtement, qu'elle fera payer sur les reve- nus du marché de Fanjeaux; elle aura cha- que année, à la Toussaint, soixante-quinze sous toulousains, & autant à Pàque, jus- qu'à ce que le marché de Fanjeaux soit libre de tout engagement. Quand elle fera son testament, elle pourra distribuer en aumônes jusqu'à cinq cents sous de Mel- gueil. A, 72 éj 6,482. — Or- sa fille CLXIII. — 16 avril i235 (n. st.), féline, veuve d'Arnaud-Olier, & Antioche, vendent à Raimond VII un em- placement (.localis) situé près de l'honneur dudit comte. A, 37 hi B, 297. CLXIV. — 22 avril i235 (n. st.). — Durand de Saint-Bars & son fils Durand déclarent Raimond VII quitte de tout ce cju'ils pouvaient réclamer tant à lui qu'à son père à cause de la viguerie de Tou- louse. Original, J. 010, n. 48 ; A, 82 ; B, 28 t ; Teulet, t. 2, p. 288. CLXV. — 12 juin 1233. — Géraud Long, de Narbonne, donne quittance à Rai- mond VIT de toutes les dettes pour les- quelles il étoit obligé envers lui. A, 8z; B, 397. CLXVL— 8 juillet 1235. — Gullhalmon, Viguier de Toulouse, ordonne aux chanoi- nes de Saint-Sernin de vider leurs mains de plusieurs terres mouvant du comte, qu'ils venaient d'acquérir. Original, I. 322, n. 56 ; Teulet, t. 2, pp. 29(5-297. CLXVIl. — II novembre 1235. — Guil- lem-Géraud, baile de Saint-Rome, inféode à Pierre-Roger, sous certain cens annuel, une terre près de Panperdut. Original, J. 804, n. 58; Teulet, t. 2, p. 299. CLXVIIL— Décembre i235. —Frédé- ric II concède à Raimond VIT tout ce que lui ou ses prédécesseurs ont jadis possédé dans l'empire, dans le royaume d'Arles & dans le Viennois, & notamment le Ve- naissin. Original scellé d'une bulle d'or, J, 419, n. 3; A, 176; B, 402; Teulet, t. 2, pp. 3oo-joi. CLXIX. — Décembre I235. — Frédé- ric II inféode à Raimond VII la ville d'Isle, Carpentras & autres lieux. Original, J. 309, n i3, & copie, J. 277, n. i; A, 94 & 99; B, 42$; Teulet, t. 2, pp. 3oi-332. CLXX. — 2 mars i236 (n. st.). — G., grand-archidiacre de Carcassonne, & frère Guillem-Arnaud , des prêcheurs, inquisi- teurs députés par le légat, ordonnent à Raimond VII de saisir les biens de Ber- nard-Othon, Giiillem-Bernard & Géraud de Niort, par eux condamnés comme héré- tiques. — Carcassone, — Vidimus de 1247. A, 84; B, 487; H, VIII, 1014-1015. CLXXI. — 21 mars i235 (v. st.). — Ai- meri de Roquefort, fils de Jourdain, vend à Raimond VII le tiers du lieu de Saint- Rome & de son territoire. Original, J. 328, n. 10 (1 & 2); A, 7 i j B, J27J Teulet, t. 2, p. 3i 3. CLXXI I. — 3 juillet I236. — Rai- mond VII inféode à Ermitanus & aux au- tres seigneurs de Caderousse, le lieu de Caderousse avec toutes ses dépendances; lieu que l'empereur Frédéric II lui avait concédé. Les hommes de Caderousse sont astreints une fois jiar an au service mili- taire. — Apud Aurasîcam. Original, J. 3ii, n. 53; A, 109 b; B, Spp ; H, vin, 99J-997; Teulet, t. 2, pp. 319-321. 1969 CLXXIII. — 12 août 1236. — R., vicomte de Tureiiiie, se reconnaît vassal de Rai- niond VII pour Castelnau de Mafré, sur la Dordogne, & pour la vicomte de Bras- sac, domaines qu'il déclare n'avoir jamais tenu en fief ni des rois de France ni des comtes de Montfort. — Tholose. Original, J. 3i6, n, 102, & copie. J. .'îi^, n. yS; A, 141 i i B. 77 ; Teulet, t. :, pp. 3:3-324. CLXXIV. — i3 août i236. — Austorg d'Aurelîciaco se reconnaît vassal de Rai- mond VII pour les lieux de Tinerca, Can- toin, Séverac, Benaven, Graissac, au dio- cèse de Rodez. — Tholose. Original. J. 3 1 1 , n. 04; A, 1 36 i; B, 33; Teu- let, t. 2, p. Szâ. CLXXV.— 24 août 1 236, — Raimond VII a])prouve la restitution faite par Barrai de Baux, son sénéchal en Venaissin, aux prud'hommes & chevaliers d'Avignon, des franchises & libertés jadis données par le comte auxdits chevaliers & prud'hommes. — Apud Lauracum. H, VIII, 997. CLXXVI. — 5 octobre i236. — Bernard de Bellecoste se met sous le capteinh de Raimond VII. Original, J. 3 16, n. io3 ; A, 40 A ; B, 3^4 j Te 11- Ict, t. 2, ti. 326. CLXXVII. — 9 novembre I236. — Guil- 1cm de Lanfa, baile de Saint-Rome, in- féode, au nom du comte Raimond VII, une maison & une terre à Pierre-Boyer & à ses ayant droits. Originaux, J. 334, n"' 59 81 60 j Teiilet, t. 2, pp. 326-327. CLXXVIII. — 1" décembre i236. — Ar- naud Nadal, fils de feu Nadal, marchand de la Salvetat, fait hommage au comte Raimond VII, qui devient son unique sei- gneur. A, 173 A; 8,376. CLXXIX. —4 décembre 1286. — Aice- lino, fille de feu Raimond Malberne de Castanet, abandonne à Raimond VII tous INVENTAIRES ET CATALOGUES, 1970 les honneurs & biens ayant appartenu à son père. Original, J. 326, n. 26; Teulet, t. 2, p. 328. CLXXX. — 24 décembre 1236. — Aimeri do Castelnau, fils de R. de Castelnau, vend à Raimond VII ce qu'il possède au lieu de Saint-Rome 84 dans son territoire. Original, J. 328, n. 12; A, 8 i; B, 33d; Teulet, t. 2, p. 333. CLXXXI. — 8 février I236 (v. st.). — Gaubert de Boissa fait hommage à Rai- mond VII, comte de Toulouse, & lui pro- met une redevance annuelle d'une livre de cire, payable au baile de Montcuq. — Apud Bu^etum, Original, J. 314, n. 14; A, 38 h ; B, 61 ; Teulet, X. 2, p. 334. CLXXXII. — 10 février i236 (v. st.). — Pelfortde Rabastens vend à Raimond VII, pour cinq mille sous de Cahors, la moitié du lieu de Buzet & de ses appartenances. — Apud Felgar. Original, J. 328, n. i3 ; A, 4 i; B, 3 r9; Teulet, t. 2, p. 334. CLXXXIII. — 22 février 1236 (v. st.).— Bernard-Jourdain de l'Isle-Jourdain, Gé- raud-Unaud de Lanta & les autres exécu- teurs testamentaires de R.-Unaud de Lanta vendent à Raimond VII les deux tiers de la forteresse de Lugan & de ses dépendan- ces, possédés par ledit défunt, pour le prix de mille sous de Toulouse. Original, J. 322, n. 58, & J. 323, n. 77; A, 120; B, 178; Teulet, t. 2, p. 334. CLXXXIV. — i5 mars i236 (v. st.), — Bernard-Amels de Palhiès reconnaît qu'il tenait du comte Raimond VII le domaine supérieur des châteaux de Sainte-Gabelle & de Grazac, que Sicard de Miremont & ses enfants tenaient de lui en fief. Il cède au comte son droit de suzeraineté, & Si- card de Miremont devient vassal immé- diat de Raimond Vil, — Tholose, in aida comitis. Original, J. 3o7, n. 6; A, 17 !> ; B, 302; Teulet, t. 2, p. 335. PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1971 CLXXXV. — 26 mars i236 (v. st.). — Dépositions de plusieurs témoins touchant les limites des territoires de Buzet & de Bessières. Original, J. 3 28, n. 1 1 j A, 6; B, 32î j Teulet, t. 2, p. 1972 3:! CLXXXVI. — 20 mai 1237. — Rai- niond VII inféode à Guillem de Sabran & à ses héritiers la vieille bastide de Monte Alavcrgns Si son péage. — Apud Avinio- ncm. Original, J. Siy, n. 22; Teulet, t. 2, p. 'i^f. CLXXXVII. — 20 mai 1237. — Rai- mond inféode à Raimond de Baux, prince d'Orange, les châteaux de Camaret, de Trevellanum & de Germinanum, Minute originale, J. 322, n.ôoj H,vi!i, 1008- loop ; Teulet, t. 2, p. 341. CLXXXVIII. — 9 novembre 1237. — Hugues-Arnaud, chevalier, se reconnaît vassal de Raimond VII pour toutes ses possessions à Lu/.ech, Saint-Médard, Mont- cuq, Montdenard & Sauveterre. — Apud Villam Dei. Original, J. 3i6, n. io5; A, 2c ; B, 76; Teulet, t. 2, p. 3Ô4. CLXXXIX,— i5 novembre 1237. — Rai- mond du Pont, Jean & Gasc de la Tour & leurs associés promettent de donner désor- mais à Raimond VII le tiers des sommes qu'ils pourront recouvrer sur Guillem R. de Moncade, débiteur de Pierre du Pont. Original, J. Siy, n. 24; Teulet, t. 2, p. 3Ô4. CXC. — 18 novembre 1237. — Bernard d'Avignon, bourgeois de Toulouse, promet de donner à Raimond VII le tiers de tou- tes les sommes que pourra lui valoir son commerce. — Tholose. Original, J. 3 17, n. 23; Teulet, t. 2, p. 354. CXCI. — 27 novembre 1237. — Jourdain de Dourgne & son frère Isarn de Saissac, fils de feu Sicard de Puylaurens, se recon- naissent vassaux de Raimond VII pour toutes leurs possessions à Puylaurens & dans le diocèse de Toulouse. — Apud Sanc- ium Romanum. Original, J. 3i4, n. 74; A, 24 h; B, Sio; Teulet, t. 2, p. 354. CXCII. — i3 décembre 1237. — Arnaud & Bertrand Bestiacius vendent au comte Raimond VII le tiers du lieu de Buzet & de ses appartenances. Original, J. 328, n. 14; A, 7; B, 325; Teulet, t. 2, p- 355. CXCIII. — 8 mai i238. — Gentille de Gensac vend à Raimond VII tous ses droits sur les châteaux de Rieux, Auterive, Be- zac, Montesquieu, &c. Le prix de vente n'est pas indiqué. A, i3; 8,341. CXCIV. — II mai i238. — Gentille de Gensac, fille de feu Aimar de Gensac & de dame Sibille d'Auterive reconnaît tenir en fief du comte Raimond Vil ce qu'elle pos- sède à Rieux de Volvestre, Bezac, Montes- quieu, &€.; pour réparer la faute qu'elle a commise en ne rendant pas hommage dans l'an & jour, elle fait abandon au suze- rain de tous ces fiefs. Originaux. J. 320, n"" 28 & 29; A, 12 A; B, 239 ; Teulet, t. 2, pp. 376-377. CXCV. — i3 mai 1238. — Grégoire IX annonce à l'évèque de Toulouse & aux inquisiteurs de l'hérésie en Albigeois l'en- voi de Jacques, évèque de Palestrina, dans le pays, & leur ordonne de suspendre les poursuites contre les sujets du comte de Toulouse pendant trois mois. — Lateranî, III idus maii, p. n. a. duodecîmo. Original, J. 43o, n. 19; Teulet, t. 2, p. 377. Autre bulle du même jour à l'évèque d'Agen. nu. CXCVI. — 14 mai i238. — Aimeri de Castelnau, fils de feu Pierre-Guillem Pel- fort, & son fils Castelnau rendent à Rai- mond VII, tout ce que le comte Rai- mond VI, son père, avait donné audit Aimeri de Castelnau dans le château de 1973 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1974 Casteinau d'Estrètefons (voyez plus haut, qui lui en fait hommage, le cliàteau de n. LIX), sans réclamer les cinq mille sous Bainac, au diocèse de Périgueux. de Toulouse stipulés parle premier con- Original, J. Sep. n. i5; A, 140 i; B, 462 ; Teii- trat, en cas de reprise de la chose don- let, t. 2, pp. jyo-lji. née. Original, J. 333, n. i3; A, \'n A; B, i5o; Teu- CCIII. — 26 janvier 1238 (v. St.). — Ber- let, t. 2, p. 377. trand de Roqueville & ses frères Raimond & Bègue vendent à Raimond VII leurs CXCVII. — 3 juin 1238. — Pierre Maire possessions à Lafage, Trémil & Lanta. (Major) & son frère Barthélémy rendent Original, J. 323, n. yp; A, i5 a j B, 346; Teu- hommage à Raimond VII pour leurs do- let, t. 2, p. 396. mailles d'entre Garonne & Ariége. Copie, J. 329, n. 7; A, 3i ii B, 279; Teulet, CCIV. — 26 janvier 1238 (v. st.). — Es- t. 2, p. 378. tout de Roqueville & sa femme Géraude abandonnent à Raimond VII tous leurs CXCVIII.— 28 juin 1238.— Maffred de j^oits sur les lieux de Lafage & Trémil, Casteinau se reconnaît vassal du comte ^édés au comte par Bertrand de Roquc- RaimondVII pour les châteaux de Ganac & de Belloc & toutes ses autres posses- sions, sauf Casteinau & son territoire. — Ante Amîlianum. r^/^-n ■ • nn - . , /- CCV. — 29 janvier i23o (v. st.). — Cen- Original, J. Soç, n. 14; A, .42 ; B, 79; H, vi.i, j^Hg jg Condom promet de donner à Rai- looQ-ioioi Teulet, t. 2, p. 348. 1 ^rtf 1 .• 1 . . i-i ' ' > 1 r t mond VU le tiers de tout ce qu il pourra „,,_,., , „- ^ ,. . recouvrer des six cents livres tournois & CXCIX. — 20 août 1238. — Orcolhosius 1 1. j- • 1 • .i.. i . .i ,p fi r> I "^' marchandises qui lui ont été enlevées en Bretagne. — Tholose. ville & ses frères. A. lû; B. 347. d'Orgueil, Trauca & Gordonus se recon- naissent vassaux de Raimond VII pour le château d'Orgueil. — Tholose. Original, J. 814, n. yjj A, i56 i; B, 66} Teu- let, t. 2, p. 387. ce. — 28 août 1238. — Jean, évoque de Original, J. Jiy, n. 20; Tiiilet, t. 2, p. 396. CCVI. — 5 février 1 238 (v. st.). — Pons- Raimond de Raiinonville & ses frères se mettent sous le capteinh de Raimond VII^ Maguelonne, inféode a Raimond VII les ^"' accepte leur hommage, lieux de Montpellier & de Lattes, tenus par le roi d'Aragon de l'église de Mague- lonne & tombés en commise. — Le comte accepte cette inféodation 8c s'engage à res- pecter les libertés de l'église de Mague- lonne. — Apud Amillianum. Copie, J. 323, n. 78; A, 137*; B, 418; Tei.let, t. 2, pp. 387-389. Original, J, 314, n. i5; A, 3i a; B, 277; Teu- let, t. 2, pp. 397-398. CCVII. — 24 février i238 (v. st.). — Raimond VII ayant réglé ses comptes avec Jean d'Orlhac, de Montpellier, reconnaît lui devoir huit cent trente livres de Mel- gueil, dont il assigne le paiement sur ses revenus de Marseille. — Apud Sanctum Eg'idium. Original, J. 3i8, n. 33; H, viii, 1023-1024 j CCI. — 3 septembre i238. — Guiraud, abbé de Sarlat, inféode à Raimond VII les ville & château de Bainac, au diocèse de Teulet, t. 2, p. 398. Périgueux J le comte doit les tenir de l'abbaye. Autre acte semblable portant détermi- Orig;nal. J. 3^9, n. 16; A, ,35 i; B, 4';7i Teu- «ation de l'époque des divers payements. let, t.- 2, pp. 389-390. Ibid. CCII. — 3 septembre i238. — Rai- CCVIII. — 9 avril 1239 (n. st.).— Aimar, mond VII inféode à Gaillard de Bainac, comte de Valentinois, se reconnaît vassal 1973 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1976 de Raimond VII pour les châteaux de Baix, Saint-Auban, &c. — Apud Insulam. Original, J. 3|8, n. j.'i; A, 1 oj h; B, 457; H, Viii, 1025-1027; Teiilet, t. 2, pp. 403-404. CCIX. — 3 mai 1239. — Raimond VU prie Guillaume, abbé de Cîteaux, de lui ac- corder jusqu'à la Toussaint prochaine pour la créance dont il réclame le payement. Copie, J. 3o9, n, 10 (6). — Teiilet, t. 2, p. 4o(j. CCX. — ij mai 1239. — Guillaume, évé- quc de Carpentras, reconnaît tenir de Raimond VII, au nom de l'église de Car- pentras, la cité de Carpentras & divers, châ- teaux des environs, chargés d'albergue. — Les deux parties approuvent les accorda anciennement conclus par Içurs prédéces- seurs. — Apud Aurasîcam. Copie, J. 3ii, II. 56; A, 102; B, 433; H, viii, 1027-io3o; Teulet, t. 2, pp. 406-408. CCXI. — Mai 1239. — B., évèque de Rodez, de l'avis de son chapitre, inféode à Raimond VII, en considération des bons services rendus par lui & par ses ancêtres à l'église de Rodez, le puî de Vernojol, pour y construire une nouvelle ville. Le comte est exempté de l'hommage, mais devra l'aven & le serment. En échange, Raimond VII donne à l'église ce qu'il possédait au château de Lu^eso. — Apud Luuen^omm. A. 80; B, 19 & 49P ; Gallii Christiana, t. 1 , Instr. c. 2:3. CCXII. — 21 juin 1239. — R. -Bernard de Durfort se reconnaît vassal de Rai- mond VII pour les lieux de Puycornet, Espanel, pour toutes ses possessions du Puy de la Grua à Molières & au Tarn, & ])0ur toutes les églises qu'il y possède. — Apud Castrum Sarracenum. A, 2.;B, 48-. CCXIII. — 3o août 1239. — Gaillarde de Saint-Michel vend à Raimond VII sa part du lieu de Buzet. A, i63 A; Bj 5o5. ' L'oiiginnl était autrefois au Trésor des chartes, J. 3i4, n. 17. Il est aujourd'hui en déficit. Cf. Teulet, t. 2, p. 410. CCXIV. — 3o septembre 1239. — Ber- trand de Cardaillac se reconnaît vassal de Raimond VII pour le château de Saint- Cirq. A, 178 ; B, loi . CCXV. — 14 novembre 1239. — Bertrand de la Roque reconnaît par devant P. Lau- res, sénéchal de Cahors, tenir en fief de Raimond VII Saint-Remezy & la bastide de don Bertrand Dalard, qui en est voi- sine. Original, J. 314, n. 16: Teulet, t. 2, p. 419. CCXVI. — 27 novembre 1239. — R.- Bernard de Durfort vend à Raimond VII la seigneurie de Castelnau & tout ce qu'il possédait entre Cahors & Montauban. — Apud Montemalbanum. Original, J. 323, n. 80; Teulet, t. 2, p. 419. CCXVII. — Décembre 1239. — Frédé- ric II, considérant la rébellion de Rai- mond, comte de Provence, qui a osé s'em- parer de la ville d'Arles à main armée, inféode à Raimond VII le comté de For- calquier, le château de ce nom & le lieu de Sisteron. Original scellé, I. 610, n. 4, &. copie. J. 345, n. 21 ; A, 100; B, 426; Teulet, t. 2, pp. 419-420. CCXVIIÎ. — I" janvier 1240 (n. st.). — Raimond VII déclare que Roger-Bernard, comte de Foix, ne lui est plus tenu à rien pour les engagements que lui, Raimond, avait pris pour ledit comte envers l'abbé de Pamiers. — Tholose, H, VIII, 1037. CC.XIX. — II & 12 août 1240.— Rai- mond VII remet au comte Gautier, vicaire impérial, la charge de podestat d'Avignon que celui-ci lui réclamait au nom de l'em- pereur. Original, J. 3i8, n. 36; H, viii, 1037-1039; Teulet, t. 2, pp. 431-432. CCXX. — 22 août 1 240. — Les seigneurs de risle en Venaissin prennent à fief de Raimond Vil la ville de ce nom & lui prêtent hommage. Ils stipulent le mode de nomination du juge comtal & les cas de 1977 INVENTAIRES ET CATALOGUES. justice dont la connaissance appartiendra au comte. CCXXI. — 5 septembre 1240. — Bernard & Fortanier de Comminges, fils de feu Bernard de Comminges, seigneur de Savès, se reconnaissent vassaux de Raimond VII pour la terre de Savès 8c leurs domaines du diocèse de Toulouse. Original, J. 3 14, n. 19; A, 22 i ; B, 3j4 ; Teii- let, t. 2, pp. 4.32-43.'i. CCXXII. — Septembre 1240. — Rai- mond VII reconnaît avoir reçu l'hommage d'Amanieu d'Albret pour toutes ses posses- sions dans le diocèse d'Agen. — Apud Cas- trumnovum. H, VIII, 1039. CCXXIII. — 7 octobre 1240. — Gré- goire IX mande à l'abbé de Déols, au dio- cèse de Bourges, de forcer le comte de Toulouse à rendre satisfaction à l'abbé de Moissac, conformément à la sentence du légat apostolique, l'évèque de Sora. — Laterani, nonis octobris, p. n, a, XIV. H, VIII, 1041-1042. CCXXIV. — 5 décembre 1 240. — Pierre, vicomte de Lautrec, se reconnaît vassal de Raimond VII pour le château de la Bru- guière & lui rend hommage. A, 176 i} B, 199 ; H, VIII, 1039-1040. CCXXV. — 8 décembre 1240. — Rai- mond VII concède à Arnaud Trunnus, changeur, l'essai (.sagium) de la monnaie de Toulouse, pour le tenir le temps qu'il plaira à lui comte. Original, J. 439, n. 2; H, vili, 1040- 1041 ; Teii- let, t. 2, pp. 437-438. CCXXVI. — 10 décembre 1240. — Jean d'Andiville se met lui & tous ses biens sous le capteink de Raimond Vil, qui accepte son hommage. Original, J. 314, n. 77; A, 3; A; B, 282; Teii- let, t, 2, p. 438. 1978 testamentaires de Jean Bègue d'Andiville placent leur pupille Jean sous le captelnh du comte Raimond VII; il renouvellera cet hommage quand il sera devenu majeur. Original, J. 314, n. 18 ; A, 32 Aj E, 299; Teu- let, t. 2, p. 440, CCXXVIII. — 10 février 1240 (v. st.). — B.-Alègre de Bourret vend à Raimond VII toutes ses possessions, en quelque lieu & de quelque espèce qu'elles soient & puissent être; le prix de vente n'est pas énoncé. Original, J. 304, n. 66j B, 504; Teulct, t. 2, p. 441. CCXXIX. — 14 février 1240 (v. st.). — Mainard de Bainac se reconnaît vassal de Raimond VII .pour la moitié du château de Bainac. — Tholose. Original, J. 314, n 76} A, 22 ; B, 464; Teulet, t. 2, p. 441. CCXXX. — 20 février 1240 (v. st.). — Arnaud de Bouville reconnaît tenir en fief de Raimond VII le lieu fort (caslare) du Pui, au diocèse de Périgueux. — Apud Capdenacum. A, 181 j B, 470. CCXXXI. — I" mars 1241 (n. st.). — Raimond VII annonce aux seigneurs & consuls de ses Etats qu'il a conclu un traité d'alliance avec Jacques, évêque de Palestrina, légat apostolique, contre Fré- déric, soi-disant empereur, & ses fauteurs. — Claromonte, H, viii, io52-io53. CCXXXII. — 14 mars 1241 (n. st.). — Serment de fidélité prêté au roi par le comte Raimond VII. — Apud Montemargis. Original, J, 3o3, n. 67; H, viii, io53io54; Teulet, t. 2, p. 442. CCXXXIII. — 18 avril 1241. — Traité d'alliance entre le comte Raimond VII & Jacques, roi d'Aragon. Original, J. ôSp, n. 3 ; H, viii, ioô5-io53 ; Teu- let, t. 2, p. 444. CCXXVII.— 1 5 janvier 1240 (V. St.). — CCXXXIV. — 19 avril 1241. — Rai- Bernard & Pierre Cerda, frères, exécuteurs mond VII rend hommage à Durand, evêque 1979 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1980 d'Albi, pour le château de Bonafoiis, près d'Albi. — Apud Lunellum. H, VIII, loSS-ioSp. CCXXXV. — 3omai 1241.— Raimoiid VII rend hommage à Jean, archevêque d'Arles, pour Beaucaire & Argence, fiets tenus de l'église d'Arles par ses prédécesseurs. — Apud Cavellionem. Original, J. 3i8, n. Sy; A, 1 82 i ; H, VIII, 1 oSp- 1060J Teulet, t. 2, pp. 448-449. CCXXXVI. — 27 juin 1241. — Rai- mond VII reconnaît avoir reçu de Roger, comte de Foix, l'hommage pour ses do- maines du Toulousain. H, VIII, io64-io6.'5. CCXXXVII. — 28 juin 1241. — Roger, comte de Foix, reconnaît tenir en com- mende de Raimond VII Saverdun & toutes ses possessions dans le diocèse de Tou- louse. — Apud Lunellum, Original, J. ?>'ii, n. 20; H, viii, io65-io66; Teulet, t. 2, p. 451. CCXXXVIII. — 28 juin 1241. — Roger, comte de Foix, reconnaît tenir en fief de R. VII, comte de Toulouse, ce qu'il possède dans le diocèse deToulouse, conformément à l'accord passé entre son père Roger-Ber- nard & ledit comte. — Apud Lunellum. Original, J. 332. n. 20(1); copie, ihid. n. 20(2) ; A, 176 h; B, 2015 H, VIlIj Io65; Teulet, t. 2, p. 45i. CCXXXIX. — 27 août 1241. — Rai- mond VII s'accorde avec Bertrand, prévôt de l'église d'Arles, touchant les dommages causés audit prévôt & à son église dans la Camargue, par le comte & ses adhérents; le comte promet de lui payer deux cents livres tournois. Original, J. 829, n. 3 ; Teulet, t. 2, p. 455. CCXL. — 29 septembre 1241. — Rai- mond-Jourdain, fils d'Eudes de Terride, se reconnaît vassal de Raimond VII pour la terre de Gimoez & ses domaines du diocèse de Toulouse. Original, J. 3 14, n. 21 ; A, 2$; B, 260 (avec la fausse date du 2 sept.); Teulet; t. 2, pp. 405-45(5. CCXLI. — 29 septembre 1241. — Forla- nier de Gourdon se reconnaît vassal de Raimond VII pour Iss lieux de Saint-Cirq, Biard, Limogne, Luganhac, Pt-yrelevade, Lentilhac, Ginouilhac, &c. — Tholose. Original, J. 3i4, n. 20; A, 90; B, 62; Teulet, t. 2, p. 45."), CCXLI I. — 4 décembre 1 241. — Bernard, comte de Comminges, reconnaît tenir en fief de Raimond VII les châteaux de Muret & de Samatan & tout ce qu'il possède dans le diocèse de Toulouse, sauf les fiefs qu'il tient du comte de Foix dans le Volvestre. A. 177; B, 202; H, VIII, 1076-1077. CCXLIII.— 12 février 1241 (v. st.). — Guillem de Gourdon de Sauviac se recon- naît vassal de Raimond VII pour les châ- teaux de Gourdon & de Sauviac, & pour toutes ses possessions en Querci & en Pé- rigord. — Apud Casirum Sarracenum. Copie, J. 304, n. 73; A, 181; B, 582'; Teulet, t. 2, pp. 463-464. CCXLIV. — 16 février 1241 (v. st.). — Bernard-Aicard de Samon cède à Raimond- Gaucelin, seigneur de Lunel, procureur de Raimond VII, le château de Samon pour le prix de vingt-cinq mille sous Vilel- menses (de Forcalquier). — A Montélimart. Original, J. 33o, n. 19; B, Soi; Teulet, t. 2, pp. 464-465. CCXLV. — 14 mars 1242 (n. st.). — Raimond VII, gravement malade à Penne d'Agenais, se fait absoudre par l'official d'Ageude toutes les sentences d'excommu- nication qu'il a pu encourir. Original, J. 3o5, n. 8 ; H, viii, 1084-10 87; Teu- let, t. 2, pp. 466, 467. CCXLVI. — 5 avril 1242. — Roger, comte de Foix, conseille à Raimond VII d'entreprendre la guerre contre le roi de France & lui promet ses secours. — Tho- lose. Original, J. 332, n.6; H,vm, 1087; Teulet, t. 2, p. 470. CCXLVII. — 26 avril 1242. — Acte de l'appel interjeté par Raimond VII en pré- I98I INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1982 seiice des évèqiies de la Province contre les agissements des frères Ferrier & Guil- lem-Arnaud, soi-disants inquisiteurs pour l'hérésie. Il s'engage d'ailleurs à procéder contre les liérétiques & se soumet à la décision des cardinaux, le siège pontifical étant vacant. B, ôJ6. CCXLVIII. — I" mai 1242. — Rai- mond VII deinande à l'évêque d'Agen d'exercer lui-même l'office d'inquisiteur dans son diocèse, avec tels religieux qu'il lui plaira de choisir, & lui promet son ap- pui. — Apud Pennam Agennensem. H, VIII, 1088-1090. CCXLIX. — 21 juillet 1242. — Pierre, archevêque de Narboiiiie, déclare excom- muniés le comte Raimond VII & ses adhé- rents. H, VIII, 1090-1 091 . CCL. — 9 octobre 1242. — Arnaud de Marquefave, fils de feu Guillem-Bernard, se reconnaît vassal de Raimond VII pour toutes ses possessions héréditaires de Foix à Toulouse & pour le lieu de Marquefave. — Apud Pennam Agennensem. Original, J. 314, n. zS; A, 3j j B, 290 ; Teulef, t. 2, p. 48 I . CCLI. — 10 octobre 1242. — Rai- mond VII reproche sa défection au comte de P'oix & lui enjoint de remettre le châ- teau de Saverdun à son viguier, Pierre de Toulouse. — Penne. H, VIII, 1094-1095, CCLII. — i'' novembre 1242. — Les chevaliers & consuls de Saverdun promet- tent de garder fidèlement le château de Saverdun pour le comte Raimond VII & de le lui rendre, quand ils en seront re- quis. — Apud Savardunum, Original, J. 3 14, n. 22 j Teulet, I. 2, p. 483. CCLII I. — Décembre 1242. — Rai- mond VII délie les consuls & la commu- nauté d'Albi de tout serment h lui prêté. Originel 1, J. 317, n. 17; Teulet, t. 2, p. 487. CCLIV. — 22 février 1242 (v. st.). — Bernard-Amiel, seigneur de Palhiès, rend hommage à Raimond VII pour les châ- teaux de Roquefixade, Alzen, Artigues, &c. — Tholose, Original, J. 3 14, n. 28 ; A, 2:) i; B, 262 ; Teulet, t. 2, p. 493. CCLV. — 26 février 1 242 (v. st.). — Ber- nard & Fortanier de Comminges, fils de feu Bernard de Comminges, seigneur de Savès, se reconnaissent vassaux de Rai- mond VII pour leur terre de Savès & les lieux de Crieux, Villeneuve & Boulbonne. — Tholose in domo comhis. Original, J, 314, n. 24; A, 23 i; B, 357j Teu- let, t. 2, p. 494. CCLVI. — 19 mars 1242 (v. st.). — Ro- ger de Comminges, fils de Roger, comte de Palhas, rend hommage à Raimond VII pour le château de Quer. — Tholose. Original, J. 314, n. 23; A, 26 b; B, 265j Teu- let, t. 2, p. 496. CCLVII. — 3 avril 1242 (v. st.). —Ac- cord entre Gaillard de Balaguer & sa femme Domestique d'une part & le comte Raimond VII de l'autre, au sujet du châ- teau de La Guépie, au diocèse de Rodez. — Gaillard & sa femme réclamaient ce châ- teau comme appartenant à celle-ci par droit de succession. — Ils finirent par re- noncer à leurs prétentions, & le comte, en dédommagement, leur inféoda la ville de Bes, au diocèse de Rodez. Les balles de Bes & de Peyrusse furent chargés d'apaiser toutes les querelles entre les hommes des deux châteaux. — Tholose. Original, J. 3i 1 , n. 57 j A, 11 b ; B, 16 ; Teulet, t. 2, pp. 5o4-5o5. CCLVIII. — i5 avril 1243 (n. st.). — Bertrand de Saint-Loup & autres, exécu- teurs testamentaires de Bernard W. de Bru- guières vendent à Raimond VII le lieu de Pontpertusat & tout ce qu'y possédait ledit testateur. Les habitants se donnent pour hommes au comte. Le prix de vente n'est pas stipulé. — Tholose, in caméra dicti comitis. Originiil, J. 3o3, n. 4; A, 46; B, jo8 ; Teulet, t. 2, p. J07. 1983 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1984 CCLIX, — 21 avril 1248. — RaimondVII supplie les évêques de ses Etats de repren- dre les poursuites contre les hérétiques. — Apud Bherr'im. H, VIII, I 1 21-1 1 23. CCLX. — 23 avril 1243. — RaimondVII nomme Bérenger de Promilhac vigiiier de Toulouse. Archives de la Hnute- Garonne; H. viii, ii23- I I 24. CCLXI. — 29 juin 1243. — Conditions de la trêve stipulée par Jean, archevêque d'Arles, entre Raimond VII & Raimand- Bérenger, comte de Provence & de Forcal- quier. — Apud BelUquadrum, Original, J. 3 11, n, opj H, VIII, 1 124-1 128 ; Teulet, t. 2, pp. 514-J16. CCLXII. — Après 1248. — Sicard de Belfort & son frère mandent à Bérenger de Promilhac, viguier de Toulouse, que B. Amiel de Pailhès a pris possession du châ- teau d'Alzen, qui allait se révolter contre le comte de Toulouse, & le prient de leur envoyer cinq ou six sergents pour garder la place, à la sûreté de laquelle ils veille- ront jusqu'à leur arrivée. Original, J. 32o, n, 97 ; Teulet, t. i , p. yjy. CCLXIII. — 12 septembre 1248. — Bé- renger de Promilhac, viguier du comte Raimond VII, confirme à Aimar de Mire- mont la possession du quart de fief de che- valier (jnilicia) acquis par lui de Bertrand de Caussidières dans les dîmaires de Saint- Etienne de Caussidières & de Sainte-Marie du Val, sauf les droits supérieurs du comte. — Tholose. Original, J. 3 14, n. 79 j A, Sp i; B, 3o2 ; Teu- let, t. 2, p. 020. CCLXIV. — 2 décembre 1248. — Inno- cent IV mande à l'archevêque de Bari d'absoudre le comte Raimond VII des excommunications qu'il a encourues, sous certaines conditions. — Laterani, IIll nonas decembris, p. n. a. I. Original, J. 447, n. 41 ; Teulet, t. 2, p. Si^. CCLXV. — 12 décembre 1243. — Inno- cent IV annonce au roi de France, qu'à sa rec(uête& sur les instances de ses envoyés, Guillaume, archidiacre de Coutances, & Guillaume de Limoges, il a absous Rai- mond VII des sentences d'excommunica- tion qu'il avait encourues. — Laterani, II îdus decembris, p. n. a. I. Original, J. 3j2, n. 2; Teulet, t. 2, pp. 524-525. CCLXVI. — II février 1248 (v. st.). — Bérenger de Promilhac, viguier de Tou- louse, inféode à Bernard Parairé (Parator) une place sur la Garonne pour y établir une pêcherie, avec droit d'y faire tels ou- vrages qui lui sembleront utiles, sous le cens annuel de cinq sous de Toulouse, sauf les droits de lods & ventes. A, 54 ; B, 20Û. CCLXVII. — 14 mars 1244. — Pierre, archevêque de Narbonne, absout le comte Raimond VII de toutes les sentences d'ex- communication qu'il a lancées contre lui. Original, J. 3c(), n. 70; H, viii, 114.5-1146; Teulet, t. 2, p. 53d. CCLXVIII. — i" avril 1248 (v. st.). — Pierre de Durban de Montaigut se recon- naît vassal du comte Raimond pour le quart du château de Montaigut mouvant du château d'Auterive, pour le château de Verdun & le château de Larbont. — Apud Sanctum Supplicium. Original, J. 3i4, n. 2<5; A, ôp; B, 2i3; Teulet, t. 2, p. 533. CCLXIX. — II avril 1244. — Bertrand Bofils & Gautier Guitart vendent à Rai- mond VII, pour quatre cents sous de Tou- louse leur part de la seigneurie de Gémil. Original, J. 33o, n. 22; A, 985 B, 258; Teulet, t. 2, p. 533. CCLXX. — 18 avril 1244. — Roger de Noé vend à Bérenger de Promilhac, vi- guier de Toulouse, sa part du château du Fousseret, diverses possessions près dudit château, & sa part des châteaux de Sena- rens & de Saint-Félix; il tenait tous ces domaines du comte de Toulouse. — Tho- lose. Original, J. 3;8, n. 21 ; A, 68; B, 23d; Teulet, t. 2, p. 5i5. 1985 CCLXXI. — 17 mai 1244. — Innocent IV annonce à Raimond VII qu'il l'a définiti- vement absous de la sentence d'excommu- nication, dont l'avaient frappé frères Fer- rier & G. Raimond, de l'ordre des Prê- cheurs.— Laterani, XVII kal. junii, p. n. a. primo. Original, J. 447. n. 42; B, Syi, copie incom- plète; H, VIII, 1 142-1 144 (d'après B); Teulet, t. 2, pp. 534-535, CCLXXII. — 10 juin 1244. — Arnaud Garsias du Fossat se reconnaît vassal de Raimond VII pour les châteaux de Bru- gues, Flonticum & Caplnasios, & tous les biens de feu Raimond de Ceilhac. — Apud Agennum, A, 19 i; B, I 10. CCLXXIII. — i3 juin 1244. — Sicard Alaman, au nom de Raimond VII, confie Ug Mezailha de Najac à Géraud de Ca- doilha & à ses coseigneurs; ils devront le lui remettre à sa première semonce ou lui payer cinq mille sous de Cahors. — Tko- lose in Castro îiarbonensi. Original, J. 32o, n. 52. — Teulet, t. 2, p. 53i5. CCLXXIV. — i3 juin 1244. — Rai- mond VII remet Ug de Muret de Najac & ses fils, avec tous leurs biens, entre les mains de Guillem de Cadoilha & de ses co- seigneurs j ils devront les rendre au comte à sa première semonce ou payer cent marcs d'argent. — Tholose in Castro Narboncnsi. Ong'inA, J. 3i7, n. 29; Teulet, t. 2, p. 535. CCLXXV. — Août 1244. — Frédéric II, vu l'infidélité de l'évèque de Viviers, ré- voque la concession des péages du Vivarais, faite par lui au prédécesseur de ce prélat. Original, J. 610, n. 5; A, 108; B, 393; Teulet, t. 2, p. 537. CCLXXVl. — Août 1244. — Frédéric II, à la requête de Raimond VII, délie Géraud & P. Ami du serment de fidélité prêté par eux, sur l'ordre du comte, à l'université d'Avignon. Original, J. 3o3, n. 6; A, 107; B, SpS ; H, viii, I I 5i-i 161 J Teulet, t. 2, p. 537. INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1986 CCLXXVII. — i3 novembre 1244. — Bernard de Marestaing rend hommage à Raimond VII pour les châteaux de Cler- mont & Marestaing. Original, J. 3i5, n. 81; A, 97; B, 254; Teulet, t. 2, p, 540. CCLXXVIII. — i3 novembre 1244. — Siguis, veuve de Centulle, comte d'Astarac, & tutrice du jeune comte Centulle, rend hommage au comte Raimond VII, qui prend le jeune comte sous sa protection. Oiiginal, J. 314, n. 28 ; A, 95j B, 3yi j H, vin, 1 162-1163 j Teulet, t. 2, pp. 539-540, CCLXXIX, — 18 novembre 1244. — Ber- nard, comte de Comminges, de l'avis de ses barons & fidèles, se reconnaît vassal du comte Raimond VII pour toutes ses pos- sessions en Comminges & en Conserans. — In Castro Narbone. Original, J. 3 14, n. 27; A, i52; B, 147; H, viii, i i65-i 167; Teulet, t. 2, pp. 540-541. CLXXX. — 28 novembre 1244. — Pro- cès-verbal de la remise des châteaux du comté d'Astarac au comte de Toulouse, Raimond VII, suzerain du jeune comte Centulle. Original, J. 3 14, n. 3d ; A, 63 i; B, 336; H, viii, I i63-i i65; Teulet, t. 2, pp. 543-544. CCLXXXI. — 18 décembre 1244. — Ber- nard & Raimond de Comatorta se mettent sous le capteinh de Raimond VII & lui prê- tent hommage. Originaux, J. 3i7, n<" 3o & 3i ; Teulet, t. 2, pp. 546-547. CCLXXXII. — 3i décembre 1 244. — Ar- naud de Comminges reconnaît tenir en fief de Raimond VII la ville de Daumazan & le Daumazanès. — Tholose. Original, J. 3 14, n 29; A, 28 ; B, 270; Teulet, t. 2, pp. 547-548. CCLXXXIII. — 16 janvier 1244 (v. st.). Sicard de Miremont, pour subvenir à ses besoins, vend à Raimond VII sa part du château de Sainte -Gabelle, & tous les droits qu'il y tient; prix de la vente, Mil, 63 1987 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 1988 sept mille deux cents sous. — Apud Rabas- tencs. Originiil, J. SSo, n. 23; A, 9; B, 232 j Teulet, t. 2, p. :J48. CCLXXXIV. — 18 janvier 1244 (v. st.). — Fortaiiier de Gourdon se reconnaît vas- sal de Rainiond VII pour les lieux de Saint-Cire & de la Popie & pour tout ce qu'il possède sur les deux rives du Lot, dans le diocèse de Cahors. — Apud Rabas- tencs. Ongi t. 2,p nal, J. 3o3, 549. 5 ; A, 143 a ; B, 83 J Teiilet, CCLXXXV. — 22 janvier 1244 (v. st.).— Englesia, femme de Sicard de Miremont, & son fils Sicard approuvent la vente faite par leur époux & père au comte Rai- mond VII de la ville de Sainte-Gabelle. — Apud Miromontem. Original, J. 33o, n. 2jj A, 10 i; B, 237 j Teu- let, t. 2, p. 548. CCLXXXVL— 23 janvier 1244 (v. st.). — Raimond-Géraud de Moissac reconnaît tenir en fief de Raimond VII un vivier & lui margouillis Cpaxeriam S- margulllum) sur le Tarn, avec tout son honneur de Monteamato, moyennant une oublie an- nuelle de cinq sous de Cahors, & les droits de mutation stipulés par la coutume de Moissac. — Thoîose in castro Narbonensi, Original, J. 3 14, n. 60; A, 42; B, 5o; Teulet, t. 2, pp. 549-550. CCLXXXVII 23 janvier 1244 (v. st.). — Bos d'Orgueil se reconnaît vassal de Raimond VII pour ce qu'il tient au châ- teau de ce nom. — Tholose in castro Nar- bonensi. Original, J. 3i 5, n. 82 ; A, 20 i; B, 46 ; Teulet, t. 2, p. 549. CCLXXXVIII. — 26 janvier i244(v. st ). — Guillem de Gameville & sa femme Claire vendent à Raimond VII le tiers de la ville de Bessières & de ses appartenances; le prix de vente n'est pas indiqué. — Tholose. Original, J. 325, n. 52; A, 6]; B, 219; Teulet, t. 1, p. 55o. CCLXXXIX. — 2 février 1244 (v. st.). — Roger d'Aspet se reconnaît vassal de Rai- mond VII pour ses possessions à Bérat, Saint-Félix (ou Elix), Gazelles, Saint-Mi- chel & Mautannum. — Tholose in Castro Narbonensi. Original, J. 3i6, n. 107; A, 35 a; B, 292; Teulet, t. 2, p, 553. CCXC. — 4 février 1244 (v. st.). — Ro- ger d'Aspet engage à Raimond VII sa ville de Cazeaux & autres lieux voisins pour la somme de cinq mille sous de .Morlas, payable par annuités de trois cents sous au minimum. — Tholose. Original, J, 33o, n. 21 j A, 55 ; B, 208 ; Teulet, t. 2, p. 553. CCXCI. — i5 avril 1243. — Nempsos, femme de Roger de Noé, & sa bru Indie confirment une vente par lui faite au vi- guier Bérenger de Promilhac. Original, J. 327, r.. 24 ; A, 70 ; B, 236 ; Teulet, t. 2, p. 566. CCXCII, — 25 avril 1245. —Vidal, fils de Guillem -Aton de Miremont, se met lui & ses biens sous la protection de Rai- mond VII, & promet de lui payer chaque année, à la Saint-Julien, un quarton de bon froment. Original, J. 317, n. 33; Teulet, t. 2, p 566. CCXCIIl. — 27 avril 1243. — Inno- cent IV prend Raimond VII, sa famille ik ses domaines sous la protection du Saint- Siège. — Lugduni, V kal. maîi, p. n. a. II. Originaux, J. 447, n°' 43 & 43 bis. — Teulet, t. 2, pp. 566-567. CCXCI V. — 3o avril 1245. — Pierre Lescolier (Scolaris) de Clermont se met, lui, sa famille & ses biens sous le capteinh de Rainiond VII & promet de lui porter chaque année, à la Saint-Julien, une livre de cire. Original, J. 3i7, n 32; Teulet, t. 2, p. 567. CCXCV.— i5 mai 1246. — Innocent IV permet à Raimond VII & à ses familiers de faire célébrer l'office divin dans les lieux 1989 INVENTAIRES ET CATALOGUES. interdits, sous les conditions ordinaires. — Lugduni, idus maït, p. n. a. II. Original, J. 690, n. 1 ". 1 (2); Teiilet, t. 2, p. 567. CCXCVI. — 3o mai 1243. — Les consuls & prud'hommes de Castelsarrasin donnent à Ilaimond VII le droit de nommer ou faire nommer par son viguier ou baile les con- suls de ladite ville, aux conditions qu'il lui plaira de fixer. Le viguier ou baile aura la juridiction criminelle & pourra l'exercer avec lesdits consuls & s'associer un jurisconsulte. Il rendra la justice ci- vile en s'adjoignant un homme de loi. — Apud Castrum Sarracenum. Original, J. 32o, n. 04 , A, 1 2 r ; B, 181; Teulet, t. 2, pp. 567-558. CCXCVII. — 3i mal 1243. — Les habi- tants de Moissac concèdent à Raimond VII le droit de nommer leurs consuls. — Mois- sac. Original, J. 3i2, n. ij A, 116; B, 68 j Teulet, t. 2, p. 568. CCXCVIII. _ 6 juin 1245. — Rai- mond VII mande à Roger, comte de Foix, de remettre à Sicard de Montant la terre qu'il donna jadis en commande à son père, à Saverdun. — Tholose. Original, J. 332, n. 7 (1); copies, J. 3o3, n. 7, 8c J. 307, n. 9; H, VIII, 1172-1173; Teulet, t. 2, P 570. CCXCIX. — 10 juin 1243. — Gui des Tours fait remise à Bérenger de Promilhac viguier de Toulouse, d'une créance de soixante-dix-neuf sous sur Bélitus, juif, qui lui avait engagé les domaines que lui Bélitus tenait dé Pons du Pin. — Abandon semblable par Gui & Bertrand des Tours d'une autre créance de trois cent quatre- vingts sous sur le même Bélitus. Original, J. 324, n. 22; A, 60 A ; B, 218; Tou- let, t. 2, p. 559. CGC. — 10 juin 1243. — Bertrand & Gui des Tours vendent à Bérenger de Promilhac, viguier de Toulouse, la cour de feu Bertrand Gavarerius, avec ses appar- tenances & plusieurs autres propriétés [990 prés, plantations, &c.; le prix de la vente n'est pas indiqué. Original, J. 324, n. 23; A, 58*; B, jn; Teu- let, t. 2, p. 571. ceci.— 12 juin 1245. — Mahaut, veuve de W. Sausset, vend à Raimond VII ses biens au lieu de Belcastel, & la beuverie de feu W. Malamosca. Original,!. 32o, n. 55 ; A, 62 , B, 22,; Teulet, t. 2, p. 571. CCCII. — 22 juin 1245. — Bernard de Saisses se reconnaît vassal de Raimond VII pour le quart des lieux du Fousseret & de Senarens & vend à Bérenger de Promilhac ses droits sur lesdits lieuxj le prix de vente n'est pas indiqué. — Tholose in castra Sar- bonensi. Original, J. 327, n. 28; A, 671; B, 227; Teulet, t. 2, p. 572. CCCIII 22 juillet 1245. — Bérenger de Promillac, viguier de Toulouse, déclare Arnaud Ot, vicomte de Lomagne, libre de tout engagement touchant la caution de treize mille sous de Morlas qu'il avait don- née pour Bernard, comte d'Armagnac. Original, J. 322, n. 63; Teulet, t. 2, pp 577- 578. "^ " CCCIV. — 19 août 1245. — Bernard du Mas & Jourdain de Guiders jurent de re- venir se mettre au pouvoir de Raimond VII, au château Narbonnais, & donnent plu- sieurs seigneurs pour répondants. — Tho- lose, in Castro Narbonensi, Original, J. 317, n. 35; Teulet, t. 2, p. 579. CCCV. — 21 août 1245. — Géraud d'Ar- magnac, fils de feu Roger d'Armagnac, re- connaît tenir en fief de Raimond VII le château de Malvezin & lui en fait hom- mage. — Tholose. A, 79 i; B, 193. CCCVI. — 22 août 1 245. — Gui de Cast- lar donne à Raimond VII & à son baile de la Roquecerière, P. Roget, le quart de la seigneurie & du château de Balaguer. Original, J. 323, n. 82; Teulet, t. 2, pp. 579- 58o. 199» PREUVES DE L'HISTOIIIE DE LANGUEDOC. CCCVII. — 28 août 1245. — Giiillem Agassa, baile de Biizet, donne quittance à Pierre & Pons Aimerix d'une arrière-acapte de trois deniers. Original, J. Siy, n. 3^; Teulet, t. 2, p. 5'o. Autre quittance du même Si du même jour pour douze deniers d'arrière-acapte payés par Vidal Arrabs & ses co-censi- taires. Original, J. 32o, n. 53 ; Tesilet, t. 1, p. 58o. CCCVIII. — II septembre 1245. — Hugues d'Antéiac, R. de S. Vincent & Hugues de Ro. promettent à Bérenger de Promilhac, viguier de Toulouse, de lui remettre Guillem de Barrière d'Aumont ou sinon de lui payer mille sous de Cahors. Original,!. 3 18, n. 39;Teulet, t. 2, p. .58o. CCCIX. — 18 septembre 1245. — Les lépreux de Toulouse, autorisés par les pro- cureurs nommés par les consuls & Rai- mond VII, cèdent à celui-ci quelques ter- res, près Toulouse, eu échange de la cour de feu Gavaer. Original, J. 307, n. 8j A, i56; B, 1J9; Teiilet, t. 2, p. r)83. CCCX. — 18 septembre 1245. — Béren- ger de Promilhac, viguier de Toulouse, concède aux lépreux de la Mésellerie de la porte Narbonnaise la cour de Gavaer, sans y retenir aucun cens. Original, J. 304, n. 70; A, lôjj B, 157; Teulet, t. 2, p. 583. CCCXI. — 23 septembre 1245. — Henri de Castagnac, pour lui, pour les autres seigneurs dudit lieu, & pour les habitants se mettent sous le capteinh &; la protection de Raimond VII, & s'engagent à lui payer chaque année la somme de cinquante sous de Toulouse; quand il y aura quête, ils ne payeront que la moitié de ce cens. Original, J. 817, n. 36 j A, 27 i ; B, 267; Teu- let, t. 2, p. 585. CCCXII. — 25 mars 1245 (v. st.). — Sy- guis, veuve de CentuUe, comte d'Astarac, 1992 droits sur le cède à Raimond VII tous s comté de Fezensac. — Tholose. Original, J.32I. n. 64; A, ,-,7; B, 38=; H.vni, I 199-120? ; Teulet, t. 2, pp. 603-604. CCCXI II. — 25 mars 1245 (v. st.). Eudes de Lomagne cède à Raimond Vil tous ses droits sur le comté de Fezensac. Original, J. 304, n. 69; A, 57 i; B, 333; H, vni, 1200-1201; Teulet, t. 2, pp. 6^4-605. CCCXIV. — 25 mars 1245 (v. st.). — Bo- niface du Fauga reconnaît tenir en fief de Raimond VII la ville de Saint-Cassien & sa part du lieu de Bajourville Tholose, in Castro ïlarbonensi. Original,!. 314, n. 3i; A, 29; B, 274; Teulet, t. 2, p. 60Ô. CCCXV. — Vendredi 21 avril 1246. Procuration donnée par les seigneurs de Montdenard à deux de leurs coseigncurs pour l'abandon de leurs droits au comte Raimond VII. A, ■ h. B, 37. CCCXVI. — 24 avril 1246 (n. st.). — Gui de Séverac reconnaît tenir en fief de Rai- mond VII les châteaux de Séverac & de la Panouse, & toutes ses possessions dans le Laissaguez, à Panât & à Auzitz. — Apud Ruthenam. Original, J. 3i5, n. 83; A, 64; B, 12; Teulet, t. 2, pp. 61 1-612. CCCXVII. — 26 avril 1246 Massip &: Pierre de Toulouse, frères, reconnaissent que la vente par eux faite à Jourdain & Aimeride Roquefort de la moitié de Four- quevaux & de Damiac a été faite en réalité au comte Raimond VII. — Tholose, in aula castri Narbonensis. Copieou original, aujourd'hui en déficit, J. 326, n. 33; A, 36 i; B, 295; Teulet, t. 2, p. 66o. CCCXVIII. — 27 avril 1 246. — Compro- mis passé entre Raimond VII & Guiraud, évêque de Cahors, qui choisissent pour arbitres Bernard d'Antéiac, archidiacre de Cahors, & Sicard Alaman. — Ruthenis. Original, .T. 341, n. 1; copie, J. 3i2, n. 2 ; Teu- let, t. 2, p. 612. 1993 CCCXIX, — 3o avril 1246. — Uai- mond VII approuve la remise du château de Pernes faite à Sancie, fille du feu roi d'Aragon (jadis comtesse dcToulouse), par son juge de Venaissiu, Imbert d'Aurou. — Cor due. K, VIII, I2o!î-1204. CCCXX. — 3 mai 1246. — Vidal de Mon- tagut & Tondut de Montdenard, procu- reurs fondés des autres seigneurs de Mont- denard, donnent à Rainiond VII & à ses successeurs tous leurs droits sur le château de ce nom. — Apud Saîvetatetn, Original, J. 32?) , n. 3i; A, i; B, 35 5 Teulet, t. 2, p. 614. CCCXXI. — 3 mai 1246. — Coutumes données à la ville de Montdenard par le comte de Toulouse, (En provençal.) — A la Salvetat. Copie ancienne, J. Siô, n. 2 ; A, i A; B, Sy; Tculef, t. 2, pp. 614-616. CCCXXII. — 8 mai 1246. — Guillem de Cadolle vend à Raimond VII fout ce qu'il possédait aux châteaux de Najac, de Mu- ret & de Lunac pour le prix de dix mille sous de Cahors dont il donne quittance. Original, J. 322, n. 67; A, 87; B, 4914 Teulet, t. 2, p. 616. CCCXXIII. — 20 mai 1246. — Guiraud de Cadolle & son frère Amiel approuvent la vente faite par leur frère Géraud de Cadolle de ce qu'il ()ossédait à Najac; leur consentement est payé douze mille sous de Cahors. Original, J. 322, n. 66 ; A, 87 ; B, 494 ; Teulet, t. 2, p. 616. CCCXXI V. — 29 mai 1246. — Bernard d'Astafort vend à Raimond VII tout ce qu'il possédait dans les châteaux de Cara- man, Sauzens & Arramannum. — Le prix de vente n'est pas indiqué. A, 146 i; B, 186. CCCXXV. — 12 juillet 1246. — Cavaers, fille de feu Pierre de la Redorte, donne à Raimond VII la moitié du château de Fan- jeaux, qui lui appartient, en s'en réser- INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1994 vaut la jouissance sa vie durant. — Apud Fanumjovis. Original, J. 323, n. 84; A, 62 i; B, 22 j; Teu- let, t 2, p. 629. CCCXXVI.— 26 juillet 1246. — Com- promis fait par Raimond VII & Guillaume de Bessens, *abbé de Moissac, entre les mains de Sicard Alaman & d'Arnaud d'Ara- gon, prieur de la Daurade, pour le règle- ment de toutes les contestations qui exis- taient entre eux. — Apud Bigardum. Copie, J. 3 10, n. 24 ; A, 42 i; B, 53; Teulet, t. 2, p 629. CCCXXVII. — Août 1246. — Pierre de Lavarzac reconnaît avoir vendu à Rai- mond VII, pour le prix de sept mille sous de Morlas, la moitié du château de La- varzac. Originiil, J. 322, n. 69; A, 53 b; TeuUt, t. 2, pp. 633-534. CCCXXVIII. — 20 septembre 1246. — Pierre de Lavarzac se reconnaît vassal de Raimond VII pour le tiers du château de Lavarzac. — Apud Agennum, Original, J. 322, n. 6i ; B, 473; Teulet, t 2, p 635. CCCXXIX. — 23 septembre I 246. — Rai- mond VII inféode à Aimeri de Maleniort, damoiseau, tout ce que ledit Aimeri avait reçu de Guillem de Gourdon, à Gourdon & à Sauviac. — Agenni, Copie, J. 304, n. 73 (3)j Teulet, t. 2, p. 636. CCCXXX. — 26 septembre 1246. — Ac- cord entre P., évéque d'Agen, & le comte de Toulouse; l'évéque cède au comte le lieu désert & boisé de Puymirol, pour y construire une ville neuve, dite Grande Castrum, moyennant cinq cents livres d'A- gen, payables en plusieurs termes sur le péage de Marmande. — Apud Agennum. A, 144; B, 119. CCCXXXI, — i5 octobre 1246. — Ra- baut Corvus & ses frères, & les fils de feu Pierre de l'Isle vendent à A. de Clermont, sénéchal de Raimond VII en Venaissin, les trois ciuarts de la dix-huitième partie 1995 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC, 1996 de la seigneurie de l'Isle, pour le prix de quatre mille sous, huit livres & sept sous Kairaondins. Original, J. 323, n. 8j j Teiilet, t. 2, p. 636. tout ce qu'il tenait de lui en fief dans la paroisse de Gaillard. Original, J. 304, n. 72 ; A, 14 i ; B, 108 ; Teu- let, t. 3, pp. 1-2. CCCXXXIL — i5 octobre 1246. — Ala- zais, fille de feu Pierre de perdes, veuve de Bérenger de Boulboune, tutrice des en- fants nés d'elle & dudit Bérenger, vend à A. de Clermont, sénéchal du comte de Toulouse en Venaissin, la dix-huitième partie de la seigneurie de l'Isle pour cinq mille cinq cents sous Raimondins. Vente reçue par Imbert d'Auron, juge du comte. Original, J. 3o3, n. i3; Teulet, t. 2, pp. 636- 637. CCCXXXIII.