DIE GRIKEGHISCHEN

CHRISTLICHEN SCHRIFTSTELLER

DER

ERSTEN DREI JAHRHUNDERTE

HERAUSGEGEBEN VON DER KOMMISSION FÜR SPÄTANTIKE RELIGIONSGESCHICHTE DER PREUSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN

OÖRIGENES

ZWÖLFTER BAND

HL

LEIPZIG J. ©. HINRICHS VERLAG 1941

- I

IN DER REIHENFOLGE DES ERSCHEINENS BAND 4]

᾿ DRUCK VON A. HEINE GMBH., GRÄFENHAINICHEN

HERMANN UND ELISE GEB. HECKMANN

WENTZEL-STIFTUNG

ORIGENESWERKE

Z/WOLFTER BAND

OÖORIGENES MATTHAUSERKLARUNG | [1]

FRAGMENTE UND INDICES

ERSTE HÄLFTE

HERAUSGEGEBEN IM AUFTRAGE DER KOMMISSION FÜR SPÄTANTIKE RELIGIONSGESCHICHTE BEI DER PREUSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN

UNTER MITWIRKUNG VON

᾿ς. DR. ERNST BENZ

VON

D. DR. ERICH KLOSTERMANN

ΠΡ

LEIPZIG d.C. HINRICHS VERLAG 1941

Vorbemerkung

Während eime ausgiebige Einleitung, erschöpfende Register und Nachträge dem abschließenden Halbbande vorbehalten bleiben, ist eine kurze Vorbemerkung über den hiermit vorgelegten "Teil nicht überflüssig, der die verstreute Überlieferung der Matthäus- Erklärung umfaßt: Fragmente, Zweifelhaftes und Unechtes.

Unter den an erster Stelle abgedruckten Exzerpten aus alt- christlichen Schriftstellern befindet sich nichts bisher Uube- kanntes. Sehr anders steht es um die darauf folgenden Katenen- Fragmente, von denen ein erheblicher Bruchteil überhaupt zum erstenmal erscheint. Das ideale Ziel freilich einer solchen Sammlung, nämlich die Überlieferung auch der letzten nennenswerten Hand- schrift auf das Zeichen Chi isenes’ durchzusieben und aus dem Ganzen nur die echten Goldkörner herauszuholen, war (anders als im Fall etwa der Jeremiahomilien) bei der Matthaeus-Erklärung nicht mit einem Schlage zu erreichen. Wer hier als Erster ein unıfassendes Suppleinen- tum erstrebte, mußte sich mit Geringerem beseheiden: 1. Erstens mußte er sich auf eine Auswahl von Handschriften-Typen und -Gruppen beschränken, wenn auch auf solche, dienach dem Catenarum graecarum catalogus von Karo und Lietzmann und auf Grund von vierzig Jahren weiterer Forschungen wohl als führend angesprochen werden durften. Alle in diesen Handschriften dem Origenes beige- legten Fragmente waren in die Sammlung einzureihen. Soweit sie neben den griechischen 7’'ouoı und der lateinisehen Commentariorum series nebenher liefen, also schon in Band X/XI der Ausgabe mit ab- gedruckt oder doch im Apparat ausgenutzt waren, brauchten sie ım Band XII, 1 nur noeh einmal unter Angabe der Fundorte registriert zu werden. Alle übrigen, also vor allem die Bruchstücke zu Mat- thaeus 1, 1—13, 35 und 28, 1—20, waren dagegen in einer lesbaren Textgestalt vorzuführen; und zwar, soweit es unbedingt erforderlich schien, mit kurzen textkritischen Bemerkungen. 2. Zweitens konnte der Herausgeber sich nicht verhehlen, daß die Mittel der Kritik noch nicht ausreichen, um den so gewonnenen Stoff mit endgültiger Ent- scheidung auch äußerlieh in die Gruppen „Echt, „„Unecht” und

VIll

„Zweifelhaft" zu sondern. Nur dort, wo sich ein dem Origenes zuge- schriebenes Stück unzweifelhaft als Eigentum anderer, vor allem des Chrysostomus, erwies, mochte es als unecht eingeklammert werden. Wo dagegen lediglich Verdacht bestand, sei es wegen zu schwacher oder in sich zwiespältiger Überlieferung, sei es allein aus inneren Grün- den, mußte ein entsprechender Hinweis im Apparat genügen: wie um- gekehrt ebenda gelegentlich auch Anzeichen für Echtheit zu buchen waren. Den Schluß des Halbbandes bilden jene vier Homilien zu. Matthaeus, in einer auf Grund der Handschriftenschätze Deutsch- lands wesentlich verbesserten Gestalt, die seit Huets Zeiten als un- echt gelten. die aber doch bereits dem Paulus Diaconus als Eigentum des Origenes zugekommen und als solches von ihm in das Homiliar Karls des Großen eingeordnet sind.

Das fertiggestellte Manuskript hatte ıch bereits Ostern 1939 zum Druck gegeben, in der Absicht, die Revision der Druckbogen während einer Auslandsreise zu erledigen. Die auch in diesem Fall wieder be- währte dankenswerte Bereitschaft des Verlegers hätte mir damit die Möglichkeit gegeben, hier und da noch bestehende Zweifel durch erneutes Einsehen der Handschriften zu bereinigen, Zusätzliches nach- zutragen und vielleicht überhaupt noch den Kreis der Textzeugen zu erweitern. Die Reise war für den Herbst 1939 geplant und bis ins einzelnste vorbereitet. Da sie jedoch zunächst infolge des Kriegsaus- bruchs nicht angetreten und später immer wieder vertagt werden mußte, habe ich mich notgedrungen entschlossen, den Satz nicht länger stehen, sondern die Texte, wie sie jetzt sind, ausdrucken zu lassen.

Am Abschluß der langwierigen Arbeiten, die dieser Halbband er- forderte, ist es mir eine angenehme Pflicht, das Entgegenkommen der vielen Bibliotheksverwaltungen des In- und Auslandes zu rülhmen, dessen wir, mein ehemaliger Assistent Benz wie ich selbst, bei unseren Bemühungen um die Handschriften uns überall zu erfreuen hatten. Für mannigfachste Förderung habe ich sodann einer ganzen Reihe von Gelehrten und Arbeitskollegen Dank zu sagen, von denen die fol- genden besonders hervorgehoben seien: Diehl-München stellte mir wiederum zahlreiche wichtige Bemerkungen und Textverbesserungen zur Verfügung. Koetschau-\Weimar nahm noch kurz vor seinem Tode Stellung zu meinem Manuskript der vier lateinischen Homilien — das übrige hat er nicht mehr gesehen. Rauer-Forst überließ mir bereits vor Jahren seine eigene Sammlung der Fragmente aus der Lukaskatene nebst wertvollen Aufzeichnungen über weitere Hand- schriften. Von Souter-Oxford erhielt ich noch gerade ın den letzten Augusttagen 1939 meine Hieronymus-Zitate so verbessert zurück, wie

ΓΝ

ich sie jetzt daraufhin abdrucken konnte. Ans großer Verlesenheit half mir endlich im ersten Kriegswinter die oft bewiesene Güte des Kardinals Mercati-Rom, der es auf sich anhm, eine mir nicht er- reichbare vaticanische Handschrift seinerseits durchzuvergleichen. Bei den Korrekturen unterstützten mich außer den schon genannten Helfern Diehl und Rauer besonders wiederum Eltester- Berlin und mein Kollege Völker-Halle durch die Schärfe ihrer Augen.

Daß der Druck durchgeführt werden konnte, wird einer Unter- stützung durch die Forschungsgemeinschaft verdankt. Die Kosten der erforderlichen Reisen und Anschaffungen konnten zum größten Teil aus den Mitteln gedeckt werden, die der Herr Reichs- minister für Wissenschaft, Erziehung und Volksbildung in den ver- gangenen Jahren der patristischen Sonderabteilung des theologischen Seminars in Halle zur Verfügung stellte. Hinzu kamen außerdem Zuschüsse der Preußischen Akademie der Wissenschaften in besonderen Fällen. Ein dennoch einmal sich auftuendes Vakuum hieß sich durch das großzügige Eintreten der Frau Hertha Harries-von Siemens überbrücken: den Dank hierfür vermag ich heute nur einer inzwischen von uns Geschiedenen nachzurufen.

Halle, ın Herbst 1941

[τἰςἢ Klostermann

Ἐν

3: rs L i

y R f BE, ee

Zitate altchristlicher Schriftsteller a Ar U |

A.

Die den Abteilungen A, B und C dieses Bandes gemeinsamen Ab- kürzungen und Siglen sind die gleichen wie in Band X und XI. Die Siglen für die Katenenfragmente 5. unten auf 8. 12, die für die Homilien auf S. 238.

ΤΩΝ ΕΙΣ TO ΚΑΤΑ MATOAION ΤΟΜΟΣ 4’

Matth. Inser.

Euseb. h. e. VI, 25, 4—6 “ἧς ἐν παραδόσει μαϑὼν περὶ τῶν τεσσάρων εὐαγγελίων, ἃ καὶ μόνα ἀναντίρρητά ἔστιν ἐν τῇ ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἐκκλησίᾳ τοῦ ϑεοῦ, 5 ὅτι πρῶτον μὲν γέγραπται τὸ κατὰ τόν ποτε τελώνην ὕστερον δὲ ἀπό- στολον ᾿]ησοῦ Χριστοῦ ατϑαῖον. 5 [4 > 3 - 5 3 5 ἐκδεδωκότα αὐτὸ τοῖς ἀπὸ ᾿Ϊου- δαϊσμοῦ πιστεύσασιν, γράμμασιν = Υ .. - 7 ’ 10 “Εβροαϊκοῖς συντεταγμένον" δεῦτε - Y x x -- ῳ ᾽ὔ ρον δὲ τὸ κατὰ ξρκον, ὡς Π]έτρος δ' - ὑφηγήσατο αὐτῷ, ποιήσαντα, ὃν καὶ υἱὸν ἐν τῇ καϑολικῇ ἐπιστολῇ διὰ τούτων ὡμολόγησεν φάσκων" νἀσπά- 15 ζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι συνεκλεκτὴ καὶ Μᾶρκος ὃ υἱός μουκ«" καὶ τοίτον m. N m N ς » 75 τὸ κατὰ “ουκᾶν, τὸ ὑπὸ “Παύλου ἐπαινούμενον εὐαγγέλιον τοῖς ἀπὸ τῶν ἐϑνῶν πεποιηκότα" ἐπὶ πᾶσιν 20 τὸ κατὰ ᾿]ωάνγην.

δῖ ἐν τῇ. .. ἐκκλησίᾳ] in omnibus

. . eccelesis Rufin

Rufın.

Ex traditione (inquit) didicı de quattuor evangeliis, quia haec sola absque ulla contradictione suscipi debent in omnibus quae sub caelo sunt ecclesiis dei. ıta etenim tradıderunt patres, quia prımo omnium scriptum sıt evan- gelium a Matthaeo, qui alıquando fuerat publicanus, Hebraicis lit- teris et traditum his, qui ex cIr- cumeisione crediderant. secun- dum vero scriptum esse a Marco jiuxta ea, quae 5101 tradiderat Petrus, de quo et ın epistula sua commemorat dicens: ‚salutat vos filius meus Marcus‘. tertium esse secundum Lucam, quod Pau- lus apostolus conlaudat tamquam his, qui ex gentibus cerediderant, scriptum. super omnia vero evangelium esse Johannis.

Vgl. die Ausgabe von Schwartz-Mommsen: Eusebius 11 2, 576f (Zitations- formel: ἐν δὲ τῷ πρώτῳ τῶν εἰς τὸ κατὰ Alardaior)

ο ΠΕ. Harnack TU. 42, 4, 8 — 141. Petr. 5, 13 --- 161 Vgl. II. Kor. 8,10

1᾿

σι

10

+ Origenes, Matthäuserklärung

EX PRIMO LIBRO DE EVANGELIO SECUNDUM MATTHAEUM

Pamphili Apologiıa pro Origene c.5 Matth. 1,1

Sı Christus lesus, ‚‚cum in forma dei esset, non rapinam arbitra- tus est esse se aequalem deo, sed semet ipsum exinanivit formam servi accipiens, et in similitudinem hominum factus habitu repertus ut homo est, humilians se ipsum, factus oboediens usque ad mortem, mor- ἴθι auteın erucis,' dubium non est, quod nativitas eius non est talis ut. quasi qui ante non fuerit, esse coeperit, sieut de nativitate hominum putatur: sed qui prius erat et erat ‚in forma dei“, venit ut etiam ‚‚for- mam servi'' susciperet. denique ‚„‚quod natum est ex carne, caro est‘, inquit, id est: ,„.quod natum est ex’ ea quae dixit: „ecce ancilla do- mini, fiat miht secundum verbum tuum‘, haec est forma servi, quae utique caro est.

Text nach Lommatzsch mit Verbesserungen und Varranten nach Merlin («), de la Rue (0) u. a. (Zitationsformel: s. Überschrift)

I Phil, 2,6-8 — 5ff Vgl. Katenenfragment Nr. 3 Or.: ἢ τοῦ Χριστοῦ γένεσις οὐχὶ ὁδός ἐστιν EX τοῦ μὴ ὄντος eis τὸ εἷναι, ὡς οἵονταί τινες ἐπ᾿ ἀνϑοώ- or, ἀλλ᾽ ὁδὸς ἀπὸ τοῦ »Er μοοφῇ ϑεοῦς ὑπάρχειν εἰς τὸ ἀναλαβεῖν τὴν τοῦ νδού- λου μοοφῆνε --- 7 Vgl. Phil. 2,6f -- Sf Joh. 8.0 --- 9 Luc. 1,35

9 quod natum est, τὰ est 0

Ὁ.

ΕΚ ΤΟΥ͂ Β' ΤΟΜΟΥ͂ ΤΩΝ ΕΙΣ TO ΚΑΤΑ MATOAION, ΕΙΣ ΤΟ ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟἹ EIPHNOIOIGOI. ᾿Ωριγένους Φιλοκαλία 5’

Matth. 5, 9

7 3 - ᾿ [4 5 - 5 % > - ἢ / = ie ’ὔ “᾿ Τούτῳ δὲ τῷ ἑκατέρως εἰρηνοποιῷ »οὐδὲνκ ἔν τοῖς ϑείοις λογίοις ἔτι ἐστὶ νσκολιὸν οὐδὲ στοαγγαλιῶδες, πάντας γὰο »ἐγώπια τοῖς γοοῦσικ"

Vgl. The Philoeslia of Origen ed. J. Armitage Robinson 1893 8. 49f (Zitationsformel: s. Überschrift)

1 Vgl. Prov. 8, Sf

Zitate: aus Tom. II 5

καὶ ἐπεὶ μηδέν ἐστι τοιούτῳ γ»σκολιὸν μηδὲ στοαγγαλιῶδες . διὰ τοῦτο Abos εἰοήνης« βλέπει ἐν ὅλαις ταῖς γραφαῖς. καὶ ταῖς δοκούσαις πεοιέχειν

5 μάχην καὶ ἐναντιώματα ποὺς ἀλλήλας. 1 νεται δὲ καὶ τοίτος εἰρ)μοποιὸς ὁ τὴν ἄλλοις ᾳ αινομένημ" μάχιρ" τῶν you- φ ὧν ἀποδεικνὺς εἷναι οὐ μάχημρ'. καὶ παριστὰς τὴν συμ νίαν καὶ τὴν slow τούτων. ἤτοι παλαιῶν πρὸς καὶ) AS ἢ τομικῶν πρὸς προφητικὰς ἢ εὐαγγελικῶν ποὸς εὐαγγελικὰς 1) εἰαγγελικῶν πρὸς ἀποστολικὰς ἢ ἀποστολικῶν πρὸς Au - στολικάς. καὶ γὰρ πᾶσαί εἰσι κατὰ τὸν ᾿]"κκλησιαστὴ"» αἱ γραη αἱ "λώγοι 00- φῶν ὡς τὰ βούκεντοα. καὶ ὡς ἤλοι πεφυτευμέγοι. οἵ παρὰ τῶν συ ϑεμάτων ἐδύϑησαν ἐκ ποιμέτος ἔγόζι καὶ οὐδὲν γπερισσὸν ἐξ αὐτῶν, εἷς δὲ ποιμὴν τῶν λογικῶν ὁ λόγος, δόξαν μὲν ἐχόντων Ötagomtas τοῖς μὴ ἔχουσιν ὦτα εἰς τὸ ἀκούειν. τὸ δὲ ἀληϑὲς συμφωγνότητα. ὡς γὰρ αἱ διάφοροι τοῦ 15 ψαλτιη)γοίου ἢ τῆς κιϑάρας χορδαὶ (ὧν ἑκάστη ἴδιόν τινὰ yVoyyor καὶ δοκοῦντα μὴ ὅμοιον εἷναι τῷ τῆς ἑτέρας ἀποτελεῖ) νομίζονται τῷ ἀμούΐίσῳ καὶ μὴ ἐπιστομένῳω λόγον μουσικῆς συμφωνίας διὰ τὴ)" ἀνομοιότητα τῶν guoyyam ἀσύμφωτοι τυγχάνειν, οὕτως οἱ μὴ ἐπιστάμενοι ἀκούειν" τῆς τοῦ Veod Er ταῖς ἱεοαῖς γραφαῖς ἁρμονίας οἵονται ἀνάρμοστοι εἶναι τῇ καινῇ τὴν" παλαιὰν 20.) τῷ νόμῳ τοὺς προφήτας ἢ τὰ εὐαγγέλια ἀλλήλοις N τὸν ἀπόστολον τῷ εὐαγγελίῳ N ἑαυτῷ 1) τοῖς ἀποστόλοις. ἀλλ᾽ ἐλθὼν ὁ πεπαιδευμένος τὴν τοῦ ϑεοῦ μουσικήν». σοφός τις VEr ἔργοις καὶ λύγοις« τυγχάνων καὶ διὰ τοῦτο χρηματίζων ἂν Δαυείδ. ὃς ἑομιρεύεται IKNANOZ AXEIPI, ἀποτελέσει φᾳϑογγον μουσικῆς ϑεοῦ. ἀπὸ ταύτης μαϑὼν ἔν καιρῷ κρούειν" χορδὰς νῦν > μὲν γομικὰς νῦν δὲ συμφώνως αὐταῖς εὐαγγελικάς. καὶ νυνὶ μὲν πουοφητικάς. ὅτε δὲ τὸ εὔλογον ἀπαιτεῖ. τὰς ὁμοτονούσας ἀποστολικὰς αὐταῖς, οὕτω δὲ καὶ ἀποστολικὰς εὐαγγελικαῖς. ἕν γὰρ older τὸ τέλειον καὶ ἡρμοσμένον vooyaror τοῦ ϑεοῦ εἶναι πᾶσαν τὴν" yoapıjv, μίαν ἀποτελοῦν ἐκ διαφόρων ᾳφϑόγγων σωτήριον τοῖς μανϑάνειν ἐϑέλουσι φων". καταπαύουσαι' καὶ 30 κωλύουσαν ἐνέργειαν πᾶσαν πονηροῦ πνεύματος, ms κατέπαυσεν" ἡ Aaveid μουσικὴ τὸ ἐν τῷ Σαοὺλ πονηρὸν πνεῦμα καὶ πρῖγον αὐτόν. ὁρᾷς οὖν

1

——

IV dei |

ἰῇ ᾽ — a 1

\ ia νι , ’ καὶ τοίτως ElOYVOTOLOr τὸν ἑπομένως τῇ γραφῇ καὶ βλέποντα τι)" εἰρ})}"}" 7 - -. - -“»- “, Pe x 4 πάσης αὐτῆς καὶ ἐμποιοῖντα ταὐτῇν τοῖς ὀογῶς ζητοῦσι καὶ γνησίως

χιλομαϑοῦσιν.

2 Vgl. Ps. 71,7 --- 6M1 Vgl. Katenenfragment Nr. 57. Völker verweist auf Clemens Strom. VII, 100 5 (Clem. Al. II] 70, 27 f.): εἰ δὲ καὶ μαχόμενα δόγματα ἐφέλκεσδθαί τινας δοκεῖ, ὑπεξαιρετέον ταῦτα καὶ πρὸς τοὺς "εἰρη "οποιοὺςι τῶν δογμάτων πορευτέον κτλι, auch IV, 40, 2ff (Clem. Al. 1 206, 101)

10 Prediger 12, 11 — 12 Prediger 12, 12 13f Vgl. Luc. 8, 8 91 \Vel. Act. 7,22 — 23 Vgl. Wutz, Onom. sauer» 170 - 30T Vgl. I. Regn. 16, 14

12 οὐδὲν) dies fehlt in LAN

c

Origenes, Matthäuserklärung

4. IN SEPTIMO LIBRO IN EVANGELIUM SECUNDUM MATTHAEUM

Pamphili Apologia pro Origene c. 10 Matth. 11,14. 15

Quidam quidem opinati sunt ex eo, quod dietum est: ipse est

Elias, qui venturus est, auımam Eliae eandem fuisse quam loannis. quod enim dixit: ipse est Elias non ad aliud, sed ad anımam referen- dum putarunt, et ex hoc paene solo sermone dogma introduxerunt

5 μετενσωπατώσεως (1d est transmutationis animarum), quasi etiam 1050 hoc lesu confirmante. sed oportuerat intueri quia, si hoc verum esset, in multis utique prophetarum vel evangeliorum scriptis simile aliquid inveniri deberet. tum deinde etiam ille sermo, qui huie adiungitur, ostendit secretiorem quendam et arcanum sensum in his, quae dicta 10 sunt, requirendnum magis quam quem ıllı secundum literae solius intellegentiam susceperunt, cum dieit: qui habet aures audiendi, audiat. addendum autem et illud est quia, si pro peccatis (secundum quod ipsı sentiunt) transmutatio fiat animarum, propter quas peccata Eliae anıma transmutata est ın Ioannen, qui ab ipso angelo nasci- 15 turus praenuntiatur, a quo et Jesus salvator noster? quomodo ergo non evidentissimum mendacıium est hoc, ut 1116, qui tam perfectus fuit, ut ne communem quidem istam mortem gustaret, veniret ad transmutationem animae, quae secundum illorum assertionem non potest acceidere nisi ex peccatis? deinde quomodo hoc exponent, 20 quod dietum est ad loannem: „tu Elias es? et dieit: non sum“ ? sed ut ostendatur convenire hoc etiam illi verbo quod dixit dominus:

Text wie bei Nr. 2 (Zitationsformel: s. Überschrift)

1ff Vgl. Harnack TU. 42,4, 23 A. 1 — Vgl. Hier. cp. ad Algasiam 121,1 (CSEL 56, 7, 19£f): non quo cadem anima, ut hasreticı suspicantur, et in Helia et in Iohanne fuerit, sed quod eandem habuerit sanckı spiritus gratiam — 9ff Vgl. das anonyme Katenenfragment aus CP 1 bei Heinrici 123 App.: καὶ ἐπεὶ ἦν τὸ λεγόμενον ἀσαφές. τοῖς δυναμένοις συνιέναι τὴν γνῶσιν κατέλιπεν. Vgl. II 123, 12ff — 141 Vgl. Luc. 1, 19. 26ff — 17 Vgl. IV. Regn. 3, 11} — 20 Joh. 1, 21

10 quamı ea quac 0 17 nec u 19 deinde] denique z

Zitate: aus Tom. VII und XI 7

si vultis suscipere, 10.856 est klas, qui venturus est, hoc quod dixit:

Elias ipse est referendum est ad spiritum et virtutem ipsius Eliae.

Ioannes enim processit „in spiritu et virtute Fliae, convertere 25 corda patrum ad filios‘“.

22ff Vgl. CO’ 1 (5. zu Z. 106): ᾿Πλίαν καλεῖ τὸν ᾿Ιωάννην κατὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν ᾿Πλίου. Vgl. 7 123, 9f — 24 Lue. 1,17

>. EX UNDECIMO LIBRO DE EVANGELIO SECUNDUM MATTHAEUM Pamphili Apologia pro Origene c. 10 Matth. 15, 27. 28

Hi quidem qui alieni sunt a catholica fide, transferri anıımas ex humanis corporibus in corpora animalium putant secundum diffe- rentiam peccatorum. n0s vero, qui hoe nusquam cautum invenimus in divina scriptura, diecimus quia per multam vitae neglegentiam hu-

5 mana prudentia, cum fuerit inculta atque neglecta, effieitur velut irrationabile pecus per imperitiam vel neglegentiam, non per natu- ram. similiter autem et ΠῚ qui tales fuerint effecti ex propositi sui neglegentia qua erudiri neglexerint, 51 eruditioni se atque exercitio rationabili dediderint, rationabiles efficiuntur atque prudentes, sicut

10 scriptum est de illis evangelicis canibus qui manducabant de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum:ex quibus conversa Chananaca facta est dei filia, secundum quod dieit ad eaın salvator: ὁ. filia, magna est fides tua. sicut enim virtus animi confert unicuique ut sit filius dei, ita malitia mentis et verborum <superborum) insania atque

15 imprudentia facit unumqueimque secundum auctoritaten. seripturae appellari canem. similiter autem intellegendum est etiam de ceterorum aniınalium mutorum appellationibus.

Text nach de la Rue (p) mit Verbesserungen und Varianten naeh Merlin (a) u.a. (Zitationsformel: s. Überschrift)

ΠῚ Vgl. den grieehisehen Text tom. XI, 17 (Or. N 64, 15--65, 3): Rufin übersetzt frei — 10 Matth. 15, 27 - - 12 Matth. 15, 28

1 hi quidem] Rufin las ἀλλ᾽ ol μὲν st. ἄλλοι μὲν Kl 2 humanis] Rufin las riehtig ürırwv st. dvovr (MH) Kl | 1. putent Kl. νεῖ. gr. 3 eautum - ὑτ. 7 4 Diehl liest hier naeh gr.: per multam imperitiam vel negle- gentiam, und streieht dafür als Dublette in Z. 6: per Iimperitiam vel negle- gentiam 7 fuerunt μὲ δ neglexerunt gu 111 Rufin nimmt den Satz vom Sehluß des Absatzes herauf 11 <superborum) Dicell, vgl. gr.

ὃ Origenes, Matthäuserklärung

0.

EN TERTIO DECIMO LIBRO EX EVANGELIO SECUNDUM MATTHAEUM

Pamphili Apologia pro Origene c. 10 Matth. 17, 10—13

In his Elias non anima Eliae dicı mıhi videtur, uti ne incurramus in doema aliennm ab ecclesia dei de transmutatione animarım, quod nec ab apostolis tradıtum est nec usquam in scripturis cautum est. contrarium namque est his, quae dicta sunt ab apostolo: „quoniam

5 quae videntur temporalia sunt‘, et ubı est hoc, quod omnes scripturae confirmant. quod praesens saeculun finiendum est? sed nec illud poterit stare, quod dietum est: „‚caelum et terra transibunt‘, neque illud, qnod dicit apostolus: ‚„transibit enim habitus hurus mundi“, et illud: „caeli peribunt‘' et ea qnae sequuntur. si enim (ut aiunt auc-

10 tores huius dogmatis) nemo potest ın ıd initium restitui, quod primo fuit ab initio mundi usque ad finem, qua ex causa immutari animam vel transferri secundo vel tertio opus est vel frequenter? hoc enım modo reddi delieta uniuscuiusque perhibent et poenas lui, si in di- versa corpora frequentius transmittantur. quod utique superfluo 15 fiet, si finis nullus emendationis occurrat, nec erit umquam quando non anima transferatur. et si semper pro delictis animabus ad cor- pora diversa redeundum est, quis umquam mundo dabitur finis, ut impleatur illud quod dietum est: ‚‚caelum et terra transibunt‘ ? quod etsi concedatnr, verbi gratia, nt sit alıquis sine peccato, quem lamı 30 non sit necesse revolvi in corpus, per quot tempora putabimus Invenir unam fortasse vix animam quae penitus pura sıt nec permutatione corporis indigeat ? quod et ipsum 51 concedatur, rursum contrarium suum dogma effieitur. si enim demus paucas quasque animas per singulos ad perfectionem posse restitui, ita ut ultra 111 corpora venire non indigeant, necesse est (licet per infinita saecula et Immensa temıpo- ra) singulis quibusque animabus ad perfectionem restitutis cessare jam usum corporum et per hoc finem mundum recipere ac resolvi. non

τῷ or

Text wie bei Nr. 5 (Zitationsformel: s. Überschrift)

1jf Vgl. den griechischen Text tom. NIIL, 1 (Or. X 172, 27—175, 2 + 175,16 — 176, 15) mit der altlatemischen Übersetzung und der aus Pamphilus’ Apologie: TU. 47, 2, 4ff — +11. Kor. 4,18 — 6 Vgl. Matth. 13, 39 u.6. — 7 Matth. 24,35 — 81. Kor. 7, 31 — 9 Ps. 101, 27 — 18 Matth. 24, 35

11 transmutentur μὲ 22f rursum suo dogmati obiıcitur αἱ

30

40

45

Zitate: aus Toin. XIII Η)

tamen [ἃ videtur sanctae scripturae, quae dicit multitudinem pecca- torum relinquendamm esse in fine saeculi. quod ex co manifestissime indicatur, quod ın evangelio scriptum est: ‚„verumtamen putas veniens fillus hominis inveniet fideın super terram ?' ‚,‚sicut enim in diebus Noe ita erit adventus filii hominis“.

ET POSTEAQUAM DE SCRIPTURIS MULTA DISSERUIT,

IPSE IAM SUAM SENTENTIAM HOC MODO DECLARAT

Erit autem his qui tunc erunt vindicta non ex transınutatione animarum; non enim lam ad peccandum locus erit, sed alia genera erunt poenac. transmutatio namque corporum poenam non faciet peccatorum, ita ut nulla extrinsecus putentur inferri supplicia, quin potius est peccatorıbus poenarum modus, id est ut pro his quae in hoc mundo gesserunt, poenam recipiant delictorum. manifestum taımen est quod istae singulae rationes his, qui possunt rei consequentiam diligenter advertere, contrariae sunt huic dogmati quo perhibentur animae transmutari. quod si gentilium auctores sequi volunt, qui opinionem istam ex principlorum suorum consequentia persecuti sunt, dicentes cum haec fiant sine dubio numquam mundum istum posse finiri, eonsequens est eos qui haec sentiunt scripturae nostrae non credere, quae manifestissime pronuntiat fineın mundi futurum., et non exquirere ın Ipsis scripturis expositiones sive assertiones ineptas et Inconsequentes, ex quibus nullo genere ostendi potest, quod secun- dum scripturas nostras numquam saeculi finis futurus sit.

30 Luc. 18, 8 — 31 Matth. 24, 37

28. peccantium P 32 erit - οὐ o 33 MULTA] nach Or. X 175 nur die Halbzeilen 8—15 (ohne Schrifterörterung) 36non]&gr. 40 mundo < 46 sentiunt] volunt 4

ur “ u ἂῳ- ᾿ » 3 τὰ Β. ὍΝ

ıgmente aus Katenen

Kurze Übersicht der Siglen

(Ὁ - Athon. Lawra B 113 ἃ. XI C’ -- Berol. gr. quart. 77 5. XII (- — Watene ediert von Cramer, mit deu Hss.:

Ce i - Coisl. 195 8. X

Ὁ ἢ -- Coisl 3 8 ΧΙ

Ὁ. = Pass, 187 ὃ, Al

z. T. Cle = Laur. conv. suppr. 171. 5. X/XI

" -ς Ratene auf dem sog. Petrus von Laodicca zum Matthäus, mit den Hss. : 1: ὯΔ] = αὶ. 757 a. ΧΤ Cla2 = Paris. suppl. gr. 1076 5. XI Cla3 = Bonon. bibl. comm. A3 5. XIV 2. 6101] = Mosqu, 47 s. XII Clb2 — Coisl. 24 s, XI ΟἿ 8 — Angel. 36 5. XI Clb 4 — Paris, 230 5, XI Cb5 = Paris. suppl. gr. 612 a. 1164 \ 3. Ce = Laur. eonv. suppr. 171 5. X/XI 4, Cd — Ven. 27 5. K/X CC = Lucaskatenen und der sog. Petrus von Laodicea zum Lucas, mit

nach Rauer angegebenen Hss. umare — Katenenfragmente aus dem sog. Vietor von Antiochien zum Markus (vgl, 5} in Gen Hs, CI (—- διατο δὴ mi ΟΥ̓ (> Cimen

CU = sog. Katene des Nicetas (vgl. N), von Corderius nach Monac. 36 s. NVI herausgegeben, vgl. auch die Hs. Ven. I, 61 5. XIII

ΟΡ = Katene ediert von Possinus nach der einzigen Hs. Paris. 194 s. XIII

CY = Vindob. 154 5. X

B — der sog. Vietor von Antiochien zum Markus, nach den Ausgaben von Matthacı und Cramer

N τς der sog. Nicetas, d. ἢ. die unter diesem Namen in der sog. Katene des Nıcetas (CP) stehenden Stücke

1 — der sog. Petrus von Laodicea zum Matthäus, nach der Ausgabe

Heinricıs.

1. Matth. Inser.

Εὐαγγέλιόν ἔστι λόγος περιέχων ἀπαγγελίαν πραγμάτων κατὰ TO εὔλογον καὶ διὰ τὸ ὠφελεῖν εὐγραίνων τὸν ἀκούοντα. ἐπὰν παραδέξῃται τὸ ἀπαγγελλόμενον. ἢ λόγος περιέχων ἀγαϑῶν παρουσίαν. ἢ λόγος ἀπαγγέλλων παρεῖναι ἀγαϑὸν τὸ προσδοκώμενον.

U? (inc.: ὁρίζονται δέ τινες αὐτὸ οὕτως ; darunter 1. m. 5) Οὐ 3. Ven. Mare. 1, 6] w. e. sch. C°e1 fälschlich unter υρίλλου, danach Cramer 15, 7ft,. doch s. Mai in MPG 72, 565 A

Falls sich Origenes nicht am Anfang des Matthäuskommentars selbst wiederholt hat, ist dies Exzerpt aus Orig. tom. 1,9 in Joh. (Or. TV 9, 25ff). Vgl. über diese Definition E. Klostermann ın Neutest. Studien f. G. Heinricı 1914 S. 248f und ZNTW 1938 S. 55

2)

rd a Matth, 1,1 > \ - 204 ar - \ , r | ν σῷ [’Ano τοῦ κεφαλαίου καλέοας " τοῦτο γὰρ παραδίδωσιν ὡς ἀοχὴ καὶ ῥίζα

ζω, «ὦ

- 5 - i ᾿ 2 κα “ Ε “. » e \ δ τῶν ἀγαϑῶν τὸ ϑεὸν γεγέσϑαι ἄγϑροωπον. ἀκολούϑως ἕψεται τὸ ἑξῆς ὡς καὶ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆςκς«.]

Οἷα 8. dagegen Chrysostonus nach Crainer 1 ὅ, 13ff: es ist in der Tat Chryso- stomus hom. 2 p. 230 24A

8 Ceni. 2.4

10

14

Origenes, Matthäuserklärung

Matth. 1,1

Βίβλος γενέσεώς ἔστι ντοῦ 7 δὶ ? Α \ »εγομένου ἐκ σπέρματος Jaßiö κατὰ σάρκας, διὸ καὶ ἔπὶ πάντων τὸ ἐγέννησε λέγεται. Φ ᾿ δ nd ’ 5 oe ’ μι ἡ δὲ Διοριστοῦ γένεσις οὐχὶ 0005 ἔστιν ἔκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι, ὡς οἵον"- [4 Ὁ 5. 5 ’ >) ἈΞ δ Α 5 x Tai twes ἐπ᾽ ἀνϑοώπων, ἀλλ᾽ ὁδὸς ἀπὸ τοῦ ver μορφῇ Veod« ὑπάρχειν ἐπὶ τὸ ἀναλαβεῖν τὴν τοῦ νδούλου μορφήγα.

\ N‘ “Ὁ Α \ Ἵ ! περὶ δὲ τοῦ τὸν μὲν ἄνωϑεν κατά- Α 7 Α % 5 7

ver τὰς διαδοχάς, τὸν δὲ ἀνά- παλιν» πεποιηκέναι τῶν εὐαγγελι- στῶ», οὐδὲν ἐπιμέμφεσθαι δεῖ (οὗτος

15 yao πόρρωϑεν “Εβραίοις φίλος ἣν ὃ

7) x -“ ͵ ’ ’ τρύπος καὶ τῶν ϑείων συνήϑης γρα- m r ἅ. δὴ \ " 7 τ» φῶν)" [οὐδὲ γὰρ ἀνάντη καὶ ὄρϑιον πορείαν ἀνιόντας καὶ τοὺς ἔμπαλιν δι αὐτῆς κατιόντας ἑτέραν τις φαΐ)

20 βαδίζειν, μιᾶς ἀμφοτέροις ἐγκπκειμέ-

ING τοῖς τε ἀνιοῦσι καὶ τοῖς κατιοῦσι toißov.] Ei δὲ καὶ γυναῖκες οὐ γενεα- λογοῦνται, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἔκ μόνης

Anekdoton des Magnus Crusius aus französischen Hss., vgl. Rauer O. IX, XXXII: Überschrift προοίμιον ’Roıye- γους εἰς τὴν ἑξομηνείαν τοῦ κατὰ AMardutov εὐαγγελίου. Es entspricht wörtlich dem ersten Absatz des Petrus von Laodicea (Heinrici 1f); mindestens Z. 17—22 entspricht Euseb. Quaest. ad Steph.II c. 1, in CP5 gehören Z. 33—40 zu emem Kyrill-Scholion

1 Vgl. Röm. 1,3 — 5—10 Vgl. Orig. in der Apologie des Pamphilus, 8. oben 8. 4,5ff — Sf Vgl. Phil. 2, 6f

"A τοῦ Χριστοῦ γένεσις οὐχὶ ὁδός ἔστιν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος Eis τὸ εἶναι, ὡς οἴονταί τινες ἐπ᾽ ἀνϑορώπων, ἀλλ᾽ ὁδὸς ἀπὸ τοῦ »ἐν μορφῇ ϑεοῦκ ὑπάρ-

5 N 5 - Α - 7 χειν εἰς τὸ ἀναλαβεῖν τὴν τοῦ νδούλου μορφήνκ.

Ca Οἷα 2 ΟἹΡ 2.3 (überall zusammen ınit Nr. 4)

10 Ähnlich auch X; in CP eın Anklang in einem „Chrysostomus“- Scholion. Vgl. auch Nr.11 2.21—23

w 4

10 μοοφήν + ἑκούσιος κένωσις 0%

Katenenfragmenteo 15

a7 Ä - , \ \ , ἐτέχϑη τῆς παρϑένου τὸ κατὰ σάρκα ὁ Aoıoros, αὕτη δὲ ἐκ Δαβὶδ εἶχε \ [4 3 ’ 5 \ 5 x τὸ γένος, εἰκότως ἔκ Δαβὶδ αὐτὸν καὶ αὐτὸς γενεαλογεῖ. πρώτου δ᾽ 5 -..- 5 [4 Α 3 - 2 αὐτοῦ ἐμνήσϑη, καὶ οὐ τοῦ ᾽'Αβρα- du, ἐπειδὴ νεαρωτέρας εἶχον περὶ αὐτοῦ τὰς μνήμας, καὶ ὅτι προφήτης \ \ \ μὰ = 3 ἦν καὶ βασιλεὺς καὶ ἔνδοξος un αὐτοῖς, ἐκαλεῖτο δὲ καὶ ἐρχόμενος, ὅς ἐστι Χριστός" τύπος γὰρ γέγονεν e δὼ “ il aut es Α ὁ Δαβὶδ τοῦ Αριστοῦ. ὥσπερ γάρ ἐκεῖνος μετὰ τὸ ἀποδοκιμασϑῆναι τὸν Σαοὺλ ἐβασίλευσεν, οὕτω καὶ ὁ Χρι- στὸς μετὰ τὸ ἐκβληϑῆναι τὸν πρῶ- τον ᾿Αδὰιμι τοῦ βασιλεύειν τῶν ἐπὶ κα [4 μ᾿ ’ e [A γῆς ζῴων ἀντεισήχϑη, ὁ δεύτερος ᾿Αδάμ, βασιλεὺς τῶν ἁπάντων. τοῦ ᾿Αβραὰμ δὲ καὶ τοῦ Δαβὶδ κατ᾽ ἀοχὴν μόνων ἐμνήσϑη, ἐπειδὴ πρὸς αὐτοὺς ἡ ἐπαγγελία τῆς τοῦ λόγου σαρκώσεως γέγονεν.

32 Vgl. Deut. 18, 15? Ps. 117, 26?

4. Matth. 1,1 Ἵν μὲν οὖν τῇ παλαιᾷ βίβλοι γενέσεως δύο " ναὕτη. γάο φησιν νὴ βίβλος

> \

γενέσεως ἀνϑρώπωνκ καὶ ναὕτη ἢ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆς... ἐπὶ δὲ συντελείᾳ τῶν αἰώνων καὶ ἡ βίβλος γενέσεως ᾿]ησοῦ Δριστοῦ. οὔτε ὁμοία τῇ νοὐρανοῦ καὶ γῆς« οὔτε τῇ νἔπλασεν ὃ ϑεὸς τὸν ’Adanı χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς« οὔτε τῇ νἔγνω ᾿Αδὰμ Ldar τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶς συλλα- βοῦσα »ἔτεκενκ οὔτε αὖ τῇ »καὶ ἐπέβαλεν ὃ ϑεὸς ἔκστασιν ἐπὶ τὸν Ada καὶ ὕπνωσε, καὶ ἔλαβε μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ καὶ ἀνεπλήρωσε σάρκα ἀντ᾽ αὐτῆς. καὶ φκοδόμησεν κύριος ὁ ϑεὸς τὴν πλευράν, ἣν ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ ᾿Αδὰμ eis γυναΐκακ" ξενίζουσα δέ τις γένεσις, ἐπεὶ ν»νμνηστευϑείσης τῆς μητρὸς αὐτοῦ ἡ]αρίας τῷ ᾿]Ιωσὴφ εὑρέϑη Er γαστρὶ ἔχουσα ἐπ πνεύματος ἁγίους.