— 18 octobre 1246.— Ber- trand de Villeneuve vend à RainiondVII ce qu'il tenait à Caraman, Saint-Germier & dans leur territoire pour le prix de deux mille sous de Toulouse. Copie, J, J22, n. 52 (4); B, 687; TeiiUt, t. 2, p. 637. CCCXXXIV. — 21 novembre 1246. — Accord entre Raimond VII, Laurent, abbé, & le monastère de Belleperche, touchant des terres sises entre Bourret & Belle- perche, le long de la Garonne j les deux parties se les partagent. — Apud Bîgar- dum. Original, J. 333, n. 12 j A, 16 i; B, 348; Teulet, t. 2, p. 641 . CCCXXXVII. — 3o janvier 1246 (v. st.). — Pierre du Périer de Montant se met, lui, sa famille & ses biens sous le capicinh & la protection de Raimond VII, & s'en- gage à lui donner chaque année, à la Saint- Thomas, deux livres de cire. Original, J. 317, n. 37; Teulet, t. 3, p. 2. CCCXXXVIII. — 8 avril 1247 (n. st.). — Arnaud & Pons du Pin vendent à Béren- ger de Promilhac, viguier de Toulouse, leurs oublies de la cour de Bertrand Ga- vaer. Original, J. 324, n. 25; A, 60; B, 216; Teulet, t. 3, p. 6. CCCXXXIX. — 24 avril 1247. — Inno- cent IV accorde à Raimond VII le droit de nommer le recteur de la nouvelle pa- roisse par lui fondée au lieu de Grande Castrum, dans le diocèse d'Agen, — Lug- duni, VIII kal. mali, p. n. a. IV. A, 167 èi B, 472. CCCXL. — Avril 1247. — Arnaud de Serdaunîs vend à Raimond VII tout ce qui lui appartenait à Lugan pour la somme de six cent cinquante sous de Toulouse. Original. J. 326, n. 34; Teulet, t. 3, p. 8. CCCXXXV. — 18; décembre 1246. — Guillem-Bernard d'Olargues, mari d'Hélis, fille & héritière de Deurde de Caylus, re- connaît que ledit Deurde tenait en fief de Raimond VII ses possessions aux lieux du Caylus & de Saint-Affrique, les châteaux de Bonnac & de Montaigut, la moitié de celui de Versols, &c., sauf la moitié du château de Peyralbe, qui meut du monas- tère de Vabre; Guillem-Bernard en rend hommage au comte. — Sestairol, Original, J, 3o5, n. ôo ; A, 18 h-, B, 28;TeuIet. t. 2, p. 646. CCCXXXVI. — i5 janvier 1246 (v. st.). — Bernard d'Aurencs vend à Raimond VII CCCXLI. — 21 juin 1247. — Raimond Elzéar vend à Raimond VII sa part du château de Séguret, au diocèse de Vaison, pour le prix de trente-cinq mille sous Rai- mondins. — La vente, reçue par Sicard Alaman, est approuvée par le fils du ven- deur, Bertrand Elzéar. — Apud Morna- cium. A, 145 h; B, 454. CCCXLII. — 19 novembre 1247. — In- nocent IV à l'archevêque d'Auch & aux évoques du Puy & de Lodève. Il rappelle les demandes adressées au ])ape Grégoire IX par Raimond VII pour faire ensevelir son père dans un lieu consacré, & ordonne à 1997 INVENTAIRES ET CATALOGUES. 1998 ces prélats de faire enquête sur les circons- tances de la mort du comte Raimond VI, &, s'il est prouvé que ce prince a témoi- gné du re])entir avant la mort, de lui ac- corder la sépulture ecclésiastique. — Lug- duni, XIII kahndas deccmbris, p. n. a. V. Original, J. ^47, n. 47; H, viii, iz-li i îTS ; Teulet, t. 3. pp. 16-17. CCCXLIII. — 9 décembre 1247. — In- nocent IV autorise l'archevêque d'Auch à imposer le service personnel en Terre- Sainte aux sujets du comte de Toulouse qui ont été condamnés pour crime d'héré- sie au mur & au port de croix. — Lugduni, V idus septembris anno v. A, 168 i. CCCXLIV. — 3i décembre 1247. — Guil- lem-Roger d'AIgans se reconnaît homme du comte Raimond VII & lui promet fidé- lité. — Apud Vaurum, Original, J, Si^, n. 14; A, 3-i b^ B, 276; Teii- let, t. 3, p. M). CCCXLV. — 12 janvier 1247 (v. st.). — Guillem de Caderousse, seigneur de Vin- sobres & de Caderousse, vend à .\imeri de Clermont, sénéchal de Raimond VII en Ve- naissiii, la vingt-quatrième partie de la sei- gneurie de Caderousse pour le prix de dix mille sous Raimondins. — Apud Vinsobres, Original, J. 3ii, n.6oj A, ni; B, 40 j j Teu- let, t. 3, p. îo. CCCXLVI. — 27 janvier 1247 fv. st.). — Bertrand Maurand de Belpech & ses parents & alliés cèdent à R.-Jean tous les droits qu'ils avaient sur la ville de-Cepet, comme héritiers de Bernard de la Cour. Original, J. 33:-, n. 26 j A, \:t() b; B, 1 67 ; Teii- Ut, t. 3, p. 2?. CC(.XI.VIl. — 27 janvier 1247 (v. st.). — Raimond-Jean, fils de Hugues-Jean, vend à Raimond VII, comte de Toulouse, la ville de Cepet & ses appartenances; il s'y ré- serve les cens payés par certains hommes de la ville. — Le prix de vente n'est pas indiqué. Original, J. 33o, n. 26; A, iCi-j; B, 161) TeuUt, t. 3, p. 20. CCCXLVIII. — 28 janvier 1247 (v. st.). — Raimond-Fabre de Montesquieu se met lui, sa famille & ses biens sous le capuinh & la protection de Raimond VII, auquel il s'engage à payer chaque année, à la Saint- Thomas, une livre de cire. Original, J. 3i7, n. 3^j Teulet, t. 3, p. ïi. CCCXLIX 28 février 1247 (v. st.). — Raimond VII inféode à Guillem Unaud-, fils de Raimond Unaud, tout ce que ce- lui-ci possédait à Lanta & dans le pays de Lanta. Cette inféodation est faite spus forme de vente. Original, J. 3i5, n. 84; A, 96; B, 25ij Teiilet, t. >, pp. 21-22. CCCL. — 19 mars 1247 (v. st.). — Rai- mond VII prend sous sa protection l'égHse de Lan/.ac, donnée à l'abbaye de Souillac par de ses prédécesseurs; le prieur de cette église, de l'aveu de Bertrand, abbé d'Au- rillac, s'engage à lui payer annuellement un cens d'un demi-marc sterling. — Apud Sanctum Sulpicium, Original, J. 3 10, n. 25; A, 1 3^ A ; B, 91 ; Te;i- lei, t. 3, p. ï3. CCCLl. — 2 1 mars 1247 (v. st.). — Du- rand, évéque d'Albi, & Raimond-Gaucelin, seigneur de Lunel, déclarent avoir assisté à l'hommage prêté à Lunel par le comte de Foix, feu Roger-Bernard, pour le château de Saverdun. — Apud Salvitatem Albiensem. Original, p. 332, n. 7 (2); Teulet, t. 3, p. 33. CCCLII. — 3 mai 1248. — Pierre Vi- Franc, habitant de Buzel, s'avoue homme du comte de Toulouse & déclare tenir tons ses biens de lui. Original, J. JI4, n. 39; Teulet, t. 3, p. 27. CCCLIII. — 6 mai 1248. — Durand de Pibras s'avoue homme du comte Rai- mond VII & déclare tenir tous ses biens de lui. Original, J. 3i4, n. 38 ; Teulet, t 3, p. 27. Autres actes semblables, du 8 mai, de Guillem de Garrigues & Raimond & Ar- naud du Bois. Copie, J. 3r4, n. 36; Teulet, t. 3, p. 27. 1999 PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. :coo CCCLIV. — 17 mai 1248. — Pierre Eni- briu vend à Raimoiid VII ses possessions à Laiinac 8f dans le territoire de cette ville, & reconnaît avoir reçu le prix convenu. A, 148 ; B, 191. CCCLV. — 20 mai 1248. — Arnaud May- ropia & son fils Pierre s'avouent hommes de Raimond VII & promettent de lui être fidèles. Copie, J. 314, n. 36 j Teulet, t. 3, p. 28. CCCLVI. — 21 mai 1248. — Guillem de Cajarc & sa femme Guillemette, habitants de Buzet, s'avouent hommes du comte Rai- mond VII & lui promettent fidélité. Copie ancienne, J. 314, n. 36; Teulet, t. 3, p. 28. CCCLVII. — 25 mai 1248. — Inno- cent IV annonce au patriarche de Jérusa- lem le prochain départ du comte de Tou- louse pour la Terre-Sainte & lui recom- mande ce prince. — LugJunl, Vill kal. junii, p. n, a. V. Original, J. 447, n. jo j Teulet, t. 3, p. 29. CCCLVIII. — 26 mai 1248. — Inno- cent IV prend sous sa protection le comte de Toulouse & ses biens, en considération de son prochain départ pour la croisade. — Lugduni, VII kal, junU, p. n. a. V. Original, J. 447, n. 4Ô ; Teulet, t. 3, p. 29. CCCLIX. — 26 mai 1 248. — Innocent IV charge l'évèque de Cahors & l'abbé de Bonnecombe de protéger les biens & les terres du comte de Toulouse, pendant son voyage d'outre-mer. — Lugduni, vil kal, juniî, p. n, a. V. Original, J. 447, n. 46; Teulet, t. 3. p. 29. CCCLX. — 26 mai 1248. — Innocent IV remercie Louis IX de l'accueil favorable fait par lui au comte de Toulouse dans leur dernière entrevue & lui recommande de nouveau ce prince. — Lugduni, VII ial, junii, p. n. a. quinto. Copies, J. 447, n. 5i, & J. 708, n. 290; Teulet, t. 3, p. 3o. CCCLXI. — 28 mai 1 248. — Innocent IV annonce au maître & aux frères du Temple le prochain départ du comte de Toulouse pour la Terre-Mainte & leur recommande particulièrement ce prince. — Lugduni, V kal. junii, p. n. a, V. Original, J. 447, n. 48 ; Teulet, t. 3, p. 3i. CCCLXII. — Mai 1248. — Louis IX promet .î Raimond VII de lui donner vingt mille livres Parisis pour subvenir aux frais de son expédition d'outre-mer; il lui en livre sur-le-champ cinq mille livres, le reste devant lui être payé à son arrivée en Orient. Original, J. 3 1 I , n. 61 ; Teulet, t. 3, p. 32. CCCLXIII, — 2 juin 1248. — Guillem Mor s'avoue homme de Raimond VII & lui promet fidèle service. Copie, J. 314, n. 35 ; Teulet, t. 3, p. 33. CCCLXIV. — 3 juin 1248. — Fortanier de Bazon reconnaît tenir en fief de Rai- mond VII, aux conditions accoutumées, le tiers de ce que Miron de Buffojol possé- dait dans la ville de ce nom & à Gabriac, & les droits du même Miron à Roquelaure. — Apud Bonamcumbam. Original,!. 314, n. 44; A, 52; B, 7; Teulet, t. 3, pp. 33-34. CCCLXV. — 3 juin 1248. — Géraud de Valats se reconnaît vassal de Raimond VII pour la ville de Bia & le château de la Vindtla, & se reconnaît tenu aux services ordinaires de plaid & de guerre. — Apud Bonamcumbam. Original, J. 314, n. 46; A, 5;; B, i; Teulet t. 3, p. 34. CCCLXVI. — 5 juin 1248. — Pierre Estève vend à Raimond VII une terre sise entre le Tarn, le ruisseau de Merdairol & les pêcheries du comte. Conle, J. 322, n. 71 ; Teulet, t. 3, p. 34. CCCLXVII. — 21 juin 1248. — Accord entre Raimond VII, comte de Toulouse, l'évèque d'Albi & Sicard Alaman, touchant la monnaie Raimondine, dont les produits 2001 INVENTAIRES ET CATALOGUES. :oo2 sont également partagés entre les parties, & qui aura cours dans les diocèses d'Albi, Rodez & Cahors. Elle sera frappée à Cas- telnau de Bonafous. — Tkolose, in Castro Narbonensi, Original, J. 3i i , n. 62; A, 149 ; B, 496; H, vm, 124.5-1247; Teiilet, t. 3, pp. 35-36. CCCLXVIII, — 26 juin 1248. — Gau- tier Guitard vend à Rainiond VII une sienne terre située près du Tarn. Copie, J. 324, n. 24; Teulet, t. 3. p. 35. CCCLXIX. — 27 juin 1248. — W.-P. de Caslar, son frère P. de Caslar & P. de Caslar, leur neveu, vendent à Rai- niond VII leurs honneurs du Caslar & de la Gralharia. Original, J. 323, n. 87; Teiilet, t. 3, pp. 36-37. CCCLXX. — 6 août 1248. — Échange entre Raimond VII & Bérenger & Gautier de Saint-Jean; ceux-ci cèdent au comte leur forteresse & bastide de Belvezre, près risle d'Albi, & quelques pièces de terre, sises à Fanjeaux & Montaigut; le comte, leur fait remise en échange de tous ses droits d'incours sur ces terres & sur leurs autres possessions. — ApuJ Lauranum, Original, J. 3o3, n. r5; A, 49; B, 121; TcuUt. t. 3, pp. 42-43. CCCLXXI. — 12 août 1248. — Ber- narde, fille de feu Aicard de Sainte-Ga- belle, vend à Raimond VII sa part du château de Sainte-Gabelle & de son ter- ritoire, & reconnaît avoir reçu le prix stipulé, dont le montant n'est point in- diqué. A, 147 i; B, 189. CCCLXXII. — 25 août 1248. — Rai- mond VII s'engage à respecter les libertés & coutumes des habitants de Gaillac. Apud Insulam in Veneissino. H, vm, I 248. CCCLXXIII. — 10 octobre 1248. — Im- bert d'Auron se reconnaît vassal de Rai- mond VII pour ce qu'il possède dans le diocèse de Cavaillon & les anciens do- maines de Geoffroi de Cavaillon, à Cavail- lon même. — Apud Avinionem. Original, J. 314, n. 43; A, 56; B, 416 (avec Ij fausse date de 1247); Teulet, t. 3, p. 48. CCCLXXIV. — 22 octobre 1 248. — Bar- thélemi de Crémone, baile du comte Rai- mond VII, inféode à Raimond Brunon Molinier un jardin dans la condamine du comte. Original, J. 326, n. 35; Teulet, t. 3, p. 48. CCCLXXV. — 2j octobre 1248. — Bé- renger d'Auriac reconnaît tenir en fief de Raimond VII tout ce qu'il possède dans la ville de Saint-Rome du Tarn, au diocère de Rodez, aux conditions ordinaires. Original, J. 3i5, n. 86; A, 5i; B, 5; Teulet, t. 3, p. 48. CCCLXXVI. — 25 octobre 1248. — Guillem d'Auriac reconnaît tenir en fief de Raimond VII ce qu'il possède dans la ville de Saint-Rome du Tarn, au diocèse de Rodez, aux conditions habituelles. — Apud Leborinas. Original, J. 3i5, n. 85; A, 5o A ; B, 3; Teulet, t. 3, p. 43. CCCLXXVI I. — 20 novembre 1248. — Martin de Raust s'avoue homme du comte Raimond VII, & lui promet fidèle service. Copie, J. 3i4, n. 37; Teulet, t. 3, p. 49. CCCLXXVIIl. — 3 décembre 1248. — Raimond Mascaron vend à Rainiond VII une maison & un honneur situés près de la terre des chanoines de Saint-Étienne de Toulouse. Original, J. 328, n. 25 ; Teulet, t. 3, p. 52. CCCLXXIX. — 16 janvier 1248 (v. st.). — Pierre-Arnaud Giailh & son frère Pons vendent à Raimond VII une terre sise près du ruisseau de Soit. Copie, J. 3î2, n. 71; Teulet, t. 3, p. 53. CCCLXXX. — 16 janvier 1248 (v. st.). — Bernard Guitard vend .i Raimond VII le lieu dit la Komegia avec toutes ses ap- partenances. Copie, J. 3 14, n, 35; Teulst, t. 3, p. 53. ;20J PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 2004 CCCLXXXI. — 22 janvier 1248 (v. st.). CCCLXXXVIII. — 9 mars 1248 (v. st.). — Ug d'Albi & sa femme Rica s'tivouent — Bernard del Vilar ik Pierre Porquier, hommes de Raimond VII & lui promettent habitants de Biizef, s'avouent hommes de fidèle service. Raimond VII & lui promettent fidélité. Copie, J. 314, 11. 37; Teiilet, t. 3, p. 53. Copies, J. 314, n"" 35 &. 3?; Teiilet, t. 3, p. 5; CCCLXXXII. — 3i janvier 1248 (v. st.). — Ozils de Morlhcn & Pons de Sainf- Privat, & leurs femmes, filles de Géraud de CadoUe, reconnaissent tenir de Rai- mond VII tout ce qu'ils ont aux lieux de Najac, Mirandol & Cordes, & à Castehiau de Pendesio. — Apud Condomium. Original, J. 314, n. 41 ; A, ôz l> ; B, 9; Teulet, t. 3, p. 54. CCCLXXXIII. — 2 février 1248 (v. st.). — Guillem Ponsonenc & ses fils s'avouent hommes de Raimond VII & lui promettent fidèle service. Copie, J. 314, n. 3?; Teulet, t. 3, p. 55. CCCLXXXIV. — i5 février 1248 (v. st.). — Guillem-Pierre del Vilar s'avoue homme de Raimond VII & lui promet fidélité. Copie, J. 3i4, n. 35; Teulet, t. 3, p. 55. CCCLXXXV. — 19 février 1248 (v. st.). — Gaude, femme de Raimond Laurent, & ses enfants cèdent à Raimond VII tous leurs droits sur la bouverie de Montau- ron. Original, J. 322, n. 70; Teulet, t. 3, p. 56. CCCLXXXVI. — 20 février 1248 (v. st.). — Arnaud-Othon, vicomte de Lomagne, reconnaît avoir reçu de Raimond VII la somme de mille livres, monnaie Arnau- dine, montant de la dot de sa femme Ma- rie, nièce dudit comte & fille de Pierre- Bermond de Sauve. — In Castro & aula Verduni, A, 65; B, 106 CCCLXXXVII. — 9 mars 1248 (v. st.). — Pons-Aimeri de Rodelle reconnaît tenir de Raimond VII toutes ses possessions au- dessous du Pas-de-!a-Barre, vers Toulouse, & s'engage à les lui rendre à sa première réquisition. — Apud Sarradinum. A, 65 ; B, 226. CCCLXXXIX.— 14 mars 1248 (v. st.). — Michel de Ros & sa femme Englésie ven- dent à Raimond VII tout ce qu'ils avaient à Portet. Original, J. 304, n. 75 ; Teulet, t. 3, p. 57. CCCXC. — 17 mars 1248 (v. st.). — Rai- mond-Aimeri s'avoue homme dû comte Raimond VII. Copie, J. 3 14, n. 35 ; Teulet, t. 3, p. 57. CCCXCI. — 18 mars 1248 (v. st.). — Pons Ivernat vend à Raimond VII vingt- deux deniers Toulousains d'oubliés. Copie, J. 324, n. 24; Teulet, t. 3, p. 57. CCCXCII. — 19 mars 1248 (v. st.). — Raimond VII rend à Loup de Foix & à son fils Roger-Isarn tous les droits que le premier possédait à Fanjeaux, lors de la venue du roi Louis VIII à Avignon; Loup & son fils lui font hommage. — Tholose, in Castro harbonensi. Original, J. 3i4, n. 40; A, 29; B, 272; H, viii, i25o-i25i ; Teulet, t. 3, p. 58. CCCXCIII. — 21 mars 1248 (v. st.). — Raimond VII inféode à Arnaud de Mon- talgut la part du lieu de ce nom, que Gé- raud de Gourdon lui a donnée. — Tholose. Original, J. 314, n, 42 j A, 3o ; B, 1 i 1 ; Teulet, t. 3. p. 53. CCCXCIV. — II avril 1249 (n. st.). — Isarn-Jourdain & Bertrand, fils de feu Ber- trand-Jourdain de l'Isle, se reconnaissent vassaux de Raimond VII pour les lieux de Launac, Thil & Grès, & pour tous leurs domaines du Gimoez & de la partie du diocèse de Toulouse, qui avoisine la Gas- cogne. Original, J. 3 i j, n. 8S ; A, 3^4; B, 287 ; Teu- let, t. 3, p. 64. CCCXCV. — 23 avril 1249 (n. st.). — Aimeri de Roaix, fils de Bernard, se démet 20o5 INVENTAIRES ET CATALOGUES. ;oo6 en faveur de Raimond VII de tous ses droits sur la terre d'Arnaud-Gaufred, oncle de sa mère. — Tholose, in Castro Narbo- nensî. Original, J. 326, n. Sy ; A, 33 ; B, 283 ; Teiilet, t. 3, p. 65. CCCXCVI. — Il mai 1249. — Bernard Ragot s'avoue homme de Raimond VII. Copie, J. 314, n. 3JiTeuIet, t. 3, p. 67. CCCXCVII. — 3o mai 1249. — Pierre- Bernard de Gardouch (Garricdog) s'avoue homme de Raimond VIT. Copie, J. 314, n. 3j; Teulet, t. 3, p. 67. CCCXCVIII. — 10 juin 1249. — Arnaud Garsias du Fossat reconnaît tenir en fief de Raimond VII les châteaux de Brugues, Floirac, Capmas & tous les domaines de feu R. de Teilhac en Agenais. Original, J. 814, n. 46; Teulet, t. 3, p. 70. CCCXCIX. — II juin 1249. — Rai- mond VII mande au vicomte de Loniagiie d'avoir à lui livrer le château d'Auvillars & la terre qu'il tient de lui. — Agenni. Copiî, J. 3o9, n. 65; H, viii, I2â(; Teulet, t, 3, p. 71. CCCC. — II juin 1249. — Raimond VII ordonne au vicomte de Lomagne de mettre en liberté Géraud, comte d'Armagnac, qu'il tient en prison. Copie, J. 3o8, n. 65; H, viii, 1202 ; Teulet, t. 3, ) .' 7'-72- CCCCI. — 29 juin 1249. — Raimond VII annonce à Arnaud-Ot, vicomte de Loma- gne, que sa cour d'Agen l'a condamné à livrer au comte le château d'Auvillars & tous les fiefs qu'il tient de lui. — Apud Agennum. Origia.il, J. jc8, n. 64; H, viu, 12.J3-12J4; Teulet, t. 3, pp. 70-71. CCCCII. — 1" juillet 1249. — Arnaud Ot, vicomte de Lomagne, explique à Rai- mond VII pourqtioi il ne peut obtempérer à ses demandes & interjette appel de sa cour à celle du roi de France. Original, J. 3o3, n. 65j H, viii, I25i-i253; Teulet, t. 3, pp. 71-72. CCCCIII. — 22 août 1249. — Rai- mond VII mande à Pierre de Camfaet, pré- cepteur de Sainte-Eulalie, de remettre à R. du Pui, son baile de Rodez, les forte- resses qu'il tient de lui, comte, dans le Larzac, en l'avertissant qu'il entend punir les injures faites à ses hommes & À lui à Cobertorata. — Apud Amilianum. Original, J. 3i8, n. 42 ; Teulet, t. 3, p. 75. CCCCIV. — 26 août 1249. — Jean de Genebra, baile de Buzet pour Raimond VII, inféode un casai à Guillem Sirvent. Original, J. 328, n. 26; Teulet, t. 3, p. y.j. CCCCV. — 23 septembre 1249. — Testa- ment de Raimond VII, comte de Toulouse. Original, J. 3i 1, n. 64; A, 170 ; H, viii, 1255- 1253; Teulet, t. 3, pp. 78-79. CCCCVI. — 23 septembre 1249. — Co- dicille de Raimond VII. Original, J. 3ii, n. 63; H, viii, 1258-1259; Teulet, t. 3, pp. 79-80. CCCCVII. — 4 avril 1230 (n. st.). — Sicard Alaman, lieutenant du comte Al- fonse en Toulousain, restitue le lieu de Sauzens, entre Bram & Villepinte, à la prieure de Prouille, sauf approbation du comte & de sa femme Jeanne. — Tholose, in Castro Narbonensi, Original, J. 3 18, n. ^^5 ; A, 39 ; B, 3oo ; Teulet, t. 3, p. 99. CCCCVIII. — i5 juillet 1 200. — Pons de Villeneuve, fils d'Arnaud, vend à Alfonse, comte de Toulouse, & à Arnaud-Jean, son baile .i Buzet, ses droits sur Gémil !k Paulhac & sur leurs appartenances. Original, J. 33o, n. 29; B, 590; Teulet, t. 3, pp. l02-Io3, CCCCIX. — 22 février 1230 (v. st.). — Guillem-Aimar, fils de Bernard-Aimar de Lescure, se reconnaît vassal d'Alfonse de Poitiers pour la ville de Rosières, au dio- 2007 . PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. 2008 cèse d'Albi, & reconnaît que c'est par igno- CCCCX. — 5 juillet 1251. — Guilletn rance qu'il a fait hommage de ce fief à, ^e fi^rrena reconnaît tenir en fief du comte l'évêque d'Albi. — Sicard Alaman, ^énécAa/ Alphonse la ville d'Aii^uUenf; & tous ses général du comte, reçoit cet hommage. — droits à Monteils & à la Roquette, au dio- Apud Montemalbanum, cèse de Rodez. Original, J. 314, n. Ja; \,66 i; B, i24;TeiiIet, Oïlgl.i.rl, J. 3 1 y, n. çô ; A, 6 j i ; B, 1 4 ; Teiilef, t- 3, p. 117. t. 3, p. i36. f%:?^**^i?^:>^i»i^t!^)^<^)>^i?^t^i^iS'^t!^,:!^th^,!ii^t}^( INDEX ONOMASTICUS N. B. Littcra c columnas indicat. A A., abbas Cisterciensis, apostolice scdis Ugatiis. FiJe ARNALDUS AMALRICDS. A., archicpiscopiis Auxiiaiiiis, c. i!>^-r. A., N.irbonensis archiepiscopus. TiVf ARNALDl'S AMALRICUS. A[RNALDL'S], Agennensis episcgpiis, se'mhor e aiesche d'Agen, ce. 620, 623. A[RNALDUS], Agennensis episcopus, ce. ic88, . 1089. A., Aurasicensis episcopus, ce. 996, io3o, 1060. A., Convenarum episcopus. Vide ARNALDUS RO- GERII. A[RNALDUS], Lectorensis electus, c. 669. A., Nemausensis episcopus. Vide ALDEBERTUS. A., Nemausensis episcopus. Vide ARNALDUS. A., abbas Galliacensis. F,Ve ARNALDUS. A., abbas Mansiasilis. Vide ARNALDUS. A., abbas Sancti Aniani. Vide ARNALDUS. A., abbas Vallismagne. Vide A.MEDEUS. A., archipresbiter Amilianensis, c. 346. A., monachus Fullensis, c. 855. A., dux Narbone, cornes Tolose & Leycestric, do- minus Montisfortis, aliai cornes Thoiosaïuis, alim vicecomes Carcassone & Biterris, alias co- rnes Montisfortis, alias filius comitis Tholosani V,de AMALRICUS. A., cornes Pictaviensis & Tholose. Vide ALKON- SUS. A. de Pictavia, co.nts Valcntinus. Vide ADE- MARUS. A., comitissa Montisfortis. Vide AHELIS. A., vicecomes Narbone. Vide AIMERICUS. A. O., OTTONIS, vicecomes Leomannie & Altivil- laris. Vide ARNALDUS OTONIS. A. PICTAVE.MSrS, c. .O94. A. ROGERII, episcopus Convenarum. Vide AR- NALDUS ROGERIL ABANNI, ABBANI (Raimundus), miles, ce. i5d8, 1009, i633. — (Guillelmus & Raimundus), milites, fratres, ce. 1662, i663, i665. ABELERIIS (Arnaudus de), c. 55i. ABERTUS (Guillelmus), consul Avinionis, e. 744. ABIRACHO (Bertrandus de), c. 35i. ABOLEN (Petrus), de Rabastens, c. 604. ABZLNUS, consul Tolose, e. Syrt. ACCIATO (Raimundus de), c. 1 \6()>-Axiat[Ari/ge), arr. de Fotx, ACERMAT (Joannes), ce. 1154, 11 5?. ACULLERII (Ramundus), c. 1034. ACURATI (Guillelmus), miles, ce. 1662, i665. — (Raimundus), frater Guillelmi, miles, e. 1662. ADALACIA, filia Guillelmi VII de Montepessu- lano, e. 289. ADALACIA, sorordomini Montispessulani, c. 290. ADALAISIA, ADALAICIA, ADALAICIS, ADALAIS, AZALAIS, filia comiils Tolosani, vicecosniiissa H.tcrrensis, ce. 378, 385, 403, 412, 403, 468. ADALBERTI (G.), e. 522. — 'Johannes), c. 400, ADALMUA, uxor quondam d. Rostagni de Sa- brano, c. 56o. •iDALMUES, comitissa Engolisme, ce. ii7-r, 1,80 1181. " > ;on INDEX ONOMASTICUS. ADALO, ADALONE (Gai.ceranJiis de), miles. C. I I 52. — (Giiillelmus de), ce. 55i, 768. — (Guiraudus de), de Mirapice, miles, c. 1 iHi. — (Petrus Raimundiis de), c. 646. — (Sicardus de), miles, c. ii52; Dalou (Arlcge), arr. de Pamiers. ADALRADI (R.), c. SaS. ADAM (Giiilhelmus), c. 412. ADEMARU (WiUelmus), canonicus Appamiensis, c. 579. ADEMARI (Geraldus), c. Ô96. ADEMARI, ADEMARIUS (W., Giiillelmus^ ce. I i52, I i55. " ADEMARUSGUILLELMUS.archidiaconusAlbien- sis, c. 405. ADEMARUS, frater Fontisfrigidi, c. 490. ADEMARUS, ADEMARIUS, A. de Pictavia , co- rnes Valantinus, ce. 991, 1020, 1027, i'395, 1703, 1705. ADEMARUS MARTINUS, c. 268. ADENULFUS, ADEULFUS, subdiaconiis d. pape, ac ejus subdelegatus, ce. 646, 65 1. ADHEMARIUS (Petrus), c. io23. ADILLANO (P. de), c. 523 ; Saint-Marcel dAdeiUan {Hérault), commune de Salnt-Pargoire. AERCARDUS (R.), c. 402. AFFANIANO (Augerius de), notarius, c. 1744; Affames [Hérault), commune de Magalas. — (Raimundus de), publiciis Biterris notarius c. 601. ' AFFIACO (Petrus Ermengaudi de), miles, ce. 1409, 1460J Fiac (Tarn), arr. de Lavaur. AFFRICAMPIS (Joannes de), senescallus Carcas- sone. Vide FRICAMPIS. AGANTICO (Guillelmus de), vicem gerens Guido- nis, procuratoris domiis S. Spiritiis juxta Mon- tempessulanum, c. 436; Ganges (Hérault), arr. de Montpellier. — (Pontius Pétri de), c. 428. AGARNA, AGARNI (B. de), c. 355. — (Petrus de), c. 489. — (Poncius de), c. 355. — (R. de), c. 307; Notre-Dame de VAgarne (Gard), commune de Marguerittes. AGATE (Bastardus de), c. 422. Ag\tiienses archidiaconi. Vide COCONE MURO- VETERI, RADULPHI, VILARIO. Agathensis camerarius. Vide JOHANNINI. — ecclesic, Agathense capitulum, ce. 727. 071 978. ' " ^' ' Agatiienses cives, c. 1423. — consules, ce. i665, 1741. Agathe communitas, c. 1741. Agathensis, Agatensis episcopus, ce. 58o, 58 1 535, 726, 760, 782, 802, 8c3, 806, 822! 9,rt' 9;7. 977. 978. np5, 1197, 1420, 1424, 1426, 1664, 1740, 174,, ,742. AGATiiEîiSES episcopi. Vide BERTRANDUS PE- TRUS, RAIMUNDUS, THEDISIUS. 2012 AcATtiENSis precentor. Vide MORESIO. — sacrista. Vide PHILIPPUS. — vicecomes. Vide BERNARDUS ATTO. Agennexsis archidiaconus. Vide AMELIAVO. Agexm (canonici S. Stefani), c. 700. Age.vnenses cives, c. 971. Agex.vexses, Agenm, civiiatis & biirgi consi.les, ce. 700, io52, 1090, 1118, ( 144, I 169. Agen (el coselhs e la universitads d'), ce. 753, 754. AGE.\.vENsts, Agenni curia, ce. 1253, 1289, 1292. — episcopi curia, c. 1086. Agennensis, Agennt episcopus, lavesjue d'Agenes, d'Agen, éveijues d'Agiens, ce. 18, 626, 700, 7Ô3,' 779. 806, 991, ,o53, 1122, 1240, 1241, 125-, 1371, 141C, 1488, 1490, 1492. Vide ARNALDUS BERTRANDUS, RADULFUS. Agen (mager e coselhs d'), ce. 835, 836. Agexm probi homines, li prohome, proshomes d Agen, ce. 620, 700, 754, 1090. Agexno (salinum de), ce. 1286, 1589. Agennexsis & Caturcensis senescallus, ce. 1089, 1249, 1282, 1454, 1488, 1489, 1490, 149,, iSioj i566, 1072, 1577, 1578, r579, 1587, i63o, i656, 1607, >659, 1679, 1680, 1681, 1682, 1714; sffne- chal de Cahors & d'Agenais. Vide ALFARO, BAL- NEOLIS, BERTRANDUS, CLARETI, LANDRE- VILLA, PHILIPPUS, TANTALONE. AGEXXENSisuniversitas, uniVenifa./ ^■^»eM,cc.748, 835, 836, 1170. * ^^ ' Agennensis senescalcie Judei, c. 1659. AGENNO, Agen (Stephanus de), c. 412. — (Vitalis de), consul Tholose, c. 1219. — (Willelmus de), c. 558. AGNANA (Raimundus de), civisNarbone, c. 1745. Aniane {Hérault), arr. de Montpellier {}) ' ' AGNES, vicecomitissa Biterrensis, ce. 579, 58o, 58 1, 582; quondam vicecomitissa Biterrensis' c. 859. AGNES, vicecomitissa Lautricensis, c. 1022. AGNES, domina Montispessulani, ce. 388, 397* 398, 399. ^ ' AGOBERTUS (Ramundus), notarius publicus To- lose, ce. 458, 478, 5o6, 5i6, 517, 53o. AGOUTO, Agolt (Raimundus, R. dej , ce. jnS 434. — (Rostagnus, Rostandus de), ce. 937, 1419. AGRA (Raimundus de), consul Castrisarraceni , c. 1262. Agrefoil (Arnaldus & Helyas de), c. 700. Agremont (G. de), miles, c. 1 134. AGRIFOLIO (P. de), archidiaconus Magalonensis. ce. 423, 526. Vide P. — (J. de), causidicus, c. 535. AGUASSA (Willelmus), bajulus S. Felicis,c. ,264 AGUISSELLO (Bernardus de), c. ,270; Languissel {Gard), commune de Nimes (?). AGULLONI (B. & R.), c. 58 i. AHELIS, comitissa Montisfortis, ce. 606, 608 727, 976. ' Ahivar (Einego de), c. 534. ;oi j INDEX ONOMASTICUS. 2014 AICELENA, uxor Sicardi de Oionzaco, c. 810. AIC:iA, fîlia GuiUelmi de Castronovo, c. 600. Aignen (Guillelmus Vitalis de), c. 687 j Aignan i^Gers)^ arr. de Mtrande. Atmars, c. 621 . Aimeric (Sanch), c. .ISz. AIMERICUS, abbas de Candelio, c. 405. AIMERICUS (frater), monachus Grandissilve, c. 612. AIMERICUS, vicecomes Narbone, ce. 285, 3 2;"). AIMERICUS, AYMERICUS, EIMERICUS, nepos vicecomuisse Narboiie, c. 274 j films vicecoinitis Narbone, c. 419; de Narbona, Narbone, vice- comes Narbonensis, ce. 3i8, !i9, 487, 489, 5So, 583, 646, 669, 702, 7o3, 73o, 73i, 783, 897, 898, 906, 937, 960, 961, 963, 984, 1002, 1007. AIMERICUS, AYMERICUS, filiu» primogeniiiis vicecomitis Narbonensis, ce. 956, 1428, 1706, 1707, 1728, 1729, 1733, 1731, 1735, 1737, •738, 1740, 1741, 1742. AIMERICUS, frater comitis Fiixensis, e. 906. AIMERICUS (Petriis), consul Tholose, c. 834. AIMERICUS (Raimundus) ," publicus notariiis Alesti, c. I C22. AIMERICUS, AYMERICUS, publicii» Appamie ta- bellio, ce. 876, 9J9. AIMERICUS, AYMERICUS (Bernardus), publicus Tholose notarius, ce, 1040, 1084, 1089, 1124, 116;), 1172, 1200, 1201, 1247, i2.')i, lî.lg, 1264, 126Ô, 1271, 1278, 1296, 1299, i3i3, ■ 321 , |322. AIMERICI (Berengarius), c. 523. AIMERICUS (Raimundus), c. 479. AIOARA (R.\ c. 991. AIOARIIS (Berengarius de), c. 1 oSg. AIRALDI (magister Guiraldus), procurator domus militie Templi, e. 36o. Airones (Pontius de)^ c, 1227. AISCIUS(Arnaldu$), juveni», consul Tolose, ce. ")o6, 5i6, 527. — (Arnaldus), consul Tholose, ce. 640, 641 ) piut- étre le même juf le précédent, AJALBERTUS (Ainardus). c. 49."^. ALAIRACO (R. de), c. 355; Aleyrae {Gard), com- mune de Nîmes. ALAIROS (Guillelmus), c. 1342. ALAMACLA, uxor Ugonis de Bariel, c. Zin, ALAMANT (Bernardus), c. 314. ALAMANDA, filia domini de Ucetia , ce, i33i i332. ALAMANNUS, ALEMANNI(Berengarius),cc. 1089, I 259, I 203, 1 296. ALAMANNUS, ALAMANNI, ALAMAN, ALEMAN- NUS (Donatus, Doatus, Deodatus), ce. 440, 442, 498, 499, 577, 6o3, 698. ALAMANNUS (Milo), c. 382. ALAMANNI, ALAMANNUS, ALAMANDUS, ALR- MANNI, ALLEMANNI, Alemant, Aleman (Si- cardus, Sycardus, C:cardus, Sychardut, Sycart, Sicart), miles, ce. 954, 1024, 1027, io3o, 1040, i'58, 1076, 1081, 1082, io83, 1084, 1089, 1118, 1127, ii37, ii63, 1166, iioo, 1245, 1246, 1247, 1249, i25i, i2r)7, 1258, i25g, 1261, 1265, 1275, 1278, I2QI, 1296, 1299, i3o2, i3o7, i3i2, i32i, 1371, 1372, 1373, 1403, 1406, 1407, 1409, 1462, 1463, 1490, 1491, i5i5, i5i6, i5i7, i5i9, 1527, i558, 1570, 1571, 1574, 1575, 1576, i58o, i582, i583, 1587, i6o3, i6o6, 1607, 1608, 1609, 1610, 1614, i6i5, 1616, 1619, 1620, 1621, i63o, i632, 1634, 1642, 1647, i653, i65i, 1654, i655, 1657, 1659, 1676, 1677, i683, 1684, 1693, 1698, 1699, 1701, i7io;tenens locum comitis Tolosani, ce. iiSi, ii35, ii36, 1270, 1672; tenens loeum senesealli Tholose & Albiensis, ce. 1692, 1711, 1712, 1713. ALAMANNI (Sycardus), filius S. A., c. 1699. ALAMANO (Bernardus de), eanonicus Appamien- sis, c. 579 ; Us Allemans (Ariége), arr. de Pamiers, Alamans{los), ce. 22, 62, 63 j les Allemands. ALAN (Bartholomeus), e. 1432. ALANIS (Petrus de), e. 404, — (Petrus de), consul Insuie Albiensis, c. 1262, ALANUS, c. 1436 & seq. Vide ROSSI. ALANUS, filius Alani de Rossi, ce. 1436, 1437, 1438. ALARICO, AUrig (Bernardus de), e. 3i8. — (Bernardus Roger àe), c. 319; Alairac (Aude), arr, de Carcassonne. ALASAICIA, uxor Bernardi de Mareslagno.c. 751. ALASFRATOAS (Bertrandus & Oio de), frntrei, c, 1 1 5o, Alat^. Vide ROSSI (Alanus de). ALAZAICIA, monialis Pruliani, c. 553. ALAZAICIA, soror domini de Ucetia, c. i33i. .^/afaic,.^/a5aij,viceeomi tissa Lautricensis,ee. 3i 2, :m6. ALAZAINUS (P.), prior Camboni, c. 556. ALAZAIS, vicecomitissa Biterrensis. Vide ADA- LAISIA. ALAZARUUS, prior S, Quintini, c. 1270. Alb (B. de), c. 923. ALBALANICIS (P. de), eanonicus Magalonensis, C; 423; Auhagne (Hérault), commune de Saint- Ettenne de Gourgas, Ai.cANE.vsis episcopus, legatus in Gothia, c. 35o. Aliaro de Orgoilh (Guill. de), c. 1267. ALBARONE (Petrus de), e. 435. ALBARIBUS, Alhars (Berengarius de), saerista Crassensis, ce. 673, 676, 680. — (Guillelmus de), ce. 960, 1007 j Albas (Aude), arr. de Warhonne, Albarros (P. Guillelmi de), e. 323. ALBASIO (Elesiarius, Elisiarius de), vicarius Ne- mausensis, ce. 398, 445, 450; Auèais (Gard), canton de Sommières, ALBATERRA (Guillelmus de), ce. 280, 292, 3o2, 366, 402. — (S. de), c. 429; Saint-André d'Auheterre (Hé- rault), commune de Teyran. ALBERICI (Petrus), eanonicus Barchilonensis, c. 1086. !0I^ INDEX ONOMASTICUS. 2016 ALBERICUS, prepositus Uticen:is, c. .Ij 1 . ALBERICUS, ciipellrmus Joh.inne, comitisse Pic- tavie ik Tholose, c. 1702. Alhert, c. F 3o. ALBERTUS, abbas Montisalbani, c. r5j. Al.BERTUS, prior S. Margarite, diccesis Fesvi- lane, canonicLis Bononiensis, c. 1184. ALBERTUS (Odo), prior de Minnanda/c. 1027. ALBERTI (Petrus), canoniciis Barchinonensis, c. 998. ALBERTUS, presbiter, cappellaniis Octaviani car- dinalis, c. 1 184. ALBERTUS (magister), canoniciis Agatliensis, c. 978. ALBERTUS (Petnis), jurisperitiis, c. i33o. ALBERTUS (magister Stephaniis), jiirisperifus, ce. I 33o, i332. ALBI (Petrus), canoniciis Narbonensis, c. 244. ALBIACO (Petrus de), monachus Lesatensis, c. 1064. ALBIA (Gorgoil de), ce. 911, 912. — (Raimiindus Johannes de), de Seminoret, c. 1017. Albienses archidiaeoni. FiJe ADEMARUS GUIL- LELMUS, BERENGARIUS, MONTEJOVIS. Alciensis bajuUis d. régis. ViJe BALDOINUS. Ai-BiA, canonici S. Cecilie, c. 919. Aldiensis eedesie capitulum, c. 1741. Albie, AiBiEXSES cives, homines, ce. 791, 911, 912, 914, 915, ijoi, i332, i3o3, i3oâ, i3:7, 1359, 1423, >42:j, 1455, 14J5, 1462, i5o6, 1J07, i5o8, 1539, 1669. Albie, Aleiensis (eonsules civitatis), ec. 840, 1 100, i3o8, 1456, 14:17, 1458, i665, 1742. Alkiexsis, Albigensis, Albïensi.s episcopus, l'a- ves^ue d'Alb'i, l'evestjuc d'Auhe, ce. 68, 667, 806, 807, 845, 910, 911, 912, 913, 914, 915, 916, 919, 920, 991, 1027, 1009, ''22, 'I98, 1237, 1238, 1257, 12ÔS, i3oi, i3o2, i3'_3, i3o8, i3o9, i3.58, 13.59, 1364, 1455, 1455, 1457, i4r)8, 1459, 14^0, 1461, 1463, i5;6, 1309, i5i4, i.OiS, 1072, 1648, 1664, 1713, 1714. Vide BERN ARDUS, DURANDUS, FROTE- RIUS, GUILLELMUS. Albia (probi homines, burgenses de), ce. 3.')3, 913, 914, 91Ô, 919. AtuiENSis senescallus, c. 1595. Albiensis senescalliis, senescaU d'AlbcJes. Vide BE- RENCS, FRICAMPIS, GUILLELMONUS. Albie, Albiensis universitas, communitas, ce. 791 , iioo, 1455, 1467, 1458, 1742. Albigenses, Albigei heretici, ce. 557, 558, 790, 817, 818. Albigensis legatus, c. 761. Albigesii Judei, c. 1659. Albigesio (judexordinarius eomitisTholosani in), c. 1595. Albiensis judex. Vide MoNTEiLCANo. Albiensis moneta, ce. 1288, 1714. Albiense pazagium, c. i3i 1. Ai.ijiGESu) (preceptovcs Hospitalis & Templi in), c. 16G.5. Ai,nii;.\sis prepositus. Vide FRAISS1NET, VEDIA- NUS. Albiensis prior. Vide GUILLELMUS. Albien.sis sacrista. Vide BONETUS. Albiensis vicarius. Vide ALTOPULLO. Albiensis vieecomes. Vide RAIIMUNDUS ROGERIt, UOGERIUS. Albiensis & Nemalsensis vjcecomes. Vide ATTO. Albigo, canonicus Bononiensis, c. 1184. ALBIO (Bernardus de), c. 1211. ALCAYA, filia Berengarii Astronis, tixor Ber- iiardi Raimundi de Tliolosa, ce. 1214, 1217, 1219. ALCAYETA, uxor Amalrici, filii vicecomitis Nar- bone, ec. 1 73o, 1 73 1 . ALCHARRAS (GuiUelmus de), c. 287. ALCHERIUS , filius quondain Arnaudi Poncii, c. 4c3. ALCHERIUS, c. 391. ALCONUS, custos turris nove Carcassone, c. 1452. ALDEBERTUS, Aldebert, Nemausensis episcopus, hishe de Nemse, ce. 280, 296, 3o3, 3o6, 3o7, 3i8, 323, 328, 336, 35o. ALDEBERTUS, episcopus Mimatensis, e. 1447. ALDEBERTI (Laurencius), e. 523. ALDEGARTUS (Isnardus), e. 759. ALDEGUERII (Poncius), c. 523. ALDEMARDI, ALDEMARIUS (Stephanus), c. 450; vicarius Nemausi, c. 5j7. ALDEMARIUS (Guirardus), e. 558. ALDOINUS (W.), c. 6çj. ALDUINUS, cornes, e. 980. ALEGRE (Petrus de), c. 3o2. ALEGRE (R.), canonicus Magalonensis, c. 42J. ALEMANDI (Noetus), baro, c. i 1 i5. ALEMANNI (Sicardus), miles. Vide ALAMANNI. ALE.MANNIA (Petrus de), c. 1281. ALES, uxor Joliannis d'Uisi, c. 1697. Alesti eonsules ae universitas, e. 1430. Alesto (homines de), c. 724. ALESTO (Petrus de), saeerdos, c. 295. — (Umbertus de), e. 523. ALEUMUS, prepositus Carcassone, c. 973. ALEXANDER III, papa, e. 371. ALFARICI (Bonetus), consul burgi Narbone, c. 983. — (GuiUelmus), miles Narbonensis, ce. 897, 1007. ALFARIO, Alfar, ALFARO, ALPHARO, FARO, ) — (Ugo de), e. 284. Altisiodoreksis episeopus, ce. 817, 818; évé9, iio, 5ii, 672, 585, 586, 587, 601, 606, 611, 612, 6i5, 617, 782, 801, 8o5. FiVf CiSTERCiEssis abbas. ARNALDUS, Agennensis episcopus, c. 1169. ARNALDUS, Barchinonensis episcopus, ce. 1429, 1519. ARNALDUS ROGERII, A., A. ROGERII, episco- pus Convenarum, ce. ii65, 1166, 1262. ARNALIJJUS, A., Nemausensis episcopus, ce. 659, 694, 765, 769, 770, 771, 801, 845, 861. ARNALDUS, abbas Bolbone, ce. 1481, 1483. ARNALDUS, abbas Galliacensis, c. i3i2. ARNALDUS GARSIAS, AR., abbas Mansiasilis, ce. 692, 1480, 1481, 1483, 1547, 1548. ARNALDUS, abbas S. Aniani, c. 1080. ARNALDUS, abbas S. Crucis Burdegalensis, c. 37 1 . ARNALDUS, archidiaconus de Fenoleio, c. 584. ARNALDI (G.), archidiaconus Lantarensis, inagis- ter in Tholosana universitate, c. io23. ARNALDUS (Raimundus) , prior Montisolivi, c. I r3-i. ARNALDUS, ARNALDI (WiUelmus, Guillelmiis), frater de ordine Predicatorum , inquisitor, ce. I c34, I 1 53, 1 156. ARNALDUS OTTONIS , OTHO , OTHONIS, vice- comes Altivilaris & Leomannie, ce. io52, io53, iir9, I25i, 1253, 1289, 1291, 1292; quondam vicecomes Leomannie, c. 1700. ARNALDUS, vicecomes de Castrobono, ce. 459, 7 i5, 92 r , 922, ioi3. ARNALDUS, publicus Fuxi notarius, ce. io63, 1,69. ARNALDUS, nepos Isarni de Cambon, c. 953. ARNALDUS, c. 5i7. ARNALDUS (Benedietus), c. 738. ARNAUDI (Berengarius), burgensis Narbone, c. 1108. ARNALDUS (Bernardus), capitiilarius Tliolose, ce. 362, 365. ARNALDUS (Bernardus), ce. 420, 457; peut-être le même que le précédent. ARNALDUS (Bernardus), mercator, consul Tho- lose, e. 791 . ARNALDI (Bertrandus), Montispessulani, c. 1414. ARNAUDI (Bertrandus), c. 434. ARNALDI (Garsias), c. 1037. ARNALDI (Geraldus), consul Tholose, ce. 369, 417. 447- ARNALDUS (Geraldus), consul Tholose, c. 1219. ARNALDUS (Gviillelmus R.iinaldus), consul To- lose, c. 417. ARNAUDUS (Guillelmus), jurisperitus, c. 1293. ARNALDI(Guillelmus), notarius publicus, c. 1 458. ARNAUDUS (Guillelmus), c. 411. Arnauli (Guyrauld), c. 192. ARNALDUS (Petrus), notarius eomitis Tolosani; Arnaud (Peire), notar'i del comte de Tliolosa, ce. 562, 577, 6o3, 698. ARNAUDUS (Petrus), c. 55 1. ARNALDUS (Petrus), c. ôSy. ARNAUDI (Petrus), c. 1022. ARNALDUS (Poncius), notarius Tholose, ce. 639, 64 1 , 710. ARNALDUS (Pontius), civis Narbone, c. 982. ARNALDI (Poncius), c. 691. ARNALDUS (Raimundus), c. 412. ARNAUDUS (Ramundus), e. 55 1. ARNALDUS (Raimundus), mercator S. Antonini, c. 1227. ARNALDI (Rainardus), c. 378. ARNALDI (Stephanus), c. i3i3. Arnallda (episcopus de), e. 459. ARNAUDO (Guillelmus), c. 1164. Arnesten (G. de), Imperii in Ytalia legatus, c. 980. — (A. de), c. 980. ARNETO (Petrus de), c. 3o4; Arnet {Hérault), commune d' Arboras. ARNOLDUS, Treverensis archiepiscopus, c. 332. ARPAJONE, Arpajo, Arpajon (Bernardus, Bernad d), ce. 345, 562. — (Bernardus, Bernart de), ce. 1265, 1472; Arpa- jon [Cantal), arr. d^Aurillae. Arpajou (Ugo de), vicecomes Lautrici, c. 209. ARQUERH (Gerardus), c. 1662. ARQUERII (Johannes), c. i663. ARQUERIUS (Petrus), scutifer, c. i33o. Arragones (Peyre). Vide AbaconenSIS. Ar.nAGOMM rex. Vide Aragomm. ARREILLACO (Guirardus de), c. 1680. Ar.nELATRNSis archiepiscopus. Fide ArelatensiS. Arros [Michacl d'), c. 208; Aroux (^Gers), commune de Manas {}). Arsai{d'). Flde ARZACIO. ARSICIO, ARSICIIS, ARSITIO , ARCISIO , Arsl^, ARCICIO, ARCIS, ARSISIIS (Egidius de), cas- tellanus Caprariarum, c. 1452. — (Guillelmus de), c. 1662. (Hugo, Hug, Ugo de), miles, senescallus Car- cassone, ce. 1049, 1 109, i 122, 1 i33, 1 134, 1 i35, ii36, 1137, ii38, 1139, 1142, 1159, 1189; olim senescallus Carcassone, ce. 1193, 1196, 1227, 1263, i3o5, i3o6, i5o6, i5o9. — (Hugo de), ce. 1211,1223, 1224, 1265, 1278, 1498; defunctus, quondam senescallus Tolosa- nus, ce. 1569, l585j peut-être ce personnage est- il le même que le précédent; peut-être aussi est-ce son fils aîné. (Johannes de), eastellanusCapreriarum,c. 1 193. (Johannes de), miles, senescallus in Ruthi- nensi, ce. 1281, 1282, 1283, 1634. Arsis [Peyrc), e. 7 r . ARSIVUS (Bernardus), e. 53o. ARTALDUS, Elenensis episcopus, c. 217. 2027 INDEX ONOMASTICUS. 202S ARTALDtlS, capitulariiis Tolose, c. 356. ARTEGERA (Bernardus de), nobilis, c. 14.56. Artigas (Guillelmus de), c. 691 ; Artigues (^Ariégs), arr. de Foix. ARTIGUA (Raimundus de), miles, bajiilus Castii- novl, c. 1680; peut-être de la même famille ^ue le précédent, ARTAUDUS (G.), castellaniis Surdespine, c. I4')2. ARTUINHANO,ARCUINA(ArnaldusWillelmi de), c. 1261. — (P. G., Petrus Guillelmus de), ce. 864, 1062; peut-être faut-il lire Arvinhano & traduire Ar- vigna ; voir plus bas. ARTUS, c. 193. Art^ [B. d'), c. 922. Aullensis cellerarius, c. 1095. — eleemosinarius, c. 1095. ARVEUI (Raimundus), c. 1077. ARVEUS, c. 711. ARVEUS (Guillelmus), c. 861. ARVINHANO, ARVINIACHO (Raymundus de), mi- les, c. io3;); Aryigna (^Ariége"), arr. de Pamiers. — (Arnaldus Guillelmus de), c. 403. — (Bernardus de), ce. 767, 768. ARZACIO, Arsas (Ugo de), canonicus Magalonen- sis, c. 423. — (Guillelmus d'), c. 3o2. — (Rostagnus de), c. 4025 Assas (Hérault), arr. de Montpellier. ARZILERIIS (Petrus de), syndicus comunls Massi- liensis, ce. 934, 936. ARZINCHO (magister Bartholomeus de), c. i5i3. — (Raimundus Senherii de), c. i5i3; Aryens & Corneille {Aude), arr. de Carcassonne. ASAUNA (WiisBernardi de),c. io65; Saune{Hautc- Garonne), commune de Caragoudes. ASCALARI (Bodo de), c. 384. ASCO (Simon), notarius), c. 693. ASEMARt (Petrus), miles, tenens locum tenentis locum Jaeobi régis in Montepessulano, ce. 1483, 1484, 1485. ASEMARI (Bernardus), c. 1202. AsiLiAsi consules. yide AziliANUM. ASNAVA. Vide ASTNAVA. ASPARACO (Bern. de), presbiter & clericus Nar- bonensis, c. 228; Esparac {Aude), commune de Narhonne, Aspais (Petrus de), canonicus Aniciensis, c. i5o2. ASPELLO, Aspel, Alpeilh (Arnaud Ramond d'), c. 191 î Aspet (Haute-Garonne)y arr, de Saint- Gaudens. — (Raymonnetus de), c. 1627. — [Rogier, Rogerius d'), ce, 162, 853. — (Rogerius de); c. I263. Asperas (Villelmus de), c. 450; Aspèrcs (Gard]^ canton de Sommières. ASPEROMONTE (Arnaldus Aramonis de), e. i 119. ASSALITI, ASSALLITUS (Guillelmus), Redensis vicarius, ce. 431, 468, 47J. — (Guillelmus), miles, c. 1 1 16. , Assaut (magister), maeliinator, c. 1573. ASTAFORTE, ASTAFORTI , Astafort (Bernardus de), miles, ce. 1403, 1406, r4o8, 1647; Astaffort (Lot-S'-Garonne), arr, d^Agen. AsïAr.Aco (dominus de), e. 828. A.STABACi comités. Vide BERNARDUS, CENTUL- LUS. ASTAEACO (comitissa ii). Vide SEGUIS. ASTNAVA, ASNAVA (B. de), ce. 1142, t2o5. — (Guillelmus Bernardus, G. B. de), ce. 1062» Il32, 1139, 1140, 1141, 1549. — (dominus de), c. 691 ; Arnaye (Ariége), arr. de Foix. ASTOALDUS, ASTVALVl, A stouaud, ASTOUAUDI, AUSTOALDUS, Austoaud, ASTOAUDI (Poncius, Pon^), miles, jurisperitus, legista de Àvinione, ce. 800, 937, 943, 996, 1027, ic39, 10^9, 106e, 1086, I 122, 1 127, I 177, 1278, 1291, 1294, 1296, 1371, 1372, 1373, 1403, 1406, 1407, 1490, i5i5, i5i6, i527, i566, i567, 1569, 1570, 1571, 1575, 1676, 1577, i586, 1387, 1593, 1594, 1595, 1396, 1597, 1598, i6o3, 1604, 1609, 1610, i6i3, 1617, 1634, i635, i636, 1642, 1643, 1644, 1643, 1647 j cancellarius comitis Tholosani, ce. 801, 1246, 1269, 1262, Iî65, 1268 j peut-être doit-on faire deux personnages différents de ce Pons Astoaud des textes, l'un chevalier du comte Raimond l'II & juriste d'Avignon, Vautre conseiller de Rai- mond Fil & d'Alfonse; ce dernier serait le fils de l'autre. ASTUO, ASTRONIS, ASTER (Berengarius), ce. 1213, [2i6, 1217, 1219. — (Bernardus Ramundus), consul Tholose, e. 709. — (Calvetus), c. 834. — (Guillelmus Poncius), capitularius Tolose, c. 355 ; consul Tholose, e. 393. — (Johannes), ce. 1213, 1216, 1217, 1219. — (Poncius), consul Tholose, c. 1219. — (Ramundus Petrus), ce. 492, 497, 738. — (Stephanus), c. 492. ATBRANDI (Guiraldus), ce. 366, 398, 402. — (Raimundus, R.), ce. 402, 460, 523,520. ATBRANDUS, filius quondam Raimundi Atbrandi, c. 998. ATHO (magister), officialis Appamiarum, c. 1547. — ATHO ARNALDI. Vide CASTltovEr.Di.vo. ATHO, ATO (Bertrandus), consul Tholose, ce. 463, 466. ATHONIS (frater Guillelmus), ordinis frafrum Minorum in conventu Tholosnno, c, 159OJ gardianiis Albie, c. 1672. ATO (Guillelmus, Willelmus), archidiaconus Vil- lelonge & canonicus S. Stephani Tolose, ce. I i63, 1 166, 1268. ATO (Wuillelmus), c. 35 1. ATONIS (Raimundus), c. 435. ATTIIS (Petrus de), seneseallus Bellicadri, e. 1344. ATTO, viceeomes Albicnsis & Nemausensis, c. 385. Attrepatensis episcopus, e. 840. ATUM (Guilabertus), c. 474. Aube (l'eyesjue d'), fide AlbiensiS. 2029 INDEX ONOMASTICUS. 2o3o AUBFIRINUS, capellanus Jolianne comiiisse Tho- losane, c. 1697. AUBERTI (Pontius), c. 35o. AUCA (WiUelmus), c. 1112. AUCAVILLA (Johannes de), c. i333; Auctniville (^Haute-Garûnnc)^ arr. de Toulouse. AUCELLANO (Aymericus de), raiUs, c. i663. AUDA, mater Isarni Bernardi de Fanojovis, c. I i5o. AODA, uxor Ermitani, c. 993. AUDEBAUDUS (Ato & Bernardus), c. liôi. AUDEBRANNUS (Joannes), c 1006. AUDEGUARIUS (Isnardus), c. 996. AUDEGUERIUS (Bremundus), c. 698. AUDEVINI (Bernardus), c. Ù5i. AUDEVINUS (Petrus), c. 55 I. — (Raimundus), notarius Mirapicis, c. 5ji. AUDIARDIS, uxor Willelmi Carbonelli, c. 1149. AUDOARDUS (Deodatus), c. âo3. — (Geraldus), ce. 698, 6o3. — (Hugo), c. 1419. AUDRIGINA (Stephanus de), notarius Castrisar- raceni, c. 1 172. AUGER (Ademar), c, 3_5i. AUGERII (Bernardus), c. 55(5. AUGERIUS (Bernardus), notarius publicus Bifer- ris, ce. 1006, 1007. AUGERII (Guillelmus), clericus archiepiscopi Narbonensis, c. 1273. AUGERIUS, AUGERII (Guillelmus, Willelmu»), ce. 937, 938, 939, 1039; judex & cancellarius comitis Tholosani in parti bus V'enaissini , ce. 996, 997, io3o. AUGERIUS (Guillelmus & Ysnarduf). c. i336. AUGERIUS, c. 434. AUGUSTA, uxor filii comitis Astaraci, c. 109. AuGusTiMS (monasterium de), Ucetiensis diocesii, c. i33o. AURA, c. 1697. AURA (Petrus), c. 11 5(5. AtRi (castlarius de), c. 1141. — (Dozo de), c. 1548. — (R»mondus de), canonicus Appamiensis, c. 578. — (Ramundus d'), c. 493; cette famille tirait pro- bahlement son nom d'un lieu détruit situé sur le Laure, petit affluent de l'Ariége, rive gauche, au nord de Saverdun (Cassini). AURAPUERULO (Reimundus de), canonicus Ap- pamiensis, c. 578. AURASICA (G. de), scriptor episcopi Biterrensis. c. 821 ; Orange. Akrei.iace>ses burgenses, ce. 344, 346. AURELIACO (Bernardus de), canonicus Biterren- sis, c. 32 1'. — (Deodatus de), ce. 847, 35:>. — (Reymondus Bodini de), clericus comitis Lin- cesnie, ce. i5o2, i5o3. AvKEUAAEN5is episcopus, ce, 817, 818, 840. AURELIUS (mngister Bartliolomeus), c. 1528. AURENCA (Paulus de), consul Castrinovi de Arrio, c. 1264. Auriac (Bernardus rf'), c. 287; seigneur espagnol Q) AURIACO, AURIACHO (Amelius de), c. 363. — (Laureta de), c. 363j Auriac [Aude), arr. de Carcassonne. AiniAco (milites de), c. 1149; Auria: (Haute-Ga- ronne), arr. de Villefranche de Lauragais. AURIACO(WilIelmus de), c. i2(53; consul de Lau- ^erte (Tarn-&- Garonne), AURIOUS (Raimundus AKantus de), c. io3o! AURIOLUS, AURIOLI, de AURIOLO, AURIOLLUS (magister Johannes), ce. 996, 1024, 1027, 1089, Ii63, 1166, 1200, 1201, 1269, 1261Î notarius vel scriptor comitis Tholosani , ce. 800, 8i5, 930, 933, 934, loio, io3o, 1040, io59, 1060, io65, 1077. AURO (Petrus), c. 11 55. AURON (Imbertus de), judex Vennaissini, c. iîo3; Auron (Vaucluse), commune de Bonnieux, AURUM (Amelius), c. 55i. AURUS (Poncius), c. 55i. — (Raimundus), c. 55i. — (Rogerius), c. 55i. AUSBERGERIUS (Ugo), consul Tolose, ce 73-' 738. ' AUSEKH (Guillelmus), clericus Agathensis, c. 804. Aussac (B. de), prusome de Montalba, c. 730; Aus- sac (TS. B., S. Kradilli abbas, e. 53.0. B., S. Pauli Narbone abbas. Vide BERNARDUS. B., abbas S. Tiberii. Vide BERENGARIUS. B., abbas Vallismagne. Vide BERNARDUS. 2o33 INDEX ONOMASTICUS. B. ARMANDI, aSbas, c. 589. B., Corbariensis archidiaconus, c. 1273. B,, Karbonensis archidiaconus, c. 489. B., archidiaconus Ruthenensis, c. 3^6. B., capellanus de Montealbano, c. 1089. B., decanus Rairiacensis, c. 346. B., prtcentorS. Pauli Narbone, c. 1273. B., Magalonensis prepositus, c. 535. B., prepositus Nemausensis. T.Vf BERN ARDUS. B., prepositus ecclesie Tholosane. T/Vf BERTRAN- B., prior de Pomario, c. 345. R., sacrista ecclesie Carcassone, c. ,174,. B., sacrista Crassensis. ViJe Alhars. B., sacrista Magalonensis, ce. 428, 535. B., sacrista Urgellensis, c. 459. B., Francorum regina. Vide BLANCHA. B. Convenarum cornes, fiiius sororis comitis iliolosani. Ti^c BERNARDUS. B., cornes Convenarum. Vide BERNARDUS. B., cornes de Gravespach, c. 980. B., uxor comitis Provincie. Vide BEATRIX. B., vicecoraes Lautricensis. Vide BERTRANDUS. B. ATHO, B., Ticecomes Nemausensis. Vide BER- NARUUS ATHO. B., primogenitus fiiius B. Peleti. Vide PELETI. BABILONIA, uxor Fortonis de Molliverneta , c. 3i5. BACONI(Arnaldus), c. 1211. BaJen [marchio de), c. 99t. BADONIS (Rainardus de}, c. 32r ; Badonnes (Hé- rault), commune de Béliers. Bafet (P. R.), miles, c. 1456. BAFFERI (Petrus Raimundi), c. 12(53. BAFFIA (Guillelmus de), notarius comitis Pro- vincie, ce. 339, 340. B<,garn^[Vço de), c. 804 ; Bagard (Gard), canton a Anau^e. BAGAROLUS (Paganus), ji.dex palatii Massilie c. 1414. BAGIIS, BAGIS (magister R. de,, canonicus b. Pauh Narbonensis, c. 1407; Bage! (Aude), arr. de Narbonne. ' — (Arnaldus de), c. 584. — (Bn de), c. 254. — (Vidianus, Vesianus de), miles, ce. 8n-, ,004 — (Willelmusde), c. 584. BAGOD (Amelius), miles, c. 1428. BAGUALANCIA (Rostagnus de), domicellns, c. 1747. BAIARDI (Bernardus), publicus notarius Tharas- coni, c. I 142. BAILHA ("Bernardus), consul Appamie c 1867 BAINA (Willelmus de), c. 579. BAINACO (Galhardus de), c. ,267; Bcynac S- Ca- ^encic (Dordognc), arr. de Sarlat. BAIRARIA (W. de), c. 948. V.de BARRERIA BAIRE (R. de), c. 823. 2084 BAIRJACO fde). Vide BARGIACO. BaUg {Bertrand de), c. 442; Balach (Lot), com- mune de Lalien^ue (?) BALAGUERIO, Balaguier (E^rUsndus de), c. 3.^5. — (Gualhardus de), c. 1166. — (l>go de), c. 1166. -(WiU. de), c. ,267. BALAGUERIUS, Balaguier, miles de Lauraco, ce. 1 i5o, 11 56. ' KALCIO (de). Vide BAUCIO. BALDACO (de). Vide BAUDACO BALDOINUS, bajulus d. Régis in Albia, e. ,3.5 BALDOINUS atiliator, c. 1453. BALUOYNUS, BAUDOINUS, Baudoy, Baudoyn *'-'"' comitisTolosani, frayre del conte Bamon' cornes, ce. 65, 66, 67, 68, 82, 83, 84, 85, 86, 8^, 89, 573, 574, 575, 576, 591, 598. BALDOYNUS, heresiarcha, c. 084. BALDUINUS, c. |368. Balcncs (Kamxinius Bernardi de), ec. 11,9, ,2;^. BALISI (Guillelmus de), c. 1697. BALISTERII (Miehael), canonicus hebdomadarius ecclesie Narbonensis ac rector ecclesie B. Marie Majoris, e. 248. BALMARE, BALMARI (Arnaldus Calvetus de) ce. 639, 641 ; Balma (Haute-Garonne), arr. de Toulouse. BALNEOLIS (magister Stephanus de), clericus co- mitis Tholose, ce. ,389, ,4,0; Bagneux (Seine), arr. de Sceaux (}). ^ ' BALNEOLIS (G. de), seaeseallus Agennensis, c. ,286. ° ' BALNEOLIS (Rostngnus de), e. 996; BagnoU-sur- Ce^e (Gard), arr. d'Usés. BANDURA (Arnaldus Bernardus), consul Tholose c. 647. BANHERFIS, BANNERIIS (magister Guillelmi.s de), judex juratus senescalli Carcassone, ce. i38o i.<99, 1434, 1458, 1459, 1462. Bar (lo conte de), ce. 68, 69, 70, 72, 78. BARANCHE (Bernardus Raimundi), burgensis Tholose, c. 1622 i peut-être le même eue le sui- vant. BARANONUS, BARANHOS (Bernardus Raimun- dus), consul Tholose, ce. 735, 791. KARANHANO (Bernardus de), c. ,,32, Baraigne (Aude), arr. de Castelnaudary. BARASCHUS, BARASCl , Barasc , Barast , Barras (Arnaudus), e. 987. — (Dai.die, Deodatus, Deude, Deurde, Dorde, Deide), ce. 19,, 987, ,086, ,1,9, ,,63, ,267, , 296, ,490. * — (Guillelmus, Guilhem , W.), ce. 192 I I 19, 1296. ' BARATA (Bertrandus), c. 490. BARKA (Arnaudus), ec. 55i, 768. — (Aycelraus), e. 55,. — (Petrus), c. 55,. — (Petrus) minor, e. 55i. — (Poncius), c. 55 1. 1» 10,0, 2o35 INDEX ONOMASTICUS. 2o36 BARBAAURI, BarhaAciur, BARBA DE AURO, mi- les, ce. 979, 989, 1209, i33o. BARBABRUNA, Barbebrune (Raimimdus Arnaldi), ce. 673, 676, 680, 789; consul Carcassone, c. 847. BARBADELLUS ( Willelmus) , consul Tolose, ce. 737, 738. BARBAIRANO (Aimerlcus de), ce. 277, 283, 285. — (fratfr Arnaldus de), hospitalis Jerosolimitani, c. 665. — (Botetus de), c. 322. •^ (Chatbertus de), ce. 1226, 1004. — (Domina de), monia.lis Pruliani, c. 553, — (Ermengaiidus de), ce. 703, 789. — (Jalebertus de), c. io36. — (Raimiindiis Ermengaiidus de), c. 411, Bar- baira [Aude), arr. tle Carcassonne. BARBARINI (B.), c. 450. BARBATI (Girbertus), notarius publicus castri de Bociacis, c. 1019. BARKAVAIRA (G.), c. 526. BARBAZANO (Arnaldus Willelmus de), ce. i i65, 1166; Barba^an (Haute-Garonne), arr. de Saint- Gaudens, BARBERIUS (Gilo), cambellanus quondam comi- tis Montisfortis, ce. 1437, 1438. Bakchinone cornes, c. 339. BAnciUNOSE, aves^ue de Barsalona, c. 7. BARDA (Guiraudus de), consul Montispessulani, c. 998. BARDINI (Petrus Albertus), canonicus, c. loi i . BAREDIES, BAREDGE (A. de), consul Castrisar- raceni , c. i 1 70. — (Odo de), civis Castrisarraceni, c. 1170; con- sul, c. I 262. — (Willelmus de), civis Castrisarraceni, c. i 170 ; consul, c. 1262. Baretge (Guill. de), c. 442. BARGIACO, BAIRJACO (Gaucelinus de), c. 277; Barjac (Gard), arr, d'Alais. — (Rairaundus de), c. 428. BARGUANHACII (Guillelmus Hugonis), miles, c. 1746. 5fln'cZ (Jordanus de), c. 3 19. — (Udaigarius de), c. 319. — (Ugo de), c. 3 19. BARJOLIS (prepositus de), c. 1 126. BARLETI (Raymundus), canonicus S. Stepliani Narbonensis, c. 255. KARNIOLA (Raimundus & Bernardus Raimundi • de), fratres, milites, c. 1481. BARONI (G.), capellanus S. Sebastiani Narbone, c. 1080. BARONIS (Arnaldus), de Casali deU Baros, hereti- cus combustus, c. 1675. BARONUS (Guillelmus), c. 404. BARRALIS (Guillelmus), officialis Biterrensis, c. 1446. Barras (Deodatus). flje BARASCHUS. Barrault (Theobaldus & Joannes), milites, c. 211. BARRAU3, scutifer B. de S. Martino, c. 1 102. BARRAVI, BARRAVUS (Arnaldus), consul Tho- lose, ce. 369, 417, 465, 466, 647, 757; sans titrej c. 483. — (Arnaldus), burgensis Tholose, ce. 834, 1093, 1622. — (Arnaldus), notarius publicus Tolose, ce. 467, 478 ; peut-être l'un des précédents. — (Bernardus), consul Tolose, ce. 439, 441. — (Bernardus), ce. 673, 676, 680, 789. — (Bernardus Ramundus), consul Tolose, ce. 876, 439, 441, 455, 709. — (Bernardus Ramundus), ce. 365, 496, 5o2. — (Durandus), e. 488. — (Durandus), c. 1602. — (Ernaudus), e. 893. — (Guillelmus Stephanus), c. 975. — (Johannes), consul Tolose, c. 757. — (Raimundus), c. 1075. — (Ramundus Bernardus), ce. 478, 496; consul Tholose, ce. 447, 472. — (Rogerius), consul Tholose, c. 1219. — (Stephanus), c. i3i2. — (Vitalis), eapitularius Tholose, ce. 362, 365. BARRAVUS, c. 1462. Barre (Bertrandus 8 '8- '-. 1437, 14J BENA (Guillelmus de), e. 70a. Benastruc (Ugo), e. 622. Benauges (Poiicius de), canonicus, c. 1 i34; Bena- gues (^Ariége), arr, de Pamiers, BENCA, BEINCA (Bernardus de), ce. i i65, 1 i6(5; Bentjue d'Aurignac (Haute-Garonne), arrond. de Saint-Gaudens, — (Raimundus de), e. 1628. BENCIANO (Pontius de), c. 378 ; peut-être Bessan (Hérault), arr. Je Béliers. Vide BESSANO. Bene (domina), e. 1195; la Vène (Tarn), com- mune de Puygou^on & Montsalvy. BENEDICTI (Arnaldus), c. 1677. — (Jacobus), consul eivitatis Narbone, c. 1708. — (Joannes), consul eivitatis Narbone, c. 1708. — (P.), c. 450. ■^— (R.J, ce. 023, 525. BENEDICTUS XII papa, c. 227. BENEDICTUS, abbas Crasse, ce. 846, 847, 856, 906. BENEDICTUS, chamerarius Crassensis, ce. 673, 676, 680 ; peut-être le même ^uc le précédent. BENEDICTUS (Guillelmus), notarius Arelatensis archiepiscopatus, c. 1 127. BENEDICTUS, c. 65 1 . BENEVEN (Petrus de), c. 937; Bcnaven (Aveyron), commune de .Sainte-Geneviève, — (Stephanus de), c. 345. BÔNVILLA (Willelmus de), c. 1 r66. BEOCII (Arnaudus), c. 55 1. Berailh (Gaillardus), c. 1267. BERARUUS, cornes, ce. eo33, io38. BER ARDUS, miles, c. 948. KERARDLS, civis Tholosanus, c. 527. Bcrau.is (V.), e. 621. BERAUDUS (Guillelmus), c. 1709. Berdonis abbas, e. 2i5j abbé de Berdoue^. BERENCIS , Berencs, Berencx , Berengx , Bercnx , Berins (domini de), c. 405. — (Guillelmus Pétri de), ce. 474, 497; senescah d'Albcjes, c. 267. * — (Guillelmus Pétri de), ee. iii5, 1268. — (Guillelmus Pétri de), domicellus, ce. i595, 1596; Brens (Tarn), arr. de Gaillac. RERENGARIA, monialis Pruliani, c. 553. BERENGARIA, alia monialis Pruliani, e. 553. BERENGARIUS, archiepiscopus Narbonensis, ee. 218, 252, 423, 426, 489, 509, 6 [ r . BERENGARIUS, archiepiscopus Tarragonensis, Tarraconensis, ce. 384, 389. BERENGARIUS, episeopus Barchinonensis, c. 998. BERENGARIUS FREDOLI, episeopus Biterrensis, archidiaconus Corbariensis & canonicus Nar- bonensis, e. 224. BERENGARIUS, Illerdonensis seu Rottensis epi- seopus, e. 089. BERENGARIUS, abbas Bolbone, ce. 451, 454. BERENGARIUS, abbas S. Felieis, e. 286. BERENGARIUS, abbas S. Pontii, e. <>2o. BERENGARIUS, abbas S. Tiberii, ce. 589, 620, 699. BERENGARIUS, archidiaconus Albiensis, ce. 1246, l3l2. BERENGARIUS, prior eeclesie S. Marie & archi- diaconus S. Nazarii Carcassone, c. 376. BERENGARIUS, vicecomes, c. 460. BERENGARIUS (magister), judex curie régis Car- cassone, ce. 1207, 1669. BERENGARIUS, BERENGUARIUS (Arnaldus, Ar- naudus), dominus Mirapiseis, ee. 546, 768. BERENGARIUS (G.), c. 525. BERENGARII (Guillelmus), c. 1019. BERENGARIUS (G.), notarius de Sallono, ce. 1 126, I 127. BERENGARIUS (Petrus), miles, c. 485. BELENGARIUS (Poneius), consul Tolose, ce. 494, 496, 5oi , 507. BERENGARIUS (Poneius), consul Tholosanus, c. 1271 ; peut-être le même que le précédent. BERENGARIUS (Pontius), jurisperitus, e. 129$. BERENGARII (Raimundus), miles, e. 1 1 i5. BERENGARIUS, BELENGARIUS (Raimundus), c. 738 ; consul Tolose, c. 710. BERENGUERIUS (Ramundus), consul Tholose, c. 12195 peut-être le même ijue le précédent. BERENGARII (Raimundus), c. i2o5; proeurator domini Mirapiseis, ce, 1477, 1478. BERGA, BERGUA (Bernardus de), ce. 55i, 768. — (Fortunius de), c. 384. — (Guillermus de), c. 552. BERGOLONUS. Vide BURGUNDIO. 2041 INDEX ONOMASTICUS. 1042 BERGONDI (Guillelmus), e. 1022. BERGONIONUS. Vide BURGUNDIO. BERGONNON (Giiido). Vide BURGUNDIO. BERLA (Anthonius), archidiaconiis Corbarie & ecclesie Narbonensis canonicus, C..248. BERMUNDUS, Vivariensis episcopiis, ce. 769, 77c, 771. 772. 773. BERMUNDI (P.). ViJc UcETiA. BERIMUNUUS, notarius comitis Tolosani, ce. 337, 9Ô3. BERMUNS, notari, c. SSS ; peut-être le même ijue le précèdent. BernaJ, aias Je CanJeil, c. ;Ï82. BREMUNDUS (Bernardus), c. 36o. BERMUNDUS (Ugo), consul Aviiiionis, c. 744. BERNARDA.monacha domus de Paradisio.c. 1 1 loj le Paravis, sur la rive gauche de la Garonne, yis- à-yis du Port Sainte-Marie (Lot-&-Garonne). BERNARDA, relicta quondam G. de Dausaco, c. i635. BERNARDA (domina), c. iSpS. BERNARDUS FREDOLI, episcopus Tuscellaniis & sancte Romane ecclesie cardinalis, c. 262. BERNARDUS DE FARGIS, Narbonensis archiepi- scopiis, c. 227. BERNARDUS, episcopus Albiensis, ce. 1453, 1642, i6-ji . BERNARDUS, Barchinonensis episcopus, c. 367. BERNARDUS GAUCELINI, Biterrensis episcopus, cc.275,278,3oi,3io, 320, 347, 349, 353, 3 J9. BERNARDUS, Biterrensis episcopus, ce. 259, 262, 782, 821, 844. BERNARDUS RAIMUNDI, episcopus Carcassone, c. 847 j quondam episcopus Carcassonensis, c. 807. BERNARDUS, electus Carcassone, c. 1666. BERNARDUS, episcopus Convenarum, c. 1547. BERNARDUS, Helenensis episcopus, c. 1173. BERNARDUS, abbas Appamiarum, ce. 1678, 1679. BERNARDUS, abbas Bolbone, ce. 453, io36. BERNARDUS, abbas Fontisfrigidi, ce. 878, 1000. BERNARDUS, abbas Galliaci , ce. 1593, 1596, 1597, 1672. BERNARDUS, abbas Montisalbani, c. 1702. BERNARDUS CALVETUS, GALVETI, abbas Sancti Aphrodisii, ce. Ô89, 6or, 620. BERNARDUS, abbas S. Pauli Narbone, ce. 1209, 1273. BERNARDUS DE OLARGUIS, abbas S. Pauli Nar- bone, c. 220. BERNARDUS, abbas S. Saturnini Tolose, c. 207. BERNARDUS, abbas S. Severi, e. 371. BERNARDUS, abbas S. Marie Vallismagne, e. 620. BERNARDUS (magister), archidiaconus Veteris- moresii, e. 1 i63. BERNARDUS, Nemausensis prepositus, ce. 3^4, 327. BERNARDUS, prior S. Marie Deaurate, c. 4J.J. BERNARDUS, vestiarius Nemausensis, c. 304. BERNARDUS, procurator domus Hospitalis Mar- celliani, e. 387. BERNARDUS (Willelmus), canonicus Tolosanus, ce. I i63, 1 166. BERNARDUS (magister), canonicus Wulteranen- sis, Wlteranus, ce. 646, 65i. BERNARDUS, frater ecclesie B. Marie de Mon- lesarges, e. 46 1 j Monte^orgues (Gard), commune de Saint-Jean-du-Gard. BERNARDUS, capellanus episcopi Biterrensis, ce. 347, 35o. BERNARDUS, comes Astarici, c. 209. BERNARDUS, BER., eomes Convenarum, filius sororis comitis Tolosani j Bernard, conte de Cu- menge, Bernard de Cumenge, ce. i J2, 168, 268, 408, 409, 448, 499, 575, 797, 798, 852, 853, 854, 855. BERNARDUS, filius comitis Convenarum, ce. 640, 797> 79^ i comes Convenarum, ce. 214, 1039, loii. BERNARDUS [comes] de Convenis, Convenarum, ce. 207, 1076, 1118, Ii65, 1166, 1200, 1257, 1258, 1259, 1260, 1261, 1277, 1278, i3i2, i37- ■ > . BERNO, Vivariensis episcopus, ce. 990, 1160. BERNULA (Cavalrius de), c. 975. BERONIA (Petrus de), c. 270; Bêraigne {Aude), commune de Carcassonne. — (Raimundus de),monaehus Caiinensis.c. 1498 BERRIACHO (Petrus de), notarius, c. 678; Berriàc {Aude), arr. de Carcassonne. Bersi (Folcaud, Folcaut, Foucault de), ce. i32 i33, 154, i5j, 178, i85, 186, 187, 188, 189.' — (Johan -de), c. 1 87. Vide BERZEYO. BERTRANDA, filia quondam G. de Dausaco c. i635. ' BERTRANDA, filia Hugonis de Brecolles, ce. i58, 1D82. ' BERTRANDA, iixor Vitalis Galterii, ce. ,110 1 1 I I. ' BERTRANDUS, tituli SS. Johannis & Pauli presb. cardinalis, Apostolice sedis legatus, ce. 678 728, 73i. ' ' BERTRANDUS DE S. JUSTO, episcopus Agathen- sis, ce. 260, 976, 978, 1032. BERTRANDUS, episcopus Agennensis, c. 462. BERTRANDUS, Anieiensis electus, c. 638. BERTRANDUS, Biterrensis episcopus, c. ÔSy, BERTRANDUS, Carcasonensis episcopus, c. loii. BERTRANDUS, Forojuliensis episcopus, c 1419 BERTRANDUS DE INSULA, prepositus Tolosa"- niis, ce. 14C.5, 1407, ,589, ,591, 1592, 1608, 1609, i632, 1702; electus episcopus Tolosanus ce. 208, 209, 2i5, 640, 642, 1408, ,409; pre- positus eeelesie Tolosane, pape capellanus. c. 1407. BERTRANDUS, abbas Aureliacensis, c. 846 BERTRANDUS, abbas Franearumvallium, ce. 3o5, 2044 BERTRANDUS (frater), canonleus Cacianensis, c. ] 091 . ' BERTRANDI (P.), canonieus Magalonensis. c. 423. ° ' BERTRANDUS GUILLELMUS, saeerdos e 3o3 BERTRANDUS, cornes Melgorii, ce. 279, 280 BERTRANDUS, cornes, e. 346. BERTRANDUS, filius Raimundi VI, comitis To- losani, ce. 574, 676; frater comitis Tolosani Jrayre del conte jove. ce. ,86, 193, 749, 8,0' 9-io, 942, 943, ,010, ,089, i,,5, ir36, ,,37' BERTRANDUS, filius Bertrand!, fratris comitis iholosani, ce. 1262; vieeeomes Brunequelli, c. ,700. ^ ' BERTRANDUS, nieecomes Lautrieensis, ce ,407 'jl'> '43î. .433, .434. -455, ,606, ,630,' io3,, ,632, ,665, 1666, 1669, ,670, ,704 BERTRANDUS, senescallus Aginnensis, c ro86 BERTRANDUS, bailivus, c. 658. BERTRANDUS, miles, e. 1 1 ,5. BERTRANDUS, Avinionis notarius, c. 747 BERTRANDUS, frater Guillermi Janinci c S.î BERTRANDUS DE , c. 484. BERTRANDUS (magister), e. 376. BERTRANDI (Arnaldus), c. 435. BERTRANDUS GUILLELMUS, filius B. G. de Montearnaudo, ce. 1483, 1484, i486 BERTRANDI (GuilleImus),consulTholo"se ce 36o 417,448,472,647. '" BERTRANDI (Guillelmus), miles, c. ,3,4 BERTRANDUS (Guillelmus), notarius Massille e. 14,4. BERTRANDI (Hugo), miles, e. ,314. BERTRANDUS (Isarnus), consul Tholose, ce. 465 466. ^ ' BERTRANDI (Jacobus), jurisperitus, c. 1748, Bertrand Jorda. Vide Insula. BERTRANDI (P.), c. 490. BERTRANDI (Petrus), c. 402. BERTRANDI (P.), quondam bajulus de Podioso- rigario, e. i 198. BERTRANDUS (Petrus), consul Lauraei, e. ,26, BERTRANDUS (Ramundus), publicus Tolose no- tarius, e. 1 163. BERTRANDI (Ugo), e. 522. BERTULFI (Johannes & Girbaldus), c. 402. BERZEYO, Bressi, Bressas (Fulcaudus, Folcaud. Foulcaut de), ce. 84, 127, 652. Vide Bersi. BESACLAVARIORUM (Rotbertus de), judex, C. oOo t BESANTUS (Ramundus), c. 369; eapitulariusTho- lose, c. 363. BESSANO, BECCANO, BETIANO (G. de), prior elaustralis Caunensis, c. 1498. — (Gormon de), c. 587. — (Raterius de), miles, c. 587. — (Raterius de), miles, e. ,097; Bessan {Hérault), arr. de Béliers. 2045 INDEX ONOMASTICUS. Î046 BESSEDA, BECEDA, BECETA (consiiUs de), c. iiC>4; Lahèciie-Lauragais (Aude), arr. de Cas- tcînaudary, — (R-)> castellarius de Appamiis, c. iod5. — (Rairaundus), jurisperitiis, causidicus, ce. 764, 823, 1040. BESTIACIUS (Arnaldus), consul Tholose, c. 472. — (Arnaldus), c. 1246. BESTURRE (Guillelmus Raimundus de), c. ri 17. — (Petrus Raimundi de), miles, c. 1 1 17. BEVILA (Guillelmus & Vitalis de), c. 1075. BEZAUDUNO (G. de), c. 1027. BEZUCO (Beriiardus de), c. 592; Be^ouce (Gartf), arr. de Nimes. BIDOCIUS, BIDOCII (Carbonellus), c. Spp. — (G.), c. 52J. — (Guillelmus), c. 525. BIDONE (Otode), miles, c. i3i4; Bidon [Arièche), arr. de Privas (?). BIGORRA (Petrus), c. 11Û4. — (Stephanus), c. 954. BIGORRE comei, e. 1428. BicoRBE cornes. Vide ESQUIVATUS, GUIDO. BiGORRA (comitissa de). Vide STEPHANA. BiGOBBENSis, BicoRBiTANUs episcopus, C 626. Vide HUGO. BINETHO (Vitalis de), miles, c. i3i4. BINHO (Petrus de), c. 1697. BIRACO (Faber de), preceptor de Gabro, c. ro75; Bérat [Haute-Garonne), arr. de Muret, Biran (Guillelmus Arnaldus de), c. 1261; arr. d'Auch (Gers). BIRNOS (Ademarius de), monachis Lesatensis, c. 1068 ; Biros [Ariége), commune Je Lescure (?). BISANO, BIZANO (Bernardus Pétri de), c. iSçS. — (Bernardus Poncii de), c. iSçjS. — (Raimundus de), c. iSpS j Bi^e (Aude), arr, de Narionne, BISTANI, BISTAGNUS, BISTANUS (Johannes), ce. 419, 489. — (Johannes), probus homo Narbone, ce. 65i, 660, 897, 957. — (Raimundus), probus homo Narbone, ce. 65i, 660, 898, 937; frère du précédent. BITA (Raimundus Willelmi de), c. 1262. BiTEBRENSis archidiaconus, e. ijo3. Tiiie DORNS, ENGELBERTUS, FREUOLI, NARBONA, NIGER, STEPHANUS. BiTERRENSiS archipresbiter. Vide VÏDVIKVS. BiTERRENSis baillivus, c. SSp. BiTEBRENSis camerarius. Vide BOIANO, NARBONA. BiTERRiS; canonici S. Nazarii Biterrensis, c. 349. BiTERRENSis cantor. Vide CALVETUS. BiTERRiS capitulum, c. 1468. BiTERRE, BiTERRiS civitatis communitas, c. 1741. BiTERRis (provinciale concilium), c. i5o5. BiTERRis consules, ce. i665, 1666, 1741. Béliers & de Carcassona (conte de) [sic], c. 5. BiTERREMSES denarii & oboli, c. 338. Biterrensis, Bitterrensis episcopus, l'evesque de Béliers, ce. 16, 17, 359, 535, 58o, 585, 588, 760, 782, 807, 916, 918, 982, i366, 1468, 1645, 1664, 1740. BiTERBENSES episcopi. Vide BERENGARIUS, BER- NARDUS , BERTRANDUS , ERMENGALDUS , GAUFRIDUS, GUILLELMUS, GUIRAUDUS, PE- TRUS, PONTIUS, RAIMUNDUS, RAINALDUS, RICARDUS. BiTERRENSES judei, C. I234. Biterressis judex d. Régis. Vide BIZOTO, CAPU- CII, CARCASSONA, SIMON. BiTEP.RENSis officialis. Vide BARRALIS. Biterrensis operarius. Vide RAIMUNDUS, BiTERnis pedagium, c. 1426. BiTEBRE.VSIS pOpuluS, c. I2o8. Biterrensis precentor. Vide BOIANO, GUIRAL- DUS. BiTERRi (probi homines & universitas de), c. 844. Biterrensis sacrista. Vide PETRUS, BiTERRis sigillatus, c. 348. BiTERRis tabellionatus, ce. 347, 848. BiTERRENSES vicarii. Vide AVESIA , CAPITE- STAGNO, LAURANO, MABILIUS, ODO, PELA- PULLUS, RAIMUNDUS. BiTTERRENSis, BiTERRis yicecomes, lo visconte de Béliers, ce. 9, 10, 11, 14, |5, lâ, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 3o, 3i, 32, 33, 34, 35, 37, 38, 107, 108, 110, 469, 6o5, 669, 910, 911, 912, 1 159, i3oi , 1436, 1437, 1469 ; ille qui se dicit vicecomitera, c, 109IJ quondam vicecomes, ce. i5o7, i5o8. BiTERRis vicecomites, c. 6')2. Vide RAIMUNDUS ROGERIUS, RAIMUNDUS TRENCAVELLUS , ROGERIUS, TRENCAVELLUS. BiTERRENSES vicecomitissc. Vide ADALAISSIA, SAURA, SAURINA. BITERRI (B. de), c. 587. — (Bernardus de), domus Narbone & domui S. Pétri de Mar hospitalis Jerosolimitani eo- mendator, e. 663. — (Petrus de), monachus S.Tiberii, c. 700. — (Johannes de), sacerdos de Olonzaco, c. 248. — BITTERRIS (Rogerius de), filius Trencavelli quondam vicecomitis Biterrensis, ce. lôop, 1398, 1599, 1600. — BITERRIS, BIDERRI, BITERRENSIS (magister Stephanus de), canonicus Narbonensis, meure Estiene de Bediers, c. 1293J clericus comitis Tolosani, ce. 1410, 1490, 1492, 1604. BiTURiCENSiS archiepiscopus, ce. 438, 789, 791, 793, 794, 795, 817, 818, i3o7, i3o8, 1359, 1456, 1457. BIZANCHIS (P. de), c. 525 j Biran^ues (Hérault), ■ commune de Notre-Dame de Londres. BIZANO. Vide BISANO. BIZOTO (Guillelmus de), judex Biterris d. Régis, c. 1445. BLANCA, monialis Pruliani, c. 553. BLANCAFORTE, Blaneafort , BLANCAFORTI (Amalavinus, Amalvinus de), ce. 5oo, 828, — (Ato de), c. 83o. 2047 BLANCAFORTE (Baronus de), domicellus, c. 1408. — (Phiera de), miles, c. 1407. — (Vitalis de), c. 761; BUn^uefort (Gers), arr. d'Auch. BLANCARDI (B.), scriptor Raiinundi juvénis co- mitis Tolose, c. 698. — (R.), c. 1249- BLANCHA, BLANQUA, Francie, Francorum re- gina, ce. 107, z'iz, 868, 971, 972, 1042, 1097, 1104, 1269, 1265, 1266, 1267, 1271, 1274, i3i2i quondam regina, c. 1401. BLANDELLI (Arnaudus), c. 1728. BLANDII (Petrus de), notarius régis Aragonensis, c. 426. BLANQUAGARDA (Ernulpluis de), c. 3oi. BLANQUERII (Guillelinus Membrati), c. 1480. BLANQUERIUS (Stephanus), c. 1022. BLAQUERIA (Guillelmus de), c. 1022; U BU- quière (Hérault), comm. de Ceilhes & Roco^els. — (Pontius & Stephanus de), e. 280. BLAROLI (Berengariiis), capitularius Tolose, c. 356. BLASINI, BI.AZINUS (Petrus Vitalis), consul To- lose, ce. 834, 1 220. BLAUDIACO (Bertrandus de), e. 692. — (Rostagniis de), domicellus, c. 1747; Blau'^ac (^Gard), arr. d'V^hs. BLESINI (Bernardus), consul Galliaei, c. 1117. BLIGERIUS (Johannes), ec. 436, 523. — (B.), magister lapidum Nemausi, e. 38i. BOCADES (G.), e. 390. Bocard, Boccjuart. Vide MARLIACO. BOCCADOS (G.), ce. 523, 525. — (R.), e. 523. BOCHETO (R. de), c. 382; Bouquet [Gard), can- ton de Saint- Amhroix. Vide BOQUETO. BOCHITTUS (Lambertus), c. 761. BOCIACARUM, de BOCIASSIS, BOSSIACIS, BOCIA- CIS (Airaericus, dominus eastri),ce. 1019, i665, 1740, 1741. (frater Bernardus de), de ordine Predieatorum, c, 1694. — (Deodatus, dominus de), ce. 1017, 1019, 1209. — (Deodatus de), filius quondam Armanni domi- cellus, c. 1744; Boussagues (^Hérault), arr, de Béliers. BOCIACO (Ramundus de), c. 546. — (Vitalis de), c. 046. BOCOIRANO, Bocoiran, Bocoirant (Draconetus, Dragonetus de), ce. 429, 622, 569, 592. — (Petrus de), miles, c. 327. — (Raimundus de), ce. 296, 324 ; Boucoiran (Gard), arr. d'Alais. BODINI (Geraldus), c»nonicus Vivariensis, c. 598, BODONIS (Raimundus de), e. 404; il faut proha- hlement corriger BADONIS, Badonnes (Hérault), commune de Béliers. BODONUS, BODONI (Raimundus), notarius eomi- tisTholos.ini, ce. 295, 296; cancellarius, ce. 277, 324, 437. INDEX ONOMASTICUS. 2048 BOFATUS, BOFFATUS (Aimerieus), ce. 470, 471, 602, 844, 979, 1006; il faut probablement faire deux personnages de cet Aimeri Buffat. — (Arnaldus), c. 979. BOIANO (Berengarius de), eanonicus Magalo- nensis, e. 998. — (Berengarius de), e. 587, — (G. de), precentor Biterrensis, c. 535" — (Guillelmus de), caméra ri us Biterrensis, c. 43 1. — (Johannes de), miles, eivis Biterris, ce. 844, 1006, 1209, 1467; Boujan (Hérault), arr, de Bé- liers. BOISSAZO, Boissadon, BOISSADONO, BOIXADONO, BOXADONE, BUXASONE, BOYSSESONO (Ber- nardus de), de Lombers, ce. 385, 474. — (Pontius de), c. 386. — (Sicardus de), ce. 405, 454. — (Sicardus de), de Lumberiis, scutifer eques, ce. 1209, 1462; Boisseion (Tarn), arr. de Castres, BOISELLA, BORSELLA (Bonetus), consul Tolose, ce. 5o6, 5i6, 027. Boisinhac fRotgerius rfe), miles, e. Ii58; la Bas- tide de Bousignac (Ariége), arr, de Pamiers, BOISSACO (Philippus de), senescallus Ruthenen- sis, c. 1527. BOISSELI (Radolphus), artium & théologie ma- gister, eanonicus Narbonensis, c. 243. BOIXONII (B.), consul burgi Narbone, c. 983. BoLDESTRE (homines de), c. 1623. BoLiiONE, BoLBONA (abbas de), ce. 402, 1 191, i353. BOLBONE abbates. Vide ARNALDUS, BERENGA- RIUS, BERNARDUS, ODO, PETRUS, RAIMUN- DUS, ROBERTUS. BoLBONE cellararius. Vide MONTELAURO, Volegs. BoLBONE conventus, ce. 669, i358, 1480. EoLBONA, BoBBONA (monachi de), ce. 1191, i366. BoLBONE prior, c. 1480. Tiie PELEGRINUS. BOLBONO (Berengarius & Bertrandus de), c. 281. BOLDRACUS (Matfridus), c. 1209. Bolic (Guillaumes de), c. 126. BOLONACO (B. de), e. 946; Bouillonac (Aude), arr, de Carcassonne, Bolonha (Seguy de), capitany de Casanolh, c. 19. BoLONiENSis comes, c. 563 ; Philippe Hurepel, comte de Boulogne, BOLTENACO, BOLTHENACO, BOTENACO, BOU- TENACO (Arnaudus de), e. 584. — (Arnaldus de), domicellus, ce. 1342, 1730. — (Berengarius de), ce. 283, 454. — (Berengarius de), c. 897; major diebus, miles, ce. 1093, 1097. — (Berengarius de), juvenis, c. 897. — (Berengarius de), ce. 957, 963 ; l'un ou l'autre des précédents. — (Berengarius de), vicarius Narbone, ce. 1006, 1007; même remarque que ci-dessus, — (Berengarius de), domicellus, c. 1730. — (Petrus de), e. 1480. — (Raimundus de), c. 1075; Boutenac (Aude), arr, de Narhonne, 2049 INDEX ONOMASTICUS. d5o BOMES (Robertus ds), c. ço6 ; il faut probable- ment corriger BOVES & traduire Boves I^Somme), arr* d'Amiens^ Bon (G.), c. 914. — (Johannes), c. 912. Bona (^Raynier de), c. 192. BONAFADIS, C. 55 I . BONAFOS (Amalvinus), c. loio. — (Richerius), c. ôzj. Bonay^e (^Peyre), c. 127. BONCOS (Raimundus), notarius Massilie, c. 937. BONDO (Sycardus), castri Podiilaurencii, c. 1394. BONEFACIUS (Radulphus, Randulphus), ce. 523, 52-,. BONELLI (Bertrandus), canonicus Viyariensis, c. 598. — (Bertrandus), c. 396. BONETA, filia condam Assalberti, c. 254. BONETI, c. 454; famille des environs de Boul- bonne. BONETI (Bernardus), burgensis EUcti, c. 1046. — (Gtiillelmus), de btirgo Narbone, ce. 957, 960. — (P.), canonicus S. Stephani Narbone, c. 253. — (R.), consul burgi Narbone, c. 983. — (Raimundus), c. 954. BONETUS, sacrista Albiensis, c. 1462. BONETLS (magister), canonicus Agennensis, ju- risperitus, c. 1 294. BONETUS (Berengarius), c. 390. — (Ramund*is), c. 356. KONIFACIUS (Petrus), civis Montisp.'ssuli, c. 1 343. Bo.viFONTis abbas & conventus, c. i53â. BONIHOMINIS (Isarnus), monachus de Castris, c. 1211. BONNAVALLE (Egidius de), granicarius ecclesie B. Martini Turonensis, c. 1723. BONONIA (Christiana de), c. 1453. — (Rogerius de), c. 1432. BONUMSOLATIUM (frater Guillelmus), de ordine Predicatorum, c. 1694. BONSONIUS, c. 1296. BONUSFILIUS, hereticus, c. 1148. BONUSHOMO, sacerdos & capellanus Durbanni, c. 1 164. BONUSHOMO (Berengarius), c. 38(9. BONUSHOMO (Bernardus), consul Tolose, ce. 494, 496, 507, 757. BONUSHOMO (Petrus Raimundi), c. 386. BONUSHOMO (Vitalis), consul Tolose, c. 11 i3. BONUSMANCIPIUS (frater), de ordine Fontise- braudi, c. 1482. BONUSMANCIPIUS, consul Tholose, c. 1219. BONUSPAR, archidiaconus Nemauscnsis, c. 304. BONUSPUER, BONIPUER (Viialis), ce. 55 1, 768. BOQUETO (Riimundus de), c. 392) Bouquet (^Gard), canton de Saint- Ambroix. Vide BO- CHETO. Bosuo.NA (monacbi de). Vide Boldoxa. VIII. BORBONIO (Archambaudus de), e. 729. Bordeaux [l'archevesque de). Vide Bubuegalcnsis. BORDELLO (Petrus de), e. 409; Bordeil {Tarn-Cr- Garonne], commune de Brassac (?). BORDES (Petrus de), c. 411. BORDIS (Arnulphus de), c. 1727. BORDIS (B. de), monachus & saerisla domus Man- siasilis, c. i2o5. BORDIS (Petrus de), c. 1348. — (Poncius de), monachus Lesatensis, c. 1068. — (Raimundus de), c. E141. BORGAVIUS (G. de), e. 991. Borgon/iya, Borgonya, Borgonye, Borgonha, Bor- goigne (li dus. lo duc de)^ ce. 9, 22, 32, 35, 4;, 1493. BoRGOMOtS, c. 36; les Bourguignons. BORGUONONIUS. Vide BURGUNDIO. BORNAZELLO (Guillelmus de), prior S. Roberii de Cornibario, c. 954 ; Bourna^el (Ayeyron), arr. de Rode^. BOROTA (Ximinius de), c. 384. BORRAS (Fuxetus), consul Fuxi, c. 1168. BORRELLI (Bernardus & Guillelmus), c. 934. BORRELLI (G.), c. 227. BORRELLI (G.), ce. 323, 523. BORRELLI (Petrus), sacrista major & canonicus Narbonensis, c. 227. RORRELLO (Bernjrdus Alacer de), ce. 932, 933; Bourret {Tarn-&-Garonne), arr. de Castelsarrasin. BORRELLUS (Deodatus), prior S. Firmini Mon- tispessulani, c. 1 000. BORRELLUS (Guill. Bruno), notarius Tolose, c. 757. BORSELLA (Bonetus), consul Tholose. V,de BOI- SELLA. BOS (Petrus), ce. i3i9, i32t. — (P. Raimundi de), c. 489. — (Raimundus Arnaldus de), c. 1264. BOSANHACO (Petrus Rogerii de), c. 546 ; peut-être Bousignac; voye^ plus haut BOISINHAC. BOSCO, BOSCHO (B. de), ce. 712, 982. — (Bernardus de), c. 1007. — (Bertrandus de), Narbonensis, c. roo2. — (Girbertus de), elemosinarius Aureliacensis, e. 345. — (Jacobus de), clericus Alfonsi, comitisTolosani, ce. 1453, 1454, i568, 1570, 1571, 1374, 1584, 1606, 1612, i6i3, 1621, 1641, 1678, i683. — (Petrus de), filius Guillelmi Gausberti, c. 489. — (P. Raimundi de), e. 490. — (R. de), e. 1267. BOSCO- ARCAMBAUDI (Philippus de), c. i665. BOSICIS (Bernardus de), frater Hospitalis, c. 387; Bou^igucs (Hérault)', arr. de Montpellier. BOSO, BOSUS, abbas Electi, ce. 473, 864, 86',. BOSQUETO (frater Guillelmus de), c. 1284. BOSSACO (Ramundus de), c. 1728. BOSSIACIS (Aymerieus de). Vide BOCIACIS. BOTECUS, scriptor, c. 809. 2o5ï INDEX ONOMASTICUS. 20 52 BOTENACO (de). FlJe BOLTENACO. BOTEÏI (Bernardiis), piibliciis Moiuispessulani notarius, c. 804. BOTETUS (Guillelmus), c. BSç. — (Petrus), c. 378. BOTINI (Berengarius), c. 434. Boucart (Je). Vide MARLIACO. Boucort (Hugo), c. 1209. Boulx (P. de), c. 434. Boumon, c. 800. Bour (Bernard), c. 84. Bousson (en), c. "lôî. BOUTENACO (de). Vide BOLTENACO. BOUVILA (G. de), c. 1089. BOUVILLA, BOVILLA(Gailardus, Giialhardus de), ce. I 077, 1 166. BOUVILLA, BOVISVILLA (Willelmiis, W. de), ce. 1077, 1268, I 291 . BOVERII (P.), vicarius Narbonensis, c. 1342. BOVISVILLA (Bernardiis de), dominus S. Basilice, e. 1291 j Sainte-Ba-^eille {Lot-& -Garonne), arr. de Marmande, BOVILLA (Ramiindiis Ai-naldiis de), consul TIio- lose, c. 460. BOXADONE (de). Vide Boisadon. Boysm (Bernard de), c. 193. BOYSSESONO (de). Vide Boisadon. BRABANTIE dux, c. 991. Bracantiones, c. 341. Vide Braimansonum. BRACHIA (Miehael de), elemoshiariiis régis Fran- cie, e. 228. BRACIACO (Faber de), c. 1549; Brassac (Arii^e), arr. de Foix. BRACO (R. de), c. 1262; Brax [Haute-Garonne), arr. de Toulouse. Braconac (Petrus de), c. 3i2; commune de Gibron- des (Tarn). BRACONE (Bernardus de), miles, c. 1 1 16. — (Ramundiis de), c. 602. (Raimundus de), miles, e. Ili5; Bracou (Tarn), commune de Ronel. Braimansonum exercitus, c. 3i5. Vide Braban- ■noxES. BRAMO (P. de), consul Carcassone, e. 847; Bram. Vide BROMO. Bran (Petrus Amelii &. Gental de), fratres, c. 1 i5o j Bram (?). Vide BROMO. Brantol (W. Pétri de), e. 323. Brassais (Arnaldus de], c. 1 147. Brayna (consuetudo de), c. 61 3. BREBANCIONUS (Henricus), miles, e. i3i4. BREGAUDUS, c. 532. Brelh (Uc del), c. 65. BREMUNDUS. Vide BERMUNDUS. Brencort (Odo de), miles, c. i38o. Brendon (Adamaurus de), e. 11 17; la Brandouniê (Tarn), commune de Carlus (?). Eresac (Isarnus, Ugo Isarni & Sicardus de), e. 385. Bres:as, BRESSI (FouUaut de). Vide BERZEYO. Bretanya (lo conte de). Vide BritAnniE. BRIGAUDUS (Ricardus), c. 1452. BRISSACO (Raimundus de), c. 1022 j Brissac (Hé- rault), arr. de Montpellier. BritanniE comes, lo conte de Bretanya, ec. 189, 1400, 1403. BRITO (Guillelmus), notarius, c. 1680. — (Hugo), c. 1357. BRITONI (Stephanus), c. 944. BRIVA (frater Willelmus, Guillelmus de), ordinis Cisterciensis, penitentiarius comitis Tholosani, ce. 1 258, 1 209, 1276. BRODETO (G. de), canonicus Magalonensis, c. 423; Brou^et (Gard), arr. d'Âlais, Broeda (Syguinus de la), c. 126'!, BROLIO (Geraldus de), miles, c. 1097. — (Guillelmus de), c. 8i5. — (P. de), castellanus Cabareti, c. 1452. — (Petrus Raimundus de), c. 4S9. — (Raymundus de), c. 1433. Brollas (Aimeric de), c. 562. BROLLIIS (G. de), miles, c. 85o. BROMO, Brom (G. de), c. i633. — (Petrus de), e. 354; S''""' (Aude), arr. de Cas- telnaudary. Vide BRAMO, Bran. BRONIA (Petrus Berna rdi), c. 3|8. BROSA (Ademarus), ce. i3i9, i32r; consul Al- biensis, c. i3io. BROZINACO (Ademarius de), canonicus Ruthe- nensis, c. 345. Brua (Artaud de la), c. 102. BRUERIIS (Johannes de), ce. 1662, i665, t666,. 1705. BRUGAIROLIS (Bernardus Raimundi de), e. 280; Brugairolles (Aude), arr. de Limoux. BRUGEIRAS, HRUGERIIS (Poncius de), c. 41 i. — (Willelmus de), burgensis Tholose, c. 1622; Bruguieres (Haute-Garonne), arr. de Toulouse. BRUGERIA (Raimundus de), bajulus de GraoUeto pro d. Sicardo Alamanni, ce. 1459, 1460, 1461. BRUNA, filia Ademari de Pontis, c. 448. BRUNA, soror Rogerii Convenarum, c. 448. BRUNELLI (Henricus), receptor reddituum d. Ré- gis in senescallia Carcassone, ce. 1599, 1668. BRUNETUS (Guilhermus), c. 412. BRUNI (B°), notarius curie régis Narbone, c. i56. 5;anirar (Rostagnus de), c. 38o. BbuniQUFXLI vieecomites. Vide BERTRANDUS. BRUNISSENDIS, uxor A. de Castrobono, e. ici3. BRUNISSENDIS, filia vicecomitis Cardonensis, ce. 954, 955. BRUNUS (Bertrandus), c. 937. BRUNUS (P.), e. 520. BRUNUS (Petrus), consul Tolose, ce. 5oû, 5i6, 527. BUADA (B. de), canonicus Magalonensis, c. 423. — (P. de), c. 450; Biaude (Hérault), commune de Lagamas. BUCA DE LUPO (Guillelmus Pétri), miles faidi- tus, ce. 1460, 1461 . !o53 INDEX ONOMASTICUS. 2o54 BUCCO BLAQUERII (Beitrandus de), c. 1419. BUCO DE LUPO (P.), miles, c. 1436. Baeninom, scutifer, ce. i33o, i33;. BUEU (Petrus), c. i3o6. BULBONE (Raimundus de), consul Avinionis, c. 744 j Boulhon (Bouchei-du-Rk6ne), arr. d'Arles. BcRDEGALENSE provinciale concilium, c. 1541. BuBDEGALENSis a rch iepiscopus , l'archevesjue de Bordeaux, ce. 18, 6j6. BURDEGAI.IS (Bernardus Ramundi de), burgen- sis Tholose, c. 1622. BURGES {Raimundiis de), c. 1062. BURGO, BURGUO (Guillelmiis Raimundi de), c. 489; consul Tholose, ce. 466, 466. — (Guillermus Stephani de), c. 789. — (Petrus Laurencius de), c. 1 246. BURGUNDIO, BORGUONONIUS , BERGOLONUS, BERGONIONUS, GUIDO Bergonnion, filius Guil- lelmi Montispessulani, ce. 192, 320, 365, 367, 523. BURGUNDIONA, BURGUNDIOSA , filia Borguo- nonii, ce. 366, 368. BURGUNDIONIS (Stephanus), canonicus Magalo- nensis, c. 523. BURLATIO, BURLACO (Johannes de), miles, ce. 1211, l633, 1694; Burlats (^Tarn), arr. de Castres. BUSQUETI (Bruno), consul Toîose, c. 1 w3. BUTIRO, c. 11 58. BUXASONE (Sicardus de). Vide Boisadon. BUYSACO (Aimericus de), viguerlus regius] Nar- bone, dominus de Ampara, e. 258. C, Portuensis & S. Rufine episcopus, Apostolice sedis legatus. ri8i, i;J!J2, i533^ 1584, >5i'i, 1587, i538, 1590, 1092, 1618, 1639, 1640, 1657, i653, 1684, 1689, 1693. Camels (Guillelmus de), c. 768. CAMERLATUS (P.), c. 1526. Camnon (R. de), c. 402; Camont (Gard), commune de Saint-Martin de Valgalgue. Campame cornes, ce. 880, 881, 904. Campanya (la contessa de), c. 42. Campame domina, c. 1281. CAMPANNOLIS (Arnaudus de), magister Hospita- lis in Biierrensi & Agathensi, c. 403. — (Petrus de), c. 403. Campanolis (preceptor de), e. i665. Campel^ (P. de), e. 403; Campels (Gard), commune de Montdardier. Campendut, CAMPENDUTI (de). Vide CANESUS- PENSO. Campirotl-xdi (prior 8c conventus), c. 1095; Cam- prcdon^ en Catalogne. CAMPIS (Guido de), e. 579. CAMPO (Petrus Raimundi de), e. 423. — (Poncius, P. de), canonieus M.Tg.ilonensiî , ce. 423, 526. CAMPOGRISIO (Guillelmus de), bajulus Vivarien- sis episcopi, c. 773; Cangrts (Aveyron), commune de Cassuèjouls (i*). CAMPONOVO (Symon de), c. 525; Cannau (hU- rault), commune de Lunel. CAMPORELLIS (Gombaldus de), archydinconi.s Ilerdensis, c. 384. CAMPOURSINO (Raymundus de), domieellus, c. r449; Campoussy (Pyrénées-Orientales), arr. de Prades. CAMPRANHANO , CAMPRINHANO , CRAAIPA- NHANO (magister A. de), sacrista S. Antonini, ce. 876, 11 32, 1142; peut-être est-ce le même <]ue Arnardus de CAMPRINHANO, c. 578. — (Arnaldus de), c. 798. — (Arnaldus de), c. 1548; Crampagna (Ariége), arr. de Pamiers. 2007 INDEX ONOMASTICUS. 2o58 CANALI (Aiho de), c. 1062. Cananaiol (Guiraiidus de), c. 584. CANDELLANICIS (Stephanus de), consul maris Montispessuli, c. 1344; Candillargues (Hérault), arr. de Montpellier. CANUELLI (Ademarus de), c. 474. Cakdilii (abbas), ce. i665, 1741 ; abbates de Can- DBLio. FiJe AIMERICUS, BERNARDUS. CANELLIS (Vitalis de], canoniciis Barchinonen- sis, c. 998. CANESUSPENSO, Campeniut, Campenduti (Berna r- diis Raimundi de), ce. 411, 687. — (Gaucelmus de), c. 1046. — (Geraldus de), ce. 1661, 1662, iû63, i665, 1666. — (Petrus Bernardi de), ce. 979, 1006. — (R., Raimundiis de), miles, ce. 780, 917, 974, 979, 1045, 1 134, 11 35, 1 137, II 38, iiSj, 1 142, l2o5, 1107, 1209, 1211, 1220, 1224, 1232; le Rogerius de CANESUSPENSO de la colonne 1 198 doit être identifié avec le présent Raimun- dus. — (Siguerius de), c. 4 1 3 j Ca;>en<;a (Aude), arr. de Carcassonne. CANETO, CANNETO (Bernardus de), notarius vi- cecomitis Biterrensis, ce. 3ii, 3i5, 322, 338, 353, 354, -364, 376, 378, 38o, 384, 385, 386, .597, 413, 422, 427. — (G. de), c. 1357. — (GuiUelmus de), camerarius Montisolivi , c. ii3i. ' — (Raimundus de), c. 899J Canet {Aude), arr. de Narhonne. CANGO (A. de), c. ro37. Canhiti (Stachy de), c. 71. CANILHACUS, c. 12155. CANILUACO, Canillac, Canilac (Beatri^ de), c. 502. — (Deodatus de), ce. 1447, 1449, ,5,5. — (Paganus de), c. 584; Canilhac (Lozère), arr. de Marvéjols. CANOLLIS (GuiUelmus de), notarius publicus de Monteregali, ce. 1599, 167J. Canpanya. Vide Campanya. CANTESIO (Ramundus de), c. 493. — (Ramundus de), junior, c. 493. (Raimundus de), ce. i25i, 1548; peut-être le ---- lue le précédent; Canté (Ariége), arr. de même Pamiers CANZI (Tiebaldus de), c. 3oi. Caours (Vevesijue Je). Vide Catcrce.vsiS. CAPARACII (Bernardus), miles, c. ir34. CAPATUS (GuiUelmus), monachus Lesatensis c. 1068. ' Cap de Maill (Ramundus), civis Albiensis, c. 1669 CAPDENACO (Ademarus de), c. 345. Capdemaci, C*bue\aci consules, c. 1119; Capdenac (Lot), arr, de Figeac. CAPELLA (GuiUelmus), monachus Galliaci , c. 954. Capella (Bertran Je la), c. 408. CAPELLA (Bertrandus de), burgensis Cordue, c. 1117. — (Petrus de), e. 800. — (magister Petrus de), c. 1259. — (Raimundus de), c. 798. — (Raimundus de). Romane ecclesie subdiaco- nus, c. 373. CAPELLARIUS (Raymondus), jurisperitus , c. 1294. CAPELLI (Sicardus), scutifer, ce. 1459, 1460. CAPERIIS (B. de), notarius, c. 1747. CAPISCOLIS, CAPISCOLIUS (Ramundus), capitu- larius Tolose, ce. 356, 362. Capistag.no, Capitestagno, Cadestac.no (preceptor de), c. i665. ^^ ^ Capistagm consules, c. i665. CAPISTAGNO (Bertrandus de), vicarius Biterris, ce. 3o2, 333. — (Gaucerannus, Gaucerandus de), ce. 275, 277. 278, 279, 283, 284. / • //. , — (Wilhelmus Arnaldi de), c. 3785 Capestang (Hé- rault), arr. Je Béliers. CAPITEDENARIO (Martinus de), c. 834. — (Poneius de), ce. 640, 737, 738; consul Tho- lose, ce. 476, 477, 483, 487, 491, 641. — (Raimundus de), ce. 738, 1166. CAPITEPORCI, CAPUDPORCI (Guido de), juris- peritus, ce. 522,608,620, l3^z; peut-être faut-il faire Jeux personnages Je ce Guido, le père & le fils. CAPITEVILARIO (Petrus de), notarius publicus Montispessulani, ce. 1484, 1485, 1487. CAPITOLIO (Berengarius'de), ce. 418, 489. — (Bernardus de), c. 665. — (GuiUelmus de), frater Berengarii, c. 489. — (P. de), consul civitatis Narbone, c. 982. — (Petrus Raimundi de), c. 418. CAPITULANE (GuiUelmus), canonicus Narbo- nensis, c. 236. CAPRAIROLA(Jordanus de), miles, c. i3i4; Ca- irerolles (Hérault) arr, de Béliers. CAPRARIA (Gr. de), c. io58. CAPRARIA, CABRERIA, CAPRERIA, CABREIRA CABRERIIS (GuiUelmus de), miles, ce. 1314', 1730; Carrières (Hérault) arr. Je Béliers. — (Guiraldus de), e. 58 1 . — (Imbertus, Umbertus, Ymbertus de), ce. j7n 587, 589, 6oi, 638. CAPRASIUS (Bernardus), canonicus Agatensis, c. 728. CAPRASPINA, CABRESPINA (Deodatus de), c. 1019. — (P. de), preceptor doinus milicie Templi in Montepessulano, ce. 490, 58i; le premier est probablement un seigneur Je l'Aveyron; le second peut être originaire Je Cabrespine (Aude), arr. de Carcassonne. CAPROSIA, CABROSIO(Guidode), ce. 126c, 1265, 1267, 1290, 1324. — (Herveus de), ce. 1260, 1265, 1267; Chevreuse (Seinc-&-Oi:e), arr. Je Rambouillet, loSg INDEX ONOMASTICUS. 2o6c >^ CAPUCI, CAPUKI (Guillelmus), judex Biterren- sis, ce. 1006, I 234. CAPUU MALLEI (Bernardus), ce. 847, 3jo. CAPUDPORCI (Guido). Vide CAPITEPORCI. CAPUT, CAPUD DE BOVE (G.), bajuUis, ce. SzS, — (B.), c. 5ï5. CAPUTBOVIS (Bernardus), c. 998. CARABORDA , CARABORDAS , CARABORDE , KARABORDA, CARADORBE (Aldricus), civis Tholosanus, c. 1612. -(B. 473, 478, 482, 486, 49t. — (Bernardus), de Portaria, consul Tholose,c. 640. — (Galterius), e. 483. — (Guillelmus), consul Tolose, ce. 440, 441, 4^6. — (Olricus), capitularius Tholose, c. 302. — (Petrus), ce. 458, 483. — (Poncius), consul Tolose, e. 456. — (Stephanus), e. 502; consul Tholose, ce. 369, 417, 441, 465, 466. — (Stephanus), juvenis, c. 492 ; consul Tholosa- nus, c. 1271. Caracilles (Bernardus Je), c. izi^^ peut-être Cara- guilles (Aude), commune de Saint-Laurent de la Cahrerisse, Cakamanno, Caramanio, Carramain, Karamanho (archipresbiter de), c. 1678. — (consules de), c. 1263. — (homines de), c. 1678. — (vieecomej de). Vide UGO. CARAMANNO (Arnaldus de), miles, c. 209. — (Bertrandus de), de Albia, c. 1738. — (Donatus de), c. 353. — (Donatus de), miles, c. 1406. — (Huguetus de), miles, c. 1097. — (Hugo de), vieecomes Lautrici, c. 210. — (Joannes de), c. 210. — (Jordaniis de), burgensis Tholose, c. 16225 '-''- raman {Haute-Garonne), arr. de Villefranche de Lauragais. Caramenil (A, de), c. 922. — (Ramundus de), ce. 921, 922, 923. CARANZONUS, c. 937. CARARIE (Bernardus), c. 220. CARAVITA (Mosse), judeus, c. 376. Cai\bo.»4. Engleterre (d"). ViJe A.NGLIE. ExcoLiSME (eomiiissa), ce. 1179, 1182, ij83. ENGOLISiMO (Giraudus de), c. 705. F.NRICUS, clericus eomitis Amalriei, e. 579. ENRICUS, e. 1419. Enueg (R. J'), c. 922. EPISCOPUS (Bernardus), ec. 296, 324. — (Pontius Guillelraus), c. 3i8. — (magister R. Bernardus), c. 33o. EQUITARIUS (Raimundus), c. 412. ERALI (Bernardus de), castellanus Casiriportus, c. 1452. ERBO, clericus senescalli Carcassone, c. 1599. ERMENGALUUS, Biterrensis episcopus, c. 260. ERMENGARUA, ER.MENGARDIS, HERMENGAR- DA, HermengarJ, HERMENGARDIS, Naiboneii- sis vicecomiiissa, ce. 263, 264, 270, 274, 277, 278, 281, 282, 283, 284, 285, 3o8, 3o9,'3i7, 325, 337, 338, 354, 390. ERMENGARDI (B.), subdiaconus altaiis majoris ecclesie Narbonensis, e. 23o. ERMENGARDIS, eomiiissa Fuxensis, c. 95;). ERMENGARUIS, uxor Berengarii de Portaregia, c. 217. Ermengau (G.), c. 402. ERMENGAUDI (Guitardus), c. 1742. ERMENGAUDI, HERMENGAUDUS (Petrus), ce. 404, 405, 454, 485. ERMENGAUDI (Rainfridus), c. i6'65. ERMENGAUDUS, abbas Moniisolivi, ce. 732, 733, 734, 1 1 28, I i3o, I i3i . ERMENGAUDUS, prepositus Viancii, c. 1462. Mil. 66 2o83 INDEX ONOMASTICUS. Uensis, Orgelii 2084 ERMENGAUD08, cornes Ur ce. 209, 538, 539. ERMENGAUDUS, filiusAmelii de Auriacho.c. 363. Ermengaut (Amelius), c. 914. ERMENGAVI (Bernardiis), monachiis Caunensis, c. [498. ERMENGAVUS (B.), c. 398. ERMENGAVUS (R.), c. 398. ERMENGAVUS (Ugo), inaritus Casfellane.c. 499. ERMENGAVUS (Ugo), filins Pétri Ennengavi de Lautreg^ c, 499. ERMENVILLA (Gerardiis de), c. 104.'!. ERMESSINDA , ERMENSINDA , ERMESSINDIS , HERMESSENDIS, filia comitisse Melgorii, ce. 208, 280, 281; de Malgouerio, c. 207; co- mitissa Tholose, ce. 293, 294, 295; comitissa Melgorii, c. 323, ERMESSINDIS, sorov quondam Pétri Ennengavi, c. 366. ERMITANUS, dominiis Cadarosse, c. 993. ESCAFRE (Arnaldus), c. 1211. ESCAFREDUS (Ramiindiis), frater domiis ordinis Predicatorum Tolose, c. 1 1 13. ESCALQUENCIS , ESCALQUINQUIS , Ecalijuens, ESCALQUENCIBUS , ESCALQUENX , ESCAL- CENS, ESCALQUENCHIS, ESCARQUENCIS, Es- ^ualquencs, ESQUARQUENCIS , ESCARQUEN- CIS, Escal^uenx, Escaî^uenc:^^ Escaî^uencs, Es- ijualijuenc^ (Arnaldvis, Ernaudus de), ce, 893, 933, 943, 1040, I IÛ3, I 172, 12 00, i3i2; consul Tholose, c. 767. — (Arnaldus de), ce. i.'ï.'ia, i55.), i556; legista, ce. 1294, iS-o; capitularius Tholose, c. i552 ; peut-être le même tjue le précédent. — (Arnaldus Ramundus, Arnaut R. de), ce. 468, 504,750; consul Tholose, ce. 440, 441, 465, 466. — (Bertrandus de), consul Tholose, c. 1219. — (Guillelmiis de), gerens vices vicarii Tholose, c. 1539. — (Guillelmus, Willelmus Arnaldi de), jurispe- ritus, ce. 1 294, i3i3. — (Guillelmus Ramundus de), ce. 458, 710; con- sul Tholose, c. 448, — (Petrus Raimundus de), c. 271 ; consul Tho- lose, ce. 369, 417, 440, 44r, 456, 472; Escal- ijuens [Haute-Garonne), arr. de P'illefranche de Liuragais, ESCALQUENS, bajulus Fenoleti, c. 584. ESCARONHA, mater Guillelmi Pétri de Berenx, c. 1596, ESCARONIA, filia Jordani de Insula, c. 461. ESCLARMONDA, uxor Jordani de Insula, c. 461. ESCLARMONDA, ESCLARMUNDA, soror comitis Fuxensis, ce. 452, 453, 955, 959, iiao; amita alterius comitis Fuxensis, c. io35. ESCLARMUNDA, mater B, Otonis, c, ioi.5. ESCLARMUNDA, mater Bernardi Hugonis de Festa, c. 1 103. Escoh'don [Arnaud), consul Mirapicis, c. 5.')2. ESCOBOLIET (Johannes), c. 423. ESCOTUS (Odo), miles, ce. 1249, 1263, 1407. Esculencs (Guillelmus Ramundi & Petrus Guillel- mus d'), milites, e, 1116; Escueillens [Aude), arr. de Limoux . ESEGALA (Guillelmus de), c. 720. E.SHA]\IENITZ (Petrus), notarius, c, 693. Esnancourt (Petrus d'), c, 1278, Espac (Petrus d'), c, 1077. Espalais [Alpais d'), domina de Noe, c, 209. — (Petrus d'), miles, c. 210. Espaor (P. d'), canonicus Tolosanus, c, ii63, — (magister Petrus i'), ce. 1086, 1209; peut-être le même ^ue-le précédent ; Espaon [Gers), arr. de Lombe^. ESPELLU (R. de), miles, e. 1428; Espjeilh [Hau- tes-Pyrénées), arr. de Bagnères-de-Bigorre. ESPERA (Arnaldus), ce. 1120, 1121. ESPERVERIIS (Arnaldus de), miles, c. 1264; Es- parhis [Gers), arr. de Mirande. ESPIERIIS, Espiers (Rogerius de), serviens comitis Tolosani, ce. i586, 1604, 1677, 1687, 1713 j bajulus Wasconie, e. 1690; Esperce [Haute-Ga- ronne), arr, de Muret [}), ESQUIROL (B,), c, 621. Esquiva (Guillelmus d'), c, 1220. ESQUIVATUS, E., ESCHIVATUS, comes Bigorre, ce. i365, 1547. ESQUIVATUS, SQUIVATUS, ESQUIVATI (Geral- dus), ce. 478, 483; consul Tholose, ce. 440, 44'. 