(δ Οἷα 9. 3 Οθ 1. (2 ἢ). 3

1 Gen. 5, 1 --- 2.4 Gen. 2, 4 — 4 Gen. 2, T—5 Gen. 4, 1 --, Gen. 3, 21f — 9 Matth. 1,18

nn

16 Origenes, Matthäuserklärung

ὃ ἢ. Matth. 1,3

[Φασὶ γάρ τινὲς τῶν ταῦτα ζητησάντων ἀκριβῶς ὅτι τῶν δύο λαῶν τύπος ἐστὶ ταῦτα τὰ παιδία, ἵνα μάϑῃς ὅτι τοῦ δευτέρου λαοῦ ἡ πολιτεία a \ 2 2 ? = - ποοέλαμψεν διὰ τῆς τοῦ προτέρου γενέσεως, τὴν χεῖρα ἐκτεινομένην ἔχον \ ’ 5 e ? © Ἁ ? > \ \ " x ? ? τὸ παιδίον οὐχ ὁλόκληρον ἑαυτὸ δείκνυσιν ἀλλὰ καὶ αὐτὴν συστέλλει πάλιν, \ \ en) | 5 - \ 3 \ , \ >. eu , καὶ μετὰ τὸ ὁλόκληρον ἐξολισϑῆναι τὸν ἀδελφὸν τότε καὶ αὐτὸς ὅλος φαί-

Ca: es ist jedoch Chrysostomus hom. 3 Ὁ. ὅ70..-- 381} vgl. auch Cramer I ες, 8-12

*) Nicht mit einbezogen ist hier ein Schohion über den Namen "/noovVs, das w. e. sch. in keiner Überlieferung ausdrücklich dem Origenes zuge- schrieben, sondern ıhm lediglich vermutungsweise von Kollar (Ad Lambecii commentariorum de aug. bibliotheca caes. Vindobonensi libros VIII suppl. Ι. 1 [1790] 13f) beigelegt und neuerdings von G. Mercati τὰ der Revue biblique NS 7 (1910) 76ff behandelt worden ist. Das Stück besteht aus 3 Absätzen, die m ΟΡ] (Heinrici 2 App.) sämtlich dem Euseb zuge- schrieben sind, während ΟἹΡ 2.3.4 Vat. gr. 1618 Absatz 1 und 2 dem Euseb, Absatz 3 dem Chrysostomus beilegen. Tatsächlich stammt aber Absatz 1 und 3 aus Chrysostomus hom. 2 p. 23 AB (so auch ΟΡ zu Absatz 1). Es könnte also höchstens Absatz 2 dem Euseb gehören, der wirklich zu Ps. 3, 9 (MPG 23, 100 C) und Dem. ev. IV, 17 (Eus. VI 200, 1f) z. T. Ähnliches hat. Dagegen würde die interessante, von Field Origenes Hexapla II 1009 über- sehene Ausführung über Hab. 3, 13 ıhre nächste Parallele in Hieronymus’ Kommentar zum Habbacue haben (nach dem das doppelte NHZOYE etwa in A/JHZOYE zu verbessern ist), wo ebensogut Eusebius wie Origenes zu- grunde liegen kann. Text:

1) Τὸ ᾿]ησοῦς ὄνομα οὐκ ἔστιν ἑλληνικόν, ἀλλὰ τῇ ᾿Εβοαίων οὕτω λέγεται. 2) ἑομη»εύεται γὰρ ᾿Πισουΐ ΣΩΤΗΡΙ͂Α καὶ ΤΗΣΟΥ͂Σ ἑλληνικῶς, καὶ τοῖς αὐτοῖς γράφεται στοιχείοις ἣ σωτηρία καὶ ὁ ἡμέτερος ᾿Ϊησοῦς. λέγεται οὖν Ev τῷ τρίτῳ Palm‘ »τοῦ κυρίου ἣ σωτηρίας (Ps. 8, 9), καὶ κεῖται παρ᾽ “Πβραίοις ἐπὶ

τῆς σωτηρίας τὰ ἐπὶ τοῦ σωτῆοος ἡμῶν στοιχεῖα. ὁ δὲ Εβοαῖος ἐν τῷ ᾿Δμβακοὺμ

οὶ

τὸ λεγόμενον: νεξῆλϑες εἰς σωτηρίαν λαοῦ σου τοῦ σῶσαι τοὺς χριστούς σοῦυκ (Hab. 3,13) ἔφασκεν ἐν τῷ “Εβοαϊκῷ τοῦτον ἔχειν τὸν τρύπον- JALAOA NHEOYE AMMAX ΝΗΣΟΥΕ EOMEZTAN, ὅπεο ἡομήνευσεν οὕτως νἐξῆλϑες εἰς LAN “-- -- >) “- “ - 3 se ΠΝ rd “ [4 owryolur λαοῦ σου τῷ ᾿]ησοῦ τῷ χοιστῷ oov«. 3) ἀλλ᾽ ἵνα μὴ ᾿Ιησοῦν ἀκοῦσας 10 διὰ τὴν ὁμωνυμίαν πλανηϑῆς, ἐπήγαγεν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ ΖΦ αβίδ. ὁ γὰρ τοῦ Ναυῆ ᾿]ησοῦς οὐκ ἦν τοῦ Δαβίδ, ἀλλ ἑτέρας φυλῆς ὑπῆρχεν. Exelvog μετὰ τὸ τελευτῆσαι τὸν Διὶιωσέα, οὗτος μετὰ τὸ παύσασϑαι τὸν νόμον: Exelvos ὡς

δημαγωγός, οὗτος ὡς βασιλεύς.

10

10

Katenenfragmente 17

νεται ὃ zul ἐπὶ τῶν λαῶν ἀμφοτέρων γέγονεν, τῆς γὰο πολιτείας τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐν τοῖς κατὰ τὸν "Aßoaan zooroıs φανείσης εἶτα ἐν τῷ μέσῳ συσταλείσης ἤἦλϑεν 6 ᾿Ιουδαϊκὸς λαὸς καὶ ἢ νομικὴ πολιτεία καὶ τότε ὁλόκληρος ἐφάνη ὃ νέος λαὸς μετὰ τῶν αὐτοῦ νύμων. διὸ καὶ ἡ μαῖά φησιν" ri διεκόπη διὰ σὲ φραγμός;« ὅτι τῆς πολιτείας τὴν ἐλευϑερίαν ἐπεισελϑὼν ὁ νόμος διέκοψεν. καὶ γὰρ φραγμὸν τὸν νόμον ἢ γραφὴ παλεῖν eloder, ὥσπερ ὃ προφήτης φησίν" νκαϑεῖλες τὸν φραγμὸν αὐτῆς καὶ τουγῶσιν αὐτὴν πάντες«, πάλιν" »ral φραγμὸν αὐτῇ περιξϑηρκακ, καὶ ὁ Π]αῦλος " ν»καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας«ε. ἄλλοι δὲ τὸ νδιεκόπη διὰ σὲ Yoayuos“ ἐπὶ τοῦ νέου φασὶν εἰρῆσϑαι λαοῦ.]

10. 14 Gen. 38,39 — 12 Ps. 79,13 — 18 7165. 5.2 18 Eph. 2, 14

0 Matth. 1,5 m. . - 1 3 ä Μέμνηται καὶ τῆς "Payaß, ἥτις Ex τοῦ Σ᾽ αλμὼν ἐγέννησε τὸν Boss πάππον τοῦ ᾿Ϊεσσαί. ἄσημος οὖσα καὶ οὐδαμοῦ τῆς γραφῆς φερομένη καὶ (ἕν᾽ οὕτως ὀνομάσω) ὡς ἀπὸ μηχανήματος ἐπὶ τὸ εὐαγγέλιον φϑάσασα. \ en e \ e „ ε΄ > ἴω er r \ > ᾽ καὶ τῆς “οὺϑ (ὡς ἔφημεν). ἥτις ἦν Mwaßitıs, Ὧνα οἱ μὴ) εἰσερχόμενοι Μωαβῖται νεἰς ἐκκλησίαν κυρίου ἕως δεκάτης γενεᾶς καὶ ἕως εἰς τὸν αἰῶνας “- -- ’ a εἰσελθεῖν δυνηϑῶσι καὶ οἱ σὺν ἐκείνοις ἀφοριζόμενοι eis τὴν ἐκκλησίαν and ΄- »5Α. 7 \ <p x \ I “ NR: a or x "1 τοῦ ϑεοῦ, ἐὰν μιμησάμενοι τὴν “Ποὺ μὴ βουληϑῶσι καταλισεῖν τὴ!" 1σ- ραηλῖτιν, ἀλλ᾽ εἴπωσι" nn) ἀπαντήσαι μοι τοῦ καταλιπεῖν σὲ ἢ ἀποστρέψαι ὑπισϑέν σου, ὅτι σὺ ὅπου ἂν πορευϑῇς πορεύσομιαι, καὶ 00 ἂν αὐλισθῇς ae, ? ” © / Α Rz \ Mi κα fi. ἴχ.....ἅ Ἂ εν ἘΣ: αὐλισϑήσομαι" ὁ λαός σου λαύς μου, καὶ ὁ ϑεός σου VEos μου" καὶ οὐ ἂν ἀποϑάνῃς ἀποϑανοῦμαι κἀκεῖ ταφήσομαι. τάδε ποιήσαι μοι πύριος καὶ τάδε προσϑείη ὅτι ϑάνατος διαστελεῖ ἀνὰ μιέσοιν' ἐμοῦ καὶ oO.

οἱ ας δ᾽. 0, αὶ 9. ὃ 4ff Vgl. Deut. 23,3 — δὴ Ruth 1, 101} 6 eis — 12 σοῦ] ταύτης C* i. Matth. 1,5 LE Ροὺϑ “H Ῥοὺϑ Mwaßits ὑπάρ-

χουσα γυνὴ εἰς τὴν τοῦ ϑεοῦ ἐκκλὴ-

οἷδ. 5. 0% 1,2235; Sachparalllle CP bei Euseb. Quaest. ad Steph. IX ce. | Origenes XII,

IS

m .

18 Origenes, Matthäuserklärung

olur εἰσελήλυϑε τῶν πατρίων παν - τύπον φέρει τῶν ἐϑνῶν, ἥτις κατέ- τελῶς ἀμελήσασα" διὸ καὶ εἰκόνα a N , ΠΝ ς 6 - , - Ε > - > ’ er λιπε τὰ πάτρια καὶ ἡ)ώϑη τῇ γχέρει τῆς ἐξ ἐϑνῶν ἐκκλησίας, ἥτις "] λί ὃ a τὶ = 7 ; δὲ - “ὖὟ hi) 7 Ἁ - σραηλίτιδι ἕξει. ζητητέον VE πῶς τῶν εἰδώλων τε καὶ ϑυσιῶν πκατα- τοῦ VOLOV ἀπαγορεύσαντος μὴ εἶσελ- φοονήσασα τῇ τοῦ Χριστοῦ πίστει deir Δ])ωαβίτην εἰς ἐκκλησίαν ϑεοῦ μετὰ σπουδῆς προσελήλυϑεν. ei ἡ “Ῥοὺϑ Mwaßitıs οὖσα εἰσῆλθε. δέ τις περὶ τούτου ἀμφισβητήσειε.

\ mi Pe 2 -ς BR; Se; ,ὔ 5 5 - e » „ 10 καὶ τοῦτο ζητῶν χρήσῃ τῷ »öLzalm δίκαιόν ἔστιν εἰπεῖν ὡς νοὐκ ἔστινκ

ὧι

’ 5 Ξ 55.»5". τς) \ δ. ἢ ’ ’ νόμος οὐ κείταικ, ἀλλ᾽ ἀδίκοις Dral ὑπὸ γόμον ν»δίκαιοςκ. 7 ἀνυποτάπκτοιςι.

«£ Vgl. Deut. 23, 3 — 10 I. Tim. 1,9 (zu CP vgl. Röm. 3,10?)

ὃ Matth. 1. ὁ Τῆς τοῦ Οὐρίου ἐμνήσϑη τὸ αἴτιον τῆς παρουσίας ἐμφαίνων" ἔχοηξε γὰρ καὶ ὃ Δαυὶδ καὶ πάντες ταύτης τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως.

cla 8 ΟἹΡ 2,5; unter Eusebius’ Namen im Ambrosianus D inf. 466 (976), vgl.

Heinriei 4 App., und es berührt sieh in der Tat mit Euseb. Quaest. ad Steph. vıll ἃ, 1

2 τῆς--- γεννήσεως «- ΟἹ" δ

9. Matth. 1, 16

[Ζητητέον τὴν αἰτίαν. δι ἣν ὁ μὲν ἡ]ατϑαῖος μετ᾽ ἀκριβείας γενεαλογεῖ τὸν Χριστόν, 6 δὲ Mäoxos ἐπιτετμημένως τε καὶ συντόμως. οἶμαι διὰ τὴν m ’ > ‚ , ς 11=- " ν ὁ , In ’ τοῦ Ματϑαίου ἀκοίβειων κατέλιπεν ὃ Mäoxos τὸ ὁμοίως αὐτῷ διαλέγεσθαι περὶ τῶν γενεῶν, ὡς ὑπ᾽ ἐκείνου σαφῶς εἰρημένων, καὶ ἅμα δεικνύς, ὡς ἅπαντα ἐκεῖνα ὁμόλογά ἐστιν αὐτῷ καὶ μονονουχὶ ὑπ᾽ αὐτοῦ εἰρημένα τυγχά- - 5) > m m ’ 5 7 νει. πρὸ γὰρ τῶν ἄλλων εὐαγγελιστῶν τὸ τοῦ Μ]Ἴατϑαίου εὐαγγέλιον γέ- γραπταῖι, διὸ καὶ εἴοηται ἐν αὐτῷ ἡ πᾶσα πεοὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ γενέσεως

ἀκρίβεια.)

CP, anonym dagegen z.B. in ΟἹΡ] (Heinrici 7 App.): es ist in der Tat Paraphrase der Ausführungen des Chrysostomus hom. 4 p. 45 C46A

Katenenfragmente 19

10. Matth. 1,16 Γενεαλογεῖται μὲν ᾿] σὴ φ κατὰ τὴν γενεαλογίαν τῶν γοαφῶν ἄνδρας γεγνεαλογουσῶν καὶ οὐ γυναῖκας. πληροῖ δὲ ἐν πολλοῖς ὁ ἀνὴρ τῆς γυναικὸς 3 -- e ΟΊ 3 x win ‘P Y 2 3 4 - 5 x x L) τὸ λεῖπον. ὡς ὁ ᾿Ιακὼβ τῆς "Pazı) ἐν προσκυνήσει τοῦ ᾿ΪΙωσὴφ κατὰ τὰ ὀνείρατα.

σι 20}

11 Vgl. jedoch auch Chrysostomus hoın. 2 p. 26 BC. Hier. in Matth. 12 A: non esse consuetudinis sceripturarum, ut mulierum in generationibus ordo texatur — 81 Vgl. Gen. 37, 91

11. Matth. 1,18

᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἱκανῶς ἐξήτασται, σὺ δὲ πρὸς τούτοις ζήτει ὅτι" πῶς ποτε ἄρα ὧδε μὲν γεννήσεως μέμνηται 6 εὐαγγελιστής, κατ᾽ ἀρχὰς δὲ τοῦ εὐαγγελίου τῆς γενέσεως. ἐνταῦθα μὲν γὰρ λέγει" τοῦ δὲ ᾿Ϊησοῦ Αριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. ἐκεῖ δὲ νβίβλος γενέσεωτι, τίς οὖν 5 ἢ διαφορὰ τῆς γεννήσεως καὶ τῆς γενέσεως. καὶ πῶς ἀμφότερα ἐπὶ Διοιστοῦ λαμβάνεται; ὥσπερ ὁ λόγος οὗτος ὁ προφορικὸς κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν ἀναφής ἐστι καὶ ἀόρατος, ὅταν δὲ ἐν βίβλῳ γραφῇ καὶ οἱονεὶ σωματωϑῇ τότε καὶ ὁρᾶται καὶ ψηλαφᾶται. οὕτως καὶ ὃ ἄσαρκος τοῦ ϑεοῦ λόγος καὶ ἀσώματος, οὔτε ὁρώμενος οὔτε γραφόμενος κατὰ τὴ ϑεότητα, ἐπειδὴ

10 ἐσαρκώϑη, καὶ ὁρᾶται καὶ γράφεται. διὰ τοῦτο ὡς σαρκωϑέντος καὶ νβίβλοζι

ἐστὶ τῆς αὐτοῦ »νγενέσεως«. ἀλλ᾽ οὐκ ἐζήτηται Erdade τὸ διὰ τί εἶπε" βίβλοςι καὶ οὐκ εἶπεν" ὅρασις 7° λόγος (τοῦτο yao εἴρηται)" ἀλλὰ τὸ πῶς ὄπισϑεν γγενέσεως« ἐμνημόνευσεν ὁ Martduios ὧδε δὲ γεννήσεως, καὶ τί ἐστι) γέννησις καὶ τί ἐστιν γένεσις. διαφέρει γένεσις καὶ γέννησις. γένεσις

15 μὲν γάρ ἔστιν ἡ ἔξ ϑεοῦ ποώτη πλάσις, γέννησις δὲ ἡ Ex καταδίκης τοῦ

ϑανάτου διὰ τὴν παράβασιν ἐξ ἀλλήλων διαδοχή. καὶ ἔτι ἡ μὲν γένεσις τὸ IR. . οἱ .. DL, ur \ ς ’ h) I) ἄφϑαοτον ἔχει καὶ ἀναμάρτητον, ἡ δὲ γέννησις τὸ παϑητὸν καὶ ἁμαρτη- τικόν. ὁ μὲν οὖν κύοιος τῆς μὲν γενέσεως τὸ ἀναμάοτητον φυσικῶς λαβὼν τὸ ἄφϑαρτον οὐ προσέλαβε, τῆς δὲ γεννήσεως τὸ παϑητὸν εἰληφὼς τὸ duoprntızov οὐ προσέλαβε, τὸν πρῶτον τοῖς κατ᾽ ἄμφω μέρεσιν "Ada φέρων ἀμείωτον. οὐκοῦν εἴη ἂν ἐπὶ Χιοιστοῦ γένεσις μὲν οὐκ ἐκ τοῦ μὴ ER 5 b 7 , "5. τςνὺ sa ἃς: 5 m ΡΞ ες»ἦἤὕ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πρόοδος, ἀλλ᾽ ὁδὸς ἀπὸ τοῦ ν»ἐν μορφῇ ϑεοῦκ ὑπάρχει!»

Ven. 1,6] (Hs. von C®), von Ζ. 6 ὥσπερ---1 2 λόγος und von Z. 14 διαγέρει —27 vgl. auch N; zu Z. 21—23 vgl. Nr. 3 2. ὅ--9

4 Matth. 1, 1 — 10ff Matth. 1,1 — 221 Vgl. Phil. 2, 6f

10

20 Origenes, Matthäuserklärung

09 ΟΝ ji \ - + ‚ e \ , > ‚> A σὺ eis τὸ ἀναλαβεῖν τὴν τοῦ ν»νδούλου μορφῆνκ, ἢ δὲ γέννησις αὐτοῦ διπλῆ γέγονε, καϑ᾿ ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς. τὸ μὲν γὰρ DER γυναικὸςς γεννηϑῆναι = ΓΝ 6 nn h) δὲ " Ye 2 2 [a er : = δ ( 5, ἡ "ὁ N m UN > j [4 en καϑ'᾿ ἡμᾶς. τὸ δὲ μὴ DER ϑελήματος σαρκὸςκ« ἢ »ἀνδρὸς AA) ἔκ. πνεύματος

“- c \ -- ἁγίου ὑπὲρ ἡμᾶς" ὅπερ καὶ τὴν μέλλουσαν προανεφώνγνει γέννησιν, ἣν ἡμῖν ἔμελλεν ἔκ πνεύματος χαρίσασθαι.

24 Vgl. Gal. 4,4 — 251 Vgl. Joh. 1, 13

12. Matth. 1,18 ’ a , \yaın [4 N 5 7 ’ ”A22o γένεσις καὶ ἄλλο γεν» - Kai ἀμφότερα, τῆν τε γένεσιν ἣ ΟῚ 7 x >) e ! Ω Α ! 2 σις. καὶ ἀιιφότερα ληπτὰ ἐν ὁσιό- ἅμα καὶ τὴν γέννησιν, λέγειν ἐπὶ ᾿ ὌΝ X N = κι \ A Se SE \ 5 Pr τητὶ eis Χριστὸν "Inoodr. “Χριστοῦ ὁσίως ἅμα καὶ εὐσεβῶς οὐ λυμαίνεται τῷ λόγῳ τῆς ἀλη- ’ 5 ϑείας, κἂν πολὺ ἀλλήλοις διαφέ- owow. ἐπειδὰν εἴ τι γέννησις, καὶ γένεσίς Eotw' οὐ um εἴ τι γένεσις, καὶ γέννησις. καὶ ἔοικε καϑολικώτερον εἶναι τὸ τῆς γε- γέσεως ὄνομα, διὸ καὶ ἐπὶ τῆς [4 [4 5 [4 vermjoews λέγεται ἀδιαβλήτως.

0 ὁ ὉἹΡ, ἢ, 8, 4, ὃ ΟΡ

131. Matth. 1,18 Καί, ἵνα (καϑὼς ᾿Ιγνάτιος ὃ ᾽᾿Εφέσιος γράφει) ἣ παρϑενία Maoias λάϑῃ τὸν ἄοχοντα τοῦ κόσμου τούτου, γενομένου τοῦ καταλύσαντος αὐτόν" ἐπέστη γὰο ἂν τῇ τῆς γενέσεως καινότητι καὶ ἀντεστρατεύσατο. C? unter ὦ καὶ Eöc/, eingeschaltet in den Schluß eines Chrysostomus-

Scholions (aus hom. 4 p. 49 B-50 A) zwischen καὶ τίνος ἕνεκεν οὐ ποὸ τῆς μνηστείας ἔκύησεν ; ἵνα συσκιαϑῇ (so) τὸ γενόμενον τέως und καὶ ἵνα πᾶσαν πονηρὰν

φύγῃ ἡ παρϑένος ὑπόνοιαν κτλ. Die Ignatius-Stelle wird von Origenes auch

hom. 6 in Luc. (Or. IX 37ff) zitiert, vgl. auch die erste ihm beigelegte Homilie zum Matthäus (s. unten S. 239). Den Origenes schreibt wohl auch Hieron. in Matth. 12 B aus: martyr Ignatius etiam quartam addit causam

cur a sponsa coneeptus sit: ut partus (inquiens) eius eelaretur diabolum, dum

eum putat non de virgine sed de uxore generatum. Eusebius zitiert die gleiche Stelle Quacst. ad Stephanum I ce. 2. Ein Exzerpt obigen Scholions // 7, 11f. Zum Ganzen vgl. Zahn Forschungen 2, 32 Anm.

1 Vgl. Ignatius ad Eph. 19, 1

3 γενήσεως 0%

zu ni -- A 0’ Sn ΡΞ - PO Ψαυν ee Ὶ

Katenenfragmente 21

13. Matth. 1,18 Συνυπῆρχε δὲ τῷ ᾿]Ιωσὴφ ἢ παρϑένος. ἵν᾽ ἡ τοῦ Nototon dann νένγησις τούς τε ᾿Ιουδαίους καὶ τὸν διάβολον.

CP; Sachverwandtschaft mit Origenes’ 6. Homilie zum Lukas (Or. ΙΝ 37. 9ff) und der 1. lateinischen Homilie zu Matthäus, vgl. unten, doch ent- spricht in ΟΡ (1)5 ein unter τοῦ αὐτοῦ stehendes Scholion, das nach CP 5 dem Theodor von Heraklea gehörte: ovr@zeı δὲ ἢ Μαρία τῷ ἑαυτῆς μνηστῆοι διὰ τὸ συσκιασμέντως γενέσϑαι τὴν τοῦ Δοιστοῦ γέννησιν, ἵνα καὶ τοὺς ᾿]Ιουδαίους λάϑῃ καὶ τὸν διάβολον πτλ., während Cramer I 10, 12f Ähnliches dem Chry- sostomus zuschreibt (vgl. in der Tat Chrysostomus hom. Φ p. 50A)

14. Matth. 1,18

’FErteiön ἐ; ee. FR TEINN EL πνεύματος Uylov

To λεγόμενον πνευματικὴ γ ἕν -

"ησις, τὸ δὲ EX τὸν ἁγιασμιοὸν δηλοῖ καὶ τὴν δύναμιν, ναὶ μὴ)» καὶ τὸ ὁμοούσιον.

Cla3 Clb 5. τὰ CP2 gehört vielleicht

schon Z. 4f unter Theodor von Mop-

ἐλέγετο, ἀνάγκη καὶ πνευματικὴ) εἶναι τὴν γέννησιν" τοῦτο δὲ καὶ τὸν ἁγιασμὸν δηλοῖ καὶ τὸ ὁμοούσιον τῆς τοιάδος καὶ τὸ μίαν εἶναι τὴ δύναμι)".

CP; anonym N 24: τὸ δὲ ἔκ πνεύ-

ματος δηλοῖ καὶ τὸν ἁγιασμὸν καὶ τὴν

sueste, der fortfähıt ὅτι δὲ καὶ τὸ δύναμιν, δηλοῖ δὲ καὶ τὸ ὁμοούσιον πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐ πατῆο, 00% υἱός, ἀλλὰ

τοίτῃ τις παοὰ ταῦτα ὑπόστασις 2f Vgl. Orig. hom. 6 in Lue. (Or. IX 37, 20): debet ἰδέα conceptio esse divinu 15. Matth. 1,18. 19

᾿Δδριγένης δὲ καὶ υσέβιος ὁ Καισαρείας ἀντὶ τοῦ μὴ ϑέλων αὐτὴν παραδειγματίσαι δειγματίσαι φασίν", οὕτως ἐκτιϑέμενοι τὸ ῥητὸν

(δ unter ὦ καὶ Εὐσε!, ΖΦ. 26—33 νοεῖν auch in C° 1.2.3 unter δὐσεβίου Ὡοιγένους; zu Ζ. 311 vgl. noch 28, 6ff. In der Tat ist Z. 6-33 = Euseb. Quaest. ad Steph. Ic. 3

11 Über die Lesart vgl. Tischendorfs ed. VIII z. St.

1 In C% geht voraus eine längere Erklärung mit dein abschließenden ταῦτα Ε μὲν ὁ μακάριος ᾿Ιωάντης, ἔπεται δὲ τῇ τούτου ἑομηνείᾳ καὶ Θεόδωρος

10

--- or

td ar t

30

22 Origenes, Matthäuserklärung

2 \ \ e 5 ᾿ ΠΝ ἔς _ , > \ [4 (4 Joop δὲ ὃ ἀνὴρ αὐτῆς δίκαιος ὧν μὴ ϑέλων δειγματίσαι αὐτὴν καὶ οὕτως ἐξηγούμενοι. \ Ἁ - - το \ e ? > \ μὴ σρὸ γὰρ τοῦ συνελθεῖν αὐτοὺς εὐρέϑη Er γαστρὶ ἔχουσα. [τῴϊ δὲ εὐρέϑη ἀλλ᾽ ἢ τῷ ᾿Ιωσὴφ μόνῳ; πῶς δὲ καὶ τίνα τρόπον εὕρηται τῷ ᾿Ιωσήφ. 6 λόγος διδάσκει. φασίν" EX πνεύματος ἁγίου γνωστὸν γέγονεν. ὡς γὰρ τῇ ᾿Ελισάβετ γνωστὸν γέγονεν Ex νπνεύματος ἁγίουκ, -» ΓΝ 3 7 οὕτω καὶ τῷ ᾿Ιωσήφ' δίκαιος γὰρ ἦν, δίκαιος δὲ τυγχάνων οὐ ϑαυμαστὸν 5 # 5 ᾿ - - el καὶ πνεύματος ἁγίου ἠξίωτο πρὸς τὸ συνεῖναι μὲν τὴν τῆς μελλούσης γαμετῆς κύησιν, ἐπισχεῖν δὲ τὴν κατὰ ἄνδρα κοινωνίαν. αὐτίκα συνεὶς καὶ n N 5 , , 5 - 5 ,ὕ , a \ καταπλαγεὶς ἐβουλήϑη λάϑρα ἀπολῦσαι αὐτήν, μείζονα ἢ κατὰ τὴ" σὺν" αὐτῷ διατριβὴν τὰ πεπραγμένα εἶναι λογισάμενος. καὶ τοῦτο ἄρα ἣν τὸ αἴτιον, δι’ ὃ δίκαιος ὧν οὐκ ἔκοινε {μὲδν εἶναι δίκαιον δειγ μα - ‚ «ὖς ὦ > , N 7 > EN Ἢ 3,0 ἢ \ > τίσαι (αὐτὴν, EBovindn δὲ Aadoa ἀπολῦσαι αὐτὴν. καὶ μὴν εἰ um ἐξ ἁγίου πνεύματος ἐπεπίστευτο αὐτὴν συνειληφέναι, ἀκοιβῶς εἰδὼς ὅτι μηδὲ ἐξ αὐτοῦ τὸ κατὰ γαστρὸς ἔφερεν, τί δῆτα δίκαιος ὧν ἀνὴρ οὐχὶ εἰς πάντας ἐξαγαγὼν τὴν διαφϑαρεῖσα, πρὸ γάμου τὴν ὥραν -- e - - ’ [4 Α ᾽ δ Ἄ 7 τοῖς (ἱκανοῖς > τοιαῦτα πρίειν παρεδίδου; πῶς δὲ δίκαιος ὁ μὴ ϑέλων τὴ» τοιαῦτα δράσασαν δειγματίσαι. ἀλλ᾽ Eniorıdlew καὶ ἐπικρύπτειν βουλόμενος; ἀλλ᾽ οὐκ εἰκὸς τὸν εὐαγγελιστὴν δίκαιον αὐτὸν ἐπὶ τούτοις φάναι, ἀλλὰ γὰρ συναισϑόμενον δι’ ἁγίου πνεύματος ϑειοτέραν τὴν τῆς παοϑέγνου γεγονέναι κύησιν καὶ κρείττονα τῆς σὺν αὐτῷ διατριβῆς ἡγησάμενον εἶναι τὴ οἰκονομίαν εἰκότως αὐτόν φησιν διανενοῆσθαι λάϑοα ἀπολῦσαι αὐτὴν μὴ δειγματισϑεῖσαν ὑπ αὐτοῦ μηδὲ φανερὰν τοῖς πολλοῖς γενομένην. εὖ γοῦν μοι καὶ τὸ μὴ ϑέλων αὐτὴν δειγματίσαι (φεϊρῆσϑαι δοκεῖ ὑπὸ τοῦ εὐαγγελιστοῦ. οὐ γὰο ἔφησεν μὴ ϑέλων αὐτὴν παραδεϊγματίσαι. ἀλλὰ μὴ ϑέλων δειγματίσαιδ, πολλῆς οὔσης Ev τούτοις τῆς διαφορᾶς" ὡς γὰρ οὐ ταὐτὸν σημαίνει (TO) γράψαι καὶ παραγράψαι καὶ τὸ λογίσασϑαι καὶ παραλογίσασϑαι {καὶ τὸ ψηφίσαι καὶ παραψηφίσαι», οὕτως οὐδὲ τὸ δειγματίσαι καὶ παραδειγματίσαι. τὸ μὲν γὰρ παραδειγματίσαι τὴ» ἐπὶ κακῶς πράξαντι εἰς πάντας φανέρωσίν τε καὶ διαβολὴν ὑποβάλλει )"οεῖν, τὸ δὲ δειγματίσαι τὸ φανερὸν ἁπλῶς ποιῆσαι.]

5 Vgl. Luc. 1,4]

7 pas Tuseb. 3 os—yerovev < Euseh. 14 {μὲ)ν nach KEuseh. 15 (αὐτὴ)"-- ὠπολῦσαι nach Euseh. 19 rois—21 βουλόμενος] Euseb. weicht ab | <ixavois> KR] 25 γενομένη» nach Euseb. γενέσϑαι Οὃ 26 εἰρῆσϑαι----98 δειγματίσαι nach Euseb. und Οὗ 29 {τὸ nach Euseb. C* 30 καὶξ-.- παραψηφίσαι nach Euseh. und C*° 33 φανερὸν Euseb. φανερὰν

αὐτὴν 0%

ψ-

iM Katenenfragmente 23

|

a (OR) δίκαιος Toirver ὑπάρχων (C°1.2.3) ὁ τοίνυν ᾿Ϊωσὴφ δί-

35 οὐκ ἐβουλήϑῃη τοῖς πᾶσιν φανερὰ" καιος ὧν καὶ μὴ ϑέλων αὐτὴν αὐτὴν ποιῆσαι" δειγματισμὸς γὰρ δειγματίσαι. τουτέστιν εἰς «ανε- ἡ ἄκαιρος τῆς οἰκονομίας παρρησία. οὸν τοῖς πᾶσιν ἀγαγεῖν, ἐβοινλή δὴ γέλωτα μᾶλλον καὶ ἀπιστίαν παρέ- λάϑρα ἀπολῦσαι αὐτήν. χουσα.

|

39 δ fügt hinter einem Schluß- 36 <zapa)deiypuarioa? vgl. Z. 311 zeichen noeh an: ᾿“πολινάριος δὲ τὸ |

δειγματίσαι καὶ αὐτὸς παραϑέμενος τὴν

τοῦ μακαρίου ᾿]ωάννου τοῦ ϑεολόγον

ἐξήγησιν ἐπήγαγεν

10. Matth. 1,20. 21

.T07 “-“,ιν - m ,ὔ 3 ,ὔ ᾿ » ’ x ’ὔ Ἰδίως ἐπὶ τοῦ σωτῆρος γενν"ηϑέντος ὠνόμασεν τὸ οὐδέπω τεχϑὲν παιδίον. διὸ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν πρὸ τῆς ἀποτέξεως ἐνεογεῖ ὡς δῆλον" νἰδοὺ γὰρ ὡς ἐγένετο ἡ φωνὴ τοῦ ἀσπασμοῦ σου εἰς: τὰ ὦτά μου. ἐσπκίρτησενκ. καὶ μήτηο δ e ἢ [4 u ’ = x and >77 [4 ᾽ [4 - > δὲ ἡ Μαρία τοῦ κυρίου ὑπὸ τῆς "Ehıwoaßer εἴρηται μηδέποτε τεκοῦσα ἐν 5 τῷ" νπόϑεν μοι τοῦτο, ἵνα ἡ μήτηρ τοῦ κυοίου μου ἔλϑῃ πρός μει, ᾿

2 Lue, 1,44 — 5 Luc. 1, 43

11. 4 Matth. 1, 20 Ὃ ᾿]Ιωσὴφ ἐφοβεῖτο μὴ παρανομία ποιχείας ἢ TO τῆς παρϑένου. καὶ τοῦτο διανοούμενος ἔλεγεν ὁ ἄγγελος" μὴ φοβηϑῆς παραλαβεῖν NMa- m \ \ , > - ’ ριὰμ τὴν γυναῖκά σου. γυνὴ δὲ μοιχευομένη οὐ χοηματίζει yorı).

C' 3; mindestens Saehparallele bei Chrysostomus hom. +4 p. 56C δῖ ἡ 1S. Matth. 1, 20 ᾿Εφοβεῖτο οὐχ ὅτι ἐπόρνευσεν, ἀλλὰ διὰ τὸ παράδοξον zul ὅτι ıyyroct, εἰ ἤδη μεμόρφωται τὸ ἐξ ἁγίου πνεύματος.

(ἃ 8: wel. ΜΙ 8, 13}

24 Origenes, Matthäuserklärung

19. Matth. 1,20 1)" ὅσον" ποὸς ἕτερον ἄνδρα μηδὲ To ὄμμα Erußalodoar, τὴν τῆς / On 0 θα μὲ τὸ ol, ᾿ ᾿ 3. δὴ IS x 7 Su 7 Α ie) [4 u. Α ᾿ γυναικὸς τάξῃ" σώαν αὐτῷ καὶ ἀκαινοτόμητον συντηροῦσαν καὶ μηδὲν παραλύσασαι' τῆς μ»ηστείας.

Clb 1, in ΟΡ 2 unter Φωγτίου!

20. Matth. 1,21. 22 Ei λαὸν ἔχει καὶ ποὸ τοῦ yerndrnvaı ἐκ ‚Maotas καὶ σώζει, δῆλον ὅτι ὡς ϑεός. τὸ δὲ τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν τουτέστιν τὸ μέγα καὶ παράδοξον.

Cl? 3; Sachparallele bei Chrysostomus hom. 4 p. 59B?

al. Matth. 1,22

ΠΠοοφητεία ἐστὶ πρόρρησις μελλόντων, ὧν περατουμένων τέλος ἔχει 6 > 7 9 \ and τὸ 070er. οὐκ ἐπειδὴ EOOEIN ἐγένετο" TO γάο τοιοῦτον οὐ προφητεία, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἔμελλε γίνεσθαι ξοοέϑη" καὶ τοῦτο 1) προφητεία.

cla2,3 Clb 1.2.3.5

99

μυ ἐν ὁ

Matth. 1, 25

To ἕως Ev τῇ γοαφῇ πολλάκις ἐπὶ διηνεκοῦς εὑρίσκεται, ὡς TO νἕως ἂν ϑῶ τοὺς ἐχϑρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σους καὶ τὸ »ἕως ἂν καταγῆ - οάσητε ἐγώ εἴἶμικ καὶ TO DOOR ἀνέστοεψενκ 1) περιστερὰ πρὸς τὸν Νιῶε, νξως τοῦ ξηρανϑῆναι τὸ ὕδωρ. ἅπερ εἰσὶ διηνεκῶς εἰρημένα. γοητέον δὲ καὶ

ὅ οὕτως" οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτήν. πύϑεν συνέλαβεν, ἕως οὗ ἔτεκε, καὶ εἶδεν τὰ γεγόμεγα σημεῖα.

061. 3. 3 unter Eöceßilov, ᾿Ωριγένους. ᾿Ισιδώρου; νρ].151ἅ. ep. I 18. Ähnlich N 29

1 Ps. 109,1 -- 93. 465. 46, 4 nicht von der περιστερά gesagt: richtig N, Chrysostomus hom. 5 p. 11.

3 Gen. 8, 7 -— aber es ıst dort vom κόραξ,

Katenenfragmentr In 4)" »«

Matth. 2, 1--.9]

Ὃ χρόνος, ὃν ἡκρίβωσεν ὁ ᾿Πρώδης παρὰ τῶν μάγων, διετὴς ἣν" μετὰ γὰρ τὸ γεννηϑῆναι τὸν σωτῆρα διὰ δύυ ἐτῶν ἤλϑον ἀπὸ τῆς χώρα: αὐτῶν. τὰ γοῦν ἀπὸ διετοῦς βρέφη ἀνεῖλεν,

Kai μετ᾽ ὀλίγον"

δ ᾿Εντεῦϑέν σοι ἡ γνῶσίς ἐστιν ὅτι οὐ παραυτὰ τοῦ κυρίον γεννηϑέντος ἐν τῷ σπηλαίῳ προσεκύνησαν οἱ μάγοι τὸ βρέφος τὸ ὑπὸ τοῦ Ἔ Ἐ Ἐ μη ρνύ- orros ἔν τῇ φάτνῃ, ἀλλ᾽ ὅτι μὲν οἱ ποιμένες εὐθέως ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ μετὰ τὴν τῶν ἀγγέλων ϑέαν δρομαῖοι ἀπήεσαν ἰδεῖν τὸ ἀληϑές. ἅτε γειτνιῶν- τος τοῦ σπηλαίου αὐτοῖς. οἱ δὲ μάγοι συμπεριλαβόντος ἔτους δευτέρου μετὰ

10 τὸ εὐλογηϑῆναι αὐτὸν ὑπὸ Συμεὼν (καταβάντων πάλιν» ἐν τῇ Μη ϑλεὲδι

(τῶν γονέων» τοῦ βρέφους φερομένου [τε] Er ἀγκάλαις τῆς τεκούσιη:) καὶ παροικῆσαι ἐν οἰκίᾳ ξενίας ἡμέρας πολλάς. εἰς (ὃν οἵκον κατὰ μὲν τὸν αὐτὸν ἐλϑόντες ol μάγοι EX τῆς ἀνατολῆς. κἀκεῖ προσενέγκαντες αὐτί τὰ δῶρα, ϑεαταὶ γεγόνασι τοῦ αἰωνίου βασιλέως" φησὶ yao ὁ εὐαγγελιστὴς

15 τὸν “Ποώδην κελεύσαντα τοῖς δημίοις. ἀπὸ διετοῦς μόγον καὶ κατω -

τέρω κατακτεῖναι τὰ βρέφη κατὰ τὸν χρόνον" ὃν ἠκοίβωσε παρὰ

ο τῶν μάγων. φεύγει δὲ τὴν ᾿Πὶ.οώδου μανίαν μετὰ τῶν κατὰ σάρκα γονέων

ei Αἴγυπτον ὧν ἐτῶν δύο. καὶ καταμένει ἐκεῖ σὺν αὐτοῖς ἕτερα ἔτι, δύο.

μέχρι τοῦ πρώτου ἔτους τῆς ᾿Αρχελάου βασιλείας. ἐν τῇ καλουμένῃ Πανός.

20 εἶϑ᾽ οὕτως κακῶς τὸν βίον μετελϑόντος ᾿Πρώδου, διὰ χρηματισμοῦ πάλιν

τς ἄνεισιν ἐξ Αἰγύπτου ὃ κύριος σὺν αὐτοῖς εἰς γῆν Ισραηλ. ὧν ἐτῶν

τεσσάρων τὸ κατὰ σάρκα, ἔτους με’ τῆς βασιλείας Adyodorov. μετὰ δὲ τὴν ἐξ Αἰγύπτου ἐπάνοδον εὑρήσεις τὸν /lovzär λέγοντά σοι τὰ καδεξῆς

ἀκόλουθα.