456, 472. ESQUIVUS,filius Pétri Rogerii de Mirapice,c. 541 . ESSALABRA (Guillelmus), c. 763. ESSAMENE (Bernardus Udalardi), c. 963. Essart (Guillelmus del), Francigena, & dominus de Vilaciscle, c. 556. ESSUSCIO (Raimundus Guillelmus de), c. I25i; Issus [Haute-Garonne), arr. de ViV.efranche de Lauragais. Estach (Poncius), consul Appamie, ce, i367, i368. Estandart (Galerandus), c, 608. Estandart, ESTENDARDUS (Guillelmus), miles, ce. 979, 1408, ESTARVILLA (Guillelmus Raimundi de), miles, c. ]3i4. Estivals (Willelmus d'), c, 1264; Estiyaîs [Lot), commune de Saint-Céré. ESTIVO (Pilus de), c. 1314, ESTORNELLUS, ce. 527, 592. Estors (Bernardus d'), c. io3i. — (Gaillardus d'), c. io3i; Estours [Ariége), com, de Seix[>). EUGE (B"s), prior de Amancianis, c. i i3o. EXARTIS (Rogerius de), c. 1482; Issards [Ariége), arr, de Pamiers. F,, Tholosanus episcopus. Vide FULCO. F., Vasionensis episcopus, c, 1268. F., dictus imperator. Vide FREDERICUS. :o85 INDEX ONOMASTICUS. 2086 FABBER (Bernardus), civls Tliolose, c. 1621. FABER, SLibvicarius, c. 404. FABER (Berengarius), burgensis Narbone, c. i 108. FABFR, FABRI (Bernardi.s), ce. 5o2, 551; consul Tolose, ce. 5o6, 5 16, 527. FABER (Berna rdus), espicienis, c. 707. FABER (Bertrandus), c. 1 164. FABER (Bernardus), piibliciis S. Egldii notariiis, c. 1024. FABER FLEQUERIUS, consul Appamie, c. 876. FABER (G.), filius Pétri Raimundi Fabri, c. 1007. FABER (Geraldus), sacerdos & donatus hospitalis S. Johannis Narbonensis, c. 763. FABER (Guillelmus), c. 789; consul Carcassone, c. 847. FABER (Guillelmus), ce. 412, 419. F.4BER (Guillelmus), de civitate Karbone, c. 957. FABER (Hugo), Montispessulani, c. 1414. FABER (Petrus), ce. 5a7, 5o3. FABER (Petrus), c. 5 5 1 . FABER (Petrus), c. 121 1. FABER (Petrus), de Palers, consul Fuxi, c. 1168; peut-être le même que celui de la colonne 55 1. FABER (Petrus Raimundus), c. 489. FABER, FABRI (Raimundus), notarius Tolose, ce. 698, 735. FABER (Sancius), c. 41 3. FABpR (Stephanus), burgensis Narbone, c. 1108. FABER (Vitalis), consul Tholose, c. 1219. FABER (Vitalis), consul de Villamuro, c. 1262. Fahre {Pon-f), consul Mirapicis, c. 552. F.ABRI (Petrus), canonicus Narbonensis & rector ecclesie de Davejano, c. 238. FABRI (Petrus), beneficiatuj in ecclesia Narbo- nensi, c. 238. FABRI (Petrus), frater Hospitalis, c. 387. FABRICA, c. 922. FABRICIS, FABRICIIS (Berengarius de), miles, c. 1485. — (Maria de), c. 436. — (Petrus de), c. 999. — (Poncius de), c. 402; Fairègues [Hérault), arr. de Montpellier. FACITSANGUINEM (Ramundus), c. 527. Fag (Guillelmus), c. 762. FAGA (Arnaldus de), miles castlanus, c. 489; la Fage i^Aude), commune de Néhias. FAIA, FAYA (Arnaldus de), consul de Rivis, c. 1262. — (Ramundus de), canonicus & presbyter Appa- miensis, c. 876; la Fage (Aude), arr. de Castel- mudary. FAIDIDA, FAIDITA, comitissa Tolosnna, ce. 270, 276, 277. Faidit [Joan), proome de Montalia, c. 566. FAIS, mater Sicardi de Durfort, ce. 556, 1 i5o. FAJACO, Faiag (Raimundus de), capitularius alias consul Tolose, ce. 356, 376; Fajac-la-Relenijiic (Aude), arr. de Castelnaudary. FALGARIO, FALGUARIO, FELGARX, FELGARIO, FELGARE (Arnaldus de), frater episcopi Tholo- sani, miles, ce. 1 261 , 1611. — (Bonifacius de), ce. 85(5, 1076, ii65, 1166, 1200, 1263. — (Guillelmus, G. Willelmus de), miles, frater episcopi Tholosani, ce. 1261, 1611, 16145 le Fauga (Haute-Garonne}, arr. de Muret. FALGUERIIS, FELGARIIS, FALGUERIARUM , FAUGERIIS (Gaufredus, Gaufridus, Guialfre- 197, 119», 1209, 1227, 1744. de). dus de), miles, ce. 970, 1740. — (Guialfredus de), juvenis, c. — (Guercius de), c. 402. — (Petrus Raimundus de), c. 470. — (Salomon, Salamon, filius Guilhelmi, ce. 402, 468, 469, 470; & ejus filius Salomon, c. 587; Faugères [Hérault), arr. de Béliers. FALVARIA (Petrus), consul Montispessuli , c. 1241. FiNiJOVis, Fan'jos, Fanjaax, Fanjaus, Fanjou bur- genses, c. 1643. — consules, ce. 11 19, 1261. — (homines de), ce. 1686, 1687. — (milites de), e. 1 1 16. — (Gallardus, Gaillardus, Galardiis de), ce. 897, 431, 474, 475, 490. — (G. Garsia de), c. ioo3. — (Guillelmus Hugo de), scriptor. c. 809. — (Guilhermus Pétri de), c. 788. — (Isarnus, Ysarnus de), ce. 545, 768, ii35, I i58, 1369, 1662, i663. — (Isarnus Bernardus de), miles, ce. 864, ioo3, 1116, 1149, ii5o, I 261 i peut-être le même ijue le précédent, — (Nisardus de), c. 1 190 ; peut-être l'un des deux Isarnus qui précèdent. — (Petrus Rogerius de), filius Nisardi, ce. 1 190, 1369. — (W"s de), c. 504; Fanjeamt [Aude), arrond. de Castelnaudary. Far [dcl]. Vide ALFARIO. FARAGOTIA, FARAGOCIA (Pontius), & Iisbertus filius ejus, ce. 450, 695. FARGIS (Bertrandus de), archidiaconus FenoUeti, c. 228 j Fargues [Aude), commune de Camps. FARGUERIUS (R.), c. 434. FARICONE (Bertrandus de), cellerarius Caunen- sis, c. 1498. FARIS (Guillelmus Faber de), e. 556. FARSAT (Guillelmus, W.), ce. 657, 658. FA5IANUS (Bertrandus), c. 38 1. Faudars (Aimerieus de), scutifer eques de Ambi- leto, c. 1462 j Faudoas [Haute-Garonne), com- mune de Corneharrieu. FAUGERIIS (Gaufridus de). Vide FALGUERIIS. FAURE (Guillelmus), de Balaguerio, hcrcticuj combustus, c. 1675. Faurel [Den.), c. 23o. Faurgua (Bernardus de la), c, iz63. 2087 INDEX ONOMASTICUS. !o88 FAUROS (Pstrus de), c. 876. FAVERIUS (Vitalis), consul Tolose, c. 834. FAVA (de), ^ide FAIA. FAYDIDA, comitissa Orgelii, c. îop. FAYS, monacha domus Espinascie, c. 1110. FAYSIDA, iixor Jordani de Insula, c. 1408. FEDA [Arnaud), c. 192. — (Ariialdus), ce. 800, 1203. FEDERÏcUS. Vide FREUERICUS. FEIROLLUS. Vide FERROL. FELGARE, FELGARIO (de). Vide FALGARIO. FELGARIIS (de). Vide FALGUERIIS. FELICIS (Petriis), c. 423. FELTRERII (Petrus), biirgeiisis Tholose, c. 1622. FENASCE (Johannes), c. 916. Fenascia {B. de la), c. 583. FENASSA (Arnaldus), ce. i3i9, i32i; consjl AI- biensis, c. i3 10. — (Guillelmus), ce. i3o9, 1 3 1 9, i32i. — (L.), c. i3oi. — (inagister Willelmiis), de Albia, c. |322. FENATE (Bartholomeiis), c. i3o6. — (G.), ce. i3o6, iSoy. FEN1S(P. de), castellaïuis Cabareti, c. 1432. FENISSIO (Petriis de), castellaniis rupis de Aniorto, c. 1675 ; peut-être le même . — (Rogerius & Willelmus de"i, fratres, c. ii5c; Festes & Saint-André (Aude), arr. de Limoux. FEUDALIA (Guillelmus de), c. 1691. FEURIERII (Bidocus), e. 1681. FEUTRICI (Bertrandus), judex senescaMi Carcas- sone, c. i668. FIDA (domina), e. 257. FIDA, filia Pétri de Albarone, c. 435. FIDAS, uxor Guillelmi Fag, c. 762. FIDELIS (G.), c. 339. Figat (magister Bartholomeus de), ce. 1462, 1463. Figeac (Bernardus de), e. 598. FIGERIA (Villelraus de), c. 450; la F-suHt.- (Gard), commune de Tornac. FIGERIA (Poncius), c. 382. FIGERII (P.), miles de Biterris, e. 1742. FIGIACO (G. Pétri de), c. 523. FIGUERIA (Arnaldus), consul Tholose, ce. 4-6, 483, 487, 640. Filesacs, domina heretica, c. 572. FILIOLI (Arnaldus), miles, c. r663. FILIOLI (Pontius), e. 1 23 1 . FILIOLUS (3ernardus), eivis Carcassone, e. 1 5 1 o. FILlUS m,.jor ecelesie , hereticus Tolosanus, e. 1 I 5o. FILLACO (G. de), vicarius Biterrensis, e. 1399. 2089 INDEX ONOMASTICUS. 2090 FILYANGERIUS (Richaraus), c. ijJS. FISSIO (Bernardus de), dominiis de Podiosuriga- rio, c. 234; peut-être Saint-Gély du Fcsc {Hé- rault), arr. de Montpellier. FLACIANO, FLASSANO (Arnaldi.s de), c. 864. — (Augerhis de), ce. 864, 865. — (B. de), c. 711. — (Bernardiis de), c. 397; scriptor, c. î85. — (Bernardus de), c. 865. — (Miro de), c. 272. — (Piligrinus, Pelegrinus de), ce. 864, 865. — (Raimundiis Bemaidi de), c. i358. — - (Raimundiis Bernardi de), bajulus de Mazeriis, c. 1481 ; peut-être le même yue le précédent. Ces personnages appartiennent prohahlement a deux familles différentes : l'une des environs de Limoux (Flassac, au nord de Limoux, — Cassini); Vautre des environs de Pamiers, FLACIANUS, c. 865. Flandre (la comtesse de), c. 1493. FLEQUER (Petnis), c. 552. FLEXO, FLEXIO (Guillelmus de), canonicus Ma- galonensis, ce. 3ûo, 367. FLOCUR. (lit) (magister), archidiaconus Bono- niensis, c. 1 034. FLOMOLOCO (Amalricus de), c. 3ol. Flobe.\ciaciio (consules de), e. i665. Flokenciaco (Radiilphiis de), notarius Biterrensis, c. 638; Florensac (Hérault), arr. de Béliers. FLORENTIUS, cornes Hollandie, c. 332. FLUVIANO (Guillelmus de), c. 955; Fluvla, en Catalogne. FOCIBUS, FOSSIBUS (Atho de), c. i5o2, Fos (Bou- thes-du-Rhone), arr. d'Aix. — (Ex. de), ce. io58, 1068. Fogars (Petrus Batle de), hereticus combiistus, c. 1673; Fougax & Barrineuf (Aricge), arr. de Foix. FOILLACHERIUS (Bernardus), consul Nemauii, c. 567. Foisencs (Aimerieus de), c. i3o6. FOISSAN (Arnaldus de), c. 522; Foissac {Gard), arr. d'Usés. Foix. Vide FlXUM, FlXENSlS. Folhert, c. 9 i5. Folcaud {B.), e. 442. FOLCAUDI (B.), c. |3|2. FoUaut. Vide BERZI. FOLCHETUS, canonicus Magaloncnsls, c. 423. FOLLALQUERIUS, miles, c. 773. FOLLAQUERIO (Petrus Gaucelini de), e. 1202; FolUjuter (Gard), commune de Saint-André de Valhorgne, FOLQUERIUS (Petrus), scutifer, c. i33o. Fol(juet, episeopus Tholosanus. Vide FULCO. FONSGRIVE (Bernardus), c. 1675. FONTANICIS (Oto de), senescallus Provincie, c. 1419. FONTANILLES (Gerardus de), c. i2o3. FONTANIS (Bernardus de), e. 293; Fontanes (Hé- rault), arr. de Montpellier. FONTANIS (P. de), e. io58; peut-être de la même famille ijue le précèdent. FONTANIS (Bertrandus de), filius ejus Bertrandus ae frater R., consules S. Antonini, e. 824. — (Johannes de), consul S. Antonini, e. 824. FONTE (Beringarius de), publicus scriptor Sol- sone, c. 955, FONTE (Petrus de), de Saueeriis, e. 1705. FONTEJONCONSO (Cortis de), e. 584; Fontjon- couse (Aude), arr. de Narhonne. FONTESIO (Emraeno de), e. 1444; Fontes (Hé- rault), arr. de Béliers. FoNTiBfS (moniales de), c. i335; Notre-Dame de la Font à Nimes. FoNTiscALiDi abbas, ce. 585, 1664, FoNTis Ebbal'oi ordo, c. 1255. FoNTisrBifiiDi, de Fontefrigido abbas, ce. 783, 957, i363, r662, 1664, 1740. Vide BERNAR- DUS, HELIAS, VITALIS. FosTisiT.iGiDi conventus, c. 957. FoNTiSERiGiDi prior, ce. 700, 878. FORCIA (Guillermus de), c. 1548; la Force (Aude), arr. de Castelnaudary. FORCIIS (Artaldus de), e. 384. Fores (lo conte de), c. 9. FORISCAMPIS (de). Vide FRICAMPIS, Forn (Petrus del), consul Mirapicis, c. 5J2. FORNERIUS (Ademarius), e. 479. — (Artaldus), c. 479. — (Petrus), e. 39 1. Fors, Forti (Peyre), ce. 190, 192, FORTIS (Guillelmus), ce. 1043, 1067, 1068, 1157. FORTO, vicecomes Sancti Antonini, c. 388. FORZILLON (de). Vide FOZILLON. FOSSATIS (magister Philippus de), notarius regius Carcassone, ce. 1668, 17.39. FOSSATO (Arnaldus Garsias de), c. 1119. — (Galterius de), c. 1 1 19. — (Galterius de), miles, dominus de Bramehae, c. 209; le Fossat (Ariége), arr. de Pamiers. FossERCTi universitas, c. i566; le Fousseret (Haute- Garonne), arr. de Muret. FOSSIBUS (de). Vide FOCIBUS. Foucault. Vide BERZI. Fou^ers (Issemenus de), c. 999; Fo^icres (Hérault), arr. de Lodève (?). Foys, Foyx. Vide FixuM, Flxensis. Fo-^illon, For^illon (Guillelmus Armengavi de), c. 587. -i- (R. de), c. 587; Fou^ilhon (Hérault), arr. de Béliers. Fraisse, FRAIXIO, FRAXIO (Willelmus, Guillel- mus del), jurisperitus, ce. 1007, 1299, i3i3, |32|, i322; Fraisse (Tarn), commune d'Ambialet ou commune de Vianc. — (Al.imannus de) junior, c. 1 124. FRAISSINET (Raimundus de), prepositus ecclesie Albiensis, c. 910 ; Fraissincs (Tarn), arr. d'Alii. 2091 INDEX ONOMASTICUS. 2092 Framoiit (Giiillelimis Jf), c. 1697. Fr.tnca (Beiti-andiis de na), c. 1019. FRANCARDVILLA (Ato de), c. 12(53) Francarville (Haute-Garonne), arr. de Villefranche-de-Laura- gais. FlïASCAnUMVALLlUM, pRANCEVALLISabhnS. F/VeBER- TRANDUS, PONTIUS. Fbancabumvallium prior, V:ie GL'ILLELBIUS. Fhancabumvallium sacrista. Vide P. FRANCHI (Petrus), c. 1022. FhanciE, FBA^■COR^.'M rex, lo rcy de Fransa, li rois de France, ce. to2, 111, 12:), |83, 196, 197, 198, 208, 209, 210, 557, 558, 576, 636, 667, 7o5, 720, 724, 725, 726, 792, 8o5, 817, 822, 83o, 835, 836, 839, 841, 846, 858, 863, 863, 879, 880, 893, 900, 904, 938, 975, 984, 989, io36, io55, 1067, 1087, 1091, 1098, 1128, 1129, ii36, 1137, 1139, 1144, 1167, 1172, 1243, 1253, 1258, 1260, 1270, i3oi, i3o2, i3o7, 1341, 1379, i38o, 1392, 1400, 1401, 1402, 1403, 1411, 1412, 1432, 1453, 1457, 1493, 1495, 1496, 1497, 1499» i5oo, i5o6, i5ii, i5i2, i5i3, i52i, i522, 1023, 1524, i525, 1543, 1571, 1572, 1578, i583, 1584, 1601, 1669, 1670, 1673, 1674, 1678, 1706, 1714, 1735, 1736, 1737, 1738, 1743, 1744. FnANXiE barones, ce. 628, 634, 792. FnANCiE régis euria, ce. 1477, 1478. Francie legatus, c, 1222. Fraxcie (minister), ordinis Minorum, c. i335. Francie usus & consuetudo, ce. 628, 633. Francigene milites, c. 629. FrANCIGENE, Franceses, ce. 79,865,913,914, 109!. - FRANCISCUS de Joyeuse, cnrdinalis & archiepi- scopus Narbonensis, e. 249. FRANCISCUS (frater), capellanus eomitis Fiixen- sis, c. io36. Francs (Odo de), dominus de Montirone, c. 1263. FRANCUS (Pontius), consul Carcassone, e. 847. FRANNO (magister Arnaldus de), c. 1370. Fransa [lo filli del rey de), ce. 99, 100, 101, 102, 188, 189, 190, 193, 194. FRARENETO (Raimundus de), consul Appamie, c. 1367. FRAXINO (Petrus de), jurisperitus, c. 1744. — (Poncius de), c. 1008. — (Raimundus de), c. 897 ; Fraisse-des-Coriières (Aude), arr. de Narhonne. FRAXIO (de). Vide FRAISSE. FP.EDERICUS, FRIDERICUS, FEDERTCUS II, Ro- manorum imperator, Jérusalem & Sicilie rex, ce. 2o5, 207, 260, 333, 840, 979, 989, 993, 994, 1160; dictus imperator, ce. io33, io52. FREDERICUS, filius Bonaccusi, notarius Pisanus, ce. 1745, 1746. FREDOLI ((Raimundus), archidiaeonus Biterren- sis, c. i633. FREIONICIS (Poncius de), c. 3o6 ; Fréjorgues {Hé- rault), commune de Mauguio. FREMIS, Frnncigena, c. 554. FRENERIUS (Arnaldus Ramundus), capitularius Tholose, c. 363. FRESIÎL (Bernardus), h;reticas, c. 1148. FRESOI,, e. 193. htESOL, c. 532; peut-être le même que le précé- dent. FRESQUETUS, FRESQUE (Petrus), consul Ne- mausi, ce. 688, 694. FREZET (P. de), castellanus Hierusalem, e. 3oi. FRICAMPIS, Frickans, Fricans, FRISCAMPIS, AF- FRICAMPIS, FORISCAMPIS (Johanncs de), s = - nescallus Régis in parti bus Albigensibus,cc. ic-i, ipo3, ioo5, 1007, io3i; senescallus Carcassone, ce. io32, 1499, i5o8, i5o9; ballivus Régis, c. 939 ; quondam senescallus Carcassone, c. 1 îo5 ; sans titre, c. 1507. FRIDERICUS I, imperator c. 33i. Vide FREDE- RICUS. FROTARDI (Bernardus), monachus Bolbono, scriptor, c. 453. FROTARDI (Guillelmus), c. 1209. FROT ARDUS, Narbone milicie preceptor, c. 490. FROTARDUS (Raimundus), e. 38o. FROTARDUS, filius Poneii de Olargio, c. 536. FROTARDUS, c. 953. Frotars, vescoms de Lautrec, ce. 582, 583. FROTERII, ce. 910, 91 1, 912, 913, 914, 915, 919, C)zo ; famille d'Albi. FROTERII (Guillelmus), miles, ce. 910, 1117. — (Wilhermus, Guillelmus), dominus Gastrivete- ris, ce. 35i , 474. — (Raimundus Bernardi), miles, ce. 1077, 1117. — (Sieardus), ce. 910, 913, 916. FROTERIUS, Albiensis episcopus, c. 385. FRUCTUOSI (P.), archidiaeonus Narbonensis, c. 218. FUIELLA, c. 83o. FULANO (Guillelmus de), consul civitatis Nar- bone, c. 1708; Feuilla (Aude), arr. de Nartonnc. FULCALDUS (Petrus), c. 496. — (Stephanus), c. 496. FULCO, FULCHO, F., episcopus Tholosanus, foZ- quet, evesque de Tholosa, ce. 44, 46, 46, 53, 55, 58, 59, 73, 101, io5, 139, 140, 144, 145, 146, 148, 214, 499, 553, 554, 577, 578, 6o3, 609, 611, 612, 6i3, 6i5, 616, 617, 619, 640, 641, 653, 676, 688, 691, 702, 710, 711, 735, 737, 748, 767, 798, 83o, 834, 906, 933, 943. FULCO, notarius domini Montispessulani,cc. 280, 292. FULCODII, FULCONIS (sic) (Guido), clericus Régis & Alfonsi, comiiis Tholose, ce. 2i5, 1059, io65, 1262, 1265, 1294, 1296, i3i3, 1326, 1344, i358, 1378, 1395 ; nunc papa, c. 1395. Vide CLEMENS IV & GUIDO, arehiepiscopus Nar- tone. FULCODIUS, FULCODII, Fulccis (Petrus), eausi- dicus, ce. 428, 429, 537 j judex & eancellariiis eomitis Tholosani, ce. 434, 436 ; père du précé- dent. FULCODIUS, c. 337; peut-être le même que le pré- cédent. îog- INDEX ONOMASTICUS. 2094 Fl'LCRANDI (Finnimis^, c.'iizj. KULCRANDUS , episcopus Tolosanus, ce. 358, 362, 36j, -^"1, 374, 377, 393, 395, 409, 411, 4r6, 417, 411, 440, 441, 447, 451, 458, 460. F^;I.LE^•SIS abbas, ce. 853, 854. FtLLENSis abbns. Vije H. FULQUERn (Pontius), c. 1612. FUMELLO (Esquivus de), c. 1 i 19) Fumel {Lot-5-- Garonne), arr. de Villeneuve-sur-Lot. FURCHIS (Arnaudus de), bajulus Sancte Libérale, c, 1682; Fourbues [Lot~&-Garonne') y arr. de Marmanie. FURE Pascalis), castellanus Cabareti, c. 1452. FURGON (P.), pelliparius de Tholosa, c. 1147. FURNERIUS (Petrus), civis Carcassone, c. i5io. FURNERIUS (P.), c. i3o8. FURNO (magister Guilhermus de), judex senes- callie Ruthene, c. iSzS; jiidex senescalli Tho- losani, ce. 1094, 1604, 1693, 171 i; judex ap- pellationum in Tolosano & Albigesio, c. 1672. FURNO (G. Pontii de), c. 949. FURNO (R. de), civis Biterris, c. 1467. FURNO (Raymundus de), burgensis Narbone, c. I 108. FUSOLIIS (Petrus de), consul Tolose, c. 757. FtixENSis abbas. Vide GUILLELIMUS. FuxENSis, Flxi, Fuscensis, Flsse.xsis cornes, lo conte de Foix, de Foyx, de Foys, ce. 39, .58, 62, 63, 69, 70, 72, 73, 78, 79, 80, 81, 83, 87, 89, 90, 91, 94, 97, 98, 102, 104, io5, 106, 112, 162, i63, 164, 184, i85, 186, 187, 196, 21.5, 6o3, 643, 645, 65t, 682, 683, 684, 742, 779, 783, 82], 833, 846, 889, 917, 1037, 1076, 1120, ii32, ii33, 1196, 1223, 1233, 1259, 127.5, «357, i36o, i365, i366, 1391, 1392, 1428, 1429, 1433, 1600, 1601, 1710, 1711, 1712. FiiXEXsis cornes & vicecomes Castriboni, ce. 921, 922. Flxi comités. Vide ARCHIMBAUDUS, RAIMUN- UUS ROGERII, ROGERIUS, ROGERIUS BER- NARDI. Ftxi, FijxENSES comitisse, c. io36. Vide CECII.IA, EISSEMENA, ERMENGARDIS, ERMENSINDA, ISABELLA. Fuxi bajulus. Vide ANDREE (Petrus). FcxENSES canonici, c. 1542. Flxi consules, ce. 1168, 1479. Faix (homines de'), c. 1549. Fuxi populus & universitas, c. 1168. Flxi popuUis, ce. io63, 1169. Fu\o (prior de). Vide ECIUS. Flxi comitatus senescallus. Vide UL'ROFORTI. FUXIA (Petrus de), c. 1008. FUXO (Johannes de), canonicus Appamiensis, c. 578; cellerarius Appamiensis, c. 876. FUXO (Joannes de), c. 210. Foix (Joannes de"), dominus de Rahat, c. 210. FUXO (Ludovicus de), c. 207. FUXO (Lumbardus Arnaldus de), e. 392. FUXO, FUXI (Lupus de), lo Lop de Foix, frater eomitis Fuxensis, ce. 169, 186, 767, 809, 906. — (Lupus de), filius precedentis, patruus Rogerii eomitis Fuxensis, ce. 1062, 1077, ii32, ii35, ii36, 1139, 114a, 1141, I 142, 1169, i2o5, i25o, i25i, 1428, i5i3, 1548, 1662, i663. — (Rogerius Isarnus de), filius Lupi, ce. lîSo, i25i, 1548. FUXO (R.imundus de), prior fratrum Predicato- rum Tolose, c. 1 1 13. G., arcliiepiseopus Auxitanus, c. 687. G., Narbonensis episcopus. Vide GUIDO. G. DE* BROA, arcliiepiseopus Narbonensis. Vide GUILLELMUS. G., Narbonensis arehiepiseopus, c. zbi ; prohahle- ment Guillaume de la Broue. G., Agennensis episcopus, ce. 1262, i3i3. G., episcopus Albiensis. Vide GUILLELMUS. G., Biterrensis episcopus. Vide GUILLELMUS. G., Carcassonensis episcopirs, vicelegatus. Vide GUIDO. G., Carnotensis episcopus. Vide Gautier. G., Carpentoratensis episcopus. Vide GUILLEL- MUS. G., episcopus Convenarum. Vide GRIMOARDUS. G.. Lodovensis episcopus. Vide GUILLELIMUS. G., Magalonensis episcopus. Vide GUILLELMUS. G., episcopus Mimatensis. Vide GUILLELMUS. G., Nemausensis episcopus. Vide GUILLELMUS. G., Tarachonensis eedesie proeurator, ce. 1010, 1011, 1012, ioi3, 1014. G., Tornacensis episcopus, c. 906. G., episcopus Uticensis. Vi.le GUILLELMUS. G., Ananiensis abbas. Vide GUILLELMUS. G., abbas Ardurelli, e. 820. G., abbas Castrarum. Vide GUILLELMUS. G., abbas de Crassa. Vide GUILLELIMUS. G., Fuxensis abbas. TiVe GUILLELMUS. G., abbas Moysiaeensis, ce. 12S9, 1268. G., abbas de Quadraginta. Vide GUILLELMUS. G., S. Afrodisii abbas. Vide GUILLELMUS, Nar- bonensis arehiepiseopus. G., S. Jacobi Biterrensis abbas. Vide GUILLEL- MUS. G., abbas de S. Maurino, e. 1089. G., arehidiaconus major Carcassone, c. 1014. G., Helenensis arehidiaconus. Vide JORDANI. G., arehidiaconus Narbonensis in FeiioUeto, c. 1703. G., arehipresbyter de Conehis, e. 607. G., cellaraj-ius Fullensis, c. 855. G., Magalonensis prepositus. Vide GUIDO. G., prior claustralis monasterii Ciassensis, c. 1741. G., prior S. Firmini Montispessulani. Tiiie GUIL- LELMUS. 209J INDEX ONOMASTICUS. G., prior S. Antonini, c. 824. G., siibdecanus Carnotensis. FiJe VALLrGnAXiioSA. G., moiiachiis Fiillensis, c. 855. G., cornes Armeniacensis. Fide GERALDUS. G., cornes Forcalquerii , filins Jaiicerane. FiJe GUILLELMUS. G., coines Sancti Pauli. FiJc GUIDO. G., vicecomes Cardone, c. 714. G., vicecomes Cavellicensis, c. 775. G., frater comiiis Montisfortis. yidc GUIDO, co- rnes Bigorre. G., sener de Monpester. Vide GUILLELMUS VIII. G. PETRAGOHICENSIS (magister), medicus, c. io85. G. (magister), c. 775. G. (magister), c. i3o8. G. ATO, filins Honoris, c. 1140. GABALLITANUS ba juins. Vide ROURE. GAKARETO (Raimiindns de), c. 1 o36 ; peut-être faut-il corriger de CABARETO. GACHUS (Poncins), c. Spp. Gacs (Willelmus de), miles, c. 1264. GAGIUS (Odns), c. iCzS. — (Ramundus), c. 527. GAIANIS (R. de), c. Soy; Gajan (Gard), arr. de Nimes. Gaiano, Gajano, Gayano (homines de), ce. 1639, 1644, 1648, 1687. GAIA, GAIANO (A. de), miles, c. 11 34. — (Bernardns de), iiotarins, ce. 468, 474, 475; Gaja~la~Selve [Aude)^ arr, de Castelnaudary, Gnilard [Bertran], c. 621. GAILHACO, GAILLACO (de). Fide GALLIACUM. GAILLARDUS, s. Salvii Albiensis prepositus, ce. 405, 408. GAILLARUUS , prepositus S. Salvii Albiensis, c. io65. GAIRALDI (Bertrandns), c. 376, GAIRALDI (Petrns), sacrista S. Panli Narbone, c. 960. GAIRALDUS (Poncius), consnl Tolose, c. 834. GAIRAUDI (magister Bernardns), jnrisperitns Massilie, c. 937. GAIRAUDI (Gnillelmus), bnrgensis £lecti, c. 1046. Gairic (Dalmacius de), c. 319. GAIRIGIS (P. de), canonicus Magaloncnsis, c. 423. GAITAPODIUM , GAYTAPODIUM ( Arnaldus ) , <;. 497. — (Bernardns), ce. 1220, 1247. — (Bernnrdus Willelmns), consul Tholose, c. 791. Galabert (Gnyo de), c. 127. GALABRUNA, lixor Gaillard! d'Estors, c. io3i. GALARUUS, c. 544. GALAZANICIS (Poncins de), canonicus Magalo- ncnsis, c. 998 j Gallargues [Hérault), arr, de Montpellier. GALHARDA, filia Bertrandi, vicecomitis Brunc- qnelli, c. 1700. 1096 GALHARDUS, S. Lucie in Silice diaconns cardi- nalis & archidiaconus major Narbonensis, ce. 226, 229. GALINUS, GALINI, GALLINUS (Ramundns), ce. 455, 493; consul Tholose, ce. 869, 393, 417, 439, 441. Gallicana consuetndo, c. 1^94. Gam,aco, Galliacensis, Gailliacensis, Gali.iaci (abbas de), Vabé de Gaillac, ce. 806, 1455, 1461, 1463, i5i4, i5i8, 1595, i683, i685, 169?. Galliacenses abbates. TiVe ARNALDUS, BERNAR- DUS, RAIMUNDUS. Gailliace.\siS operarins. Vide SYMON. Galliace.nsis prior. Vide GUILLELMUS. Galliacensis conventns, ce. 949, 900, 953, i63j, i685. Galliaci consnles, ce. pSo, 952, 1117, 1262, i3io, 1 3 1 1 ; consules sex, ce. 1 Spô, 1 098. Galliaci (burgenses), e. 1248. Galliaci enria, c. iSpô. Galliaci, Gallaci (probi homines), ce. 497, 1262. Galliaci universitas, ce. 1117, 1248, i3ii, IJ12. Galliaci vicarius. Vide AMELIAVO. GALLIACI, de GAILHACO i,B.), de Lumberiis, c. 1738. — (Berengarius de), ce. 954, i 1 1 7, 1263, 1281. — (Bernardns de), ce. 904, 1117. — (Bernardns Duranti de), c. i3ii. — (Bertrandns de), bajulns comitis Tolosani in Castro Vauri, c. i 1 16. — (Bertrandns de), ce. 954, 1117, 1262, 1432. — (Gnillelmus de), ce. 954, 1 1 17. — (Gnillelmus Athonis, Aytonis, Willelmns Ato de), ce. 1262, 1641, 1684. — (P. Donati de), junior, e. i3ii. — (Petrus de), ce. 8 1 5, 1262. — (Poncius Gnillelmi de), ce. 1096, iSjS. — (Ramundns de), c. 496. — (Raimnndns de), ce. 964, 1117. . — (Raimundns Arnaldi de), c. 1682. Gallici, ce. 9i3, 914, 915, 1391. GALHNA(Jordanns), de Lumberiis, eques, c. 1462. GALTERII (Chatardus), canonicus Narbonensis, c. 243. GALTERIUS, vicarius imperialis in regno AreJa- tensi & Viennensi, ce. io38, T039. GALTERIUS, GAUTERIUS (Raimnndns), ce. 369, 4i;)j consnl Tholose, ce. 377, 41T, 441, 456. — (Raimondns), Tholosanus, ce. iiio, iiii. — (Vitalis), Tholosanus, ce. 11 1 o, 1 1 1 1 , 1112. GALTERIUS, c. 397. GALTERUS (fr.), monachns Cisterciensis, c. 65o. GALVERNENSIS, constabiil.iriiis Carcassone, c. 1451. GAMEVILLA (OIdriens de), e. 709. — (Poncins de), capitniarins Tolose, ce. 356, 362, 365; consul Tholose, c. 376; Saint-Orens de Gameville (Haute-Garonne), arr. de Toulouse. GAMISCIUS (Ramundns), consul Tolose, ce. 494, 496, 5oi, 007, 736,738. 2097 INDEX ONOMASTICUS, 2098 Ganaco, Gdrtfl^ (domini (îc\ c. iâi2. — (milites de), c. 45t. — (Rogerius, Sanciiis, Gaston ac Senebrunus de), c. 4J0 ; Ganac (^Ariége), arr, de foix, GANDALRICI (B.), c. 325. GARACO (Anialdus de), c. 641. — (Willelmus de), c. 63ç ; Garae (Haute-Garonne), arr. Je Toulouse. GARCIAS, presbiter Fuxi, c. io36.. GARCIAS (R.), notarius comitisse Fuxi, ce. 022, 923. GARCIAS, GARCIA (Ramundus), c. 5i6; capitu- larius Tholose, c. 363. Garciers, bajuliis de Albaron, c. 382. GARCINUS (P.), archidiaconus Béate Marie de Moniepessi)lano, c. 607. Gai-.da (homines de), c. 814; peut-être La GarJe- Viaur {Tarn), cowmune de Montirat, GARDA (G. de), canonicus S. Frontis Petrago- ricensis, c. 1089. GARDIA (B. de), monachus, c. 428. GARDOGIO (Guillelmus de), consul Tolose, ce. 43g, 441 ; Gariouch [Haute-Garonne), arr. de Villefranche de Lauragah. Gardoii (frater Ademarius de), c. 453; de Gar- douch (?). GARDUS (Poncius), canonicus Appamiensis, c. 578. GARIKERNI (G.), c. r,23. GARINI (Raimundus), consul Tholose, c. 834. GARINUS, monachus, c. 428. GARINUS (Ozilus), c. 800. GARINUS (Raimundus), c. 1073. GARMASIA (Arnaudus de), c. jji ; Grama^ie {Aude), arr. de Limoux. GARMUS (Petrus), Massilie notarius, c. 1414. GARMUSII (Guillelmus), c. 1020. GARNERIUS (Guersus), c. 746. Garnier, c. 191 . GARRICIS (B. de), vicarius comitis Tolosani in Nemauso, ce. 670, 571. Garriga (Guillerraus Poncius de la), c. 5ji. GARRIGIS (Poncius de), c. 382. GARRIGUA (Raimundus), c. 954. Garrigues (Bertrandus de), c. 893. GARSENDIS, uxor quondam Guillclml de Villa- rubea, c. 1272. Garses (Garcia &■ Nexemen), e. 922. GARSIA (Berna rdus), macellarius, c. 490. GARSIAS, abbas Grandissilve, c. 409. GARSIAS (fr.), de ordine Predicatorum, c. zi/. GARSIAS ARNAUni, miles, c. i3i4. GARSIAS (Radulfus), miles, c. 1116. GARSIAS (Ramundus), ce. 809, iijd. GARSIE(Arnaldus), c. i3oi. GARSITI (Guillelmus), tubicinator, civis Tholose, c. 1621. Gase (Guillelmus), publicus Narbone notarius, c. 957. GASCO (Willermus), ce. 3 13, 3j3. Gascon, ce. lo, 19; les Gascons. GASCUS (Sanclus), vir Ermengardis Godollna, ce. 052, Sm. GASTEBLE (Galterus), c. 687. GASTINENSIS (friiter Stephanus), Inquisltor here- tice pravitalis, e. 1694. Fide VASTINENSIS. GASTO , vlceeomes Bearnensis, ce. 21Ô, i365, 1418, 1608. GASTONUS, GASTONI (Bernardus), consul Tho- lose, ce. 738, 791 . GAUCELINI (Guillelmus Ralmundi), bajulus de Tarascone, c. 382. GAUCELINUS, abbas Anianensis, c. 479. GAUCELINUS, Aurellaeensis ospitalarius, c. 3^'>. GAUCELINUS (Petrus), e. 1270. GAUCELLINUS, episcopus Lodovensls, c. 292. GAUCELMI (Jacobus), miles, c. 1747. GAUCELMI (P.), canonicus Magalonensis, c. 423. GAUCELMI (R.), c. 1037. GAUCELMUS, e. 491. GAUCELMUS (Bertrandus), e. 381. GAUCELMUS (Raimundus & Pontius), c. 304. GAUCELMUS (Willelmus), judex, c. 838. GAUCERANDA, filia vicecomitis Narbone, c. 1699. GAUCERANDA, filia Rogerii de Voûta, c. 1699. GAUCERANDUS (R.), c. 713. GAUDIACO (Arbertus de), ce. 769, 770, 772, 773$ Gaujac [Gard), canton de Bagnols. GAUDIACUS, miles, c. 773. GAUDINI (Bernardus), ce. 1320, i,';2i, 1.322, i523. GAUDINO, GUALDINO (Ademarus de) , ce. 1231, 1263. — (Arnaldus de),c. i^i^S; Gau^y (Aude), commune de Belcastel & Bue. GAliDIO, nobilis mulier, c. 878. GAUFREDUS (Aymericus), hereticus, e. 1 149. GAUFRIDI (R.), ce. 434, .Ogi . GAUKRIDUS, GAUFREDUS, Biterrensis episcopus, ce. 2,39, 429, 43 1. GAUFRIDUS, episcopus Trieastinensis, c. 333. GAUFRIDUS, GAUFFRIDUS, G., Castriduni vice- comes, ce. 816, 1046, 1047, 1048, 1049, io5o. GAUFRIDUS, vicarius, c. 3o5. GAUFRIDUS (Raimundus), c. 568. GAULTERII (Guilhermus), sacrista Vivariensis, c. 598. GAURRE (Rogerius Ferrallus de), c. 1739J Gaure (Aude), commune de Rouffiac-d'Aude. Gaushert (A.), proome de Montalha, c. 566. Gaushert (B.), c. 442, GAUSBERTUS, frater Gordoni, balistarius P. yI- cecomitis Lautrieensis, c. 1462. GAUSBERTUS, usserius comitisse Tholosane, c. 1697. GAUSBERTUS, c. 1014. GAUSBERTUS ( B.) , consul burgi Narbone, ce. 1002, ico3. 2099 INDEX ONOMASTICUS. 2IOO GAUSBERTUS(Berengarius), Narbonensis,c. ioo5; peut-être le même que le précédent. GAUSBERTUS (Berna rdiis), consul Tolosc, ce. 494, 496, 5o 1 , 507. GAUSBERTUS (Guillelmos), ce. 419, 489. GAUSBERTUS (Oddo, Odo, Odonus), consul Tho- lose, ce. 476, 478, 483, 487, 491, GAUSBERTUS (Petrus Willelmus), consul Tho- lose, c. 641 . GAUSIDA, domicella, c. i33i. GAUTELMI (R.), c. 591. GAUTERII (Guilermus), clericus ecelesie Narbo- nensis, c. 223. GAUTERIUS (Bernardus Ramundus), c. 370. GAUTERIUS (G.), c. 368. GAUTERIUS (Joannes), e. |332. GAUTERIUS (Ramundus). Vide GALTERIUS. GAUTERIUS (frater), notarius abbatis Cistercii, c. 601. Gautier, G., évêque de Chartres, ce. 840, 868. Gautiers {Guillems), ec. 582, 583. GAUZIA, vicecomitissa Nemausensis, e. 335. GAVARRETO (Joannes Bernardi de), c. 210 ; Ga- varrct (^Gers), arr, de Lectoure. GAVERNIS (Pontius de), vicanus Nemausensis, c. 695 j Cavernes (Gard), commune d'Aubais. Gayano (homines de). Vide Gaiano. GAYRAUDI (Raimundus), beneficiatus eeclesie Narbonensis, c. 238. GAYTANI (Petrus), canonieus & precentor Nar- bonensis, c. 238. GAYTAPODIUM (Bernardus). Vide GAITAPO- DIUM. GAZINS (Raimundus Guillermi de), miles, c. 1 1 16. GEIO (Johannes de), canonieus Narbonensis & rector eeelesie de Aquisivivis, c. 238. GEISSE, GEISSA (Guillehnus), civis Albiensis, ce. i3o2, i3o6, i3o7. Genat (Guillelmus de), monachus Bolbone, c. 402 ; (Ariége), arr. de Foix, GENCIANUS (Petrus), burgensis Narbone, c. 243. GENESIUS (Pontius), notarius Massilie, e. 1414. Gencstos (Ugo de), c. 35i ; Ginestous [Tarn), com- mune d'Amhialet. Gênera [lo conte de), c. 9. Gentil (domina), c. i586. GEOLON, GELEON (B. de), c. 400. — (Guilherraus de), consul Nemausi, ce. 067, 568, 695. (Petrus Guillermus de), consul Nemausi, c. 7 16; Saint-Georges de Géyolon (G.irJ), commune de Fournès. GERALDA, femina de corpore, c. i38i. GERALDI (Bernardus), jurisperitus, c. 764. GERALDI (Stephanus), canonieus Agennensis, c. io8â. GERALDI (Vitalis Pontii), e. 798. GERALUUS DE LANGUICELLO , archidiaconus Corbariensis & episeopus Nemausensis, c. 227. GERALDUS, abbas Casedei, et. 949, ySo, 953. GERALDUS, canonieus, c. 353. GERALDUS (Stephanus), canonieus eeclesie de Manso, c. 1086. GERALDUS, frater Moyssiacensis cenobii, e. 636. GERALDUS, clericus vicecomitisse Narbone, nota- rius, c. 275. GERALDUS, GERARDUS, GIRARDUS, miles, co- rnes Fezentiaci & Armeniaci, de Armanaco, Ar- manincensis cornes, ce. 207, 5o6, 686, 687, 7°4i 1252, 1254; Guirttud d'Armagnac, c. |5Û. GERALDUS, Giraut , GERAUDUS DE ARMA- NIACO, Armanhac, Armegnac, eomes Armenia- censis, d'Armeniac, d'Armagnac, ec. 216, 1263, 1291, r5i7, 1608, i635, i636. GERALDUS (Arnaldus), c. 495. GERALDUS (Deodatus), c. 390. GERALDUS (P.), c. 53 1 . GERALDUS (Raim.), c. 53 1. GERALDUS (Ramundus) Vitalis, consul Tolose, e. 441. GERALDUS UNALDUS, c. 268. GERALDUS (Vitalis), consul Tolose, ce. 5o6, 5i6, 527. GERALDUS, notarius, c. 270. Gerunde (judei), e. i5oi. Gep.undensis episeopus, c. 684. GERVASIUS (magister), eausidieus, c. SSy. GERVASIUS, c. 386. Gervays, c. 162. GESREUSSANO (Ermengaldus de), miles, e. 948. GIBELLO (Guillelmus de), c. 1 1 29 ; Gibel (Haute- Garonne), arr. de Villefranche (?). GIBOLENSI (Guillermus Arnaldi), c. 556. Gi/(moniales de), dioeesis Parisiensis, c. 1697. GiGMACo (domini & eonsules de), c. i665. GIGNIACO, GINIACO, GINNIACO, GINACHO, GINCNIACO (Artaldus de), c. 479. — (Bertrandus de), miles, ce. 999, 1229. — (G. de), e. 479. — (G. de), c. i5i3. — (R. de), civis Biterris, c. 1467. — (Raymundus de), c. 1006; subvigerius Biter- rensis, c. 12345 Gignac (Hérault), arr. de Lo- d'eve. GILA, uxor Guidonis de Viliers, c. 1697. GILETA Boiteuse, c. 1697. GILONIS (Petrus), burgensis Narbone, c. 1108. GIMELLO (Petrus de), c. l3i4j Gémil (Haute- Garonne), arr. de Toulouse. GIMONT (abbas de), c. 1733. GIMUNDUS, archidiaconus Ilerdensis, c. 423. GINIACO, GINNIACO, GINACHO, GINCNIACO (de). Vide GIGNIACO. GIRALDUS, GIRARDUS. Vide GERALDUS. GIRALDUS (frater), ord. Cistereiensis, c. 1546. GIRALDUS (Petrus), c. 646. GIRALDUS, e. 544. GIRARDI (Galterus), miles, c. Iii5. GIRARDUS, canonieus Lectoriensis, c, 687. 2IOI INDEX ONOMASTICUS. 2I02 GIRBERTUS (Willelmus), juveuis, consul Tho- lose, c. 834. GIRBERTUS, c. zgS. GIROLIS, Girelles (Robertus de, Roiert de), miles, ce. 1279, i3i5, i3i6. GITBERTUS, canoniciis Magaloncnsis, c. 3ûo. GLEISA (Bartholomeus), c, 402. G/fifa {ft^. de la), communis notarius Agcnni, c. 621. GLISE (Arnaldus), c. 1678. GLOIANO, GLUIANO (Jordanus de), miles, ce. 897, 1097. — (Rogerius de), c. 1314. GdALLlS (G. Boyssoni de), c. lyoSj Goas (Tarn- &-Garonnc), arr. de Castelsarrasin. GODEFRIDUS, cancellarius imperii, c. 333. GODOUNA (Ermengards), ce. 552, 553. GODOR (Gailardus de), c. 706. GODUS (Petrus Raraundus), consul Tholose, c. 1219. GOGENCHIS, GOIENCHIS, GOGINCHIS (Beren- garius de), c. 1662. — (Petrus de), ce. 864, 865; subvicarius Carcas- sone, ce. 789, 81 1; Gougens [Aude), commune de Carcassonne. GOLAIRAN (Guillelmus Raimundi de), de Avi- nioneto, ce. ii53, ii55, ii56. GOLFER (Raimundus), dominas Castriveteris, e. 35r. GOLFERII (Gualhardus), burgensis Albiensis, vi- ces tenons vicarii Albie & Albigesii, e. 909. GOLMARltlS (Guillelmus Petrus), e. Si?. GOLOEN, GORLOENNUS, GORLEVUAIN, GOL- LOAN, GOLOINT (Philippus), ce. 607, 658 j casiellanus Karcassonensis, c. 608; senescallus Carcassone, ce. 673, 676, 680. GOLONH, GOLOYN (Philippus), major, senior, ce. 1196, 1434, 1662, i665, 1666. — (Guido), miles, c. 1 196. GOLONH (Johannes), e. i663. GOLOYNH, GOLONH (Philippus), junior, ce. 1662, 1705, GONELLI (Guillelmus), conducherius ecclesie Nar- bonensis, c. 246. GONESSIA (Petrus de), clerieus comitis Pietavie, c. 1403. — (magister Radulphus de), thesaurarius S. Ila- rii Pictaviensis, ce. 1462, |526, 1527. GONTALDO, GONTAUDO, Gontaut, GUONTAUDO (Arnaldus Bos de), c. i 147. — (Gasto de), ce. 1089, 1119, 1254, 1490. — (Vitalis de), e. 1119; Gonlaut [Lot-Sr-Garonne), arr. de Marmande. GORDAN (Raimundus de), notarius episeopi Vi- varieiisis, c. SyS ; Gourdon (Ardèche), arr, de Privas, GORDOMIO, GORDONO, GORDONE, GORDO , GL'ORDaNIO (Aymericus de), c. 1267. — (Bertrandus de), ce. 704, 7o5. — (Fortanerius de), c. 1267. GORDONIO (Geialdus de), ce. 734, 834. — (Guiraudus de), hereticiis, e. 1148; peut-être le même yue îe suivant. — [Guyraud de), senbor de Caraman^ ce. i56, 193. — (Guillelmus de), de Siilviaco, c. 1119; Gourdon [Lot). Les Géra Mus & Guyraud plus haut cités n'appartiennent peut-être pas a cette famille, GORGULLUS (Pontiiis), e. 904. GOSCIUS (Petrus), miles, e. 947. GOT (Willelmus) & ejus frater Got, e. 1 1 5o. GOTI (Johannes), junior, castri Podiilaurencii, c. 1594. Gox (B. de), e. 621. GOZA (Assalitus de), ce. 998, 999; la Gasse [Hé- rault], commune de Ca^ouls-les-Bé'^iers . Crabels (G. de), ce. 436, 525; (Hérault), arr, de Montpellier. GRACUH (g.), notarius Narbone & beneficiatus ecclesie Narbonensis, c. 243. GRALETUS (Willelmus), ce. 481, 482. GRALLIACO (Johannes de), miles, c. 208. GRANATA (Guillelmus de), c. 426. GRANDIS (Joannes), consul Narbone, e. 1094. GRANDIS (Petrus), notarius Biterrensis, e. i38o. Gbandiscampi (abbas & conventus), c. 1021. Gra.ndissilve abbas, ce. 807, i58o. Fj^c GARSIAS, HELIAS, RICARDUS. Grandselva {los frayres & monges de), c. 195. GRANERIO (V. de), c. 657. GRANGIA (Johannes de), miles, c. 1324. Granier [mestre), c, 172. GRAOLETO (Guillelmus Donati de), miles, c. 1462; Graulltet [Tarn), arr. de Lavaur, GRASSI (Berengarius), civis Biterris, c. 1467. GRASSUS (Saviniacus), c. 454. GRAVA (Berengarius de), ce. 1662, i663, — (Heleazarius de), c. 948. — (Petrus de), ce. 1434, 1452, 1457; tenons lo- cum senescalli Carcassone, c. \i5i). — (Raimundus de la), c. 914; la Grave [Tarn), arr, de Gaillac, GRAVAS (R. de), c. 398. Gregoriaus [les), 1, 248. GREGORIUS IX papa, ce. 900, 931, 969, 1041, lo52, I 173, I 185, 1236. GREGORIUS, S. Angeli cardinalis, scdis Aposto- lice legatus, e. 423. Grès (B.), c. 526. GRII.LONE (Guiraudus de). f^iJe CRILLONE. GRIMAUDI (Berengarius), e. 474. — (Bernardus), c. 474. Grimaut (R.), e. 423. Grimoard [Guillem B.), c, 442. — [Vidal), e. 444. GRIMOARDI (Guillelmus), consul Castrisarraceni, c, I 170. — (Petrus), consul Castrisarraceni, c. 1262. — (Poncius), ce. 933, 1016, to27, 1040, 1077, 1089. :io3 INDEX ONOMASTICUS, 2104 GRIMOARDI (Poncius), civis Castrisarraceni, c. 1 170; peut-être le même (jue le précédent. — (Stephaniis), consul Castrisarraceni, c. 12Û2. GRIIMOARDUS, episcopiis Convenarum, c. 991. GRIMOAUDI (Petrus), c. 16.J9. GRIS, Sancte Cecilie carditialis & Icgatus Aposto- lice sedis, c. 2ïo. GROS (Durantiis de), c. 5i3. GROS (P.), c. 562. GROS, GROSSL'S (Petrus), ce. 354, 4"2- GROSSA (Guillelmus), miles, c. 998. GROSSI (G.), c. 1062. GROSSI (P.), miles, c. 1126. GROSSUS (Ricardus), c. 461. Grua (la), c. 8 1 . GRUT (Raimundus Anialdus), scriptor, c. ii3i. GUAIRALDUS (Poncius), consul de Villamuro, c. 1262. GUALDINI (Petrus), clericus, ce. 1177, 1178, 1 183. GUALDINO. FiJe GAUDINO. GUAI.FREUUS, c. i33o. GUALLARDUS, prepositus S.Salvii.c. 1211. FiJe GAILLARDUS. GUAPHORRUS (P.), c. i332. GUARDIA (R. de), c. i5o2. GUARANHAGUA (Ramundus de), c. 017; Gra- gnague (Haute-Garonne), arr. de Toulouse. GUARIGIIS ('Bertrandus de), burgensis Tholose, c. 1622. GUARINI (O.) & ejus frater G. Meschini, c. 822. GUARINI (Raimundus), c. 1121. GUARINUS, Silvanectensis episcopus, Francie can- cellarius, c. 82:). GUARINOS & PETRUS GUARINUS, consules Fa- nijovis, c. 1 261. GUARINUS (Yspanus), c. 893. GUARRICIS (Bertrandus de), c. '.92. GUASANHATOR (magister Petrus), c. 1259. GUAUCELINUS (Guaufridus), c. 99<;. GUDA (Assallitus de), c. r)22. GUELESICA (Marcus), doraicellus, c. 1747. GUERALDI (Bernardus), consul civitatis Nar- bone, c. i 708. Gui (B.), c. 026. Gui (P.), prier Fredalensis, c. SyS. GUICHARDUS (magister), clericus comitis Tho- lose, canonicus Cameracensis, ce. 1401, 1403, 1703, 1704, 1712. GUIDAR (Joannes de), bajulus Fenoleti, c. 384. Guiders (Jordanus de), de Manso, ce. 1 i55, i i5û, GUIDO, nunc summus pontifex. ride CLE- MENS IV. GUIDO, Narbonensis archiepiscopus, ce. 219, '47^, •474- ^"'«^ FULCODII & CLEMENS IV. GUIDO, Careassonensis episcopus, ce. 619, 687, 688, 728, 733; vice-legatus, c. 625. GUIDO, Soranus episcopus, Apostolice sedis Icga- tus, c. 1022. GUIDO, Magalonensis prepositus, ce. 423, 428, '12'). GUIDO, proeurator & fundator domus S. Spiritus juxta Montempessulanum, c. 436. GUIDO, canonicus Carpentoratensis ecclesie, c, io3o. GUIDO (frater Isarnus), ordinis Predicatorum , c. 1446. GUIDO, cornes Bigorre, Jils del conte de Montfort, '^'^- '49> 733 ; frater comitis Montisfortis, c. 782. GUIDO, eomes Sagieeensis, c. 840; Scc-^, en Nor- mandie. GUIDO, cornes S. Pauli, c. 840. GUIDO, viceeomes La utricensis, ce. i63o, i632. GUIDO, buticularius Francie, c. 685; Gui de Sentis, houteiller de France. GUIDO, frater comitis Montisfortis. Vide MON- TEFORTI. GUIDO, GUIGO GUERREIATI, Guerrejat, GUER - REJATUS , GUERENGIATUS , GAIREIATUS, frater Guillelmi VII, domini Montispessulani, ce. 287, 289, 290, 291, 292, 296, 3o2, 3o3, 32;"i, 827, 367, 401, 428. GUIDO, filius Guillelmi VII de Montepessulano, ce. 288, 289. GUIDO, mareseallus. K/Ve LEVIS. GUIDO (magister), ec. 292, 002, 399, 400, 402, 429, 4{5o. GUIDO (Arnaldus), c. 5o2 ; consul Tholose, ce. yo6, y lû, 027. GUIDO (Arnaldus), juvenis, eonsulTolose, c. 709. GUIDO (Ramundus), consul Tolose, c. 47J, 463, 486, 491. GUIDON (Bertrandus), c. 402. GUIDONIS (Raimundus), consul Tolose, c. 834. GUIDONIS (Raimundus), miles, c. 1747. GUIFREDUS, Narbone episcopus, c. 216. GUIFREDUS (Raimundus), c. 737. GUIGO GAIREIATUS. Vide GUIDO. GUIGO MISER, e. 434. GUIGONETUS, miles, e. :,6i. GUIGONIS (Bertrandus), domieellus, e. 1747. Guiers (G. de), barrianus S. Pauli, e. 85o. Guilahert, e. 621. GUILABERTI (P.), c. 534. GUILABERTI (Poncius), c. 1017. GUILABERTI (Ra., R.), ce. 4-,!, 47J. GUILABERTUS, filius Pétri Ermengavi de Lau- trico, ce. 498, 499. GUILABERTUS (Arnaldus), c. 421; eonsulTo- lose, ce. 447, 472. GUILABERTUS, GUILABERTI (Arnaldus, Arnau- dus), publieus Narbone notarius, ce. icoS, 1094, I 273. GUILABERTUS (Bernardus), ec. 1 i63, 1271; ju- risperitus, c. 1293. GUILABERTUS (Ramundus), consul Tholose, ce. 46a, 466. GUILAMAR (Marchus Pontius), c. 954. GUILHOTUS, talliator, c. 1697. Cuillabert [P.), c. â83. :iOJ INDEX 0N0MASTICU3. ;lo6 GUILLEBAUDI, GUILBAUDI (Petrus), c. 1601. GUILLERMA, priorissa Proliani, c. 5jS. GUILLERMA, monialis Pruliani, c. SSj. GUILLERMA, altéra monialis Pruliani, c. 553. GUILLELMA, V. Nemaiisensis & Agatensis vice- coiniiissa, ce. 290, 328, 443, 65 1 . GUILLELMA, mater Giiillelmi de Sabrano, c. 639. GUILLELMA, mater Heliziarii de Ucetia, c. i33i. GUILLELMA, uxor Heliziarii de Ucetia, c. i33o; domina de Ucetia, c. i332. GUILLELMA, uxor Raimundi Jordani de Insula, c. 1404. GUILLELMA, uxor quondam Bertrandi Guillelmi de Montearnaudo, ce. 1483, 14S4, 1485, i486, 1487. GUILLELIVIA, que vocatur Marchesia, uxor Rai- mundi de Rocafolio, c. 461. GUILLELMA, uxor Bidoci Feurierii, c. 1681. GUILLELMA, filia Guillelmi Vil de Montepes- sulano, ce. 289, 290. GUILLELMA FRANCA, uxor Raimundi deManso, de Mirapisce, heretica combusta, c. 1675. GUILLELMONUS, senescallus Albigensis, c. 953. GUILLELMUS DE BROAS, Narbonensis archiepi- SCDpus, quifueratabbasS. Afrodisii Biterrensis, ce. 219, 252, 262, 1091, 1173, 1208, 1209, 1261, 1265, 1266, 1272, |322. GUILHERMUS BRICONNET, eardinalis & archi- episcopus Narbonensis, c. 246. Guillaume, G. de Joinyille, archevêque Je Reims, c. 840. GUILLELMUS, Senonensis archiepiscopus, ce. 840, 868. GUILLELMUS PETRUS, PETRI, Albiensis episco- pus, ce. 277, 404, 406, 470, 471, 474, 625, 7i3; quondam episeopus Albiensis, cl. 910, GUILLELMUS, Biterrensis episeopus, c. 209. GUILLELMUS, WILHERMUS DE ROCOSEL'.O, Biterrensis episeopus, ce. 259, 454, âio. GUILLELMUS, Carpentoratensis episeopus, ce. 1027, 1019, io3o, 1060, 1122, 1268, 1373. GUILLELMUS, Conyenarum episeopus, c. 21 5. QUILHELMUS, episeopus Lodovensis, c. 309. GUILLELMUS, Lodovensis episeopus, ce. 1122, 1 173, 1209, 1227, l32I. GUILLELMUS, Magalonensis episeopus, ce. 422, 428, 462. GUILLELMUS, electus Magalonensis, ce. 509, 5io; episeopus, ce. 522, 526, 534, 537, 538, 619. GUILLELMUS, episeopus Mimatensis, ce. 657, 764; quondam episeopus Mimatensis, c. 1449. GUILLELMUS, Mimatensis episeopus, c. 221. GUILLELMUS V USETIE, Nemausensis episeopus, ce. 355, 443, 45o, 535, GUILLELMUS DE VENEJANO, quondam Uticen- sis episeopus, c. 53 1 . Vide \EtiEJAtiO. GUILLELMUS, Ananiensis abbas, c. 1209. GUILLELMUS, abbas Castrarum, ce. 1211. GUILLELMUS, abbas Castrensis, e. 85o. GUILLELAll'S, abbas Cistercier.sis, c. 957. GUILLELMUS, abbas Crassensis, de Crassa, ce. 620, 670, 672, 673, 676, 678, 680, 721, 722. GUILLELMUS, G. ATONIS, ATO, ATHO , abbas Fuxensis, ce. 906, io36, 1061, 1062, i2o5. GUILLELMUS ALANHA, abbas Mansiguarnerii, c. 1409. GUILLELMUS, WILI.ELMUS, abbas Nanthensis, ce. 345, 4^ I . GUILLELMUS, abbas Psalmodiensis, c. 35o. GUILLELMUS, abbas de Quadraginta, e. I 173. GUILLELMUS DE MARGUNCHO, abbas S. Affro- disii, c. 3c>i , GUILLELMUS, WILLELMUS DE ROCAFOLIO, .ibbas S, Guillelmi, ce. 1000, 1 2o3. GUILLELMUS BERNARDI, abbas S. Jacobi Biter- rensis, ce. 3or, 321 . GUILLELMUS, S. Jacobi Biterrensis abbas, c. 1 173. GUILLELMUS, WILLELMUS, abbas S. Tiberii, ce. 278, 3o5. GUILLELMUS, G. MAURINI, MAURINUS, archi- diaconus Magalonensis, prior S. Firmini Mon- tispessulani, ce. 292, 36o, 366, 398. GUILLELMUS RAIMUNDI, Magalonensis archi- diacon us, e. 292. GUILLELMUS, W. , Parisiensis archidiaconus , ce. 601 , 625. GUILLERMUS MAGISTRI, presbiter & helemosi- narius eeelesie Narbonensis, e. 219. GUILLELMUS, prepositus S. Salvii Albiensis, c. 910. GUILLELMUS, prior S. Cecilie Albiensis, c. 408. GUILLELMUS, prior S. Marie de Corneliano; c. 1429. GUILLELMUS GALTERIUS, prior Francarumval- lium, ce. 3o5, 327. GUILLELMUS (magister), prior Galliacensis, c. 953. GUILLELMUS, prior S. Marie Deaurate, e. 457. GUILLELMl'S ROSTAGNUS, prior de Someiro, e. 304. GUILLELMUS ARNALDI (fr.), inquisitor, ordinis fratrum Predicatoriim, ce. 214, 1014, ioi5. GUILLELMUS BERNARDI (frater), ordinis fra- trum Predicatorum, ce. i562, 1564. GUILLELMI (B.), canonicus Agathensis, c. 804. GUILLELMUS (magister), canonicus Magalonen- sis, c. 423. GUILLELMUS ALMARICI, canonicus Narbonen- sis, c. 217. GUILLELMUS (frater), capellanus prioris Nar- bone hospitalis Jerosolimitani, c. 665. GUILLELMUS, capellanus Johanne comitisseTho- lose, c. 1697. GUILLELMUS, capellanus S. Marie Tolose, e.4i6. GUILLELMUS, capellanus de S. Felicio.c. 32 1. GUILLELMUS HULARDI, presbyter conducherius urbis Narbone, c. 219. GUILLELMUS, presbiter S. Leodegarii in Aqui- lina, ce. 1436, 1437, 1438; Saint-Léger-en-Yve- Unes (JSeine-&~Oïse), arr. de Rambouillet. 2107 INDEX ONOMASTICUS. 2108 GUILLELMUS, cornes Forcalqiierii, films Jauce- ranne, ce. 281 , 432. Guillems, coms de Kodes, c. :)6| . Guilhelm al cor Nas, c. 123. GUILLELMUS VI, dorniniis Montispessulani , c. 3o3. GUILLELMUS VII, domlnus Montispessiilnni , ce. 279, 287, 290, 292, 365. GUILLELMUS f VIII ] , WILHERMUS, G., filius doiTiini Montispessulani, c. 288 ; dominus Mon- tispessulani, sener de Monpesler, ce. 289, 3o2, 325, 328, 366, 367, 388, 389, 397, 398, 3:;9, 400, 422, 427, 428, 435, 436, 460, 461, 479. GUILLERMUS IX, dominus de Montepessul.mo, ce, 463, 1321, 1622, i523. GUILLELMUS, filius Guillelmi VII, domini Mon- tispessulani, ce. 288, 289. GUILLELMUS, filius Pétri Raimundi de MoUi- nario, miles, c. 1116. GUILLELMUS (magister), c. 1181. GUILLELMUS, WILLELMUS, gramaticus, ce. 296, 296, 324. GUILLELMUS, notarius comitis Montisfortis , ce. 687, 706, 714, 722. GUILLELMUS, clericus comitis Alfonsi, c. 1579. GUILLELMUS (magister), clericus senescalli Car- cassone, c. i5 i3. GUILHELMUS, clericus, scriptor, c. 283. GUILLELMUS, scriptor, c. 421. GUILLELMUS, procurator, c. 56o. GUILLELMUS, scriba, c. 1 o58. GUILHELMUS, vicarius, & Sicardus ejiis frater, c. 3l2. . GUILLELMUS, scriptor & notarius comitis Fuxen- sis, c. 453. GUILLELMUS, c. 1 o36. GUILLERMUS ARNALDI, nepos Berengarii de Podiosorigerio, c. i366. GUILLELMUS ARNALDI, c. 337. Gutlhem Arnauld Vaudye^ c. 117. GUILLELMUS (Arnaldus), consul Tolose, c. 448. GUILHERMUS (Arnaudus), c. 412. GUILLERMUS ATONIS, c. 1548. GUILLELMUS B., dominus de Najaco, c. 698, GUILLELMI (Berengarius), c. 3ii. GUILLELMUS (Berengarius), c. 1209. GUILLELMUS BERNARDUS, bajulus Bernardi de Andusia, c. 304. GUILHELMUS BERNARDI, bajulus de Confolen- cio, c. 3o8. GUILLELMUS DECANUS , capitularius Tolose, ■"c. 356. GUILLELMUS (Isarnus), consul Tolose, c. 757. GUILLELMI (Johannes), notarius Narbone, c. 237. GUILLELMUS PEREGRINI, levita, scriptor, c. 286. GUILLELMUS (Petrus), major, consul Tholose, c. 475. GUILLELMUS PETRI, serviens régis, c. 1675. GUILLELMUS PETRUS, scriptor Narbone publi- cus, c. 1709. GUILLELMUS PETRI, c. 3ii. GUILLELMUS (Poncius), c. 523. GUILLELMI (Raimundus), cancellarius episcopi Uticensis, c. j5o. GUILLELMI (R.), judex & cancellarius comitis Tolose, c. 450. GUILLELMUS (Raimundus), causidicus, ce. 436, 445- GUILLELMUS (Ramundus), consul Tolose, ce. 376, 440, 441, 456, 465, 466. GUILLELMUS (Raimundus Petrus), c. 1709. GUINARDA, c. 339. GUINDRA, GUINDRE (Arnaudus de), ce. 454, 470, 485. — (Arnaudus de), miles, e. 1314. — (Bernardus de), c. 471. GUINIONUS (Ramundus), consul Appamie, c. 876. GUINOTI (R.), canonicus Magalonensis, e. 423. GUIRALUI (Bertrandus), c. 789. GUIRALDUS (magister), precentor Biterrensis, c. 359. GUIRALDUS, prior de Seta, c. 398. GUIRALDUS (Petrus), c. 323. Guiraud d'Armagnac. Vide GERALDUS. Guirauda, dona de Lavaur^ ce. 61, 64,. GUIRAUDA, domina Ucetie, c. 532. GUIRAUDUS, episcopus Biterrensis, c. 260. GUIRAUDUS, abbas Conehensis, c. 345. GUIRAUDUS DE NARBONA, abbas S. Pauli Nar- bonensis, ce. 1730, 1741. GUITARDI (Johannes), canonicus S. Pauli Nar- bone & capellanus Régis, c. 237. GUIRAUDUS, e. 937. Gutrauîd Arnaudos, e. |56. GUIRBERTUS, c. 386. GLTSSELLO (Hugo de), c. 1297. GUITARDI (Galterius), c. 81 5. GUITARDI (magister B.), canonicus S. Affrodisii Biterrensis, c. 1273. GUITARDUS (Bernardus), e. 5o6. GUITARDUS (Guillelmus), levita hebdomadari.us S. Nazarii Biterrensis, ce. 347, 35o. GUITARDUS (Poncius), consul Tolose, ce. 5o6, 5 16, 527. GUITO (Bernardus), consul Vauri, c. 11 16. GUIZETA vel GUIZA , filia domini de Ucetia, ce. i3ji, i332, GUONTAUDO (de). Vide GONTALDO. GUORDONIO (de). Vide GORDONIO GUORLOYEM. Vide GOLOEN. GUOTBERTUS (Willelmus), consul Montisfer- randi, e. 1 262. Guy, conte d'Aîvernha, ce. 18, 19. Guy y conte de G/nevc, e. 22. Guy (lo conte), frayre del conte de Montfort. Vide MONTEFORTI. Guyrauld Amaneut^, c. i56. Guyrauld A\emar, c. 117. 2I09 INDEX ONOMASTICUS. 21 lo H H., episcopus Claromontensis. KiVe HUGO. H., abbas Fontisfrigidi. ViJe HELIAS. H., abbas Fiillensis, ce. 854, 855, 856. H., abbas Grandissilve. ride HELIAS. H., Vallismagne abbas, c. 535. H. (frater), magister S. Marie Theotonicorum in Jérusalem, c. 980. H[ENRICUS VI], Romanorum imperator, c. 432. H. & L., comités de Froburg, c. 980. H., cornes Nivernensis, c. 563. HAKRAHYM, judeus medicus, c. i3i8. HANGESTA (Florentins de), c. 8id. HASTANOVA (Guillelmus), ce. 929, 930. HATO (Bernardus), c. 543. HELIAS, abbas Fontisfrigidi, c. 781. HELIAS, abbas Grandissilve, c. 879. HELIAS, abbas Sancti Affrodisii, c. 454. HELIAS (magister), communis notarius Agenni, c. 1291. HELIZIARIUS, filius Stephani de Codes, c. i33o. Helnensis abbas, c. 619; aihé i'Eaunes, HELOTA, c. 1697. HELYAS (magister), Reddensis arcliidiaconus, ce. 253, 1273. HELYE (Guillelmus), publicus notarius Mirapi- cis, c. 55< . HELYS , mater Raimundi Jordan i de Insula, c. 14C4. HENRICUS, Albanensis episcopus, Apostolicesedis legatus, e. 37 r. HENRICUS II, rex Anglie, c. 1205. HENRICUS UVERRIO [sic), marchio, c. 332. HENRICUS, cornes de Dietsa, c. 332. HENRICUS, comes Ruthenensis, ce. 655, 656, 722. HENRICUS, marscalcus imperatoris, c. 332. HERMANUS, Bambirgensis episcopus, c. 332. HERMENGARDA, vicecomitissa Narbone. Vide 'ÎRMENGARDA. HtRMENGAUDUS (Petrus). Vide ERMENGAUDI. HERMENIARDIS , relicta Raimundi Arnaldi de Molendino, militis, c. 1159. HERMESSENDIS , filia comitisse Melgorii. Vide ERMESINDA. HERMESSINDIS DE MALGOUERIO. Vide ERME- SINDA. HERMO (Arnaldus de), c. 83a. — (Arnaldus Poncius de), c. 828 j l'Herm (^Haute- Garonne)^ arr.- de Muret. HESENVILLA (Rotbertus de), miles, c. 957. HESPANIUS, frater vicecomitis Leomanie, c. 749. HOLINCUS (Arnaudus), c. 546. HOMODEl (Arnaldus), ce. 864, 865. HONORIUS III papa, ce. 738, 739, 740, 741, 742, 758, 769, 774, 775, 776, 777, 778, 804, 8o5. Honors, mater G. Atonis, c. 1140. HOSLUPI (Guilhelmus Pétri), c. 411; viearius, c. 386. HospiTALABII, los religieux de Sainct Johan, ce. 197, 343, 818, 891, 892, ioo5, 1579. HospiTALE Jerosolimitancm, de Iherisalem, Hie- RBSALEM, JeBCSALEM, JeROSOLIMIS, S. JoHASNlS HiEROSOLiMiTANUM coenodochi um, ce. 265, 299, 3oo, 328, 329, 33o, 387, 4o3, 573, 576, 663, 664, 762, 921, 1475, 1476; Vordre de Sainct Jehan, c. 57. HospiTALis s. JoiiANiNis Jerosolimitani domus de ultra mare, e. 1696. HospiTALis Jerosolimitani major magister, ce. 1431, 1432, 1743. HospiTALis Jerosolimitani major prior in Ara- gonia, c. 65i . Hospitalis (prior) in Provincia, c. 1686. HOSPITALI (Arnaldus de), e. 876. HOSPITALI (Guillelmus de), c. 392. HOSPITALI (Guillelmus de)', consul Appamie, c. 876. HOSPITALI (Raimundus de), monaehus Bolbone & saeerdos, ce. 453, 1482. HUC (Guillelmus), e. 913. HUGANAEI, ec. 248, 249; les Huguenots. HUGENACO (de). Vide UGENACO. HUGO, episcopus Claromontensis, ce. 1099, 11 07. HUGO, archidiaconus Auxitanus, c. 687. HUGO, capellanus Johanne comitisse Tholosane, c. 1697. HUGO, comes Marchie & Engolisme, e. 1 178. HUGO, U., Ruthenensis comes, ec. 309, 345. HUGO, eomes Ruthenensis, ec. 1010, 1120, 1201, 1 202, 1265, 1447. HUGO ROSTANGNI, miles, ce. 1704, 170$. HUGO, HUGONIS (Bernardus), ce. 809, 899. HUGO (G.), bajulus d. Régis in Albia,ce. i3o6, i3o7, i3o8, i3o9, i3io. HUGONE (Stephanus de), consul Castrisarraceni, c. 1 170. HUGONIS (Petrus), miles, c. 1117. HUGONIS (Petrus), burgensis Cordue, c. 703. HUGUE (Bernaldus), c. 1299. Hugues de Montréal, évique de Langres, c. 840. HUGUETI (P.), presbiter helemosine Narbonen- sis, c, 222. HUGUO, episcopus Bigorritanus, c. 1164. HUGUO (Petrus), consul Montisferrandi, c. 1262. HiLMis (preceptor de), c. i665. HUL/MO (P. Stephani de), de Narbona, c. 1739. HUMBERTUS (Poncius). Vide UMBERTUS. HUNALDI (Willelmus). Vide UNALDI. I I. papa IV. Vide INNOCENTIUS. ICHIERE (Stephanus), burgensis Figiaci, c. 1643. Jerre (abbacia d'), diocesis Parisiensis, c. 1697. 2II1 INDEX ONOMASTICUS. 21 12 ILDEFONSUS, Monticnlbnni abbas, c. iî68. ILDEFONSUS. Vide ALFONSUS. ILDEFONSUS, filius régis Aragonensiiim, c. 383; cornes Provincie, c. ôiS. ILDEFONSUS, cornes Tolose, ce. 276, 277, 419, 4^9, 540. ILDEFONSUS, frater Raimundi V, coinitis Tolo- sani, c. 277. Ilerdense conciliiiin, c. 101 i. Ili.erdensis episcopiis, c. 1012. IMBERTI, IMBERTUS (Guiraldis), ce. 38 1, 592, 695. IMBERTUS, constabulariiis Francie. Vide BELLO- JOCO. ■ IMPERATOR (Ermengaudus), barrianusS. Paiili, c. sr>o. INARDI (Bernardiis), jiirisperitus, civis Narbone, ce. 174Ô, 1746. (R-.), consul civitatis Narbone, c. 982. INDIA, ENDIA, soror comitis ïolosani, uxor Giii- laberti de Lautrico & postea Bernardi Jordani de Insula, ce. 498, 499, 702. INDIA, filia Jordani, domini Insuie, c. 1408. INIOURIIS (Geraudus de), biirgensis Narbone, c. 1 108. INNOCENTIUS III, Innocen . papa, ce. 5, 485, 5io, 585, 6o3, 614, 665, 681, 682, 684. INNOCENTIUS IV, papa, ce. 1142, 1167, 1173, 1178, 1184, 1188, 1236, 1238, 1239, 1240, 1241, 1242, 1243, 1244, i333. Inquisitobes heretice pravitatis, ce. 1206, 1239, 1454, i583, 1584, 1674, 1678, 1733. Vide AK- NALDUS, FERRARIUS, GASTINENSIS, GUIL- LELMUS, MONTEREVELLI , PCGETO , PON- CIUS, RAIMUNDI, STEPHANUS. Insul.\ (domina de), uxor quondam Pétri de In- sula, c. 1261. Insule Jokdam (dominus), c. 1400. Insule JoROANi (cornes), c. 207. Vide JORDANUS. Inslle Jordani (fratres Minores), c. 208. INSULA (Arnaldus de), senescallus comitatus de Insula, c. 208. — (Bernardus de), c. 761. — (Bernardus de), c. 1404. — (B. Jordanus, dominus de), ce. 854, 855. — (B. Jordani de), c. 704. — (Bernardus Jordanus, Bernard Jordct de), senhor de la Ylla, ce. 192, 193, 2o5, 462, 498, 499, âoo, 5o6, 687, 751, 752, 834. — (Bernardus Jordanus de), ce. 206, 752. — (Bernardus Jordani de), ce. 1405, 1406, 1602. — (Bernardus Jordani de), c. 208. — (Bertrandus de), ce. 1404, 1407. — (Bertrandus Jordani de), ce. i56, 834, 855, I o65, 1076, 1 1 63. — (Bertrandus de), prepositus ecclesie Tholosane. Vide BERTRANDUS, Tholosanus episcopus. — (Catharina de), filia Joannis de Gralliaco, c. 208. — (Garsias de), c. 1404. INSULA (Isa m us Jordanus de), ce, 1261, 1391, 1400, 1409, 1482, 1676. 1676, 1687. — (Jordanus de), c. 1408. — (Mahaldus de), miles, c. 211. — (Odo de), ce. 1263, i663, 1691, 1711, 1712. — (Petrus de), c. 798. — (Rajmundus Jordanus de), ce. 752, 1261, i3i2, 1402, 1405. Tous les personnages dont les noms précèdent pa- raissent appartenir h la famille des seigneurs de Vlsle-Jourdain, INSULA (Ricavus, Ricaldus de), ce. 295, 3o6, 434; J-sle sur la Sorgue {Vaucluse'), arr, d'Avignon. iNSti.E Albiensis (consules), c. 1262. INSULA (Bernardus de), c. 292. INSULA (Giiillelmus, W. de), ce. 1 i52, 1 1 54, Il 56. INSULA, YNSULA (GuiUelmus Ramundus, WiUel- . mus de), consul Tholose, ce. 476, 483, 491 . INSULA (Johannes de), ce. i663, 1739, ■■'42. INSULA (Petrus de), miles, c. 1 197. INSULA (Vitalis de) & ejus filius Ramundus, c. I 1 5o. ISABELLA, comitissa Fuxi, c. 210. ISABELLIS, YSABELLA, comitissa Rutlienensis, ce. 1201, i2o3 ISARNUS, abbas S. Joannis de Vallesiguario, c. 397. ISARNUS, YSARNUS, Lautricensis vicecoraes, ce. 1432, 1434, 1456, 1459, 1460, 1606, i63i, i632, 1740, I74I- ISARNUS, vieecomes S. Anthonini, c. 4o5. ISARNI (Arnaldus), bajuliisdominorum de Salella, c. 435. ISARNUS BERNARDUS, c. 467; vicarius Carcns- sone, ce. 376, 378, 38o; vicarius Reddensis, ce. 353, 364. Isarn (G.), c. i 037. ISARNUS (G.), consul Carcassone, c. 847. ISARNI (GuiUelmus), archipresbiter de Rivis, c. 1263. ISARNI (GuiUelmus), clericus, c. 1739. ISARNUS, YSARNl (GuiUelmus), bajulus episcopi Tholosani, ce. ii36, ii37, ii38, 1 i65. ISARNUS, YSARNl (GuiUelmus), c. 483; consul Tolose, c. 448. Isarn [Guilleni)^ c. 442. ISARNUS JORDANI. Vide INSULA. ISARNUS (P.), e. 402. ISARNI (Petrus), helemosinarius Montisolivi, c. I 1 3 1 . ISARNUS (Petrus), c. 412. ISARNUS (Rogerius), c. 541. ;iio INDEX ONOMASTICUS. 21 14 X ISPANIA (Arnaldus de), filius Hogerii Coiivenen- sis, ce. 1119, 1428. — (Arnaldus de), miles, domimis de Dnroforti, c. 211. — (Rogerius de), c. 2rc. — (Rogeriiis de), miles, c. 211. ISSALQUERII (Petroniiis), domicellus, c. 211. ISSEIO, ISSEYO, ISSINO, YSSINO (Ferriniis, Fer- ricus de), ce. 608, 6 1 2, 632, C',-j , 658, ôâp, 660, 67.3, 676, 680; seigneur du nord. Issoudon (Joffridus de), e. 3oi. luinh^rgcii [A. Bernard de), proome de Montalha, c. 566. — {lohan de), proome de Montalha, c. '166. l.V'INDRIO (Poneius de), sacerdos, e. 58 1 . IZARELO, eustos Philippe, comitisse Petragori- ceiisis, c. 1697. J. Prenestrinus episcopiis, Apostolice sedis lega- tus. Vide JACOBUS. J., Arelatensis archiepiseopus. r/./e JOHANNES. J., Vianensis archiepiseopus, Apostolice sedis lega- tus. Vide JOHANNES. J., Carpentoratensis episcopiis, e. 801. J. , Combelonge abbas, c. 90/;. J., S. Affrodisii Biterris abbas. Vide JACOBL'S. J., camerariiis Agathensis. Vide JOHANNINI. J., comitissa Piciavie & Tholose. Vide JOHANNA. JACINTUS, eardinalis, e. 4.'}5. JACOBUS, Prenestinensis, Prenestrinus episcopiis, Apostolice sedis legatus, ce. io33, io52. JACOBUS, archiepiseopus Narbonensis, c. 1447. JACOBUS, S. Affrodisii Biterris abbas, c. 1209. JACOBUS, rex Aragon iim, Aragonie, & regnorum Mayoricariim & Valencie, eomes Barchinone & Urgelli & dominus Montispessulani, ce. 212, 2.3, 2i5, 642, 714, 763, 83o, 997, 998, 999! io:.3, 1006, 1057, 1067, 1411, ,429, ,483, r5oi, I3D2, 1349, T/Vf Abaconum rex. JACOBUS, filius régis Aragoniim, infans Aragonie, ce. 212, 213, i52j. JACOBUS, filius Raimundi Boquerii, c. 691. JANINCUS (Guillermiis), c. 345. JANUARIUS, notariiis Massilie, c. 937. JANUARIUS (Petrus), cleneus, c. 1019. Jaxle eomunis, c. 265. Jamexses, ce. 212, 2i3, 263, 264, 263, 266. Jamjenses consules, ce. 263, 264, 265; Gâne!. JAQUELOTA, c. 1697. JATGKRII (Bartholomctis), clericus Agathensis c. 979. Jauc il lias lo Gai (Johanncs), miles, c. 1102. Jaufte [Bernad), c. 562. JAUKRIDI (R.), c. 'j.^i. JAULE (Guillelmus), e. 1602. Mil. JAUSKERTUS, vicecomes Castrinovi, c. i5o2. JAUSSERANDA, JOCERANDA, uxor Pétri Ber- mundi, ce. 1443, 1446. Jehan, garde de la prévôté de Paris, c. 1748. Jehan, c. i52. Jenart (Giiirbertus), c. 35 r. Jerosolimitaxcs rex, c. 793. Jerosolimitaxlm hospitale. Vide Hosimtale. JiiEBusALEM (Durantus, Maïquesius & Vivandus de), c. 937. JO. COLUMBI, episcopus Troiassensis, c. 246. Joaires, c. 249. JOANNES V.de JOHANNES. JOANNINUS, canonicus Agatensis, c. 620. JOARAS (Berengariiis de), c. 937; Jouarres (Aude), commune d'Ai^ille (.'). Vide JUVARIBUS. JOCERANDA, iixor Pétri Bermiindi. Vide JAUSSE- RANUA. JOCONE (Bertrandus de), c. 993. JocfNDExsis, de Joco.NO (abbas), ce. 1664, 1666. Vtde B. JOHANELLUS, c. 1697. JOHANNA, soror Anglic régis, regina, comitissa Tolose, ce. 439. 533, 123.3, 1534, .693. JOHANNA, filia comitis Tholosani, c. 1236- co- mitissa Pietavie &ThoIosana, ce. 213 I257 1260, 1265, ,277, ,27s, ,335. ,38i,' 1630! 1672, 1673, 1695, 1702, 1703. JOHANNA, uxor Philippi de Monteforti, e. 1694. JOHANNA, relieta cjuondam Pétri de Vicinis, de Limoso, e. 1661 . JOHANNA, uxor Rotberti, tapicerii Johanne, co- mitisse Tholosane, c. 1697. JOHANNES, S. Nicholai in eareere Tulliano dia- conus cardinalis, c, 1403. JOHANNES, Arelatensis archiepiseopus, ce. ,059 I 122, I 124, I 125, I 126, 1127, 1 128. ' JOHANNES DE HARCURIA, HAURICURIA, HA- RIC:URIA, Narbonensis archiepiseopus &.' pri- mas, ce. 239, 236, 257. JOHANNES ROGERir, archiepiseopus Narbone &: primas, ce. 23o, 256. JOHANNES, Viennensis, V.anensis archiepiseo- pus, Apostolice sedis legatus, ce. 982, 10 i5. JOHANNES, episcopus Cerviciensis, e. 23o. JOHANNES, JOANNES, Magalonensis episcopus ce. 290, 291, 292, 3o2, 366, 402. ' JOHANNES DE MONTELAURO, epjscopus Mafa- lonensis, ce. 206, 997, 998, 999. JOANNES, abbas V.iHismagne, c. 3o3. JOHANNES DE CHAMBERT, decretorum doctor, archidiaconiis major Narbonensis, abbas \\\ul magne Argentarie, c. 249. JOANNES, precentor Narbonensis ecelesie, e. 11 — JOHANNES, JOANNES, prior S. Marie de Caseiano' te. 286, 32 1 . ' JOHANNES (fr.) pen itentiarius d. pape, c. 760. JOANNES (frater), de ordine Predicatoriim, c. 1 088. JOHANNIS (Berengarius), capellaniis altans Beatc Marie de Bethléem, in ecclesia Narbonensi c. 227. ' 67 !I l5 INDEX ONOMASTICUS. ,ii6 JOHANNES, rex Anglle, ce. ôTiS, 1181. JOHANNES, buticulariiis Francie, c. i.'îppj Jean Je Brienne, JOHANNES, camerarius Francie, ce. 943, 1214, I247i Jt'an de Nanteuil. JOHANNES (Arnaldus), consul Tholose, ce. 3O9, 417. JOHANNIS (Bernardus), piiblieus notarius Carcas- sone, e. 1676. JOHANNES (Guillelmiis, Willelmiis), consul Tho- lose, ce. 476, 483, 487. JOANNIS (Guillelmus), c. 402. JOHANNIS (Petrus), notarius Tolose, ce. 640, 642. JOANNIS (Raymondus), jurisperitus, c. 1294; legista, c. 1 5")2. JOHANNES (Raimundus), notarius Tolose, ce. 871, jpj, 416, 441, 448. JOHANNES (Ramundus), consul Tolose, e. 417; peut-être le même cjue le précédent. JOHANNIS (Raimundus), filius Ugonis, ce. 107J, r 167. JOHANNIS (Stephanus), causidicus, c. 5i6. JOHANNES (Ugo), ce. 640, 641, 738; consul To- lose, ce. 494, joi, 607, 710. JOHANNES, JOHANNIS (Ugo), vicarius Tolose, ec. 748, 834 j peut-être le même jue le précédent, JOHANNES, castellanus de Cosanciis, e. 878. JOHANNES, medicus, ce. 347, S.'io. JOHANNES, seriptor, c. 33o. JOHANNES, seriptor, c. 58 1. JOANNES, ce. 764, 76;"). JOHANINI (G.), bajulus Montispessulani, c. io.";8. JOHANNINI, JOHANNINUS (S.), sacrista Narbo- nensis, ce. 983, 1278. JOHANNINI (Stephanus), camerarius Agnthensis, ce. 804, 978. JOHOLON (Bernardus de). Vide JOVOLON. Jotent [Kaimon], c. 552. JOLENUS (Arnaldus), c. 1070. JONQUERIIS, JONQUARIIS (Odardus de), castel- lanus de Terminis, c. 1452. — (Petrus Raimundi de), miles, e. 1007; Jon- ^uières (Aude), arr, de Narionne. JORBA (Geraldus de), c. 287. JORDANI (WiUelmus), G., archidiaconus Hele- neiisis in Confluenti, c. 682. JORUANI (Bertrandus), elemosinarius Caunensis, c. 1498. JORDANI (Petrus), canonicus S. Stephani Narbo- nensis, c. 255. JORDANUS, abbas S. Saturnini, c. 676. JORDANUS, sacerdos, e. 323. JORDANUS, cornes Insuie Jordani, c. 208. JORDANUS DE INSULA, ce. 208, 209. JORDANUS, miles, c. 1 1 |5. JORDANI, c. |3:.6. JORDANI (Arnaldus), consul Tolose, c. 1 1 i3. JORDANUS (Bernardus), c. «53. JORDANI (G.), consul burgi Narbonensis, c. 983. JORDANUS (G.), c. i3o6. JORDANI (Guillelmus), ce. 451, 474, 475. JORDANI (Guillelmus), miles, c. 1117. JORDANUS, JORDANI (Isarnus), miles, ce. 788, 947- JORDANI (Wilhermus), dominus Castriveteris, c. 35i . JORETUS, c. 91(1. Joris, ce. I 52, I 84. Jorris (Ancellus), miles, ce. i663, 1675. JOSA (R. de), c. 1037. Jovent [B.), e. 522. JOVIGNIACO(G.ilteriusde), c. iiù ;}oigny {Yonne). JOVOLON, JOHOLON (Bernardus de), ce. 807, 324, 355 j Jalon (Gard), commune de Fournès, JuDEi, ec. 1079, i35o, i35i, i355, i58i, i656. Jldeorlm libri, c. 1657. Jldei Albigesii, Tholose & de diocesi Tholosana, c. 1659. JuDEi Biterrenses, c. 1234. JuDEi de Carbona, c. i586. JuDEi Careassone, c. 426. JtDEi Electi, c. 426. JuDEi Gerunde, c. iôm. Jldei Limosi, e. 426. JuDEi Reddenses, e. 427. JuDEi Tholose, ce. i6i3, 1618. Judei dyocesium Tholosane & Albiensis, c. 1657. JuoEi Agennensis senescalcie, c. 1659. Judei senescallie Careassone, ce. 1191, 1 192. Judei senescallie Tholosane, e. 1657. JUDEUS (Durandus), burgensis Tholose, c. 1622. JUDEUS (P.), e. 807. JULIANUS, canonicus Magalonensis, c. 428. JuNCELLENSis abbas, c. 1740. JUNQUERA (B. de), e. 923. JUNQUERIUS (Guillelmus), cambiator, e. 1220. JURS (Goffridus de), c. 3oi. JUSTI (Antonius), e. 1022. JUSTINIACHO (Raymundus de), miles, e. it-35; Justiniac (Ariége), arr. de Pamiers. JUSTUS (Raymbaudus), c. 996. SS. JUSTUS & PASTOR, martyres, eorum revela- tio, c. 218. SS. JUSTI & PASTORIS corpora, e. 216. . JUTANUS (Johannes), notarius Montispessuinni, c. 643. JUVARIBUS (Berengarius de), miles, c. ir97; peut-être Jouarres (Aude), commune d'Aiillc. Vide JOARAS. K K. ; chercher a C les noms commençant par cette lettre non imit^ués Ici. K., cornes Andegnvie, Proviiicie Se Forcalc[iiern ac maichio Provincie. Fide CAROLUS, 21 I 7 INDEX ONOMASTICUS. 2118 KARLES, c. 583. KAROLUS, rex Cecilie & cornes Provincie & An- deg.Tvie. F,Je CAROLUS. KAUSONI (R.), c. ,Î23. L,, prieur Je VOspttal, cil. L., rex Francorum. Vide LUDOVICUS. La Balliva (Hugo), burgensis Figiaci, c. 1643. Lahat (Gutlhahcrt t/e), c. 193 j nom Je lieu fréquent Jam le miJi, peut-être est-ce Lahat (^Ariége), commune Je Saint- Pjiul Je Jarrat. LABUS (magister), scriptor, c. Soi. LACI, LASCY, LASSIS, LASSI (Ugo, Uc, Huguct de), ce. 76, i34, 161, D79. LACILIIS (Sanctiut de), c. 384. LACOSTA (Bernardiis), suecentor 8c canonicus N.irbonensis, c. 233. LACU, LACO (Amalricus Raimundus de), c. 897. — (Arnaldus de), c. 418. — (Hudalguerlui de), c. 1709. — (Petriis de), c. 418. — (magister Perrus Arnaldus de), ce. Sço, 419. — (Raimundus de), c. 418. — (Rayraundus de), burgensis Narbone, ce. 804, 963, I 108, I 23 I, 1342. — (Raimundus de), judex vicecomitis Narbone, ce. 9.')7, 960 ; peut-être le même (jue le précé- dent. Tous ces personnages appartiennent à une même famille Je Narionne. LACU (Arnaldus de), c. 1040. — (Raimundus de), cancellarius comitis Tolose, c. 33 >. LADINIANO (Galterus de), c. ôpj ; Léjignan (GarJ), arr, J'Alais. LADRUCHI (G. Bernard! de), c. 1037. Lafage (Arnaldus vel Giiillelm\is Je], c. 1678; Lafage (^Haute-Garonne), commune Je Drémil. I.AFERA (Johannes de), marescaUus Bertrandi cardinalis & legati, c. 078. Laisac (les homes de), c. 1472; Laissac [Aveyron^, arr. Je Millau. LALBAREYRA (Guillelmus de), c. 721 ; Lalharié (Tarn), commune Je Montauriol. LAMBERTUS (Arnaldus), c. 1220. LAMBERTI (B.), c. 49; Latet & Ginestiers, écarts de la commune de Paulin (Tarn). LATINARIUS (Peregrinus), senescallus Bellieadrl, ce. 976, 978, 1247. Latis (homines de), c. 53,'). 3II( INDEX ONOMASTICUS. !I 20 LATIS (Johaniies dc^, causidiciis, ce. Szâ, 526, 538. — (Michael de), ce. 399, 400; Lattes (Hérault), arr. tie Montpellier. LATONE (Petriis de), publicus tabellio Appamie, c. 876. LAUCENIS (Giiillelmus de), c. 8ûi. LAUIJERIL'S (Raimundiis), c. 349. L.\i iiu.NENSis episcopus, ce. 817, 818, 840. LAUDUNINIANO (Ugo de), arehidiaeomis Nemau- sensis, c. 445. LAUDUNO (Poneius de), publicus & generalis noturius senescalcie Belliquadri & Nemausi, c. 1270. — (Willeimiis de), c. ppfî ; Lait^un (Gard), arr. d'Usés. LAUGERII, Laugier (G.), ce. 434, 490. LAUGERII (Poneius), e. 323. Lauguier (Bertrandus), c. 434, -(R.). c. 434- Laur (K.), e. l3o8. LAURACENSI (Petrus Artusius de), c. 947. Lalkaco (consules de), ce. 1119, 1261. Lai;i\aci milites, c. 11 19. Laurac (B. Otonis, dominus castri de), e. 819. LAURACO, Laurac (Petnis de), c. 392. — (Petrus de), consul Appamie, c. 876. — (Sieardus de), ac ejus filius ejusdem nominis, c. 270; Laurac (Aude), arr. de Castelnaudary. Vide LAURIACO. LAURAGUELLO (Raimundus de), publicus scrip- tor Limosi, c. 86.5; Lauraguel (Aude), arr. de Limoux. LAURAGUESII (Petrus), c. 1462; Lauragais. LAURANO, LAURA(Arnaudus de), ce. ioo3, 1261. — (Petrus de), ce. 275, 278, 283, 314. — (Petrus de), vicarius vicecomitis Biterrensis, c. 788. — (P. de), dominus Cabareti & frater ejus P. Ro- gerii, c. 820. — (R. Ferrandus de), c. ioo3. — (Vascho de), c. 946; Laure (Aude), arr. de Car- cassonne. LAURENCII (Ricardus), c. 523. LAURENTIA, filia Guillelme, c. 1612. l.AURENTII, LAURENCII (Ugo, Hugo), notarius Montispessulani, ce. 436, 523, 525, 526, 643. LAURENTIUS, Coseranensis episcopus, e. 451. LAURENTIUS (Petrus Raimundus), Narbonensis, c. ioo6. LAURENTIUS (Petrus), e. 1084. LAURETI (frater Bernardus) , ord. Cistereiensis, ce. 1544, '^^^7 monachus Bolbone & sacerdos, c. 1483. Lacriaco (domini de), ce. 949, 951. LAURIACO (Arnaldus Sancii de), seriptor, ec. 555, 556, 55? i Laurac. Foye^ plus haut LAURACO. LAURO (Guillelmus de), civis Careassone, c. i5io. LAUSAT (Ermengardus de), c. 474. LALSnr.TE, de Lauzicrta (eonsules), ec. 11 19, I263. — (probi homines de), e. 1263. — (domini bajulie de), c. 1119; Laui^erte (Tarn- S'~Garonne), arr, de Molssac. LAUTERIUS (Petrus), notarius Agathensis, c. 979. LAUTERIUS (Raimundus), dominus Cadarosse, c. 996. LAUTERIUS, c. 35 r. Lautrec, LAtïuiCENSis, de Llaltre (vicecomes de, lo vlsconte-de), ce. 186, 187, 937, i36i, i363, 1606. Laltiiicknses vicecomites, ce. 1669, 1741. Fide AMALRICUS, ARPAJOU, BERTRANDUS, CA- RAMANNO, Frotars, GUIDO, ISARNUS, PE- TRUS, PHILIPPUS, SICARUETUS, SICARUUS. LAUTnicENSES vicecomitisse. Vide AUraic, VAC- QUERIA. Lautrec (cavaillers del castel de), c. 532. Lautbice.nses consules, c. i665. Lautp.ico (probi homines de), c. 1670. LAUTRICO (Amelius Sicardi de), e. 3i2. — (Antonius de), miles, c. 210. — (Guilhelraus Rainardi de), c. 3 12. — (Petrus Hermengaudi, Ermengavus de), ce. 354, 498. — (Rocha de), miles, e. 1432; Lautrec (Tarn), arr. de Castres. LAUZA (R. de), c. 368; la Lau^e (Hérault), com- mune de Saint-Jean de Védas. LAUZINO, LAUZICIO (Guillelmus, Willelmus de), consul Tholose, ce. 5o6, 5i6, 527. Lauiit (Joannes Martini), tabellio Galliaeensis, c. 1672. LAVAL (Guillelmus de), c. 474. — (R. de), e. 583; Laval (Tarn), commune de Mo/itredon (.>). LAVANDERIUS (Ramundus), c. 1112. LAVATA (Petrus), e. 6o3. Lavaur (milites & consules de), e. 1116. Lavaur (lo castela de), ce. 77, 80. Lavaur (Guillems B. de), c. -jUt. Vide VAURUM. LAVENNO, LAVENO (Robertus de), vicarius Mas- silie, ce. 1413, 1419. LAVINERIA, LAVINEIRA, LIVINHERIA (Bernar- dus Arnaldi de), domicellus, e. 1407. — (Ermengaudus de), ce. 3 18, 413. — (Petrus de), e. 3 1 8 ; la Livinière (Hérault), arr. de Saint-Pons. Vide LIVINERIA. LEBRATERII, Lehrater (Poneius), c. 55i. LEBRETO (Amaneus de), e. 780. — (Amanevus, Amaneus, Amenevus de), ce. loSg, 1119, 1290, 1490 ; Alhrct; auj. Lahrit (Landes), arr. de Mont-de-Marsan. LECAPIUS (Bernardus), e. i3o8. LECAS (Bertrandus de), c. 38 1. — (Raimundus de), c. 304; Lecjues (Card), arr. de Nimes. LECHIS (Guillelmus de), canonicus Magalonensis c. 423 ; la L'e(jue (Hérault), commune de Gignac, LEDERII, Ledder (Raimundus), ec. 338, 3Ô9. ;i:i INDEX ONOMASTICUS. 21 î; Lc^at, hguat (lo), ce. ig.T, 196, içy, ip8. f'idc BERTKANDUS, ROMANUS. LEGMONTE (Calyetiis de), c. 5o2. — (Peregriniis de), c. Soi. Léguât (loj, passim. Viâe ArnauIJ, abat de Clsteaux. LEIRANO (Sicfrediis de), c. 27;); Léran {Aricge), arr. de Pamiers. LEl\10VICIS(tnagisterGuillcImiis de), clcriois Ré- gis, ce. I 102, 1 122. LEN'ICII (Joannes), canonlcus Fredalensis, c. ."lyS. LENTERICUS, LETERICI (G.), ce. 3(;8, 402. I.EO (Bertrandiis), viceconsul Nemausi, c. 694. Leodiensis episcopiis, c. 1 179. LEOMANIA (Odo de), ce. io6, 1490. Leomanme vicecomes, c. 1490. Leomanmie vicecomites. Fije ARNALDUS, ODO, VIZIANUS. Leomame milites & homines, c. 504. LEONARDUS, imperiali auctoritate scriniarius, ce. I 182, I 1S4. LEONE, LEONIS (P. de), causidiciis, ce. ô35, 538, LERCIO ; frater Petrus de), c. 487. LERENS (Petrus de), jurisperitus, c. 1293. Lerida (^avcs^ue de)y c, 7, — (Ar. lie), ce. ;'i64, 565, 566. — (Bernardus de"), hereticiis, c. 572. Lers (Giiarinus de), c. 993 j Lers (Gard), commune de Roijuemaure. Lesatensis, Lezatexsis abbas, ce. 2i5, 1109, Ii3j, ii36, 1139, 1140, 1141, 1142, 1711, 17.3. Lesate.nsis abbas. yide PETRUS. Lesatexsis caméra ri us. Fide ROSSELLUS. LcSATENSis eellerariiis. Fide PEREGRINUS. Lesatexsis conventus, ce. 1073, 1074, 1075, 1690. Lesatexsis prior, ce. 1280, 1690. Lesato (homines de), ce. 1074. Lesati nundine, c. 1070 j Lé^at-sur-Lè^e (Ar'i/ge), arr, de Pamiers. LESATO (Guillelmus Reymes de), c. 1680. — (Tholosaniis, Tolosanus de) , consul Tholose, . ce. 5o6, 5i6, 527. LESCURO (de). Vide SCURIA. LESIA (de). Fide LEVIS. LETERICI (G.). Fide LENTERICUS. LEU (Petrus), domicellus, ricarius Albie & Albi- gesii d. Régis ac custos magni sigiUi dicte vica- rie, c. 909. LEUCHO (B. de), e. 712 : Leuc {Aude), arr. de Cir- cassonne. LEUS (Guill. de), consul Tolosc, c. 75;. — (Petrus de), e. |3|3 ; Le-^ {Haute-Garonne), arr. de Saint-Gaudem {}). Fide LEVIBUS, LEVIS. LEUZINO (Bernardus de), c. 496; peut-être de la même famille ^uc les précédents. LEVF.DONE, LEVEZONE, LEVERENO vel LKVE- SONO (Bernardus de), ce. 1202, i2o3. — (Raimundus de), ce. 280, 365 ; Leveion {Gard), tornmune de Saint-Gilles. LEVETI (Petrus Bernardi), miles, c. 897. LEVIBUS (Ramundus de), c. 1370. Fide supra LEUS. LEVIES, LESIA, LEVEIIS, LEVIAS, LIVIAS, LI- VIES, LEVIS, LEVIIS (Guido de), marescalUis comitis Montisfortis , ce. 578, 579, 5So, 589, 606, 609, 669, 678, 679, 680, 695, 700, 734, 877, 906, I 102. — (Guido de), marescallus de Mirapice, ce. 1047, 1048, 1049, io5o, 1175, 12o5. — (Guiotus, Guido de), armiger, dominus Mira- piseis, alias marescallus Mirapiscis, ce. 1478, i^i32; miles, marescallus Albiensis & dominus Mirapiscis, ce. 1639, 1644, 1648, 1661, 1662, i665, 1666, 1674, 1675, 1687, 1705, 1724, '7271 '7*8, 1731, 1740 J Guido de Miropesio, de Mirapisce, ce. 1476, 1477. Fide Marescal- lus de MIRAPISCE. LEVIS (Durandus de), consul Tholose, c. 834. LEZIGNANO, Li^ignien (Gauftidus de), c. 1283. — {Gui de), c. 1279; Lusignan {Ficnne), arr. de Poitiers. LEZINIANO, LIZINIANO (Ramunda de), &. ejui ftlii, e. 253. — (Ugo de), c. 364 ; Lé^lgnan (Aude), arr. de Nar- honne. L111EREVALLIS (Sancta Maria). Fide Fraxcakum- VALLIIM. LICIACO, LISSACO, Lissac , LISIACO, LYSSACO (Arnaldus de), miles, e. 693. — (Guillermus Jordanus de), ce. 1263, 1548. — (Jordanus de) & ejus filius P. Rogerii, c. 1 i52. — (Rogerius de), miles, c. 211. — (Sieardus de)', ce. i2o5, 1:63, 1548; Lissac {Ariége), arr. de Pamiers. LIEURO (Raimundus de), e. 1019. LIGNANO, LINIANO (Berengarius de>, ce. 3o2, 390, 431 ; Lignan {Hérault), arr. de Béliers. Limburg (dux de), e. 991. Li.MOSi euria, e. 285. Li.Moso (eonsules de), ce. 712, 1391, i665, 1666. Liiiosi probi homines, c. 712. LnioSi vici Judei, c. 426. Limott^, Limos fAmalricus, Amarricus de), miles, ce. 1 1 09, 1 i35. LIMOSO (Creseas de), judeus, c. 427. LIMOSO, Limos, Lymos (Lambertus, Lambert de), ce. 116, 119, 657, 705, 906, 917, 973. — (Lambertus de), ce. 1476, 1662, i665. — (Simon de), ce. 1662, i665; Limoux {Aude), LIMOSII (Willelmus), derieus, e. 1370. Lixt.nxExsis, Lyxgoxexsis epiicopus, ce. 789, 794, 7r;5, 817, 818, 840. LINIANO (Berengarius de). Fije LIGNANO. LISIACO (Radulfus de), ce. 979; voye^ plus haut LICIACO i ce personnage est peut-être de la même famille. LISSACO (Sieardus de). F,de LICIACO. LlsrORICUS (Arnaldus), e. 710. LITZANO (P. de), e. 5;i ; Lé-^an {Gard), arroni, d Alats, : I ;3 INDEX ONOMASTICUS. 2 124 LIl'RONE (D. de), c. 396 j Livron [Dréme), arr. ie Valence, LIVIAS (Giiido de), inarescalliis coir.itls Moiitis- fortis. y6. — (Raymbaiidiis de), c. 99.!; Mamolène (GarJ), commune de Capelle & Mamolène, MANCIPII (Guillelmus), judex, c. 970. MANCIPIUM (Arnaldus), consul Tolose, ce. 494, 496. MANCIPUS (Arnaldus), notarius, c. 735,. MAiN'CIUS (Petriis), c. 478. IMANDAGOTO (R. de), c. 3o,") ; Manjagout {Gard), arr. du V'igan, MANDOLIO (Guiraldus de), c. 355. — (Petrus Bidocius de), c. 3o5 ; Manduel (Gard), arr. de Nimes. MANDUCATOR (magister), canonicus Lucaniis, c. I 184. Manencort (Guido de), c. 1211, Marient (Petrus), c. 1169. MANENTIS (G.), c. 523. MANFRIDUS, marchio, c. 980. MANHANA (Bernardus), advocatus, c. I4'87. MANOSIO (Bertrandus de), c. 461. Mansi Asii-i abbas, c. 2i5. Mansi AsiLii abbates. Vide ARNALDUS, WILLEL- MUS. Mansi SS. Plellarïm milites, c. i 1 19. — homines, c. i635. Ma.\siasiL!S sacrista. Vide BORDIS. MiNSioiABNERii abbates. Vide GUILLELMUS, RAI- MUNDUS. MasSO (prior de), ce. 806, io85; le Mas d'Jge- nais. MANSO (Bernardus de), c. 1263. — (Guillelmus, Willelmus de), ce. 1 1 54 , irSy, I 261. — (Jordanus de), ce. 11 55, 1 1 55 ; Mas-Saintes- Puelles [Aude), arr. de Castelnauâary. MANSO (Berengarius de), c. 523. — (Raimundus de), e. 337. — (Ugo de), c. 526 ; famille du pays de Béliers ou de Montpellier. MANSO (Petrus de), e. loi 15 seigneur ou habitant de la vicomte de Castelbon (Espagne). MANSO (Petrus de), notarius publicus Biterrensis, c. 1399; notarius curie Régis, c. 1744. MANTAFE (Guigo), c. 954. Manl^ (Guirauld), c. 192. MAORNACO (Sicardus & Faber de), e. 1141. — (Jordanus de), c. 1141. — (P. de), c. I 141. Vide MAURNACO. MARANI (Stephanus), c. ii63. Marca (P. de la), c. 621. MARCA (Raimundus de;, e. io86j peut-être La- marque (Lot-S'-Garonne), commune de Lagrucre, Maivcafabba (dominus de), c. 691. MARCAKAKA, MAP.CAKABBA , MARCAFAVA , Marquefave (Arnaldus de), major, ce. 691, 933, 1062, I i39, 1 140. — (Arnaldus de), miles, filius quondam GuiUelmi Bernardi, ce. 1140, 1261, i3i4, 1548. — (Arnaldus Bernardus de), ce. 45 r, 493. — (A. de), de Durbanno, e. 1 141. — (Guillelmus Bernardus de), ce. 855, 856, 1261. — (Petrus de), consul Tholose, ce. 393, 394. — (Raimundus Garsias de), e. 1141; Marquefave (Haute-Garonne), arr. de Muret, Marceil [W. de), c. 408; Mars.jl (Tarn), arrond. dAlhi. MARCH. (R.) Montispcssulani, e. 1414. MARCHI, MARCI (magister Raimundus), clericus Régis, ec. 1666, 1668, 1671. MARCHIA (Guido de), c. 1290. MAnciiiE cornes, ce. 880, ii8o, ii83, 1287. MARCIANO (Petrus de), notarius arehiepiscopi Narbonensis, c. 1091. — (Jordanus & Berius de), c. 584 ; Marsa (Aude), arr. de Limoux. MARCIBILIA, MARSIBILIA, filia Johannis Astro- nis, ce. I2i5, 1217, 1218, 1219. MARCILHANO (Gaucelmus de), clericus Agathen- sis, c. 804; Marseillan (Hérault), arr. de Béliers. MARCILLO (Bernardus de), c. 738. — (W. de), consul Tolose, e. 11 |3; Saint-Marcel (Haute-Garonne), arr, de Toulouse, que Cassini appelle Marceil. MARCOLESIO (Petrus de), prepositus capituli S. Stephani Narbone, c, iSi, Marestank, c. (92. MARESTANNO, MARESTAGNO, Marestan, MA- RISTAGNO, MARISTANNO(Anglesla de), c. 208. — (Bernardus de), ce. 2o5, 5o6, 75 r, 853, 854. — (Bernardus de), c. 1 i63. — (Bernardus & Ernardus de), milites, fratres, c. 1689. — (Bertrandus de), miles, c. 207; Marestaing (Gers), arr. de Lomie^. MARGALIO (Arnaudus), Narbonensis, e. ioo5. MARGALIONIS, MARGALLO (Petrus Raimundi), ce. 319, 418, 489. I\1ARGALI0NIS (Ugo), preeentor Narbonensis, e. 217. MARGARITA, Francorum regina, c. i365. MARGARITA, MARGARETA, filia eomitis Mar- chie, ce. 1176, 1177, 1178, 1179, 1180, 1181, 1182, |]83. MARGARITA, filia Aimerici vieecomitis Narbone, c. 957. MARGARITA, filia Amalrici, Narbone vicecomi- tis, c. 1699. MARGARITA, custos Philippe, uxoris Aicham- baudi, eomitis Petragorieensis, e. 1697. MARGARITIS (Bios de), c. 070: — fmagtster Petrus de), mcdicus, c. 3o5. — (l'ontius de), ce. 558, 570. — (Roitagnus de), c. 354. ;l3l INDEX ONOMASTICUS. 2i3: IMARGARITIS (S. de), c. ^i-Ji MargucritUs (Gard), arr. de Niiiics. Margliensks solidi. Ftde Melgobilnses. MARI (Guitelmus de), c. 937. MARIA, regina Aragoniim, comitissa Earchinone & Montispessuiani domina, ce. 523, 52Ô, 526, r>33,997, 1Ô21, i522, i523, 1524. MARIA, vicecomitissa Leomannie, c. 1700. MARIA, filia Guillelmi VII de Montepessulano, c. 289. Marir (pax Béate), c. 3j5. MARINUS (Raimundus), consul Avinionis, c. 744. MARISTANNO, MARISTAGNO (de), l^ide MARES- TANNO. MARLACO, Marlhac (Bertrandiis de), c. 042. — (Jordanr.s de), c. 642. — (Jordanus & Bertrandus de), c. iiSl; Marliac (Uaute-Garonne'j, arr. de Muret. MARLIACO , MARLI , MARLETO. Fide MAL- LIACO. MARLLEIO (Richardus de), c. 687- Marmande consules, c. 1 120. MiRMANDA (prior de). Vide ALBERTUS. MARMANDRA (Arnaldiis de), c. 1291. Marmant [Gilhalt de), c. i56. MARMORERIUS (Petnis), filius qiioiidam Ayme- rici de Marmoreriis, civis Narbonc, c. 1745. MAROJOL (B. Raimundus de), c. 479. — (Bertrandus de), c. 479. _(G. de), c. 479. — (P. Guill. de), c. 479. — (R. de), canonicus Magalonensis, c. 428. Marijuefave (Arnaudus de), miles. Fide MARCA- FABA. MARRIGNEIO (Guillelmus de), c. 687. MARS (Godefredus de), c. 2o5. — (Rogerius de), c. 2o5. MARSACO (Bernardiis Emblardus de), c. 604; Marsac (Tarn-&-Garonne), arr. de Castelsarrasirij ou Marssac (Tarn), arr. d'Alhi. MARSENDI (Aymericus), c. 1498. MARSENDI, MARSENDUS (Petrus), notarius pu- blicus Carcassone, ce. 1399, 1458, i4.')9, 1462, i.')i4, 1599, i633, 1668, 1674, 1739. MARSIBILIA, filia Johannis Astronis. Vtde MAR- CIBILIA. MARSILIA (Jaufridus de), c. 292; de Marseillan (Hérault), arr. de Béliers, ou peut-être de Mar- ieille. MARTEL (Rostagnus), c. 323. MARTELLI (Robertus), c. 434. MARTELLO (Petrus Vitalis dej, c. i5o3; Martel (Lot), arr. de Gourdon. MARTELLUS, consul Tholose, ce. 476, 478, 483, 487, 491. Marti, Martin (Guillelmus d'en), ce. i\^5, 11 56. Marti (Johan), e. 192. MARTINUS IV papa, c. 220. MARTINUS, abbas Lumbercnsis, c. 1 163. MARTINUS, openrius S. Stephani Tholose, c. l3l2. MARTINUS, serviens elemosinarii Régis, c. i363. MARTINUS (magister), notarius Mirapicis, c. 55i . MARTINUS, notarius, ce. 391, 418. MARTINUS (B.), consul Carcassone, c. 847. MARTINUS (Bernardus), consul Tholose, c. 791. MARTINI (Bernardus), notarius Biterris, ce. 431, 485, 638, 652. MARTINI (Guillelmus), c. 428. MARTINI (Guiraudus), c. 652. MARTINI (Petrus), jurisperitus, c. 937. MARTINUS (magister Petrus), medicus, ce. io85, 1086. MARTINI (Petrus), scriptor publicus Carcassone, ce. 789, 811. MARTINUS (Petrus), publicus notarius Narbone ac vicecomitis notarius, ce. 489, 684, 665, 763. MARTINI (P.), e. 775. MARTINI (Petrus & Willelmus), c. 735. MARTINI (Raimundus), canonicus Appamiensis, c. 578. MARTINI (Stephanus), c. 1662. MARTORTEL (Guillelmus de), c. 532. MARTTIS 'Maurinus de), miles, c. i3i4; Martres (Haute-Garonne), arr. de Muret. MARZANlCIS (P. de), notarius Ueetie, c. 532 j peut-être Meyrargues (Hérault), commune de Vendargues. Mas (Estor Jel), c. 177. MASCALCUS, MASCHALCUS (Willelmus Poncius), consul Tholose, ce. 494, 496, 5oi, 507, 791. MASCALDUS, c. 596. MASCARO (Arnaudus), e. 55 1 . MASCARONIS (R. & Petrus), fratres, c. 695. MASCARONIS (V.), e. 701. MASCARONUS(Arnaldus),bajulusMurelli,c.798. MASCARONUS (Monaehus), c. 295. Mascaras, archidiaconus Tolosane sedis, c. 402. MASCAROSA, filia Jordani de Insula, c. 701. MASCHONES (G. de), c. 523. MASERIAS, civis Albiensis, c. iSog. MASOAGUA(de). Tirfe MESOAGUA. MASSA (Bartholomeus), mercator S. Antonini, c. 1227. Massairac (Al^iea de), ce. \i5z, 1 i5i (Haute-Ga- ronne), arr. de Muret. Massilie comune, ce. 934, 935, 936, 937, 938. Massilie générale consilium, ce. 1414, 1418. Massilie homines, ce. 1413, 1414, I4i5, 1416, 1417, 1418. Massilie publicum parlamentum, e. 934. Massilie universitas, ce. 934, 935, 936, i4i4> 1415, 1416, 1417. Massilie vicarius, ce. loS?, 1418. Massilie (probi homines comitatus), c. loS?. MASSILIA (Anselmus de), juvenis, c. 526. — (Baueianus de), c. 1060 } Marseille [Bouchei- du-Rhàne). INDEX ONOMASTICUS. .1,34 MASSILIA (Gaiifridus de), canoiiiciis Biterrensis, ce. 347, 35tj peut-être Je Marseillette [AuJe), arr. de Carcassonne. MATA(B.), c. 402, MATAPLANA (V. de), c. 71 j. MATARO, MATARONUS (Bertrandus) , consul Avinionis, c. 744; judex, c. 838. MATFREDI (Guillelmus), miles, ce. 1459, 14^0. MATFREDI (Guillelmus B.), scutifer, ce. 1459, 1 460. MATFREDI (R.), c. 701. MATFREDUS, rex Slcilie, c. 1 5o 1 . MATFREDUS, c. 904. MATHA, vicecomitissa Bearnensis, c. 1419. MATHENA, uxor Johannis Astronis, ce. 1214, 12 15, 1217, 1218, 1219. MATHEUS (Bertrandus), canonicus Narbonensis, c. 229. MATHEUS, hereticus, c. 1 i58. MATHEUS, c. 423. MATHIE, c. 1470. MATHILUIS, domina Montispessulani, c. 288. Matyinol (Donatus Je), miles, c. 1432. Maudit (Simon), fornerius comitisse Tholosane, e. 1697. Mauleo (Savary de). Vide MALOLEONE. Maulx (^GuiraulJ), e. (92. MAUP.ANUI (Bonus Mancipius), c. 1271. MAURANDUS, consul Tholose, c. 1219. MAURANDUS (Oalricus), consul Tolose, e. 448. MAURANDUS, MAURANDI (Petrus), ce. 480, 5o6j consul Tholose, ce. 369, 376, 417, 457- MAURANDUS (Raraundus), consul Tholose, ce. 448, 46.Ï, 466; de capitule Tholose, c. 943. MAURANUS, miles, c. 7o3. MAURARQUENI (Bertrandus), burgensis Tholose, c. 1622. Maurens (G. Je), c. 864. — (Sérac Je), c. 855; Maurens (Gers), arr. Je Lom- bex- Maurens (Bertrandus Je), miles, c. 209 (Haute- Garonne), arr. de Villefranchc de Lauraeais. MAURICIUS, Parisiensis episcopus, c. 297. MAURICIUS (frater), e. 1 147. MAURICIUS (magister), phisicus Jobanne comi- tisse Tholosane, c. 1697. MAURINI (Bernardus), c. 1129. MAURINI (Bertrannus), c. .^92. MAURINO (Bertrandus de), canonicus Magalo- nensis, c. 423; Maurin [Hérault), commune de Lattes. MAURINUS, Narbonensis archiepiscopus, ce. 2r9, 25o, 231, 1528, i53o, i533, 1534, i53-), 153^, 1539, 1664, 1739. MAURINUS, sncrista S. Antonini, ce. 554, 678, 870 ; abbas S. Antonini, ce. 1 i32, 1 133, 1 i34, i3i2; sedis Apostolice delegatus, c. 1095. MAURINUS (frater), c. 392. MAURINUS, causidicus, c. 283. MAURINUS (Bertrandus), c. 1270. IMAURLEONE (Fortaneriiis de), e. 657; Morl/ion (Aveyron), arr. de Villefranche de Kouergue. MAURNHACO,MAURNACO(Arnaldusde),e. i.O^S. — (Petrus de), e. 493. Vide MAORNACO. MAURZO (D. de), prior de Cabdenaco, e. 3^5; Maurs du Cantal (Cantal), arr. d'Aurillac. MAYN.ARUI (Bernardus), canonicus Narbonensis & S. Pauli Narbone, c. 22.f. MAYNATA, MAYNADA (Arnaldus), consul Tho- lose. Vide MAINATA. MAYNERIUS, miles Castrinovi de Arrio, e. 1264. MAYREVILLA (Bernardus de), miles, e. 1034; Mayreville (Aude), arr. de Castelnaudary. Ma^e (Alquerius), benefieiatus ecclesie Narbonen- sis, e. 246. Ma^elha (l'evesjue Je), c. 46; Marseille. MAZERUS (Arnaldus de), monachus Lesatensis, c. lo'S. — (magister G uillermus de), de Savarduno,c. 1348; Ma-^ieres (Ariége), arr. Je Pamiers. MAZEROLIS, MAZEROLAS (Arnaldus de), c. 1261. — (Petrus de), ce. 9J9, 1154; Ma-^erolles (Aude), arr. de Limoux. Medendehorc {IV. de), c. 607. MEDICUS (Guillermus), e. 55i. MEGAURIA (Villelraus de), c, 450; Migauric (Gard), commune Je Nimes. MEGENS (Stephanus de), c. 368. Meli)E>sis episcopus, ce. 817, 818, 840; Mcaux. Mki.edi;no (vicecomes de), c. 660; Melun. Melgoriensks, Melcorii, Mergolien.sis moncM, ce. 460, 499, 733, 1 i35, 1443. Melgorienses, Mei-golenses, Mebcorev.'îes, Mer- GOLiEitSES libre, ce. 713, 733, 8.09, 944, ioi3, IC24, 1249, 1283, 1394, 1408. MELGOniE.VSES, MELGtRIENSES, M ELGI.IENSES, Mer - GOLIK.NSES, MeBGLBIENSES, M \ F.GLl ENSES , McR- GLiENSES, MtLGARiE.vSES solidi, Je Malgoires, , 1 iSj; Miglos (Jriége), arr. de Foix. MILLIACO, MILIACHO, MILLIACHO, MELLIACO (Adam de), miles, vices gerens Régis in provin- cia Narbonensi, alias in partibus Albigensium, ce. 916, 917, 918, 920, 944, 945, 1046, 1047, 1048, 1049, io.5o. MILO, Apostolice sedis legatus, ce. i3, 14, ô3o, .';8i. MILONIS (Raimundus), ce. 38i, 332. MiiMATiiExsis episeopus, c. 656. MiMATENSES episcopi, C. 1 55 1 . Vide ALUEHER- TUS, GUILLELMUS, ODILO, STEPHANUS. MINERBA, MENERBA, MENERVA (Berengarius de), c. 270. ^ (Bernardus de), c. 3 i 7. — (^Esquiu de), ce. 473, 475. — (G. de), miles, c. 1432. — (Guillelmus de), ce. 3 17, 3 i 3, 412, 663, 654, 696. — (Guyraudj Guiral de), ce. 47, 192, — (Jean Escjuius de), c. 267. — (Petrus de), e. 3 1 7. — (Raimundus de), c. 665; Minerve [Hérault), arr. de Saint-Pons. MiNor.ES fratres, ce. i?83, 1122, 1696. MiNor.iji fratrum provincialis, e. 1696. Mi:\ (Augerius), e. 412. MIR (Bernardus), c. 987. MTR (Petrus), c. 470. MIR (R.), miles, c. 845. MIR (Raimundus), e. 412. MIR (Ugo), e. 412. MIRAKELLIS (Hugo de), miles, c. 823; Mir,-,lel [Tarn-&-Garonnc), arr. de Montauhan. MIRABELI.O (G. de), c. 657. — (V. de), c. 345 ; Mirahel [Aveyron), commune de Rignac. MIRAEELLO (Radulphus de), decanus Pictaven- sis, c. 1728; Mirehcau (Vienne), arr. de Poitiers. Mnac:; [P.), e. 861. MIRALES (G. de), e. io37. M1RAMA!\, Miramars (Ugo de), canonicus Arel'a- tensis, clericus legati cardinalis, c. 728. — (magister Ugo de), archidiaconus Magalonen- sis, ce. 998, 1000; peut-être le même ijue le pré- cédent j Miramas (^Bouchcs-du-Rhàne), arr. de Marseille, 2 1,-) 7 INDEX ONOMASTICUS. ii38 JIIRAMONTE, Miremont, MIROMONTE (Adcina- rus de), c. i 2.5 i. — (Berna rdus de), ce. SgS, 1261, iSôp. — (Petrus de), consul Tolose, ce. 494, 496, ôoi, 507. •*— (S:cardiis de), m lies, ce. 207, 10 ic, 1 076, 1 1 18, Ii63, 1166, 1369, 1548; Miremont 'Hiute-Gd- ronne)^ arr. de Muret, MlranAol (WiUelmiis de), c. 35 1 {Tarn), arr. dAlhi. Mir.Apiscis castri domini, c. 767. Mir.APicis condomini ac milites, ce. 541, 642, 643, 544, 54a, 546. Mlrapeis (dominus de), c. |363. Mirapels, MlRAPisci.s, Mirepoix, Mip.APisCE (mares- callus de), ce. i358, i366, 1393, 1401, 1402, 1422. MIrapeys (cossols de), c. .132. Mirapeys (/o cominaî de), e. 5j2. MinAPicis populus, e. 548. Mir.Apiscis »iensura, c. 659. MIRAPICE, MIRAPISCE, Mirape'n, MIRAPESIO, M:rapeys, MIRAPISCIBUS, MIRAPISCIS [Aimart de), miles, c. 1 1 j2. — (Arnaldus Rogerius de), e. 864 — (Bertrandus de), c. 864. — (Bertrandus Batala de), c. 767. — (Gaillardus de), c. 1 i52. — (Guido de). Vide LEVIS. — (Guillermus de), ce. 544, 546, 947. — (P. de), castellanus Castrifidelis, c. 1452. — (Petrus Rogerius, Rogerii de), miles, ce. 397, 475, 541, 691, 767, 788, 798, 809, 8fi4, 86.';, 956, 959, io3.'), ii.ïi, ii,'i2, 11,53, 1154, 11.57, I i53 ^ il faut sans doute faire deux personnages de ce Petrus Rogerius; ^ueîtjues-uns de ces ren- vois se rapportent peut-être au suivant. — (Petrus Rogerii de), miles, ce. 1428, I,5i3, 1662, i663. — (Petru5 de), junior, c. 474. — (Primarguus de), c. 768. — (Ysarnus de), frater Pétri Rogerii, c. 767. MIRAVALLO, MIRAVALLE (Bernardus de), ce. 3o3, 386, 411. — (Bernardus Ponciiis de), scutifer, ec. 14.59, 1460. — (Guillermus de), c. 3o8 ; Miraval-Caiardès {Aude), arr. de Carcassonne. Miremont (de). Vide MIRAMONTE. MIRI (B.), consul burgi Narbone, e. 983. Mll'.MANDA. Vide MabMANDA. MIRMON (Petrus de), miles & vicarius Montiso- livi, c. 1 1 29, MIRO (Cuillelmus), monachus Galliaci, c. 9.54. MIROMONTE (Raterius de), c. 1267; Miramont [Tarn-C'-Garonne), arr. de Moissac. MIROMONTE (de). Vide MIRAMONTE. MIRONIS (R.), ce. i3o8, i3o9. MIRdS (Guillelmus), de Cuella, c. 1 i58. niRUS (Petrus), c. iiâo. MISERATI (Johannes), c. 1022. MISTIGOl, (Petrus de), e. 1202. MIT (Bernardus), monachus Caiinensis, c. 1498. MIZENTO (Guillermus de), c. 1.548; il faut .'ans doute corriger Unzento, Un^cnt (Anége), arr. de Pamicrs. MOCIANO (Barengarius de), miles, e. 1 3 14; Mous- 5an {Aude), arr. de Naréonne. Moi.«.SlACI, MoiSSlACE.NSIS, M01SIACE.VSIS, MoY-SlA- CE.NSis abbas, ce. 991, 992, '04', 1042, 12Ô9, 1490, 1.575, i588, 1392, 1601, 1622, i63o, i633, 1640, 1677. Moi.ssiACENSis abbas. Vide RAIMl'NDUS. MoYSiACEN.sns burgenses, e. i"i88. Moi.ssntE.\SL' eapitulum, c. 6::'>. MoisiAci, MoYsiAci, MoissiAci consules, ce. io:5.', 1119, 1268. MoïssiAci, MoissiACE.\si.s cortventus. ec. 625, 63:5, 1041, 1042. MoYSSiACi homines, c, 441. MoYssiAci obsidio, c. i5o8. MoïsiAci probi homines, c. 1268. .MOYSIACO (Ponciiis Geraldus de), e. 1263. Moleiuc («^. de), c. 3o 1 , MOLENUINIS (Bernardus de), frater Hospitalis, c. 387. MOLENDINO (Guillermus de), canonicus S. Ste- phani Narbone, c. 255. MOLENDINO, MOLINO (Arnaudus de), c. 412. — (Arnaldus Raimundi de), c. 789. — (Raimundus Arnaldi de), miles, ce. 789, 1 1 5j. MOLINIS (Raimundus de), magister Hospitalis Jerosolimiiani, ee. 299, 3oo. MOLINO (P. de), eivis Biterris, c. 1467. MOLINUS (Bernardus), c. 529; consul Tolose, ce. 494, 496, 5oi, 007. — (Raimundus), consul Tholose, c. 791 , MOLIS (Arnaldus), consul Tolose, c. 73.5. MOLLINARIO (Petrus Raimundi de), consul de Rabastino, e. 1 1 1 5. MOLLIVERNETA (Porto de), c. 3i5. MOI.NARE, MOLNAR (Petrus de), ce. 751, 854. — (Petrus de), c. 477. MOLNERIUS (Gausbertus), c. 4i3. Molug {Ramon Guillem de), c. 442. MONACHI (Rami.ndus), vicarius Tholose, e. 394. MONASTERIO, Monesties, Monestier (Bertrand dt), ce. 192, 81 j. — (Bertrandus de), filius Bertrandi, c. 1 1 17. — (Bouso, Buccinus de), miles, ee. 1434, 1672. — (Guillermus de), miles, ce. 1432, 1462, 1672. — (Poneius de), filius Pétri Bernardi), c. 1117; Monestiés-sur-Cèrou {Tarn), arr. d'Alki. MONASTERIO (Gaucelinus de), e. 098; Monestier iArdèche], arr. de Tournon {}). MONCEUS (Johannes de). Vide MONSELLIS. Moneda {Droi de la), ce. 1297, 1299. MONETARIUS, MONETARII (Guillelmus), ce. 4 i 3, 489, 490. — (Johannes), e. 418. ii39 INDEX ONOMASTICUS. '.140 MONGORE vcJ MONGOIE (Guillelmus de), c. 1682; Montgcy (Tarn), arr. Je Lavaur. Monhuill (Odardus de), castellaniii Podiilaiiren- cii, c. 1452. MONIANO (Guillelmiis de), c. Spo; Mou/an [Au.fe), au S.-E, de Narhonne (Cassini). Mons (Rostagruis Je), c. 696 (Gard), arr. d'Alals. Monsahes [Gerauld de), c. 84; il faut probablement corriger Montfayens ; cf. le poëme de la croisade, V. 241 5. MONSELLIS, MONCF.US (Joannes de), ce. 606, 608 ; Monceaux, heu du nord. MONSTONERIA (Odo de), clericiis. VideUONTQ- NERIA. N. B. Les noms composés du mot Mons, Montis & d'un autre nom sont rangés dans l'ordre alphabé- tique du second nom, sans tenir compte du ces au- quel se trouve le premier, Mons. MoNTiSACUTi archidiaconiis. yide PETRUS. MONTEACCUTO (Austorgius de), abbas Segureti, c. i5o3. MONTEACUTO (Arnaldiis de), ce. 1406, 1407. — (Bernardus de), ce. ii63. 