C° 1.2.3 unter Εὐσεβίου, ᾿Ωριγένους. Vgl. Euseb. ad Steph. Quaest. ἈΝ ΥΤ οὶ 2, zu 2. 2—14 auch U 13, 6—13, zu Z. 17—22 /I 14, 8—12

6 Zu σπηλαίῳ vgl. Preuschen ZNTW 3, 359 — 7 Vgl. Lue. 2, 12 «Mi Vgl. Luc. 2,15f — ὃ Vgl. Luce. 2,28 — 11 Zur Datierung vel. Heinrieis Schlußexeurs — 23 Vgl. Luc. 2, 39ff ?

6 Lücke Kl, vel. ὑπὸ τοῦ ἀστέρος δηλούμενον II, aber in obirem Text muß ® 3 Ä ΞΕ

auch noch eine Beziehung auf den Engel von Luce. 2, 12 fehlen 11 «τῶν γονέων» und [re] nach // 12 παροικῆσαι Kl παροικῆσαν CC II | {or 1]

19 ἐν--ΤΠανός < II 23T τὸν---αὀκόλουϑα)] anderer Schluß in CC 3

ei

26 Origenes, Matthäuserklärung

24. Matth. 2,1

Mayoı Περσῶν σοφοί. ὧν eis ἦν Balaau. καὶ τάχα <eiyor) οὗτοι τὰ προφητευϑέντα τῷ αλάκ. ὅτε ἀντὶ τοῦ ἀοᾶσϑαι τὸν ᾿Ισοαὴλ εὐλόγει λέγων" νἀνατελεῖ ἄστρον ἐξ ᾿Ιακὼβ καὶ ἀναβήσεται ἄνϑοωττος ἐξ ᾿Ισοαὴλκ καὶ τὰ ἑξῆς. ταῦτα τοίνυν κατέχοντες καὶ ποοσδοκῶντες βασιλέα μέγαν γεγεννῆσθϑαι Ιουδαίοις καὶ κοείττονα ἐπιδεδηιεγκέναι δύναμιν τῷ μηκέτι ὁμοίως δαίμονας ὑπακούειν αὐτοῖς ἢ τελετὰς τελεῖσθαι ἔγνωσαν καὶ τὰς Erwölas. ὡς κομῆται δὲ καὶ T(oı>adra περὶ τὸν αἰϑέρα καινόν τι τῷ βίῳ σημαίνουσιν, οὕτω -τολὺ πλέον παράδοξος ἀστὴρ ἐφαίνετο μεγάλου βασιλέως ᾿]ησοῦ Χριστοῦ.

(a

ΠῚ Vgl. 1111. 10f; Opus imperf. z. St.: wir orientales, quivenerunt a Perside... legi apud aliquem, magos istos ex libris Balaam divinatoris appariturae huius stellae seientiam aeeepisse; Hier. τὴ Matth. 14 B: stella quam futuram Balaam (euius sueeessores erant) vaticınio noverant usw. Auch N 32 — 3 Num. 24,17

1 <eigor> Kl vgl. Nr. 27 2.4 τ rloryaörta R] | πολοὶ CR corr. Rl

δ Nototoö] ob das Schohon hier endet ? 1. m. steht hier /2.

25. Matth. 2,1 Βηϑλεὲμ Eomeieraa OIKOL APTOY' ᾿]ουδαία δὲ EZOMOAO- ΓΗΣΙΣ': γένοιτο γοῦν καὶ ἡμᾶς νῦν διὰ τῆς ἐξομολογήσεως γενέσθαι οἶκον τοῦ ἄρτου τοῦ πρλευπατικοῦ.

CP = Theophyl. 101 ἃ

l Vgl. Wutz Onom. sacra 556 1f Vgl. Wutz 476

26. Matth. 2, 2 - [Idea τί ἕκούβη, ὥνα ἀπολέσαντες τὸν γειοραγωγοῦντα εἰς ἀνάγκην ἐμπέσωσιν ἐοωτῆσαι τοὺς ᾿]Ιουδαίους καὶ πᾶσι τὸ πρᾶγμα κατάδηλον γένηται.

σι, unter Θεοδώρου ΟἹΡ], ὅ vgl. ΠῚ 12, 1—3; es ist aber Chrysostomus hom. 7 Ὁ. 108C

Katenenfragınente 27 „4.

Matth. 2.2

Iloos ἕκαστον χοῆται ὁ ϑεὸς τοῖς συνηϑέσιν" αὐτοῦ, ὁδηγῶν) αὐτὸν πρὸς ἀλήϑειαν, καϑάπεο καὶ τοὺς μάγου: ἄγων ἀπὸ τῆς οἰκείας χώρας ἐπὶ τὴν προσκύνησιν τοῦ Δοιστοῦ δι᾿ ἀστοολογίατ᾽ οὗτοι γὰρ τὴν τοῦ Βαλαὰμ ἔχοντες πρόροησι" καὶ ταύτῃ πιστεύσαντες ἐπέτυχον τοῦ ποϑορπμένου

5 καὶ τῷ Χριστῷ νποοσεκύνησαγς,

CP

2ff Saechverwandt auch N 32, Chrysostomus hoın. 7 p. SIE WA - > Vgl. Matth. 2, 11

28. Matth. 2,9

Δύναμίς τις ἣν ἣ τοὺς μάγους ὁδηγοῦσα Er ἀστέοος εἴδει. αὐτί δὲ οὐ μακοὰν τῆς γῆς βαδίζουσα ὡδήγει τοὺς μάγους. ἡτις σοὺς διδάσκαλος οὖσα ἔγνω κουβῆναι, τὴν ὑπακοὴν τοῖς ἀνηκόοις παρασκευάζουσα. ὅτι δὲ οὐχ εἷς τῶν πολλῶν ὁ ἀστήρ. φανερὸν κ τοῦ" ἔστη ἐπάνω οὐ ἣν

5 τὸ δαιδίον.

Οἱδ 2, 3 ΟΡ 1. 2. 3. δ: χὰ Ζ. 4 vgl. Cramer I 16, 4. Sachparallele bei Chryso- stomus hom. 7 p. 109 AC, auch τῇ N 32ff. 43

29, Matth. 2

“Ὅρα εἰ δύνανται οἵ μάγοι σύμβολον εἶναι τῶν ταῖς αἀντικειμέναις δυνάμεσι (τρὶ" ἢ πιστεύσωσι") φίλων ἐϑνῶν, ὁ δὲ ἀστὴρ τοῦ φωτεινοῦ τῶν προφητῶν λόγου μαρτυροῦντος τῇ ᾿Ϊησοῦ ἐπιδημίᾳ. χουσὸς ὃν προσ- φέρει τὰ ἔϑνη πλουτοῦντα »ἔργοις« ἀγαϑοῖς, λίβανος ἡ εἰς ϑεὸὴὸν ὁπολογία.

δομύρνα γνῶσις τοῦ ὑπὲρ ἀνϑοώπων ἀποϑανεῖν" Διριστὸν ὑτῇ ἁμαοτίᾳ «αἱ ταφῆναι »κατὰ τὰς γραφάςι, “Πρώδης τάχα σύμβολον τοῦ ἀπειϑοῦς αοῦ, πρὸς ὃν γενόμενοι τὰ τῶν ποοφητῶν Enador.

Ἰ---}

. “᾿

N

΄-Η

{σἂ

4 Vgl. I. Tim. 6,18 --- 5f Vgl. Röm. 6,2 -- Vgl. I. Kor. 15.3 (wo das κατὰ τὰς yoayaz allerdings gerade nieht zu ἐτάφη gesetzt wird)

1 oi<uer>? Diehl

28 Origeres, Matthäuserklärung

30. Matth. 2,11 Δῶρα μὲν προσήνεγκαν αὐτῷ χρυσὸν καὶ λίβανον καὶ σμύρ- ξ Ἁ ur δ 7 a Fo 5 A) - Ἁ 7 Ἁ \ var ὑπὸ ϑεοῦ ὁδηγούμενοι, ἵνα δείξωσιν αὐτὸν πᾶσι καὶ βασιλέα καὶ ϑεὸν τέλειον καὶ ἄνϑοωποι τέλειον. καὶ ὡς μέλλοντα ϑνήσκειν ὑπὲρ ἡμῶν.

CP; mindestens Sachparallele bei Chrysostomus hom. 8 p. 118 Ο, vgl. auch Cramer I 16, 15ff, 17 14, 4f und N 45

31. Matth. 2, 14ff. Φυγὼν διδάσκει ἡμᾶς διδόναι ντόπον τῇ ὀργῇςκ, καὶ ὅτι ἀληϑῶς ἕνην - ϑρώπησεν" ἀναιοοῖνται δὲ παῖδες. ἵνα γἔκ στόματος γηπίωνκ καταρτίσηται DAMOor«, |

Cla 3; zu Z. 1 vel. I] 15, 18, zu 2. 2f 21 16, 13 App.

1 Vgl. Röm. 12,19 — 2f Vgl. Ps. 8,8

Matth. 2,16

To μὴ ἀκολοιϑεῖν τῇ τοῦ ϑεοῦ βουλῇ καὶ προνοίᾳ, ἀλλ᾽ ἐναντίως ταύτῃ πορεύΐεοϑαι μάλα βλοβερὸν καὶ ὀλέϑριον καὶ τῶν ἀντιτεταγμέγων αὐτῇ "

x and [4 7 καὶ μαχομένων" ὅπεο δὴ καὶ τῷ ᾿“Ηρώδῃ συνέβη.

ΟΡ

99. Matth. 2, 178.

[Διὰ τοῦτο δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς παραμιϑεῖται τοὺς ἀκούοντας τὴν οὕτω παράνομον καὶ βιαιοτάτην σφαγήν, ὅτι οὐκ ἀδυνατοῦντος τοῦ ϑεοῦ κωλῦσαι ταῦτα ἐγίνετο. ἀλλὰ καὶ προειδότος καὶ προανακηρύττοντος διὰ τοῦ προ- φητου.]

Ca unter 2X ὦ ]1Ω: vgl. IT 106, δ΄. Im cod. Coisl. 206 steht zu dem Stück

ἵνα δὲ μὴ ---τοῦ προφήτου (= II 16,5f) 1. m. ein &, aber auch em wory. Tatsächlich ist es Chrysostomus hom. 9 p. 133 BC

“H "Paua τόπος ἣν τῆς Παλαιστίνης ὑψηλός (τοῦτο γὰρ τὸ ὄνομα

’ ς 7 4 σημαίνει" ὑψηλόν), ἔλαχε 5 δὲ εἰς κλῆρον τῇ φυλῇ

- [4 a - m τοῦ Beriauiv, ὃς ἦν τῆς “Ραχὴλ υἱός" ἡ δὲ “Ραχὴλ ἐν τῇ 1ηϑλεὲμι ἐτάφη. λέγει τοίνυν τὴν

N e !

10 δηϑλεὲμ ὁ προφήτης e [4 Ἂν 5 nd Α Payn). (ἐν αὐτῇ γὰο > [4 5 [4 h x ἐτάφη ἐκείνη). τὸν δὲ κλαυϑμὸν καὶ τὸν ϑρῆ- γον ἀκουσθῆναι Er τῇ

18. ΥΨΗΛΠΙ.

| Cd = Theophyl. 169 C

1ff Vgl. Hier. in Matth. 16 B:

Katenenfragmente

34. Matth. 2,18 Puana σημαίνει τό- πον ὑψηλόν, Öder ἔν τισι

τῶν ἀντιγράφων τοῦ προφήτου γέγραπται" ΠΩ} ὃ" τῇ ὑψηλῇ

5 [4 ” N ᾿ τ: σὰ ἡκούσϑης. καὶ τὰ ἑξῆς. Ὁ e nd φ A καὶ ἔστιν ὁ τῆς Payy/ τάφος κατὰ τὸν “ἹΪππό- δοομονπεοὶ τὴν Did seen‘ διὸ “αχὴ}λ λέγεται κε- κλαυκέναι τὰ τέκνα αὐτῆς "FFOLEHTDTOIO

τῆς Τ᾽ αγῆλ,ς oirwes οὐδὲ παοακληϑῆναι

ἤϑελον ἐπὶ τοῖς τέκνοις αὐτῶν, ὡς οὐκ εἰσίν" οὐδέπω γὰρ ἦσαν μιε- μαϑηρότες ἀπὸ τοῦ ἔναο- γῶς παραστῆσαι δυνα- μένου τῇ αὐτοῦ ἀναστά- σει τὴν ἀνάστασιν τῶν γεκηοῶν, ὅτι εἰσὶν οἵ νο- μιζόμενοι τοῖς κλαίουσι καὶ ὀδυρομένοις μὴ εἶναι.

Ca 061, 5. 8; vgl. 1116, 8- 13

u ε

„or e M lozov öynzor σημαί- ver Ν » γει τὸ Pand διὸ καὶ ἔν τισι τῶν ἀντιγοάφων βι- ar “, βλίων οὕτω γέγοαπται" 3 - e nm 3 a 7 Er τῇ ὑψηλῇ ἠκούσϑηκ.

ΟΡ

?ama excelsum interpretatur, ut sit sen-

sus: vox in exeelso audita est. S. Wutz Onom. sacera 700 — 5 Jer. 38, 15 — sit Vgl. N 56 — 5 Zu “Ianödoouor vgl. Gen. 35, 19 var. lect. — 13 Zu

ϑρῆνον vgl. Matth. 2, 18 var. lect. — {τ τ Vgl. Hier. in Matth. 16 B: stve quod eos in aeternum morluos acstimaret

12 Lücke Diehl Kl, vgl. /T 16, 11 κλαίουσι δ᾽ (ἐπὶ τέκνοις κτλ.

39. Matth. 2,18

εἰπεῖν δὲ μᾶλλον ϑεωρεῖται.

ὉΠ1, 2.8

"H Ραχὴλ εἰς τύπον τῆς ἐκκλησίας τῆς κάτω καὶ τῆς Ar TINELTAL,

90 Origenes, Matthäuserklärung

90. Matth. 2, 23 T n > ev ,ὔ > ν 5) > \ - ς , Aa \ 00T0 οὐχ εὑρίσκεται λεχϑέν. εἰ δὲ ἴσον ἔστι τῷ ἡγιασμένῳ, πολλοὶ

προφῆται εἰρήκασι Χριστὸν ναζωραῖον τουτέστιν ATJON. καὶ γὰρ τοὺς ΠΙΙΑΣΜΕΝΟΥΣ ἔϑος τῇ γοαφῇ καλεῖν ναζωραίους.

Οἷς vgl. 11] 17, 14—18,4, sachverwandt ein Chrysostomus-Scholion CP 34, vgl. Wutz, Onom. sacra 377

1ff Vgl. Orig. ΠῚ 271, 26ff. Hier. in Matth. 17 B: pluraliter prophetas vocans ostendit se non vwerba de seripturis sumpsisse sed sensum: nazareus sanctus interpretatur:; sanctum autem dominum futurum omnis sceriptura commemorat

31. Matth. 3,2 To τῆς: ἐπαγγελίας εἶδος σφόδρα ἐπαγωγὸν ἢν καὶ παραπεῖσαι δυνά- uevov μετὰ πολλῆς αὐτῷ προσελϑόντας σπουδῆς. ἀφ᾽ οὗ παντελῆ τῶν ἁμαρτημάτων λαμβάνειν" τὴ» συγχώοησιν ἔμελλον.

CR? ine. ἄλλος δὲ φησιν; aber nachher 1. m. «#: möglich bleibt jedoch, daß dies οὖ etwas zu hoch steht, und in Wirklichkeit zu Nr. 35 I gehört

381. Matth. 3, 2

Βι ER FOR δὲ > 3 «τῇ \ , > m f ,ὔ ασιλεία" DE αὐτοῦ ἐνταῦϑα τὴν παρουσίαν αὐτοῦ τήν τε προτέραν , > , .Ν , \ ws er 5) , EL 3, τῇ» TE ἐσχάτη» φησί. βασιλεία δὲ ϑεοῦ, ὥς φησιν ᾿Ωριγένης, αὐτὸς ἂν ’ ὭΣ e er “ “ er εἴ) ὁ Χοιστύός, ἑκάστου τῶν ἐν τῇ ἐπινοίᾳ αὐτοῦ λαμβανομένων οἷον [4 m ἡ aM 7 Bd > u [4 σοφίας λόγων ἀληϑείας ὄντος οὐρανοῦ μὴ παρερχγομέγνου μηδὲ ἀπολλυ- 5 μένου.

(δ (dazu 1. ın. etwas höher 8, s. zu Nr. 37) 2 Vgl. Nr. 38 ΕΠ. 75. 226 — 4 Vgl. Mattlı. 24, 35

4 1. λόνου ἢ Kl, vgl. Nr. 38 II

\

Katenenfragmente 4}

325 II. Matth. 3, 2

2 > δ ’ = ’ μὴ - be) ᾿ si

Iloator ’Iodmm εὑοίσκομεν ασιλεία οὐοανῶνγ αὐτὸς ὧν

-ᾧΘφς-ᾧ » m " ‚ ,ὕ ς EN

ὀνομάζοντα βασιλείαν οὐρανῶν, εἴ) ὃ Anıotos, ἑκάστου τῶν dr I ρ- e τ᾽ ’ 3 ᾿ ’ me a ᾿ ὔ s 7

ἥτις ἦν ὁ λ᾽ριστός. ἐπινοίᾳ αὐτοῦ λαμβανομένων ἰδίων

(σοφίας, λόγου. ἀληϑεία:) ὄντος οὐ- ρανοῦ μὴ παρερχομένου μηδὲ ἀπολ.- λυμένου. ἢ ἢ παρουσία αὐτοῦ' aut γὰρ ἡμῖν χαρίζεται τὴν" τοῦ πνεύματος μετάληψιν" καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον καὶ τὸ εἰς ἀγαϑὸν 10 τοῖς ἁγίοις Er τῷ ἐσομένω αἰῶνι | ἄτρεπτον.

οι

ΟΥἹ. 5. 3 Οὐδ; vgl. B (Cramer 1256,26 δ 3. 3 ΟΡ Ὁ, 3, 4. Οἷς Matthaei I 22, 18—21) Π 18, 9ff

1f Vgl. Hier. in Matth. 17C: primus Baptista Iohannes regnum carlorum praedicat — 5 Vgl. Matth. 24,35

1 οὐρανῶν C° ϑεοῦ Cl ἃ ἰδίων] δι᾿ ὧν Qla2 Οἷς 4 οντος --5:οὐ ἢ] με- ταλαμβάνομεν. ἢ βασιλεία ἐστὶν οὐρα.

γῶν (Ὁς

39. Matth. 3, 4

“ὡς ἀοχιερεὺς μὲν ὑπὲο ἀνϑοώπων ᾿]ησοῦς »o alowr« οὐ μόνον ν»τὴν» ἁμαοτίανς τοῦ λαοῦ ἀλλὰ καὶ ὅλου ντοῦ κόσμους ἱμάτια ἐνεδέδυτο ἡυπαρά. ὡς Ζαχαρίας φησίν. ὡς ἱερεὺς δὲ ᾿]Ιωάννης διὰ τὴν σκολιότητα τῶν καμή;- λους καταπινόντων καὶ πεποιωμένων κατὰ ταῦτας ἐνεδύετο. ἀποδυσαμένων

ὅ τὸ ἐξ ἀμνοῦ ἱμάτιον ἔνδυμα Χριστοῦ. καὶ ὡς πενθῶν ᾿]Ιακὼβ τὸν ᾿Ιωσὶὴᾳ ᾿ γέπέϑετο σάκκον ἐπὶ τὴν ὀσφύνκ, οὕτω πενϑῶν τῶν τε καρπὸν τῆς ὀσφύος

C? (mit Nr. 41 in einem Stück); zu Ζ. ὅ-- 9 vgl. Μ|ῖ30, 1---ὃ, vgl. auch 2 (Matthaei 17, 2-5), zu Z. 5—85 N

1 Vgl. Hebr. 3, 1 — 1ff Vgl. Joh. 1,29 — 3 Vgl. Zach. 3,3 - 31 Vgl. Matth. 23,24 — 4 Vgl. Matth. 7, 15? — 6f Vgl. Gen. 37, 34

6 οὕτω + καὶ ὁ ᾿Ιωάννης ΠΝ τὸν τότε N

a“

1

ar

—

32

Origenes, Matthäuserklärung

᾿]σοαὴλ καὶ τὴν νέκρωσιν τῶν γεννητικῶν τῆς ψυχῆς τῇ περιϑέσει τοῦ -- 7 3 7 ἃ br) 4 5 [4 A) 5 ,ὔ 5 e ’ὔ

γεκοοῦ δέρματος: ἐνέκρου τὴν ὀσφύν. εἰ δέ, καϑὸ ναὐτός ἐστιν “ ΠΙλίαςς,

ὅπεο κἀκεῖνος περιέζωστο, κἀκεῖνος ἐπένϑει τὸν λαὸν νζηλῶνκ« κυρίῳ.

‘ff Vgl. Hier. in Matth. 18 A: zona autem pellicta, qua aceinetus fuit et Helias, mortificationis σύμβολον est — 8 Vgl. Matth. 11, 14 — 9 Vgl. ILL. Regn. 19, 10

41. (os) zaxelvos?? Kl, vgl. Orig. tom. VI, 22 in Joh. (Or. IV 132, 17):

διόπεο ἐπιπλήσσονται ὑπὸ τοῦ τὸν ζῆλον ’Hriov .

4 3 7 ες ἔχοντος ’Iwarvov.

40. Matth. 8,4 r 7 \ 7 “ [4 5 a ! 5 - Τοίχες γὰο καμήλου λαμβάνονται εἰς σκληραγωγίαν ἀρετῆς.

Cla 2.3 ΟΡ 2.3.4 01°; vgl. Chrysostomus hom. 10 p. 145 A (σκληραγωγίαν ἅπασαν μελετᾶν" ὅπεο οὖν καὶ αὐτὸ μέγιστον ἀοετῆς ἐγκώμιον εἶναί pam)?

41,

Matth. 3,4

”Hodıer δὲ καὶ ἀκρίδας μέν, ἐπεὶ καὶ ὃ λαὸς ἐτρέφετο λόγῳ δοκοῦντι μὲν" μετεωροπόρῳ οὐ βεβὴη- κότι δὲ ἐπὶ πτεοῶν οὐδὲ ὑπερβαί- γοντι τὴ" γῆν, μέλι δὲ τὸ ὑπ᾽ ἀν- ϑρώπων ἀγεώργητον. ἐπεὶ τὸ γενγό- μενον" ὑπὸ γόμου καὶ προφητῶν μέλι οὐδ᾽ ἐγεώργουν μὴ ἐξετάζοντες τὸ βούλημα αὐτῶν μηδὲ ἐρευνῶντες τὰς: γραφάς.

Ca ΟΡ 4. II 20, 11—21,5; auch B (Matthaei I 7? Cramer I 269, Yfi). Dagegen in ClA 3 unter Severus

”Hodıev ἀκοίδας διὰ τὸ τὸν λαὸν τρέφεσϑαι λόγῳ ὑψηλῷ μὲν \ , μὴ \ [4 609 καὶ μετεώρῳ οὐ μὴν βεβαίῳ οὐδ ἀπὸ τῆς γῆς αἰρομένῳ. μέλι δὲ ἄγοιον τὸ μὴ γεωργούμενον Lt > 14 [4 ᾽ e f ἀνϑοώπων λέγει, καϑάπερ ὁ γόμος ὑπὸ τῶν ᾿ἰΙουδαίων" ἔχοντες γὰρ αὐτὸν οὐκ ἐγεώργουν τὸν λόγον 10] ἐξετάζοντες αὐτὸν 10 ἐρευνῶν - τες τὰς γραφάς. ὥς φησιν ὃ Χοιστός. ΟΡ

1ff Vgl. Orig. IX 81, 20ff. Hier. de prince. Marci (Anecd. Maredsol. III,

2, 323): neque enim a Jerra satis tollitur .. vaverit, iterum pennis defizientibus eadit in terram

1 μὲν] καὶ μέλι ἄγριον. καὶ οἱ Ev φασι τὰ τῶν ἀκροδρύων ἀκρίσματα (sic) καὶ μέλι ἄγοιον (τὴν βοτάνην II) ἢ τὸ Ev ἀγρίοις τόποις EÖULOKOUEVOV μέλι ἤτοι τὸ κηρίον ἀγεώογητον ὃν. τινὲς δὲ ἀκρίδας τὰ ζῷά φασιν ΟΡ4 Π 10 yoa- φάς] hier Schluß ın Ο ἢ - καὶ ἐπεὶ τὸ ἥμερον μέλι Erpeito Χριστῷ ΟἸΡ4 II

. cum a terra se paululum_ cle- 91 Vgl. Joh. 5, 39

u I A

—rr.

Katenenfragmente 3

49

Matth. 3, ὅ. 6

“:. Ἁ 3 ᾽ 5 ΔΚ -τ Ὑ . - "» - va , ki καὶ ἐβαπτίζοντο. ἀλλ᾽ οὖν νἄγεσιν ἁμαρτιῶν. οὐκ εἶχε τὸ "᾿Ιογάνγου x

βάπτισμα. ἀλλὰ μόνην μετάνοιαν Exijovrrer ᾿Ϊωάνγης καὶ veis Ädysan ἁμαρτιῶνκ« ἔφερεν" ἀντὶ τοῦ εἰς τὸ τοῦ Δλιροιστοῦ βάπτισμα ὡδήγει. παρ᾿ οὗ 7 ἄφεσις τῶν ἁμαρτημάτων.

CP = Theophyl. 173 C; Suehparallele Chrysostomus hom. 10 p. 140 D 141 €

1ff Vgl. Marc. 1,4

43. Matth. 3, 5.6

. [4 Ἵ - and ᾿βπειδὴ νλύχνος« ᾿Ιωάννης ὑπάρχει καὶ οὐ »νχῶς τοῦ κόσμους. οὐκ ἐκπορεύονται πρὸς αὐτὸν πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι. ταῖς

e ’ wm -- -- be) \ - ἁμαρτίαις οἱ καλούμενοι ὑπὸ τοῦ ᾿]ησοῦ, μόνοι δὲ οἱ ἀπὸ τῶν ποοκειμένων ΄ RR ’ 7 5 ’ be) -- ὦ 57 ς er ΤᾺ - τόπων βαπτιζόμεγοι νεὶς μετάνοιανα ἔν τῷ τοῦ Ιορδάνου ἴδατι (ὃς ἣν

5 ΚΑΤΑΒΑΣΊΣ AYTON) καὶ δεόμενοι τοῦ ἁγίου πνεύματος.

Cla2,3 ΟἹΡ 9. 8 cle, der Anfang in C" unter AovoootTouov

1 Vgl. Joh. 5,35 — Joh. 8, 12 u. ö. -- 2 Matth. 11,28 — 4 Vgl. Matth- 3, 11 — Vgl. Wutz Onom. saera 432 — 5 Vgl. Matth. 3, 11

44. Matth. 3,7

[Πεννήματα ἐχι- To γεννήματα ἐχι- δνῶν ἐκάλεσε τοὺςφιλὴ- δνῶν δηλοῖ τὴν ἕξιν τῆς δόνους καὶ γαστρὶ καὶ κακίας.

αἰδοίοις δουλεύοντας καὶ

“

“ἃ

5 τὰς ἀλλήλων διὰ τὰς

\ 5 ἥν. ; . κοσμικὰς ἐπιϑυμίας ἀπο- τέμνοντας κεφαλάς.

(δ; cs ist jedoch Clemens (2, 8. Οἷς Alex, Strom. ἐν 100, 3 ((Ι. ΑἹ. II 292, 21—24)

1ff Zu den drei Kolumnen vgl. Lauchert, Geschichte d. Physiologus 241 und Heinrici z. St. Origenes XII,1 3

10

15

25

᾿ἐθγνῶν.

9:

φασὶ γὰρ τὴ" ἔχιδναν ἐν τῷ συλλαμβάνειν

Origenes, Matthäuserklärung

Φασὶ δὲ τὴν ἔχιδναν 9 “- ’ 5 ev τῷ συλλαμβάνειν Arar-

ἀναιρεῖν τὸν ἐξ οὗ συλ- λαμβάνει ἄροενα. οὗ ἡ σπορὰ αὐξάνουσα τὴν συλλαβοῦσα" ἀναιρεῖ καὶ οὕτως ἀπεξέργεται"

ρεῖν τὸν ἐξ οὗ συλλαμ- βάνει ἄρρενα, οὗ ἣ σπορὰ 5 [4 Ἁ

αὐξάνουσα τὴν συλλα- βοῦσα» ἀναιρεῖ καὶ οὕτως εἰς φῶς ἐξέργεται

’ - διαρρήξασα τῆς μητρὸς τὴν γαστέρα, ποινὴ» ὥσπερ τοῦ διαφϑαρέντος σατρός" πατραλῴαν οὖν καὶ μη-

’ _ 5 ’ᾧὮ \ τοαλῴαν τῆς ἐχίδνης TO VEITNLLA.

σατραλῴαν οὖν καὶ μη- τραλῴαν τῆς ἐχίδνης τὸ γέννημα.

[τοιοῦτοι καὶ οἱ "]ου- δαῖοι τοὺς πνευματικοὺς αὐτῶν πατέρας καὶ δι- δασκάλους διαφϑείρον- τες χερσίν.

Cluc vgl. Or. IX 146, 4 —15; der Schluß berührt sich stark mit Chrysosto- ınus hom. 11 p. 150 D

45. Matth. 3, 9 Ei ἐκ τῶν λίϑων δίδονται τέκνα τῷ ᾿Αβραάμ, οὐ τῇ ἕξει τῆς

σαρκός ἐστι πατήρ. ἀλλὰ τῇ ἕξει τῆς ἀρετῆς ὁ λαὸς τοῦ ϑεοῦ χρηματίζει δ 5 ,ἷ “- 3, Α m} πατέρα ἔχων τὸν ᾿Αβραάμ. καὶ πῶς ἢ διὰ τί, ζήτει.

10 Ὁ, ἃ. ἃ, 50% 46. Matth. 3,9

a ’ > ’ὔ \ 5 Ἁ > ! 5 λαμβάνονται εἰς oTeioar καὶ εἰς τὴν εἰδωλολατρείαν τῶν τούτοις ϑεώρει καὶ τὴ" πεπηγυῖα» ὡς Aldor καρδίαν τοῦ

Οἱ λίϑοι too δράκοντος.

Οἷδ 2 ΟΡ δ Οἷο, dagegen ΟΡ 2. 8 unter Κυρίλλου

1 Vgl. Jes. 5l, 1 — 1f Vgl. Deut. 29, 17 u. ὃ. — 91 Vgl. Job 41,15

Katenenfragmente

= it

47. Matth. 3, 10 To πῦο καϑαρίζει, φωτίζει καὶ ἄλλα πολλὰ ἐνεργεῖ. φασὶ δὲ καὶ ὅτι ἢ ἀγάπη to ὀνομάζεται. καὶ τοῦτο ϑεώρει, μεϑ οὗ συνεργεῖ. Cla 3; vgl. Heinrici 23 App. Ζ. 1] 48. Matth. 3, 11

To σάρκα ἀναλαβεῖν Tor υἱὸν τοῦ ϑεοῦ καὶ εἰς ἅἄδου κατελθεῖν ὕπο ὁ ἡ - ματα δύο. ὧν τὸν λόγον ὁ νοήσας καὶ φέρων τῇ μνήμῃ βαστάζει αὐτόν, μεῖζόν τι ἔχων τοῦ νλῦσαικ, ὁ δὲ ἄρα τὸν περὶ τοῦ ἐνδύματος Nototod, τοῦ ἀρροάφου χιτῶνος καὶ ὑφαντοῦ νδι ὅλους, νοητῶς βαστάζων μείζων ἐστί".

(ὃ (ine. ἕτερός φησιν; 1. τὰ. 47); vgl. dazu: Orig. tom. VII 35 ın Joh. (Or. IV 144, Sf, auch IX 159, 14ff), s. auch DB (Cramer I 269, 26ff Matthacı Γ 8, 5f)

8 Vgl. Mare. 1,7 Luc. 3, 16 — 4 Vgl. Joh. 19, 23

49. Matth. 3,11

Tovreori κατακλύσει ὑμᾶς ἀφϑόνως ταῖς τοῦ πνεύματος γάοισιν" > , Α ᾿ > δ ’ ἔπει τὸ μὲν ἐμὸν (φησὶ) βάπτισμα οὐ δίδωσι swevnarızıy τινα χάρι)" «ὦ ὸο᾽ Α ", δ “ N 5 ο΄» m οὐδὲ γὰρ τὴν »νἄφεσιν ἁπαοτιῶνκα, αὐτὸς δὲ ἀφήσει ὑμῖν" καὶ awedua δαψιλῶς δώσει.

ΟΡ = Theophyl. 176 D; Sachparallcle Chrysostomus hom. 11] p. 154 ΟῚ

3 Vgl. Marc. 1,4 3 τὴν 'Theophyl. οὐδὲ CV ao. Matth. 3, 12 Tovreorı τὴν ἐκπκλησίω', ἥτις πολλοὺς μὲν ἔχει βεβαπτισμένους, ὥσπερ Er τῇ ἅλωνι πᾶν τὸ γεώργιον" ἀλλ᾽ ἔν τούτοις ol μέν εἶσι" ἄχυρα, ὅσοι κοῦφοι καὶ τοῖς πνεύμασι ντῆς πονηρίαςεα παρακινούμενοι, οἱ δὲ σῖτος, ὅσοι καὶ ἑτέρους ὠφελοῦσι καὶ τοέφουσι διὰ διδασκαλίας καὶ ποάξεως.

ΟΥ = Theophyl. 176 D; zu Z. If. Sachparallele bei N 81

3 Vgl. Eph. 6, 12

3”

36 Origenes, Matthäuserklärung

51. Matth. 3, 12 Πτύον δὲ διάκρισις ἀγαϑῶν ἀπὸ κακῶν, πῶς ÖE ἐστι" Ev χειρί, ζήτει. σῖτος δὲ τῶν δικαίων al ψυχαί, ἀποϑῆκαι δὲ τούτων οἱ οὐράνιοι τόποι, τὸ δὲ ἄχυρον βασανίσεις.

cla2.3 ΟΡ δι, dagegen Ol® unter ἐξ ᾿Ανεπιγράφου. Zu Z. 1 Sachparallele Chry- sostomus hom. 11 p. 156 B und Cramer I 24, 10— 13

1 πῶς — ζήτει < Ola 8 ale 2 aito:

Scholion ohne Naınen angeschlossen

3 βασανίσεις in CR 2 Cb5 als neues

3 1. βασανίσει ὃ Kl

a8. Matth. 3,13 ”Eoya ἔδειξεν ὃ ᾿Ιησοῦς »πραῦς« ὧν »καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳς πρὸς ἥττονα ἐλϑών, ἀκόλουϑα ποιῶν τοῦ ταπεινῶσαι ἑαυτὸν καὶ γενέσϑαι ὑπήκοον »udzoı ϑανάτους, οὐ κρείσσων δὲ ἀεὶ ὁ βαπτίζων τοῦ βαπτιζομένου" οὐδὲ γὰρ ᾿Ανω"ας Π]αύλου. καὶ Φίλιππος μὲν ἐβάπτιζεν, Πέτοος δὲ διὰ χειρὸς ἐπιϑέσεως ἐδίδου τινεῦμα ἅγιον.

0; 2. 8 οὐ --4 Παύλου in ΟΡ 1.5 Schluß eines Scholions des Theodor von Mopsueste

1 Vel. Matth. 11, 29 — 2 Vgl. Phil. 2, 8 — 4 Vgl. Acta 9, 1711: --- 4 Vgl. Acta 8, 12-17

98. Matth. 3, 14

[Τὺ βάπτισμα ᾿Ιωάννου »ueraroias« ἣν καὶ ὁδὸς πρὸς τὸ τοῦ Χριστοῦ τέλειον βάπτισμα. οὐ μὴν »aApeoır ἁμαρτιῶνκ εἶχεν. ἐλϑόντος δὲ τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸ τοῦ ᾿]ωάννου βάπτισμα ἐταράσσοντο πολλοί, νομίζοντες αὐτὸν μετανοίας ἕνεκεν βαπτίζεσϑαι" καὶ τούτου χάριν ὁ πρόδρομος: ἐκώλυεν αὐτὸν βαπτίζεσϑαι ὑπ᾽ αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτό φησιν" ἐγ ὦ τῆς τοιαύτης καϑάρσεως τυγχάνω δεόμενος, ἀλλ᾽ οὐχὶ σύ" »ö« γὰρ νἀμνὸς τοῦ ϑεοῦ ὁ τὴν ἁμαρτίαν αἴρων τοῦ κόσμους. πῶς ἂν εἴη τῆς τοιαύτης καϑάρσεως δεόμενος 1]

CP: doch ähnelt der Anfang Chrysostomus hom. 12 p. 161 A (ἐπειδὴ γὰρ τὸ βάπτισμα μετανοίας ἣν κτλ.), vgl. auch 161 B, und ganz deutlich Chrysostomus ist das ausführlichere „Origenes“-Scholion im Coisl. 206 ἢ. 148

1{{ Vgl. Marc. 1, 4 — 6 Joh. 1, 29

Katenenfragmente 7

54. Matth. 3,15

[Karas καὶ τὸ ἄρτι προσέϑιμκεν. οὐ yao διμεκῶς ἔσται ταῦτα. φησίν" ἔσται γὰρ καιρὸς καθ᾽ ὃν διὰ πάντων δυνατὴν 4 ανῆναί μον Tin πρὸς σὲ ὑπεροχῇ». εἶτα καὶ δείκτυσι. πῶς τοΐέπον. ὅτι τὸν νόμον ττληυοῦμεν ἅπαντα. ἐπεὶ οὖν πάσας τὰς ἄλλας ἐντολὰς ἠγύσαμεν. 4«ησί. τοῦτο δὲ ὑπο-

5 λέλειπται μόνον, δεῖ προσϑεῖναι καὶ τοῦτο καὶ γὰο ἦλϑον λῦσαι τὴν ἀρὰν τὴν ἐπὶ τῇ παραβάσει τοῦ νόμου κειμένην». οὕτω γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν (τὸ ἡμῖν ἀντὶ τοῦ ἐμοὶ καὶ σοί). τουτέστι παραχώρει τῇ σοφίᾳ τῆς οἰκονομίας καὶ ὑπούργει μόνον τὸ ἀπρύσιτον τῆς ἐμῆς ϑεότητος μὴ πτοού- μενος, ἐπειδὴ προσιτός σοι γέγονα διὰ σαρκώσεως.

σ᾽», 7 6]»1. δ᾽ 8. ὅ Cl, Z. 7 τοντέἔστι — 9 unter Σευήρου GA 2 Cl, doch ist tatsächlich mindestens Z. 1 καλῶς — 6 κειμένη" Exzerpt aus Chrysostonnis

hai. 12 ἢ)». 161 DE; zu 2. 7 vgl. IH 25,2

DD. Matth. 3,15

e Α , ΤΆ ᾿ 5 4 [4 [4 5 Ἁ -

Ο κατὰ νόμον τέλειος τὴ ᾿Ιωάνγου βάπτισμα βατττιζύόμενος εἰς τὸ τοῦ γόμου τέλος ἔφϑασεν. διὸ καὶ ὃ Χριστὸς τέλειος ὧν Er νόμῳ ἐβαπτίσϑη τὸ ᾿]ωάννου βάπτισμα" ὅϑεν καὶ ἔλεγεν" οὕτω γὰο ποέπον ἐστὶν ἡμῖν. Cl 3; in Cla2 C!b2 w.e. sch. unter Θεοδώρου ᾿Ποακλείας

2 Vgl. Röm. 10,4 δύ. Matth. 3,15. 16

Ei τοίνυν τῷ ϑεῷ πείϑεσθαι δικαιοσύνη. ὁ DE ϑεὸς ἔπεμψεν τὸν ᾿Ιωάννην ὥστε βαπτισϑῆναι τὸν λαόν. μετὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων τῶν νομε- κῶν καὶ τοῦτο ἐπλήρωσεν ὃ Αριστός. ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἁγιάσαι τὰ ὕδατα ἡμῖν ἐβαπτίσϑη. ἂν εἴδει δὲ περιστερᾶς τὸ πνεῦμα κάτεισιν. ἐπειδήττεο 5 ὅπου καταλλαγὴ ϑεοῦ περιστερά. ὡς ἐπὶ τῆς κιβωτοῦ Νῶε" καὶ νῦν Er εἴδει περιστερᾶς τὸ πνεῦμα ἔρχεται τὸν ἔλεον τοῦ ϑεοῦ καταγγέλλον τῇ οἰκουμένῃ, ἅμα δὲ καὶ δηλοῦν ὅτι τὸν πνευματικὸν ἀτπτόνηρον εἶναι χοὴ καὶ πρᾷον. ἁπλοῦν TE καὶ ἄδολον.