1164, 1261, |3|2, r354. — (Guilabertus de), c. 1261. — (Raimundus de), miles, c. 1481. — (Vitalis de),e. 268; Montégut (Haute-Garonne), arr. de Muret. MONTEACUTO (Guillelmiis de), notarius & can- cellarius episeopi Vivariensis, e. 773 ; Saint- Sauveur de Montagut (Ard'eche), arr. de Privas. MONTEACUTO (Guillelmus , W. de), ce. 53i, 861 ; Saint-Hippolyte de Montaigu (Gard), arr. d'Usés. MoNTEAcuTO, Montagut (consules de), c. 1119. — (los cavaltes de), c. 192. MONTEACUTO, Montagut (Arnauld de), ce. 85, i56, i65, 192, 474. — (Arnaldus de), ce. 81 5, 953, 1040. — (Bertrand de), c. i56. — (Guillelmus de), c. 915. — (Peire de), c. 408. — (Raimundus de), c. 474. — (W. de), c. 408 ; la plupart des personnages qui précèdent étaient des seigneurs de Montaigu, an- cien château qui occupait l'emplacement actuel de l'Isle-d'Albi (Tarn), arrond. de Gaillac. Quel- ques-uns pourtant , notamment Arnaldus, peuvent tirer leur nom du lieu de Montégut (Haute- Garonne), arr. de Villefranche de Lauragais. MONTEACUTO (Arnaudus de), e. i 1 19 ; Montai- gut de Quercy (Tarn-&-Garonne), arr. de Moissac. MONTEACUTO (Bertrandus de), prior B. Marie Deaurate Tholose, c. i3i2; peut-être Montégut (Haute-Garonne), arr. de Toulouse. MONTEACUTO (Petrus de), iiiagister milicie Tem- pli, ce. 579, 58 1 . MONTEACUTO (Salomon de), c. i635. MoNTiSALnANi abbas, c. 807. Vide ALBERTUS , BERNARDUS, ILDEFONSUS. MoNTiSALiiANi (moniales ordinis fratrum Miiio- rum), c. 1696. MoNTiSALDANi consules, ce. io52, 1119, 1268. Monîalba (lo Capitol de), c. 565. Montalba (los sept prusomes del Capitol de), ce. 564, 750. M0NTISU.HAM (prcbi homines), c. 1268. Mon iKAi.r.ANO (milites de), c. 1 r 18. MONTEALBANO (Julianusde), c. 604. — (magister Nepos de), judex Albiensis pro co- mité Tolosano, ce. iSpû, 1397, 1672; Montau- ban (Tarn- & -Garonne). MONTEALBANO, Montalba (Dragonetus de\ c. 1703. [ 17, 127; Montauban (Drame), 1690; 1073. I25l. — (Ramond de), ce. arr. de Nyons. MONTEALENO (Arnaldus de), c. 304; Montalet (Gard), commune de Meyranes. MONTEALTO, Montald, Montaut, Monthault (do - mini de), c. 828. — (Arnaldus de), dominus de Renaeo, e. 211. — (Bernard de), ce. 193, 268. — (Bernardus de), miles, c. 1314. — (Bertrandus de), c. 211. — (Isarnus dictus Abbas & Rogerius de), c. 268. — (O., Otho, Ot), ce. 462, 687, 704, 1406. — [Kogier de), c. i5i. — (Rotgerius, Rogerius de), ce. 1077, i 26 1 , Montaut (Haute-Garonne), arr. de Muret. MONTEALTO (Arnaldus de), diaconus, c. — (Guilabertus de), ce. 1076, i 139, 1 141 — (Raimundus de), ce. 1075, 1121. — (Raimundus de), publicus tabellio Salveterre de Sancto Eparcio, e. 1121. — (Rogerius de), publicus tabellio Appamie, c. 87a. — (Syeardus, Sicardus de), miles, ce. 937, 1076, 1118, ii3g, 1172, 1260, i3i2, i367, 1369, 1432, l6i5, iâi6, 1624, 1710, 1733; Mon- taut (Ariège), arr. de Pamiers; il faut certaine- ment faire deux personnes de ce Sicardus, le père S- le fils. MONTEALTO (Petrus de), c. 3o3. — (R. de), c. 537 ; Montaui (Hérault), arrond. de Montpellier. MONTEALTO (Berengarius de), c. 296; Montaud (Gard), commune de Sabran (?). MONTEARAGONE (Ugo de), c. 1141. MONTEARBODONE, ARBESONE, Ariei^on, Arbe- don, ARBEDONO (P. de), c. 402. — (Rostagnus de), ce. 366, 368, 402, 460, 626; Montauberon, aujourd'hui Fabre (Hérault), com- mune de Montpellier. MONTEARNAUDO, MONTEARNALDO (Bertran- dus Guillelmus de), quondam, ce. 1483, 1484, 1485. — (Dalmaseius de), c. 999. — (G. de), monachus Anianensis, e. 479; Mont- arnaud (Hérault), arr. de Montpellier. MONTEASSEN (Arnaldus de), c. 309. MONTEAUQUERIO (Petrus de), e. 1594; Mon- tauquier (Tarn), commune de Cuq-Toul^a. 2I4I INDEX ONOMASTICUS. 2142 MONTEBELLIARDO (J. de), c. 5i6 ; Montiéliard {Doués). MONTEBEQUINO (Willelmus de), consul Tolose, c. 834; Monhé^ul (Tarn-S'-Garonne) , arr. de Castelsarrasin. 'mONTEBRUNO, Montebru (Galardiis de), ce. 897. — (Geraldus de^, miles, c. 1097. — (Odo de ,, c. 319, — vPetrus de), ce. 3 18, 38o. — (Petriis Raimundi de), ce. 897, 963 j Montirun (Aude), arr. de Narhonne. MONTEBRUNO (Gualardus, Gaillardiis de), ce. 453, 1482. — (Petrus de), c. 5o5 ; Montirun (Haute-Garonne), arr. de Muret. MONTEBRUNO (Petrus de), c. i322. — Ramundiis Guillelmi de), c. 10S6 f Montirun (Haute-Garonne), arr. de Villefranche de Laura- gais. MoxTEBBUNO (milites de), c. iSSl ; Montirun (Lo- zère), arr. de Florac. MONTECAPRARIO, CABRARIO (Raimundus de), miles, ce. 1116, 1261; Montcairier (Tarn), arr. de Lavaur. MONTECATANO, Moneaie (Guillelraus de), miles castlaniis, ce. 489, 715, 9.57. — (Raimundus de), c. 287. Moncelart (Thomas de), miles régis Franeie, c. 1411. MONTECIRERIO (Arnalduj G. de), e. i}^t. Montclar, Mondar, Montcla (lo visconte de), ee. 6'), 267. — (Oliverius de), c. 210; Monclar {Tarn-&-Ga- ronne), arr. de Montauian. MONTECLARO (Bernardus de), c. i332. — (En. de), c. i33o. — (Guillelmus de), ec. 1662, i663j Montclar (Aude), arr. de Carcassonne, MONTECOQL'INO (GaiUardus, Guillelmus, Vitalis de), milites fratres, e. iii5. MoNTiscoci, de MoNTECiQuo (eonsules), ce. 1119, 1264. — (probi homincs de), c. 1264. — 'homines), e. 1679; Montcuj (toi), arrond. de Cahors. M0NTF;DESERT0 (Amaldus de), c. 1 i2r. MONTEDISDERIO, DESIDERIO (Berengarius de), c. 999. — (Bertrandus & Bernardus de), c. 479. — (Fredolo de), e. 3o4 j Montdardicr (Gard), arr. du V'igan. MONTEDODONIS (Draeonetut de), e. 696. MONTEDRACONO, MONTEDRACONE, Mondrago (Dragonetus, Draeonetus de), ce. 396, 697. — (P. de), c. 396. — {Pons de), c. 117} Mondragon (Vaueluse), arr. d'Orange. MosTEE.S(ji;ivo (homines de), c. 1023; Mpntes- ijuieu-Volvestre (Haute-Garonne), arr. de Muret. M0NTEESQUIV0, Montesijuieu (Arcls de), c. 168. — (.\rssivus de), c. 1200. — (Bernardus de), e. 1261 j Montes!, Hz, 53, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78. 79. 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 92, 95, 96, 97, 98, 99, 100, 101, 102, io3, 104, io5, 106, 107, 109, 110, III, il3, Il5, 116, 117, 118, 119, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, i3o, i3i, i32, i33, 134, i3ô, i36, i37, i38, 139, 140, 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147, 148, 149, i5o, i5i, 102, i53, 154, 167, i58, 159, 160, 161, 162, i63, 164, i65, 166, 167, 168, 169, 170, 171, 172, 173, 174, 175, 176, 177, 178, 179, 180, 182, i83, 184, 196, 555, 675, 717, 748. 753, 782, 783, 784, 8o5, 806, 840, 846, 866, 881, 888, 914, 916, 917, 977, 978, io3i, i3o5, 1391, 1425, 1442, 1444, 1468, 1469, i537, i.')o8. ^'iJe AMALRICUS, SIMON. MONTISFORTIS comités, ec. 886,|888, 892. Montfort (la eontessa de), ce. 47, 48, 85, 154, i56, i57. MONTEFORTI (Guido de), lo conte Guy, frayre del conte de Montfort, ec. 93, 102, 112, 124, i33, 134, i36, i39, 141, 142, 147, 155, i55, 1J7, i58, 159, 160, 161, 167, 179, 181, 182, 652, 659, 686, 687, 688, 728, 781, 782, 823. — (Guido, Guidus de), filius Philippi, ec. 1195, I 198, I 22 1 , 1222. — (Philippus de), miles, ce. 878, 919, iiq5, 1221, 1222, i36i, i362, 1364, i38o, 1433, 1434, 1435, 1476, i5o9, 1606, 1607, 1608, i63o, i63i, i632, 1661, i665, 1666, 1667, 1694, 1705, 1706, 1740. — (Retrudus de), c. 612. — (Symon de), comes Leycestrie, e. 1451. MONTEGALHARDO (Rubeus de), c. 409; Mont- gaillard de Boulogne (Haute-Garonne), arr. de Saint-Gaudens. MONTEJOVIS (Berengarius de), archid.aconus Albiensis, c. 1672. 2143 MONTEJOVIS (Joseliniis de), c. 11 (^Avcyron)y arr. de Millau. MONTEJUZEU (Petrus de), c. i55i; Montji-^icu (Lozère), arr. ,ie Marycjols. MONTELANARDO (Annandiis de), c. 1267. — (Bertrandlis de), c. 7J0. — (Tonditiis de), c. 1 irty ; MonJcnard {Tant-&- Giironne'j, commune Je Ca^e5~I\IonJen.trJ. MONTELANDERIO, LANDARIO (Joannes de), con- sul Tholose, c. 791. — (ir.agister P. de), prociiralor universitatis Tho- lose, c. 1023 ; Molandier [Aude), arr. de Castel- naudary, MONTELAURO (Bertrandus de), ce. 402, -}36, 999. — (D. de), scriptor piiblicus, c. 538. — (P. de), causidiciis, c. 53.Ï. — (Pontiiis de), c. 402. — (Ugo de), canonicus Magalonensis, c. 423j Montlaur {Hérault)^ commune de Montaud. MONTELALiRO, Montlaur (Arnaldiis Geraldiis de), consul Tolose, c. 709. — (R. de), c. I 142. .— (Rogcrius de), c. ^^92. — (Rogeriiis de), cellarariiis Bolbone, c. 702. — (Rogerius de), c. 1648; Montlaur [Haute-Ga- ronne), arr. de f'iîlefrancke de Lauragats. MONTELAURO (Bernardus de), c. 789. — (Ponciiis de), miles, c. I 1 16 ; Montlaur [Aude), 'arr. de Carcassonne. r.IONTELAURO (Guido de), decaniis Aniciensis, c. i.To.'î. — (Poncitis de), ce. :">97, 728. — (Rostagnus de), domicellus, c. 1747; probable- ment le Montlaur précèdent. MONTELAURO (Berengarius de), c. 780 j proba- bltment le Montlaur de l'Aude. MONTELAURO (P. de), miles, c. 1 3 1 4. MONTELEARDI, Monleart , MON TELEARDO (Giiillelmus de), ce. 1279, 1280. — (Philippus de), c. 1027. MONTELECATO (Guillelmiis de), c. 64,5. Montelhs [Lambert de), c. 116. MONTEMAURECINO, MONTEMORENCIACO (Mathciis de), c. 66d ; constabulariiis Francie, c. 8i6j Montmorency [Seine-&~01se), arrond. de Pantoise. MONTEMAL'RO (Odardiis de), dominiis de Mon- teblachi, c. 1661 ; Montmaur (Aude), arr. de Cas- telnaudary . MONTEMl'RATO (R. de), c. 444; Montmirat (Gard), arr. de Nrmes. MoNTisOLivi abbas, ce. 1664, 1666, 1740, 1741. Fide ISARNIJS, ERMENGAUDUS. MoNTisoMvi conventus, ce. 1128, ii3o, ii3i, 1740. MoxTiS()i,ivi camerarius. Vide CANETO, PETRUS. Mo.vTisoi.ivi consiiles, ce. ii3i, 166.'). McvrisOLivi helemosinarius. Fide ISARNI. INDEX ONOMASTICUS. ir-i ; Montjanx 2144 MoNTLSOLivi infirmarius. Vide AMELIL'S. MoNTisoLivi prior. Vide ARNALDUS. MoNTisoLivi sacrista. f'ide ALTI.^(IACO. MoNTisOLivi iiniversitas, ce. 1128, ii3^, iiji; Montolieu [Aude), arr. de Carcassonne. MONTEOLIVO (Imbertiis de), sacerdos, c. 1273. — (magister R. de), canonicus S. Paiili Narbone, c. I I 29. Montolieu [lo pla de), c. i55; près de Toulouse. MONTEORGEL (Guillelma de), c. 922. MONTEPESATO (G. Arnaldus de), miles & pre- bendarius S. Nazarii Biterrensis, c. 269. MONTISPESATI (Guillelmus Arnaldi, dominus), c. 304 ; peut-être le même yue le précédent ; Montpe^at [Gard), arr. de Nimes. MONTEPESATO, Montepei^at (Arnaldus de), ce. 1119, 1291; Montpe^at [Lot-&-Garonne), arr. d^Agen. MoNTEPESSULAso ( a rchidiacon US B. Marie de). Fide GARCINUS. MONTISPESSULAM bajuluS, CC. 1020, 1022. P'idc JOHANINI. MosTiSPESSUlAM burgenses, ce. i52o, i526. MoxTiSPESSULANi hospitalis Jerosolimitani comen- dator. Vide ALVERNICO. MoNTiSPESSULANi communitas, c. 714. MoNTiSPESStLANi consiliarii, c. 1342. MoNTispESSLLAXi consilium, c. 1418. MoNTispEssui.ANi consiietudo, c. 148:). Mo^TlSPESSULI consules, ce. loJS, 1341, 1342, 1343, 1414. MoNTispESSuLi consules maris, c. 1343. MoMispESSLLi consules officiorum, c. 1342. MoNTISPESStLANI Curia, CC. lOzo, 1Ô2I, l322, r,Ï23. MoMisPESSULi (dominus), c 291. MoNTiSPESStLi doraini, c. 479. Vide' GUILLEL- MUS. MoNTispESSUL'.M domina. Fide MATHILDIS. MnsTisi'ES.suLANi habitatores, c. 400. Mo.xTispESSULANi homines, ce. .')35, 537, 642, 1413, 1414, 1416, 1417, 1418, 14191 <45o, l.)2l, 1022, l523, 1025. MoNTiSPESSULANi pondus, c. 520. MoNTispESSULANi (priores s. Firmini). Vide BOR- RELLUS, GUILLELMUS, VENTADOR. MoNTEPESSiîLANO (probi homines de"), ce. 290, ,'124, .534, 1057. MoNTISPESStLANI XII probi homines, c. 714, MoNTispESSULAiM studium, c. 928. MoNTispESStLi universitatis syndici, ce. 1341, 1 3^3. MoNTISPESStLANI universitas, ce. 624, 536, 643, 7i5, 1414, 1415, 1416, 1417. MONTEPESSULANO (Baudacus de), c. io32. — fGuillelmus Raimundi de), consul civitatis Narbone, c. 1094. — (Guillelmus Willelmi de), c. 1342. — (Normanniis de), c. 388. 2 14J INDEX ONOMASTICUS. MONTEPESSULANO Petrus Rnlmundi de),archi- diaconus major iii ecclesia Narbonensi, c. 220. — ',P. WiUelmi de , c. 1342. — ,^Rairaiindus de), c. lyon. MONTEPETROSO (B. de), monachi.s Anianensis, c. 479. — ^P. Rairaundi de), c. S^p; Montpeyroux {Hé- rault)^ arr. de LoJève. Montepe^at (Arnaldus de), nje MONTEPESATO. MovTisnEGALis burgenses, c. 1436. MoxTiSBEGALis castellanus, ce. 1544, tH^C. MoxTi.sr,E(;*Lis consiiles, ce. i665, 1666. iMoNTEBEGALi (homiiies de), ce. 1643, 1686. 1687. MONSREGALIS; Aymeriguat , senhor He Monreal €• de Laurac lo gran, ce. rtl, 62, 64. .MONTEREGALI (Bernardus Oionls de), c. 81 1. — (Filio de), miles, c. 210. — (Petrus de), c. 412. — (magister Petrus de), c. 1 134. — (Rigaldus de), c. 3o8j Montréal [Aude), arr. de Carcassonne. MONTEREVELLI (frater Guillelmi.s de\ inqiiisi-' tor heretice prnviiatis in partibus Tholosaiiis, ce. i.'iC)2, i.0i')4, i,'i73. MONTEROTONDO tG. de), magister mlliiie Tem- pli 111 Aragonia & partibus Provineie, c. 714. MONTEROTUNDO ;' R. de), e. 570; Montredon [Gard), commune de Lasalle. MONTEROTUNDO (Ugo de), c. 023 ; peut-être de lu famille du précédent. MONTESERENO (Bereng.rius de), helemosinarii.s Crassensis, ce. 673, 676, 680 ; Montseret (Aude), arr. de Narionne. MONTETAVERIO (Galhardus de), prior B. Marie Deaiiraie, c. 1406. MONTETOTINO (Arnaldus Willelmus de), c. 83c.. — {Guillelmus de), c. 3.")^. — (Petrus de), consul Verduni, c. 1261. — (Petrus Ramundus de), consul Tolose, c. 447. MONTEVABRANO (.Stephanus de), prior ecclesie S. Petri Coquinarum, c. 3ij. — (Stephanus de), capitularius Tholose, c. 363. MONTAMACO, MONTANNACO (Guillelmus de) c. 3o3. ■ '' — (P. de), c. 479. — (Pontius de), c. 422, Montagnac {Hérault) arr. de Béliers. MONTANNII (Faber), consul & syndicus Appa- miarum, ce. i367, i368,, MONTEILLIS (frater Guillelmus de), ordinis fra- trum Minorum, predieaior crueis Jerosolim'i- lane, c. i.')34. MONTELI (Ugo), c. 562. MONTELLANO l'Rog. de), c. 922 MONTELLl (Matfredns 'de), c'. 474, MonteU (Zarn), arr. de Gailla((}j. MONTELLIS (Ademarius de), clericus, c. 1713. MonteU (Amie de), c. 192. MonteU (Guillelmus de), monachus Lesatensis c. 1068} MonteU (Anége), arr. de Fo,x. 1146 VIII. MONTEN (Rainaldus de\ c. 5-n; siirneur du Nord. - y. 5 MONTERIO (Amelius de), miles, e. 1 1 16. MONTIBUS (Ato de), c. Ô17; consul Tholose, ce. 4J.5, 472. — (Bertrandus de), ce. 421, 440, 478, 5o2, .1i-^, 710, 711, 834, 893, consul Tholose, ce. 393, 46J, 466, 707. — (Petrus de), civis Tholose, ce. /ioi, 893, I 1 14 ; Mons (Haute-Garonne), arr. de Toulouse. MONTICENSIS (Bernardus), c. 1022. MONTILIIS (Guillelmus de), c. 773; Montch (Gard), comm. de Saint-Marcel de Fontfouillouse. MONTILtlS (Huguo de), c. 1261. — (Raimundus de), consul de Rivis, c. 1261. MONTILIO (Lambertus de), dominus de Lombers, ce. 1661, 1663, 1704, 1700, 1740. INIONTILLIS (Bertrandus de), c. 44,^; Monteils (Gard'), arr. d'. 4 lais. MONTINIACO (Petrus Bernardi de), c. 38o. — (Poncius de), c. ^o. — (... de), c. 587; peut-être faut-il identifier ce nom de lieu avec Montagnac (Hérault). Monlog (Bernardus de), ce. 480, 481, 482; Mon- tech (Tarn-S-Garonne), arr. de CasteUarrasin. MONTOJOL (Guillelmus de), miles, c. ,,.i6; peut- être Mostuéjouls ; voir plus has. MONTONERIA, MONTONNERIA , MONSTONE- RIA, MOTONERIA (magister Odo de), mestre Otde, mestre Huede de la Montoniere , clericus Alfonsi comitisTholosani, ce. 1406, 1407, 1492, iji.^, 1J26, i527, 1528, 1066, 1.068, i56n' 1570, 1571, 1575, 1076, i586, 1593, 1,1194,' iSpâ, 1596, 1597, 1598, i6o3, 1604, 1609, 1610, i6i3, 1617, 1624, 1634, f63.>, i636, 1642, 1643, 1644, 164.",, 1647, 1648. — (Egidius de), c. 1087. MORA (Raimundus de), arehidiaconus Carcasso- nensis, c. 376. Moran^, e. 893. MonnERTixi, moneta, c. lôjc; Marahotlns. MORCII.IO (frater Arnaldus de), lector fratrum Minorum Albie, c. 1672. Moreau (lo seignhor), c. 92. MORETUS (Petrus), canonicus Magalonensis c. 998. MOREZENO, MOREZIO, MORESZIO, More-e fB de), ce. 58 1, 532. * '' ' — (Bernardus de), precentor Agathen-is, ce. 804 978. ^' — (Michael de), arehidiaconus Magalonensis ce. 998, 1000. * — (R. de), e. 402; Maurice (Hérault), arr. de Lodève. MoniNENSis episcopus, ce. 8,7, 818; éyéaue de iherouanne. MORLANA, MORLANE (Arnaldus. Arnaudus) ce. 3,)4, 376, 412. ' — (Guilhermus Arnaldi), ce. 673, 676, 680, 789. — (Sancius), c. 412. — (Snncius). ce. 673 676, 680, 789; canonicu, Carçassone, ce. I3i3, 17^1, 68 2147 INDEX ONOMASTICUS. 1148 MoRLANO, MoEtANENSES, MOKLANI (solidi de), ce. 46r, 731, .702, 1073, 1145, 1249, 1291, 1403, 1428, 1429, i5o2. MOBLANENSES libre, CC. 1016, 1023, 1284. Mor.LANENSES denarii, ce. i368, 1369. MORLANIS (Pontiiis de), consul Tolose, e. 709; Morlaas [Basses-Pyrénées), arr. de Pau. MORLERIO (Amelius de), e. i i5o. — (Raymundus Amolis de), e. 1 1 5o. MORMOIRONO (Isnardus de), c. 323; Mormoiron {Vaucluse), arr. de Carpentras. MORNACIO (Bertrandiis de), c. 996; Marnas [Vau- cluse)^ arr, d'Orange. Moros [Guiraud de), c. 169; le poëme (v. 7279) l'appelle JV. P. MORRESIUS, miles, c. 1408. MORRETUS, miles, c. i633. MORRETUS, balistarius eques, ce. 1456, 1461. MORSETO (Ademarius de), c. ic)() ; peut-être Mos- set; voir plus bas. MORSSANO (W. de), c. 1267. MORUS (Rostagnus de), consul Avinionis, c. 744. MORUZ, iVTor^ (Galardus, Gasiardus de), ce. 491, 602. Vide Mourt. MOSSANO (B. de), consiliarius consulum biirgi Narbone, c. 1004; Moussan [Aude), arrond. de Nartonne. MOSSETO (Arnaldns de), miles, c. 1097; Mosset [Pyrénées-Orientales), arr. de Prades, Mosteruel [Guiart de), c. 1279; Montreuil, lieu du Nord. MOSTUEJOLIS, Mastujols (Marquesius de), cano- nicus Narbonensis, c. 227. — (Petrus de), c. i2o3; Mostuejouh [Aveyion), arr. de Millau. MOTA, Mota [Guyrauld de la), c. i56. — [Uc de la), c. 192. — (W. de), c, 657; seigneurs du Quercy. MOTA (Petrus Raimundi de), miles, c. i 1 15. — (Petrus Raimundi de), c. |635; seigneurs du Tarn, environs de Rahastens. Mothonols (B. de), c. 94Û; Mombonous, au nord de Caunes [Aude), Cassini. MOTHA (A. de), archidiaconus Urgellensis, c. 1037. MOTIO (Berengarius de), c. 378; prohallement Moux [Aude), arr. de Carcassonne. MOTONERIA (magister Odo de), clericus comitis Pictavie. Vide MONTONERIA. MOURELI.US (Philippus), c. i3o6. Mourt (Gaillardus 6o. Vide GALHARDUS, JOHANNES, NORMANNIS. Narbone.\se.s archipresbiteri. Vide CAROLI, EN- GELBERTUS. Narbona (boni homines de), c. 646. Narbone burgenses, ce. 1108, I23i. Narbonensis (canonici SS. Justi & Pastoris), c. 619. Narbone (canonici S. Stephani), c. 255. Narbona, capellanus de Bethléem, c. 220. Narboxense capitulum, capitulum SS. Justi & Pastoris, ce. 222, 224, 226, 227, 228, 235, 242, 245, 246, 248, 25o, 267, 758, 784, 897, 1077, 1078, 1080, 1092, 1739. Narbona, capitulum SS. Stephani & Sebastiani, c. 239. Narbona, capitulum S. Stephani, ce. 253, 25."i, 256, 257, 208. Narbone.sses, Narbone cives, ce. 263, 263, 489, 659,660, 1000, 1007, 1092, i2J(, 1423, 1423, '745- Narbone civitatis & burgi cives, c. 1746. Nariioxa, comendator S. Johannis. Vide RAINAI,- DUS. Narbone communitas, c. 1741. Nabcona, eomunitas S. Justi, c. 252. Narbonense concilium provinciale anni i55î, c. 248. Narboxexsis vicecomitis eonsiliarii, c. 960. Narbone, Narbonensis ci vi ta tis consuctudo,cc. 264, 375. Narbone consules, ce. 255, 797, 1741, 1745. Narbone urbis & suburbii consules, ce. 1000, 1664, i665, 1671. Narbone burgi consules, ce. 983, 1002, looj, 1007, 1745. Narbone (consules civitatis), c. 1708. Narbonenses eurati, e. 1343. Narbo.\e curia, c. 488. Narbone archiepiscopi curia, ce. 1420, 1742. Narbonenses denarii, ce. 217, 218, 219, 220, 221, 253, 254, 762. Narbone domini, ce. ioo5, 1341. Narbo.ne dominus, c. 378. Narbona, fratret Minores ac Prcdicatores, c. 1092. Narbona, helemosinanus S. Justi, ce. 252, 253, 234. Vide GUILLELMUS, NORMANDL NAfiDO.VK burgi homirres, ce. 981, ioo5. Narbona, Hospitale Jerosolimitanum, c. 1092. Narbone & patrie Narbonensis milites, ce. 960, 963. Narbonesii milites, ce. 489, 897. Narbone.vsis vicecomitis curie officiales, c. 1007. Narbonensis populus, ce. 263, 758, 897, 1106, I 107. Narbonensis precentor, e. 758. Vide BARROTI, UATBERTI, GAYTANI, JOANNES, MARGA- LIONIS. N\rt;onensis precentor S. Stephani. Vide NICO- LAY, PASCHALIS, PERRINETUS. Narbonensis (preceptor hospitalis), e. i665. Narbonensis (preceptor Templi), e. 1663. Vide FROTARDUS, P. Narbone (prepositus S. Stephani). Vide MARCO- LESIO. Narbone probi homines, ce. 489, 897, 956. Narbonensis sacrista , c. 65o. Vide BORRELLI, JOHANNINUS. Narbona, S. Stephani sacrista. Vide AYMERICUS. Narbonenses scolares, c. 218. Narbonenses solidi, c. 960. Narbonensis subsacrista. Vide PEXIAUDI. Narbonenses suceentores. Vide CALVETI, CHA- LENCONE, LACOSTA, NARBONA, RAYNOAR- DUS, de SANCTO BRICCIO. Narbonensis ecelesie suffraganei, c. 969. Narbona, S. Stephani thesaurarius. Vide SABA- TERII. Narbone universitas, e. 1743. Narbone burgi universitas, ce. ioo3, 1671. Narbone civitatis universitas, ce. ioo3, 1671. Narbont vlcarii. Vide BOLTENACO, BOVERII, PETRUS RAIMUNDI, de SANCTO STEPHANO. Narbone viceeomes, ce. 961, 962, 1744. ^'«/e Al- MERFCUS, A.MALRICUS, PETRUS. Narbonensis vicecomitissa. Vide ERMENGARDA, PHILIPPA, SYBILL4, YVOLA. Nabbo.ve viguerius regius. Vide BUYSACO. NARBONA (Andréas de), e. 266. — (Barengerius de), miles, ce. 897, i3i4. — (Berengarius de), ce, 274, 489. — (Bernardus de), camerarius S. Nazarii Blter- rensis, ce. 3o2, 347, 35o, 359; arehidiaeonu» Biterrensis, c. 431 . — (Br. de), succentor Narbone, e. 1273. — (Geraldus de), ce. 489, 660. — (Guillelmus de), clericus, filius Amalriei vice- comitis Narbone, c. 1699. — (Guillelmus Pétri de), c. 844, — (P. de), e. 402. — (Petrus Raimundi de), ce. 274, 279. — (Petrus Raimundi de), c. 897. — (Raimundus de), e. 280, NATALIS (P.), c. 45^. 2 1 JI INDEX ONOMASTICUS. 210: NATAn, juJeiis, bajulus vicecoinitis Biicrrensis, c . 3 1 I . NAVARRA , iixor Arnaldi Guillelmi de B.irthn, c. 448. NAVARRA (Michael de), castellanus de Qucrbv,- cio, c. 1452. — (P„de), castellanus Pedenacii, c. i4r)2. NavaiîrE rex, li rois de Navare^ ce. I4c3, 149^. Navarros, Navauri, ce. 72, 162, 341 ; les Navarmis. NAVARRUS, Coseranensis episcopiis, c. 609. NAVIS (V. de), c. 991. NAVIS (Petrus de), miles, ce. 692, 773, 823. — (Petrus de), junior, miles, c. 773; Saint-Julien Je la Nef {Gard), arr. du Vlgan. NEBIANO, NIBIANO (Petrus Raimundi de), c. 38o. — (Poncius de), frater Hospitalis, c. 387. — (Raimundus de), c. 480; Néhian ^Hérault), arr. de Lodeve. Nemalse.vses archidiaconi. Vide BONUSPAR, LAU- Dl'NINIANO. Nemausexsis archipresbiter. Vide S. CESARIO. Nemaisenses canonici, ce. 443, 444. Nemalsesses, Nemausi cives, ce. 38o, 1339. NEMAi!iEN.SE.s & Arenarum civcs, C. .Oyo. Nemause.nses & Aeexarum consiliarii, c. .'J70. Nemausi consulatus, c. 449. Nemausi consules, ce. 694, 741, 1344, i4r)o. Nemalsi civitatis consules, ce, 667, 069, ■j\6, — consules castri Arenarum, ce. 567, 569. — civitatis & castri Harenarum consules, c. 84.1. Nemausensis, Nemausi curia, ce. 38i, 1339. NemausensiS episcopus, l'evesque de Nemse, ce. 1 26, 38i, 682, 684, 688, 782, 822, 916, 982, 1449. Vide ALUEBERTUS, ARNALDUS, GERALDITS, GUILLELMUS, R., RAIMUNDUS. Nemausi homines, c. 570. Nemausi milites, c. 1340. — milites castri de Arenis, c. 699. Nemausi moneta, c. 1298. Nemausensis populus, c. 741. Nemausensis prepositus. Vide BERNARDUS. Nemausensis sacrista. Vide RAIMUNDUS. Nemausensis senescallus. Vide VILLARIO. Nemausi universitas, ce. 694, 14.50. Nemausensis vestiarius. Vide BERNARDUS. Nemausenses vicarii. Vide ALBASIO, ALDEMARDI, GARRICIS, GAVERNIS, YKILOTUS. Nemausensis viceeomes, ce. 336, .•■169. Vide BER- NARDUS ATHO. Nemausenses vicecomitisse. Vide DIASPRONISA, GAUZIA, GUILLELMA. Nemausenses, c. 071. NEMORE (Guillelmus de), biirgensis Electi , c. 1046. — (Willelmus de), publicus Tholose tabellio, ce. 792, 83o. NEMOREMEDIANO (Arnaldus de), consul Tolose, c. 834. liemse (Vevesjue de). Vide NfMAtfENSiS. Nekaco, Nerag (prior de), ce. 1.532, I.'j39. — (V' de), c. 52 1 ; Ncrac [Lot-&-Garonne]. Nerèonna (archeves^ue de). Vide NAr.iiO.NA. Nevers [l'evesijue de), c. i5o. — (/o contej li cuens de), ce. 9, 3.>, 42, 1493. NIBIANO (Raimundus de). V,de NEKIANO. NICERII (Johannes), noiarius Riterrensis, c. 1744. NICHOLAUS, clencus, c. 1697. NICHOLAUS, filius Johannis de Friicarapl;, c. 939. NICHOLAUS (magister), c. 922. NiciENSr.S, c. 2 12; habitants de Nice. NiciENSis abbas, ce. 64.5, 65o. NICOLAUS V papa, c. 206. NICOLAUS, Coseranensis episcopus, ce. 1 372, 1 37?.. NICOLAUS, episcopus Vivariensis, ce. 33i, 424, .'.;3, J94, 5;.5. NICOLAUS, NICHOLAUS, camerarius pape, ce. 1248, 1249. NICOLAUS, prior Vallisbone, ce. 53i, .'532, 5.J9, "160. NICOLAUS (frater), monachus Obazine, c. 612. NICOLAUS, notarius Albie, c. 791. NICOLAY (Johannes), precentor S. Stephani Nar- bonensis, e. 255, NIELLA (Simon de). Vide NIGELLA. NIELLI (G.), subvicarius Nemausi, c. .571. NIGELLA, NIELLA (Johannes de), ce. 816, 840. — (Simon de), ce. 1436, i526; tenens Jocum régis Franeie, e, 1735; Nesle (Somme), arr. de Pèronne, NIGER, NIGRI (Raimundus), archidiaconus Biter- rensis, ce. 585, 589, 638. — (Raimundus), c. 43i. — (Vitalis), consul Tolose, ce. 494, 496, 007. NIGRETI (Ramundus Pétri), ce. 1214, 1216,1219. NIGRI (Guillelmus), publicus Carcassone nota- rius, c. 973. — (Poncius), canonicus Magalonensis, c. 423. Niort (de). Vide ANIORTO. Nismes (magister Philippus de), c. 1Ô26. NIVELLA (Jacobus de), c. 523. NIZACIO (Raimundus de), canonicus Biterreiisi;, c. 32 1 ; Nisas [Hérault), arr, de Béliers. NOCCHI (Johannes), notarius Pisanus, c. 1746. NODERIIS (Raimundus de), c. 592 ; No^ières {Gard), commune de Houcoiran. NODETO (Bernardus de), c. 337. NOERIO, NOER, Noe , (Arnaldus Poncius de), e. 270. — (Arnaldus Poncius de), c. 261. — (Bertrandus de), c. 210. — (Galterius de), e. 83o. — (Gauterius de), ce. 268, 270, — (Poncius Arnaldus de), consul Tholose, c. '^91. — {Rogier df), e. 192. — (Rogerlus de), ce. 826, 827, 828, 829, 933, I i63 ; Noé [Haute-Garonne), arr. de Muret. NOGARED.A. (Sausanemius de), c. 1348; Noearèdf [Haute-Garonne), commune de Canens, a I JJ INDEX ONOMASTICUS. 2i54 AOGARETO (Stepliaims de\ miles, c. îi i ; peut- être Nogarct (^Mautë-Garonnc), arr. ac Villefran- che de Lauragais. NOGEIRAN (Peiriis de), c. .'SSi. rioiACO (Bertrandiis de), c. 1548. NOLIO (Petriis de), canoniciis Narbonensis, c. i3o. NOMETAMIIS (Alfanti de), ce. 1028, 1029; les Métamies {Vaucluse), au nord-est de Venasijue {Cassini'). NONGEVILLA (Th. de\ miles, senescalliis Tho- lose & Albiensis. Fide NANGEVILLA. NORMANDI (Giiillelmus), helemosinariiis Narbo- nensis, c. 222. Norniandia [Ricard de)^ c. 120. NonMANsiE usus & consuetudines, c. 94"- NOR.MANNIS (JacobuS de), arch idiaconus iria)Or Narbonensis & notarius Apostolice sedis, c. 222. Normans, c. 36 ; les Normands. NOVAL (Guillelmiis), burgensis Electi, c. 1046. NOVAVILLA (Theobaldiis, Tibaldus, Teobaldus, Thebaiidiis de), ce. 079, 612, 652, 607, 6.58, 66c, 687. NOVKLLIS, NOVELLES (Guillelmiis de), c. 70^. — (Rtibeus de), Narbonensis, c. ioo5; Nouvelle iAude), commune de Tuchan ('). NOVIACO (Thcobaldus de), c. 1287. NOVILLA (Thomas de), clericus, ce. i38i, iSijr, 1629, i63o. NoviOMENSis episcopiis, ce. 817, 818. NOVIS (Aldeberms de), jiidex & cancellarius R. comitis Tolose in ^'e^.lissino & citra Rodanum, ce. 697, 746, 747. — (Hiigo de), ee. i 1 26, I 1 27 ; Noves (Bouchcs-du- Khone), arr, d'Arles. NUCHOMUS, miles, c. 1314. Nl'NO SANCII, cornes Rossilionis, Vallisperii, Cerriianie & Confluentis, ce. 212, 83i, 898, 899. Nuremherk (burgravius de), e. 991. o O., episcopiis Miinatensis. l'ide ODILO. O., Romanoriim imperator. Vide OTTO. O., dux Biirgundie, c. 563. G., senescalliis Carcassone. Vide COCUS. OALRICl (Giiillelmus, Willelmiis), ce. 364, 474. ORICA, (ilia Jordani de Insiila, c, 462. OCTAVIANUS, S. Marie in V'ia Laia diaeo:iuv cardinalis, ec. 1182, 11 83, 1184. OUUO (Arnaldiis), e. 49">. ODILA, abbatissa S. Salvatoris, e. 3r8. ODILO, Gaballitanorum alias Mimateittis episco- piis, ce. 1447, 1448, l'i.'io. ODO, abbas Bolbone, c. 391 . ODO, Leomanie vicccomes, c. 277, OUO, OTTO, filius Viziani vicecomitis Leomanie, de Leomania, ce. 604, 5o6 ; vicecomes Leoma- :11e, ce. 749, 1200, 1201. ODO, vicariiis Biterrensis, e. 979. ODO (magister), clerieiis comitis Tolosani. Vide MONTONERIA. ODO (Arnaldiis), c. 405; consul Tholose, ce. 465, 465. Oide (mestre). Vide MONTONERIA. OI.ARGIO, OLI.ALARGA, OLARGIIS , Oiargue , Olargues (Bernardus de), canonicus Narbonen- sis, e. 221 . — (Bernardus Pétri de), e. 338. — (Bertrandiis de), c. 1008. — (Frotarius, Froiardus de), ee. 82 1 , 822. — Pontius de), ec. 3i3, 38 j, 391, j86. — fPontius de), jurenis, ce. "189, 638, 669, 8i5, 82 1 , 822, 1091, 1209. — (Sychardiis de), prepositiis Magalonensis, ce. 998, 1000; Olargues {Hérault), arr. de Saint- Pons. OLERIUS (Bernardus), consul civitatis Narbone, c. 1094. Oi.EBoxE (archipresbiter de), e. 1281 j tic d'OUron. O/i (Stephaniis . — (Guillelmus de), c. 39 r . — (Raimundus Berengarius de), c. 390. — (Stephanus de), c. 523 j Ouvàillan. ^^AuJe , arr. de Narionne. P., Albanensis episcopus, in partibus Piovincie pape vices gerens, c. 1268. P., S. Marie in Aquiro dyaconus cardinalis, Apos- tolice sedis legatus. Vide PETRUS. P., Narbonensis archiepiscopus, e. 309. Vide PON- TIUS. P. A.MELII, P., Narbonensis archiepiscopus. Vi.i.' PETRUS. P. DE MONTEBRUNO, Narbonensis archiepisco- pus. Vide PETRUS. P., P. R., P. FABRI, episcopus Agathensis. Vide PETRUS. P. liER., P. DE MONTEBRUNO, episcopus Aga- thensis. Vide PETRUS. P., Alvernorum episcopiis, c. 297. P., Biterrensis episcopus. Vide PETRUS, PON- TIUS. P., Lodovensis episcopus. Vide PETRUS. P. DE CONCHIS, episcopus Magalonensis. Vida PETRUS. P., episcopus Ruthenensis. Vide PETRUS. P., Uticensis episcopus. Fiie PONTIUS. P., Bolbonensis abbas. Vide PETRUS. P., abbas de Caunis. Vide PETRUS. P. R. , abbas Caunensis. Vide PETRUS RAI- MUNDI. P., abbas Clariaei, c. 625. P. G., abbas Combelunge, c. É09. P., abbas Francarumvallium. Vide PONTIUS. P., abbas S. Affrodisii Biterrensis. Vide PETRUS, PONTIUS. P., abbas S. Egidii. Vide PONTIUS. P., S. Guillelmi abbas. Vide PETRUS. P., abbas S. Jacobi Bitterrensis. F//y> PETRUS, camerarius Montisolivi, c. 1741 PETRUS GALTERII, prior alias preceptorHospi- talis apud S. Egidium, ce. 328, 33o. PETRUS DE ..., sacrista Biterrensis, e. 32. PETRUS AMELIUS, sacrista Biterrensis. r,./e PE- TRUS, archiepiseopus Narbone. PETRUS KERNARDUS, sacrista S. Pauli Narbo- nensis, c. 270. PETRUS, sacrista Uticensis, e. 559 PETRUS BERNARDI, canonieus Albiensis, e. 408. PETRUS (frater), canonieus de Caciano, c. .007. PETRUS, canonieus de Roseha, c. 1703. PETRUS (magister), capellanus de Caramanno, c. 1 1 i3. ' PETRUS ARNALDUS, monachus, c ,691 PETRUS, elericus, c. 53i. . PETRUS, rex Aragonum, Aragonie, cornes Barcha- lonensis & dominus Montispcssulani ce 21 5 220, 5.8, 52., 522, 523, 533, 534, 537,' 6,2; 647. V,de Ar.AGONUM rex. PETRUS, cornes Britannie, c. 8.6. PETRUS RAIMUNDI, cornes Conve'narum, c. 209. PETRUS, vicecomes Lautricensis, Lautrici, de Lautr.co ec. 206, ,039, ,040, ,,98, ,263, .309, ,362, ,408, ,432, ,433, .434, ,435, .46., 1462, .J25. -t T t r PETRUS cornes, ce. 337, 338; vicecomes Narbone ce. 418, 425, 487, 490. ' PETRUS, filius régis Aragonum, e. 2.3; infans Aragonie, ce. i5o., .5o2. PETRUS, camaricncus régis Franeie, ce. ,608 1701. ' ' PETRUS, filius Arnaldi Convenarum, ce. .204 PETRUS, filius Raimunai de Ucetio, c. 3o£ ii63 INDEX ONOMASTICUS. 2164 l'ETRUS, notarius FdxI, c. 1480. PETRUS ALUEBERTUS, miles, c. 3 18. PETRUS ARNALDI, notarius de Narbona, c. lySS. PETRUS KERMUNDUS. ^ide SALVIO. PETRUS (Bernardus), consul Tolose, c. S76. PETRUS BROARDI, castellanus Montisiegalis, c. lycS. PETRI 'Dominicus), c. 554. PETRUS ERMENGAVI, c. 366. PETRI (G.J, jurisperitus, c. 1742. PETRI (G.), ce. 400, 402, 525. PETRI (Garsias), c. yoS. PETRUS (Giiillelmus), scriptor, ce. 404, 468. PETRUS MARTINI. ViJe CASTRONOVO. PETRUS RAIMKAUm, miles, ce. 1704, 1705. PETRUS RAIMUNDI, vicarius Narbone, ce. 283, 284. PETRUS RAIMUNDI, Narbone, c. 354; peut-être le même ^ue le précédent. PETRI (Raimundus), e. 1007. PETRI (Raimundus), burgensis Eleeti, c. 1046- PETRUS RAMUNDUS, frater Ramundi coraitis Tolcsani, e. 5o6. PETRUS RO., consul Gallaei e. 496. PETRUS ROGERIUS, causidieus, c. 268. PETRI (Rogerius), c. 470. PETRUS (WiUelmus), consul Tholose, c. 791. PETRI (Ws), c. 657. PEXIAUDI (Anthonius), rector de Bethléem & subsacrista ecclesie Narbonensis, c. 240. Pey [Vevesijue del). Vide PoDIENSis. Peyraguord (Ramon de), c. 65. Peyre de Castelnau. Vide CASTRONOVO. Peyre, conte d'Ausiera, c. 22 j Pierre de Courtenay, comte d'A uxcrre, PEZENATIO (de). Vide PEDENATIO. Philipoi, ce. i3i, i32. l'HILlPPA, vieecomitissa Narbone, ce. 1729, i73o. PHILIPPA, filia quondam vieecomitisse Altivilla- 635, 642, 6ii4, 685, 728, 709, 760, 761, 765, "94, 816, 85^, 880, 888, 901, 1177, 11- I 180, 1181, 1 182, 1021 , l522. 179. PHILIPPUS m, rex Franeie, ce. 2i5, 220, 1436. PHILIPPUS, régis Franeie primogenitus, postea Philippus IV, ce. 220, 697, 1676, 1748. PHILIPPUS VI, rex Franeie, e. 232. PHILIPPUS, eomes Bolonie & Clarimontis, ce. 816, 840. PHILIPPUS, vieecomes Lautrici, c. 209. PHILIPPUS, senescaUiis Agennensis, c. 677. PHILIPPUS, serinarius Imperii, ce. io33, 1034. PHILIPPUS, notarius curie Carcassone, e. 1599. PHILIPPUS (raagister), c. 204. PHILIPPUS, c. 402. PIANO, APIANO, Pyan (Guillelmus de), miles, senescallus Carcassone, ce. i263, 1265, 1276, 1277, 1278, i3ûi, i3o6, i3o7, i3o9, i3ii, 1359, 1448, 1468, r5o9. PICARELA, PICARELLA (God.), c. 534. — (Guillerraus Arnaldi), c. 555. — (Isarnus), e. y 1 5o. — (Petrus Rogerii), miles, ce. 1116, i i5o. — (Rogerius), e. 555. PICTAVI, PICTAVIA, PICTAVIS (Ademarus de), ce. 206, 395. — (Guilhelmus de), ce. 270, 279, 283. PiCTAViENSiS episeopus, ce. 372, 1179. PiCïAViENSiS, PiCTAVii thesa urari US , trésorier de Poitiers, ce. 1278, i3i3, i5l4, iSi?. PiCTAViE & Tholose cornes, ce. 1278, 12S0, i336 i366, i558. PiCTAViENSis coraitissa, c. 1279. PicTAViENSiS & Tholose eomitis gerentes vices, e. 1723, — tenentes lociim, c. 1715. P1CTAVIENSES LoMBARDi, e. 1285. PiCTAViENSis moneta, e. 1282. P1CTAV1ENSES libre, e. 1282. ris, uxor Arehambaudi, eomitis Petragoricensis, Pictavienses solidi, ce. 1280, 1282, 1400. ce. 1697, 1700, 1701, 1702 PHILIPPA, filia Jordani de Insula, c. 462. l'HILIPPA, uxor Guillelmi de Andusia, e. 1446. PHILIPPA, filia Rogerii de Voûta, c. 1699. PHILIPPUS, Aquensis arehiepiscopus , ce. 1344, |353. PHILIPPUS, Coloniensis arehiepiscopus & Italie arehieaneellarius, e. 333. PHILIPPUS, sacrista Agathensis, c. 978. PHILIPPUS, PHYLIPPUS, S. Ylarii, Hyllarii, Hi- larii Pietavensis thesaurarius, ce. 1260, 126J, 1 267, 1291 , 1 296. PHILIPPUS, eapellanus eomitis Pietavensis & Tholose, e. é 3 16. PHILIPPUS (frater), de ordine fiatrum Minorum, ce. i326, 1703. PHILIPPUS II, PHYLIPPUS, PH., rex Francorum, lo rcy Philip^ Philip Dieudonnat rey de Fransa, ce. 5, 39, 42, 2o5, 3oo, 432, 462, 563, 075, PICTAVINUS (Stephanus), filius W' de e. I 1 45. PICTOR (Ugo), notarius, ce. 640, 642. Pieron, regius secretarius, c. 445. Pierre Bernart, ce. i5i6, iSiy. PIGARIUS (Guillelmus), miles, c. 946. PIGNA (Bernardus), notarius, c. 720. PIGNANO (de). Vide PINIANO. Piguin [Roiert Je). Vide PEQUEN;. PILAPULLUM (Amblardus). Vide PELAPULLUM. PILETUS (Arnaldus Guillelmus, WiUelmus), con- sul Tholose, ce. 475, 478, 482, 486, 640, 709. PILIFICA, PILIFICATUS, PILISFICATUS (Rai- mundus), ce. 495, 5o6; consul Tholose, ce. 369, 41-, 476, 478, 483, 487. PILISTORTUS, consul Tolose, c. 447. PILISTORTUS (Petrus Guillelmus), ce. âiyj con- sul Tholose, ce. 447, 472. PILLUSFORTIS, miles, e. 1 1 1 5. !i65 INDEX ONOMASTICUS. :l66 PJLOSI, PILOSIl (Arnaldus), c. 1412; synd.cus Lautnci, c, 1669. PINCIUS (Guillelmus), c. 99S. PINELLIS (B.), c. 1086. PINIANO, PIGNANO (Bernardus de), c. 3oj. — (Ermengavus de), ce. 3o2, 366. — (Guillelmus de), c. 148$. — (Raimundus de), c. 401. — (Raimundus Guillelmus de), ce. 3d2, 356; Pi- gnan (Hérault), arr. Je Montpellier. PINIBUS (Willelmus Raimundi de), dominus Talheburgi, c. 1291. PINOS (Gaucerandus, Goceranmis de), ce. 1224, I /i 0 2 . PINU (G. de), clericus Agathensis, e. 804; le Pin (Hérault), commune Je Vieussan. Pixu (domini de;, e. 828; Pin {Haute-Garonne), arr. Je Muret. PINU (W. de), c. 943. PIPINI (Petrus), c. 523. PiPiONiiius, Pepios, Pipio (consules de), e. i6(j3. — (Geraldus dei, e. 1 197. — [Guy rai, GuyrauJ, scnhor Je), ce. ^9, 40, 79; Pépieux (AuJe), arr. Je Carcassonne. PIRIS (Guillelmus de), custos palatii Biterris, c. 1452. PIS (Geraldus de), diaeonus, c. 728. — (Guillelmus Aramonis de), c. 1119. — (Guillelmus Raimundus de), dominus Cavi- montis, c. 1231; Pis (Hérault), commune Je Saiat-Na^aire Je LaJare^. PiSA.vi, ce. 212, 264, 265, 1667. PiSAM eommunis officiales, c. 1746. PiSAXi solidi, e. 1746. PiSAsoRiM mos & consuetudo, c. 1746. PISSIACO, PISIACO (Robertus de), miles, ce. 578, 816. ' — (Simo de), miles, c. "178. ViJe PASSI. PITRELLI (Petrus), c. 556. PIUCELA (domina), mater Geraldi de Armaniaeo, c. 1263. Plaignaxo, Plailiia.'«o, Plainfia (homines de), ce. 1639, 1644, 1648, 1688. PLAIGNANO (Guillelmus de), ce. ii52, ii53, 1 155, 1 136, I I 37, 1 138. — (Petrus Raimundi de), c. 1 164; Plaigne yAuJe), arr. Je CastelnauJary. PLANELLIS (Raimundus de), c. j 1 19. PLANISSOLIS (Arnaldus de), c. 1062. — (Philippus de), c. 692. — (Raimundus de), c. 691 j peut-être Expias [Ariége), arr. Je Pamiers. PLANO (Raimundus de), miles Narbonensii, ce, 1002, 1093. — Ugo de), e. 390. PLANOVILLARIO (Petrus de), junior, ce. ■■,27, 172SJ Plavila (AuJe), arr. Je Castelnaa.l : ■ ■- . PLASSIACO (H. de;, eoncitabulu» Alvcmic c. 1283. PLESSEIO (Guillelmus de), clericus comitis Al- fonsi, ce. 14U9, 1491, '492, 1623, 1629. Pobol (Bernardus Je), e. 1207. PouEMi'MACi vieeeomes. ViJe PONTIUS. PoDiExsES solidi, ce. 729, 1146. PoDiKXSis, l'evesque Jel Pey, c. 19. PODIO (magister Bartholoraeus de). Tj./t- PODIO- NAOTERIO. POUIO (Arnaudus Raimundi de), e. 431. — (Galardus de), e. 41 1. — (P. de), miles, e. 1439. — (Petrus de), c. 411. — (Petrus de), ce. 788, 936. — (Petrus Regina de), e. 272. — (R. A. de), ce. 1067, 1C.68. — (Raimundus Arnaudi de), c. 788; castellanus Careassone, e. 843. — (Renaudus de), e. 1043. — (Rogerius de), ce. 412,418; tous ces personnages paraissent être Je Carcassonne ou Jes environs Je cette ville. POUIO (Amatus de), bajulus episcopi Albiensis, c. i3o6. — (Guillelmus de), miles, ce. 1211, i3o7, i3oo. i633. ^ — (GuiUermus de), miles, c. 1434. — (R. de), miles, e. i633. — (Rayraundus de), e. 1706. — (Syeardus & Raimundus de), milites, fratres, e. 1 1 I 5 ; famille Je l'Albigeois. PODIO ^Martinus de), e. 83o j Ju Toulousain. PODIO (Ugo de), c. 402; Jes environs Je Montpel- lier. PODIO (Ermengaudus; Ermengavus de), ce. I027, 1040, 1039, 1122, 1124. — (Ermengavus de), jurisperitus, c. 1342. — (Petrus de), c. 1203. — (R. de), c. i5l7. — (Raimundus de), ce. 1634, 1676. — (Ripertus de), e. 323. PODIOABONE (Vuillelmus de), eanonieus Appa- miensis, e. 578 ; Pechabou [Haute-Garonne], arr. de Toulouse, PODIOALTO (Rostagnus, Rostannus de), ce. 937, 1060, io65; bajulus comitis Tholosani, c. 837. PODIO AURIOLO, PODIUM AURIOLI (Guilaber- tus de), c. 1141. — (GuiUermus Petrus de), e. 1548; Pechauriolle Hautc-Ga/onne), commune Je Toulousi-, i'ODIOBUSCANO (Remundus de), consul Tolose, L-. 737; Pechbusque (Haute -Garonne), arr. Je Toulouse. PouiiKELSi consules, c. 1 120, — obsidio, c. i5o8; Puicelcy (Tarn), arr. J'Alii. PODIOCHAIRICO (Arnaudus Raimundi de), e. 41 ij Puichcric [AuJe), arr. Je Carcassonne. PODIO CINHOS (Petrus de), e. 937. PODIO GERMERII (Giraudus, Giraldus de), ce. 1382, 1641. .\6-j INDEX ONOMASTICUS. :l68 PoDiiLALRENTii milites, C. IIlS. PoDiiLAUBENCu consules, c. 1261. PODIOLAURENCIO , PODIOLAURENTII , Pcck- laurens (Gausbertus de), c. 1261. — (magister Guillelmiis de), capellanus coiiiitis Tholosani, ce. 1200, 1262, i265. — (Pictavimis de), c. 1261. — (Sayssius de), c. 1261. — (Sycard Je), ce. 81, 192. — (Sicardus de), ce. 834, 848, 11 18; dominiis cistri de S. Paiilo, c. 849; PuyUurens {Tarn), arr. de Lavaur. PODIONAUTERIO, PODIO (Aniaudiis Raimimdi de), e. 411. — (magister Bartholomeiis de), clericiis Régis, c. ij8oj jiirisperitus, c. 1 434 ; jiidex senescal- lie Carciissone, ce. 1399, I4r)9, 1462; jiidex curie Carcassone, ce. 1609, irii3, i63i; judex Carcassone, ce. 1099, i633, i663, 1668, 1670, 1736, 1742, 1743 ; judex jiiratiis senescalli Car- cassone, e. 1458. — (Galardus de), c. 473. — (P^trus de), ce. 473, 475. — (Stultus de), c. 285; Pennauùer [Aude), arr. de Carcassonne. POUIOSALICONE (Berna rdus de), c. 4,^4. — (Petrus de), miles, c. 1209. — (Petrus Deodatus de), c. 320. — (W. de) & ejus filins W., c. 587; PumaVicon [Hérault), arr. de Béliers. PODIOSIURANO (magister B. de), judex senescalli Carcassone, c. 1434; Pexiora [Aude], arr. de Castelnaudary, FODIOSORIGARIO, SORIGERIO, PUTEOSORIGA- RIO, SOREGARIO (Berenearius de), ce. 337, 333,378. — (Berengarius de), miles, ce. 821, 822, 1198, i3i6, 1477, 1478, i665, 1666, 1730. — (Berengarius Rigaudi de), ce. 1190, 1198. — (Bertrandiis de), miles, c. 1743. — (Br. de), c. 1742. — (Raimundus Vassadellus de), c. 378. — (Rainoardus de), c. 378 ; Puisserguier [Hérault), arr. de Béliers. PODIOVmrDI (Girardus de), c. 1 r92. — (Hugetus de), c. 1673. — (Sycardiis de), ce. iiôô, 1 1 56 ; Puiven {Aade^, arr. de Limoux. POGETO, POIETO (frater Pontius de), inquisitor heretice pravitatis, c. 1694. POmCHA (Arnaldus), Cisterciensis monachiis, c. 578. POIOI. (Raymundus de), miles, c. io35. Poitiers [trésorier de). Vide Pictaviensis. POI.ERERIUS, POLERIUS (Ramundus), consul Tholose, ce. 475, 478, 482, 486, .•■i;9, 640. POMARETA (Bernardus de), e. 4,1; Pcmaride [Haute-Garonne), commune de Noé. POMARIBUS, Pomars, Pomas (Bernardus de), ce. 809, 1 IJO. — (Ermengardis de), c. i663. — (G. de), sacerdos S. Justi Narbonensis, c. 218. — iPerrinus de), ce. ii52, ii54j Pomas [Aude), arr. de Limoux. POMAYROUS, Pomairols (Petrus de), canonicus Narbonensis & reetor eeclesie de Bugazag, ce. 234, 236, 240, 241. — (R. de), c. 398; Pomérols [Hérault), arrond. de Béliers. PONCIUS. FIde PONTIUS. PONCTIS (de), l'ide PUNCTIS. Ponpagne [Odart de), viguier de Tholose, e. 1 ji6. Pons, évé(jue d'Arras, e. 840. Pons, hispe d'Urgelj c. 1037, Pons, visconte de Sanct Anthony, c. 84. PONTE (Ademarius de), consul Tolose, ce. 439, 441. — (Arnaldus de), civis Thclosanus, e. 1602. — (Bernardus Petrus de), consul Tholose, ce. 369, 4'7. 47î- — (Bertrandus de), notarius Avinlonensis, c. 838. — (Constantinus de), consul Tholose, c. 641. — (.Giiillelmus, Willelmus de), ce. 3 18, 323. — (Johannes de), canonicus S. Justi & S. Pauli Narbone, c. 239. — (Petrus de), c. 5o4j consul Tholose, ce. 476, 483, 487, 736, 738. — (R. de), consul Tolose, c. 1 n3. — (Raimundus de), ce. 893, 1 166. — (Ugolenus,Ugolinusde), c. 893; consul Tolose, c. 709. Ponte (infirmi de), c. 287. PONTELABIGIO (Ademarut de), consul Vauri, c. I 261 . PONTIS (de), ride PUNCTIS. PONTIUS, Narbone archiepiscopus, ce. 263, 270, 277, 278, 3o2, 309, 341. PONTIUS DE S. JUSTO, Biterrensis episcopus, ce. 221, 259, 260, 262, 1666, 1667. PONTIUS, Majoricarum episcopus, e. 221. PONTIUS, Uticensis episcopus, c. 1173. PONTIUS, abbas Francarumvallium, ce. 327, 35r. 382. PONTIUS, abbas S. Affrodisii Biterrensis, c. 728. PONTIUS, abbas S. Egidii, ce. 620, 822, 823. PONTIUS, S. Poncii Thomariensis abbas, e. 1209. PONTIUS, abbas S. Pontii Thomeriarum, e. 1399. PONCIUS PETRUS, prior Saneti Boniti, c. 3o5. PONTIUS RAINARDUS, capellanus & clericus S. Nazarii Biterrensis, ce. 347, 3jc-. PONCIUS (frater), de ordine fratrum Predicato- rum, inquisitor heretice pravitatis in partibus Tholosanis & conqueste, ce. 1481, 1482, i632. PONCIUS, frater minor conventiis Tolose, e. 1 1 13. PONCIUS UGO, UGONIS, P. UGO , P. H., co- rnes Impuriarum, Ympuriarum, Empuriarum, ce. 998, io58, ic68, 1619, 1626. 1169 INDEX ONOMASTICUS. 2170 PONCIUS, Podempniaci vicecomes, te. 29-, 6!)3. PONTIUS, notarius cotnitis Astaracensis, ce. 1 164, I 16). PONCII (Petriis), publieus Biterris notariiis, ce. 1207, 1211, 1 399. PONTIUS, gramaticus, ce. 2-^7, 290, 296. PONTIUS, noiarius, c. 267. PONCIUS, scriptor, c. 3-2. PONCIUS (Arnaldus), notariés Tolose, ce. 6^0, 642. PONTIUS (Bernardus), miles, c. ç^S PONCIUS (G.), c. .")26. PONTII (Galardus), miles, c. 946. PONTIUS GALCELMUS, c. 33.".. PONCIUS (Guillermus), c. .551. PONTO (G. de), c. 921. POPIA, POPIO (Fiilco de), ce. loio, 1119; Saint- Cir^ la Popie {Lot), arr. de Cakon, POPIANO (Siephanus de), archidiaconiis Biter- rensis, c. 32 1 ; Popian [Hérault), arr. Je LoJ'eve. POPUUVILLA fSiephaniis de), c. 3i.".; Pouvour- yille {Haute-Garonne^ , commune de Toulouse. POPULO (Guillelmus de), jurisperitus, c. 1744. PORCEIXF.TI, Porcelet (Bertrandiis , Bertrand), ce. 117, 28 I. PORCF.LLI (Guillelmus Petnis), c. 3i8. PORCELLI (Matheus), presbiter loci de Sijano, rector ecclesie de Cniseadis, c. 23o. PORCELLUS (W.), c. 69.5. PORCIANO (magister Bernardus de), officialis Car- cassone, c. i633; Pouaan {Hérault), arr. de Montpellier. PORCILIO (R. de), civis Biierris, c. 1467. Porrada {lo cavalhier), c. 8 1 . Port (magister Johannes de), canonicus Atreba- tensis, c. I233. PORTA (G. de), c. 526. — (Guillelmus de), scriptor, c. JSp; scriptor re- gme Aragonie, c. 534. — (P. de), ce. 526, 534. — (Ugo de), c. ."i2.j; famille de Montpellier. PORTA (Ramundus [de]), consul Mirapicis ; Por- tes {j4riége), arr. de Pamiers, PORTALLO, PORTALE, PORTALI , PORTALLE (Berengarius de), consul Tolose, c. 1 1 13. — (Oldrieus de), consul Tolose, ce. 5o6, 5i6, r>ij. — fRamundus Geraldus de), c. 1220. — (Tholomeus de), civis Tholosanus, c. 1612. PORTARADES (R. de), c. 3.55. PORTAREGIA (Berengarius de), c. 418. — (Rnimiindus de), c. 584; iourgeois de Narionne, PORTARIA (Bernardus Arnaldus de), e. 834. — (Bernardus Caraborda de), e. 5o6. — (Guillelmus Ramundus de), c. 3r5. Portas (Jordanus Je), c. 396; Portes {Drame), arr. de Montélimart (}). PORTAVETFRI (Peirus de], ce. 307, 38|. PORTKLLA ^Bernardus de), c. 9.5.5. PORTELLO (cousules de), e. 1065; Portet {Haute- Garonnr), arr, de Toulouse, PORTERIUS, POUTERII (Aimerlcus, Eimericus), ce. 1040, 10S9, 1124, 1127, 1167, 1200, I2C.I. — (Bartholomeus) , frater precedentis, ce. ic^-i, 1124. PORTU (Raimundus de), publieus Moniispessu- lani noiarius, c. 58 1. PoiiTLE.v.'iis episeopus, ce. 795, 796. Vide CONRA- DUS. Por.TVS S. IVI.