Cmarea, vgl. B (Cramer I 271, 10—19 Matthaei I 9, 14—10, 1)

8f Vgl. Luc. 3,22 — 7f Rauer vergleicht Orig. hom. NNXVIL in Luc. (Or. IX 171, s—11)

δι

38 Origenes, Matthäuserklärung

7. Matth. 3,16 Νατακλυσμοῦ λύσιν καὶ παλιγγενεσίαν τοῦ κάτω κόσμου φαίνεται 1 περιστερὰ δηλοῦσα. ὡς Ἵ ποτε" τῶν δευτέρων γὰρ εἰκόνα φέρει τὰ ποῶτα. De ἃ 09, 2.3.50

58. Matth. 3, 16. 17

--

Fitz τῆς τριάδος ἐβαπτίσϑη, εἷς »”Er τῷ ᾿Ιοοδάνῃ ποταμῷι πε- εν γ»εἴδεις περιστερᾶς GUN, εἷς φανέοωται τοῖς ἀνϑοώποις ἢ τριάς. ἄγωϑεν ἐπεφώνει. τρεῖς οὖν ὑπο- εἶ γὰρ ὃ πατὴρ ἐμαρτύρησε καὶ ὃ στάσεις, μία δὲ οὐσία τῶν τοιῶν. υἱὸς ἦν" ὃ μαρτυρούμενος καὶ ὕπο- δεικνύον τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, πῶς οὔ τριὰς ἡ “ϑεότης;

Cl 1.5; Ähnliches in einem Scholion CP

des Theodor von Mopsueste AP 1.5

1-- Vgl. Hier. in Mattlı. 19 D: mysterium trinitatis in baptismate de- monstratur: dominus baptizatur, spiritus descendit in specic columbae, patris vor testimonium filio praebentis auditur. Entsprechend zu Matth. 17,5 in ΟΝ 569 unter Ζαμασκηνοῦ: ᾿Επισήμηναι ὅτι ποότερον μὲν ἐν ᾿Ιοοδάνῃ ἢ τριὰς ἐμαρτυοήϑη τοῦ υἱοῦ βαπτιζομένου, πατρὸς ἄνωϑεν μαρτυροῦντος, τοῦ πνεύ- ματος ὡς περιστερὰ κατερχομένου κτλ. --- 1 Marc. 1,5 --- 2 Vgl. Luc. 3, 22

4 μαρτυρούμενος OP βαπτιζόμενος CM Hier. | ὑποδεικνύον 4+TOP μαρτυοούμενον Theod. Mops.

09. Matth. 3,16. 17

[Ei δὲ ὄψει περιστερᾶς ἐφάνη TO πνεῦμα TO ἅγιον, χοὴ γυ"ώσκει" ὅτι οὐ φύσιν πεοιστερᾶς ἀνέλαβε, καϑὼς ὃ υἱὸς τοῦ ϑεοῦ φύσιν ἀνϑοώπου" der καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς οὐκ εἶπεν ὅτι Er φύσει περιστερᾶς, ἀλλ᾽ ἐν εἴδει περιστερᾶς. διὸ οὐδὲ ἔν τοιούτῳ σχήματι ὥφϑη μετὰ ταῦτα. ἔμεινε δὲ ἐπὶ τὸν" κύριον καὶ ϑεὸν ᾿]ησοῦν Διριστὸν τὸ Tarayıor πνεῦμα διὰ τὴν Farm τὴν ἄνωϑειν ἐνεχϑεῖσω", Da μὴ νομίσωσιν αὐτὸν" ὡς ἕνα τῶν πολλῶν εἶναι. τὴν δὲ φωνὴν πεοὶ ᾿Ιωάγγου ἐνεχϑῆναι, καὶ γὰρ πολλῷ μείζονα αὐτοῦ τὸν "]ωάν)»}»" ἔνόμιζον.]

Cl; anonym bei Cramer I 24, 39. 25, 7; es ist in der Tat aus zwei Stücken der 12. Chrysostomushomihie zusammengesetzt, Ὁ. 164 CD und 162 AB

3 Vgl. Luc. 3, 22 — 4 Vgl. Marc. 1, 10 var. lect. (καὶ μένον)

ὃ

Ι0

Natenenfraegmente 30

υ0.

Matth. 41

To πνεῦμα τὸ ἅγιον ὑπο νοῦν ἀνήγαγεν αὐτὸν εἰς τὴ" Eoypor, παρορμῶν αὐτὸν ἤδι, καϑελεῖν τοῦ διαβόλου τὴ" μεγαλαυχίαν.

Οἷα 2, 3; dagegen Cl’ I ausführlicher

unter Severus (vgl. Heinrici 26 App.):

5 N ΜῈ , PN z Αἰντὶ τοῦ" τὸ πνεῦμα ποοετοΐέ- > ] 3 “5 \ αὐτὸν ἐπὶ διαβόλου ἀγῶνα.

TETO τῶ! κατὰ Ton

σ!ς (unter ὦ oder ὦ ἢ), vg). Π ϑ6, 12 und Cramer T 95. 13f

3f Sachparallele auch Chrysostomus hom. 13 p. 167 15

0].

Matth. 4,2

Ὃ γὰρ τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἀριϑμὸς ἐκ τεσσάρων ὃδε- κάδων συγκείμενος συγγενὴς ἔστι καὶ ταῖς τέσσαρσι μονάσι. τάχα διὰ τὸ ἔκ τεσσάρων στοιχείων συνεστάναι τὸν αἰσϑι)χτὸν κόσμον ἢ καὶ διὰ τὸ ἐν τεσσαράκοντα ἡμέραις ἐν τῇ νηδύι μορφοῦσϑαι τὸν ἄνϑοω - πο». καὶ ἵνα μὴ περαιτέρω νηστεύσας δῷ τινι ἔννοιαν ὅτι οὐκ ἀνέλαβε σάρπα κατὰ τὸ ἀληϑές, πεινᾷ ὕστεοον κατὰ πάντα κοινωνήσας ἡμῖν πλὴν γἁμαρτίαςκ καὶ συμμετασχὼν ἡμῖν τῷ αὐτῷ παϑήματι.

οὐ ἢ, 8 ΟΊ. 5 οἵδ; dagegen Ob 5 unter Τρηγορίου Νύσης. Das Ganze ähnlich zu Anfang eines 'Theodor- Scholions in ΟΠ, 2.13 zu — 15 d/nde: hom. 13

ähnlich Chrysostomus

p. 169 B 16f Vgl. Hehr. 4, 15

15 πεινᾷ — [8 παϑήματι < Ola Alb ale

Τεσσαράποντα yuloaserj- στευσεν ὁ Δριστὸς διὰ τὸ ὁμοιοῦ- σϑαι τῇ τετοάδιτοὸντοιοῦτον ἀοιϑμόν. ὥσπερ γὰρ ὁ τέσσαρα ἀοιϑμὸς ἐξ τεσσάρων μοινάδω) συνέστηρξεν, οὕτως καὶ ὁ τεσσαράκοντα ἐκ τεσσάρων δεκάδων. κόσμου σύστασις ἐξ τεσσάρων NO- "άδων πέφυκεν εἶναι τουτέστι στοι- χείω»" ἢ δὲ τοῦ ἀνϑοώπου μύρφωσις ἔν τῇ νηδύι τῆς μητοὺὸς ἐν τεσσα- ηάποντα ἡμέημις πέφυκε γίνεσθαι.

καὶ ἡ μὲν τοῦ

ΓῚ N

10

20

40

Origenes, Matthäuserklärung

09.

Matth. 4, 3—10

Ὅσα Eredvueito ὁ διάβολος πηχανήματα πρὸς ὑποσπελισμὸν τοῦ φαινομένου ᾿Αδάμι. ἐδίδου τὰς λαβάς. οἷον: ἔλεγεν Er ἑαυτῷ ὁ διάβολος: τὸν ποῶτον ἄνϑοωποι διὰ βοώσεως: ἡπάτησα. οὗτος οὐ πεινᾷ ἵνα αὐτὸν ἀπατήσω διὰ βροώ- σεως; ἐνέδωκε τῇ πε". πάλιν ἔλεγεν ἔν ἑαυτῷ ὁ διάβολος" ei ἦν εἰς ὅρος ὑψηλόν. ἐδείκνυον αὐτῷ σχήμιατα καὶ ἐπηγγελλόμη' αὐτῷ καὶ πολλάκις ἡπάτων αὑτὸν --- ἀνῆλϑεν ὁ σωτὴρ εἰς τὸ 0005 καὶ ἔδωκεν αὐτῷ λαβήν". οὕτω καὶ

3 x AUTOS

ἐν τῷ ᾿]Ιὼβ νόει" τὰς βουλὰς τοῦ διαβόλου συγχωοεῖ ὁ ϑεὸς ἐνεογεῖν. ἐν οἷς τὸ δίκαιον τοῦ ϑεοῦ φανεοοῖ"- ται καὶ τὸ ἀγύσιον τῆς κακίας.

cla2,3 ΟἹΡ 1. δ cl

Τοιοῦτον δέ τι ἔστι νοεῖν Ent τῷ πειρασμῷ τοῦ κυοίου. μαϑὼν γὰρ τοῦ πονηροῦ τὴ» ἔννοιαν ἀνῆλθεν νεἰς τὴ» ἔοημονι. »νἐπείνασενκ ἑκών. ἐκείνου νομίζοντος διὰ τροῳ ἧς αὐτὸν 4,7 ’ \ Bj \ . ὁύνασϑαι καϑάπεο τὸν ’Adau ἀπα- τᾶν, εἰ πεινάσειεν. καὶ πρὸς τὴ)" ἔγγοιαν ἐκείνου πάλιν ἀνῆλϑεν εἰς τὸ πτερύγιον.

. \ 1.9 9 ’ὔ " ἢ“ εἰ δὲ καὶ εἰς τὸ 0005, φησίν. Ariweyza τοῦτον, ἐδείκνυον αὐτῷ πάσας τὰς βασιλείας τῆς γῆς. ὅϑεν ἀνῆλϑεν -ι»ἦ{Ὀ er \ , δ ς \ Eu ἑκών. οὕτω καὶ πάλαι ὁ ϑεὸς ὁρῶν αὐτὸν σκοποῦντα ὡς" εἰ δυνατὸν ἢν ὄφιν λαλῆσαι. προσῆλϑον ἂν δι᾿ αὐτοῦ εἰς ATATIIW τοῖς ππρωτοπλάστοις. συνε -

’ὔ -“ a » χώρησε τοῦτο παρασκευάσας λαλῆ- σαι τὸ ἴδιον δημιούογημα. ἐπειδὴ καὶ > x - >) x Α / 5 ; ἐπὶ τοῦ ᾿]ὼβ τὴν τοσούτων ἀναίρε- σι" συνεχώρησεν ἔκείνου σκοποῦ -

[4 A

τος ὡς" εἰ συνεχωο ϑη, Ἴλεγγον (ἂν αὐτοῦ τὴν ἐπίπλαστον ἀρετήν. ἣν ἔχειν διὰ τὸν πλοῦτον δοκεῖ. ὁ γὰο ἔκεῖ διάλογος τοιαύτην ἔχει τὴ" δύναμιν, σαφηνείας ἕνεκα τῆς γραφῆς τῷ σχήματι τοῦ λόγου τὰς ἐντοίας λογοποιούση)ς.

Clue vgl. Or. IX 181, 16—182, 14

1ff Vgl. Das Fragment des Origenes zum Lukas IN 182, 15—133, 26 — 31 αὐτὸς ἐδίδου τὰς Zaßds]) sehr ähnlich Chrysostomus hom., 13 p. 168 G; anonym B (Matthaei I 11, 9-11) — 4 Vgl. Matth. 4,11 — τῇ Vgl. Hier. in Matth. 20 A: permittitur autem esurirc corpus, ut diabolo temtandi

tribuatur occasio — 14f καὶ ἔδωκεν αὐτῷ αβήν)] 5. zu Z.3 — Ti Vgl. Gen. 3, l uw. — 107} Vel, Job 1,12 ἃ, Ὁ

Katenenfragmente 4]

63. Matth. 4,4

Ὑπὸ τοῦ σωτῆρος τὸ ῥηϑὲν Londdn. ἐμη αἰνεταῖ δὲ τῷ ἐπιστήσαυτι ὅτι πρὸ τοῦ μάννα ὅπερ ἦν οὐράνιος τροφ ἡ κακωϑῆναι δεῖ καὶ δλιμαγχονη δ ῆναι ἐξαναλισκομένης τῆς κατὰ τροφὴν πιότητος. γέγραπται δὲ οὕτως" ὑπαὶ μρησϑήσῃ πᾶσαν ὁδὸν ἣν ἤγαγέν σὲ κύριος ὁ Veos σου ἐν τῇ ἑἐοήμῳ. ὅπως

5 ἂν κακώσῃ σε καὶ ἐκπειράσῃ σε καὶ διαγνωσϑθῇ ἐν τῇ καρδίᾳ σου, εἰ φυλάξεις τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ἢ οὔ. ἐκάκωσέν σὲ καὶ ἐλιμαγχόνησέν σε. καὶ ἐφώμισέν τς σὲ τὸ μάννα ὃ οὐκ ἤδεισαν οἱ πατέρες σου. ἵνα ἀναγγείλῃ σοι ὅτι οὐκ ἐπ᾽ | ἄροτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνϑοωπος«. ὅτι δὲ (φησὶ) τὸ μάννα λόγος ἣν δηλοῦται. ἡνίκα εἶπεν δίωσῆς ἀποκρινόμενος πρὸς τὴν" πεῦσιν" τῶν υἱῶν ᾿Ισοαήλ. 10 ὁπότε εἶπεν νἕτερος τῷ ἑτέρῳ" τί ἐστιν τοῦτο;« τί οὖν εἶπεν λΙωσῆς᾽ "οὗτος (φησὶν) ὁ ἄρτος ὃν ἔδωκεν ὑμῖν κύριος φαγεῖν" τοῦτο τὸ ῥῆμα ὃ συνέταξεν zvoos«. εἶτα ἐφ᾽ ἕτερον πούεισιν ὁ διάβολος ἥττημα.

(8 3 Deut. 8, 3. 8 — 10 Ex. 16, 15. 16

ὅ κακώσῃ oe AXX κακώσητε (3

64. Matth. 4, 4 > 4 , e 5 ᾽ 3 ᾿ “-- \ ya » x Οὐ τρέφεται ἄρτῳ ἡ ἀρετή, οὐ διὰ κρεῶν καὶ τῶν ἄλλων τῆς σαρκὸς ἐδωδίμων ἡ τῆς ψυχῆς δύναμις εὐεκτεῖ" ἄρτος δὲ πνευματικός ἐστι καὶ ζωὴ τοῦ κατὰ ἀλήϑειαν ἀνϑοώπου ἡ ἀρετή. σωφροσύνη. σοφία. δικαιοσύνη. ἀπάϑεια.

cla 2,3 lb 1.5 cle

65. Matth, 4,6. 7

Enewön εἶκός τινες πιστεύοντες τῷ διαβόλῳ ὡς καλῶς ἐξειληφότι τὴν ww, νι), “ ya - 3 προφητείαν οὐκ εἰς ἄλλον τινὰ ἢ εἰς τὸν Antotor προφητευομένην ἀπειϑοῦσι ("5 2. 3 Οἷδ 1. ὅ Οἷς Οἷας (vgl. Or. IX 189, 16—-27, in einem umfangreicheren Origenes-Scholion)

1ff Vgl. Hier. in Matth. 21 A: hoc in nonagensimo psalmo legimus; verum

d ibi non de Christo, sed de viro sancto prophetia est. male ergo Interpretatur

sceripturas diabolus οἷο. Dazu 17 28, 22ff und Chrysostomus hom. 13 p. 171D

1 ἐπειδὴ ---- 7 ἀληϑής < Ola 3 11 ἐπεὶ δὲ εἰκός τινα: πιστεύοντας .... ATEL-

ϑήσειν Gluc

+2 Origenes, Matthäuserklärung

τοῖς εἰοημιένοις. γινυσπέτωσαν ὅτι πάντα τὰ κατὰ τὸν Wakuor eis ἀνϑρώπου «σιν ἀναφέρεται δεομένου πολλῆς βοηϑείας καὶ σκέπης ϑεοῦ καὶ τῆς

> παρ᾿ αὐτοῦ ἀντιλήψεως, ἵνα ῥυσϑῇ ἀπὸ πάσης τῆς τῶν ϑηρευόντων ν»-ταγίδοςκ« καὶ ἀπὸ παντὸς νταραχώδους« καὶ ψευδοῦς »Aoyove. προφητείας μνημο- "εὔει ὁ δόλιος, καὶ ὃ ἀληϑὴς προφητείας μέμνηται. οὐκ ἐκπειράσεις κύριον" τὸν ϑεόν σου, ἐμὲ τὸν λαλοῦντά σοι.

3ff Vel. Ps. 90, Iff

S σοι < Qlue

6 προφητείας

Matth. 4, 8

5) |; \ . wm ͵ ν᾿ 5) \ \ sy \ SE

lz0yor τὸ αἰσϑητῶς ἀκούειν» τὸ ὄρος καὶ τὴν ἀγάβασιν καὶ τὰς βασιλείας. μήποτ᾽ οὖν ἀνήγαγεν αὐτὸν ἐπὶ τὸ ὕψος τῶν ϑεωρητῶν αὐτῷ = \ x Be I 5m \ a 5 ’ el -- \ 4 \ καὶ τὰς διαφόρους δόξας τὰς περὶ εὐσεβείας, ἔδειξεν δὲ βασιλείας τὰς

eo ΤΑΝ 7 Ca ee 4 5 ea \ 5 ΟΞ. ἃ 5 ’ ? a »öTE διεμέριζεν ὃ ὕψιστος Edrn. oös δὲ ἔσπειρεν υἱοὺς ’Addu, στήσας ὅοια 5 ἐϑνῶν κατὰ ἀριϑιμιὸν ἀγγέλων ϑεοῦκ,

Ca; vel. IT 80, 5- δ

{ΠῚ Diese Deutung ‚einiger‘ wird von Theophylakt bekämpft (auch bei Chrysostomus naeh CP p. 49) — 4 Deut. 32, 8

1 τὸ ὅρος II τοῦ ρου: Οὐ 2 ϑεωρητῶν αὐτῷ] ϑεωρημάτων II 4 δὲ ἔσπειρεν für διέσπειρεν in LXX sehr selten | στήσας für ἔστησεν in LAX unbelegt

67. Matth. 4, 10

Σατανᾶς ἑρμηνεύεται τῇ EBoaldı φωνῇ ὁ ANTIKEIMENO2, ἡ δὲ yoa- φικὴ ῥῆσις ἐν τῷ Δευτερογνομίῳ κεῖται. παράπληκτος ὁ διάβολος τῷ ϑεῷ λόγῳ ἐπαγγελλόμενος διδόναι ἅπερ αὐτὸς ἐποίησεν. ἐπιπληκτικῶς δὲ Ö κύριος τῷ διαβόλῳ λαλεῖ λέγων ὅτι uorw ϑεῷ ἐδιδάχϑημεν προσκυνεῖν, 00% ὅ ἑτέρῳ " »πάντες« γὰρ αὐτοῦ ν»εἶσι λειτουργικὰ πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελ-

λόμενα διὰ τοὺς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίανακ,

cha 8 Οἷ 1.5; 08 1, 2 Cle haben unter & nur Ζ. 1f bis κεῖται, dagegen Z.2 παοροάπληκτος -—— 6 σωτηοίαν unter Theodor von Mopsueste

1 Vgl. Wutz Onom. saera 134 — 1f Vgl. Deut. 6, 13 — 5 Hebr. 1, 14

10

15

ὧι

10

Watenenfragmente 1.

68. Matth. 4, 11

Tis δὲ ἣν αὕτη N) διακονία. ἣν

διηκόνουν οἱ ἄγγελοι τῷ ᾿Ϊ]ησοῦ Τὺ διηκόνουν αὐτῷ ἄγγε- τότε, ἢ ὅτι ἕκαστος αὐτῶν ἔνεχει- λοι τοῦτο δηλοῖ τὸ εἶναι ἕκαστον οἰζετό τινας τῶν εἰς τὸν ᾿]σοῦν τῶν πιστῶν ὑπ᾽ ἀγγέλου διωμκονού - πιστευόντων, ἵνα ἔχῃ ἕκαστος ἄγγε- μενον κατὰ φύσιν ἔχοντα λον

h) h) + % ? , , 4 -- » -- »διὰ παντὸςκ βλέποντα ντὸ πρόσω- Hut φυλάσσοντα τὰ: τοῦ «Χοιστοῦ ἌΝ u 20 2 - Ei ef > 2 7 ΤᾺ x \ ΝΕ 53 7, = πον τοῦ ἐν οὐρανοῖς σπτατρός«; οἵους ἐντολάς. ὃ δὴ καὶ Jaßiö ἐν ἱΜαλμοῖς δὲ εἰκὸς λόγους Bro ᾿]ησοῦ λελέχϑαι εἴρηκεν, ὅτι τοῖς ἀνγέλοις αὐτο ὕ τοῖς διακονουμένοις τὴν τῶν dr- ἐντελεῖται περὶ σοῦ καὶ ἐπὶ γειορῶν ϑοώπων σωτηοίαν ἀγγέλοις καὶ ἀοοῦσί σει. οἵας αὐτοῖς ὑποθήκας ὑπέϑετο, πα- ρατιϑέμενος αὐτοῖς τοὺς ἔν τῇ » WE. n er ’ ἐκκλησίᾳ 11170005, ἵνα παρεμβάλω - σι" ἄγγελοι νκύκλῳ τῶν φοβου- μένων αὐτὸν καὶς ῥύωνται ναὐτούςι.

ΟῚ. 2. 3 Old 1.5; Ole hinter Nr. 67 CP Schluß = Theodor von Mopsueste

7 Vgl. Matth. 18, 10 — 15 Ps. 33, 8 7 Ps. 91, 11.12

3 τότε; 1) Mercati, der Z. 14 μικρούς; interpungiert 69. Matth. 4,12 Δῆλον δὲ ὅτι κατὰ τὸν εὐαγγελιστὴ»" ᾿]ωάννην οὗτος ἢν ὁ καιοὸς τοῦ

κερλεῖσϑαι αὐτὸν εἰς φυλακήν" λέλεκται γὰο παρ᾿ αὐτῷ τὸ νἣἦν δὲ καὶ ᾿Ιωάννης βαπτίζων ἐν Αἰνὼν ἐγγὺς τοῦ Σαλείμ' οὕπω yao ἦν ᾿Ιωάννης βεβλημένος εἰς φυλακήνκ. κατὰ τοὺς τέσσαρας τοίνυν εὐαγγελιστὰς οὔτε πρὶν βαπτίσασϑαι ᾿]ησοῦν ἀντέστη τι κώλυμα βαπτίζοντι ᾿Ιωάννῃ οὔτε μετὰ πολλὰ ἔτη, ὡς λήξαντος ᾿]Ιωάννου ἔν ἀοχῇ τοῦ οἰκογομεῖσϑαι τὸ εὐαγγέλιον ὑπὸ τοῦ ᾿]ησοῦ. τάχα δὲ ἣ φρουροῦσα δύναμις ᾿]ωάν")»", ἕως εν ᾿]ησοῦ τελειώσῃ τὴν τοῦ βαπτίσματος οἰκονομίαν, κατέλιπεν αὐτὸν τῷ τε Er φυλακῇ πειρασμῷ καὶ τῷ ἀποκεφ αλισμῷ.

CA: ας m. übereinander 12, ©E und &: ob das Origenes-Scholion noch früher beginnt ? nach Z. 5f muß von allen 4 Evangelisten gesprochen sein

2 Joh. 3, 23. 24 — 10 Vgl. Matth. 11,3.6 — Matth. 14, 10

44 Origenes, Matthäuserklärung

‚dv. Matth. 4, 12—16 4 3 Br \ \ 5 [4 er 5 ᾽ [a Ζητήσειεν δ᾽ ἂν τις πρὸ: τὸ ἀκούσας: ὅτι ᾿]ωάννης παρεδόϑη χώρησεν. εἶ καὶ πρὶν ἀκοῦσαι οὐκ ἤδει ὁ εἰδὼς ντί ἣν ἐν τῷ ἀνϑοώπῳι.

na

ἀλλ᾽ οὐδὲν λυπεῖ εἰδότα ἀκηκοέναι καὶ ἀκηποότα ἀγακεχωρηκέναι 1) ἀκὴ- κοέναι κατὰ τὴν οἰκονομίαν. καῇ ἣν καὶ ἐπειοάσϑη. ἀλλὰ καὶ τὸ ναὐτὸς

ἢ ἐγίθωσκεν τί IV εν τῷ ἀγϑοώπῳς« παοὰ ᾿]ωάννῃ λέγεται τῷ μὴ γενεαλογή- σαντι αὐτὸν ἀλλὰ ϑεολογήσαντι.

[od διὰ δειλίαν δὲ ὑπεχώρησεν. ἀλλ᾽ ἡμᾶς δι ὧν ποιεῖ διδάσκει. ὑπο- χωρεῖν τοῖς διώκουσιν. ἀγαχωοεῖ δὲ ἐκ τῆς Ιουδαίας ἐπὶ τὰ ἔϑνη, δεικνὺς ὅτι οὐ uoror ὅταν εἰς αὐτὸν τὸν ϑεὸν ἐγυβοίσωσιν "Ιουδαῖοι ἀφίσταται

10 αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ὅταν εἰς τοὺς ἁγίους ποοφήτας ἁμαρτάνωσιν. φῶς δὲ μέγα Eotir ὁ .οιστὸς καὶ 7) φαιδοότης τοῦ εὐαγγελίου, οὐκέτι ὁ νόμος. ὃς λύχγῳ ἣν ἀπεικασϑείς. διὸ καὶ ἀεὶ λύχνος ἐν τῇ σκηνῇ ἐκαίετο διὰ τῆς τοῦ γόμου αὐγῆς ἄχοι μόνων τῶν ᾿Ιουδαϊκῶν ὅοων ἰσχύων ἐκπέμψαι τὸ ἰδι01 φῶς" οὐκοῦν οἱ ἔϑνυικοὶ Er σκότει ἦσαν ὡς μηδὲ τὸ δυχνιαῖον ἔχοντες

1 φῶς. ]

“Ἵ

((}" ὃ

(ἃ, Zeile 1-θ in ΟΡ 1 als ωἱνεπίγραφος (Heinriei 31 App.). Ζ. 7— 15 unter Kyrillin ΟΡ 1 (Heinriei 32 App.). 5. zu Z. 10f. 15:1} vgl. 11 32, 12—15, Z. 10gös- — 15 als Schluß eines "Areziyoagos-Scholions ın CH

2.4 Joh. 2.25 — 12 Vgl. Ex. 27, 20

11. Matth. 4,12 "Arazworjous ὁ Δοιστὸς τὸν λόγον τετήοικε τῆς γοαφῆς τὸν λέγοντα" »ἐὰν διώκωσι" ὑμᾶς ἐκ τῆς πόλεως ταύτης. φεύγετε εἰς τὴν ErTEoame. καὶ va τὰ ἔϑνη ἄξῃ ποὸς ἑαυτὸν καὶ φωτίσῃ φωτὶ ἐπιγνώσεως.

ΟΡ

9. Matth. 10, 23 (vgl. var. lect.)

“ῳῶ

in. Matth. +4, 16 μὴ {4 3 Ἁ > - MO Ψ Ὁ | Ἁ a Ἁ \ 5 7 % [Οὐ σκότος αἰσϑητὸν ἐνταῖϑα καλεῖ. ἀλλὰ τὴν πλάγην καὶ τὴν ἀσέβειαν ς x - x \ ’ 7 n 7 a, 5 3 \ ὁμοίως δὲ καὶ φῶς νοητὸν τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληϑείας λέγει. οὐκ εἴπε δὲ CP, der Anfang ähnlich unter τοῦ αὐτοῦ (= Kyrill, vgl. MPG 72, 512 Ὁ 373 A)

in CP 1. 5, das Ganze anonym bei Cramer I 28, 2—8: in der Tat ist es Chryso- stomus hom. 16 p. 17S CDE

Katenenfragmente 45

ὅτι ἐβάδιζον Er σκύτει. ἀλλ᾽ ἐκάϑηντο. ὅπερ σιμιεῖον ἣν τοῦ undE ἐλπίζειν \ 5 . 2 } 7 “ “- un 7

αὐτοὺς ἀπαλλάττεσϑαι: ὥσπερ γὰρ οὐδὲ εἰδότες ποῦ δεῖ προβῆναι. οὕτω

καταληφϑέντες ὑπὸ τοῦ σκότους ἐκαϑέσϑησαν, μὴ δυνάμενοι μηδὲ στῆγαι

' lose. ]

13. ἢ Matth. 4.10 τ „ie = Ἢ ὕ Ἢ „ x > ’ ἡ αὶ ᾿ \ ᾽ ᾿ e + 1 SKI PuraTtov ELONFE και οὐ Θάνατον διὰ τὸ 4} δυνασί)αι Τ}}}" anao-

τίαν εἰς τὸ παντελὲς φϑείρειν" τὴν ψυχήν. ὥσπερ ὁ ϑάνατος τὰ σώματα. ἀλλὰ σκιὰν φέρειν αὐτῇ ϑανάτου. καὶ τὸ ἀνέτειλε φῶς σημαίνει ὅτι οὐχ ἡμῖν ζητοῦσιν ἀνέτειλεν, ἀλλ᾽ ἐν ἀμελείᾳ κειμένοις ἔλωμιψεν.

CP; zu Ζ. 3f. Parallele in dem zu Nr. 72 erwähnten τοῦ αὐτοῦ (— Kyrill)- Scholion in Cl 1. 5: εἶτα δείκνυσιν ὅτι οὐκ αὐτοὶ ζητήσαντες εὖρον κτλ.

11. Matth. 4. 17

ST \ -- 5 - 3 ν᾿ ᾿ >) % e \ ΕῚ ’ Ev τισι τὸ μετανοεῖτε οὐ κεῖται. εἰ δὲ τὰ αὐτὰ ὁ σωτὴρ ᾿Ϊωάνν)) λέγει, εἷς ὁ ἀμφοτέρους πέμψας ϑεός. καὶ τάχα ᾿Ϊωάννης μὲν ὡς ἑτοιμάζων ϑεῷ »λαὸν κατεσκευασμένονι ποῶτος λέγει μεταγοεῖτε, ᾿]ησοῦς δὲ ἥτοι- μιασμένα παραλαβὼν μηκέτι δεόμενα μετανοίας οὐ λέγει μετανοεῖτε. οὐκ 5 ἀντιπηρύσσων δὲ νόμῳ καὶ προφήταις, πληρώσαντι δὲ ᾿]ωάννῃ τὴν παλαιὰν ἐηγούσσειν ἤρξατο τὴν vEuv, αὐτὸς ἀρχὴ γενόμενος αὐτῆς. διὸ ἐπὶ Ioarrov οὐ γέγραπται τὸ ἤρσξατο᾽ πέρας γὰο ἦν. καὶ ἔτι ὁ μὲν Ev ἐρήμῳ

j - >

κηρύσσει, ὁ δὲ ἐν λαῷ. ἡ δὲ βασιλεία τῶν οὐρανῶν οὐκ Er τόπῳ ἐστίν,

en MN Ὁ Ἃ ἢ - I \ e a 5 δ ᾿ 5 , ᾿ , ὧν δὲ διαϑέσει. VErTös« γὰρ νἡμῶν ἐστιν. ὅρα δὲ εἰ ᾿Ϊωάννης μὲν κηούσσει 10. en En οὐρανῶν. βασιλεὺς Anıotos Nr παραδώσει ντῷ

͵

a unter ΣΧ ΕΥ̓Σ ὃ; zu 2. 1—4 vgl. Μ 33, 2—7, 3ff B (Matthaei I 13, 22f), .20 Z. 8f II 33,7—9, Sff B (Matthaei I 15, 11—14)

1f Vgl. Hier. in Matth. 22 C: si autem eadem salvator praedicat, quae lo- hannes baptista ante [prac]dixerat, ostendit se eiusdem dei esse filium, cuius dle propheta sit — 3 Vgl. Luc. 1,17 — 5 Vgl. Mattlı. 5, 17 — 7. 91 Vgl. Matth. 3,1. 2 — 9 Vgl. Lue. 17,21 — 101 Vgl. 1. Kor. 15, 24

1 μετανοεῖτε fehlt in syr?® Clem. Or. Eus.

46 - Origenes, Matthäuserklärung

“Ὁ. Matth. 4, 17 βασιλεία οὐρανῶν N τὰ "Eotı δὲ βασιλεία οὐρα- x \ > 7 5 \ μ᾿. \ “Ὁ ‘ e ῬΑ x Α e 5 7 μετὰ Tv ἀνάστασιν ἀγαϑὰ ἢ τὸ νὥν καὶ ὃ Χριστὸς καὶ ἡ ἐνάρετος κήρυγμα. | ζωή. Cla ],2 Οἷς ΟΡ (Chr 3: Φῶς [sic] ἔστιν ἡ ἐνάρετος

ζωή), vgl. zu Ζ. 11 Nr. 38 I/II. 226, zu ΖΦ. 21 Nr. 96

70. Matth. 4, 22

"Rs ner πατέρα ἐτίμων αὐτὸν τρέφοντες καὶ παντοίως ϑεοαπεύοντες, aceßijourta δὲ κατέλιπον.

CP; vgl. 11 844. 101, auch Chıysostomus hom. 14 p. 180E

il» Matth. 4, 23. 24

Io ποικίλον τῶν κακιῶν ὄψει ἐν dowria ἢ Yılapyvoia ἢ Aypoızia 7) ἀκολασίᾳ καὶ εὐηϑείᾳ καὶ πανουργίᾳ καὶ ϑρασύτητι καὶ δειλίᾳ καὶ πᾶσι φαύλοις ἐναντίοις, βάσανοι δὲ ψυχῆς γοήματα, δόξα, πενία, ἀδοξία. καὶ ὑπὸ δαιμότων ἀδικοῦνται μὲν σώματα. ἐνεργοῦνται δὲ ψυχαὶ εἰς τὸ ἁμαρτά-

5vem καὶ παίνεσϑαι. ὁ δὲ σεληνιαζόμεγτος ἔχει ντὸ ἄλαλον καὶ κωφὸνγκ δαιμόνιον. τοιαῦτα δὲ πάϑη ἔκ διαλειμμάτων ἐνοχλεῖ ψυχῇ, ἐκκωφοῦντα σιρὸς τὸν σωτήριον λόγον, ὡς ϑυμὸς παράλυσίς ἔστι ψυχῶν, ὧν ὃ ἐπιβάλλων τόνος παρίεται καὶ τὸ πρακτικὸν καὶ πορευτικόν. μαλακίαν δὲ ψυχῆς γενικῶς μὲν λέγουσιν “λληνες τὴν ἀπὸ κακίας νόσον, εἰδικῶς δὲ τὴν

10 ἐναντίαν τῇ καρτεοίᾳ, ἔνδοσι! οὖσαν πρὸς ὑπομονὴν καὶ πόνους καὶ ἀλγη- δόγας.

Ga 1, ὃ. 3 ΟἹΡ., (6.1) 01δ. zu Z. 6f. vel. I 35, 4f ai Vgl. Marc. 9, 25

6 ψυχήν Ol& 1

Katenenfragmente 47 18. Matth. 4, 24 ; - ΝΞ. \ v - - in ’ ’, κω Δαίμων ὁ σεληνιακὸς τὴν τοῦ ϑεοῦ διαβάλλειν πειρώμενος κτίσιν" τὴ

ἥσει τῆς σελήνης ἐπὶ λύμην χωρεῖ" καὶ ἄλλην δὲ αἰτίαν ἴσως εὐοήσεις “καὶ τοῦτο εἰδιπῶς, τὴν δὲ εἰκόνα ϑεωρῶν ὄ “αὶ τοῦτ κῶς, τὴν δὲ εἰκόνα ϑεωρῶν ὄψει.

so 1,2.300 1,1579) Οἷς

11 Vgl. Hier. in Mattlı. 22 E: qui putabantur lunatiei ob daemonum falla- ciam, qui observantes lunaria tempora creaturam infamare cupiebant, ut in creatore m blasphemiae redundarent. Vgl. auch N 105

is ᾿

2 εὑρήσεις) danach Lücke? Dichl

9. Matth.

᾿Αναδοάμωμεν καὶ ἡμεῖς πρὸς τὴν ἄνοδον, ἵνα μετὰ τοῦ Ἰησοῦ κατὰ τὴν ἀκρώρειαν τῆς ἐλ-τίδος γενόμενοι ἴδωμεν ἑ ἐκ πεοιωπῆς τὰ ἀγαϑὰ € ἐκεῖνα. ὅσα τοῖς ἀκολουϑήσασιν ἐπὶ τὸ ὕψος ὁ ὁ λόγος δεύίενυσι. [μὴ γὰρ δὴ τοῖς μαϑηταῖς ἐκείνοις γόμιξε διαλέγεσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ Öl ἐκείνων ἅπασιν. 5 Ev γὰρ τῇ πρὸς ἐκείνους διαλέξει καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασι τοῖς σφόδρα ἀπο- δέουσιν τῶν λεγομένων ἀνεπαχγϑῆ παρασκευάζει τῆς φιλοσοφίας τὴν διδασκαλίαν.]

Οἷα 9 Olb 1, dagegen in Ol? 1.3 ΟἹΌ 5 Ole als Gregor von Nyssa. Z. 3 μὴ --Ἴ δι- δοσκαλίαν ist jedenfalls aus Chrysostomus hom. 15 p. 185 AB

ErZR

80. Matth. 5, 2

x ; 3 ἘΞ 4 e -- 3 Pr 5 [4 ö Στόμα «Αριστοῦ droryouerov νοἱ ϑησαυροὶ τῆς σοφίατι εἰσίν". οὔ: a & N - ὶ ὌΝ 5 Rn Ani τὰς λα 2 ΤΥ : προφέρει διὰ τῆς διδασκαλίας, ἀρχόμενος πρεπόντως αὐτῷ ἀπὸ τῶν μακα- ρισμῶν.

1 Vgl.

Kol. 2 : 3

]

LO

(

—

Origenes, Matthäuserklärung

δι. Matth. 5,5

Jlpaotıjs Eotiv ἡσυχιότης πρὸς ᾿ ’ τοὺς ἁμαρτάνοντας μετὰ ἀοργησίας. )) ἕξις καϑ᾽ ἣν" μετριαστικοί ἔσμεν

᾿ς \ , = 005 τὰς κολάσεις. fi δ N )) ἕξις εὐάγωγος ποὸς τὸ ποιεῖν" μὲν “ am “- 5 7 τὰ ἐπιβάλλοντα ἔν πᾶσι μὴ ἐκφέ- 1.3.9 \ 5 vn > οεσϑαι δὲ εἰς ὀργὴ» ἐν μηδενί. ἢ κρᾶσις vu s 7 -΄7ὦὠἹ ψυχῆς σύμμετοος. ἢ ῥᾳϑυμία ϑυμοῦ Ev τοῖς δοκοῦσι δεινοῖς. ἢ ἐγκοάτεια ὀργῆς ὡς ἀοχὴν μηδὲ ἥ “1 a -- [4 ἐγγίνεσύαι. N εὐκολία ψυχῆς ἀτάρα- γαξ. N“ Au > | © “ »-- ΟῚ ΟῚ er ἢ) ἕξις καϑ' ἣν" ὁμιλοῦμεν κατ᾽ αὐτάς, ποῖος μὲν πρᾶος ποῖος δ᾽ οὐ πρᾶος. > > ι . ᾿ ΄ ι e οὐ χαλεπὸν δὲ ἐφαρμόσαι τοὺς ὅρους h ΡΝ [4 “- ῖ Π]ωσεῖ, ὃς γέγραπται πρᾶος παρὰ πάντας ἀνϑοώπους τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἔτι Jaßid, πεοὶ οὗ εἴρηται" »ur]- ’ “- \ \ [4 σϑητι, κύριε, τοῦ Δαβὶδ καὶ πάσης τῆς πραότητος αὐτοῦ, περὶ γὰρ τοῦ σωτῆρος τί Av καὶ λέγοιμεν, \ 7 A ὃς διὰ πραύτητα λέγεται" νὡς πρό- βατον ἐπὶ σφαγὴν Mrd καὶ τὰ Em A _ 7 " 4 5 5 ἑξῆς, ὃς δὲ φησι νμάϑετε ἀπ 5 »“- e a » ἐμοῦ ὅτι πρᾶδς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ zaoöia«,

Οἱ Οἷδ 1.2.3, auch Ole, Ζ. 1.---4 vol. 4 37, 8—10

Τὴ» πραότητα ὁρίζονται ἡσυχίαν τι: πρὸς τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἢ ἕξιν, καϑ᾿ ἣν μετρίως φερόμεϑα πρὸς τὰς κολάσεις τῶν ἁμαρτανόντων,

. 2. , es 5 -_ ΩΝ 3 Pr; 7 ἐγκράτειαν ὀογῆς, ἢ εὐκολίαν ψυχῆς ἀτάραχον.

ΟΡ

{ΠῚ Vgl. E. Klostermann in ZNTW 1938 5. 58 — 16f Vgl. Num. 12,3 — 18 Ps. 131, 1 — 92 (768, 58,7 — M Matth. 11]. 3%

13 aöras] 1. wohl mit Diehl: ἀρχάς 26 καρδίᾳ] das entsprechende ’Avezl- yoapos-Scholion in ClPı.5 fährt noch fort: 7) ἐπειδὴ πλεονάζει κατὰ τὴν φύσιν ἡ πρὸς τὰ κακὰ ταχυτής, τοιούτοις ἠρεμοῦν μακάριον

Katenenfraginente {0

Sy "ee Matth. 5,5 In Φ i A γ᾽ } 4 "ἢ Γ Pi er 3 ; : Rr m λ ὸ m) 4 4) ἔστι κληρονομία 1 ὑψηλὴ τῶν νοῶ τῶν καὶ Ta Wa σώματα

ἔνδοξα καὶ ἄφϑαρτα κληοονομούντω).

H

la 1.8 ale

1f.Vgl. Hier. in Matth. 23 D: terram quam Psalmista desiderat ... regtione rirentium — Vgl. Ps. 26, 13?

Ἂ

1 κληρονομίας CI°

53. Matth. 5, 6

Ei δὲ χρὴ καί τινος τολμηροῦ καϑάψασϑαι λόγου, τάχα μοι δοκεῖ

χρὴ καί τινος τολμηροῦ καϑάψασϑαι λόγου, τάχα |

ι “- : n4 e x 7 -- μι I - ὀιὰ τοῦ κατ᾽ ἀρετὴν καὶ δικαιοσύν,»" λόγου ἑαυτὸν προτιϑέναι τῇ ὀρέξει τῶν ἀκουόντων ὃ κύριος. νὃς ἐγενήϑη ἡμῖν σοφία ἀπὸ ϑεοῦ καὶ δικαιοσύν")) καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις«. ἀλλὰ καὶ νἄάοτος ἐξ οὐρανοῦ καταβαίνωνγε - 5 Α γῦδ Cor 7 δι: ὌΝ = 2 [4 we © [4 Ἢ m Ak ἰδ ΝΩ͂Ν ; q 2 Sic 5 καὶ νὕδωρ ζῶνκ οὗ διψῆν ὁμολογήσας ὃ μέγας Δαυὶδ Er τινι ψαλμῳδίᾳ - es hi φησίν" νἐδίψησεν [σε] ἣ ψυχή μου πρὸς τὸν ϑεὸν τὸν ζῶντα᾽ πότε ἤξω καὶ δῳφϑήσομαι τῷ ποοσώτπῳ (Tod ϑεοῦς. .. - νἐγὼ δὲ Er δικαιοσύνῃ ὀφϑήσομαι τῷ ποοσώπῳΣ σου, χοηοτασϑήσομαι Er τῷ ὀφϑῆναι τὴ" δόξαν cov«, αὕτη γοῦν ἐστιν (κατά γε τὸν ἐμὸν λόγον") ἢ ἀληϑὴς ἀοετί;. τὸ ἀμιγὲς τοῦ χείοο- 10 vos ἀγαϑόν, αὐτὸς ὃ ϑεός. 1) τοὺς νοὐρανοὺς« καλύψασα νἀρετῆκς, καθὼς

ὁ ᾿Αμβακοὺμ διεξέρχεται. a ἦν

Ca; zu Z. 38 vgl. 11 38,4. Dagegen findet sich Z. 1 Kt — 8 oov in einem Seholion des Gregor von Nyssa ın ΟΝ 124}

#47. Kor. 1,30 4 Joh. 6,50 —5 Vel. Joh. 4,7 — 6 Ps.41,3— 7 Ps. 16,15 — 10f Vgl. Hab. 3, 3

6 [σε] Kl nach C® (σε ist wohl aus Ps. 41, 2 eingedrungen) ΤΊ ζτοῦ΄... ποοσώπῳ» Kl, vgl. auch ΟΝ

s4. Matth. 5,7

Ἁ Ὁ m 8

Θεός ἐστιν ἀληϑής, οὗ νἔλεος καὶ ἀλήϑειαι. TOOTODEVETAL. ΟΡ

11 Vgl. Ps. 88, 15 Origenes XILL 1

5) Origenes, Matthäuserklärung

δῦ. Matth. 5,7 Ἔστιν ἔλεος ψεκτὸς ὡς ἐπὶ τοῦ Σαοὺλ ἐπὶ "Ayay τὸν ἀλλόφυλον" τὸ γὰρ ἀνωφελὲς οὐκ ἔλεος οὐδὲ ἐπιστημονικῶς. καὶ διὰ τοῦτό φησιν ὁ ϑεὸς διὰ τοῦ προφήτου περὶ τῶν ἁμαρτωλῶν" »οὐκ οἰκτειρήσω καὶ οὐκ ἐλεήσωκ, καὶ Ilaölos‘ »ἴδε οὖν χρηστότητα καὶ ἀποτομίαν ϑεοῦ- ἐπὶ μὲν 5 τοὺς πεσόντας ἀποτομία. ἐπὶ δὲ σὲ χρηστύτηςι, |

la 1.2.3 01°; dagegen in ΟἹΡ 1.5 Schluß eines Aveniygayos-Scholions 1 Vgl. I. Regn. 15,9 — 3 Jer. 21,7 var. leet. (Q®®) — 4 Röm. 11,22

1 ἐπὶ] 1. ἔστι ὃ Diehl

80. Matth. ὅ, 8 Οὐκ ἔστι ϑεὸν ἰδεῖν μὴ κα- Θεὸν οὐδεὶς οὐδέποτε ὄψεται ϑαρϑέντα τῇ καρδίᾳ. ἀκάϑαρτος ὧν καὶ μεμολυσμένος τοῖς σάϑεσιν.

ἢ γὰρ καρδία ὀφϑαλμιός ἐστιν, ὁ δὲ ὁ γὰρ ὀφθαλμὸς τῆς ἡμετέρας ψυχῆς 5 ὀφϑαλμὸς ἡ φύσις τοῦ νοός. ὥσπερ τοῖς τοῦ βίου ὀχληροῖς συγκαλυπτό- οὖν ὃ ὀφϑαλιιὸς ϑεωρῶν τὸ φῶς μενος διὰ τῆς πρακτικῆς ἀρετῆς ἄνε- κατὰ φύσιν ἐστίν, el δὲ οὐ ϑεωρεῖ γείρεται καὶ ὁρᾷ τὸ φῶς, καὶ δι᾽ παρὰ φύσιν», οὕτως καὶ τὸ νοερόν: αὐτοῦ τὸν θεόν. τὸ γὰρ κατὰ φύσιν ὁρᾶν τὸ καϑαρὸν 10 ἔστιν.

Οἷα 1.2.3 ab 1, (5?) Οἷς OP

ST Matth. 5, 9 Εἰρηνοποιοί εἰσι" οἱ Τρίτος εἰρηνοποιὸς 6 Oi τὴν δοκοῦσαν μά- τὴν ἄλλοις φαινομένην χὴν Ev ταῖς ϑείαις γρα-

oa ],3 Ole σᾶ; zu Z. 1-8 vgl. Philo- CP

kalie c. VI (s. oben S. 5, 6—9); nach Hein- rici 40 App. sollÄhnliches in ClP 1 A unter Jonyooiov Νύσης stehen (nach ΟἹΡ ὃ gehört die Bezeichnung aber zum nächsten Scho- lion οἶμαι δὲ κυρίως κτλ.), zu Z. 8 vgl. Ἱ 40, ὅ

u ἔτρῳ. καταλλαγὴ γὰρ n άντων Ö ] VETO.

Sl

Er Er τῷ ἰδίῳ

«Χριστὸς ἐγέ-

111 Vgl. Röm. 8,15

cp

cla3 $

1 “ἢ

“κατὰ τὸν υἱὸν τοῦ Veod

Be. [4 5 x e ικαιοσύνη ἐστί! ὁ AnLoTos

Katenenfragmente

μάχην τῶν γραφῶν d ἀπο - δεικυὺς συμφωνίαν πα- λαιῶν ποὸς καιγάς, γὸ-

μικῶν πρὸς προφητι- κάς, εὐαγγελικῶν πρὸς 5 4 5 δᾺ εὐαγγελικάς. δι ἃ μι-

μησάμπενος τὸν υἱὸν τοῦ

ϑεοῦ υἱὸς ϑεοῦ κληϑή- σεται ἔργῳ τὸ ν»πηεῦμακ τῆς νυϊοϑεσίας« λαβών.

88. Matth. 5, 10

llavres οἱ ἐν Χριστῷ ζῆν ἠρημένοι ἢ καὶ ἄλλως πῶς τὴν ἃ χόμενοι διωχϑήσονται διὰ τὸ τῆς ἕξεως ἀνόμοιον καὶ τὴν πρὸ ὁοπὴν τῶν διωκόντων αὐτούς.

89. Matth. 5, 10

\

anonym ın cod. Ambros. D inf. 466 (976)

90. Matth.

Τῇ συντελείᾳ ν»ἐλϑὼνκ 6 Χριστὸς ἫΝ γ»στίστιν ἐπτὶ γῆς, | ιωραίνεται" οἱ γὰρ πίστει ἁλίζοντες τὴν λοιπτὴν γῆν τῶν ἀνϑοώπων συν - τηροῦσιν, οἷ τῆς πίστεως δὲ EXNEOOVTES καταπάτημα τῆς λογικῆς εἶσι

a »»"ὦ

φαῖς Eomywedortes ὁ0- ϑῶς καὶ εἰς συμφωνίαν ἀνάγοντες καὶ διδάσκον - τες τοὺς ἄλλους οὕτω φρονεῖν εἰοηγοποιοὶ καλοῦνται.

Be HETEO- ς τὰ τς

ἴα,

e eN\ - “-ν ὁ υἱὸς τοῦ ἡὑὡξεοῦ.

τὸ ἅλας

φύσεως, ὀνειδιζόμενοι ὡς ἀπολέσαντες τὸ ἴδιον ν»καλόνγα,

πω.

ho ΟῚ αὶ . Ν ἃ. δὲ 242 ὃ

ım conditur genus — 4 vgl. Mare. 9, 50

“Θ΄. 1 γῆς] danach Lücke Diehl

u. Vgl. Be 18,8 — 1f Vgl. Orig. tom. VI, 59 in Joh. (Or. IV 168, 581). Hier. in Matth. 24 ἘΠ: sal appellantur apostoli, quia per ıllos universum

f*

10

5 Origenes, Matthäuserklärung

91. Matth. 5,13 Ei er \ - ᾿ - [4 ad 5 / a: , 3.‘ ’

is ὅσα μὲν τῶν ἐν τῷ βίῳ τῶν ἀνϑοώπων οἱ ἅλες εἰσι χοήσιμοι. 7 ὃ - Ἁ ’ Σ v£ \ Ἁ 4 Ἁ 7 e 3 En \ τί δεῖ καὶ λέγειν; ἄξιον δὲ νυνὶ φάναι, κατὰ τί οἱ ᾿]ησοῦ μαϑηταὶ © x ? n - [4 (4 34 “ a Ἁ 7 7 ἁλσὶ παραβάλλονται. δοκεῖ τοίνυν μοι ὅτι, ὥσπερ οἱ ἅλες τὰ τοιάδε συνέ- χουσι {σώματα πρὸς τὸ μὴ μεταβαλεῖν εἰς σκώληκας ἀπὸ δυσωδίας καὶ ποιοῦσι χρήσιμα ἐπὶ πλεῖον εἶναι (odx ἂν διαμείναντα χοόνον. χοειώδη - x - - δ - - τοῖς ἀνϑοώποις τυγχάνοντα, χωρὶς τῶν ἁλῶν», οὕτως καὶ οἱ τοῦ Χοιστοῦ μαϑηταὶ πάντα τὸν περίγειον τοῦτον TONOr διαπρατοῦσιν καὶ συνέχουσι» ΟῚ - be) 7 - ) ar ἐνιστάμενοι τῇ ἔξ εἰδωλολατρείας καὶ πορνείας ἁμαρτιῶν δυσωδίᾳ. δοκεῖ μοι οὖν ὁ Ματϑαῖος διὰ τοῦτο ἀναγεγραφέναι τοὺς μαϑητὰς ᾿]ησοῦ ἅλας. e ον χω >» - m ” / > , > wen) 5 , ὁ δὲ ουκᾶς οὐ σαφῶς τοῦτο δηλοῖ, διόπερ ἀμφίβολος αὐτοῦ ἡ λέξις ἐστί». δυναμένη) καὶ κατὰ τὸν Mäoxov νοεῖσϑαι ὅτι ἕκαστος ἡμῶν οὐκ ὧν ἅλας ἐν αὑτῷ ἔχει" ὀφείλει τοὺς ἅλας. καὶ τάχα τόσον τις ἔχει ἁλῶν door κεχώρηκεν τῶν τοῦ Χριστοῦ χαρίτων κατὰ τὸ ν»χάρις ὑμῖν πληϑυνϑείηκ (zul ὅστις νεὗρε χάριν ἔναντι κυρίου τοῦ ϑεοῦς, ὡς Νιῶε καὶ ᾿Αβραὰμ καὶ Μωσῆς καὶ εἴ τις ἄλλος ἀναγέγραπται εὑρηκέναι χάριν ἐνώπιον τοῦ

-Ὁ- 7 Ch 5 Ἁ Ἁ 5 Ἁ \ 7 x Ἁ ἰχ4 δ - 5 [4 ϑεοῦν». συνήγαγεν δὲ ἐπὶ τὸ αὐτὸ τὴν χάοιν καὶ τὸ ἅλας ὁ ]αῦλος εἰπών" γ»ὅ λόγος ὑμῶν πάντοτε ἐν χάριτι, ἅλατι ἠοτυμένος«, εἴ τις οὖν χάριτος ἀξιωϑεὶς κενὴν ταύτην ποιήσει, οὗτος ἂν εἴη ἐν ᾧ οἱ ἅλες ἐμωράνϑησαν.

‚gmarca (zu Mare. 9,50); zu 1—17 vgl. B (Cramer I 369, 11—31 Matthaeı I

179, 3—180, 4); vorher und nachher noch Zugehöriges ?

10f Vgl. Luc. 14, 34 — 11f Vgl. Mare. 9,50 — 131. Petr. 1,2 u. ὃ. — 14 Gen. 6, Susw. — 17 Kol. 4, 6

1 μὲν τῶν Ey OMarca μὲν Β (Cramer) 9.δὲνυνὶ B τοίνυν CMATCA | φάναι B (Matthaei) φαίνεται Οὐ B (Cramer) 3 συνέχουσι nach B συνέχοντες CMATca 4 {σώματα nach B 95-6 (οὐκ---«λῶν nach BP (Cramer, Matthaeı hat Lücke) 7 διακρατοῦσιν nach B περικρατοῦσιν GMATEA 8 ἀνϑιστάμενοι τῇ B (Matthaei) ἐνϑιστάμενοι τοῖς CMATC A 12 ὅσον B +-ar Gmarca 14—16 <xzui—Veoö> nach D (Cramer, Matthaei)

92, Matth. 5, 13 [Οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι πίπτοντες δύνανται μυριάκις συγγνώμιης τυχεῖν, ὃ δὲ διδάσκαλος ἐὰν τοῦτο πάϑῃ πάσης ἀπεστέρηται ἀπολογίας καὶ τὴν ἐσχάτην δίδωσι τιμωρίαν. ]

Οἷα 1.3 Ce, in ΟΡ 1.5 in einem "Iveriyoapos-Scholion; dagegen unter Α΄ ρυσο- στόμου bei Cramer I 33, 24—27; in der Tat ist cs Chrysostomus hom. 15 p. 194 C

Katenenfragmente 5) 93. = ++ Matth. 5, 14

eg ἐστιν ἀληϑινὺν TO τοῦ κόσμου λέξοντος᾽ »"ἐσημειώϑη ἐφ" © τὸ φῶς 00V. φῶς δὲ αὐτοὶ κατὰ μετοχὴν γενόμεγοι.

m \ gl. ‚Joh }, η 11 Ps. 4, 4

a 94.

Matth. 5, 14

TI 7 ΄ δ: 5 ‚ I Πόλις ἐστὶ' ἐπάνω ὄρους κειμένῃ 7 ἐν ϑεοσεβείᾳ ἐνάρετος πολιτεία.

Ὑδε 951. Matth. 5, 15

3 -- | Οὐ χρὴ τὸν λύχνον Οὐ δεῖ τοίνυν τὸν ᾿ς ni e 7 e “-.- φωτίζοντος ἐαινεδὴς φῶς ὑπὸ τὸν μόδιον εἶναι, ἅψαντα λύχνον ἐν ψυχῇ

᾿ς: ᾿ ὮΝ , ἃ \ ; R Ἄ ’, 5 ᾧ ο γνώσεως, ὃν οὐ τιϑέ- τὸ σιτομέτριον λογικὸν κρύπτειν αὐτόν, ασιν ὑπὸ μόδιον, ᾿ ἀλλ᾽ ἐπιτιϑέναι λυχνίᾳ, 5 ἀλλὰ τῶν πιστῶν οἶκο- ἧς σύμβολον Μωυσῆς

Li

C&; vgl. IT 42, 10—43,1 Ca 1.2,3 Obı.5 clie δ zel, Or. IX 237,

14—21 (in einem länge-

ar

ren Origenes-Scholion); das gleiche von μοδίῳ an | | bis zum Schluß auch IX i 258! Das längere Scho- lion zu Lue. 8,10 (Oö περὶ αἰσϑητοῦ λύχνου---ξαυ- τῶν λυχνίαν) kehrt in 501- ner Hauptmasse (Ὁ γὲ μὴν — ἑαυτῶν λυχνίαν) anonym συ wieder in Gmarfe — B (Cra- N ce mer 1 306, 20—307, 16 Meattlıaeı I 69, 12-—- 71, 4).

10

19 σι

34

γόμων διδόντων ITO OLTO- μέτοιον Er καιοῷκς. ἐπὶ δὲ λυχνίαν ψυχὴν ἢ a - - 4 λογικὴ" ἕξω", ἧς τύπος Kr h) _ ” ’ ἢ zaoa Mwoei λυχνία χουσΊ):

va πᾶσι τοῖς ἔν τῇ οἰκίᾳ λάμπῃ τουτέστιν τοῖς ἑκκλησιαστικοῖς κατὰ τὸ ποινωγιπκόν,

οἵ --ΤΟΙ͂ Vgl. Ex. 2217 Vgl. Luc. 8,16

μοδίῳ WET γὰρ σιτομε - τοείσϑωσαν ὑπὸ τοῦ πι- στοῦ καὶ φρονίμου olxo- ’ὕ δ νόμου οἱ σύνδουλοι, βλε- πέτωσαν δὲτὰς αὐγὰς τοῦ λύχγου ἐπικειμένου τῇ λυχνίᾳ καὶ εἰς φανερὸν διὰ λόγου προαγομένου ἐν τῇ οἰκίᾳ πάντων »Ὡ Ὁ a 7 aa mn e) h) τῇ ἐκκλησίᾳ. ἀλλ᾽ οὐδὲ ς x \ u 4 [4 γὐσπὸ τὴν κλίνηνκ τιϑέασι τὸν λύχνον, ἔνϑα τις ἀναπαύεται, οὐδὲ ἄλλου τινὸς σκεύους ὑποκάτω, τοῦτο γὰο ὁ ποιῶν οὐ προνοεῖται τῶν εἰσπορευ- ομόνων εἰς τὴν οἴκίαν.

25, 80 -- ΘΗ Vgl. Luc. 12,42

96 1]. Matth. 5, 15

Origenes, Matthäuserklärung

nd %

5 7 5 - ἀπέϑετο Er τῇ σκηνῇ τοῦ μαρτυοίου.

μοδίῳ μὲν γὰρ σιτομιε- τρείσϑωσαν ὑπὸ τοῦ πι- στοῦ καὶ φοονίμου οἶκέ- του οἱ σύνδουλοι, βλεπέ- TWoar δὲ τὰς αὐγὰς τοῦ λύχνου ἐπικειμένου τῇ λυχνίᾳ ἤγουν τῇ ἐκκλησίᾳ -τάν - δ 3 5 \ © \ τες. ἀλλ᾽ οὐδὲ »üno \ [4 7 x τὴν κλίγηνκ τιϑέασι τὸν λύχνον, ἔνϑα τις ἀνα- “παύεται, οὐδὲ ἄλλου τι-

γὸς σκεύους ὑποκάτω: τοῦτο γὰο ὁ ποιῶν οὐ ποογοεῖται τῶν εἶσπο-

οευομένων εἰς τὴν οἰκίαν.

— 15 Vgl. Marc. 4, 21 —

Οἱ καίοντες τὸν λύχνον καὶ τιϑέντες ἐπὶ τὴν λυχνίαν, ἵνα λάμπῃ πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ, προτρέπονται καὶ τοὺς ὃν τῇ οἰκίᾳ βλέποντας τὴν τοῦ λύχνου λαμπρότητα καὶ αὐτοὺς καίειν τὸν ἑαυτῶν λύχνον. ἰσπου- δάζειν γὰρ χρὴ τὴν δοϑεῖσαν ἡμῖν λαμπρότητα φυλάττειν Er ὑψηλῷ καὶ 5 μὴ συγκαλύπτει»" ἀογίᾳ, ἧς σύμβολον ἡ κλίνη ἀναπαύουσα τὸ σῶμα ταῖς

- - »“ - 3 / Y 2 [4 caozızals ἡδοναῖς" οὐ γὰο φυσικῶς ἡμῖν, ἀλλ ἐκ δόσεως τὸ παλόν.

Α το

Aner 5 .“ δ \ ε -“- nd dh." GR φ -ι7τῳ δὲ τοιοῦτον ἀμιελούμενον ἀφίσταται. ἀπάγει δὲ ἡμᾶς τῆς ἰδίας φιλοδοξίας »- ni . “Ὁ ς ’, τὴ" τοῦ ϑεοῦ δόξαν τέλος τῶν ἔογων προτιϑείς.]

ΟἰΔ., ὃ, 8 ΟἹ 1.5 Qleclue vgl. Or. IX 237, 23—31 (Schluß des längeren Ori- genes-Scholions, vgl. zu Nr. 9ὅ 1); Z. 3 σπουδάζειν — 8 προτιϑείς in C!* 2 unter ᾿Αγνεπιγράφου, in O1® 1 Cl® unter ᾿“πολλιναρίου, in ClUC fehlend

Οὐ λέγει: λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσδεν τοῦ ϑεοῦ"

"ὦ

2)

δεν ı ͵ a “7 οὐδὲ γὰρ λύχνων φῶς λάμπει „ et.

ἔμπροσθϑεν ἡλίου.

cla 2.3 Clb 1.5; dagegen Οἷ8 1 ΟἹς unter Θεοδώρου

τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσϑεν τοῦ ϑεοῦ ...

7 ἡλίου + τοῦ αὐτοῦ" φῶς ἔστιν ἡ ἐνά- ρετος πολιτεία Ola 2 Ole(C!P1.5 stellen diese Zeile, zu der Nr. 75u- 94 zu vergleichen ist, vor Z. 1); Cl 1 hat Fos—nosıteia unter (5 und fährt fort mit τοῦ αὐτοῦ: Οὐ δεῖ κτλ.; in Cl bedeutet das τοῦ αὐτοῦ: Theodor, und es geht weiter mit οὐ δεῖ ἐν

νϑρωπος φωτισϑῶσι vgl. Heinriei

43 App. 1 ἃ. ὅ

“Ὥσπερ τὸ νήπιον οὐ λυομένων σχημάτων ἢ τῶν μελῶν ἀνὴρ

ἜΤΗ αι εἶς san) > | , “ - γίνεται ἀλλ᾽ αὐξανομένων, οὕτω:

-_—

mr. = " και TOVTO ἀκουσῇ.

Ε1

a 5% πὰ “-

1;

ΠΙᾺ 9. 8 δ, 5 cl

4 ἀκούσῃ + ἡ μία γὰρ καὶ αὐτὴ ἀνϑοω- πότης yervndelca Ev ϑεοσεβείᾳ προκό- arte αὐξάγουσα ἐν τῇ ταύτης γνώσει 51. 3. 3 0%

Katenenfragmente

ὡς εἰ καὶ τοῖς λύχνοις ...

97. Matth.

en δι

90. Matth.

5,16 ἐν ’ m 2 1 9 ’ “ῶώσπιο"! τῶν ανὐϑοηζώτν Α “ » (φησὶ) λαμψάτω τὸ φῶς. οὐχὶ ἐνώπιον τοῦ θεοῦ 7 a e ἢ Due?) Pe yan,ı (οἷδε yao ὁ ϑεὸς τὰ Eoya ὑμῶν). ἀλλ ἐνώπιον" τῶν ἀνϑοώπων. ἵνα δο- ω rd Mi \ 6 > > -- ξασϑῇ ὁ ϑεὸς ὑπ᾽ αὐτῶν.

ΟΡ

111 Vgl. Orig. tom. II 17 in Joh. (Or. IV 74, 20ff): οὐ γάρ {φησιν »δαμψάτω

ἐντολὴν ἐδίδου τοῦ

λάμψαι τὸ φῶς αὐτῶν ἔμπροσϑεν τοῦ ἡλίου --- Οἵ Vgl. Job 11, 11?

5,17

“Ὥσπερ ἐπὶ τῶν veoyror παι- δίων ἔστιν ἰδεῖν" (προκόπτουσι γὰρ ἐπὶ τὸ ἀνδρῶδες οὐ τῆς μοοφώ - σεως αὐτῶν καταλυομένης, ἀλλ᾽ αὐξανομένης μᾶλλον καὶ ἔτι μου- φουμένης κοειττόνως), οὕτω γέγονε καὶ ἐπὶ τοῦ νόμου: οὐ λυομένου

CP 7 οὐ] 1. <oö) οὐ

6 Origenes, Matthäuserklärung

[μᾶλλον] ἡ νέα παραγέγονε διαϑιηκη ἀλλὰ μεμορφωμένου {μᾶλλον» καὶ

10 τετελειωμένου ἀκριβέστερον. καὶ τοῦτο ἔστιν ἡ ἐν χάριτι διαϑήκη, ἢ παλαιὰ ἀνακαινισϑεῖσά TE καὶ μορ- φωϑεῖσα.

ST [μᾶλλον] ... (μᾶλλον. Dichl

98. Matth. 5.17

Ei μέντοι ἐν τῷ νόμῳ λόγοι (ἔφη, τις). μενοῦσι καὶ οὐ παρελεύσονται" καὶ γὰο αὐτοὶ οὐ βλεπόμενοι καὶ αἰώνιοί εἶσιν. οὐ καταλύει δὲ τὸν νόμον οὐδὲ Er σαββάτῳ λέγων" νἄἂρον τὸν κοάββατόν σου καὶ περιπάτεικ. κατα- λύειν δὲ δοκεῖ τὸ γράμμα, ἵνα τὸ πνεῦμα στήσῃ ναοῦ, ϑυσιαστηρίου, ϑυσιῶν, καϑαρισμῶν. ἀοχιερέων, ἡμέρας ἱλασμοῦ, σαββατισμοῦ γῆς καὶ τῶν λοιπῶν. δόξει δὲ καὶ τὸ νὃ νόμος καὶ οἱ ποοφῆται ἕως "Ιωάννουκς καταλελύσϑαι. πληροῦται δὲ μᾶλλον καὶ τότε.

σι

ca Οἷα, 2. 8 ΟἹΡ 1 die 9. Vgl. II. Kor. 4, 18

3 Joh. 5, 11 --- 6 Matth. 11,13

1 εἰ μέντοι — καὶ (so CR )] οἱ λόγοι τοῦ νόμου Ola]. 2 ob 1 qle 6—7 δόξει — orte < (8

99. Matth. 5,18. 19 Mia δὲ κεραία οὐ παρ᾽ “λλησι μόνον ἐστὶν τὸ ἰῶτα, ἀλλὰ καὶ παρ᾿ “1 ' 4 \ Ἄ 5 -_ λ ,7ὔ ἣν BY), / \ DI m e a / βραίοις τὸ παρ᾽ αὐτοῖς καλούμενον ἰῶϑ. δύναται δὲ τὸ ἰῶτα ἕν ἢ μία κεραία συμβολικῶς λέγεσθαι ὃ ᾿]ησοῦς, ἐπείπερ ἡ ἀρχὴ τοῦ ὀνόματος 5 ὡς ἃ "ὦ 7, > ἢ \ "5 ς , sa w- dm , αὐτοῦ οὐ παρ᾽ "EAinoı μόνον, ἀλλὰ καὶ παρ᾽ “Eßoaioıs ἀπὸ τοῦ ἰῶϑ' γρά- φεται, καὶ ἔσται ἡ μία κεραία ὃ "]ησοῦς, ὁ λόγος τοῦ ϑεοῦ Ev τῷ νόμῳ οὗ παρερχόμενος αὐτὸν ἕως πάντα γένηται. ἰῶτα δ᾽ ἂν εἶεν (ὡς αὐτός φησι) καὶ αἱ δέκα ἐντολαὶ τοῦ νόμου" πάντα γὰρ παρέρχεται καὶ αὗται οὐ παρέρχονται. ἀλλ᾽ οὐδὲ ὃ ᾿]ησοῦς παρέρχεται" κἂν πέσῃ »ἐπὶ τὴν γῆγι, ἑκουσίως πίπτει, ἵνα ν»καρσπὸν mod φέρῃ. τὸ δὲ ἰῶτα ἕν ἢ μία κεραία 10 πάλιν τὰ ἄνω καὶ τὰ κάτω περικρατεῖ.

ψι

«- ww

ce ple],2, O1, (δ ἢ) Qeolue Nr, LXXYV, 3-8 vol, Or. IX 570 δῖ Vgl. Joh. 12, 24

4 μόνοις Ca] | τοῦ ἰῶτα ιωϑ Ola 1 > 7] οὕτως τὸ ἰῶτα ἕν 1) (Ἰὰς 6 ἰῶτα — 10 περικοατεῖ < ΟἸπὸ 9. ἢ μία κεραία < OR

Katenenfragmente ἢ

-ἢ

100. Matth. 5. 19

Ὃς ἂν λύσῃ μίαν τῶν Erro)@r τούτων τῶν ἐλαχίστων " Α 7 “ \ 5 [4 5 ’ a ᾽ 5 5 καὶ διδάξῃ οὕτως τοὺς ἀνϑρώπους, ἐλάχιστος κληϑήσεται Fr τῇ βασιλείᾳ.

Ξ

| 11 Zu diesem Textwort steht in Οὐ ein ὦ, während das folgende Scholion | (Ὅτι μὲν οὖν κτλ.) unter 'Aro (᾿“πολλιναρίου) steht. 10 Zeilen tiefer folgt unter ὦ (= ὡραῖον) ein Scholion ὅταν δὲ ἀκούσῃς — γέενναν ἐμπεσεῖται, das tatsächlich ein Exzerpt aus Chrysostomus hom. 16 p. 208 AB darstellt.

101. Matth. 5, 22

Ξ ω

“io τὸν ἄνϑοωπον ἁπλῶς καλῶν μωρὸν ἔνοχός ἔστι ταῖς εἰυἡ μέναις κολάσεσι, πῶς οὐ μειζόνων κολάσεων ἄξιός ἔστιν ὁ τὸν πιστὸν οὕτω καλῶν: 5 x ’ 3 x % 5 ei 5 [4 > \ \ “ οὐ γὰρ μότον εἰς τὸν πιστὸν (κα 6 ἀνϑροωπος) καϑύβοισεν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ μυστήριον τῆς πίστεως ἡμῶν. φοονίμους γὰρ καὶ σοφοὺς τοὺς πιστοὺς

ὅ δεῖ καλεῖν, ἀλλ᾽ οὐ μωρούς TE καὶ ἀναισϑήτους.

CP

2 πῶς οὐ] 1. noow? KR]

109 1. Matth. 5,25. 26

Ἂ ? , 3 e nd , x 5 f e " Artiöizos ἔστιν 0 τῆς σω- ΖΔιχῶς ronteor τὸν ἀντίδικον" ὁτὲ y [4 © -- 5» 7 h) © \ \ 7 Ὁ 9 % - a 7, τηρίας ἡμῶν ἐναντίος καὶ ὁ τοῖς μὲν τὸν διάβολον. otedetortolsVehı]- ϑελήμασιν ἔναντίος καὶ ὁ πλησίον μασιν ἡμῶν ἀντικείμενον" (VOuor. Er τοῖς λυπηροῖς. καὶ ὃ μὲ" πρῶτος καὶ ὁ μὲν διάβολος πρῶτός ἔστι"

ὁ διάβολος, ὁ δὲ δεύτερος ἡ ἐντολή, ἀντίδικος, δεύτερος δὲ ἢ ἐντολή.

" πε oa

07], 2.3 00 14.157) 0% (in Ol gent Ὁ Ὁ u ΕῚ , EL ,ὔ Er voraus: οὐ προσέϑηκεν εἴτε δικαίως εἴτε ἀδίκως. τοῦτο δὲ βούλεται εἰπεῖν: in

2 Hss. Heinrieis unter Βασιλείου oder Σευήρου

1-- 7 Vgl. Chrysostomus hom. 16 3 ζνόμον» Zahn Forschungen 2, 35 Ὁ. 219 Ο unter τοῦς... φασι

Origenes, Matthäuserklärung

St „In

καὶ ὃ τρίτος (ws) εἴρηται. πῶς δὲ οὐκοῦν παραινεῖ ὁ Χριστὸς πρὸς εὐνοοῦμεν ἑκάστῳ, ζήτει. ἀμφοτέρους διαλλαγῆναι, τουτέστι πρὸς μὲν Tor διάβολον ὡς um ἔχοντάς τι ἐν τῇ κρίσει τῶν ἐκείνῳ 10 φίλων, πρὸς δὲ τὴν ἐντολὴ" ὡς πάντα τελέσαντας τὰ παρ᾽ αὐτοῦ. ἐντεταλμένα" εἰ μὴ γὰρ οὕτω πρὸς τὴν κρίσιν ἔλθης, τὸν ἔσχατον κοδράντην ἀποδώσεις. 150 ὁδὸς ydo ἔστιν οὗτος ὁ βίος. 6 Vgl. Hier. in Matth. 28 Β: alüi ... adversarium diabolum interpretantur et volunt..., ut...nec faciamus eum pocnas sustinere pro nobis — 15 Vgl. Hier. in Matth. 27 D: dum in istwus sueculi via currimus

6 ζὡςΣ ἘΠῚ 102 LI. Matth. 5, 25. 26

Ἕως εἶ (φησί) κατὰ τὸν βίον τοῦτον (ὁδὸς γὰρ ὃ βίος ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων παροδευόμεγος), προσδέχου καὶ μὴ παραλογίζου τὴν Ex τοῦ συνειδότος ὑπόμνησιν». ei δὲ καὶ παραλογίσῃ καὶ παραδράμῃς τὸν βίον, αὐτὸ τὸ συνειδὸς ἀντιδίκου τάξιν ἐπέχον ἐπὶ τοῦ κριτοῦ κατηγορήσει καὶ ὑπὸ τὴν ψῆφον ποιήσει σε τοῦ δικάζοντος, καὶ παραδοϑήσῃ ταῖς ἀνηκέστοις κολάσεσιν. ἃ οὐκ ἂν ἔπαϑες, εἴ γε κατὰ τὴν ὁδὸν εὔνοιαν ἐκτήσω πρὸς τὸν ἀντίδικον, τοὺς ἐλέγχους ὡς μετ᾽ εὐνοίας προσφερομένους καταδεχόμενος. τοῦτο γὰρ καὶ ὃ ϑεσπέσιος εὐαγγελιστὴς ᾿ΪΙωάννης ἐπιστέλλων φησίν" »ἐὰν ἡ συνείδησις ἡμῶν μὴ καταγινώσκῃ, παρρησίαν ἔχομεν πρὸς τὸν 10 ϑεόνκ.

Φ Fi

Cla2, wo τοῦ αὐτοῦ = Origenes zu sein scheint (in anderen Hss = "Avent- ράφου oder «Σεβήρου). Ζ. 1£ entspricht Nr. 102 I 2.15

9 Vgl. I. Joh. 3, 21 (über Origenes’ Text 5. Tischendorf z. St.)

103. Matth. 5, 27. 28 Ἢ συγκατάϑεσις τῆς ἁμαρτίας τελεία τίς ἔστι κακία, κἂν μὴ πράξῃ

τις αὐτήν. κἀντεῦϑεν ὃ σωτὴρ ἀναγχγαιτίξων ἡμᾶς τῆς τῶν ἁμαρτημάτων αἰτίας ταύτην δκπκόπτειν πειρᾶται" μὴ οὔσης γὰο ταύτης ὃν ταῖς ἡμετέραις ψυγαῖς οὐ συμπερανϑήσεται πρᾶξις. CP

11 Vgl. Hier. in Matth. 29 A: si vero consenserit ... de propassione transivit

ad passionem, et huic non voluntas peccati deest, sed occasıo

BRETUr

Katenenfragmente

104. Matth. 5, 32

ς“,7΄ὺὅ΄ » vo m 3 “ νι δ 5 . , ΄ Ἰστέον δὲ ὅτι Ev πολλοῖς οὐχ εὕρομεν τὸ ὁ ἀπολελυμένην γα μήσας

11 D.h., wie heute D cold. it und wie ehemals codd. ap. Aug. (Tischendorf)

> ,ὔ 1» a ’ Ja N BR: γ»Οὺ λήψῃ τὸ ὄνομα τοῦ κυρίου ἐπὶ ματαίῳκ τῆς

, x 5 x (4 "ἢ [4 e 5 ? ζήτει δὲ εἰ καὶ οὕτως εἴοηταί που ὡς ἐνϑάδε

ἐντολή.

105. Matth. 5, 33

1. Ex. 20,7 — Deut. 5, 11

”Eotw δὲ ἡ τοῦ βίου ἡμῶν μαοτυρία βεβαιο-

τέρα ὅοκου.

δεῖ δέ τις ἀναιδὴς μὴ δυσωπούμενος ὑμῶν τῷ βίῳ τολμᾷ ὑμῖν ἐπαγα- γεῖν ὅοκον, ἔστω ὑμῶν τὸ ναὶ ναὶ καὶ τὸ οὗ 10 οὐ ἀντὲ ὅρκου.

cla1.3 clef. 348

21. ὑμῶν Ὁ Kl, vg. 2.6

5

100. Matth. 5, 8ὃ---37 TO οὐκ ἐπιορκπκή - σεις καὶ τὰ ἑξῆς.

ἐάν τις ἀναιδὴς ἐπάγῃ τοῖς ἁγίοις ὅοκον», ἀντὶ τοῦ 00X0v ἔσται αὐτοῖς τὸ ναὶ καὶ τὸ οὔ.

C° 1. 2 (beide unter ᾽ῶρι- γένους Κυρίλλου) Ole f. 33%; vgl. II 53, 22

107. Matth. 5, 37

δεκαλόγου τοίτη γέγραπται.

Κωλύει τὸν ὅοκον ὁ Χριστός, ἵν᾽ ὁ βίος ἡμῶν y ἡ 4 \ > 7 ἢ ἀληϑὴῆς TE καὶ ἀκί- βδηλος.

5 [4 e - \ εἰ δὲ τις ἡμῖν μὴ πι-

7 5 , » στεύσειεν ἀναιδὴς, δεῖ ποὺς αὐτὸ" λέγει» τὸ ναὶ 2 τὸ οὔ.

ΟΡ

3 ἧ Diehl ein CP

Eöboor@v μὲν yao τις τυχὸν παρασφάλλεται, μὴ ὀμνὺς δὲ οὐκ ἂν τίς Mer 3 ’ὔ ᾽ x [4 e ? [4 NOTE ἐπιορκήσειεν. ὅρκον δὲ εὑρήσεις τὴν" ἀμετάϑετον ἑκάστου »Beßaiwo«,

ὡς ἐν τῷ νὥμοσα καὶ ἔστησας καὶ νὥμοσε κύριος καὶ οὐ μεταμεληϑηήσεταικ,

Cla 1,3 0le

2 Vgl. Hebhr. 6, 16 — ὃ Ps. 118, 106 — Ps. 110, 4

60

Origenes, Matthäuserklärung

108. Matth. 5, 39

Οὐ περὶ ἀνεξικακίας Uorov λέγει προστιϑεὶς τῇ σιαγόνι τῇ δεξιᾷ καὶ τὴν ἄλλην" παρὰ φύσιν γὰρ καὶ ἔνυβοίζων ταύτην τύπτει. ὃ οὖν ἕτοιμος ὑποὸς ἀπολογία)' παντὶκς πεοιπεσὼν κακοήϑει περὶ τῆς ἐν αὐτῷ πίστεως οὐκ ἀντιστήσεται. τύπτοντι δὲ δεξιὰ τὰ λογικὰ δόγματα παρα- 5 ϑήσει καὶ τὰ ἠϑικά, δυσωπῶν παύσασϑαι τῆς κατηγορίας [καὶ] τῆς προ- κοπῆς τῆς Ent τοῖς ϑειοτέροις σκαγδαλιζούσῃς τοὺς μὴ βλέποντας αὐτὸν

τὸν λόγον.

Clb 1.5, von Z. 8 περὶ an auch CR 1.2.3 Cle

3 Vgl. I. Petr. 3,15 — - {1 Vgl. Hier. in Matth. 31C: si nos haereticus in disputatione percusserit et dextrum dogma voluerit vulnerare etc.

4 λογικά, wie Or. Fragm. XIV in Thren. (Or. III 241, 4)] ϑεολογικά Ca]

Cle > {καὶ Elt | κακηγορίας ? Diehl

109.

Matth.

Ὃ μιμητὴς ϑεοῦ καὶ Χριστοῦ τὸν Ev αὑτῷ λόγον ἥλιον καὶ τῇ» ἕν αὑτῷ λάμπουσαν δικαιοσύγΊ)' ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ 5 ἀγαϑοὺς καὶ τὸν διὰ στόματος λόγον αὑτοῦ ὑετὸν οἰκονομικῶς βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδί- κους. τουτέστιν" ἁμαρτωλούς.

C2Cc°e1.2 Cl; Clb 1.5 unter Theodor von Heraklea

1jf Vgl. tom. VIII, 17 in Joh. (Or. IV 350, 6ff)

5, 45

Δεῖ τὸν μιμητὴν" τοῦ «Χριστοῦ κατὰ πάντα μιμεῖσϑαι αὐτόν, καὶ καϑάπερ ἐκεῖνος ἀνατέλλει τὸν ἥλιον ἐπὶ δικαίους τε καὶ, ἀδίκους οὕτω "αὶ τοῦτον ἔφαπσιλοῦ!' τὴν ἀγάπην ἐπὶ τοὺς φιλοῦντάς τε αὐτὸν καὶ μισοῦντας.

(UP

6 ὑετὸν eine wirkliche

Variante ?, vgl. Or. IV 350, 11 Clemens Al. II 238, 12 (IL 141, 31 steht zwar

υἱὸν, aber ist vielleicht auch ὑετὸν zu lesen). Vgl. auch Clem. hom. 3, 57

110. Matth. δ, 46—418

᾿Ατελὲς μὲν TO ἀγαπᾶν τοὺς ἀγαπῶντας μόνον" τοῦτο γὰρ δοκεῖ

\ \ m “

διὰ κέρδος γεγονέναι καὶ οὐ δι ἀρετήν". τὸ δὲ καὶ τοὺς μισοῦντας ἀγαπᾶ! 5 5 \ \ “- 5 ὔ ’,ὔ > ᾿ % 7 \ 5 5 5»ὕ

δι᾽ αὐτὸ τὸ τῆς ἀγάπι;ς καλόν ἔστι καλὸν καὶ τέλειον καὶ οὐ δι’ ἄλλο τι.