\r.ii; consules, c. 1120; Fort-Sainlc- Marie {Lot~&~Garonne), arr. d'Agen, POSANO (de). Vide POZANO. POSCHERUS, POSCHERIENSIS (Beeavidus de), c. 570. •^ (Elisiarius), e. 3j3. — 'Petrus de), c. 3oâ. Po 50/5 (Johannes 7, 1076, 1084, io85, 1087, 1088, iioâ, 1108, 1109, iiio, iii5, 1116, 1118, 1129, 1134, ii37, ii38, 1142, 1143, 1144, 1145, 1160, 1161, ii65, 1166, 1169, 1176, 1177, 1178, 1179, 1180, 1181, 1182, ii83, 1191, 1196, 1197, 1222, 1224, 122."), 1232, 1249, i2.')o, 1255, 1258, 1260, 1267, 1289, 1291, 1292, 1295, 1329, i38r, 1387, 1395, 1401, 1438, 1491, 1494. i5i5, i5i7, 1554, i556, i557, i6i5, 1616, 1627, 1628, 1629, 1641, 1708; dux Narbonensis, cornes Tholose, marchio Provincie, ce. 79r , 798, 799, 8ao, 801, 802, 8o3, 804, 811, 8i3, 832, S78, 879, 1092, 1093, 1094; iux de Nariona, coms de Tholo^a, mar- ques de Proensa, ce. 835, 835, 863; cornes Tho- lose, marchio Provincie, & dominus Marsilie, ce. ioï3, 1024; eomcs Tholose, marchio Pro- vincie, ce. 923, 924, 925, 926, 993, 997, 1002, ioo3, 1008, 1025, 1026, 1027, 1028, 1029, 1037, 1039, 1040, ic5i, io52, io53, io55, io56, io58, 1669, 1064, io65, 1067, 1090, 1091, 1097, 1099, iioo, iioi, 1104, Ill3, 1114, 1121, 1123, 1124, 1125, 1126, 1127, 1162, ii63, 1164, 1170, 1172, 1199, 1200, I203, 1245, 1246, 1247, 1248, 123l, 1252, 1253, 1254; dictiis cornes Tholosaii us, ce. 842, 843, 845; condam comes Tholose, marchio Provincie, c. 1695; quondam comes Tolosanus, ce. 1265, 1266, 1275, 1277, 1278, i3o2, i325, 1430, 1582, 1593, 1646, 1684; eomitis Tholo- sani balistarii & servientes, c. 1264. RAIMUNDUS TRENCAVELLUS, Ramon Trenca- vels, proconsul Biterrensis, vieecomes Biterren- sis 81 Careassonensis, vfscoms de Beseis, ce. 266, 271, 273, 274, 281, 3o3, 3i3, 35i, 378, 484. RAIMUNDUS ROGERIUS, ROTGERII, filius vice- comitis Biterrensis, c. 41 i j vieecomes Carcassen- sis, Biterrensis, Redensis 8c Albiensis, ce. 429, 431, 453, 467, 468, 470, 473, 474, 4-5, 484; qiiondara vieecomes, ce. 579, 58 1, 582, 787, 788, 859, 1209. RAIMUNDUS, vieecomes Cardone, c. 286. RAIMUNUUS FULCONIS, FULCHONIS, vieecomes Cardone, Cardonensis, ce. 954, 955, 101 1. RAIMUNDUS DE CARDONA, filius vicecomitis, ce. 954, 955. RAIMUNDUS, filius Guillelmi VII de Montepes- sulano, c. 287. RAIMUNDUS, filius senescalli Ugonis de Alfario, c. 893. RAMUNDUS, jurisperitus, c. loii. KAIMl'NDUS, seriptor, c. 702. RAIMUNDUS, leddarius, c. 404. RAIMUNDUS AI.MERICUS, filius Bernardi Pétri de Cossano, e. 738. RAMUNDI(Arnaldus), capitiilarius Tolose, c, 356. RAMUNDI, RAIMUNDUS (Arnaldus), Carcassone vicarius, ce. 42", 453, 468, 470, 47', 473, 475; vicarius Biterris, c. 404. Ramon Bt'lenguycr, c. i52 ; peut-être le même ^ue le suivant. RAMUNDI, RAMUNDUS (Beleiigarius, Berenga- riusj, ce. 5o2 , 5o6; consul Tholose, ce. 369, 417, 441, 456. RAIMUNDI, RAIMUNDUS (Berna rdiis), ce. 474, 553. RAIMUNDUS (Bertrandus), consul Tolose, e. 377. RAIMUNDUS CENTULLUS, c. 268. RAIMUNDUS GAUCELINI. f^ide LUNELLO. RAIMUNDUS GAUZBERTI, c. 322. RAIMUNDUS G., filius A. de Marcafaba, ce. 1 1 39, I 140. RAMUNDI (G.), consul S. Antonini, e. 824. RAIMUNDUS (G.), c. 1024. RAMUNDUS (G., Guillelraus, Willelmus), filius Pétri Ramiindi, ce. 480, 492, 5o4 j capitularius Tholose, ce. 356; eonsiliarius Tholose, c. 363; consul Tholose, ce. 448, 465, 466. RAIMUNDI (Guillelraus), notarius Montispessu- lani, ce. 368, 398, 400, 402, 460. RAIMUNDUS (Guillelraus), notarius Tholose, e. 409. RAIMUNDI (Guillelraus), sellarius, c. 404. RAIMUNDUS (Guillelraus), c. 391. RAMUNDUS (Hugo), ce. i33o, i333. RAIMUNDI (P.), c. 65i. RAIMUNDI (Petrus), miles, c. iii5. RAIMUNDI (Petrus), consul Appamie, c. 1367. RAMUNDUS (Petrus), major, c. 5o6; consul To- lose, ce. 376, 439, 441, 482, 486, 491, 640; capitularius Tholose, e. 363. RAMUNDUS (Petrus), raajor, consul Tolcse, c. I I r 3. RAIMUNDI (Petrus), notarius, c. 396. RAIMUNDI (Petrus), e. 397. RAIMUNDI (Pontius), c. 436. RAIMUNDUS ROGERII, films Trencavelli, quon- dara vicecomitis Biterrensis, c. 1509. RAIMUNDUS ROGERIUS, e. io36. RAIMUNDUS TRENCAVELLI, filius Trencavelli 8t S. ejiis uxoris, ce. 404, 422, 609. RAIMUNDUS UNALDUS. Fide LANTARIO. RAINALDUS', RAINAUDUS, episeopus Biterren- sis, ce. 589, 599, 600, 601, RAINALDUS (frater), curara domus Narbone hos- pitalis Jerosolimitani tenens, e. 663 ; comenda- tor S. Johannis de Narbona, c. 762. RAINALDUS, capellanus Amalrici, eomitis Mon- tisfortis, e. 579. RAINALDUS (magister), e. 36o. RAINALDUS, RAINALDI, RAYNALDUS (Arnaldus Willelmus), consul Tholose, ce. 369, 376,^393. RAINALDUS (Bertrandus), c. 495. RAINALDUS (Bertrandus), e. 523. RAINALDI, RAINARDI (Gausbertus) , scutifer, ce. 1459, 1460; miles, c. 1432. vni. 69 2179 INDEX ONOMASTICUS. 2180 RAINAI.DI (P.), c. 523. RAINARDUS (Tontius), publiciis notarius Tha- rasconis, c. pSp. RAINARDUS (Willelmus Petrus), consul Tolose, ce. 736, 738. Hainaut (A.), c. 583. RAINE (Poncius), c. 399. RAINERIUS (frater), Apostolice sedis legatus, c. 509. RAINERII, RAYNERIUS (Raimundus), consul To- lose, ce. 834, 1 220. RAINES (Arnaldiis), c. 1211. RAINO, frater Heliziarii, domini de Ucetin , ce. i33i, i332. Raissac (Maderius de), civis Albiensis, c. 1669 (Tarn), commune de Carmaux (?), Ramas (Johannes de), c. ^23. RAMBALDI (Raimundus), miles, c. 1 1 16. RAMEGII (G.), seutifer, ce. 1459, 1460. RANAVII.LA (Arnaldus de), junior, c. 1040; Ren- neville (Haute-Garonne), arr. de Villefranche de Lauragais, Rancils (R. de), c. 1267. RANCURELLI (G.), c. 402. RANCURELLUS (Bertrandus), c. 696. RANDO, baro Mimatensis diocesis, e. 1448. RANDONE, RANDON, RADONE (Guillelmus, W. de), ce. 3o6, 307, 324; Châteauneuf-de-Randon (Lozère), arr. de Mende. RAinSSACHO (B. de), ce. 1662, |663; Raissac, un des lieux de l'Aude de ce nom (?). RASCACIUS, Rascas, Rascats (Raimundus), ce. 35i , 38 I, 402, 428, 434. Rascas'^el (R.), c. 523. Rascon, c. 382. RASCOS fPoncius de), c. 552. RASICOT (GulUermus), c. 523. RATERIUS (Bernard us), consul Tolose, ce. 494, 496, 507. RATERIUS, e. 461. RAVANUS (Bertrandus), c. 979. RAVATO, Ravat, RABATO (Augerius de), miles, ce. 8(^4, 865, i3i4. — (Giiiraudus de), miles, ce. ii52, ii53, 1154, 1 157. — (Jordanus de), domicellus, c. 693. — (Raraundus de), c. 541. — (Raimundus de), frater Guiraudi, ce. 11 52, I i53. — 'Raimundus Sanctius, Sancius, Saneii de), miles, ce. 767, 864, 865, 959, io36, 1428, 1673. — 'R. Raimundi de), de Lauraco, c. i i5i ; Rabat iArit'ge), arr, de Faix, RAYBAUDUS, miles, c. 1747. RAYNA (Guillelmus de), jurisperitus, c. 1294. — (Guillelmus de), notarius Tolose, ce. iii3, 1220, — (Willelmus de), notarius, e. 271. RAYNALDUS (frater), arcbiepiscopus Rothoma- gensis, e. i526. RAYNALDUS (Arnaldus Guillelmus), consul To- lose. Fidc RAINALDUS. RAYNALDUS (Bernardus), ec. i3i9, i32o, i32i. RAYNARDI (B.), arehidiaconus in ecclesia Nnr- bonensi, c. 254. RAYNARDI (Aymonius), c. 1434. RAYNERIUS (Ramundus), consul Tholose. ride RAINERII. RAYNERUS, arehidiaconus Ravenne, e. 1184. RAYNES, consanguineus Hugonis de Rosticnnis, miles, c. j 3 14. RAYNOARDUS (Petrus), Leonis X pape cubicu- larius, succentor 8c canonicus Narbonensis, e. 2^8. REBENTINO (Petrus Raimundi de), e. 384; Re- henty (Aude), commune de Montréal-d'Aude, RECALDO, RECALTO, Recalt , RICALTO, Rc- caut (Raimundus de), ec. 271, 421, 498, 499, 577, 6o3, 748; viearius Tolose, ce. 477, 478. — (R. de), bajulus comitis Tholosani , e. 1148; Ricaud (Aude), arr. de Casîelnaudary. RECORDUS, REGORDUS, ce. 430, 525. REDAS, REDIS, Re:[as (Flacianus Raimundus de), junior, c. 864. — (Guillelmus de), & ejus nepos Raimundus, e. 865. — (Oalrieus de), c. 364; ancienne capitale du Ra- ^ès, dont l'emplacement est inconnu. Redden-SES archidiaconi. Vide HELYAS, PETRUS. Redden.ses judei, c. 427. RcuDENSES vicarii. Vide ASSALLITI , ISARNUS BERNARDI, ROMEGOSIO, VILLARIO. Redfnses vicecomites. Vide RAIMUNDUS ROGE- RII, ROGERIUS. REDORTA (G. de), c. 490. — (Geraldus, Guiraldus de), ce. 489, 589. — (Poncius), monachus Caunensis, c. 1498. — (Pontius de), c. 282. — (Poncius de), c. 1342; la Redorte (Aude), arr. de Carcassonne. REGALIS (Petrus), eapellanus de Caramanio, pu - blicLis notarius Fenoledesii authoritate archi- diaconi Fenoleti, e. 1449. REGENSisepiscopus, Apostolice sedis legatus, e. 614; évéfue de Rie^. Regensis episcopus, c. 1126. Regina (Aymerieus délia), c. 1147. REGINALDUS DE BORBONIO, Narbonensis arehi- episcopus, ec. 243, 257. REGINALDUS (frater), c. 1454. REGIO (Guido de), doctor legum, e. 1293; Rie^ (Basses-Alpes), arr. de Digne. REGORDANA, REGORDANO (Bernardus de), ju- risperitus, ce. 720, 998. — (Guillelmus de), causidicus, c. 721. REGORDUS. Vide RECORDUS. REGOSSA (Guillelmus), canonicus Magalonensis, ce. 998, 1000. REMEGU (R.), miles, c. 948. 2l8] INDEX ONOMASTICUS. -i8: Rbmensis archiepiscopus, ce. 792, 817, 8i8, i 182. REMES (P.)' canonicus Magalonensis, c. 423. REMIS (Arnaldus de), consul Fiixi, c. 1 168. REMOLINIS (Raimundus de), c. S92 ; Remouîins [Gard), arr. d'Usés. Remixdensis moneta. yide Raimundexsis. REMUNDUS, Alend. archidiaconus, c. 687. REMUNDUS (frater), minister fratrum Minoriim in Aquitania, c. 1614. REMUNDUS, REMONDUS. f^ide RAIMUNDUS. RENALDI (Bernaldus), civis Albiensis, ce. 1299, I 3oo. RENAUDUS (magister), c. 1278. RENI cornes palatinus, c. 991. REQUERENT (Dalraatius de), c. 622. RESACO (Gaubertus de), artniger, c. 1689. RESTOLLUS (Pontius), consul Tolose, c. 847. RETER (Petrus), c. 706. Re^o! (Je). Vide REDAS. RI. (Poncius), e. Ô2j. RIALI (Raimundus de), potestas Avinionis, c. 835. RIBAIRIACO (Petrus Ai'^s de), c. 1086; Rihérac (Dordogne). RIBALTA (B. de), c. 1 o58 ; RikauU (Hérault), commune de Lieuran-léS' Béliers. RICAI.TO (Raimundus de). Vide RECALDO. RICAM (W.), e. ,')96. RICARDA, monialis Pruliani, c. .I.ÎS. P.ICARDA, soror Hospitalis, c. 387. RICARDUS, episcopus Biterrensis, c. 2^9. RIC;ARDUS, abbas Grandissilve, c, r404. RICARDUS, monachus Cistereiensis, c. 678. RICARDUS, RICHARDUS, cornes Pictavie, filins régis Anglie, c. 388; rex Anglie, ce. .558, i25â. RICARDUS, frater Ruthenensis comitis, e. 34.'). RICARDUS (magister), c. 293. RICARDUS, c. 653. RICARDI (Bertrandus), miles, c. 1747. RICARDUS (G.), causidicu», c. SS.*). RICARDUS (Ponciuj), clerieus Agathensis, c. 8-4. RICARDI (W.), c. 382. RICCARDI (B.), c. 1249. RICCARDUS, camerarius Imperii, c. 98". RICCARUUS 'magister), c. 65 1 . RICHARDA, filia quondam Sycardi Figuier. c. i568. RICHARDUS, Narbone archiepiscopus, c. 217. RICHARDUS MALAS ERBAS, c. 402. Richeiorc, Richemhorc (Petrus de), ce. .58o, 589, 606. RIEUS (Sicholaus de), c. 91.'); Rieu {Tarn), com- mune de VAlbarède. RIGALDI (Bernardus), e. 40.';. — (Petrus), c. 405. RIGAUDI (Raimundus), miles, e. 1744. Riguailh (Amelius de), consul Castrinovi de Mon- tcmirailho, c. 1262. RINELLO (Galterius de), c. 816; seigneur du nord. RIPA (magister Martinvis de), archidi:icon;is Cor- bariensis in ecclesia Narbonensi, c. 221. RiPARiA (burgenses & probi homines de), c. io5i; riverains de la Garonne. RIPARIA (Johannes de), c. 1706. — (Raimundus Berengarii de), biirgensis Nar- bone, ce. 1002, 1108. RIPERTI (Bertrandus), c. 38 1 . Ri^uet (B.), c. 026. RIUTERIO (Bernardus de), miles, c. 1116; Rou- tier {Aude), arr. de Limoux. Rivis (archipresbiter de). Fide ISARNI. — (eonsules de), c. 1261. RIVIS (Raimundus de), consul Tholose, e. 791 ; Rieux [Haute-Garonne), arr. de Muret, RiVO (domini de), . 321; Ricux-Minervois (Aude), arr, de Carcassonne. RIVO (Hugonus, Hugo de), ce. 553, 1 1 5o j Rieux {Ariége), arr. de Pamiers RIVOSICCO (Amelius de), hereticus, e. 072. — (Guillelmus de), c. 1741. — (R. de), c. 6005 Rieussee {Hérault), arrond. de Saint-Pons. RiVENDis, e. 227. ROARDUS, vicecomes de Ungia, Ungiis, ce. 581, 608, 609) Donges (Loire- Inférieure) , arr. de Saint-Na^aire, RO.AXIO, ROAIS, ROAYO (Arnaldus de), filius Bernardi, consul Tolose, ce. 456; capitularius Tholose, ce. 302, 365. — (Aymerieus de), consul Caramanni, c. 1263. — (Bertrandus de), capitularius Tolose, c. 356. — (Bertrandus de), ce. 748, i25i; consul Tolose, c. 757. — (Germerius de), c. 748. — (Grivus de), c. lïoo, — (Guillelmus de), Tholose viearius, c. 698. — (Guillelmus, WiUelmus de), civis Tholose, ce. 1220, I25i, 1296, |320. — (Hugo de), capitularius Tholose, ce. 362, 365 ; consul Tholose, c. 439, 44J, 465, 466. — (Hugo, Ugo de), ce. 748, 834, 893; consul Tholose, e. 1219. — (Petrus de), c. 748; consul Tolose, ce. 417, 709. — (Petrus de), qui voeatur Grivus, consul Tolose, ce. 369, 447. — (Ramundus de), c. 3i5. — (Raimondus de), burgensis Tholose, e. 1622. ROBBERTI (Johannes), notarius castri Bociaca- rLim, c. !020. ROBBERTUS, abbas Bolbone, c. 2i5. ROBERTUS, S. Stephani in Monte Cœlio presby- ler eardinalis, Apostolice sedis legatus, c. 653. ROBERTUS, Viennensis electus & Vivariensis episcopus, c. 297; Viennensis archiepiscopus, c. 424. ROBERTUS, Aniciensis episcopus, c. 728. ROBERTUS (frater), Cistercii cellararius, c. 60t. 2i83 ROBERTI (frater Guilhermus), de Bellic ordine frntrum Minoriim, ce. 1344, iS58. RORKRTUS DALFIN, cornes Claromontensis , c. 1281. ROBERTUS, cornes Drocensis, c. 816. ROBERTUS, buticularius Francie, ce. 825,940; Robert de Courtenay, iouteiîler àe France, ROBERTUS, dictus Rueta, miles, c. 1723. ROBERTUS (Petrus), c. 422. ROBERTI (Willelmus), de capiiiilo Tolose, c. 943. ROCA (Bertrandus), miles Cordiie, ce. 1262, 1268. ROCA (P.), c. i3o8. ROCA, ROCHA (Guillelmus de), ce. 696, 1027; personnage du Venaissin. Roca (Hugo de la), c. 546; Larroijue d'Olmes (^Ariège), arr. de Pamiers, Roca (Hiiguo de la), c. 1267; des environs de Moissac. ROCA (Poianus de), miles, c. 1264; Larrojue- Toirac {Lot), arr. de Figeac (?). ROCA (Poncius de), c. yoS. — (Raimundus de), c. 412; ces deux personnages sont des environs de Carcassonne. Roca (homines de), c. 814; Larroijue [Tarn), arr. de Gaillac, ROCACORBA (Bernardiis de), ce. 897, 903; Ro- ^uecourhe [Aude), arr, de Carcassonne, RocAFOLii (exercitus), c. io3i. ROCAFOLIO, Rocafueil, ROCHAFOLIO, Roijua- fuelh (Arnaldus de), ce. 698, 999. — (Guillelmus de), tenens loeum régis Aragonie in Montepessulano, c. 1429. — (Joannes de), canonicus Magalonensis, e. 428. — (Raimundus de), ce. 107, 461, 696, 696. — (Raimundus de), ce. 1201, 1202; Ro^uefeuil [Gard), commune de Dourbie. Rocafort (frater B, de), de ordine Predicatorura. Vide RUPEFORTI. ROCAFORTE, ROCAFORTI, RUPEFORTI (Ayme- ricus de), miles, e. 206. — (Bernardus de), vicarius Castrinovi, c. ySS. — (Joannes de), miles, c. 210. — (Julianus de), miles, c. 210. — (Willelmus de), c. 1263 ; Roquefort [Haute- Garonne), arr. de Saint-Gaudens (?). ROCAFORTE (Hugo de), c. 1089; Roquefort [Lot- &~Garonne), arr. d'Agen. ROCAFORTI, Rocafort, RUPEFORTI, Roguafort (Aimericus de), ce. 278, 322, 473, 47a. — (B. de), c. 698. — (Guilhelmus de), c, 414. — (Guillelmus de), miles, ce. i3i4, 1374. — (Raimundus, Remundus de), ce. i3i4, 1662; Roijuefort-des-Corbières [Aude), arr. de Narbonne. ROCAS (G. de), scriptor régis Aragonum, c. i5o2. ROCATALAIDA (Guarsius de), e. 1192; Roque- taillade [Aude), arr. de Limoux, ROCCAMAURA (de). Vide RUPPEMAURA. ROCCARUBEA (Petrus de), presbiter, c. 3do. INDEX ONOMASTICUS dro, d 2184 miles, vicarius ROCEIO, ROCEYO (Petrus de), Tholose, ce. 16S8, 1709, 1710. ROCHA (Duzo de), e, .Î3 1 . Roclia [Falco la), c. 698. ROCHA (W. de). Vide ROCA. Rocho [Pagas de), c. 267. ROCHA (Raimundus de), prior eeelesie de S;ilella, c. 43Ô. ROCHAFICHA, ROCHAFICHE (Petrus de), ce. :-)87, 637, 669. ROCHAFORTI (Pontius de), ce. ôçio ; Roquefort- sur-Soul^on [Aveyron), arr, de Saint-Affrique , ROCHAROIA (Bernardus de), Montispessujani, c. 1414. ROCHETA (Poncius de), c. 622; Rouquette [Hé- rault), commune de Saint-Privat, ROCHETE (Johannes), c. 1697. RociAci comes, c. 816; comte de Roucy [Aisne). ROCINO, Rossi [Alatx de), ce. 1 25, i3o, i35, 139, 147, 148, 154, 159, 162, 167, 182, i85, 186, 579, 673, 674, 675, 676, 1436, 1437, 1438, 1439, 1440. ROCOSELLO (Estulphus de), e. 1744. — (Frotardus de), comendator domus militie Tem- pli apud Peirosiiim, c. 484. — (Guillelmus de), prepositus Bellimontis, c. 385; Roquessels [Hérault), arr, de Béliers. ROCOVILLA (Bernardus Petrus de), e. 527. — (Bertrandus & Raimundus de), fratres, e. 1 263 ; Roqueville [Haute-Garonne), commune de Mont- giscard. Rodas (lo gran mestre de), e. 196; grand-maître de Rhodes. RonEis, RoDiîs. Vide Rutinensis. RODELA, RODELLA (B. Ademarius de), c. 474. — (Bernardus Guillelmus de), c. 800. — (Poncius Ademari de), e. 470; Rodelle [Avey- ron), arr. de Rode^. RODELLA (Adalaieis), uxor Geraldi scriptoris, c. 2 03. RODEMOL (Petrus de), c. 490. — (P. Franchi [de]) & ejus filius P., c. 490; Ro- domouls [Hérault), commune de Pardailhan. RODENDA (Guillelmus de), c. 1202. RODERII (Pétri), c. 523. ROUGERIUS. Vide ROGERIUS. RODILAUS, e. i3o8. RODOLOS (R. de), c. 1147; Rodolosse [Tarn-6-Ga- ronne), commune de Pompignan, RODULFO (B.), c. 591. Roergue [le seneschau de). Vide RuTHENENSlS. ROERII (Arnaudus), c. ii56. ROERIO (Guillelmus de), sacrista Lesatensis, e. 1068; il faut peut-être corriger Noerio. ROFFIACO (Ar. de), consul Carcassone, c. 847; Rouffiac-d'Aude [Aude), arr. de Carcassonne. ROFIACO (Ugo de), c. 5i6;Ruffas [Hérault), com- mune d'Octon. ROFIANO (Ermengaudus de), e. 7o3; probablement Rouffiac des Corbi'eres (Aude), arr. de Carcas- sonne. !i85 INDEX ONOMASTICUS. 2186 ROFLA (P. de), ce. 922, 923. ROFREDUS, ROFFREDUS (niagister), scriptor d. pape, ce. 646, ïâ ! ROGATERIUS (Petrus), consul Tolose, ce. 737, 738; peut-être faut-il corriger Rogerius. Voye^ plus bas. Roger (Raimundus), c. 915. ROGERIUS DE MALOLEONE, abbas Scale Dei , c. I 1)6. ROGERIUS, RODGERIUS, ROTGERIUS Je Fox, filins eomitisse Fuxensis, ce. 921, 922; filius eomiiis Fuxensis, ce. 954, 9.55, io36, ip63 j vi- eecomes Casiriboni, ce. loio, 1012, ioi3, 1014; cornes Fuxi, ce. 1062, 1076, iro8, 1109, I|3|, I i33, ii34, ii35, I i36, ii38, 1139, 1140, 1141, 1172, 1232, i3i2, i379, i38o, 1428, l5io, i5li, l5i3; cornes Fuxi & vicecomes Ciistriboni, ce. 2i5, 1064, io65, 1066, 1069, 1073, 1074, 1075, 1087, 1094, 1168, 1204, I2c5, 1479, 1480, 1542, 1543, 1544, 1.547. ROGERIUS BERNARDUS II, cornes Fuxi, Foissen- sis, ce. 268, 270, 27J, 274, 391, 401, 453. ROGERIUS, RODGERIUS BERNARDUS, Rogier Bernard, Rougier Bernai, filius Ramundi Ro- gerii, eomitis Fuxensis, yî/j del conte de Foix, ce. 81, 89, 91, 102, 171, 173, 175, 185, 186, 192, 538, 539, 55o, 6,5i, 711, 734, 735, 750, 767; III, cornes Fuxi, ce. 689, 690, 692, 787, 788, 797, 807, 808, 832, 864, 923, 924, 92.5, 926, 933, 954, 955, 957, 939, 1010, 1012, ioi3, 1014, io34, io37, io52, io53, io6r, 1064, io65, i3o;), i379; cornes Fuxensis 81 vicecomes Castriboni, ce. 691, 865, 9^3, 906; cornes Fuxensis, custos Trencavelli vicecomitis & terre ejus, ce. 808, 809, 8i'i ; quondam co- rnes Fuxi, ce. ii3r, 14S2. ROGERIUS BERNARD! IV, eomcs Fuxi & vice- comis Castriboni, ce. 1347, 1548. ROGERIUS de Comenje, CONVENARUM, cornes de Pailars, Palharensis, Paliarensis, Palhars, ce. 955, 1062, Ii33, 1134, ii63, 1166. ROGERIUS [I], vicecomes Carcassone, ce. 2-'3, 484. ROGERIUS DE BITERRIS , Roihfirtt de Besers, ce. 266, 271, 285 j vicecomes Carc.TSsone, ce. 273, 274; vicecomes Biterrensis, Biterris, ce. 275, 276, 277, 278, 279, 281, 283, 284, 3oi, 3o8, 309, 3io, 3i2, 3i3, 32i, 325, 337, 338, 341, 347, 348, 35i, 353, 358, 363, 378, 379, 386, 396, 403, 404, 411, 412, 421, 426, 468, 484, i3o4; proconsul Biterrensis, c. 3o7; dominus & vicecomes Biterrensis, c. 374 j vice- comes Biterrensis & Carcassensis, ce. j-Tij, 340; vicecomes Biterrensis & Carcassensis & Redden- >is atque Albiensis, c. 383; vicecomes Biterren- sis Se Carcassensis & Albiensis, c. 385. ROGERIUS, filius comitis Fuxensis, c. 274. ROGERIUS CONVENARUM, filius comitis Palia- rensis, ce. I i33, I 134. ROGERIUS, filius vicecomitis Trencavelli, ce. 1206, 1207. ROGERIUS, films quondam Bernardi Rostoli, c. 1 1 24. ROGERIUS, frater comitis Arineniaci, e. 704. ROGERIUS, ROGERTI (Arnaldus, Arnaudus), mi- les de Mirapice, ce. 542, Il5i, 1 1 57 ; & ejus consobrina Galardn, 767. ROGEIRIUS (Arnaldus), consul Tolose, c. 737. ROGERIUS (Bernardus), c. 5o2; consul Tolose, ce. 5o6, 5|6, 517. ROGERIUS ISARNUS, filius Luppi de Fuxo, c. 1263. ROGERIUS (Petrus), c. 304; causidicus, consul Tolose, ce. 369, 393, 394, 417, 455, ROGERIUS PETRI, vicarius Carcassone, c. 338. ROGERIUS, ROGERII (Petrus), vicarius Tliolose, ce. 421, 440, 447, 455, 498, 504. ROGERIUS (Petrus), filius Bernardi Rogerii.c. 421 . ROGERII (Petrus), c. 645. ROGERIUS (Petrus), e. 411. ROGERII (Pontius), c. 323. ROGERII (W.), c. 323. ROGGERII (Petrus), canonicus Appamiensis, c. 578. ROGIANO (Guillelmus de), nepos Magalonensis episcopi, c. 292 j Roujan {Hérault), arr. de Bé- liers, ROICII (Ferrandus), miles, c. 897. — (Garcia), miles, e. 897. Roihairet Je Besers. Vide ROGERIUS. ROLLANDI, ROTLANDI ( magister Guillelmus, Willelmus), canonicus Parisiensis (alias Ceno- manensis), missus comitis Pictavie & Tholose, ce. 1324, 1370, 1372, 1373, 1374, 1378, 1389. Rollant, ce. 80, 125. Ro.MANA CURIA, la cort de Roma, ce. 108, 373, 1J37, i538, 1539. RoMANENSis saerista, diocesis Viennensis, c. 778 j Romans (Drame), arr. de Valence. RO]\IANUS, Saneti Angeli diaconus cardinalis, Apostolice sedis legatus, ce. 775, 8i5, 817, 818, 821, 83c., 838, 840, 843, 844, 84.5, 846, 853, 854, 855, 858, 866, 869, 879, 883, 893, 896, 900, 901, 904, 905, 908, 916, 917, 918, 919, 911, 991, io36, 1041, 1391. RoMAMJS imperator, c. 332. RO.MANUS, c. 65 1. ROM ANUS, e. 1024. ROMEGII (Jacobus), e. 914. Romegos, ROMEGOSIO, Romegas, Romengos (Ber- trandus de), c. 546. — (Petrus de), e. 543. — (Petrus de), de Cuella, miles, c. 1 158. — (Ugo, Hugo de), ce. 279, 283, 284, 285,411, 4i3; vicarius Carcassone, ce. 3o2, 3o8, 309, 3i I, 3 i3 ; vicarius Reddensis, c. 397; Roumen- gous (Ariége), arr. de Mirepoix. ROM ES (R.), sacerdos, prior de Censennone, c. 1080. Rom Et' I vel peregrini, c. 5i3. ROMEUS, bajulus comitis Provineie, c. io33. Romieu {Bascol & Garsias), e. 522. RONCHERIIS (Gaufridus de), miles, senescalIuS Beliiquadri Se Nemausi, ce. 1446, 1449. 2187 INDEX ONOMASTICUS. 1C46. 2188 RONCINUS, biirgensis Electi, c ROQUA (Ariiauduj), c. 55t. — (Petrus;, c. 55 1 . Ko^unfort, Vide Kocaforî, Roijuctfort (^Bernard iiej, c. t()2. Ko^uafuelh {Ramon de). VUe ROCAFOLIO. Rc(juamaura. T/ie RU.PPISMAURE. Rotjuanegada {^Emeric f/e), c. 192. ROQUE (Guillelmiis), miles, c. 974. ROQUEVARIS (Gasciis), Narbonensis, c. ioo5. Ros (magister Guillelmiis). Vide RUKKI. Ros (Micahel de), c. 2<8. Rosergat^ (A.), c. 58z. ROSSELLI (Geraldiis), c. 95.). — (Guillelmiis), c. 954. ROSSELLUS (Petrus), camerarius Lesatensis, c. 1068. Rosset (Bertrandus de), c. 1263; Rouget (Lot), commune de Valpr'ionde. Rossi (Alanus de), senior. Vide ROCINO. Rossi (P.), nota ri us comitis Impuriarum, ce. ijij, i526. RossiLioNis vicarius, c. 1057. ROSSOLINUS, monachus S. Victoris Massiliensis, c. I I 26. ROSSONO, Rosjon(Bernardus,dominusde), ce. 5^2, 861. — (Guillelmus de), c. 522; Rousson (Gard), arr. d'Alais. ROSTAGNI (R.), c. 398. ROSTAGNI (Raimundus), burgensis Bellicadri, c. 1748. ROSTAGNUS, frater Hospitalis Hierusalem, c. 46 1 . ROSTICANIS. Vide RUSTICANIS. ROTBERTI (Bernard us), consul Appamie, c. 1367. ROTBERTI (Johannes), bajulus abbatis Gallia- eensis, c. 954. ROTBERTUS , tapicerius comitisse Tholosane. e. 1697. ROTBERTUS (Guillelmus), bajulus Galliaci nro comité Tholosano, ce. 1596, 1597. ROTBERTUS, ROTBERTI (Ramundus), e. 504; consul Tholose, ec. 394, 448 ; capitularius Tho- los 363. ROTBERTUS (Petrus), notarius Tolose, ce. 640, 642. ROTBERTUS, c. 359. Rolenwels (A. de), e. 980. ROTGERIUS (B.), c. 368. ROTHERIUS, c. i357. RoTOMAGENSis archiepiscopus, ce. 817, 818. ROTLANDI (magister Guillelmus). Vide ROL- LANDI. ROTLANDUS (Pontius), c. 419. Roua (Fulco de), e. 461. Rougier Bernad,fiU del conte de Foix. Vide ROGE- RIUS. ROURE (Radulphus de), bajulus Gaballitanus, e. 1270. Rous [mestre Guillaume h). Vide RUFFI. ROUZAUDUS(Arnaudus), e. 55i. ROVERETO (Petrus de), e. 1261. ROVINANO, ROVINHANO, Rov'mha, ROVINIANO (Aimericus de), e. 1119. — (Arnaldus de), e. 12Û4. — (Bernardus de), ec. 1119, 1291. — (Hugo de), ce. iri9, 1291. — (R. B. de), c. 780. — (Racintus Bernart de), e. 388. ROVOIRA (Bertrandus de), c. 423; Rouvière (flc- rault), commune de Ceyras. ROZALDI (Guillermus & Petrus), c. 554. ROZAUDI (Poncius), e. 556. RUBALDI (Raimundus), de Narbona, c. 1746. RUBEI (Petrus Raimundus), ce. 55 1 , 768. RUBEUS (Petrus), civis Narbone, e. 1745. RUBEY (Amelius), notarius comitatus Fuxi, c. 693. Rlcti.nexsis. Vide Ruthenensis. RUDELLI (Bernardus), monachus Galliaci, e. 954. RUDELLUS, e. 1086. RUFATUS, RUFFATUS (Martinus), c. 356; con- sul Tolose, ce. 494, 496, 5oi, 507. RUFFI (Guillermus), conducherius Narbone, c. 234. RUFFI (magister Guillelmus), mestre Guillaumes le Rous, KoSj clericus Alfonsi comitis, ce. i5i4, i5i5, i5i6, i5i7, i5i8, 1527, i56o, i568, 1614, i6i5, 1704, 1705. RUFFI, RUFFUS, RUFUS (Aymengavus, Armen- gavus), consul Tholose, ec. 440, 441, 463, 466. — (Arnaldus), consul Tholose, ce. 369, 376, SpS, 417, 44b 5o6, 5 16, 527, 641 j itular Tholose, e. 363; de capitulo Tholose, c. 53o. RUFI (Bernardus), e. 1487. RUFUS (Raymondus), jurisperitus, e. 1293. RUPE (Poncius de), burgensis Electi, c. 1046. RUPE (L. &V. de), c. 3^6; seigneurs du Venaissin. RUPE (Ugo de), e. 442; seigneur des environs Je Moissac. RUPEFORCADA (Gaueelinus de), ce. 1483, 1484, 1485, 1487. RUPEFORTI, Rocafort (Fr. Bernardus de), de or- dine Predieatorum, ce. 214, io36. RUPEFORTI (B. de), e. 749. RUPEFORTI (Philippus de), e. 612; seigneur du nord. RUPEFORTI. Vide ROCAFORTI. RupiSFORTis (dominus), c. i i\S ; près de Montaa- han, RUPPE (Bartholomeus de), consul de Rabastino, e. I I i5. RUPPE (Guillelmus Begonis de), miles, c. 1 1 17. RUPPE (Guido de), c. 816; seigneur du nord. RUPPE (magister Guillelmus de), c. i568. RUPPEFORTI (Guiscaidus de), e. 1604. 2189 INDEX OKOMASTICUS. 2100 UUPPEMAURA, ROCCAMAURA, ROQUAMAIJUA (Dalmatius de), de Belliquadro, miles, ce. 1 126, 1 127. — (Johnniies de), domicellus, c. 1747. — (Ramon de), c. i3o. — (Rostastmis de), domicellus, c. 1747; Rotjue- maure (Gard), arr. d'Usés. RUPPIS (Adamaurus & Guillelmiis), fratres, mili- tes, c. 1117. RUSSI (magister Guillelmiis). Corrige^ Ruffi. RUSTICANIS, ROSTICANIS (preceptor de), ce. i665, 1741 . — (Amelius de), c. i3r4. — (Hugo de), miles, c. i3i4. — (P. Guillelmi de), miles, c. i3i4; Rustiques (Aude), arr. de Carcaisonne. RCTENENSIS, RUTIIENENSIS, Rt;TlIIiVEN.SlS CpisCOpuS. aveK/tte de Rodeis, Rodes, Rodais, ce. 655, 6.57, 80O, 807, 991, 1122, 1267, 1470, 1471, 147Î, 1490, i5i5, i633, 1634. Vide HUGO, PETRUS, VIVIANUS. RuTiiEXENSiS archidiaconus, c, 806. l'ide Aorl.-.c, B , Trehas. RlTENENSIS, RlTlIENE, RlTHESENSIS, RlTINENSIS cornes, ît cuens de Rodais^ Rodeis^ ce. 937, 1091, 1249, 1203, 1448, 1449, 1471, i49°> '^17, i5i8, i.Ï2(5, • 1527, 1714 RUTHENESSE.S comités. Vide HENRICUS, HUGO. RiTiiENENSis, Rltoe.ve comitissa, ce. 780, 1146. Vide ISABELLIS. RtTHEVENSI.S, RcTniNENSlS, RcCTINENSlS, RUTI- NESSIS senescalcus, le seneschau de Roergue , ce. 1067, 1454, 1490, i5i5, i5i6, 1578, 1679, IJ87, i63o, 1634, i656, 16.17, '692- RcTHENENSES senescalli. Vide ARCISIO, BOISSACO, LANDREVILLA. RuTHENENSis (filius comitis), lo fdl le conte de Ro- dais, ce. 1.5(5, i5i6, i5i9. Rlctinensis moneta, c. 1692. RtTHiNENSE pazagium, c. 1634. RUTHIKENSIS (Aldeguerius), e. 1202. RUVINHARGAS (Petius de), publieus Montisal- bani seriptor, e. 7JI . Ryo.mi moneta, c. 1282J Riom, en Auvergne. S., Tarraconensis archiepiseopus, c. 714. S., Mimatensis episcopus. Vide STKPHANUS. S., Arelatensis decanus, e. 535. S., eonstabularius Carquasone, c. 104:"). S., eomes Leicestrie, domimis Montisfortis , &c. Vide SIMON. SABATERIUS, SABATERII, SABBATERU (Ayme- ricus), clericus, c. 1739. ■• — (Bernardus), publieus Savarduni iiot;irius, c. 1549 — (Bernardusj, c. 1020. SABATERIUS (Brunetus), e. ic6?.. — ijohannes), ihesaurarius major S. Siepliniii Narbone, ce. 205, 258, — (Petrusj, publieus Fuxi notarius, c. 1169. SARINENSIS cardinalis, c. 1524. SABRANO l,G. de), c. 428. — (Guillelmus, Villelmus, Willelmus de), cones- tabulus comitis Tolosani, ce. 277, 278, 281, 3o2, 33o, 450, 461, 559, 560. — (Guillelmus, Willelmus de), ce. 56o, io3o. — (G. Amici de), c. 33o, — (Rostagnus de), ce. 428, 436, 460, 461, 536; eonstabularius comitis Tolosani, ce. 461, 56o. — (Ro., Rostanus, Rostagnus de), ce. 56o, C5i, 1268, 1269, 1270 j 5a4ran (Garrf), arr. d'V^is. SACROCESARE (Stephanus de), ce. 816, 840; Sancerre [Cher). Vide SANCELLO. Sadia en Quatre (Petriis), c. 553. SADIRANO (Ugo de), c. 53 1 ; Saint-Martin de Sa- duran {Gard), commune de Bagnols. SAGA (Arnaldus de), e. ioi3. Saicho, Sancho (lo conte de), ce. 173, 174, lyS, 176, i83; le comte de Saxe. SAIRAUTA (Saneius de), c. 1 166 ; Sarrant (Gers), arr. de Lectoure. SAISSACO, SAXIACHO, SAIXACO, SAXACO, Sai- sack, SAXIACO, SAYSSACO , SAISACO , SAI- SACHO, SAISSAGO, SEISSACO (consules de), e. 1665. — (Aimerigatus Olivarius de), c. 411. — (Bernardus de), ce. 307, 340, 386. — l'Bertrandus, Bertrans de), ce. 267, 339, ^9^' 41 I, 413, 429, 431. — fBertrandus de), seriptor Narbone & curie vi- ceeomitis, c. 1097. — (Bertrandus & Isarnus Bernardi de), c. 808. — (Isarnus Jordani de), c. 807. — (Jordanus de), e. 412. — (Jordanus de), miles, ce. 1260, i3i2, 1475, 1593, 1594, 1595, i665, 171 1, 1712. — (Oliverius de), ce. 473, 475. — (Raimundiis Arnaldi de), e. 780. — (Ugo de), vicecomes Fenoleti, c. '449; Sals-ac {Aude), arr. de Carcassonne. Saisses. Saysses. Seysses (Bernardus de), ce. 826, 827, 828, 829, 83o. — (Bernardus de), miles, ce. 83o, 1314. — (Guimascius de), e. 83o. — (Riibeus de), miles, ce. 1166, 1407. — (Vitalis de), ce. 1164, ii65, 1200. — (Willelmus de), c. 1263; Seysses [Haute-Ga- ronne), arr, de Muret. SAISSEITI, Saiset, Saisset, SAISSETUS (Arn.), miles de Lautrico, ce. 1459, 1460. — (Guillelmus), c. 8i5. — d/mi SAUSSETUS (Rigqudus), c. 470, 471. — (Ugo), c. 474. SAISSONIKUS (Ramundus de), consul ïholose, ce. 476, 478, 483, 487, 49r. !IQI INDEX ONOM ASTI eus. SAIXIETUS (Raymundus), c. i^SS. SAYZETO (Raymondus de), jiirisperitus, c. 1290. SALA (Bernardus de), c. 658. — (Giiillelmus de), jurisperitiis, ce. 998, 1000. — (Raimtindus de), canoniciis Agathensis, c. 978, SALAIZINUS, miles, c. 999. SALAS (Bernardus de), consul Narbone. Vide SA- LIS. SALAVESIUS (Ponciiis), canonicus Arelatensis, ce. I I 26, I 127. SALELA, SALLELA, SALLELE (Giiillclmiis Ber- nard! de), c. 897. — (Petrus Ralmiindi), & alii domini ejiisdem casiri, c. ^35. — {Raimiindiis de), c. 435. — (Willelmiis de), monachus & sacerdos, c. 43Ô; Sallèles-d'Aude [Aude'), arr. de Nar bonne. SALER (Ademarus de), c. 353. — (Sicardiis de), c. 353. Salem {^euui), c. 1019. SALES (Giiiraudiis de), c. iiSz; Salles (Haute- Garonne), arr. de Muret. SALINARIUS (Isarniis), c. 497. SALINIS {Raimundus Willelmi de) & ejiis frater Arnaldus Willelmus, c. iiû5. SALIS (Adamaurus & Bertrandiis de), fratres, c . 1117. — (Imbertus de), filins Gaiicelini, ce. 1 1 53, 1 1 56 ; Salles (Tarn), arr. d'Alii. SALIS, SALAS (Bernardus de), consul Narbone c. 897. — JRaimundus de), ce. 275, 279, 284, 3 18, 338, 354, 665; Salles-d'Aude (Aude), arr. de Nar- bonne. SALLELIS (Johannes de), ce. [662, i663; Salliles- Cabardès (Aude), arr. de Carcassonne. SALLONO (Hugo Fornerii de), miles, ce. 1 [26, 1127; Salon (Bouches-du-Rhone), arr. d'Aix. Salm (D. de la), c. 583. Salmodiexsis abbas. ^'ide Ps.\ljiodien.sis. SALOMON, SALEMON, clericus corn. lis Alfonsi, ce. 1489, 1491, 1492, 1079, 1625. SALOMON (Bernardus), c. 35i. — (Petrus), c. ,35 1 . SALORNIACO (P. de), c. 1396. SALSARIUS (Phylipus), ce. i3r8, r3i9. Saltan (Berengarius de), c. 1342. SALVAILLANICIS (R. de), c. 402. Salvaire (G. P.), civis Biterris, c. 1467. — (P.), c. 523. — (Stephanus), c. 485. SALVANACUS, ec. 477, 491. Salvanliac (Kamon de), c. 65, SALVANIACO, Salveinac (Petrus de), c. 602. — (Petrus de), c. 1 1 i5; Salvagnac (Tarn), a. Gaïllac. SALVANNANICIS (Petrus Poncius de), c. Savignargues (Gard), arr. du Vigan. Salveinac. V,de SALVANIACO. 2192 r. de SALVIANO (P. de), c. 523, Sauvian (Hérault), arr. de Béliers. Salvii consules & universitas, e. 1450, SALVIO, Salve, SALVIA , SALVIS ( Bermundus, Breraundus de), ce. 281, 295, 296, 3o7, 324, 402, 429, 591, 592, 720, 721. — (Bernardus de), c. 355. — (Soc de), c. 570. — (Petrus Bermundi de), ce. 281, 294. — (Petrus Bermundus, Bermondus, Bremundus de), ce. 718, 719, 720, 721 , 769, 770, 771, 772, 773,822, ro27, i335, 1440, 1446, i55i. — (Raimbaldus, Raymbaudus de), miles, juJex senesealli Carcassone, ce. 1599, 1705, 1736, 1742; Sauve (Gard), arr. du Vigan. SALVITATE (Petrus Bernardus de), consul Tolose, e. 1 1 1 3. SALZETO (Raymundus de), consul Montispessuli, c. 1341 ; Sauret (Hérault), commune de Mont- pellier. Saman (Atnauàus Losic de), miles, c. \'i\^(Haute~ Garonne), arr. de Saint-Gaudens. SAMATANO, Sametas (Garsia de), e. 483. — (Geraldus de), c. 529; consul Tholose, c. 791. — (Guiraut de), e. 188. — (R. Aimeriei de), miles, c. i3i4; Samatan (Gers), arr. de Mirande. Sancello (dominus de), constabularius Franeie, c. 210. A'ii/e SACROCESARE. SANCHIA, filia quondam régis Aragonum. Vide SAN'CIA. Sancho (lo conte de). Vide SAICHO. SANCIA, SANCHIA, uxor Raimundi, filii comi- tis Tolosani, comitissa Tholose, c. jtS; filia quondam régis Aragonum, i2o3, 1204; mater quondam comitisse Pietavensis, c. 1279. SANCIUS DAUNES, episcopus de Cesaraugusta , c. 899. SANCIUS, prior Montisrodoni, e. 1068. SANCIUS (frater), capellanus comitis Fuxi, de or- dine Hospitalis S. Johannis, ce. 453, 1142, 1482. SANCIUS, SANSSIUS, cornes, ce. 523, 643, 714; patruus Pétri régis Aragonum, c. 519. SANCIUS (Petrus), notarius publieus Tholose, ce. 472, 476, 478, 483, 487, 492, 495, 49-7, 5o2, 504, 509, 577. SANCIUS, notarius comitis Convenarum, c. 1 167. Sancougat, c. 249. Sanctas (l'evescjue de), c. 189; Saintes. SANCTIS (Donatus de), c. 1 141 ; Saintes (Haute- Garonne), commune de la Grâce-Dieu. S. AiFRoDisii, Aphrodisii Biterrensis abbas, ce. 585, 1664, 1740. Vide ANDREAS, BERNAR- DUS, CALVETUS, GUILLELMUS, GUILLEL- MUS Narbonensis archiepiscopus, HELIAS, 3A- COBUS, PETRUS, PONTIUS, RAIMUNDUS. — sacrista. Tit/c VEZIANUS. S. AMANTIO (Arnaudusde), c. 1006; Saint-Amans- Valtoret (Tarn), arr. de Castrts. iigS INDEX ONOMASTICUS. s. AMANTIO (Petrus de), miles, c. i lyS. — fPonciiis de), c. 602 ; Saint-Amans (Tarn), com- mune de Rabastens, S. AMANTIO (Bernardus de), consul Cordue, c. 1262. — (Guillelmus de), miles, c. 1117. — (Petrus de), miles, c. 1117; ces trois personnages sont des environs de Cordes. S. AMANTIO (Ugo de), consul Tolose, c. 834; Saint-Amans [Haute-Garonne), commune de Mu- ret (>). Sainct Angel [lo cardinal de), c. 194. l'ide RQIMA- NUS. S. A.MAM abbas, c. 1740. f^ide ARN ALDUS. S. ANTHONIO (Joannes de), c. 998. S. Antomi Pansiensis (moniales), c. 1696. S. Antomxi prior, c. 82J. Fide G. S. A.XTO.MM vicecomites. fide FORTO, ISARNUS, PONS, YSAHNUS. — consules xii ac probi homines, c, 824. — homines, c. 1226. — raoneta Turonensis, c. i5o3. S. ANTONINO (G. de), c. ')2.'!; Saint-Antonin {_Tarn-&-Garonne), arr. de Montauhan. S. BARCIO, BARTIO (Arnaldus Guillelmus de), consul Tolose, c. yjy; de capitulo Tholose, c. 943. — (Bernardus de), consul Tholose, c. J76 ; capi- tularius Tholose, c. ii?t. — (Durantus, Diirandus de), ce. iô:V), i5J6; ca- pitularius Tholose, c. IJJ2. — (Ernaudus de), consul de Rabastino, c. 1 1 1 5. — (Guillelmus, Willelmus Ato, Atonis de), con- sul Tholose, ce. 369, 417, 46 j, 466, âoô. — (Raimundus de), e. 1 166. ^ (Raimundus Bernardus de), e. 1201; lieu au- jourd'hui disparu, sur le Tarn. (Voyez VIndex geographicus.) S. BONETO, BONITO (Bertrandus de), c. 720. — (Petrus Imbertus de), c. 296; judex de Avi- nione, c. 324; Saint-Bonnet (Gard), arrond. de Nimes. S. BRICCIO (Bernardus de), succentor Narbonen- sis, ec. 998, 1000; Saint-Br'es {Hérault), arr. de Montpellier. s. CESARIO (Guiraudus de), archipresbiter Ne- mausensis, c. 773; Saint-Césaire {Gard), com- mune de Nimes. S. CESERTO (Ramundus de), consul Tholose, c. 1219; Saint-Cé^ert [Haute-Garonne], arr. de Toulouse. S. CiRCI milites, c. 1119; Saint -Cirij -la- Popie {Lot), arr. de Cahors, S. CLARIO, CLERIO, Saint Cler (Rotbertus, Ro- bertus, Robert), ce. 1278, 1279, 1291, 1296. S. CLOUOALI>0(Garinusde), c. iA,bi;Saint-Cloud, près Paris. S. COLUMBA (Petrus de), ce. .O84, 788. — (Vjdianus de), miles castlanus, c. 489 j Sainle- Colombe-sur-G uette [Aude], arr. de Limoux, b. Dio.NY.sii abbas, tenens locum Régis, c. lySJ. 2194 1 1 16 ; Saint-De- S. DIONISIO (Arn. de), miles, nis {Tarn), commune de Prades. S. DYONISIO (Bertrandus de), c. 35 I . — (Seguinus de), c. 35i ; Saint-Denis {Tarn), com- mune de Monestiés. S. Er.inii abbas, ce. 436, 806, 1449. f^ide PON- TIUS. — deeanus. Fide R. — (prior Hospitalis Jerosolimitani), c. 021. Fide ANDOS, EMANUEL, W. — (comes), ce. 2o5, ;)58, 6^9, 816. S. EGIUIO (Guillelmus de), archipresbiter Maga ■ lonensis, c. 998. — (Guiraldus de), c. "122. — (frater Pontius de), de ordine fratrum Predi- caiorum, ce. 1344, i3ô8. — (magister Poncius de), c, 1166; peut-être le même (fue le précédent. S. Felite, Felicio (consules de), c. 1263. S. FELICE, FELICIO (Arnaldus de), c. 834. — (Brunetus de), ce. 673, 676, 680, 789. — (Guilhermus, Willelmus de), ee. 277, 278, 364, 411, 473; vicarius Careassone, ce. 272, 283, 284. — (Guillermus de), e. 788. — (Jordanus de), ee. 41 1, 422, 480. — (Jordanus de), c. 788. — (Petrus Bermundi, Bermondi de); ce. q37, io65; Saint-Félix {Haute-Garonne), arr. de Fillefranche de Lauragais. S. FELICE (Esclarmundia de), e. 27,). — (Frotardus & Poncius de), ce. 810, 811. — (Jordanus de), e. 897 ; ces trois personnages ap' partiennent à une famille de l'Hérault {vers Olon- ^ac). S. Flori concilium, c. 806; Saint-Flour {Cantal), S. GABELLA (Ysarnus de), miles, e. io35; Cinte- gabelle {Haute-Garonne), arr. de Muret. S. GEMMA (Petrus de), consul S. Gerontii, c. 1428. S. GENERIO (Berengarius de), e. 602; Saint-Ge- niès-le-Bas {Hérault), arr. de Béliers. S. GENESIO (Ademarus Guillelmus de), c. 293. — (Guillermus de), miles, e. iiiS; Salnt-Genest {Tarn), commune de Kahastens, S. GEORGIO (Matfredus de), scutifer eques, e. 1462; Saint-Georges {Tarn), commune de la Bastide. S. GERMANO (,01ricus de), miles Castrinovi de Arrio, e. 1264; Saint-Germain des Prés {Tarn), arr. de Lavaur (?). S. Geroncii consules, ce. ii33, 1134, 1428. S. GF.RONCII (B. Ato), c. ii33; Saint-Girons {Ariége). S. GERVASIO (Bertrandus de), eanonicus Maga- lonensis, c. 423; IVIagalonensis prepositus, c. 526. — (Berengarius de^, c. 812; Saint-Gervais-sur- Mare {Hérault), arr. de Béliers, S. OOGATO 'Poncius de), c. 3ii7. 21 95 INDEX ONOMASTICUS. 2196 s. GREGORIO (P. <5e\ preceptor inilitie Templi, C . -'02. S. GRISANTO (Guillelmiis & Johan.nes de), legati Narbonenses, ce. 203, 266. — (Giiillelmus de), c. 266. S. GuiLLEi.Mi DE Deserto abbas, c. 1664. yiJe GUILLELMUS, PETRUS S. HELIA (magister Paulus de), capellanus legati, c. 1034. S. HiLAP.ii, de S. Ylario abbas, ce. 1664, 1740. — (conventus de), c. 1740. S. Jacobi Biterrensis abbas, ce. 1664, 1666, 1740. Vide GUILLELMUS, PETRUS. Sanct Jehan [l'ordre de). Vide Hospitale. Sainct Johan (los religieux de). Vide HospiTALARii. S. JOHANNE (Berengarius de), c. Si.O. (Galterius de), e. 8i5j Saint-Jean [Haute-Ga- ronne), arr. de Toulouse. S. JOHANNE (Petriis de), c. 292; lieu de l'Hérault. S. JOHANNE (G. de), c. 460. S. JoiiANNis Angeliaceksis abbas, c. i6p2. S. JORIO, JORRIO (Amelhis de), ce. .'io-, .")o8. — T- fVivianus de), eques, c. I4'J2; Samt-Jory (Haute-Garonne), arr. de Toulouse. S. JULIANI (Bertrandiis), c. 3o7; Saint-Julien de Cassagnas (Gard), arr. d'Alais. S. JULIANO (Bernardiis de), ce. 347, 3,)o ; Saint- Julia [AudeJ, commune de Tr'ebes (?). S. JULIANO (Guillelmus de), canonicus Magalo- neiisis, e. 423; Saint-Julien (Hérault), arr. de Saint-Pons. S. JULIANO (Giiillermiis de), c. 55 1 . — (frater Raimundiis de), Bolbone monacluis & saeerdos, e. 1483; Saint- Julien de Grascapou (Ariége), arr. de Pamiers. S. JULIANO (Guillelmus de), c. pSS ; lieu de V Al- bigeois, S. JUSTO, Sainct Just (Bertrandus de), c. 337. — (Pons de), c. 1175 Samt-Just & Va^uières (Gard), arr. d'Alais. X s. LAURENTIO , LAURENTII ( Bernardiis de), c. 811. — (Petrus de), c. 8 I 1 j Saint-Laurent (Aude), com- mune de Montferrand, S. LAURENTIO (Petrus de), e. 996; lieu de Vau- cluse. ■S. LAZARO ODREZ (P. de), c. 3oi. S. LiBERATE hommes, c. 1682; Sainte- Livrade (Loî-&-Garonne), arr, de Villeneuve~sur-Lot, S. LUPO (magister B. de), ce. i368, 1547; Saint- Loup (Haute-Garonne), arr, de Toulouse (?). S. MARIA (Bertrandus de), notarius publieus eo- mitis Toiosnni, ce. 996, io3o. S. IMARTIALE (Willelmus de), c. 445 ; Saint-Mar- lial (Gard), arr. du Vigan. S. MARTINI (Dalmai), ce. 921, 923; seigneur de Catalogne. S. MARTINO (Arnaudus de), c. 55 1. — (Berna rdus de), ce. i 154, 1 155. — (B. & P. de), c. ii52. S. MARTINO (Petrus Arnaldiis de), e. 864; Samt- Martin d'Oydes (Ariége), arr. de Pamiers. S. MARTINO (G. de), c. io58; lieu de l'Hérault. S. MARTINO (P. de), c. 490; lieu de l'Hérault. S. MARTINO (Petrus de), c. ii6â; Saint-Martin- Gimois (Gers), arr. de Lomhe\ (?). S. MARTINO (Petrus de), ce. 483, 495; consul Tolose, c. 448; capitularius Tolose, c. 356. S. MARTINO (Giiiraldus, Geraldus de), ce. 304, 324; lieu du Gard. S. MARTINO (Guiraldus de), j iidex de Avinione, e. 296. S. MARTINO (Bernardus de), ce. 735, 897; lieu des environs de Narhonne. S. MARTINO (Bernardus ie), c. 1261; lieu de la Haute-Garonne, S. MARTINO (P. de), c. 922 j seigneur de Catalogne. S. MAURINO (Poncius de), c. 1348 ; Saint-Maurin (Lot-&-Garonne), arr. d'Agen. S. MAXENCIO (frater Poncius de), monacus Man- siasilii, c. 692. S. MAXIMINO (Petrus de), notarius Massilie, c. 937. S. MEDERICO (Guillelmus de), e. 1401. S. MICHAELE, MYCHAELE CBernardus de), ce. 937, 1 261 . — (Petrus de), e, 272; vicarius Careassone, ce. 347, 3 5 o . S. MICHAELE (Raimundus de), ce. 568, 570 j Saint-Michel d'Eu^et (Gard), arr. d'Usés. S. MICHAELI (Petrus de), miles, ce. 809, 1116, 1 I 5o. — (Petrus de), de Fanojovis, c. ii5o. — (Rogerius Pétri de) Se ejus filius Petrus, c. 1 1 5o. — (Willelmus Bernardus de), c. 1 26 1 ; Saint-Mi- chel de Lanes (Aude), arr. de Castelnaudary. Sainte More (Joibertus de), c. 906. S. PASTORE (Bertrandus de), c. 993. S. Pal'li Narbonensis abbas, ce. 65c, 758, 1092, 1664, 1740, 1743. S. Pal'Li Narbone abbates. Vide BERNARDUS, GUIRAUDUS, PETRUS, RAIMUNDUS, STE- PHANUS. S, Pauli Narbonensis capitulum, ce. 758, ioo3, 1092. S. Pauli Narbone eoUegium, e. 257. S. Palli Narbone precentor. Vide B. S. Palli Narbonensis sacrista, c. 65c. Vide GAI- RALDI, PETRUS. S. Pauli cornes, le comte de Sainct Pol. ce. 9, 22, 35, 189, 660, 816. S. Pauli, de S. Paulo de Cadajovis (milites), ce. r 1 18, I 264. — (eonsules, milites & barriani), c. 849. S. PAULO (Affizatus de), c. 1261. — (Ermengaudus de), c. 406. — (Guilhelmus, Wilhermus de), ce. 326, SSp, 340, 353, 354, 473. — (Guillelmus de), miles, 1462; & ejus frater Willelmus lo Clergs, c. 1264. 2197 INDEX ONOMASTICUS. s. PAULO flsarnus de), ce. 849, 85i, 1261 ; Saint- Fa ul-Cap~de-Joux [Tarn], arr. de Lavaur. S. PAULO (Petriis Raimundiis de), domicellus, Tolosane diocesis, c. 1407; Saint-Paul {Haute- Garonne), arr. Je Toulouse. S. PAULO (B. de), c. 1 o58 ; Saint-Paul & f'al- malU (Hérault), arr. de Montpellier, S. PETRO (frater Johannes de), inquisitor, c. 1409. S. PETRO (Willelmus de), notarius publicus To- lose, c. 478. Saint Pol (le comte de). Vide S. Palli. S. PoLiCARpo (abbas de), ce. 807, 1410, 1664, 1(565, 1740. — (conventus de), c. 1740. S. PoNCii Thomeriarum, de ToMERirs abbas, ce. 64.), 65o, 806, 862, 1(564, 1666, i6q3, 174°. '74^' ^''^e BERENGARIUS, PONTIUS. S. Po.vcii (consules & universitas), c. 862 , Saint- Pons de Thomil^res (^Hérault), S. PoRQLERio (homines de), c. 1638; Saint-Por- ijuter (Tarn-&-Garonne), arr. de Moissac, S. PRIJETO (P. de), c. 397; Saint-Prcjet du Tarn (Lozère'), arr. Je Florac. S. PRIVATO (Rostagmis de), c. 402; Saint-Privat {Hérault), arr. de Lod'eve. S. PRIVATO (Rostagmis de), c. .19 2 , Saint-Privat de Champclos [Gard), arr. d'Alais. S. PRIVATO (Pondus de), c. 346; Saint-Privat (Ayeyron), commune de Roquefort (.