ΟΡ 21 Vgl. Lue. 6,27

Katenenfragmente 61

111. Matth. 5, 18

μ᾿ Α

r7/A e 4 . “ἢ \ δ e Ν ’ b ’ Τέλειος ὁ πάσας ἔχων τὰς ἀοετὰς ἢ ὁ εἰς τέλος ἀγαϑός. Ca ij. m. «Ö, cs geht aber kein Schlußzeichen vorhsr; vgl. 11 56, 14 f

112. Matth. 5, 48

rt? ᾽ 5 672 δ I , - “ - 5 ’ , Tereıös ἔστι" ἄνϑοωπος ὁ Er μιμήσει ϑεοῦ Er τοῖς ἰδίοις μέτροις.

Cla2,.3Clb 1.5 Coisl. 206; Cl} und Ambros. D inf. 466 (976) unter "Azo/4ı- vaolov

113. Matth. 6,1. 2 5; 57 Ἄ Ὡ- 3 4 a N ? ᾿ 7 τῇ Ἁ N nn v ἄλλοις ἀντιγράφοις τὴν δικαιοσύνην φησί. σκοπὸν δὲ τῆς ἐλεημοσύνης προοτίϑησιν ἡμῖν τὴν παρὰ ϑεῷ δόξαν, οὐ τὴν παρὰ ἀνϑοώ- σοις. οἷς γάρ τις ἀρέσκειν βούλεται, παρὰ τούτων μισϑὸν ἔχει τὸν ἔπαινον. > \ e 2 “ \ \ ΕΞ ’ "5. Υ e au

οὐ μὴν ὁ ϑεαϑεὶς ἤδη πρὸς τὸ ϑεαϑῆναι πεποίηκεν, ἀλλ᾽ ὁ ϑεωρεῖσθαι

βουλόμενος καὶ τοῦτο ποιῶν.

Cla], ebenso Ambros. D inf. 466 (976); in C!?3 als Apollinaris-Scholion

1 Die Lesart δικαιοσύνην (nicht ἐλεημοσύνην W ©) wie in BD syrs it — 2ff Vgl. Hier. in Matth. 33 B: non dei mercedem sed suam; laudati sunt enim ab hominibus, quorum causa exereuere virtutes -— 41 Sachparallele beı Chrysostomus hom. 19 "Ὁ. 245 A

114. Matth. 6, 1 “Ὥσπερ πυρὶ ὕδωρ del μαχόμενόν ἐστι καὶ πῦρ ὕδατι καὶ οὐδ᾽ ἄν ποτὲ συσταίη τὰ τοιαῦτα διιοῦ, οὕτω κενοδοξία καὶ ἀοετὴ ἀλλήλων εἰσὶν ἐναντία καὶ οὐδέποτε ἔν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ ψυχῇ συνυπάρχειν δύνανται. οὐκοῦν ἐξο- ριστέον τῶν ἡμετέρων ψυχῶν τὴν κενοδοξίαν καὶ τοῖς διατάγμασιν ἔμμενε - τέον τοῦ Χριστοῦ.

ΟΡ

2 (ζκαὶΣ κενοδοξία Dielıl 3 τῇ αὐτῇ Kl τοιαύτῃ ΟΡ

62 Origenes, Matthäuserklärung

115. Matth. 6,3 To δεξιὸν καὶ καϑῆκον ἔργον γιιώσκει ἣ ἀριστερά, ὅτε μολύνεται ὑπὸ φιλοδοξίας.

1.3. ὃ; vgl. (unter ἄλλως τε) ZI 57, 151

ii Vgl. Hier. in Matth. 33 A: non solum elemosynam sed quodcumque Jacientes boni opcris, debet sinistra nescirc; si enim Alla scicrit, statim dextra cpera commacula[n]tur — 1 ὅτε οὐ μολύνεται II

116. Matth. 6, 5 5 μὴ \ \ 3 5 “ [ῳ nd \ \ 5 6 “Ψ \ e) Οὐκ ἔστι πονηρὸν τὸ εὔχεσϑαι Er τῇ ὁδῷ. καὶ γὰρ ἔν ὁδῷ καὶ ἂν κλίνῃ καὶ ἔν τραπέζῃ καὶ Ev παντὶ τόπῳ τῆς δεσποτείας αὐτοῦ καλόν ἔστι τὸ εὔχγεσϑαι καὶ ποιεῖν ἀγαϑόν.

ΩΡ

117. Matth. 6, 5. 6 Φαῦλον δὲ καὶ τὸ μὴ ἐπ᾽ εὐθείας edyeodaı, ἀλλ᾽ ἐν γωνίαις, al εἶσιν εὐϑεῖαι κεκλασμέναι,. καὶ ἐν πλατείαις. ὧν al ὁδοὶ ἀπάγουσιν »eis τὴν ἀπώλειανι. [εἶτα διαβαλὼν τοὺς οὐ προσηκόντως χρωμένους τῇ εὐχῇ καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου καὶ ἀπὸ τῆς διαϑέσεως εἰσάγει τὸν ἄριστον τῆς προσευχῆς τρόπον καί φησι" 500 δὲ ὅταν προσεύχῃ, εἴσελϑθϑε.] |

€

ΟἹΡ 4, andere Hss. als Stück in einem anonymen Scholion ; vgl. 17 58, 17—59, 1. Z. 3 εἶτα ---- Schluß ist jedenfalls Chrysostomus hom. 19 Ὁ. 247 C

11 Vgl. περὶ εὐχῆς 19, 3 (Or. II 342, 27ff) — 2 Vgl. Matth. 7, 13

118. Matth. 6,7. 8

Τινὲς φήϑησαν τὸν κύριο" ἔν τούτοις ἀπαγορεύειν τῆς προσευχῆς τὸ πλῆϑος, σφόδρα ἀποσφαλέντες τῆς ἀληϑοῦς διανοίας τῶν ῥητῶν. ποῦ γὰρ ἔχει χώραν τοῦ ἀποστόλου τὸ παράγγελμα" νἀδιαλείπτως προσεύ- yeode«; ὃ δέ γε κύριος οὐ πλῆϑος ἐνταῦϑα ἀναιρεῖ προσευχῆς ἀλλ᾽ ἀτοπίαν 5» αἰτήσεως" βαττολογία γὰρ οὐχ ἡ πολυλογία λέγεται, ἐὰν ἄριστα ἢ τὰ

λεγόμενα. ἀλλ᾽ ἣ ἄκαιρος φλυαρία.

Οἷα 1, 2. 3 ΟἹΡ δ, in ΟἹΡ] nur Z. δῖ. βαττολογία---φλυαρία; zu Ζ. 5f vgl. Chry- sostomos hom. 19 p. 249 A βαττολογίαν ἐνταῦϑα τὴν φλυαρίαν λέγων

8 I. Thess. 5, 17

Katenenfragmente 63

119. Matth. 6, 9. 10

“Ἅγιος γὰρ ὧν Ev ἁγίοις κατοικεῖ. νἔσεσϑες, ydn yon, γἅγιοι. ὅτι aa eine. οὐδεὶς δὲ (olsaı) βέβηλος καὶ ἀκάϑαρτος καὶ πόρνος δύνα- ται dt ειν τὸ ὄνομα τοῦ ϑεοῦ" ᾧ yao ἡγίασται τοῦτο, συμβέβηκεν a ic ayı a “γεγονέναι. καὶ τότε εὔχεται ἐλϑεῖν τὴν βασιλείαν λέγων" ἐλ- 5 δ ότι ἢ βασιλεία σου, ὅταν μὴ βασιλεύῃ ϑάνατος ἐν αὐτῷ οὐδὲ ἡ βασιλεύουσα ἁμαρτία ἐν τοῖς ἀνϑρώποις. ϑεὸς γὰο ὧν βασιλεύει πάσης ᾿ u ed ao x ya L J γογικῆς ψυχῆς, ὅπου μηδεὶς ἄλλος βασιλεύει.

Ὁ}»1. 3. 3. ΟῚ, δ 1 Lev. 19,2 π΄ ὃ. — 5f Vgl. Röm. ὅ, 14. 2]

3 ἡγίασται, τούτῳ C]® ] 41 ἐλϑέτω — σου < Ol®P5 ff ὅταν---βασιλεύει unter ᾿Αἰνεπιγοάφου ΟἹΡ 1]

190. ᾿ Matth. [7 δὲ ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου δηλοῖ τὸ δοξασϑήτω διὰ τῆς ἡμετέρας ζωῆς, τουτέστι" καταξίωσον (φησίν) οὕτως πολιτεύεσϑαι ἡμᾶς κἄν ὡς δι’ ἡμᾶς ἅπαντάς σε δοξάζειν.]

Ὲ

Οἷό; in der Tat Exzerpt aus Chrysostomus hom. 19 p. 250 CD

191. Matth. 6,9 Τὸ ἁγιασϑήτω οὐ προστακτικῶς εὐκτικῶς δέ, οἷον ἁγιασϑείη 007 ἵνα ἔκ βεβήλου ἁγιασϑῇ, ἀλλ ἵνα ἡμῖν ἀποκαλυφϑείσης τῆς ἁγιότητος to ἀξίως αὐτοῦ διδῶμεν ἁγιότητα Ovrondbortes ϑεόν.

clb35 unter τοῦ αὐτοῦ (hinter Nr. 119) ἃ. ἢ. Origenes; vgl. // 61, Ss—11

Se

1Π| Vgl. Origenes περὶ εὐχῆς 24,5 (Or. II 355, 23 συνεχῶς προστακτικοῖς ἀντὶ εὐκτικῶν ἐχρήσαντο καὶ οἱ ἑρμηνεύσαντες κτλ.

8. deor] ΟἹΡ 5 fährt ohne Schlußzeichen in dem Text von /7 61, 10 βασιλείαν δὲ ϑεοῦ fort, bis 62, 13 τοῖς ἁγίοις oder sogar 63, 14 τοῦ ἀμήν

64 Origenes, Matthäuserklärung

122. Matth. 6,11

(ύτω καί φασί τινες τὸ ETLOVCLOr παρὰ τὸ ἐπιέναι καὶ ἐπέργεσθαι, ἵν ἢ τοιοῦτον τὸ λεγόμενον" τὸν μὴ τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος οἰκεῖον doTo» ἀλλὰ τοῦ μέλλοντος καὶ μετὰ ταῦτα ἀποδοϑησόμενον ὑπό σου τοῖς ἀξίοις λαβεῖν ἤδη δὸς ἡμῖν σήμερον καὶ νκαϑ' ἡμέραν... ἐπείπερ ἢ οὐσία ἡ ἑστῶσα βέβαιος (οἵα οὐδεμία σωματικὴ γινομένῃ ῥευστῶς καὶ ἀπογινο - μένη). ἣν τοέφει γ»ϑεὸς« ὧν nö Zoyos« ζῶν ἄρτος. ἀφ᾽ οὗ νηστεύουσιν {ὅτεν ἀφήοηται ὁ νυμφίος ὁ TIw ἀόρατον ψυχὴν ἀοράτως τρέφων (διό φησιν ὁ σωτῆο" ν»ὁ τρώγων τὸν ἄρτον τοῦτον ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνας) — ἐπεὶ οὖν οὐ δεῖ νηστεύειν (φασί!) ἀπὸ τοῦ ἄρτου τούτου. λέγομεν. τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον καὶ τὰ ἑξῆς.

«. wi

—

14

ΘΕ

( 27, 8 (Or. II 367, 13ff). Zu Z. 1—4 vgl. 17 62, 12£, zu Z. 4—6 UI 62, 13—63, 1

σι unter Vielleicht beginnt «# erst mit Z. 4 ἐπείπερ ? Vgl. Orig. περὶ εὐχῆς

ΣΎ ΘΙ Luc. 11, 3 — ὁ Vgl. Joh. 1.1 — 6f Vgl. Matth. 9, 14.15 — S Joh. 6, 58 6 νηστεύσουσιν Diehl nach Matth. 9, 15 | (ὅτε Kl nach Matth. 9, 15

123. Matth. 6, 13 Ei »πειρατήριοιν ὃ βίοςς, οὐκ ἔστι μὴ πειρασϑῆναι. ἀλλὰ μὴ ἡττηϑῆναι Er πειοασμῷ" ὃ γὰρ κατ᾽ ἀξίαν παοαδιδόμενος ν»εἰς πάϑη ἀτιμίας« ἢ νἀδόκιμον γοῦνκ εἰς πειρασμὸν εἰσέοχεται. ὁ δὲ ἐν πάλῃ νικῶν οὔτε ὑπὲο ὃ δύναται κακ πειοαζόμεγτος καὶ μὴ ἐγκαταλειπόμεγνος (οὐκ εἰσέρχεται εἰς πειρασμόν).

08: ψὴϊ. Zu Z. δῖ, 125 63, 71

ft Vgl Orig: seel εὐχῆς 29, IE (Or. II 381, 235) — 1 Vel. Job 7, 1 --- 2 Vgl. Röm. 1,26. 28 3f Vgl. I. Kor. 10, 13

3 *** Diehl 4 (οὐκ ---πειορασμόν» Kl nach II

124. Matth. 6, 13 γιὰ τὴν" ἀσϑένειαν τῆς σαρκὸς« ἐκκλίνειν αἰτούμεϑα τὸν πειρασμόν. G# 1.8, 0% 1 Vgl. Röm. 6, 19

Katenenfraginente 65

125. Matth. 6, 22. 23

Zn Tin Fre 7 In ἀξ N yıy m, en Em Ν 1) 2 τος Ἢ ΤΡ τε

Ζητει πῶς νῦν σῶμα ὀνομάζει τὴν" φυχὴν, ἧς ὀφϑαλμὸς ὁ νοῦς, πότερον τὸ λοιπὸν αὐτῆς παρὰ τὸν γοῦν --- εἴη δὲ τὸ λοιπὸν μετὰ τοῦ σ ὦ - ματος. λέγει δὲ ὅτι τὸ διορατικὸν Er ὅλῳ ἀνϑοώτπωῳ ὁ νοῦς ἐστιν καὶ xxx Jon- δαϊκῶς. ἐπεὶ δὲ ὃ νῦν καιρὸς τοῖς ἁγίοις νύξ, καὶ ἡ ἐν ἡμῖν νοητικὴ φύσις τοσαύτη ὡς εἶναι λύχνος.

2 ’ ’ . A nr ge δι unter AI! (d.h. ἀπορία: zu 4 3i.m. 5 = Aox) ZA E

Υ | {ΠῚ Vgl. Hier. in Matth. 36 A: hoc totum transfer ad sensum. — 3 Vgl. das Katenuenfragment zum Lukas Or. IX 258, 81

2 πότερον) ohne zweites Glied der Folge, vgl. z. B. Clem. Al. III 21, 13 ἢ xxx Kl] | οὐδαϊκῶς (ἃ

126. Matth. 6, 22. 23 i Τινὲς δὲ τὸ λύχνος τοῦ σώματός ἔστιν (Ö) ὀφϑαλμὸς πεοὶ τοῦ

διδασκάλου τῆς ἐκκλησίας εἰορῆσϑαι ἔφασαν. ἀλλά μοι δοκοῦσιν οὐκ ἐπεσκέ- pdaı πᾶσαν τῶν εἰρημένων τὴν ἀκολουϑίαν ἄνωϑεν. ἤοξατο γὰο »μὴ ϑησαυ- oLLete«, εἶτα παρεγϑεὶς τὸ ὁ λύχνος τοῦ σώματος καὶ τὸ »οὐδεὶς δύναται x / ’ > ’ > 7 -- Ἂ 7 A) - 5 δυσὶ κυρίοις δουλεύεινκ ἐπήγαγεν" νοὐ δύνασϑε ϑεῷ δουλεύειν" καὶ μαμωνᾷς, δι᾿ ὅλου δεικνύων ὅτι σκοπὸς ἦν αὐτῷ τοὺς ἀκούοντας ἀποστῆσαι τῆς περὶ τὰ παρόντα σπουδῆς.

C* unter Θεὲ & 3 Matth. 6, 19 — 4 Mattlhı. 6,24 — 5 Matth. 6, 24 1 <6> Dichl Kl

127. Matth. 6, 22. 23

᾿Απλοῦς ὀφϑαλιμιός ἐστιν" ὃ ὡς ἔχει τὰ πράγματα βλέπων καὶ οὔτε

δύο τὸ ἕν οὔτε μεῖζον τὸ μικρότερον οὔτε ψευδόμενον τὸ χοῶμα. ὃ δὲ μὴ ἁπλοῦς πονηρός. ὡς δὲ ἰδίᾳ ὀφρϑαλμὸς πονηρός ἐστιν, ὅτε οὐκ ἐνεογεῖ κατ᾽ ὀφϑαλμοῦ ἀρετήν, οὕτως καὶ ἕκαστον μέλος τῆς ψυχῆς (ὅλον τὲ τὸ 5 σῶμια τῆς ψυχῆς Σ σκοτεινὸν {μὲν ἀναφανὲν πονηρίᾳ ὑπὸ τοῦ πονηροῦ, φωτει- νὸν») δὲ ἀπὸ τῆς διαυγοῦς ἁπλότητος. εἰ δ᾽ οὖν ἐστι μέση, ἕξις σπουδαίου καὶ φαύλου ὁ πολλὰ κατορϑῶν τῶν περίτι, πῶς ὅλον τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς

Οὐ; zu 2. ὃ--,ῶ vgl. 1 65, 12—15

2 ψευδόμενον τὸ (ἀληϑὲς οὔτε ἄχρουν τὸν ἡ Diehl 4{| {όλον---ψυχῆς und {μὲν---φωτεινὸνΣ Kl nach Π Origenes XII,1 τ

66 Origenes, Matthäuserklärung

ἕξει φωτεινόν; μήποτε ὡς λύχγος ἁμαυρὸς ἢ φαγνότερος οὕτως καὶ ἐπὶ νοῦ λεγομένου λύχνου τῆς πεφυκυίας εἰς τὸ νοεῖν οὐσίας, οὐ τῆς εἷς τὸ γοεῖν

10 ἐπιμελείας. ὅτε λέγοιεν" ὅδε νοῦν ἔχει. οὐ δύο δὲ σημαινόμενα γοῦ οἷδε τὸ εὐαγγέλιον.

10 οἵδε (8, corr. Kl

128. Matth. 6, 23 Ὅτε ὃ νοῦς ἡμῶν ὕλῃ ἐστὶ φίλος, τὸ Er ἡμῖν φῶς σκότος ἐστίν. ἐπαπορητικῶς δὲ λέγει οἷον" εἰ τὸ πεφυκὸς φωτίζειν ἐν σοὶ γενόμενον Er ἀγνοίᾳ σκότος EoTir, σκότους ἐπέκεινα »τὸ φοόνημα τῆς σαρκὸς καὶ ἡ ἐπιϑυμοῦσα ν»κατὰ τοῦ πνεύματος« σάοξ.

0%; vel. IT 65, 15-18

3 Vgl. Röm. 8,6 — 4 Gal. 5, 17

129. Matth. 6, 24

la | in” - 5 ea x a I) ᾽ὔ 5 [4 ἂν τὸ ἔξω ϑεοῦ uauwrag ἔστιν. ὅστις καὶ ντῆς ἀδικίας« @roudod].

τὸ δὲ μαμωγνᾶς NPHMATA ἕορμηνεύεται.

C)2 1.3, so auch Ambros. D imf. 466 (970): dagegen ΟΡ] unter τοῦ αὐτοῦ d. ἢ. ᾿Ανεπιγράφου

1 Luc. 16, 9 — 2 Hier. in Matth. 36 C: mamlmJona sermone Syriaco αἰτυϊ- tiae nuncupatur, vgl. Wutz Onom. sacra 367: ἢ πέμματα (= ?)

130. Matth. 6, 24 ᾿Ιστέον δὲ ὡς ὃ φαῦλος οὐ μισεῖ τὸν ϑεὸν καταφρονεῖ δὲ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἀγαπᾷ μαμωγᾶ) ἀντέχεται δὲ αὐτοῦ. ὃ δὲ δίκαιος οὐκ ἀντέχεται ϑεοῦ ἀλλ᾽ ἀγαπᾷ, οὐδὲ καταφρονεῖ τῶν φαύλων ὅσον μισεῖ.

Ca Οἷα 1.2.3, auch Ambros. D inf. 466 (976); zu Z2.1—3 vgl. Μ 66, 6-- 8, zu Z. 1f. vgl. den Schlußsatz eines Chrysostomus-Schohlons in OP: ϑεὸν γὰρ οὐδεὶς μισεῖ, ἀλλὰ μόνον καταφρονεῖ

3 μισεῖ + δι’ ὅλου δεικνὺς ὅτι σκοπὸς ἦν αὐτῷ τοὺς ἀκούοντας ἀποστῆσαι τῆς ἐπὶ τὰ παρόντα σπουδῆς (8 1 Ambros. D inf. 466 (976), vgl. oben Nr. 126 2. 6f

Katenenfragmente 0

-

191. Matth. 6, 25

37T 4 Ἀ € [4 3 -- ,ὔ ᾿ e ’ “ 7 - , - ἢ

Enei τὸ ἡδόμενον Er τῷ τρέφεσθαι ἢ ψυχή. οὐχ οὕτως Non, ἐπὶ τῷ σκέπεσθϑαι, διὰ τοῦτο τῇ μὲ" ψυχῇ eine τὸ τί φάγητε ἢ τί πίητε. τῷ δὲ σώματι τί ἐνδύσησϑε. Οο: unter (ἃ ᾧ EB (σημείωσαι, ὡραῖον, ᾿Ωριγένους); vgl. 1166, 13.67. 3. Sachparallele bei Chrysostomus hom. 21 p. 270 Ο 271 A?

11 ἐπὶ τῷ ΚΙ ἐπὲ τὸ (ἃ ἐν τῷ 11 (ἐστὶ τοῦ ΟἿ» 1.5) — ? σκέπεσϑαι) Heinrici

67 App. entscheidet sich fälschlich für σκέτιτεσϑαι

132. Matth. 6, 34 a, , - 14 Ὁ , ᾽ὔ [4 μ᾿ , / ? “1 A λέγουσιν οἱ πλούσιοι ἑσπέρας, τί φάγωμεν ἢ τί “πίωμεν ἢ ’ὔ ἊΝ “- ? © 7 [4 ti» πεοιβαλώμεθϑα, ταῦτα κωλύει ὃ Διριστός. CP 1 {πίωμεν ἢ τί ΚΙ | 133. Matth. 6, 34 Ὕ ᾿ “-- b) [4 e - ? Ὁ x 5 Α m - περβολικῶς ἀποκόπτειν ἡμᾶς ϑέλων ὁ σωτὴρ ἀπὸ τῶν βιωτικῶν πραγμάτων μηδὲ τὴν αὔριον μεριμυᾶν ἐδίδασκεν. C#; Anklang bei // 69,19 (ἤτοι ὑπερβολικὸν) 134. Matth. 6, 34 “O μακάοιος Jlad)o σι" νἐξαγοοασάμιεν )} 2 vr, ὅτι αἵ ἡμέ πακάριος ]αῦλός φησι ἀγοοασάμενγοι τὸν καιρὸν, ὅτι al ἡμέρα x Α ἌΓ - πονηραί εἰσινα (ei δὲ πονηραί, ἔστιν Ev αὐταῖς καὶ κακία). καὶ ᾿Ιακώβ᾽ »εικοαὶ καὶ πονηραὶ γεγόνασιν αἱ ἡμέραι μους, καὶ ὁ ἡϊωσῆς ἔν Μαλμῶ" γαΐ ἡμέραι τῶν ἐτῶν ἡμῶν Er αὐταῖς ὁ ἕτης καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ὅλως Er τῇ γραφῇ αἱ ἡμέραι τοῦ αἰῶνος τούτου πονηραί. ὡς γὰο ἅπας τύπος βεβηλοῦ- ᾿ , ei κὶ ‚ \ r an eo .\ n a ὦ , σθαι λέγεται ὑπὸ βεβήλου καὶ Δ'αζιραῖος ὑπὸ νεκούότητος τοῦ ἀποθανόντος DEIT AUTO, οὕτως αἱ ἐπὶ τῷ κτίσαντι μὴ πονηραὶ ἡμέοαι ὑπὸ τοῦ πονηροῦ zal φαύλου ποιωϑεῖσαι μυστικῶς λέγονται εἷναι πονηραί. κακία δὲ πολλά- κις λέγεται καὶ ἡ κάκωσις. (4

1 Eph. 5, 16 — 8 Gen. 47, 9 — 4 Ps. 89, 10 — 5[ Vgl. Lev. 21, 232? — 6 Vgl. Num. 26, 7.9

8 ποιωϑεῖσαι (normpai) ? Dichl

65 Origenes, Matthäuserklärung

135. Matth. 6, 34 357 μ᾿ 7 7 \ [4 \ ie [4 \ 7 6 -- Ao’ οὖν κακώσεως καὶ μόχϑου καὶ ταλαιπωρίας καὶ πόνου ἡ παροῦσα ἡμέρα.

Cla 1.2.3: dagegen in ΟΡ 1.5 Schlußsatz eines Apollinaris-Scholions

136. Matth. 7,2

ἃ ὁ - , 5 Α „ 5 \ 5 5. Ἃ ὦ > € ’, 7 To Er ᾧ μέτρῳ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἀλλ᾽ ἢ ὅτι Ev ᾧ νόμῳ κρίνετε, EV τούτῳ καὶ ὑμεῖς κριϑήσεσϑε. μέτρον γὰρ τῶν δικαίων ὃ νόμος.

ΟΡ

137 1. Matth. 7,6

ao δ “ “ 7 > " Ἁ 3 - ἃ Bd Ayıor ὁ ἄρτος τῶν τέκνων. νοὐκ ἔστινκ δὲ ν»καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν TERTWP καὶ τοῖς κυναρίοις βαλεῖνα, τοῖς οὖν ἀναιδῶς ἀνερυϑριάστοις \ of es m δ᾽ x [4 [4 ξ τ 5 7 5 δι. 4 καὶ λοιδόροις ὑλακτικοῖς 1) διὰ γαστέρα κόλαξι", ὧν ἀντάλλαγμα οὐκ εἰσίει γεὶς οἶκον κυρίους. μυστηρίων ἁγίων οὐ κοινωνητέον" οὐδὲ φιληδόνοις καὶ 5 φαύλοις μεταδοτέον τῶν κοσμούντων TIP νύμφ;»}" τοῦ λόγου μαργαριτῶν, μὴ τοῖς ἀκαϑάρτοις καὶ βεβορβορωμένοις ποσὶ καταπατήσωσιν (abToüg). λέγει δὲ ταῦτα ὡς ἐμπόροις ζητήσασι καὶ ἔχουσι »καλοὺς μαργαρίτας», οὗς τάχα ὃ μὴ ἔχων οὐδὲ μαϑητὴς ὑπάρχει.

"

C; zu Ζ. 2—6 vgl. Nr. 137 11

11 Vgl. Hier. in Matth. 38 D. sanetum panis est filiorum; non debemus ergo tollere panem filiorum et dare eum canibus — 11 Vgl. Matth. 15, 26 — 31 Vgl. Deut. 23,18 — 7 Vgl. Matth. 13, 45

1 τέκνων] dahinter Schlußzeichen C#, doch ist das Folgende wohl noch zu-

gehörig 6 <adrors> 10}

137 1. Matth. 7, 6

Ta ἀνϑοώπινα ἤϑη κατά τινας τῶν ἁμαρτιῶν ἐξομοιοῦνται τοῖς ἀλόγοις ζῴοις, διόπερ ὀνόμασι κέχρηται ὃ σωτὴρ τούτοις, οἷς καὶ οἱ προφῆται"

Οἷα. 3 ΟΡ 1, 2. δ; zu Z. 10—16 vgl. Nr. 137.1

U nn A « «τσἜὋῸς-ι τ ----.-- γψν

Katenenfragmente 69

τοὺς μὲν γὰρ δι’ ἀκολασίαν ἵππους ἐκάλεσαν ὑϑηλυμανεῖς. καὶ ἄλλος φησί' = ba μα “ ο Σ ᾿ »un γίνεσϑε ὡς ἵππος καὶ ἡμίονος οἷς οὐκ ἔστι σύνεσις... ᾿Ποώδιης δὲ διὰ Du) Ε “παν N = τὴν» πανουργίαν ἀλώπηξ ὠνομάσϑη. ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ Üaratı)gonor τοῖς ἀκούουσιν ν»ἱὸς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη αὐτῶνκ, ἀλλὰ καὶ νγεννήματα ἐχιδνῶν 3 7 van 4 Α 7 x N - 4 μὴ [2 3 ,ὔ ἐλέχϑη ἄλλοις. ἵνα γάρ δείξῃ τὴν διαφοραν τῆς Er ἀνδϑοώτποις ἐνεογουμένς ς e -ὦ - ’ἢ ι΄. ἁμαρτίας. ἑοπετῶν καὶ πετεινῶν καὶ τετραπόδων ὀνόμασιν ὠνόμασεν. u καὶ ἐξ αὐτῶν εἰς μετάνοιαν ἐκάλεσε κατὰ τὸ νὅραμας Πέτοου τὸ Er ταῖς Π0ά- ξεσιν λεγόμενον. κύνας οὖν ἐκάλεσε διὰ τὴν ἀναίδειαν τοὺς πρὸς τὰς ὕβοεις εὐκαταφόρους καὶ ἐν λοιδορίαις ὑλακτικοὺς καὶ εἰς τὸ κολακεύειν ἑτοίμου: γαστρὸς ἕνεκεν καὶ διὰ τὸ ἀναιδὲς ἀνερυϑοιάστους. γοίρους δὲ τοὺς ἀπλή - \ - ᾽ στους καὶ ἀκαϑάοτους ἔν βοοβόρῳ καὶ τοῖς ἀφοδεύμασι καταχοωμένους e) - βοώσει. διόπερ οὐ γρὴ τούτοις κοινωνεῖν καὶ μεταδιδόναι, ἀφ᾽ ὧν ζῴων οὐδὲ ἀντάλλαγμα προσφέρειν δεῖ ν»εἰς τὸν οἶκον τοῦ ϑεοῦς. πάντη γὰρ ἀλλό- τοιον ἁγιασμοῦ τὸ ζῷον.

3if Vgl. Orig. hom. 5, 4 in Gen. (Or. VI 62, 20—22) — 3 Vgl. Jer. 5, 8 4 Ps. 31,9 — 5 Vgl. Luc. 13, 32 — 6 Ps. 139,4 — Vgl. Matth. 3,7 Sff Vgl. Act. 10, 12.15 — 14 Vgl. Deut. 23,18

12 ἀναιδὲς} vgl. Nr. 1371 2.2

1951. Matth. 7. 1. ὃ Ἴ = ee = R Τρισσῶς γὰρ ἢ τῶν σωτηρίων δογμάτων ἀλήϑεια λαμβάνεται" περὶ τῆς εὑρέσεως αὐτῶν εὐχῇ καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ ἐν τῷ ζητεῖν τὰ ποάγματα 7 ει m » - mw » τάσει καὶ περὶ τοῦ εὑρεῖν συναισθήσει τῆς τῶν κεκρυμμένων γραφῶν 5 ΄ὔ 4 \ [4 3 Α 5 [4 5 [4 [4 3 3 - = 3 % ἀσαφείας oiorei βίᾳ εἰς TO ἀνοίγεσθαι αὐτάς. τάχα δὲ alten δεῖ ἀπὸ ϑεοῦ πατρός, ζητεῖν ἀπὸ ἁγίου πνεύματος, κρούειν" τὸν εἰπόντα" νἐγώ 5 ec GE -- τοι e en > = εἰμι ἡ Dvoa. εἰ δ᾽ ὁ αἰτῶν λαμβάνει καὶ τὰ ἑξῆς, ὃ μὴ λαβὼν οὐκ αἰτεῖ, 2 κε \ Α - 5 - RR \ Ei... # 5 5 [4 an \ 5 nd - εἰ και δοκεῖ τι αἰτεῖν. καὶ ὃ μὴ εὐοίσκων οὐκ ἐζήτησεν τῷ μὴ ὀρϑῶς μωοῶς δ ἃ - ya - 3 2 5 δὲ ζητεῖν καὶ λογομαχεῖν ἐπ᾽ οὐδὲν γρήσιμον. ᾧ TE οὐκ ἀνοίγεται οὐ κρούει κἂν τοίχους ἢ τὰ ἔξω τῆς ϑύρας κρούῃ,.

Οὐ; vgl. zu 2. 1 ΝΥ, 138 ΤΊ Ζ. 110, zu Z. 1—4 vgl. II 72. ἴ---ἰὰ, 4 1ff Vgl. Orig. ep. ad Gregor. (Philocal. XIII ed. Robinson 67, 101}: μὴ

ἀρκοῦ δὲ τῷ κρούειν καὶ ζητεῖν" ἀναγκαιοτάτη ydo καὶ ἡ πεοὶ τοῦ νοεῖν τὰ dein εὐχὴ κτλ. — 5 Joh. 10,7 — 6ff Hier. in Matth. 39 B: si petenti datur ... ergo cur non datur et quinon invenit et cui non aperitur, apparet quod non bene petierit, quaesierit, pulsaverit. pulsemus itaque ianuam Christi ete.

1 τοισσῶς---λαμβάνεται Kl nach // und Nr. 138 11 Z. 11 τρεῖς αἱ τῶν σωτηρίων δογμάτων ἀλήϑειαι CR 3 τάσει (3 Π{ καταστάσει Hss von // und Nr. 138 II 2. 14

το Origenes, Matthäuserklärung

138 II. Matth. 7,7

Ἵνα μὴ ἀγγοῶσω οἱ uadırat, τίνες εἰσὶ κύνες 7) χοῖροι Er τοῖς ἀκροαταῖς, ἐπιμόνως ζητήσατε (φη- ol) ἐκ ϑεοῦ, καὶ ἀποκαλύπτεται

δύμῇ" πάντα. ἀρχὴ μὲν γὰρ ἀρετῆς τὸ δι εὐχῆς γνῶναι τὸ ἀγαϑόν, εἶτα τὸ εἰδέναι πῶς δεῖ ὁδεῦσαι τὴν ἄρε- τῇ». τοίτον τὸ διὰ τῶν ἔογων κρού- ει» ἀγνοιψῆναι αὐτῷ τὴν ϑύραν" τοῦτο 10 yao σημαώ!ι ἡ διὰ χειρῶν κροῦσις. τοισσῶς γὰρ ἡ τῶν σωτηρίων δογμά- τῶν ἀλήϑεια λαμιβάνεται" ἐπιμελεῖ εὐχῇ; καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ Er τῷ ζητεῖν τὰ ϑεῖα καταστάσει, καὶ περὶ 15 τοῦ εὑρεῖν συναισϑήτως τῆς τῶν κεκρυμμένων γραφῶν ἀσαφείας τὸ βάϑος ἀκριβεῖ πολυπραγμοσύνῃ. οὕ- τῷ) γὰρ ἀνοίγεσϑαί φησι τὰς γραφάς.

20

γῷ on

@ld (aber heute jedenfalls ohne # — gegen Gallandi), es entspricht jedoch 2.3—10Nr.139undZ.11—18Nr. 13ST. Vgl. zu Ζ. 1—18 II 72, 3—73, 4

14 κατατάσει Diehl, vgl. Nr. 138 I 7.3 10 ἀσαφείας Klnach Nr. 138 1 ἀσφαλείας (14

°A τ \ 5 - Α „ “ οχῇὴ ἀρετῆς τὸ εὔχεσϑαι γνωρισϑῆς val τῶι τὴν ὅδὸν τῆς δικαιοσύνης. ὃ 7 » 1 \ Σ - u -

εὐτερος βαϑμὸς τὸ ζητεῖν" πῶς δεῖ

ὁδεῦσαι τὴν ὅδόν, τρίτος τὸ ἁψάμενον τῆς ἀοετῆς κρούειν τῷ Χριστῷ, ἵνα 3 , U κοι , ΝΟ 9 "Ξ

ἀνοίξῃ αὐτῷ τὴν ϑύραν καὶ ἀπαλλάξῃ τῆς στενῆς ὁδοῦ καὶ τεϑλιμμένης καὶ εἰσαγάγῃ αὐτὸν εἰς τὴν εὐρύχωρον γνωστικὴν ἐργασίαν". ἅπεο πάντα

διὰ τῆς ἐκ ϑεοῦ καὶ πρὸς ϑεὸν δεήσεως λαμβάνει τις.

ἴσως δὲ καὶ τὸ μετὰ πράξεως αἰτεῖν καὶ πρὸς ϑεὸν δεήσεως αὐτῷ Npi£ato διὰ τοῦ εἰπεῖν" κρούσατε. κρούει γάρ τις τῇ δεξιᾷ χειρί, ἀγαϑῆς δὲ πράξεως σύμβολον ἡ δε- ξιὰ χείρ. [ei δὲ μὴ εὐθέως λαμβάνεις, μηδὲ οὕτως ἀπογγῶς" διὰ γὰρ τοῦτο εἶπε κρούετε, ὅτι κἂν μὴ εὐϑέως ἀνοίξῃ τὴν ϑύραν, παραμένει» δεῖ. εἰ δὲ ἀπιστεῖς μου τῇ ἀποφάσει κἂν τῷ ὑποδείγματι πίστευσον].

Gla 1 (hinter Nr. 139 und w. e. sch. mit anderem Schluß). 3 ΟΡ 1.5; 7.23 ei—Schluß stammt aus Chryso- stomus hom. 23 p. 289 C

Τὶ Vgl. Matth. 7, 13f

4 ww

10

15

Katenenfraginente 1]

139. Matth. 7,7 fr, - 5 Α΄. - x Αι "Ὁ [4 7 I) x Ζητεῖ" ἐπιμιελῶς δεῖ τὴν ἀλήϑειαν τῶν δογμάτων. δεύτερον δὲ τὸν θεὸν αἰτεῖν ἵνα ἀποκαλυφϑῇ ἡμῖν τὰ μυστήρια τῆς σοφίας τὰ dnozezovn- μένα νἀπὸ τῶν αἰώνων "αἱ ἀςτὸ τῶν γενεῶγνκ τούτων, τοίτον ἔα κοούσῃ καὶ εἰσελϑὼν διὰ τῶν τῆς δικαιοσύνης υρῶν ἐξομολογήσηται. ἐὰν οὖν ἑνὸς

ἘΞ ’ Ἃ Γ᾽ ἊὉ ’ be \ 7 Bid “ 5 - \ “-- ᾿ τούτων ἐλλείπῃ, οὐδενὸς τυγχάνει. ἔστι" od" ἐπιζητεῖν τὸ πνεῦμα τὸ

ἅγιο», ἵνα δι᾽ αὐτοῦ αἰτήσωμειν τὸν υἱόν, καὶ ἀνοίξας τὰς τῆς γραφῆς ἡύρας τὰ περὶ τοῦ πατρὸς γνωρίσῃ ἡμῖν" αὐτὸς ydo ἐστιν νἡῇ ϑύρας, πῶς δέ τις λαμβάνει, ἐὰν μὴ πρῶτον αἰτήσῃ; πῶς δὲ εὐροίσκει, ἐὰν μὴ ζητήσῃ: Os δὲ εἰσέρχεται, ἐὰν μὴ κρούσῃ; ὁ συνετὸς οὖν αἰτεῖ, οἵνα δοϑῇς αὐτῷ »λόύγος ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος« αὐτοῦ. [αἰτεῖν ἐκέλευσε καὶ τὴν" δόσιν ἐνγγυή - σατο. πλὴν οὐχ ἁπλῶς αἰτεῖν ἐκέλευσεν, ἀλλὰ μετὰ ποοσεδοείας πολλῆς καὶ εὐτονίας. τοῦτο γάρ ἔστι τὸ ζητεῖτε" καὶ γὰρ ὃ ζητῶν πάντα ἐπκ- βαλὼν τῆς διανοίας πρὸς ἐκεῖνο τείνεται μόνον τὸ ζητούμενον" καὶ οὐδένα τῶν παρόντων ἕνγοεῖ. καὶ γὰρ ἴσασι τοῦτο ὃ λέγω ὅσοι οἰκέτας 1) χουσίον ἀπολέσαντες ἐπιζητοῦσιν. ἀπὸ δὲ τοῦ κρούειν τὸ μετὰ σφοδρότητος τ-τοοσ- ἰέναι καὶ ϑερμῆς διανοίας ἐδήλωσεν ἢ

claı.3 ΟἹΡ 7, 5; Ζ. 10 αἰτεῖν — Schluß fehlen in ΟἹΡ 1.5 mit Recht, sie stammen aus Chrysostomus hom. 25 p. 289 AB

ΙΓ Vgl. Hier. in Matth. 39 B: pulsemus ttaque tanuam Christi, de qua dietum est: „haec porta domini, wusti intrabunt per eam‘, ut cum intraverimus

aperiantur nobis thesauri absconditi οἵα, — 3 Vgl. Kol. 1, 26 — 4 Vgl. Ps. 117, 20 — 7 Vgl. Joh. 10, 7 — 91 Eph. 6, 19 1 ἐπιμόνως Nr. 138 Il 2. ὃ | δογμάτων {πρῶτον Ὁ Diehl 16 ἐδήλωσεν]

über Cla] s. zu Nr. 138171 Matth. 7, 9—11 r - - 5 - 5 ’ ? “-- “ - «δῇ Ταῦτα τῷ valteite« ἐπιφέρεται προτοεπόμενα ϑαρρεῖν Er τῷ εὔχεσθαι. ὅοα δὲ εἰ ἄρτος μὲν ἡ ἀναγκαία τῆς ψυχῆς ἐν γνώσει τροῳ, ἧς ἄνευ οὐκ " 7, = e \ » -" , > \ n3 ᾿ ὥς οἴ € ἔστι σώζεσθαι, οἷον ὁ περὶ τοῦ πῶς βιωτέον ἀκριβὴς λόγος. ιχϑῦς ὁὲ ἢ 5 be = 3 , Ψ' οἷον ὄψον φιλομάϑεια, οἷον τὸ νεἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοι- Cr Ola Ge Nr, L vgl. Or. IX 256; vgl. 1 73, 14.--Ἴ4 2, N 272 hat: ἄρτον δὲ δίδωσιν ἡμῖν τὴν ἀναγκαίαν τῆς ψυχῆς Er γνώσει τροφή». ἰχϑῦν δὲ ὅταν οἷον ὄψον - ταί (sie) τι τὴν φιλομαϑῆ περὶ τῆς τοῦ κόσμου συστάσεως γνῶσιν ἔχωμεν. οὐ δίδωσι δὲ ἀντὶ ἄρτου λίϑον, τὴν πώρωσιν, οὐδὲ ἀντὶ ἰχϑύος ὄφιν, ὃν εἰἰϑίοπες ἐσϑίουσιν ὡς ἀνάξιοι τοῦ ἐσϑίειν ἰχϑῦν. + Sap. Sal. 7, 17. 18

1 ταῦτα --- εὔγεσϑαι < Old Qlue

an

10

12 Origenes, Matthäuserklärung

a

χείων, ἀοχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα Yoorar« καὶ ὅσα ἑξῆς ἡ Σοφία κατα-

λέγει. οὔτε οὖν ἀντὶ τοῦ ἄρτου Aldor δίδωσιν" 6 ϑεὸς (ör ὁ διάβολος

Eodieodaı ὑπὸ τοῦ "᾿Πησοῦ ἐβούλετο) οὔτε ἀντὶ ἰχϑύος ὄφιν. ὃν ἐσϑίουσιν

οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχϑῦν ἐσϑίειν εἰ Γϑίοπες " νἐκεῖ (γάρ φησιν ὁ Ψαλμὸς) συνέϑλα-

σας τὰς κεφαλὰς τοῦ δράκοντος. ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰϑίοψινα, 6f Vgl. Matth. 4,3 — S Ps. 73, 13. 14

ἡ Aldiopw -ἰ- οὔτε ἁπλῶς ἀντὶ τοῦ τοοφίμου καὶ ὠφελοῦντος τὰ ἄβοωτα καὶ βλάπτοντα OMU“ 141. Matth. 7, 9—11 Ilos δὲ τοὺς μαϑητὰς πονηροὺς ἐκάλεσεν; ei γὰρ καὶ ἠκολούϑησαν

ἐκ προαιρέσεως, ἀλλ᾽ εἶχον τὸ τρεπτὸν τοῦ ἀνϑρωπίνου νοῦ. μόνος δὲ ἄτρε- πτὸος ἣν καὶ ϑεότητι καὶ ἀνδρωπότητι ὁ τοῦ ϑεοῦ υἱός. [δόματα δὲ ἀγαϑὰ καλεῖ τὰς πνευματικὰς δωρεάς, ὁ δὲ Πουκᾶς ν»πνεῦμα ἅγιονκ εἶπεν ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν ἀγαϑά. καὶ οὐδὲν τὸ διάφορον" τὸ γὰρ ἅγιον πνεῦμα αὐτό ἔστι τὸ φσει ἀγα Vor, διὸ καὶ τοῖς μετόχοις δίδωσιν ἀγ αὖ ἀ. τοῖς δὲ ἄγαν πονηροῖς ὑιὰ τὸ ἀνενδότως ἁμαρτάνει)" τρόπον τινὰ φύσις αὐτοῖς ἡ κακία γίνεται. δοῖός ἔστιν ὁ σατανᾶς καὶ οἱ δαίμονες " δύναται γάρ τις καὶ τούτους φύσει κακοὺς εἰπεῖν, καίπερ μὴ φύσει κακοὺς δημιουργηϑέντας ἀλλ᾽ ἐξ αὐτοποο - ALDETOV κακίας ἀπεσκληκότας.} Cld in unmittelbarem Anschluß an Nr. 140; doch steht Z. 1—3 τὰ ΟἹΡ 1 unter ᾿Ανεπιγράφου, während Z. 3—10 ebenda unter τοῦ αὐτοῦ folgt, n Οἷδ 1 Ambros. D inf. 466 (976) unter Λυρίλλου, vgl. MPG 72, 385 C

4 Luce. 11,13

142. Matth. 7,12 To εὖ ποιεῖν καὶ πάσχειν νόμος ἐστὶ φυσικός. καὶ τούτου ἀπηρτισμένοι»

σεσπλήρωται ὁ Mwouixos‘ Er τούτῳ γὰρ ἢν.

Cla 1, 8, ebenso Ambros. D inf. 466 (976)

143. Matth. 7,12 7 nd 4 5 ig / - ᾽; ὃ οὐ 3 x 7 [4 Ταῦτα δὲ ἀνακεφαλαίωσις τῶν μειζόνων καὶ ὑπὲρ τὸν νόμον δικαιωμά- τῶν. μᾶλλον γὰρ ἐνταῦϑα τὸ στενὸν καὶ τεϑλιμμένον διὰ τὸ καὶ τῶν φυσικῶν ἀπέχεσθαι. ὧν τὴν χρῆσιν ὁ νόμος οὐκ ἀπεκώλυσεν.

Cla 1.3, ebenso Ambros. D inf. 466 (976)

εὩ

Vgl. Matth. 7, 14

ID

Erradda] Er τῷ ϑείῳ C!®]

Katenenfragmente 73

144. Matth. 7,13. 14

Στενὴ πύλη, περὶ ἧς ὃ προφήτης λέγει" ναὕτη ἢ τύλη τοῦ zunton. δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ«. καὶ λέγεται στενὴ τῷ »ντοὺς μεγαλοσάοκους τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ παχεῖς τῷ φρονήματι 0) δύνασϑαι δι᾿ αὐτῆς εἰσιέναι, τοὺς δὲ γοεροὺς καὶ λεπτοτάτους χωροοῦντας τὴν διὰ τούτων διήκουσαν τοῦ θεοῦ σοφίαν τὴν λέγουσαν" νπῶς ἐτάκη ἢ σάρξ μου Er γῇ ἐρήμῳ καὶ ἀβάτῳ καὶ ἀνύδρῳ, οὕτως ἐν τῷ ἁγίῳ ὥφϑην σοιι. πλατεῖα δὲ ἢ τῶν φιληδόγο»ν καὶ σωματικῶς τρυφώντων, φευγόντων τὰς τῶν δικαίων ὥὡλίψεις καὶ τὸ παραυτίκα ἡδὺ αἱοουμένων. ἀπάγει δὲ ἡ μὲν εἰς βασιλείαν οὐρανῶν. ἢ δὲ εἰς ἄδου.

(δ Cla ı C!b5, ebenso Ambros. D inf. 466 (976)

1 Ps. 117, 20 — 2 Vgl. Ἐπ. 16, 26, vgl. Orig. tom. VI, 19 in Joh. (Or. IV 128, 18) — 5 Ps. 62, 2.3

6 οὕτως --- σοι < (3 8 ἀπάγει ---- 9. ἄδου < C%

145. Matth. 7, 15—19 Ἄλλοι δὲ περὶ τῆς ἑτεροδιδασκαλίας καὶ παραμιγνύντων τῇ ἀλη- ϑείᾳ τὸ ψεῦδος ταῦτα εἰρῆσϑαϊ φασιν. καὶ ὡς οὐκ ἔστιν ἀπὸ δένδρου καλοὺς παρέχοντος καρποὺς κακίστους λαβεῖν οὐδὲ ἀπὸ τῶν ἀνϑρώπων ἀκάνϑας φερόντων δέξασϑαι σταφυλὴν 1) συκῆν, οὕτως οὐκ ἔστιν ἀπὸ γνυώμιης Tor]- ρᾶς λόγους ἀκοῦσαι καλοὺς οὔτε μὴν ἀπὸ γνώμης εὐσεβοῦς διδασκαλίαν δέξασϑαι κακήν. ἀσφαλισάμενος δὲ τοὺς λοιποὺς εἰς τὸ μὴ πείϑεσϑαι προ - χείρως ἀποτρέπει λοιπὸν καὶ τοὺς ἐγχειροῦντας τῇ τῶν χειρόνων διδασπαλίᾳ" πᾶν (γάρ φησι) δένδρο" μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἔκκόπτεται “αὶ εἰς πῦρ βάλλεται. ὥσπερ ἐπὶ τῶν ξύλων φησὶ τὸ ἄκαρπον εἰς τω , er . 5. m 5 , ς \ \ m > τὰ 10 πῦρ βάλλεται, οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν ἀνϑρώπων ὁ μὴ τοὺς τῆς εὐσεβείας διὰ στόματος φέρων καρποὺς ἀκόλουϑον δέξεται τὴν τιμωοίαν.

ὄ

(ἃ unter ΘΙ An dd

Vgl. Hier. in Matth. 40 B: specialiter de haereticts intellegendum οἵα.

146. Matth. 7,17. 18

“ "Ev ᾧ καλὸν τὸ δένδρον, καὶ ὃ καρπός" ἐν ᾧ σαπρὸν τὸ δένδρον. Α ’

er ve ’ \ [4 5» A _ ? a a4 zul ὁ καρπὸς. καρποὶ δὲ εἰσι λογικῶν δένδοων λογικαὶ πράξεις. C=143 ΟἸΌΊ, 3. 8, ἃ, ὅ

1 ἐν ᾧ}-.3] ἕως Ola 1

74 Origenes, Matthäuserklärung

147. Matth. 7, 18 <Eiy οὐ δύναται δένδρον καλὸν καρποὺς πονηροὺς ποιεῖν, ωσῆς πῶς ἐπὶ τοῦ ὕδατος τῆς ἀντιλογίας ἠπίστησεν ἢ Δαυὶδ ἔσχε τὴν τοῦ Οὐρίου ἢ Π]έτρος ἠρνήσατο ἢ οἱ πολλοὶ καὶ τῶν μὴ πάνυ προκοπτόντων ἔτι ἁμαρτάγουσιν:

Ca

1—+4 Vgl. Hier. in Matth. 40 Ὁ: quueramus ab hacreticis ...si... arbor bona malos fructus facere nunquam potest, quomodo Moses arbor bona pccca- verit ad aquam contradictionis et David Uria interfecto cum Bethsabee con- cubuerit, Petrus quoque in passionc domini negarit etc. — 2 Vgl. Deut. 32 —- Vgl. II. Regen. 11 — ὃ Vgl. Matth. 26, 72 Parr.

1 {εἶδ Kl, vgl. Hier.

148. Matth. 7, 21 δ \ nd a N. “ Ἂ a2: 5 3 m 14 5 5 - Ο μὴ τῇ ἕξει ποιωϑεὶς τῆς βασιλείας οὐκ εἰσελεύσεται ἐν αὐτῇ. ἕξιν» δὲ κτήσασϑαι λόγῳ οὐκ ἔστιν ἀλλ᾽ ἢ ποάξει.

Οἷδ 1; dagegen Οἷδ 3 unter Σευήοου und CP 1 unter ’Areziyodgov

149. Matth. 7, 21—23

Τοῦτο λέγεται πρὸς αὐτοὺς τοὺς ψευδοπροφήτας. εἰσὶ δὲ οἵ τὸ ὄνομα μὲν ἔχοντες, τοῖς δὲ ἔργοις ἀονούμενοι. διὸ ἀρνεῖται αὐτούς, ἐπεὶ ἠονήσατο αὐτὸν πᾶσα αἵοεσις, καὶ οὐχ ὁμολογεῖ αὐτούς, ἀλλὰ λέγει: ἀποχωρεῖτε ἀπ᾿ ἐμοῦ οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. ντοῖς« γὰρ ν»χείλεσί ιιδν ἔτι- 5 μήσατε, »ἡ δὲ καρδίας ὑμῶν νπόρρω ἀπέχει ἀπ᾽ ἐμοῦ, μάτην δὲς ἐσέβεσϑέ γε διδάσκοντες διδασκαλίας ἀνϑοώττωνκ [ἡ]αρκίωνος 1 Οὐαλεντίνου ἢ ‚Marevtos' δυνάμει γὰο διὰ τῶν ἔογων νἀονοῦνταις τὸν ᾿]ησοῦν, εἴγε καὶ λέγουσι »κύριος ᾿]ησοῦς«. ἀρνεῖται δὲ καὶ τὸν ἄδικον ἢ τοῖς ἔργοις βέβηλον λέγων" νοῦκ οἷδα ὑμᾶς«" τοὺς γὰο ἰδίους οἶδεν. νἔγνως γὰρ ν»κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ. καὶ ἀποστήτω Arıo ἀδικίας πᾶς ὃ ὀνομάζων τὸ ὄνομα πυρίουκ. οὗτος γὰρ τῆς βασιλείας ἀπολαύει τῶν οὐρανῶν. ὅστις ἂν ἐπὶ τῶν ἔργων δείξῃ τῇ," οἰκειότητα, ταῦτα διδάσκων τε καὶ ποιῶν ἃ καὶ παρὼν αὐτὸς

παρέδωκα τοῖς ἀνϑρώποις.]

1.

CA, nur Ζ. 1---θ ἀνϑοώπων Ola 1, 8 CP 1.5

1 Vgl. Matth. 7, 15 — 1f Vgl. Tit. 1, 16 --- 4ff Matth. 15, 81 — 7 Vgl. Tıt. 1, 16 — S I. Kor. 12, 3 — 9 Matth. 25, 12 — II. Tim. 2, 19

-1

Er

Katenenfragmente

150. Matth. 7,21. 22

Οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν κύοιε κύοιε νεὶ μὴ Er πνεύματι ἁγίῳ. Abbe τὸ τοιοῦτον ἐν ἔργοις ἐστίν". οὐ μὴν ὃν λόγοις, ὥς τινες ὑπολαμβάνουσι. τινὲς προεφήτευσαν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ ΝΔριστοῦ ὄντες ἀνάξιοι, Baraau καὶ Σαοὺλ καὶ Καϊάφας, καὶ δαιμόνια ἐξέβαλον ᾿Ιούδας καὶ οἱ 5 υἱοὶ Ixevä.

Cla 1.3 CP; dagegen CO!’ 1 unter ’Arveziyodpov, vgl. Heinrici 78 App.

9

1—2 Vgl. Hier. ın Matth. 4] C: „nemo potest dieere dominus lesus, nisti in spiritu sancto‘“‘. sed moris est scripturarum dieta pro faetis aceipere οἷο, — 1 I. Kor. 12,3 — 4 Vgl. Num. 23. 24 — 3—5 Vgl. Hier. in Matth. 41 E: nam et Saul et Balaam et Caiplıas prophetaverunt ... et in Aetibus aposto- lorum filii Seeuae videbantur eieere daemonas. et Iudas apostolus ... multa signa inter ceteros apostolos feeisse narratur — 4 Vgl. I. Regn. 10, Il — Vgl. Ioh. 11,51 — Vgl. Matth. 10,17 — 5 Vgl. Act. 19, 14

1 οὐδεὶς: — ὃ ὑπολαμβάνουσι < ΟἹ — 4 ἐξέβαλον -ἰ- ὡς CR ]

151. Matth. 7, 24—27 Booyn ὁ διάβολος, ποταμοὶ ol ἀντίχοιστοι. ἄνεμοι TA πνευμα- τικὰ τῆς πονηρίας.«

Ce 1.2.3 Ole, unter ἄλλω: τε II 79, 6f

3

11 Vgl. Hier. in Matth. 42 C: pluvia ista quae domum subruere nititur diabolus est, flumina omnes Antichristi, qui contra Christum sapiunt, ventt spiritalia nequitiae tr eaelestibus — Vgl. Eph. 6, 12

1 ποταμοὶ + ol ἐναντίοι λογισμοὶ (καὶ) ΟἹΡ 2(.5) in einem anonyınen Seholion

152. | Ä | Matth. 7, 24—27 | Δεῖ τὸν ἀκούοντα συνιέναι τῶν λεγομένων" ἢ γὰο σύνεσις φούνησιν

el - - ap a \ παρέχει καὶ ταύτῃ TO Eoyor ἀπολουϑεῖ. καὶ οἰκοδομεῖ λίϑους ἐκλεκτοὺς ο ἐπὶ τὸν τῶν ποοφητῶν καὶ ἀποστόλων ϑεμέλιον, περὶ οὐ λέγει τό " νεὰν μὴ

5 (bis Ζ. 19 ἐκείνην) Οἷδ 1. 8 ΟΡ 1, ὃ, ὃ

21 Vgl. I. Kor. 3, 12 — 8 Ps. 126, 1

76 Origenes, Matthäuserklärung

κύριος οἰκοδομήσῃ olzor, εἰς μάτην ἐκοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦντες αὐτόνε,

5 γδόξα καὶ πλοῦτοςς ἔσται »ἐν TO οἴκῳκ τούτῳ. αὐτὸς δὲ οἶκος ἔκ τῶν ἐντολῶν τοῦ ϑεοῦ οἰκοδομούμενος οἰκητήριον τοῦ ϑεοῦ γίνεται" ν»ἐνοικήσωκ γὰρ »Er αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσως. οὗτος ἐπὶ τὴν πέτραν φκοδόμηται, νἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χοιστός«" γϑεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται ϑεῖναι παρὰ τὸν κείμε - vor, ὅς ἔστιν ᾿]ησοῦς Χοιστόςκ«, τὸ δὲ ἀκούων καὶ ποιῶν" νπάντας γὰρ ὅσα

10 ἐὰν ποιῆτε διὰ λόγου εἴτε Öl ἔργων νὲν ὀνόματι ᾿]ησοῦ Χριστοῦ ποιεῖτεικ, ἐὰν γὰρ ἢ ὁ ϑεμέλιος κείμενος ἐπὶ τὴν πέτραν. οὔτε ἄνεμος οὔτε βροχὴ οἵτε ποταμοὶ ἑΐγωτται βλάψαι τὴν οἴκίαν ἐκείνην. χειμῶγος γίνονται. ποταμοί, ἄνεμοι καὶ βροχαί. διὸ εὔχεσϑε μὴ νχειμῶνος« γενέσθαι τὴ" φυγὴν ὑμῶν" τοῖς γὰρ δικαίοις 6 αἰὼν οὗτος γειμών ἔστι».

> Vgl. Ps. 111,3 — 6 H. Kor. 6, 16 — 7 1. Kor. 10, 5 --- 8]. Kor. 3, 10 — 9 Vgl. Kol. 3.17 — 13f Vgl. Matth. 24, 20

10 ποιήσητε εἴτε διὰ λόγων CP 1.5 13 εὔχεσϑαι χρὴ (Δ ]

ον Matth. 4—-27

‚OtTe« γὰρ »ÜaratTog οὔτε Bu οὔτε τ. οὔτει τὰ λοιπὰ νδύναται ἡμᾶς χωρίσαι ἀπὸ τῆς ἀ) ἅπης τοῦ «Χριστοῦ... ἀλλ᾽ οὐδὲ ποταμοὶ ἀπὸ γῆς Αἰγέπτου καὶ ᾿Ασσερίων, οἵ τὴν γσοφίαν τοῦ αἰῶτος τούτουκ« ἀσκή:- σαντες. ἀλ)ὰ τὰ ἀπὸ ἄμμου τέκγα τοῦ ᾿Αβοαὰμ βλάπτουσι μόνον. οἱ δὲ

ὅ πλέοντες ἄνεμοι οἱ ψευδοπροφῆται. οὗτοι πάντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ γενόμενοι προσκρούουσι τῇ οἰκίᾳ. καὶ ἐὰν μὲν ἢ ἐπὶ τὴν πέτραν, οὐ βλάπτουσιν αὐτῇ" οὐ γὰρ εὑρίσκεται νὁδὸς ὄφεως ἐπὶ τὴν πέτραγνε. προσκρούουσι δὲ τῇ δοκούσῃ ἑἕδραίᾳ πρὸ τῶν πειρασμῶν καὶ διωγμῶν »γενομένης πλημ- μέρας«, καὶ πίπτει" οὐ γὰρ εἶχε ϑεμέλιον καὶ βάσιν τὸν Δριστόν. εἶ δὲ

10 λέγει περὶ τοῦ ἀληϑῶς Foor (Nov ar ὁρὸς τοῦ οἰκοδομήσαντος αὐτοῦ τὴν οἰκίαν ἐπὶ τὴν πέτραν, οὗτος ὁ κύριος ὁ οἰκοδομήσας αὐτοῦ τὴν ἐκ- z/molar« ἐπὶ τὴν πέτραν" τουτέστιν ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ στερρότητα καὶ εὐτονίαν. οὐδὲ γὰρ νπύλαι ἅδου αὐτῆς κατισχύσουσινκι: πάντες γὰρ οἱ διωγμοὶ προσ - ἕπεσαν τῇ οἰκίᾳ ἐκείνῃ, καὶ οὐδὲν ἤνυσαν τῷ οἰκοδομεῖσϑαι αὐτὴν

1ὅ ἐπὶ τὴν πέτραν. (δ; ineinem Stück mit Nr. 152 Z. 1—14

1 Riöm. ὃ, 38.39 — ὃ Vgl. I.Kor.2, 6 — 7 Prov. 24,54 — ὃ Vgl. Luc. 6, 48.49 — 11 ji Vgl. Matth. 16, 18

3 γῆς Diehl τῆς C%

Katenenfragmente

—1 1

154. Matth. 8, 5—9

Παῖδα vor οἰκέτην λέγει, καὶ σαφῶς τοῦτο δηλοῖ ὃ Aovzäs don αἴοα »ν οἰκετη» λέγει, καὶ σαφῶς τοῦτο δηλοῖ ὁ /ovzäs δοῦλον αὐτὸν ὀνομάζων. συνέσεως δὲ (φησίν) ἦν" τὸ ἀπὸ τῶν za) ξαυτὸν εἰκότι λογισμῷ τοιαῦτα αὐτὸν πιστεῦσαι περὶ τοῦ Anıorod. ἄνϑρωπος γὰρ ? Aush ’ Du “u P T er) a4 ἃ ᾿ξ ’ ; [A α ρα 7 5 (φησί) κἀγώ, ἀλλ᾽ ὅμως ὧν ἔλαβον τὴν ἐξουσίαν, τούτων κύοιός εἰμι. 5 ὥστε οὐδὲ ἀπεικὸς καὶ σὲ ταύτην εἰληφότα παρὰ ϑεοῦ τὴν ἐξουσίαν" λόγῳ μόνῳ κελεύοντα ἀπελαύνει» τὰ πάϑη. οὐδὲ γὰρ ὡς υἱῷ ϑεοῦ καὶ πάσης ὄντι κυρίῳ τῆς κτίσεως προσῆλϑεν ὁ ἑκατόνταρχος (τοῦτο γὰρ οὐδὲ τῶν ug 7 “ >) N % --- “κω | 3 ,»] € 3 [4 3 be } \ μαϑητῶν τότε ἣν εἰδέναι, TOO τοῦ σταυροῦ). ἀλλ᾽ ὡς ἀνϑοώπῳ δι᾽ ἀρετὴ" > [4 \ n ϑ “ ,ὔ = ΒΝ x „ ὃ 58 ’ [γ᾽ ” er εἰληφότι παρὰ τοῦ ϑεοῦ μείζονα 1 κατὰ ἀνϑοωπον ἐξουσίαν. ὅϑεν οὕτω ’ὔ 5 x 10 φησί καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνϑοωπός εἶμι. ἐπειδὴ γὰς εἶπε ποὺς αὐτὸν κι κι 7ὔ 2 m 3 εἰπὲ λόγῳ, τοῦτο δὲ ϑεοῦ μόνου εἶναι ἐδόκει, καλῶς ἐπήγαγε τὸ καὶ γὰρ ἐγὼ Ardownos εἶμι, ἀντὶ τοῦ" οὐδὲν ϑαυμαστόν, εἰ τοῦτο δύνῃ ἄν - ϑροωπος ὦν, λαβὼν παρὰ τοῦ ϑεοῦ, ἐπεὶ κἀγὼ τοῦτο ὧν λαμβάνω ὑπηκόους ὑπερέχων τῷ κελεύειν ὡς βούλομαι. ee ὐύιν ἐδιιδτοῖς ἁγίοις Singer ἐπενεισόμενος, τοῖς δὲ 2 ῦτα ὁ συνήϑως τοῖς ἁγίοις πατράσιν ἐναντιούμενος, τοῖς δὲ ἐντυγ - χάγουσι συνιδεῖν καταλιμπάνω τῶν ἐξηγήσεων τὸ διάφορον, καὶ τίς ὃ μᾶλλον ἐφικνούμενος τῆς εὐαγγελικῆς καὶ ἀληϑοῦς διανοίας. ]

or 11 Vgl. Luc. 7,2 — 15—13 Entschuldigende Anmerkung des Katenen- schreibers 3 λογισμῶν CN, corr. Kl 14 ὑπεοέχων τῷ Kl ἅπεο ἔχων τοῦ GV 155. Matth. 8, 8.10 Καὶ ζωῆς καὶ ϑανάτου εἶχεν Kvoıov ζωῆς καὶ ϑανάτου εἶχεν

© 6 [4 % > - Ὁ Ὁ [4 x > x ὃ ἑκατόνταρχος τὸν! ᾿]ησοῦ!' ὁ ἑκατόνταρχος τὸν ᾿Ϊησοῦν" διὸ > 4 x x > ’ x 5 7 5 fd x 5 al ἐξουσιαστὴν" διὸ καὶ Edavudodn. καὶ ἐϑαυμάσϑη. οὐδένα yao Er TO δέν 3... “1 Fr ἜΝ “7 34 Ein ER RN f R ϑ , οὐδένα Er τῇ ᾿]ερουσαλὴμι. εὑρίσπο - σραὴλ evoiozoner zatadannı]- 5 Ev καταϑαρρήσαντα Tod ϑανάτου. σαντα Tod ϑαγάτου.

5}. 8 Cla1.3; dagegen CP 5 unter Ponyo- Pr oiov Νύσσης | 1ff Sachparallele bei Chrysostoinus hom. 26 p. 3181)

5 ϑανάτου)] in Cla] folgt nach Mercati unter τοῦ αὐτοῦ noch: Ti οὖν ὁ — ἀξίως πεπιστευκέναι d.h. 7/ 83, 16—84, 2

10

15

18 Origenes, Matthäuserklärung 156. Matth. S, 10 Τάχα ἐπεὶ οὐ μόνον πιστῶς ἀλλὰ καὶ ἀληϑῶς εἶπεν ὃ ἑκατοντάρχης, ἐθαύμασεν ὁ ᾿]ησοῦς. εἰκὸς γὰρ ὅτι ἦσάν τινες ἐνέργειαι τὴν πταράλυσιν καὶ τὰς βασάνους ἐμποιοῦσαι τῷ παιδί, ἃς ἐχρῆν κελεύσαντος ᾿Ϊ]ησοῦ ἀπελαϑῆγαι ἀπὸ τοῦ παιδὸς 7) προστάξαντος τοῖς διακογοῦσιν" αὐτῷ ἀγγέ- λοις ἀπελάσαι καὶ ἐκβαλεῖν τὰ tiv παράλυσιν καὶ τὰς βασάνους ἐνεργοῦντα.

Οὐ, vgl. 1] 83, 16—S4, 1

>2if Vgl. Hier. in Matth. 44 E: pellendae enim erant vel infirmitates corpo- rum wel fortitudines eontrariae, quibus homo ad debilitatem saepe conce- ditur, et verbo domini εἰ ministeriis angelorum.

15%. Matth. 8, 11.12

Ei »orer) καὶ τεϑλιμμένης Eotiv νἡ 0005, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν" οἱ EÜDIOKOr- τες αὐτή, διὰ ποίας ol πολλοὶ εἰσελεύσονται (περὶ γὰο τῆς πλατείας καὶ εὐρυγώρου λέγει ὅτι πολλοὶ Öl αὐτῆς« εἰσέογονται); καί φαμεν ὅτι ὃ μὲν τοῦ σωτῆρος λόγος εἴρηται, ἐπειδὴ ὀλίψοι ἀπὸ τοῦ ᾿Ισραὴλ διεσῴζοντο" οὗ πολλοὶ γὰρ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν ἀλλ᾽ ὀλίψοι. διὸ καὶ ἔλεγε" νμὴ φοβοῦ, τὸ μικρὸν ποίμνιον, ὅτι εὐδόκησενκ ὁ ϑεὸς Er σοί. προφητικῶς δὲ ἐλέχϑη τὸ πολλοὶ ἥξουσιν, ὡς περὶ τῶν μελλόντων πιστεύειν εἰς αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐϑυνῶν. [ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν. αὐτοὺς δὲ τοὺς ᾿]σραηλίτας ἐκβαλλομένους εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον.

((3) ὥσπερ τότε πρὸς σύγκρισιν τῶν ἀπολλυμένων ὀλίγοι Nom οἱ σῳ- ζόμενοι. οὕτως TOEL μοι τοὺς σῳ- ζομένους πολλοὺς εἶναι πρὸς σύγκορι- σι" τῶν ἀπολλυμένων ὀλίψων vör.

(©!) πολλοί (φησίν), ὡς πρὸς τοὺς ᾿Ισοαηλίτας τοὺς μετὰ τὴν παρου- σίαν μὴ πιστεύσαντας, οἱ ἀπὸ τῶν ἐϑυῶν ἀνακλιϑησόμενοι μετὰ ᾿Α- βοαὰμ καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ Er τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. καὶ

- 5 and \ ’ © τῷ ἀριϑμῷ δὲ πολλαπλασίους οὗτοι

-- 5 x > \ ᾿ 3 2 Fand τῶν ἀπὸ ᾿Ισραὴλ καὶ τὸν ᾿]ησοῦν Χριστὸν ὁμολογούντων.

C2C°1.2.3 ((16ὴ 3C1P 2.4 Old; dagegen!” 1.5 unter τοῦ αὐτοῦ (= I ρηγορίου ΝΝύσσης) bis Z. 8 ἐϑνῶν, und (= Cl? 1) Z. 10 πολλοὶ ff unter „Iveruyoagov (vgl. 2 84, 3—6)

1 Matth. 7,14 — 21 Vgl.

1 In C? geht vorher: πῶς — 1) ἐξώτερον < (

& Matth. 7,13

πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσιν

5 Luc. 12, 32

ῷ ano

18 ὁμολογούντων} nach Mercati setzt Cl@ 1 noch fort

mit δεικιὺς δὲ ὅτι — τοῖς πατριάρχαις = II 84, 7 —12

RKatenenfragmente 79

158. Matth. 8, 11 | > sa, Kai μετ᾽ ὀλίγα" Τὸ δὲ ἀνακλιϑήσονται & To ἀνακλιϑήσονται Ev κολ- - > 4 inch BE «τῖ | >A u ee ee ὠὰ κόλπῳ ᾿ΑΙἸβραὰμ καὶ τὰ ἑξῆς τάχα ποις βραὰμ καὶ τὰ ἑξῆς τάχα περὶ τοῦ νὡμοιώϑη ἡ βασιλεία ἀν- περὶ τοῦ νὡμοιώϑη ἣ βασιλεία τῶν ὅ ϑρώπῳ ποιήσαντι γάμους τῷ υἱῷ οὐρανῶν ἀνϑρώπῳ ποιήσαντι γάμους αὐτοῦ καὶ ἀπέστειλε τοὺς δούλους τῷ υἱῷ αὐτοῦ καὶ ἀπέστειλεν" τοὺς αὐτοῦς καὶ τὰ ἑξῆς. ol υἱοὶ τῆς δούλουςε καὶ τὰ ἑξῆς. m 7 \ βασιλείας ἐκβαλλόμενοι κατὰ τοὺς 5 | [4 > Α > 2m x JooanAitus, ἀπὸ ἀνατολῶν και [0 δυσμῶν τὰ ἔϑνη.

C® 1.2. 3: unmittelbar hinter Nr. 15 cCla 7,3

4 Matth. 22, 2f

1 καὶ ner’ ὀλίγα < O1°

159. Matth. 8, 18—22

Κελεύει δὲ μόνοις τοῖς μαϑηταῖς 6 ᾿Ϊησοῦς ἀπελθεῖν eis τὸ πέραν ἵνα μὴ δοκῇ ἐμποδίζεσθαι ὑπὸ τῶν ϑλιβόντων αὐτὸν ὄχλων ἀκούειν τοὺς μαϑητὰς τῶν ἁομοζόντων αὐτοῖς μαϑημάτων καὶ γνησιωτέρως μελλόντων αὐτοῖς ἀποκαλύπτεσϑαι τῶν τοῦ ϑεοῦ μυστηοίων. τῶν »Er παραβολαῖς 5 τοῖς ὄχλοις« λαλουμένων" ἐπεὶ πάντα τὰ ἐν χερσὶ καταλείψαντες μόνοι αὐτῷ ἠκολούϑησαν ἕνεκεν φιλομαϑίας. κελεύει δὲ διαπερᾶν ἀπὸ τῶν προοσ- καίρων ἐπὶ τὰ αἰώνια, ἀπὸ τῶν ἐπιγείων ἐπὶ τὰ ἐπουράνια, ἀπὸ τῶν Gan-

πικῶν ἐπὶ τὰ πνευματικά. Cla 1.3, auch Ambros. D inf. 466 (976); dagegen C!P 1.5 in einem Kyrill-

Scholion

+ Vgl. Matth. 13, 11 — 51 Vgl. Matth. 13, 36 — ΤΊ Vgl. 11. Kor. 4, 1555, 1

160. Matth. 8, 20 » Er ἁγίοιςι ὃ Χριστὸς ἅγιος ὧν ἀναπαύεται. διὸ καί φησι πρὸς αὐτόν"

ἐν σοὶ δαίμονες ἀναπαύονται, τουτέστιν al ἀλώπεκες. ἐγὼ δὲ οὐκ ἕν σοὶ ἀλλ᾽ »ἐν ἁγίοις« ἀναπαυϑήσομαι. CP, vgl. dazu J/I 81, 1—4

1.3 Vgl. Jes. 57, 15 — 11 Vgl.das Origenes-Fragment zum Lukas Nr. NN VIII

Or. IX 246

10

Origenes, Matthäuserklärung

161.

Matth. S,

21. &

nd

Su „ νας \ / \ = - Ἶ \ \ Τὸ δὲ ἄφες τοὺς νεκροὺς ϑάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς TO μηπέτι σγολάζειν" περὶ τὰ νενεκρωμένα πράγματα" ννεκρώσατες γὰο ὑμῶν

}Ὶ ’ Α 3 ᾿Ὶ ΡΩΝ ir = A ; ,ὕὔ 3 ’; a \ q\ Se _ »τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. ἅτινα ἔστω" πορνεία καὶ τὰ ἑξῆς.

3 ld

LA 5» 5 / 3 Ἁ mw νεκρά ἔστιν, ἀπόβαλε ἀπὸ σοῦ,

ταῦτα οὖν

ἀπόκοψον ὡς νενεκρωμένην σάρκα μιαίνου-

σω! ὅλον τὸ σῶμα, ἵνα μὴ δηϑῇ ἄφες τοὺς νεκροὺς τοὺς ἔχοντας ἂν ἑαυτοῖς τὴν νεκοοῦσαν Auaoriar ϑάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς. ἄτοπον ὁὲ φαΐ"εταί τισιν καὶ ἐναντίον τὸ μὴ ἐπιτρέπειν" τὸν σωτῆρα ϑάπτειν τὸν

παϑητὴ" τὸν πατέρα" ἀπανϑρωπίας yao τὸ ἔογον.

οὐ μέντοι ἐκώλυσεν

© 2» - x ’ 3 7 5 \ x am Es Ἁ 5 [4 ὁ 0005 μὴ ϑάπτειν Tor vexoor, ἀλλὰ τὸν ζῆν ποιοῦντα τοὺς ἀνϑρώπους

ποοκοίνει τῷ κηρύσσειν ντὴν βασιλείανε τῶν οὐοανῶν.

πτει! τὸ σῶμα Noar πολλοί.

Οἷα. 1, 3 ΟΡ]

Ἁ \ \ / περὶ yao τὸ ϑά-

2 ΤΠ Vgl. Kol.3,5 — 817 Sachparallele bei Chrysostomus hom. 37 p.331 AB

10 Vgl. Luce. 9, 60

162. Matth. 8, 22

© ᾿Ὶ Ὄ 4 ’

Οἱ νεκοοὶ εἰώϑασι ϑάπτει"' τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς. ψυχὴ & κακίᾳ οὖσα νεκρά ἔστιν. ὃ αἰσϑητὸς ΝΛ RER h) \ ς , - δὲ ϑάνατος διὰ τὴν ἁμαρτίαν" καλῶς οὖν ἡ ἁμαρτία ϑάνατος λέγεται, καὶ 6 5 - 3 ,

ὁ Ev αὐτῇ ὧν νεκρὸς ἔστι!"

σε]. 3. 8 de

> \ y ἢν 7 Ei νεκροὶ εἰώϑασι ϑάπτειν τοὺς ἑἕαυτῶν νεκρούς, ψυχὴ Er κακίᾳ οὖσα νεκρά ἔστι. καὶ εἰ e 5 \ ‚ \ ve , ὁ αἰσϑητὸς ϑάνατος διὰ τὴν ἁμαρτίαν, καλῶς ἢἣ ἁμαρτία ϑάνατος λέγεται, καὶ ὁ Er αὐτῇ ὧν γνεκοός ἔστιν. » \ x e 7” \ \ 5 εἰδὼς δὲ ὁ Aptorös τὴ" ἐπιτη- ᾿ mu -- Ἁ δειότητα τῆς τούτου ψυχῆς ἐπὶ τὰ “ἢ ω m 7

καλὰ καὶ ἄκοντα ἀκολουϑεῖν EXE- JEVGEN,

Ola] (bis Z. 6). 3

163. Matth. S, 26 Αὐτὸς yao ἣν ὁ καὶ τὴν ἀοχὴν ἐπιϑεὶς αὐτῇ ν»κλεῖϑοα καὶ πύλας« καὶ εἰπών" νμέχοι τούτου ἐλεύσῃ, καὶ οὐχ ὑπεοβήσῃ, ἀλλ᾽ ἐν σεαυτῇ συντριβή-

σονταί σου τὰ κύματακ.

O0» 1.8 1if Job 38, 10. 11

Katenenfragmente sl

164. Matth. 8, 285—30

᾿Κηαειδὴ ὃ Mardaios μὲν δύο δαιμονιζομένους εἶπε τοὺς ἀπὸ τῶν μνημείων ἐξελθόντας, ὁ δὲ Λουκᾶς καὶ ὃ Mäozxos Era, σκέψαι μήποτε τῶν δύο τῶν παρὰ τῷ Marduliw eis ἦν ὃ τὸν λεγεῶνα ἔχων, περὶ οὗ τὸν λόγον ἐποιήσαντο ὅ τε NMäüoxos καὶ ὁ Λουκᾶς, ἱστοροῦντες τὰ κατ᾽ αὐτὸν 5 μόνον διὰ τὸ ἐπισημότερον εἶναι καὶ πλείονα περὶ αὐτὸν γεγονέναι. ὅϑεν τὰ μὲν ὁμοίως ὁ ἠϊατϑαῖος γενικῶς περὶ τῶν δύο δαιμονιζομένων ἀνέ- γραψε καὶ οὗτοι περὶ τοῦ ἑνὸς ἐμνημόνευσαν, τὰ δὲ ἰδίως καὶ ἀφ ὡρισμένως περὶ τοῦ τὸν λεγεῶνα ἐσχηκότος διὰ τὸ παρασεσιως-τῆσϑαι τιαρὰ τῷ Mar- ϑαίῳ τὴν κατὰ μέρος πεοὶ αὐτοῦ διήγησιν. υἱὲ δὲ λέγουσι ϑεοῦ οἵ δαίμονες πῇ μὲν νικώμενοι ὑπὸ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, πῇ δὲ πεοιηχούμενοι ἀπὸ τῆς παρ᾽ αὐτοῦ ὡς υἱοῦ ϑεοῦ διδασκαλίας. μήποτε δὲ τὰ δαιμόνια οὐδέπω ἄξια ἐκοίϑη τοῦ παϑεῖν τι ἀπ᾿ ὀργῆς ϑεοῦ τῆς παιδευούσης τοὺς μὴ ϑέλοντας λόγῳ εἶξαι. ἀλλ᾽ ἡ μακοοϑυμία τοῦ σωτῆρος συγχωρεῖ τὸν μεταξὺ συντε- λείας χρόνον διὰ τοὺς ἐπαϑλοῦντας καὶ δυναμένους κατὰ τῆς λεγεῶνος τῶν δαιμόνων στεφανωϑῆναι. ὡς οὖν καιοὸν ἔχοντες Er τῷ μεταξὺ ποιεῖν ἃ βούλονται περὶ τοὺς ἀνϑρώπους κατεβόων τοῦ κυοίου ὡς ἂν Too τοῦ ποοσήκοντος καιροῦ μάτη" αὐτοὺς βιαζομένου καὶ τιμωρίαις ὑπά- γοντος.