-'). S. PRIVATO (Bernardus de), sacrista S. Vincencii Castrensis, c. 1211. — (Pontius de), c. 405. — (Ponciiis de), miles, c. wx-j ; famille de VAlhi- geois. S. Qlintim prior. l'ide ALAZARDUS. Sent Roma {Guirald de), c. .062 ; Samt-Rome de Tarn (Aveyron), arr. de Saint-Affriijue. S. ROMANO (Bernardus de), capitularius, c. 3i5; consul Tolose, c. 757. — (G. de), c. 712. — (Johannes de), c. 029; consul Tholose, ce. 460, 466. — (Petrus de), ce. 358, 483; consul Tolose, ce. 376, 45.5; capitularius Tholose, ce. 362, 373. — (Petrus Ramundus de), c. 455. — (Poncius de), consul Tholose, c. 527; peut-Ctn- le mime 8i, .'J99, 621, 63t, ■ 65i, 652, 653, 655, 6.56, 65?, 658, 659, 660, 662, 665, 667, 668, 670, 676, 682, 683, 6Ï4, 685) comes Lycestrie, dominus Montisfortis, Biterris, Carcassone 8t Albiensis vicecomes, ec. 587, 589) comes Montisfortis, Biterrensis & Carcassonensis vicecomes, c. 61 ij comes Lei- cestrie, dominus Montisfortis, Biterrensis & Carcassonensis vicecomes & dominus Albiensis ;2o3 INDEX ONOMASTICUS, 2204 & Reddensis, ce. 604, 608, 610, 626; diix Nar- bone, cornes Tolose & domlniis Montisfortis, c. 7o5 ; dux Narbone, cornes Tholose 8t Ley- cestrie, Biterrensis & Karcassone vicecomes, & dominus Montisfortis, ce. 694, 702, 70^, l°A'-> Tholosanus & Leycestrie cornes, Biterrensis & Karcassone vicecomes, dux Narbone, c. 677 ; dux Narbonne, cornes Tolose & marchio Provincie & Carcassonne vicecomes & dominus Montis- fortis, c. 688. SIMON DE MONTEFORTI, comes Lincestrie, c. i5o2. Vide MONTEFORTI. SIMON, comes Theatinus, c. 980. SIMON, regius panetarius, c. 564. SIMON (magister), judex Biterrensis, c. 1742. SINAGIACO (Petrus Sigerii de'), c. 322. SINE AVERE (Rotbertus), castellanus castri de Tennino, c. 878. SINGLARIUS, SENGLARIUS (Petrus), miles, ce. 73 1 , 732, 1 194. SINKENI (Robertus de), c. 3oi. SIOLIO, SIOLTO (Rogerius Bertrandus & Pontius de), c. 1404. — (Tolosanus de), j uvenis, consul Tolose, c. 834 ; Seilh (^Huute-Garonne^^ arr. de Toulouse, Siquiers {los), milites Albie, c. 911. SIRANO (Arnaldus Raimundi de), c. 897. — (B. Pontii de), c, 948; Siran (^Hérault), arr. de Saint-Pons. SISMORRA (de). Vide SYMORRA. SiSTARiENSiS episcopus, c. 1578; évè^ue de Sis- teron. SITANIS (Rogerius de), miles, consul de Rivis, c, 1262. Siurac (Guido de). Vide SEVERIACO. SO (Arnaldus de), c. 939; Usson (Ariége), commune de Rou^e. SOBACCUS (Petrus), consul Tolose, ce. 737, 738; peut-être le même ^ue le suivant. SOBACIUS (Petrus), filius Mathene, notarius, ce. i2i5, 1217, 1218, 1219. SOBEIRASCIO (Berengarius de), c. 1000; Soubeiras (Hérault^y commune de Gorniès. Sohers, SOBERO (Deodatus"Raimundi de), c. i365. — (R. de), c. 3o5; Souh'es (^Hérault), arr. de Lo- dève. Soeis (Bertrandus de), miles, c. i3i4i Soueix (Ariége'), arrond. de Saint-Girons , ou Soueich [Haute-Garonne'), arr. de Samt-Gaudens. SOLANO (Arnaldus de), miles, c. 1428; So-:la (Ariége'j, arr. de Foix. SOLARIO (de). Vide SOLERIO. SOLATICO (Bernardus de), c. 703 ; Soulatgc (Aude'), arr. de Carcassonne. SOLERIIS (Guido de), Bariolensis prepositus, c. 1034 j les Souliers (Gard), commune de Saint- Marcel de Fontfouillouse. SOLERIO, SOLARIO (Bernardus de), comitis Fuxi senescaUus, c. 1196$ vicarius comitis Fuxi in Carcassona, c. i38o. — (magister Petrus de), jurisperitus , c. 692; Soulé (Ariége'), commune de Baulou. SOLERIO (Bernardus de), c. 3o8. — (Bernardus de), de Fonciano, c. i5i3, SOLIACO (Henricus, Enrieus de), ce. 816, 1047, I 048, 1 049 J Sully. SOLOMIACO, SOLOMIACHO, Solomiac (P. de), c. 583. — (Raymundus, Pontius acPhilippusde),e. 1432. — (Sicardus de), syndicus Lautrici, c. 1669; So- lomiac [Tarn), commune de Saint-Germain. SOMEIRO, SOMIDRIO (de). Vide SUMIDRIO. SOMMANAS (Ugo de), c. 3o6 ; Saumanas [Gard), commune du Garn. Sopes, Sope^, Sopet^ (Willelmus, Guillelmus Ar- naldi de], ce. 670, 673, 677, 735, Su; Soupe': (Aude), arr. de Castelnaudary. SOQUANTONO (Arbertus de), c. 304; Soucanlon [Gard), commune de Saint-Jean du Pin. SoKANUS episcopus, Apostoliee sedis legatus, ce. 1041, 1042. SoREZEio, SoBESio, SoKECiNii (abbas de), ce. 1372, 1475, 1476. SOS (Isarnus de), miles, ce. 691, 1428; Vicdessos [Ariége), arr. de Foix. So:^ (Pontius de), c. 696. SPANIA (Matheus de), miles, c. 211. SPAOR (Vitalis de), monachus Lesatens!S,c. icC3. Vide ESPAOR. SPARRONO (Willelmus de), c. 323; Esparon [Gard), commune de Be^ & Esparon. SPINOLUS (Lanfrancus), civis Januensis, c. 1167. SPINOS (Guillermus de), c. $46. — (Petrus Ramundide), c. 546; Espinoux [Ariége),. au nord de Mirepoix. (Cassini.) SQUIVATUS. Vide ESQUIVATUS. ST., butieularius Francie. Vide STEPHANl'S. STABULO (Guillelmus Bernardi de), consul burgi Narbone, e. ioo3. — (Imbertus de), e. 1342. STACCA (Hugo), notarius de Sallono, ce. 1126, 1 127. STANTION. (Simon de), civis Januensis, c. 1167. STAQUE (Hugo), notarius Arelatensis archiepi- seopi, c. 1060J peut-être le même que Hugo Stacca. [Voye^ plus haut.) STEPHANA, comitissa de Bigorra, c. 3o3. STEPHANI (Bernardus), notarius capituli Nar- bonensis, c. 228. STEPHANI (Petrus), bajulus Verduni, e. 933. STEPHANUS, Mimatensis episcopus, c. 1 [46. STEPHANUS Lefranc, facultatis Parisiensis doctor, abbas S. Pauli Narbone, Corbariensis archidia- conus, canonieus Narbonensis, ac vicarius & metropolitanus officialis Narbone, c. 230. STEPHANUS (frater), abbas...., c. io36. STEPHANUS (magister), archidiaconus Biterren- sis, c. 359. STEPHANUS, decanus Beati Aniani Aurelianensis, c. 1436. STEPHANUS, thesaurarius Beati Hilarii Picta- viensis. Vide SARCLEIIS. • 2200 INDEX ONOMASTICUS. t2o6 STEPHANUS (frater), ordinis fratrum Minorum, c. loiS; inqiusitor, ce. 214, 1 1 56. STEPHANUS, buticularius Francie, ce. 945, 1214, rz47; Etienne de Sancerre, houteiller de France. STEPHANUS, de caméra comitisse Tholosane, c. 1697. STEPHANUS, carreterius comitisse Tholose , c. 1697. STEPHANUS, de chansonaria comitisseTholosane, c. 1697. STEPHANUS, concierge domorura comitisse Tho- losane de Parisius, c. 1697. STEPHANUS, bajulus Mirapicis, c. 55 1. STEPHANUS, communis notarius de Moyssiaco, c. 442. STEPHANUS, notarius Tholose, c. 3i6. STEPHANUS (Raimundus), c. i263. STEPHANUS, frater P. Peitavini, c. 1 144. STORNELLI (Rainaldus), c. 523. SUAVIS (W.Uelmus), c. 640. SUBURBIO (Raimundus Bertrandus de), publicus Tolose notarilis, ce. 710, 738. SuMiDRio, SoMEiRO, Someire , So^iinBio, SoMEnio, SuMEHio (prior de). Vide GUILLELMUS. -»- consules & universitas, c. 1450. — (confraternitas de), c. 355. — (forum de), c. 355. — (Bremondus de), ce. 1247, i55i. — (Bremundus de), ec. 280, 3o2, 304. — (Petrus Bremondi de), c. 1247; Sommi'eres [Gard)^ arr. de Nimes. SURDUS (Arnaldus), miles, c. 998. SUTOR (Arnaldus, Arnaudus), ce. 55l, 768. SY. MONTISFORTIS. Vide SIMON. SYBILIA, filia domini Montispessulani. Fide SI- BILIA. SYCHARDUS, prepositus Magalonensis. Vide OLARGIIS. Sycii.ie rex, ec. 1578, 1647. SYGUIS, eomitissa Astaracensis. Vide SEGUIS. SYLVESTER (GuiUelmus), c. 412. — (Peirus), c. 412. SYMON, tituli S. Ceeilie presbiter cardinalis, c. 1403. SYMON (frater), Gailliaeensis opéra rius, c. i683. SYMON, comes Mcntisfortis. Vide SIMON. SYMORRA, SISMORRA (Arnaldus Willelmi de), c. 1077. — (B. de), hereslarcha, c. 584; Simorrc {Gcrsj, arr, de Lombe^. T T., Ydrontlntis archiepiscopus, e. 980. T., Agathensis episeopus. Fide THEDISIIIS. T., Yieecomes Biterrensis. Fide TRENCAVELLUS. TABASSA (Raimundus Targerius), c. 697. TABERNARIUS (Stephanus), c. 523. TABERNIACO (Bernardus de), presbyter, c. i332. TACATUS (Fulcrandus), consul Nemausi, c. 716. TALAFERRUM, mercator, consul Tolose, e. 496. TALATUS (?) (Berengarius de), c. 1037. TALAYRANI (Bernardus), canonicus S. Stephani Narbone, e. 205; Talairan {Aude), arr. de Car- cassonne. TALEMUN. e. i35o; le Talmud. Talhafer (Petrus), c. 918. TALIPAGIS, miles, c. 703. TALONI (magister Raimundus), canonicus S. Ca- prasii Agennensis, ec. 1263, 1264, 1265. TANTALONE, TANTALONO , TantaUn (Arnal- dus de), senescalcus Agennensis, c. 700. — (B. Arn. de), c. 1291. — (Gaillardus de), c. 93-. — (Willelmus, GuiUelmus Arnaudi, Anialdi, Ar- H.iut de), ce. ic39, 1076, 1281 ; senesenllus Agennensis, ce. ii63, 1169. Taoica, Thaosea (Bertrandus de la), bajulus Cas- trisarraceni, c. 1 172. — (Bertrandus de /a), consul deRaha!tenes,c. Iz6i. — (Durandus de), consul de Rabastino, c. 1 1 i5. — (Guiral de la), e. 408. TAPIERIUS (Ramundus), consul Tolose, e. 710. Tarasohoms eonsules iv"', c. 692; Tarascon {Ariége), arr. de Foix. Tarasconis eonsules, ce. 718, 1479; eonsules vi, c. 938. Tarasconis, Tiiarasconis consulum eonsiliarii, ce. 7 18, 938. Tarascon (bajulus de). Vide GAUCELINI. Tarascon. TARASCONE , ' THARASCONE ( Albeta de), miles, e. 1 126. — (Petrus de), c. 296; Tarascon (Rouches-du- Rhone), arr. d'Arles. TARDIVI (B.), canonicus Narbonensis, c. 126. TARGUERII (R.), c. 591. TARNASIO (Johannes de), c. 1691. TARRIDA (de). Vide TERRIDA. Tan (Raimundus de), c. .864 , peut-être la même chose ijue Taix. Voye^ TAXIO. Tau (R. de), c. 922. TAULACO (Poncius de), consul Vauri, c. 1261; Teulac (Tarn), arr. de Lavaur. TAURIACO, TAURIACHO (Isarnus, Ysarnus de), . ce. 81 5, 1456; Tauriac [Tarn), commune de Montvalen. TAURIAS (Stephanus de), ce. 693, 595; Tauriers (Ard'eche), arr. de Largenti'ere , TAURINHANO (Vitalis de), miles, c. 1428, Tau- rignian-Vieux (Ariége), arr. de Saint-Girons. TAURO (Petrus Bertrandus de), consul Tolose, e. 377. — (Ramundus Rotbertus de), c. 639, (541. Taus (Narsen de), c. 922. Tavel (B.), canonicus Magalonensis, c. 423. TAXIO, TAXO, TAXIS (GuiUelmus de), ce. 865, I 207. — (Isarnus, Ysarnus de), ec. 865, io36. 2207 INDEX ONOMASTICUS. 108 TAXIO (Petrus de), de Limoso, c. 97"). — (Raimundus de), frater Guillelmi, c. 86â ; Taixy au sud-ouest de Limoux [Casriniy Tayach (Bernûrdus «fc), de Ambileto, scutifer eques, c. 1462. TEDALDUS (magister), dictus vicecoines, c. 103,;. TEDISIUS, episcopiis Agateiibis. Fide THEDISUJS. Teils (Stephaniis de), c. 402. Telet (B.), mercator S. Antonini, c. 1227. Templarii, les Templiers, ce. 197, 276, 343, 740, 818, 891, 892, ioo5, 1079. Templi (militia), ce. 288, 484, SyS, 576. Tempii (magister), ce. 1431, 1432. Templi (major magister militie), ce. 645, 1743. Templi (majores magistri militie) in Aragonia & Provincia, c. 65o. TEMPLO (Petrus & Guillelmiis de), c. 937. TERCIACO, TERSACO, Tersac (Ademariiis, Ade- marus de), ce. 1139, 1203. — (Hugo de), miles, dominus de Monteberaldi, c. 211. — (Roigerius de) & ejus filius Ademarius, c. 270. — (Rogerius de), ce. 856, iiSg, 1141, 1261 j Ter- sac, sur la rive droite de la Garonne, un leu au nord de Ca^ères (^Cassini). TERMINIS, TERMINO, Terme, Termes (Bernar- dus de), ce. 877, 878. — (Olivarius, Oliverius, Oliverus de), ce. 877, 878, 937, 981, 1043, 1091, 1093, iiC)6, 1193., 1221, 1222, 1227, 1276, 1277, i3i5, i357, 1411, 1422, 1433, 14.57, 1473, 1474, 147.5, •47<5. '477. '5o2. — (Petrus Olivarius de), c. 412. — (Jiamon, Raimundus de), ce. 02, 53, 412, 4i3, 473, 475. — (Riesovenda de), c. 412; Termes [Aude), arr. de Carcassonne, TERRACIA (Stephanus), c. 450. TERRACIONA, TERRAZONA, TERRASSONA ( Ra i- mundus de), ce. 341, 353 j 81 ejus filius Johan- nes, c. 326. Tekriî Sancte (expeditio), c. 208. TERRENE (Petrus), carnifex, c. 552. TERRENO (Ramundus de), c. 829. TERRENUS (Berengarius), c. 1709. TERRETI (Arnaldus &. Guillehnus), c. i5oo. TERRIDA, TARRIDA (Odo, Otho de), ce. 1404, 1405, 1406, 1408. — (Odo, Oio de), ce. 1404, 1405. — (Odo de), doraieellus, c. 1408. TERROGIA, vicecomitissa Cardonensis, ce. 964, 955. TERSACO (R. de). Fide TERCIACO. TERSOLIS, miles, c. 1408. TESANO, TEZANO (Berengarius de), c. 43 1 . — (Bermundus de), c, 338. — (G. de), c. 402. — (Poncius de), ce. 587, 820. — (Poncius de), domicellus, c. 1730; Thé^an [Hérault), arr. de Béliers. Tessis [mestre). Fide THEDISIUS. TEULET (Gregorius), c. 91 j. TEXERIIS (Guillelmus de), c. 280; peui-itre T,s- sier, ferme (Hérault), commune de MontfeWcr, TEXTAT (Gascus), Narbonensls, c. ioo5. TEXTOR (R.) de Lumberus, c. i738. — (Raimundus), c. 1487. TEZANO (de). Fide TESANO. TEZIACO (Gaiizbertus de). Fide THESACO. TH., episcopus Coseranensis, c. 1428; il faut cor- riger N., Nicolas, évêijue de Conserans. TH., cornes Campanie. Fide THEOBALDDS. TH., comitissa Convenarum, c. i3i2. T/iaosca (de la). Vide Taosca. TiiARASCO. Fide Tarasco. THEDISIUS, TEDISIUS, Tessis (magister, mestre), canonicus Januensis, ce. 109, iic, 593, 611, 612, 614, 657, 658, 659; delegatus domini pape, 606; Agatensis episcopus, ce. 670, 673, 677, 725, 765, 802, 976. THEOBALDUS (frater), monacus Villelonge, c. 1498. THEOBALDUS, TH., cornes palatinus Campanie & Brie, ce. 840, 879, 892, 901; cornes Trecen- sis, c. 761. THEOBAUDUS, cornes Campanie (?), c. 297. THEODERICUS, raarchio de Saxonia, c. 332. THEODORITUS, heresiarcha, c. 584. THESACO, TEZIACO (Gaubertus, Gauzbertus de), ce. ySo, 1119; Thé^ac (Lot-&-Garonne), com- mune de Tournon-d'Agcr.ais. Tholosa, Tholosa.mim. Fide ToLOSA, &e. S. THOMAS DE AQUINO, confesser, c. 236. THOMAS (magister), clerieus Agathensis, c. 804. THOMAS, clericus Tholosani senescalli, ce. i568, 1569, 1072, i574, 1578, 1579, '58o, 1625, i658. r;^e NOVILLA. THOMAS (Gaufridus), c. 1287. THOSETUS, filius Bernardi Ramundi de Tholosa, ce. 1214, I2i5, 1217, 1219. THURI (Lambertus de). Fide TUREIO. Tibaut, c. 187. Ties (exercitus deh), c. 3i5; les Allemands. TILLEIO (G. de), castellanus de Quartinheux, c. 1^52. TIMBERGA (magister Johannes), notarius Nar- bone, c. 226. — (magister Petrus), jurisperitus, c. 937. Timinas (Ug de), proome de Montalha , c. 566 j Thèmines (Lot), arr. de Figeac {}). TIVIERE (Petrus de), sacrista Urgellensis, c. 1037. ToARci (vicecomes), c. 507 j Thouars (Deux-Sèvres). TOCABOUS (R.), c. 399. TOGESIO, Toges (CentulUis de), miles, c. i3i4. — (Guillelmus, Willelmus de), miles, ce. 828, i3i4, 1370} Pouy de Touges (Haute-Garonne), arr. de Muret. TOLA (Odo de), miles, c. i3i4; Touille (Haute- Garonne), arr. de Samt-Gaudens. 2209 INDEX ONOMASTICUS. 2210 TotONEXSES, c. 112 î hahîtants de Toulon. ToLONENSis (Ecciis), c. 1419. Tholosani advocati, c. iSyô. TnOLOSA 5 albergarie de Ponte, c. 5i3. ToLOSANE sedis archidiaconi. Vide MASCAROS, SCRIPTOR. Tholosa (/os haroi de), c. 192. Tholose burgenses, les iorgeois de Tholose, ce. 1 266, i5i5, 1618. Tholosanïs cancellarius, ce. ii85, 1186, 1187. Vide SAXETI. TiiOLOSANi comitis cancellarii. Vide ASTOAUDI, AUGERIUS, RADULFUS. TnOLOSANi canonici, c. 1 186. Tolosa [lo Capitol de), ce. 749, 754, 705. TiiOLOSE urbis & suburbii capitulatus, e. iSjz, Tholose consulatus seu capitulatus, c. 1Û14. Tholosam capitularii, capitoU, ce. ^2, 3i5, 641, 1529. TnoLOSE urbis & suburbii capitularii, c. 373, TiiOLOSAXE ecclesie capitulum, c. 1689. Tholose capitulum, ce. 371, ii85. TuoLOSE capitulum & commune consilium, ce. 36o, 364. TnOLOSANI, TiiOLOSE cives, les eitalens de Tholose, ce. 881, 890, 892, 1257, 1266, 1371, 1375, 1376, 1378, i383, i386, 1387, i388, i5i6, i554, i555, i555, i557, i558, 1569, i56o, i5â2, 1.564, i565, i6i3j cives ac homines urbis 8c suburbii, c. i635. Tholosanls, Tolose cornes, le comte de Toulouse, ce. 282, 283, 3.5 r, 353, 43o, 43 1, 436, 474, Coi, 6i3, 624, 635, 649, 656, 665, 666, 727, 764, 779, 802, 8o3, 819, 828, 837, 910, 911, 912, 9i3, 914, 915, 916, 918, 93i, 977, 993, 1017, io33, io38, io39, 1041, 1042, 1059, 1106, 1107, ii32, ii33, ii36, 1139, ii58, 1188, 1189, 1190, 1193, 1204, 1233, 1234, 1236, 1240, 1241, 1242, 1243, 1244, 1298, i3i9, 1364, 1372, 1373, 1375, 1376, i377, 1378, i382, 1400, 1401, 1402, 1403, 1436, 1437, 1438, 1442, i5i3, 1614, i5i5, i5i6, i5i7, i5i8, i5i9. Tolosani comités, ce. 635, 793, i534, i555. Vide ALFONSUS, AMALRICUS, ILDEFONSUS, RAI- MUNDUS, SIMON. Tholose & Pictavie cornes, comte de Poitou & de Tolose. ce. 1469, i5i2. Tholose quondam cornes, ce. 1271, 1288, 1328. TiioLOSANA comitissa, c. 681. TnOLOSANE comitisse. Vide ALIENOR, BEATRIX, CONSTANTIA, ERMESSINDA, FAIDIDA, JO- HANNA. Tholosa (la eomuna de), c. 69 Tholose commune eonsilium, ce. 446, 485, 5i3. Tholose urbis & suburbii comune eonsilium, ce. 476, 709, 791. Tolose eommunis exercitus, ce. 476, 504. Tholose communitas, ce. 1372, i555, i6i5, 1616, 1619, 1620, i65i, 1654. TuoLOSB (communitas bominum), c, i65o. Tholose urbis & suburbii communitas, ce. iiji, 1562, i565. Tholose urbis & suburbii universitas & commu- nitas, ce. i5j2, i553, 1554, i5ô8. ToLosAXL'.M coneilium, ce. 981, 982. Tholosa ; eonfratres B. Marie de Montecarmeli, c. 1618. — confratria de Carmello, c. 1610. Tholose universitas vel eonsilium générale, c. i338. Tolose eonsilium, ce. 612, 614. Tholose eivitatis & suburbii consiliarii, c. 1384. Tolosani comitis constabularius. Vide AM\C\. Tholose eonsuetudo, ce. I2i5, 1218, 1219, 1372, 1373, 1391, i555, i652. Tholose, Tholosani consules, les cotises de Tholose, ce. 446, 455, 457, 491, 493, 496, 497, 5oo, Soi, 002, 5o3, 5o4, 507, 5o8, 5ii, 5i2, 540, 575, 612, 614, 736, 740, 756, 757, 879, lc52, 1188, 1189, 1214, 1219, 1220, 1271, i353, 1370, 1371, 1372, 1373, i374, 1375, 1376, i377, 1378, i332, 1391, i5i6, i5i8, i5ig, 1539, i553, 1554, i555, i556, 1ÔÔ7, iSôg, i55o, i56i, i562, 1564, i565, 1611, i6i5, 1620, i65i, i653, 1654. Tholose (consules eivitatis (urbis) & suburbii), ce. 369, 376, 415, 416, 439, 440, 441, 463, 465, 471, 475, 476, 480, 481, 482, 485, 5i3, 514, 5i5, 5i6, 5i7, 527, 639, 647, 706, 707, 708, 709, 710, 791, 83.(, iii3, iii5, 1144, i384, 1554, i655. Tholose eivitatis consules, c. 1619. ToLOSANA curia, ce. 268, 1647. Tholosa; euria jurata, c. 394. Tholose vicarii curia, ce. 1387, 1389. Tolosani, Tolose denarii, deniers Tolo^as, ce. 56, 514, 639, i3oo, 1390, 1573, 1574, 1607, 1608, 1646. Tholose domini, c. 1094. Tolose dominus, c. 378. TnoLOSANUS episcopus, l'eves^ue, Vaves^ue de Tho- losa,ce. 7, 106, 108, 109, 166, 168, 169, 175, 179, 182, i83, 626, 8c6, 888, 892, 982, 991, 1098, 1100, 1112, 1122, 1126, 1127, ii36, ii36, ii85, 1186, 1187, 1188, 1257, 1281, i324, 1371, 1372, 1373, 1402, 1490, 1537, |538, i6o3, 1609, 1620. Vide BERTRANDUS, FULCO, FULCRANDUS, RAIMUNDUS. Tolose fratres Predicatores, li frère Prédicateur de Tholose, ce. III 3, i5i6. Tolose fratres Minores, e. 1 1 1 3. Tholose, de Tholosa homines, ce. i6i5, i653. Tholose inquisitores novi, e. 1372. Tholose judei, ce. i6i5, 1618, i658, 1659, 1660. Tholosana (judei de diocesi), c. 1659. Tholose judex, c. 1645. Vide BELLUS, PALHE- RII. Tholosano (judex major in), c. i586. Tholose senesealli judex, c. 1624. Vide FURNO. Tholose vicarii judex, ec. i6o3, i6ic, \6\\.ViJe PENTERir, PETRUCIO. VIII. 73 2211 INDEX ONOMASTICUS. 2212 ToLOSANE libre, ce. 6i5, ç6;"), 1649, iCSy, 16Ô8, -TiiOLOSANi (magistri & scolares), ce. 1184, 1188, 1189. TnOLOSE civitatis (ministri domorum leprosonim), c. 1617. ToLOSE, TnoLOSANonuM , Tiiolosana moneta , ce. 700, 1040, iiSâ, iz82, 1297, 1299, iSzo, 1 321 , 1624. ToLOSANA moneta septena, c. 540. Tiiolosana vêtus moneta, c. 1298. TiioLOSA (moniales de ordine fratnim Minorum de), c. 1696. Tiior.osANi, Tholose notarii, ce. i387, i652. TiiOLOSANi comitis notarii. Fide AURIOLI, CEVE- NERIUS. TriOLOSANi oboli, ce. 53o, 1716, 1717. Toi.osE obsidio, c. i5o8. TiiOLOSANUs officialis, e. 1 187. Tholose (operarius S. Stephani). FiJe MARTINUS. TiiOLOSE parlamentum, c. 241. ToLOSANA pieta, c. 1716. TiiOLOSE urbis & suburbii piseatores, e. 1616. TnoLOSE populares, c. i6')3, TOLOSANUS pOpillllS, ce. 640, 740, I 188, I 189. TiiOLOSANUs, Tholosane ecclesie prepositus, ce. 1061, 1490, 1688, 1639. TiiOLOSANi (prepositus & capitulum S. Stephani), c. 1649. TiiOLOSA.M (prepositus S. Stephani), ce. 992, ■ 372. ToLOSANE ecclesie prepositus. FiJe BERTRANDUS, M., RAIMUNDUS. Tholosanus prepositus, pape eapellanus, c. i533. TiiOLOSA (prior S. Marie Deauvate de), c. 806. ViJe ARAGONE, BERNARUUS, GUILLELMUS, MONTEAGUTO, MONTESQUIVO, MONTETA- VERIO, MONTEVABRANO. TiiOLOSE (prior Predicatorum), c. 1372. Fide FUXO. Tholose (probi homines). ce. 393, 416, 507, 75Ô, ToLOSANA regalia, e. 209. Tholose régentes 8c iiniversitas, e. 83(5. Tholose (lo salin de), e. i5i5. Tholose (scuta), c. 239. ToLOSB, ToLOSANCS senescallus, le seneschau de Tholose, ce. 13.54, 1372, 1434, 1475, 1476, 1490, i5i2, i5i6, 1529, i532, 1.556, i.565, i566, 1,568, 1569, i.570, 1573, i582, ij85, 1594, 1677, 1678, 1679, 1680. TiioLOSE &. Aldiensis senescallus, ce. i562, 1672, 1376, 1570, 1379, i58i, 1597, 1601, 1602, i6o3, 1604, i6o5, 1606, 1607, 1608, 1610, i6j2, i6i3, 1614, 1616, 1617, 1623, 1624, 1625, 1627, 1628, 1629, i633, i635, 1637, i638, 1639, 1640, 1641, 164Ô, 1646, 1647, 1648, i65i, i656, 1679, 1680, 1682, i683, 1684, i635, 1686, 1687, 1689, 1690, 1691, 1693, 1710, 1711, 1713. r/rfe Al.FARO, ARSI- CIO, CHAMENIACO, CHENEVER3IS, CHOLETI, LANDREVILLA, NANGEVILLA, VICINIS, VIL- LANOVA. TOLOSANI, TOLOSANENSES solidi, CC. 4.55, 481, 482, 641, 7.52, 797, 029, 874, 875, 942, 968, io3i, ic83, liio, 1111, 1216, 1285, 1287, i3oo, 1404, 1481, i532, i536, 1612, 1721. ToLOSANi [solidi] simplices, c. i32o. ToLOSANi solidi inonete septene, c. 498. ToLOSANE, Tholosaxobiim, Tholose urbis uni- versitas, ce, 612, Û14, 648, i56o, i.55i, i653. ToLOSE civitatis & suburbii universitas, e. 1114. Tholose, Tholosanus vicarius, li vigier de Tho- lose, ec. 1284, i377, i383, i386, 1890, 1490, i5i6, i5i8, 1529, i553, i555, i556, i557, i559, i56o, i6o3, lôcç, 1610, 1611, 1612, i6i3, 1614, i6i5, 1617, 1618, 1622, i63o, i65i, i653, i655, i656, 1657, i6,58. Fide BERNARDI (Petrus), CASTRONOVO, JOHAN- NES, MONACHI, NANTOILF:tO, PONPAGNE, PROMILHACO, RECALDO, ROAXIO, ROCEIO, ROGERIUS, SELLANI, THOLOSA. Tholosani episeopi vicarius, e. 1620, THOLOSA (Bernardus Ramundus de), ce. 471, 481, 483, 495; consul Tholose, ce. 447, 465, 466. — (Bernardus Ramundus de), ec. 1214, i2i5, 1217, 1218, 1219. — (B. Bruno de), c. 363. — (Castrumnovum de), c. 1594. — (Guillelmus de), c. 474. — (magister Guillelmus Arnaudus de), jurlspcri- tus, c. 1594. — (Mancipium , Mancipius, Massipius de), ce. 933, i25i; senescallus Venaissini, c. io3o. — (Petrus de), ce. 495, 504 ; consul Tolose, ec. 441, 455, 472. — (Petrus de), ec. 893, i 164, I25i ; vicarius Tho- lose, ce. 1077, 1095; miles Tholose, e. 1263. — (Petrus Ramundus de), e. 5^4. — (Petrus Willelmus & Ramundus de), e. 829. — [Pons le Ros de), c. 65. — (Ramundus Ato de), consul Tolose, ce. 439, 441. — (Thozetus, Thosetus, Tosetus de), ce. 393, 4.17 ■ capitularius Tholose, ce. 357, 373 ; consul Tho- lose, c. 376; consiliarius Tholose, ce. 363, 355. THOLOSANUS JOCULATOR, e. 394. THOLOSANI, c. 806. TOLVEGARS, TOLORAS (Bernardus de), prior Riudarii, ce. 673, 676, 680. TOMASSA, oreria (sic) Johanne comitisse Tholo- sane, e. 1697. Tonencs, Toncnx {W[\ro de), e. 271, — (Petrus R. de), c. 809. TOPINA (A.), c. 621. Tornois [sols de). Fide Tur.ONENSrs. TORCOROL (Raymundus de), miles, c. io35. TORENA (de). Fide TURENNA. TORNABOIS (Raimundus Guillelmi de), ce. i 1 52, I i54; Tournebouich [Aude), commune de Bouri- geole. 22 i3 INDEX ONOMASTICUS. !2I4 Tornajos (Sicard de), c, iSî ; peut-être Tournadoux- lesSenegals [Tarn), commune de Saint-Pierre de Trèvisi. TORNELLO (Cuillelmiis de), archipresbiter Viva- riensis, c. 77'). — (Guigo vel Guido de), c. 1448 j Tournel [La- cère), commune de Saint-Julien du Tournel. TORNERIUS (Symon), consul Carcassoiie, c. 847. — (WiUelmus), c. 63o. TORNO {Guigo, domiiuis de), c, 802; Tournon (Ardkche). TORO (Galhardiis de), c. 1662. TORRELIS (Bernardus de), miles, c. i 1 lûj Tour- reilles (Aude), arr. de Limoux, Tors (soudean de). Vide Tours. TORTI (Arnaldus), c. 489. TORTOSA URTICA (Bertrandus), consul Avinio- nis, c. 744. Tours, Tors [le soudeent, soudean de), ce. i5l4, l5i7i le souS'doyen de Tours. To^et^ (P.), ce. 564, 56.5, 566. TVfl^aZ (Bernardus de), miles castlanus, c. 489. TRAGETO I Bernardus de), consul Tholose,c. 1219. TRANQUAVELLUS. Vide TRENCAVELLl'S. TRAVERIUS (.Bertrandus), c. 1089. TRAYMEUA (J. de), canonicus Urgellensis & ca- pellûnus S. Odonii, c. 1037. Tbecexa, de Trias (marcha), ce. 1297, i3oo; marc de Troyes. Vide Tr.OJAE. TRELHAS (Guigo de), c. 720; Troulhas [Gard), commune de Rousson. TRENCAVELLUS vicecomes. Vide RAIMUNDUS. TRENCAVELLUS , TRANQUAVELLUS , TREN- QUAVELLUS, ce. 1222, 1223, 1392, \3g6, rSgS, 1399, 14225 Byterrensis, c. 1214; vicecomes, c. 8 I I J vicecomes Biterrensis, de Besers, ce. 807, 808, 809, Sio, 821, IC67, io68j dictus viceco- mes Biierris, ce. 1128, 1 23o, i3o5; vicecomes Biterris, dominiis Careassensis, Redensis &. Al- biensis, ce. 787, 789, 864, 86.5; dictus vicecomes quondam Careassone veZ Biterris, ce. 1206. 1207, 1208, r2':9, 1210, 1112, I2i3, 1214; quondrim vicecomes Biterrensis, ce. iSog, iDio; quondam dictus vicecomes Biterrensis, c. 1600. TRE\CAVELLI guerra, e. 1495. TREPATI (Guiraudus), publicus inquisitorum notarius, e. 1 273. Treverensis archiepiscopus, c. 990; archcyécuc de Trêves. Triai (marcha de). Vide TrecesA. TRIATORIO (P. de), canonicus Magalonensis, ce. 423, 546} le Triadou [Hérault), arr. de Mont- pellier. Trihas [P. de), archidia(jues de Rodes, e. 562 ; Tre- has [Tarn), arr. d'Alhi [?). TiiiBUSBOîiis(consuies de), c. l665; Trèbes [Aude), arr. de Carcassûnne. TRILANO (Oto de), miles, c. 1097. TRINITATE (frater Joannes de), capellanus régis Frnncie, ce. 1411, 1412. TRITHIA (Petriis de), canonicus & succentor Nar- bonensis, c. 25i. Troc (Bernardus), dominus loci de Ornationibus, e. 236 J Ornaisons [Aude), arr. de Narhonne. Trojae pondus, c. 3oo; Troyes en Champagne, Fi de Trecena. TROLIIS (OHverius de), e. 897; Treilles (Aude), arr, de Narhonne, Tropassen (Guillermus), c. 523. Trosset [Fol^uer), c, 621, TRUCUS, miles, c. 1456. Truel (R. de), miles, c. 1399; Truel.lieu du Tarn, TRUELIIS (Petrus de), e. 1462. Trufe [P, del), consul S. Antonini, c. 824. TRULLARIBUS (Guillelmus Arnaldi de), civis Narbone, e. 1745 j Truillas [Aude), commune de SalVeles-d'Aude. TRUNNUS (Arnaldus), campsor vel cambiator, eivis Tholose, ce. 1040, i32o. Turc^, Turcx [los), ce. 36, 57, 196. TURENNA, Torena (frater Hugo de), ordinis fra- trum Minorum, ce. 1242, 1243, 1244, 1248, 1249. — (Raimundus de), c. 206. — [lo visconte de), c, 1 8. TUREIO, TUREYO, TURREYO, THURI, TORNIO (Lambertus de), ce. 579, 602, 78Ô, 9c6 ; domi- nus de Lomhers, c. 728. — (Lambertus de), ce. 973,. 974, 1433, 1457, 166 1 , 1740, I 741 , 1742. — (Simon, Symon de), ce. 973, 974, 1433, 1661, i663. TuRONENSis archidiaconus, e. 906. TuRONENSis archiepiscopus, ce. 817, 818, 869. Turoxense concilium, c. 1079. Tlro.nexsi.s moneta, ce. 917, 1443. — moneta S. Antonini, c. i5o3. TuBONENSis marcha, c. i3oo. Tir.oxE.vsES denarii, cce. 217, 220, 221, 222, 223, 224, 225, 236, 227, Ï18, 229, 23o, 236, 233, i320, 1716, 1725. TunoNENSEs libre, ce. 232, 234, 235, 237, 238, 242, 247, 248, 857, 858, 882, 891, 895, 896, 901, 907, 908, 1189, i2i3, 1214, 1224, 1249, 1259, 1276, 1279, 1280, 1283, 1284, 1285, 1287, 1288, i3o2, i3d3, i3i5, i325, i335, i358, 1369, 1396, 1399, 1400, 1460, 1461, 1462, 1463, 1473, 1474, 1476, i5o4, i552, i56i, i502, i563, i565, 1370, i585, i586, 1600, 1624, 1625, i63i, i637, 1657, i658, 1668, 1671, 1673] 1678, 1696, 1697, 1698, 1699, 1704, 1707, 17^1, 1729, 1730, 1731, 1732, 1733, 1734, 1735. TiiBONENSES solidi, sols de Tornois, ce. 23i, 233, 141, î58, 040. "^81, 1282, 1283, 1284, 1299, i3o2, i3o3, i33i, i362, i38i, 1470, i5ic, 1375, 1398, 1694. TuKONENSES, ce. 1297, i5'5, i568. i33o, 1433, '47;"'. 2210 INDEX ONOMASTICUS. 1216 TURRE (Arnaldus Je), c. \>ic. — (Bernardiis <)^; Aiguè^e (Gard), arr. d'Unis. Alnac, castrum, c. 297; Eynac (Haute-Loire), com- mune de Saint-Pierre Eynac. AinoLis (territoriiim de), c. 3o5 ; lieu inconnu de la commune de Vauvert {Gard). — (Germer-Du- rand, Dictionnaire topographique.) AmoSLM, c. 832; Airoux (Aude), arr. de Castel- naudary, AjAnON, c. 1025; Jjoux [Ardeche), arr. de Privas. Ajanes, Vide Agenesium. Alairacum, Alakiacum, ce. 1671, 1672; Alayrac (Tarn), commune de Vindrac-Alayrac. Alairaget , c. 624; lieu inconnu des environs de Moissac. Alamaignha, e. 83; l'Allemagne. Alariciio (castrum de), c. 671 ; forteresse d'Alaric, au sud de Barhaira (Aude). — (Cassini.) AtBABiBUS (castrum de), Aliars, ce. I73i, 1736, 1737; Alias (Aude), arr. de Narbcnne. Albardm, c. 382. Albaterra, c. 1182; Auieterre-sur-Dronne (Cha- rente), arr. de Barbe^ieux. Albeed, c. 922. Albenas en Vivares, ce. 9, 1 I ; Aubenas (Ardèchc), arr. de Privas. Albesia, e. 539. Albezuncm, c. 944; lieu disparu pr'es de BeUastel (Aude), arr. de Limoux. Albiaccs, Albiaciilm, villa, ce. 1072, i5i2; an- cien château, qui devait être situé au N.-O. du Fossat (Ariége). AlbiA, Alhy, ce. 266, 714, 860, 910, 911, 912, 914,915,916, io58, i3oi, i3o3, i3o4, i3o5, i3o6, i3o7, i3o8, i3o9, i3ro, 1455, 1456, 1458, 1462, i5o6, 1669. Albiensis villa, civitas, ce. 352, 880, 887, 919, 1246, i3ii, 1359, 1456, 1457. — S. Cecilia, ce. 913, 915, 916. — ecelesia S. Juliani, c. i3o8. — S. Marciana, raonasterium, ce. 914, 915, — S. Salvils, ce. 912, 913, 914, 91(5. — Castrumvetus, CASTBOMVETutuM, lo Castelviel, ce. 267, 273, 7t3, 714, 1304. — burgus, c. 273. — Podium Amadencom, lo Png AmadenCj ce. 267, PODILS S. Stepham, c. l3ol, Albicesium, Albiense, Albicense, Albijes, Alliges, Albigex.Albejes, ce. 58, 68, 1 10, i56, 176, 267, 788, 792, 794, 795, 796, ,,37, ,2,0, 1212, 1279, i3o4, 1491, ,499, ,642, ,7,4, ,^,9. Albiensis ballivia, c. 1284. Aluienses, Albigenses ballivie, ce. 1:86, 1287, Albigesio, Aleigesii, Albigensis (conquesta de), ce. 894, 895, 896, 1401. , ' Albiensis, Albigensis dioeesis, ce. 654, S 1 4, i 1 ii , 1143, 1246, 1262, i36i, 1648, 1657, 1671, 171 3. Albiensis ecelesia, ce. 919, 920, io53, i3io, i3i 1. Albiensis episcopatus, ce. 371, 405, S07, 880, 887, 1208, 1700, 1729. Albienses, Albigenensidm, Aldigensium, Albigesii partes, ce. 554, 760, 766, 972, 975, io53, 1054, 1194, i366, 1495, 1499. Albiensis patria, c. 273. Albiensis senesealcia, e. i685. Albigesii, Albigensis terra, ce. 761, 789, 790, 816,819,866,868,869,977,1302. Albiensis vieecomitatus, ce. 610, 809. Albios (castel d'), c. 53. Cf. tome VI, p. 343. Alegie fluvius. Fide Abegia. Alebie, c. 758. Alestum, villa de Alesto, ce. 280, 592, 723, 724, 725, 769, 770, 771, 772, 773, 822, 85i, 862, 1012, 1022, i335, 1374. — ecelesia S. Joiiannis Baptiste, ce. 724, 725. — ecelesia S. Stepiiani, c. 1022. Alesti pedagiura, c. i336; Alais (Gard). Alignano (castrum de), c. 807; Lignan (Hérault), arr. de Béliers. Alignanlm, c. 588; Alignan du Vent (Hérault), arr. de Béliers. Allairacum, c. 907; Alairac (Aude), arr. de Car- cassonne. Alla^ (castrum d') , c. 593; lieu près de Largcn- tière (Ardèche). Vide Alitas. Alme, c. 726; A urnes (Hérault), arr, de Béliers. Alpamia. Vide ApAMiE, Alseno, Alzeno, Alsen (castrum de), ec. 274, 925, 926; A^en (Ariége), arr. de Foix. Also (riparia de), c. 948; l'Alsou, ruisseau près de Cannes, Alsona, c. io5o; Al^onne (Aude), arr. de Carcas- sonne, Alsonum, e. 975 ; lieu près de Limoux. Altaripa, Altarippa, Autariba, castrum, ce. 196, 270, 882, 889, 1367, i6i5, i6i6; Auterive (Haute-Garonne), arr. de Muret. Altibraci domus, c. 1270; Aubrac (Aveyron), com- mune de Saint-Chély d'Aubrac, Altumons, c. 734. — (ballivia de), c. 1286; Haumont (Tarn-&-Ga- ronne), commune d'Esparsac. Altumpullum, castrum, ce. 209, 1499; Hautpoul (Tarn), commune de Ma^amet. Altlmvilare, Altumvillare, Auvila, castrum, ce. 196, 504, 5o5, 882, 889, 1147, 125;, 1252, 1253, 1289, 1292, 1735; Auvillars (Tarn-&- Garonne), arr. de Moissac. AlvAri rivus, e, 1070 ; ruisseau près de Lé^at, Alveicls (mons), juxta Cnvillonem, c. 433. Alvebnie terra, Aulverny, ce. 83, 1287. — ballivia, c. 1281 . — ballivie, c. 1 28-. Al^as, c. 595. Vide supra Alla^, 2 233 INDEX GEOGRAPHICUS. 2234 A.MAicio, fliimen, c. 389 j la Maussou, rivière de l'Hérault. Ambileto (honor de), c. izc)ô; Jmhialet'lTarn), arr, d'Alhi. A.MBRicio (castrum de), ce. i63o, i63i; Ambres [Tarn), arr. de Lavaur. Amiglano (villa de), ce. éSp, 801, 861 ; Milhaud [Gard), arr. de Nimes. ÂMiLLWUM , Amilianum, Amiliavi'M, Amelau , Ameliavum, Ameillau, Amilloie, ce. 340, 383, 5i8, 522, 860, 902, loio, 1258, 1282, 1401, 1471, i5i4, 1517. — (burgus de), ce. 520, 52 1 ; Millau (Aveyron). Amiliavi, Amiliau, de Amelavo, Amiiiavo (comi- tatus), ce. 339, 5i8, 573, 574, 718, 763, 764, 1429. — (ballivia de), e. 1280. Amoris vallis, c. 2785 vallée près de Bélesta [Aude); Cassini indique Notre-Dame du Val-d' Amour au- près de ce village, Ampara (terminus de), c. 235; Enpale [Aude), au N.-O. de SallHes-dAude [Aude), arr. de Nar- ionne. — (Cassini.) Ampolacho, Ampiliiiaco (grangia de), ce. i366, 1 5 1 1 j Ampouilhac [Haute-Garonne), commune de Cintegaielle. Anagnia, ce. 931, 932; Anagni, en Italie. Andofuilla (castrum de), c. 701 ; Endoufielle [Gers), arr. de Lombe^. Andorra vallis, ce. 459, 922; la vallée d'Andorre, ANDtSiA, castrum & villa, ce. 798, 822; Andu\e [Gard), arr. d' A lais, Andl'Siense, Andusene, ce, 3o4, 773 j le pays d'An- du^e. Amana, c. 479 i Aniane [Hérault), arr, de Mont- pellier, Anicium, Amcii, Anictensis civitas, ce. 299, 372, 729; le Puy en Vêlai. Amcii pedagium, c. 298. Aniciensis ecclesia, ce. 298, 655, 729, i5-î2, i5o3. Aniciensis episccpatus, episcopia, ce. 638, 822. Aniorto, Aniort, Anior (castrum de), ce. 1047, 1048, i362. — (vallis d'), e. 272; Niort [Aude], arr, de Li- moux. Vide RuPES Aniohti. AntiboliS, c. 212; Antibes [Alpes-Maritimes), arr. de Grasse, Antigniacum, c. 973; Antugnac (Aude), arr, de Limoux, Antiocha, e. Ii57; château près du Mas-Saintes- PuelleSj non inditjué par Cassini. Apamia, Apamie, Appamie, Pamias, Pamyas, Alpa- mia, AppAMiARUM villa, ce. 90, io5, 452, 528, 529, 616, 634, 635, 858, 860, 870, 871, 872, 873, 874, 875, 905, io35, 1096, 1367, i368, 1482, l5i3, 1547; Pamiers (Ariége). Appamiablm, Pamiarum castrum, ce. 577, 7O8, 858, 1547. Appamie villa nova, c. 391. AppAMiA; Porta Loci, Poria Stagni, e. 8-j6, Appamiarum (ecclesia Mep.catalis), e, 1547. — (ecclesia S. A.ntonixi), c. 579. — (ecclesia S. Joannis), e. 391. Appamiensis, Appamiarum (S. Antoninus), ce. 853, 1673. Vide Fbedalensis. Appamie terrnlni, c. 872. Apchehio (castrum de), c. 1448; Apchcr, château [Lo^^ère), commune de Prunières. Apulia, Apulie regnum, ce. io33, 1407; la Pouille. Aquantico (castrum de). Vide Aganticlm. Aqle, ce. 3Û7, 1034; Aix [Bouches-du-Rhône), Aqueduxis, e. 56o; Aiguè^e {)), Vide supra, Aquemoetue, ce. 214, 945, 1247, 1278, 1279, 1400, 1414, 1416, 1592, 1671, 1704. Aquarummortuarum portus, ce. 2i3, 1224; Ai- guesmortes [Gard), arr. de Nimes. Aquilari, Aqu'ila-^, Aijuilar (castrum de), ce. 1277, ■473, 1474; A guilar, château (Aude), commune de Tuchan, Aquilema (vallis), e. 38 1 ; la Cheylone [Gard), commune de Nimes, — (Germer-Durand, Dict. topographi^ue.) Arago, /o pays d'Arago, ce. 32, 84, 536. Abacome (partes), e. 287. Aramon, c. 745 (Gard), arr. de Nimes. Aracsica. Vide AuEASICA. Arbollag (podium, qui dicitur), c. 1071 ; ancien nom de Saint-Yhars [Ariége), arr, de Pamiers, Arche, ce. 944, 948; Argues [Aude), arr. de Li- moux, Archechie flumen, e. 424; l'Ardèche, Aeciiis (villa de), c. 1474; peut-être le même lieu •lue plus haut, ou Arjuettes [Aude), arr, de Car- cassonne. Abegia, AiEGiA, Ariga, flumen, ce. 872, io63, i367, !6i5, 1616; VAriége, Arelatum, Arles, ce. 10, 11, i3, 54, 55, 57, 668. Abelatensis civitas, ce. 2o5, 1274. Abelatensis burgus, c. 1274. Abelatensis (S. Tbopiiimus), e. 668. Abelatensis ecclesia, ce. 334, 1059, 1060. Abelatensis archiepiscopatus, e. 8o5. Aralatensis provincia, c. io85. Abelatense regnum, c. 980. Aréole, c. 661 ; Saint-Théodorit d'Ayrollcs [Gard), commune de Dions, Argan (nemora de), c. i5i2i Argaing {Haute-Ga- ronne), commune de Montesquieu-Volvestre, Argensa, Argencia, Argentia, ce. ii3, 333, 382, 1059; la terre d'Argense sur la rive droite du Rhône, Argentacdm, c. 1009. Argentaria, villa, ce. 593, 594, $95, 596, 597, 665,666, 667, 729, 769, 773, 778, 822; iar- gentière [Ardèche), Argentho, e. 1159; Argenton-sur-Creuse [Indre), arr. de Châteauroux, Argentis, c. 973; Argens [Aude), arrond. de Nar- bonne. 22 35 INDEX GEOGRAPHICUS. 236 Augentolium, c 1049; Argentcuil {Seinc-&-Oise), arr, de Versailles. Arget, c. ic63; l'Arget, affluent ie VArUge. Abgileriis (castrum de), ce. 418, 1737; Argellers (Aude), arr. de Narhonne. Abisdii terra, c. iSSy; haronnie d'Hicrle [Gard), arr. du Vigan. Arles. Vide Abelatum. Armasanice, Armazanice', Abmazanece, castrum prope Aquasmortuas, ce. 33'), 1673, 1702, 170'j; Aimargues [Gard), arr. de Nîmes. ArmeniAci comitatus, c. 686; l'Armagnac. Abmissanum, e. 1737; Armissan [Aude), arr. de Narhonne. Abnallda, c. 459. Abpajo, c. 344; Arpajon [Cantal), arr. d'Aurillac. Aetenacho (grangia de), c. i5i i; Artenac [Aricge), commune de Saverdun. Abtigde, villa, c. 959; Artigues [Aricge), arr. de Foix. jirîitî (castrum d'), c. i5ii; Artix [Aricge), arr. de Pamiers. Arzinciius, e. 907; Ariens & Corneille [Aude), arr. de Carcassonne. ASCALONA, c. 299; Ascalon, en Syrie. Ascho in Savartesio, villa, e. 11 32; Ascou [Aricge), arr. de foix. AsiLLiANUM, AziLiANiJM magnum, ce. 758, 974; Avilie [Aude), arr, de Carcassonne. ASNERIE, AsNEiEE, ce. 1 I 94, T 22 1 ; A snières [Seine), (trr. de Saint-Denis. ASPEBANO (ecclesia de), c. 437; Espeyran [Gard), commune de Saint-Gilles du Gard. ASPERSACO (castrum de), c. 211. AspiRAM'M, villa, c. 637. — eeelesia S. Romam, e. 821; Aspiran [Hérault), arr. de Lodève. ASSINHANLM, e. 1737; Assignan [Hérault), arr. de Saint-Pons. ASSOALI, Assoal, AssAAiLLi (castrum de), forcia de la Soal, dyocesis Tholosane, ce. 940, 941, 1646, 1699; Soual [Tarn), arr. de Castres. AsTARACENSis, de AsTARACo (comitatus), ce. 216, 1 162, 1 163. ASTABACi terra, c. 1164. Atax, Athax, Auda, Aude, ec. 24, 49, 374, 670, 1495, 1498, \6i5 i l'Aude, fleuve. Auhinet, c. 409; Aubiet [Gers), arr. d'Auch. Auda. Vide Atax. Aulo (castrum de), c. i5i3; Aulon [Haute-Ga- ronne), arr. de Saint-Gaudens. Aulverny. Vide Alvebnia. Auraigae vel Aurignac, castrum, c. 2ioj Auraigne [Haute-Garonne), arr, de Saint-Gaudens. AuRARiOLA, ce. 674, 676; lieu voisin de Lairière. Voye^ plus has. Peut-être Lauriol [Aude), com- mune de la Caunette. — (Cassini). AUEASICA, ArAUSICA, AtJRENCA, AuRENQUA, CC. Il6, I 23, 91 7. — ecclesia S. Petbi, ce. 996, io3o; Orange. AuRELIACUM, c. 344. Aureliacense monasterium, ce. 344, 346 ; Aurillac [Cantal). Akreliani, c. 10^7; Orléans. AuRERiA, ce. 674, 676; Lairière [Aude), arrond. de Limoux. AuRiAcUM, ce. 53o, 1148, 1149; Auriac [Haute- Garonne), arr. de Villefranche de Lauragais. Auriag, villa, c. 272; lieu inconnu des environs de Villefort [Aude). Auriccle castrum, c. 1276; Aureille [Bouches-du- Rhànc), arr. d'Arles. AuBiOLUM, e. 667; Aurioles [Ard'eche), arr. de Lar- gentière, AuscioRUM civitas. Vide Auxis. Aussac (villa d'), e. 1435; [Tarn), arr. de Gaillac. AuTAEiBA. Vide Altaripa. Auvila. Vide Altumvillap.e. Auxis, AuxiTANA, AuscioBfM civitas, ce. 2o3, 409, 410, 686; Auch. AuxiTANA eeelesia, ce. 686, 687. — provincia, c. 686. AvELANETUM, diocesis Tolosnne , c. 1149; Lave- lanet [Ariége), arr. de Foix. AvELLANETO (bastida de), c. 1733; Lavelanet [Haute-Garonne), arr. de Muret. AvENAGAS (villa de), e. i5li; Ben'agues [Ariége), arr. de Pamiers. AvESACiio (villa de), e. i5i i ; Be^ac [Ariége), arr. de Pamiers. AvESOLA, e. io36; la Bé^ole [Aude), arrond. de Limoux. AviATiUM, AviAcitJM, Aviat^, castrum, ec. 725, 708, 916, 977; Vias [Hérault), arr. de Béliers. AviGNO, AviNiONETDM, AvYxiONETUM, Avinhonct, civitas & castrum Tolosane diocesis, ec. 196, 214, y3o, 882, 889, ii53, ii55, 11Ô6, iiâ7, 1637. — (ballivia de), c. 128a. — (mesellaria de), e. 1 i55. — sala coraitis Tolosani, ce. Ii56, 11 57, ii58; Avignonet [Haute-Garonne), arr. de Villefranche de Lauragais. AVINIONDM, AVENIO, AviNIO, AviNHO, Avinhon, AvENiONENSis , Avl^'IO^E^SlS civitas, ce. 114, ii5, 116, 118, 125, 134, 161, 207, 214, 433, 697, 700, 744, 745, 746, 837, 839, 840, 841, 843, 845, 852, 853, 857, 858, 877, 972, 992, io33, io38, i25o, i3oi, i3o5, 1392, 1417, i5o8. AviMONENSis civitas ik burgus, ce. 1274, 1275. AvEMONENSis civitas, e. 696. — eeelesia S. Symphoriani, c. 696. AviMONis concilium générale & parlamentum, c. 1039. AviNiONis potestarla, ce. ic38, 1039. AviNiONis vicaria, c. \iS-j ; Avignon. AvroNE (rivus de), e. 1434; ruisseau près de Brens [Tarn). Avlta^, castrum, c. 354; Avit^ [Tarn), commune de Carbes. 2207 INDEX GEOGllAPHICUS. ■238 Ayujeto (bastida de), c. 1734; Eymet (Voriogne), arr, de Bergerac. AzELAxuM, c. 708; Ai'tlUnet [Hérault], arr. de Saint-Pons, AZILIANU.VI, F/if AsiLLlANLM. B Badaluco, Balabucum (castrum de), ce. io6, 698; Balaruc-les-Bains (Hérault), arr. Je Montpellier. Baigneriis, Bannebiis (villa de), ce. 1643, 1679; Banières (Tarn), arr. de Lavaur. Bais (castrum de), ec. lozS, iSçô; Baix (Ardiche), arr. de Privas. Balagarium, c. .')39j Balaguer, en Catalogne. Balagaril'M , Balagceril'm , Balager , castrum , ce. 271, 1^1, 278, 467, 808; Bjlaguié (Audi), au N. de Koubtchoux. — (Cassini.) Balagariexsis terra, BaUgaires, ce. 272, 467, 8c8. Balarucum. Vide Badalucdm. Balbiane, c. 973 j Belvianes &■ Cavirac (Aude'), arr. de Limoux. Baldasse (castrum de), e. i5jj ; Baldassès (io^ère), commune de Gjthrias. Balma, c. I i6j la Baume, en Provence. Balneolis (villa de), c. 802; Bagnols (Gard), arr, dU:^ès. Banhole, c. i5oo; Bagnols (Aude), arr. de Carcas- sonne. Banneriis (castrum de). Vide BAiGVEr.ns. Barata (halma d'en), ce. 1018, 1019; la Barîhe (Hérault), commune de la Salvetat (}). BARCAir.ASCiis, Bariiaira.s, ce. 590, ôpi. Barbascii'S, e. ^")o ; ces deux lieux sont dans le dèpart'.ment de Vaticluse. Bakchi.nona, ec. 83i, 832, 1068; Barcelone. — eo'.nitatus, c. 1430. 'Barna, mansus, e. i33o. Barra, Barre passus, ce. 923, 924, 1064, \o66, 1172; le Pas de la Barre. Barrium, c. 548 ; le Barry, partie de la commune de Mirepotx. Barron (bastida de), c. 661 j Baron (Gard), crr. dV~^é,. BasATIM, c. 372 J Ba^as (Gironde), Basia.mm, c. 5i8 j Bassan (Hérault), arrond. de Béliers. Basilea, c. 333 i Bile. Bastida, c. .588 j la Bastide (Hérault), commune de Tourbes, Bastida, c. 807; la Bastide (Hérault), commune de Bédarrieux. Bastida que dicitur Bollonacii, ce. 670, 671; Bouillonnac (Aude), arr, de Carcassonnc, Bastida, c. 5i3j peut-être la Bastide de Soulignée (Artége), arr, de Pamiers, Bastida Rocerii Pétri, c. i 190; peut-être le même yae le précédent. Bastida de Ponio Dazeu, c. i5i3 ; vers Queilhe, Bastida R0CHA.N1 (la), ce. 1047, 1048; lieu inconnu vers Niort. Bastida (la), c. i.5o; peut-être la Bastide d'Engras (Gard), arr. d'U^cs. Bategas, e. 1.Î12; Bategas, au nord-est d^ Dauma- ^an (Ariége). — Cassini. Bauceto (castrum de), ce. 1028, 1029, io3o; le Beausset (Vaucluse), arr. de Carpentras. Balcio (castrum de), c. 801 j probablement le même ^ue le précédent, Baucium, c. 832; le Faux (Haute-Garonne), arr. de Villefranche de Lauragais, Bai'UNis feastrum de), c. i5ii; Baulias (Haute- Garonne), commune de Cintegabelle, Bearn, e. .58; le Béarn, Beata Map.ia Regalis juxta Pontisaram, c. 9745 abbaye de Royaumont. Beatis Jacobis. fide S. Jacodls. Becaxlm, Becianum, Bezancm, castrum, ce. 72,5, 7Ô8, 916, 977; Bessan (Hérault), arr. de Béliers. Becede (la), la Besseda, ce. 196, 882, 889; Labe- cède-Lauragais (Aude), arr. de Castelnaudary, Becetum, c. 679. — (ecclesia de), c. 547; Besset (Ariége), arr, de Pamiers, Bedarrcs, Bedier. Vide BiterrensiS, Biterris. Bellicadrum , BELLiQt'AURtM, Belcayre, castrum, ce. 8, III, ii3, 118, 119, 121, 122, 125, 127, 128, i32, i33, i34, i37, i38, 139, 154, 161, 333, 668, 688, 837, 861, 1069, 1126, 1278, |338, 14C2, 1453; Beaucaire (Gard), arrond. de Nîmes, Beilicadri ballivia, baillia, ce. 837, 1345, i352, 144D. Eellicadri obsidio, e. 1507. BEi.LiQiAnRi pedngium, ce. i2i3, 1214. Belliqladri, Beilicadri portus, ce. 857, 858. Beli-icadhi senescallia, ec. 1194, 1207, 1208, 1235, i338, 1344, 1584, 1747. Bei.liqcadbi & Nemalsi senescallia, c. 1399. Belliquadri tenemeiitum, c. 1339. BuLLUMCASTRUM, C. 944; Belcastel & Bue (Aude), arr. de Limoux, Bellcseortis, castrum in diocesi Caturcensi, c. 1296; Bel/ort (Lot), arr. de Cahors. BEi.l.tSFORTiS, c. 9-3; Belfort (Aude), commune de Fonters du Ra^ès. Bellagabda, Belagarda (castrum de), ce. 123, 124, 771, 773, 12 13; Bellegarde (Gard), arrond. de Nîmes. Beli-Agarda, c. 209; Bellegarde (Tarn), commune de Montredon. BellaOARDA, c. 679; Bellegarde (Aude), arrond. de Limoux. BELLustoctiS, c. 209; Belloc (Haute-Garonne), com- mune de Revel. Beli.uslocus, e. locp; peut-être le même i/ue le précédent. Bhli.omonte (S. Maria de), e. 385; Belmont-d'A- veyron (Avcyron), arr. de Sainl-Affriijuc. V 2239 INDEX GEOGRAPHICUS. 2240 BellusmonS, castelliim, c. 197; peut-être Belmont [Haute-Loire), commune de Saint-Privat du Dra- gon. Bellomonte (castrum de), c. 211; Beaumont [Haute-Garonne'), arr. de Muret. BELLEPERTiCEabbatia, l'ahadia de Belaperja, ce. 195, 886. — granchia, c. lySâ. — (opiis ecclesie), c. I25(5; Belleperche [Tarn-&- Garonne), commune de Cordes-Tolosanes. Bellopodio (castrum de), c. i5i2; lieu inconnu près de Dauma^an [Ariége). BellAVilla, castrum, c. SSy; lieu du Poitou. Bellumvidere, villa de Bcllve^er, Belve^er, ce. 670» 671, l397j Belve^e [Aude), arr. de Limoux. Beossa, c. i33i5 la Bedosse [Gard), commune de Cendras. Beratum, c. 1627; Bérat [Haute-Garonne), arr. de Muret. Beraud, castrum, c 929; Béraut [Gers), arr. de Condom. Berdouarum monasterium, c. 216; Berdoues [Gers), commune de Lasserre- Berdoues. 5?renx (castelania de), c. 1434. — (riparia de), c. 1434; Brens [Tarn), arr. de Gaillac. Bernicio, Bernis (castelUim de), ce. iSo, 335; Bernis (Gard), arr. de Nimes. Eesocia (villa de), c. 354; Besouce [Gard), arr. de Nimes. Bezano (castrum de). Vide Becanum. Béliers. Vide B1TEBRIS. Biaro^er [Itonor de), ce. 623, 624; Fiarose [Tarn- &-Garonne), commune de Moissac. Bidanum, Bisanum, Bisanum d'Amont & d'Aval, ce. 758, 973, 1737; Bi^e [Aude), arr. de Nar- honne. Big, c. 1200; Bègue [Gers), commune de Ça^auhon. BiGORRA, ce. 149, 176. ^ terra, ce. t5o2, i5o3. B'iron [castel de), c. 85; B'iron [Dordogne), arr. de Bergerac. Bisanum. Vide Bidanum. BisuLDUNO (comitatus de), c. i43o; le Bésalu. Biterris, BiTTERis, BiTTEREis, Byterris, Bedier, Béliers, yWïa, ce. 16, 17, 18, 20, 21, 22, 25, 27, 34, 3[o, 321, 338, 348, 35o, 358, 378, 429, 43i, 454, 5io, 637, 669, 73i, 753, 760, 765, 766, 780, 856, 859, 865, 949, 989, 1006, io32, 1091, iio5, 1122, 1124, 1175, 1206, 1208, i324, i38o, 1399, 1411, 1446, 1467, 1468, i5o3, 1620, 1621, 1739, 1740. BiTTERRENSis Villa, civitas, ce. 3oi, 572, 1234. Biterris, cimiterium S. Felicis, c. 1208. BiTERRiS, S. Nazarius ecclesia, la gleysa de Sant Najari, ce. 17, 21, 262, 320, 358. BiTERRENSis ecclesie chorus novus, c. 260. Biterris, palatium d. eomitis, c. 602; d. Régis, ce. 1452, 1742, 1744. Béliers [lo ponh de), c. 2 i . BiTERRENSE, Bcdarres, ce. I 10, 554, 7^^" Béliers [pays de), c. 6. Béliers [terra de), c. 14. BiTERRENSis a rcliipresby teratus, c. 276. BiTEKRENSis diocesis , ce. 759, 782, 989, Illl, I 143, 1736, 1737. BiTERRENSis, BiTTERRENSis ecclesia, cc. 26c, 559, 600, 601, 918, 1080, 1196. BiTERRENSis episcopatus, ce. 429, 599, 726, 1208, 1729. BiTTERRENSis, Biterris, Byterrensis vieecoraita- tus, viscontat de Béliers, de Bedarres, cc. 20, 34, 36, 38, 39, 610, 685, 727, 810, 894, 1207, 1208, 1209, 1210, 1212, i2i3, 1396, 1451. BiTURicE, ce. 432, 81 5, 866, 869; Bourges. BiTURicENSis provincia, c. 373. Blancafort, c. 944; lieu vers Coustaussa [Aude), arr. de Limoux. Blauzacum, c. 1028; probablement Blauvac [Vau- cluse), arr. de Carpentras, Bleigs (vallis de), ce. 771, 773; vallée sur les con- fins du Gard & de la Lozère. Blumac, ce. 670, 672; Blomac [Aude), arr. de Car- cassonne. EociACE, BoCIAGUE, C. 1020. — (minaria de), c. 470; Boussagues [Hérault), arr. de Béliers. BocoiRANO (castrum de), c. 592 ; Boucoiran [Gard), arr. d'Alais. BODOR, c. 624; Boudou [Tarn-&-Garonne), arr. de Moissac. BoiANUM, c. 1737; Boujan [Hérault), arr. de Bé- liers. BoiSAZONE (castrum de), c. 212; peut-être Boisseron [Hérault), arr. de Montpellier. BoLRESTRE (terra de), cc. 1076, i5i3; le Volvestre, partie de l'arrondissement de Rieux. BoLEONA, BoREONA, monasterium, cenobium BoL- EONENSE, BOLIiONE doiTlUS , BeATA MaRIA BoL- EONE, cc. 2i5, 391, 45i, 454, 617,701, 702, 1190, 1480, 1482, 1483, i5ii. — (granchie de), c. i366. BoLRONA (castlardus de), c. i5ii. Boloinna, castrum, c. io25; Saint-Etienne de Bou- logne [Ardèche), arr. de Privas. BoLONiA SUPRA Mare (B. Maria de), c. 985; Bou- logne-sur-Mer [Pas-de-Calais). BoNACHO (villa de), c. i5ii j Bonnac [Ariége), arr. de Pamiers. BoNAios, castrum, c. io58; Castelnau de Bona- fous ou de Lévis [Tarn), arr. d'Alhi. Vide Cas- TRUMNOVUM. Bonecumee (monasterium), c. 1256; abbaye de Bonnecombe^ au diocèse de Rode^. BoNiLiORUM ballivia, c. 1287; Bonnieux [Vau- cluse), arr. d'Apt. BoNiLis (castrum de), c. 1699; peut-être le même lieu t^ue le précédent. BoNNAco (ballivia de), c. I285; Bonnac [Aude), commune de Mayreville. BoNusFONS, monasterium, c, 214. BORBONA. Vide BoLllONA. 2241 INDEX GEOGRAPHICUS. ■142 BoRDiS (castriim de), c. l3i2; Borjes [Jriégi] , arr. Je Pamiers. BonDis (villa de), las Bordas, Ut Bordes, ce, 78, 79, 888, 171 I ; LasiorJcs (^Aude), arr. de Castel- naudary. Bornac, c. SiSj Bournac (^Aveyron), commune de Sa irtt-Affr'nj ue. BoRRELLO (territorium de), ce. çSi, 933; Bourret (Tarn-&-Garonne), arr. de Castelsarrasin. Bosc Sales [pascua de), c. i:)97. Bosquet, neitius, c. Iii3 ; hois du Bousquet, indi- qué par Cas'.ini au S.-O. de Cessenon (Hérault), BosQUETO DE Veneissixio (monasteriurn S, Marie de), Tricastrine diocesis, ce. I255, 1697. BoTAXO (forcia de), c. i5i i ; Boutes [Aude), com- mune de Mé^erville. BoTENACHUM d'Amont & d'Aval, c. 1737; Boutenac (Aude), arr. de Narhonne. BoTONETiS, c. 401 ; Boutonnet, faubourg de Mont- pellier. BoziGE, c. 726 ; Bou\igucs (Hérault), arr. de Mont- pellier. Bracanson, castellum in Provincia, c. io56. Bragariaco (monasteriurn de), c. 12JÔ; Bragayrac (Haute-Garonne), arr. de Muret, Brassaco (vieecomitatus de), c. 206; Brassac (Dor- dogne), arr, de Rihérac. Brassollum, c. 369 j ruisseau près de Toulouse. Bressols, c. i5o9; lieu inconnu du Fenou'ilVedes . Brets (villa de). Bris, castrum, ce. 462, 140J; Bretx (Haute-Garonne), arr. de Toulouse. Bria (castriira de), e. l5i2; Brie (Ariége), arr. de Pamiers, BrisoxiA, c. 1419; Brignoles (Var), Brion,c, io25j lieu près Saint-Agrève (Ardèche), Bris, castrum. Vide Brets, BriSSACO (castrum de), c. 695; Brissae (Hérault), arr. Je Montpellier. BritanniA, e. 1403 j la Bretagne, Bromio, Brom (castrum de), ce. iioo, 1271, 1475. -^ (ecclesia de), c. 553 ; Bram (Audfj, arr. de Cas- telnaudary. Brigairole, e. II9C3J Brugairolles (Aude), arr, de Limoux, Brugeria, Brucaria, Brlouf.bia, castrum, ce. 206, 1039, 1408, 1606; Lahruguiere (Tarn), arr. de Castres, Brlgidor, grangia, e. i5i2j lieu près de Campagne (Ariége). Brl'Gueria, c. i33i; la Bruguière (Gard), arrond, d'Usés, Brumqueldu.m, Brl'NIQUELI.Um, Bruniijuel, Bruni- tjuet, ce. 67, 68, 82, 83, '>74, 81.^; Bruni