C? Ζ. 9 υἱὲ — 18 ὑπάγοντος, ΟΥ̓ Ζ. 1 ἐπειδὴ --- 15 στεφανωϑῆναι; vgl. zu Ζ. 1--- 9 (διήγησιν) II 89, 12--90, 1, Ζ. 9-11 ZZ 90,7---9, Z. 13—15 I/II 90, 17—19

2f Vgl. Luc. 8,27; Mare. 5,2 — 8 Vgl. Mare. 5, 15

ὁ οἱ δαίμονες < ΟΥ̓ 17 προσήκον Οὔ, corr. Κ]

165. Matth. S, 25—34 [οὕτω καὶ ᾿Ωριγένης ἐξηγήσατο.) CY, vgl. B bei Cramer I 314, 38-- 315,7 am Schluß eines Scholions des

Chrysostomus aus hom. 28 p. 335 E 336 A (ἰστέον δὲ ὡς — ἑαυτόν φησι)

Origenes XII1 6

52 Origenes, Matthäuserklärung

166. Matth. S, 28. 29

Ζήτει ei κατὰ γνῶσιν λέγουσιν 1) οὔ, ἢ κατ᾽ ἐκείνους τοὺς λέγοντας »τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ᾽ ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶνκ, ὅλην δὲ τὴν ἐξήγησιν» κατὰ λέξω" ἐρεύνα γοεοῶς. ol δαίμονες τῶν ἐπουρανίων ἀποστάται γενόμενοι τὸν πεοίγειον τόπον κατέσχον, οὐκ ἀποκληοωτικῶς. ἀλλὰ λόγῳ Tri ἀποῦ- 5 οήτῳ. ὅϑεν καὶ φοβεροὶ ἦσαν ἔχοντες οἴκητήοιον ἐνϑάδε, ὅϑεν καὶ τοῦτο ἤμειψαν κατὰ κρίσιν τοῦ ϑεοῦ. διὰ τοῦτο οὖὗν" ἐβόων" ἦλϑες ὧδε, διὸ οὐδεὶς ἠδύνατο ὁδεύει". τὸ δὲ πέραν ζήτει ἤτοι τοῦτον τὸν κόσμον Ex τοῦ κοείττονος ἢ τὰ ἔϑνη ἔκ τοῦ ᾿Ισοαήλ.

Cla 1.3 Ὁ Matth. 27,25

᾿ὅ τοῦτο"! Hss, corr. Kl

16%. Matth. 8,31. 32 Διὰ τί δὲ eis τοὺς χοίρους ἀξιοῦσιν εἰσελϑεῖν; ὅταν κατὰ ἀνϑρώ - 5 7 .. 54 75 : m 5». » ED a \ Ir οὐ δύγνωνται. κατὰ ἀλόγων βούλοτται τῶν δι’ ἄνϑρωςτον ὄντων. ἢ γὰρ αὐτὸν τὸν ἄνϑοωστον ἢ τὰ αὐτοῦ κακοῦσιν" οἱ μισάγνϑρωποι.

Οἰα 1.3 ΟἹΡ 1.5; dagegen Οἷδ 2 unter ᾿Απολλιναρίου

168. Matth. ὃ, 32. 33

Ei μὴ οἱ χοῖροι κατὰ τοῦ Ei μὴ κατὰ κρημνοῦ εἰς κρημνοῦ εἰς τὴ! ϑάλασσαν τὴν ϑάλασσαν ὥρμησαν οἱ χοῖροι ὥρμησαν καὶ ἀπεπνίγησαν Er τοῖς καὶ παντελῶς ἀπεπνίγησαν, οὐκ ἂν ὕδασιν. οὐκ ἂν οἱ βόσκοντες οἱ συβῶται ἔφυγον καταλιπόντες

5 τοὺς γοίρους ἔφυγον τοῦ βόσκει' αὐτοὺς καὶ κήρυκες γεγονότες τῶν» χοίρους καὶ κήρυκες τῶν ϑαυμάτων τοῦ Δριστοῦ θαυμάτων. τῆς ἀληϑείας ἐγένοντο.

ce 1.2.3 01a 1.9. 8 ΟΙὉ 1. 2. 4.ὃ Cl CP Coıisl. 206

1ff Vgl. Hier. in Matth. 48 B: ut per interfectionem porcorum hominibus salutis occasio praeberetur; pastores enim ista cernentes statim nuntiant ciwitati

10

Katenenfragmente δ.

109. Matth, 8, 32 Ὃ τοίνυν μὴ ϑέλων, ἵνα ἐπιτρέψῃ ᾿]ησοῦς εἰσελϑεῖν εἰς αὐτὸν τὸν λεγεῶνα, μεταβαλέτω ἀπὸ τοῦ εἶναι χοῖρος (εἰς τὸ εἶναι ἄνϑροωπος). τουτέστιν ἀπὸ φιληδόνου εἰς φιλόϑεον, ἵνα ἀποθανὼν τῷ εἶναι χοῖρος ζήσῃ τῷ ἄνϑρωπος γενέσθαι.

Cmarev, vgl. 46 (Matthaei I 87, 19—23). Sachparallele auch bei Chrysostomus hom. 28 p. 335 C

2 Leis τὸ εἶναι dvdownos) Kl

170. Matth. 8, 34

“ὡς ἀναίσϑητοι τοῦτο Einov καὶ ἄγαν ἄπιστοι οἱ Jeoyeonvot.

091. 3. 8 Οἷα 1, 2. 3. Clbı.5 Cl, als ἀναίσϑητοι bezeichnet die Gergesener auch Chrysostomus hom. 28 p. 338 A

171. Matth, 8, 3+ Kai ἰδόντες οἱ 1 ργεσηνοὶ σαρεκάλεσαν αὐτὸν μεταβῆναι ἀπὸ τῶν ὁρίων αὐτῶν.

οὐκ ἀπωϑούμενοι, ἀλλὰ ταπεινόφρο - Οὐκ ἀπωϑούμενοι ἀλλὰ ταπει.- γοῦντες, γοφρογοῦντες.

ὡς οὐκ ἄξιοι ὄντες ἐπὶ τῆς οἰκείας χώρας ἔχειν τοσοῦτον ἀγαθόν, δεί- σαντες μήπου τι καὶ μεῖζον πάϑωσιν ἀπὸ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως τῶν οἰκείων ἁμαρτιῶν ἕνεκα.

Cd (νοι Ζ. 4 80) ClP 1.5; Cramer 165, Ce1.2.3 cle 6—8 unter Θεοδώρου AMouyoveorlas‘

llaoezalcscav τοίνυν Ep’ ἑτέρους μεταβῆναι

τόπους, ὡς οὐκ ἄξιοι ὄντες τοσοῦτον ἀγαϑὸν

ἐπὶ τῆς οἰκείας ἔχειν χώρας, δείσαντες μή-

που καὶ ἁμαρτημάτων ἕνεκεν (vgl. auch

ebenda 65, 3—5 Θεοδώρου ᾿Πραπλείας);

s. auch B (Cramer I 317, 14— 17)

1ff Vgl. Hier. in Matth. 48 C: qui rogant ut transeat fines eorum. non de superbia hoc faciunt (ut nonnulli arbitrantur), sed de humilitate qua se praesentia domini indignos iudicabant (auch Chrysostomus ποιὰ. 38 p. 339 C ?)

6*

δ4 Origencs, Matthäuserklärung

172. Maätth. 9, 1—3 Τρεῖς εἶναί φησι τοὺς παραλυτικούς, ἀλλ᾽ Ev διαφόροις καιροῖς ττροσε- γην!έχϑαι αὐτῷ. καὶ ὁμοιότητά τινα ἔχειν τοῖς ἐφ᾽ ἑνὸς τὰ ἐπὶ τῶν ἄλλων δύο.

CP; II 92,10--12

1 φισὶ (sic) CP

173. Matth. 9,9

Μᾶρκος μὲν καὶ Πουκᾶς τὸ ὄνομα αὐτοῦ κρύπτουσι τῇ TTOOTEOA προσ- ηγορίᾳ, 6 δὲ Ματϑαῖος τὸ ἑαυτοῦ φανερὸν ποιεῖται ὄνομα λέγων" νἐϑεάσατος Ματϑαῖον, »ror τελώνηνκ. ταῦτα δὲ λέγει, ἵνα ἡμεῖς ϑαυμάσαντες τὴν τέχνην τοῦ ἰατρεύσαντος αὐτὸν ϑεοῦ πιστεύωμεν εἰς αὐτὸν ἀκριβέστατα.

Οἴθο (vgl. Or. IX 235 Nr. VII) CP; vgl. B (Cramer 1288, 5fi. Matthaei 133, 11). Vgl. auch Chrysostomus hom. 30 p. 347 Ὁ (ἀλλὰ καὶ τὸ ὄνομα τίϑησι, τῶν ἄλλων κουψάντων αὐτὸ προσηγορίᾳ ἑτέρᾳ), vgl. II 94, 7—9. 1 Vgl. Hier. in Matth. 49 E: ceteri evangelisiae propter verecundiam et honorem Matthei noluerunt eum nomine appellare vulgato, sed dixerunt „Levi“ (duplicı quippe vocabulo fuit). ipse autem Mattheus.... Matthe- um se et publicanum nominat, ut ostendat cte. — Vgl. Marc. 2, 14; Luc. 5,27 — 2 Vgl. Luce. 5, 27

1 Mäoxos] vorher: »ESjider« οὖν φησιν νκαὶ ἐθεάσατο τελώνην καλούμενον Asviv« (Luc. ὅ, 27)" ἔστι δὲ οὗτος Mardatos 6 εὐαγγελιστὴς ΟἿ

174. Matth. 9, 13

\ | ὦ ἢ 5 me \ er ) ᾿ \ \ ,». e m To δὲ ῥηϑὲν Ev τῷ “Ὡσηὲ οὕτως γέγραπται" »xal TO κοίμα μου ὡς φῶς ἐξελεύσεται, διότι ἔλεος ϑέλω καὶ οὐ ϑυσίαν, καὶ ἐπίψνωσιν ϑεοῦ ἢ ὅλοκαυ - τώματακ.

(5; vgl. “1 95,22

1 Hos. 6, 5. 6

Katenenfragmente δῦ

175. Matth. 9, 13

Ἢ ϑυισία κατὰ γόμον, τὸ ἔλεος ὑπὲρ νόμον.

ΟΥΙ, ἃ Ὁ

176. Matth. 9, 14 | Oi ᾿Ιωάννου μαϑηταὶ ἔτι τῇ ζύμῃ τῶν Φαρισαίων ἠκολούϑουν. ΟῚ. 8 1 Vgl. Matth. 16, 6

N

;

| 117.

Matth. 9, 15

Tv μεϑ᾽ ἑαυτοῦ διατριβὴν λέγει πάσης ὀδύνης ἀπαλλαπκτικὴν elrau ὀδυνᾶται μὲν γὰρ ὃ μὴ παρὸν ἔχων τὸ ἀγαϑόν, διὰ δὲ τὴν στέοησιν αὐτοῦ ο merdei ποϑῶν τὴν ἀπόλαυσιν. ὁ δὲ παρόντος ἀπολαύων εἰκότως εὐφραί- γεται καὶ 00x ὀδυνᾶται.

γυμφίος δὲ τῆς ἀνϑοωπίνης φύσεως ὁ ταύτης ἡγεμὼν λόγος, 6 τὸ σπέρμα διδοὺς τῆς ζωῆς. ὅταν οὖν ἀρϑῇ ἀπ᾿ αὐτῶν ὁ νυμφίος, πο- ϑοῦντες τὴν παρουσίαν αὐτοῦ νηστεύσουσιν, ἵνα συνῶσιν" αὐτῷ κατὰ πνεῦμα. καϑαιρόμενοι ἀπὸ σωματικῶν ἡδονῶν.

“

C#, von Z.5 an auch O)? 1.2.3 Οἷον, vgl.B (Cramer I 290, 26ffMatthaei I 35, 14} und unter ἄλλως τε 36, 7ff)

5. ἡδονῶν) es folgt in (δ, aber ohne Namen und wohl nicht mehr zuge- hörig: Οὐ μόνον δὲ τοῖς μαϑηταῖς, ἀλλὰ τῷ Χριστῷ ἐνεκάλουν μὴ νηστεύοντι (vgl. IT 95, 11). οἱ μὲν οὖν ἅγιοι διὰ τοῦτο γηστεύουσι, ἵνα κατατήκοντες τὸ σῶμειι κατευνάσωσι καὶ γνεκρῶσι τὰ ἐν αὐτῷ πάϑη. ὁ δὲ Χοιστὸς ὡς ϑεὸς ὧν παντὸς ὧν Eier. ϑερος πάϑου: οὐ χρείαν εἶχε νηστεύειν πρὸς κατόρϑωσιν ἀρετῆς (vgl. 11 96. 6f). πλὴν οὔτε (l. οὐδὲ) ol συνόντες αὐτῷ, μεταλαμβάνοντες Öl αὐτοῦ χάοιτος: καὶ ἰσχυροποιού- μενοι καὶ τὴν ἀρετὴν ἐργαζόμενοι καὶ δίχα νηστείας. εἰ δὲ καὶ ἐνήστευσε τὰς μι ἡμέρας, οὐχ ἵνα νεκρώσῃ ἐν αὐτῷ τὰ πάϑη, ἀλλ᾽ ἵνα τοῖς ἀνϑοώποις τὸν τῆς

ἐγκρατείας ἐν ἑαυτῷ ἀναγράψῃ νόμον.

50 Origenes, Matthäuserklärung

178. Matth. 9,16. 17 ᾿Ασκοὶ παλαιοί εἶσιν οἱ τῇ vo- ᾿Ασκοὶ παλαιοὶ οἱ τῇ νομικῇ μιῇ πολιτείᾳ πεποιωμένοι, οἷνος πολιτείᾳ πεποιωμένοι. οἷνος νέος δὲ νέος ἡ διὰ Anıorod Yaoız. ἡ διὰ Χοιστοῦ χάοις.

5 \ 7 Ὁ 5 ,’ [4 ἀσκοὶ νέοι οἱ EV ταύτῃ ποιωϑέντες. κατὰ τοῦτο τὸ παλαιὸν ἱμάτιον

Α \ „ δ ὦ Ξ Ἁ \ 5Ἀ καὶ τὸ ἄγναφον ῥάκος" διατὶ δὲ ἢ πῶς ῥάκος. ζήτει. ὅπεο αἷοον τὸ σλήρωμα Ex ντοῦ παλαιοῦς γεῖρον σχίσμα γίνεται.

09 1. 3. 8 0le ΟΡ 1, 9. 4, δ S Vgl. Marc. 2, 321

179. Matth. 9, 18. 19

]]ολλῶν ὄντων τῶν ἀοχισυναγώγων οἱ μὲν λοιποὶ κατὰ τοῦ σωτῆρος ἧσαν». σπάνιος δέ τις ἦν καὶ εἷς οὗτος, ὡς Νικόδημος. καὶ εἴ τις τοιοῦτος, καὶ τοῦτον ἡ χοεία κατηνάγκασεν ἐλϑεῖν πρὸς τὸν ᾿Ϊησοῦν, διὸ ἔλεγεν" Eur μὴ σημεῖα καὶ τέρατα ἴδητε, od μὴ πιστεύσητεις, ν᾽ ]άειοος« δὲ οὗτος 1)». ὃς οὐκ εἶχε πίστιν ὁμοίαν τοῦ ἑκατοντάογου. ἢ γὰο ἂν eine καὶ αὐτός" γοῦκ εἶμι ἱκανός. ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλϑῃς«. ἀλλ᾽ δμὼς ὃ κύριος ἠπίως ἠκολούϑει. Clb 4 Ov

2 Vgl. Joh. 3,1 — 4 Joh. 4,45 — Vgl. Marc. 5,22 — 6 Matth. 8, ὃ

1 πολλῶν .:- τοίνυν Ob 4 — 7 ἠκολούϑησεν αὐτῷ + Nr. 180 ΟἹ" 4

180. ; Matth. 9, 18

Οὐκ ἐποίησε δὲ ἀπὼν λόγῳ τὸ ϑαῦμα, ἵνα πᾶσι γένηται κατάδηλον TO πρᾶγμα. ὧς τελείους δὲ τοὺς περὶ Πέτρον ἔλαβε μόνους ud’ ἑαυτοῦ, ἵνα παροξύνῃ καὶ τοὺς ἄλλους γενέσϑαι τοιούτους. Olb 4, auch ΟἿΡ 5, falls sich sein ὦ nicht eher auf Nr. 181 bezieht; da- gegen Οἷδ 1. 2 unter τοῦ αὐτοῦ hinter "Averuyoapov. Vgl. II 93, 2—4. Sach- parallele bei Chrysostomus hom. 31 p. 357 B

1 Vgl. Matth. 8, 8 — 2 Vgl. Marc. 5, 37 Luce. 8, 51

Kateneufragmente 87

181. Matth. 9,20. 21

Μάστιξ ἦν ἡ αἱμόρροια τὸ πάϑος. οὕτως ἐρεῖς καὶ τὰ τοιαῦτα πάϑη σω- ματικὰς μάστιγας εἶναι τοῦ ϑεοῦ. διὸ ἔλεγε τῷ παοραλυτικῷ καὶ αὐτὸν μάστιγος ἀπολύσας" ἴδε ὑγιὴς γέγονας μηκέτι ἁμάοτανε, ἵνα μὴ χεῖρόν τί σοι γένηταικ. καὶ οἱ μὲν μαϑηταὶ αὐτοῦ ἥμραντο καὶ ἐφψηλάφιησιν αὐτόν, ὅ ἡ δὲ αἱμοροοοῦσα ντῶν ἱματίων αὐτοῦ... ὁμοίως δὲ τῇ αἰμοοοοούσῃ πιστεύ- οντες ἥπτοντο αὐτοῦ, διὸ συνϑλίβεω" αὐτὸν λέγονται κατὰ δὲ τὸν “ουκᾶν συνέχειν καὶ anoVAißeıw αὐτόν. οὐχὶ δὲ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἔσῳζον τὴν γυναῖκα (ἐπειδὴ καὶ οἱ ἐχϑροὶ νδιεμερίσαντο τὰ ἱμάτια adrod«), ἀλλ᾽ ὃ αὐτῆς λογισμὸς

εἰπούσης ὅτι κἂν τοῦ ἱματίου αὐτοῦ ἅψωμαι, σωϑήσομαι.

| Clb 3.4. (5, vgl. zu Nr. 180). ZuZ2.7 10B (Cramer IT 319, 21ff. Matthaei I 94, ὦ 3ff.), auch 4} 98, 16

1 Vgl. Mare. 5, 29.34 — 3 Joh. 5,14 — 5 Vgl. Marc. 5,28 — 6 Vgl. Matth. 14, j 36 Parr. — 6 Vgl. Mare. 5, 24 — 6f Vgl. Lue. 8, 45 — 8 Matth. 27, 35 Parr.

152. Matth. 9, 20—22 ς ΟΝ, > \ \ , 9 RM “- ς , [ὡς ἀκάϑαρτος οὖσα διὰ τὸ πάϑος οὐ ποοσῆλϑε φανερῶς ἡ γυνή, 7 - ς \ “- > [4 3} € 5 \ > 14 ’ μήπως κωλυϑῇ ὑπὸ τῶν ᾿]ουδαίων, ἤτοι ὡς εὐτελὴς ἐνόμισε λανϑάνειν. ο΄ πλὴν ἀνενδοιάστως ἤλπισεν ὑγιαίνειν, ἐὰν μόνον ἅψηται τοῦ ἱματίου τοῦ ἄκοου" τοῦτο γάρ ἔστι τὸ κράσπεδον. τί οὖν ὃ σωτήρ; ἐδημοσίευσεν αὐτὴ)" ” e [4 5 - 9 »" Ὁ 7 > a [4 e \ - Ψ 5 οὐχ ὡς δόξης ἐρῶν, ἀλλ᾽ ἵνα δέους ἀπαλλάξῃ ὑπὸ τῆς συνειδήσεως κεντου- μένην ὡς κεκλοφυῖαν τὴν δωρεάν, καὶ ἵνα μὴ νομίσῃ ὅτι ἔλαϑε, καὶ ἵνα τὴ» πίστιν αὐτῆς δημοσιεύσῃ ποὸς ὠφέλειαν ἡμῶν, καὶ ὅπως ὃ ἀογχισυνάγωγος 5 [4 - a δ [4 οὔ 5 \ " > 4 [4 5 [4 eis πίστιν βεβαιωθῇ. ἵνα δὲ δείξῃ ὅτι οὐδεὶς ἔγων ἀκούσιον πάϑος ἀκάϑαοτος παρὰ ϑεῷ, προσκαλεῖται αὐτὴν, Ira τὸν τυπικὸν νόμον εἰς πνευματικὴ) 10 μεταγάγῃ ϑεωρίαν. ϑυγατέρα δὲ αὐτὴν καλεῖ ὡς τῇ πίστει γεγονυῖαν, διὸ καὶ ἰάϑη ἀκούσασα ὅτι n πίστις σου σέσωκέν σε. ὅτι δὲ μὴ τὰ ἱμάτια - 7 δ “7 αὐτοῦ σέσωκεν αὐτὴν, φησὼ" ἣ πίστις σου σέσωπκεν. οὕτως οὔτε τύπος 7 ’ὔ 4 e “ PL AR eo - οὔτε λόγος οὔτε τι ἕτερον τῶν ἔξωϑεν σῴζει, ἀλλ᾽ ἕκαστον ἡ πίστις αὐτοῦ. ]

C!b 2. 4 (bei ΟἹΡ 4 ist freilich fraglich, ob das Scholion noch bis τοῦ τυράννου [vgl. Heinriei, 99 App.], bis τὴν redvnzviar II 99, 1 oder bis τοὺς νεπκοούς II 99,11 weitergeht); dagegen in Cl 1.2 ΟΡ δ᾽ (hier bis Z. 4 κρασπέδου) dem ’Areniyoagos gehörig, vgl. //98, 6—19, auch B (Matthaei 1 93, 26ff, 95, 15 ἢ). In der Tat ist das Wesentliche Exzerpt aus Chrysostomus hom. 31 p. 357 D—355E. Zu Z. S—10 vgl. ein Kyrill-Secholon bei Cramer 1 70, 23—25, “Ὁ Z,.111.Nr. 181 2. ΤΊ

4 Vgl. Matth. 14, 36?

ot

10

δδ

Origenes, Matthäuserklärung

183. Matth. 9, 22

᾿]Ιασάμεγνος αὐτῆς τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν εὐεργετεῖ πέμπων αὐτὴν εἰς τέλος ἀγαϑὸν τὴ eiormır, Er ἢ κατοικεῖν λέγεται ὃ ϑεὸς κατὰ τὸ »Er εἰρη ἁγίᾳ ὁ τόπος αὐτοῦκ.

es u

C:ı..m. BE I 95, 19)

ὡραῖον ᾿(δοιγένους ?

Vel. B (Cramer I 321, 6--9 Matthaci

1ff Vgl. Marc. 5,34 — 2 Ps. 75,2

184, Matth. 9, 23 ["LVos ἣν τὰς ἀγάμους κόρας, ἡνίκα εἰσὶ πρὸς ὥραν γάμου TEAEUTWOUS, ϑοηνεῖν διὰ τῶν συμβολικῶν τοῦ γάμου. διὸ καὶ αὐληταὶ ἦσαν εἴσω, εἶ καὶ παρὰ τὸ πρόσταγμα τὸ Mwoaixor τότε ἐποίουν τοῦτο οἱ ᾿]Ιουδαῖοι.

ΟἹΡ (2 anon. ὃ). 4, dagegen unter Κυρίλλου (Ὁ Cl® ΟΥ̓, ähnlich auch Ο ; 5.798, 18 App. (auf S. 99). Ähnlich CP unter Xovooorsuov ("Edog ἦν τοῖς παλαιοῖς — τὸ τοιοῦτον)

1 ἣν τὰς] τοῖς ἀνϑρώποις τὰς (ἢ Ce (ας

3 Wohl em Schluß e silentio

185. Matth. 9, 24

Ilas εἶπεν ὅτι οὐκ anedarve

καίτοι ἀποθανούσης; ὅτι m ἢ 7 “} - 5 7 ai Ce } οἱ ἐλπίδα ἔχοντες τῆς Er Χριστῷ ara-

7 5 > # 5 \ [4 στάσεως οὐκ ἀπέθανον ἀλλὰ zadev- δουσιν. διό φησιν ὁ ἀπόστολος" ν»οὐ ϑέλω δὲ ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοί, περὶ τῶν κεκοιμημένων, ἵνα μὴ λυπῆσϑε καϑὼς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδας, ἅμα δὲ σμικρύνων τὸ ἔργον a» - “- \ 7 ὃ ἔμελλε ποιεῖν, μᾶλλον δὲ κρύπτων αὐτό, ἔλεγεν ὅτι καϑεύδει,

CP (unter τοῦ ἐλεεινοῦ ᾿Ωριγένους) ΟἹΡ 1. ὃ

5I. Thess. 4,13

Οἱ ἐλπίδα ἔχοντες τῆς Ev Χρι- στῷ ἀναστάσεως 00x ἀπέϑαγογ. > \ 4 14 © 5 ? ἀλλὰ καϑεύδουσι. διό φησιν ὁ ἀπό-

: 3 , νι ς «- > en στολος᾽ DoÖ ϑέλω δὲ ὑμᾶς ἀγνοεῖν», ἀδελφοί, περὶ τῶν κεκοιμημένων, u κ “- ς \ © Ἁ ἵνα μὴ λυπῆσϑε, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα«κ, ἅμα δὲ καὶ σμικρύνων τὸ ἔργον ὃ ἤμελλε ποιεῖν,

m \ 4 5 / el μᾶλλον δὲ κρύπτων αὐτὸ, ἔλεγεν ὅτι καϑεύδει"

Ca (bis Ζ. ὃ ἐλπίδα) 58 1. ὃ. 8 ΟἸδ}.

Katenenfragmente 80 ; ao 5 ,’ > ’ er 5 ’’ Α Ἶ ΄ Ba , 4 Pur ba εἰπόντων ἐκείνων ὅτι ἀπέϑανεν, διὸ καὶ ἑξῆς παρῇνει μηδενὶ λέγειν, τς ὅταν ἀναστῇ, μὴ δυνηϑῶσω" dorj- " σασϑαι τὸ γεγονός. " 13 Vgl. Luc. δ, 56

180. Matth. 9, 24 Π]αρ᾽ αὐτῷ ὁ ϑάνατος ὕπνος ἣν εὐκόλως ἀναστῆσαι δυναμένῳ. εἰ δὲ καταγελῶσιν αὐτοῦ μὴ ϑαυμάσῃς" μαρτυροῦσι γὰο μᾶλλον τῷ ϑαύματι ὡς νεκρὰν τῷ ὄντι ἀναστήσαντος" ἵνα γὰρ μὴ) τις λέγῃ ὅτι κάτοχος ἐγένετο. διὰ τοῦτο ὡμολογήϑη παρὰ πάντων ἀποϑανγεῖν.

ΟΡ mit ἄλλως τε unmittelbar an Nr. 185 angeschlossen. Dazu vgl. Theo- phyl. 232 B

187 1. Matth. 9, 27—30 Υἱὸς Auviö λέγεται ὁ Χοιστὸς διὰ τὴν ἐξ ἐκείνου σάρκα. οἱ οὖν βοῶν - τες υἱὸν Δαυὶδ Χριστὸν μὲν αὐτὸν ἔχουσι», ν»κατὰ σάρκας δὲ γινώσκουσι ο γήπιοι ὄντες ἔτι. παρήγγειλε δὲ αὐτοῖς (underi λέγειν), οὐ yao ἐβούλετο αὐτοὺς τὴν γεγενημένην laow λέγειν", ἀλλ᾽ ὁοᾶσϑαι ὑπὸ πάντων τὸ γεγνόμεγον.

Cla 1.2.3 018, Z. 81 vgl. Nr. 187 IV Ζ. 5. 4

11 Vgl. Hier. in Matth. 54 D: si enim non est natus in carne, quomodo vocatur filius David? — 2% Vgl. II. Kor. 5, 16

3:1 παρήγγειλε --- Schluß < C!a 2 3 {μηδενὶ λέγειν) nach Nr. 187 III 2.6, 187 IV Z. 1f Diehl

ττ----- v -“΄΄ u —

157 U. Matth. 9, 27—31

Οἱ βλέποντες οὐκ ἔγνωσαν τὸν υἱὸν Javid, οἱ δὲ τυφλοὶ ἐπέγνωσαν. ἵνα πληρωϑῇ τὸ ὑπ᾽ αὐτοῦ εἰρημένον (τὸ νἐγὼ Eis κοίσιν τοῦ κόσμου ἐλήλυϑα. ἵνα oi μὴ βλέποντες βλέπωσινὼ καὶ οἱ τυφλοὶ ἀναβλέψωσι. πῶς ἐπέγνωσαν. εἰ μὴ πάντως εἶχον τὸν ὁδηγοῦντα αὐτοὺς γοῦν ἀκολουϑεῖν τῷ καλῷ ποιμένι;

Ca Qla 1. 2, 3. le 2 Joh. 9,39 — 4 Vgl. Joh. 10, 11

8 nös — 4 ποιμένι < (8, wo dafür Nr. 187 IIE steht

« -!

η0

Origenes, Matthäuserklärung

157 UI.

Matth. 9,

(φεύγων δὲ τὸ φιλόκομπον ἄγει αὐτοὺς εἰς τὴν οἰκίαν κἀκεῖ αὖ- τοὺς ἰᾶται. διὰ τοῦτο δὲ καὶ

παρήγγειλε μηδενὶ εἰπεῖν, τὸ μὴ δεῖν 5 ᾽ / e - 5 \ ἐπιδείκνυσθαι διδάσκων ἡμᾶς (οὐ yao ϑεῷ κόμπος ἦν τὸ τὴν ἀλήϑειαν λέγεσϑαι πεοὶ αὐτοῦ).

ἢ καὶ ἐπειδὴ ἤδει ὅτι ἤμελλον αὐτὸ» πᾶσιν ἀνακηρύττειν, ἵν᾽ ὅταν πηού- ξωσι μὴ ἐπὶ αὐτὸν ἀνακλασϑῇ ἡ αἰτία, ὅτι αὐτὸς παοήγγειλεν αὐτοῖς τοῦτο ποιεῖν". 007 ὡς ἀπειϑοῦντες δὲ καὶ αὐτοὶ τῇ ποοστάξει τοῦτο ἑποίουν. ἀλλ ἀνυμγοῦντες τὸν εὐεογέτην. [ἀπαιτεῖ δὲ καὶ τὴν πίστι», ἵνα μὴ δόξῃ διὰ φιλοτιμίας τοῖς ϑαύμασι!" ἐπιπηδᾶν, καὶ ἵνα μάϑωσι καὶ οἱ Foot. ὅτι τότε ἡ φιλανϑοωπία ποιεῖ τὸ ἑαυτῆς, ὅτε ἔχει συγκεκοαμένην τὴν τῶν ϑεοαπευομένων πίστιν.]

Ca: vgl. zu Z.6—9 Nr. 187 IV Ζ.1--.

Vgl. 1100, 5—13. Z. 1Sff entstammt Chrysostomus hom. 32 p. 365 A

Ἔν [Κόμπος οὐδείς, Ear 1) δύναμις

“7 \e “ 19/7 ΠΕ λέγῃ περὶ ἑαυτῆς TO δύνασθαι" κόμπος δ᾽ ἂν ἣν τῷ μὴ φύσει τὸ δύνασθαι Bd 3 ΔΝ SER, 7 a 7 ἔχοντι ἀλλὰ διὰ χάριτος λαμβάνοντι λέγειν ὅτι δύναμαι. παρήγγειλε δὲ ὁ σωτὴρ τοῖς τυφλοῖς τὸ μηδενὶ ἐξειπεῖν τὸ γενόμενον, τὸ

Α “- 5 [4 [4 e@ a μὴ δεῖν ἐπιδείκνυσϑαι διδάσκων ἡμᾶς (οὐ γὰο ϑεῷ κόμπος ἣν τὸ τὴν ἁλή - ϑειω" λέγεσθαι πεοὶ αὐτοῦ).

ἢ δὲ τῶν ἰαϑέντων διιολογία πεοὶ τῆς ἰάσεως: οὐκ ἔγπλημα αὐτοῖς ἤγενκεν, ἀλλ᾿ εὐγνωμοσύνην Euao- τύοησε»".]

Cla 1.2.3 ΟἹΡ 1.5 Cle als Apollinaris- Scholion

187 IV. Matth. 9, 30. 31

3 u [4 - 5 ]ησοῦς παραγγέλλων τοῖς ἰω- μένοις μηδενὶ λέγειν τὰς εὐεργεσίας

C® 1.2.3; dagegen Cl als Schluß eines Chrysostomus-Scholions;

Ζ. 17. vgl. Nr. 187 III Z. 6f

zu

1 ᾿]ησοῦς παραγγέλλων] ὅσῳ παοαγ- ξ

νέλλει Οἷς

Τοὺς τυφλοὺς ἐϑεράπευσεν ὁ σωτὴο καὶ οὐκ ἐβούλετο αὐτοὺς εἶ- πεῖν, τίς ἔστιν ὃ ϑεραπεύων αὐτούς.

CP; χὰ Ζ. 1---ῷ vgl. Nr. 1871; vgl. zu Z. 6—8 II 100, 12f

Katenenfragmente 1

5.5» δ᾽ ., ΟῚ ΡΞ ᾿ er αλλ ὁρᾶσθαι ὑπ᾽ αὐτῶν TE καὶ τῶν ἄλλ

δ LOW, NHuäs διδάσκει φεύγειν τὸ ἐπιδεικτι- κωλύων ἡμᾶς μὴ καυχᾶσϑαι Er τοῖς ᾿ κὸν ὡς αἴτιον τῶν κακῶν. ἡμετέροις μηδὲ σαλπίζειν ἐνώπιον τῶν ἀνϑοώπων. πόλι! γὰρ νέπάνω ὄοους«. κεμιένην 10 ἀδύνατον »κουβῆναιι, 6f Vgl. Matth. 6,2 — 91 Vgl. Matth. 5, 14 1 . 185, } Matth. 9, 36 ' Tod καλοῦ ποιμένος ἐστὶν τὸ σπλαγχνίξζεσθϑαι ἐπὶ τὰ ἴδια πούβατα καὶ συμπάσχειν τῷ ἀσϑενοῦντι προβάτῳ, καὶ μάλιστα τοῦ σωτῆρος τὸ ἐπὶ τὸ ἴδιον πλάσμα σπλαγχνίζεσθϑαι.

ἷ Cla 1.3 1 Vgl. Joh. 10, 111

189. Matth. 9, 37

3 ? % "ἢ “ρ΄ “ ὔ “ ? % ’, Θερισμὸν λέγει τὸν ὄχλον τῶν ἐπιτηδείως ἐχόντων ποὸς ϑεοσέβειαν. ἐργάται δὲ ϑεοισμοῦ εἰσιν οἷ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον διδάσκαλοι. ἔστι δὲ καὶ ἕτερος ϑερισμὸς ἢ συντέλεια τοῦ αἰῶνος κατὰ τὸ νἄφετεις τὰ ζΣιζάνια.

᾿ 5

»zal ἕν καιρῷ τοῦ ϑεοισμοῦ ἐρῶ τοῖς ϑερισταῖςς.

0561. 3. 3. Οἷα, 3. (081. 3 bis Ζ. 3 αἰῶνος) Οἷς

ΤΙ Vgl. Hier. in Matth. 56 A: messis multa omnis turba credentium est, operariw pauci apostoli et imitatores eorum, qui mittuntur ad messem — 3 Matth. 13, 30

190. Matth. 9, 37 Ei οἱ ϑεοισταὶ ἄγγελοί εἰσι, καὶ νῦν τοῖς ἀγγέλοις τῶν ἀποστόλων λέγεται ταῦτα. ϑεοισμὸς δὲ τῶν »ἐπὶ τὴν καλὴν γῆν. ἑαυτῶν λαβόντων σπόρον τὸν λόγον. ϑεροισταὶ δὲ ὀλίγοι" οὐ yan πολλοὶ ol ἀνεπαισχύντως

ὀοϑοτομοῦντες ντὸν λόγον τῆς ἀληϑείαςι. C°1.2.8; vgl. 11 103, 7—10

1 Vgl. Matth. 13,39 — 2f Vgl. Matth. 13,8 — 4 Vgl. Il. Tim. 2, 15

92 Origenes, Matthäuserklärung

191. Matth. 9, 37. 38

‘oO “-- [4 r \ κω / © 3 / ao \ 5) päte, φησίώ", ὅση μὲν τῶν πιστευόντων ἡ ἐπίδοσις, ὅπως δὲ 00%

εἰσιν οἵ τὰ προσήκοντα διδάξοντες αὐτούς, ὡς ἐντεῦϑεν αὐτοὺς ἀναγκά- ζεσϑαι Eol κατακολουθϑοῦντας τοσοῦτον κάματον ὑπομένειν" τὸ γὰρ ὁλί- γοι ἐργάται ἐνταῦϑα ἀντὶ τοῦ οὔκ εἰσι λέγει, τὴν ὀλιγότητα ἀντὶ τοῦ 5 οὐκ εἶναι τεϑεικώς, ὡς καὶ παρὰ τῷ Δαβὶδ τὸ νὠλιγώϑησαν al ἀλήϑειαι

5 A) “- Em “- a ! ἀπὸ τῶν υἱῶν τῶν ἀγϑρώπωγα.

ϑεριστὰς δὲ τοὺς ἀποστόλους ἐκάλεσε,

δεικιὺς ὅτι καὶ τὰ διὰ τῶν προφητῶν γεγονότα διὰ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως καὶ ἐπιχορηγίας ἐγένετο, καὶ ὅτι καὶ προφητῶν καὶ ἀποστόλων αὐτὸς κύριος καὶ πάντων ἀτϑρώπων ὡς δημιουργός, καὶ ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ σπόρον

10 00% En’ ἀλλότοιον ἀποστέλλει τοὺς μαϑητάς.

cla 1.2.3 (Οδ1, 2, 8 bis Ζ. 6 ἀνϑρώπων) C!b 1.5 Οἷθ, dagegen stehen Ζ. 6 ϑεριστὰς --- 10 in C® unter IQ OE (vgl. Chıysostomus hom. 32 Ὁ. 368 A)

>» Pe, Il,]

192. Matth. 9, 38. 39. 10,1 Eita προχειρίζεται Eis τὸν ϑερισμὸν ἐργάτας τοὺς δώδεκα μα- ϑητάς, δοὺς αὐτοῖς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων καὶ τόσους ϑεραπεύει" ὡς ϑεός, ἵνα διὰ τούτου καταπτήσσογντας τοὺς ἀγϑρώπους (καὶ πειϑηγίους ἔχωσι τοὺς ἀκροατὰς εἰς τὸ κήρυγμα.

C!b 1.5 Cle (Cle + Nr. 193); vgl. IZ 103, 11—15

8 zctenticcote ΟΡ 1 I]. zcrensrccartc? ἘΠῚ

4 {καὶ Rl

193. Matth. 10,1

[δὶ καὶ μηδέπω I swetua ἅγιον δοϑέν, AAN ὅμως ἀπὸ μόνης ἔπι- ταγῆς τοῦ Χριστοῦ τὴν τοιαύτη» ἔλαβον ἐξουσία)

οὐ μόνον σωματικὴν ἀλλὰ καὶ ψυχικὴν πληγὴ" Veoaneve. Cle(?): der Anfang entspricht ganz Chrysostomus hom. 32 p. 368 B (367 C), vgl. auch Οἱ

"Rs καλὸς διδάσκαλος ἀφϑό- ws τοῖς τελείοις τὰ τέλεια μαϑῆ:- ματα παραδίδωσι καὶ ὡς ἐπιστήμων ἀρχίατρος τοῖς φιλοπόνοις μαϑηταῖς τῇ» ἐπιστημονικὴν ἰατρικήν, οὐ μόνον σωματικὴν ἀλλὰ καὶ ψυχικὴν πληγὴν ϑεραπεύειν"

CV

1—5 Vgl. Hier. in Matth. 56 B: benignus et clemens dominus ac magister non invidet servis atque discipulis virtutes suas, et sicut ipse curaverat etc.

Katenenfragmente 33

διὰ γὰρ τῆς παρακοῆς τοῦ ’Adan περιέπεσεν ὁ ἄνϑρωπο: ποικίλαις γόσοις φψυχικαῖς τὲ καὶ σωματικαῖς. καὶ ἐξουσίαν αὐτοῖς ἔδωκεν καὶ πνευμάτων ἀκαϑάοτων τῶν τὰς τοιαύτας νόὐσοὺυς ἀοράτως ἔνεο - γούντων, ὥστε ἐκβάλλειν αὐτάς,

a

Ἄς gie αν εἷς N 1 ’ of ; si u ME, = HEHE : N

15 (( ) ἵνα τὰ συναμφότερα συμφωνήσαντα ἐπὶ τὸ αὐτό, λέγω ψυχή Te καὶ -- ᾿ Ἁ , 4

σῶμα, ἐπὶ τὸ αὐτὸ δοξάσωσι καὶ εὐλογήσωσι τὸν ϑεὸν τὸν ἑνώσαντα αὐτά.

194. Matth. 10, 2—4 Κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν: Iletoos, ᾿Ανδοέας. ᾿]Ιάκωβος, ᾿ἰΙωάννης. Φί- λιππος καὶ βαοϑολομαῖος, Πατϑαῖος καὶ Θωμᾶς, ᾿Ιάκωβος ᾿λφαίου καὶ Σίμων ὃ καλούμενος ζηλωτῆς, ᾿Ιούδας ᾿Ιαπκώβου, ᾿]Ιούδας ᾿Ισκαοιϑ, νὃς = 3 δι δό e ὺ δὲ Α Ma : ,.5 Ser ; τ κα ı [IE "Ἂς 27 Bas, = καὶ ἐγένετο προδότης«. κατὰ δὲ τὸν Mäoxor' Ziuwr ὁ καὶ Πέτρος, ᾿Ιωάννης οᾧ καὶ ᾿]άκωβος οἱ καὶ οανεογές, ᾿Αγνδοέας καὶ (Φίλιππος, αροϑολομπαῖος ατϑαῖος καὶ Θωμᾶς, ᾿]Ιάκωβος ᾿Αλφαίου, Θαδδαῖος, Σίμων καὶ ᾿Ιούδας 9 ’ „ x mt Ἁ m > Ἂ ἢ ei . 5 , lozapıwd. Er τισι δὲ τοῦ κατὰ Mäoxov εὐαγγελίου εὑὐοίσκεται » Ϊάκωβον . - 3 ’ 5 \ - ᾿ \ - 3, ’ \ > 5 ΚΑ \ τὸν τοῦ ᾿Αλφαίουκς (ἀντὶ τοῦ »Aevi τὸν τοῦ ᾿Αλφαίουκ«)᾽ κατ᾽ αὐτὸν Tor Mäoxor μετὰ τὴν ϑεραπείαν τοῦ παραλυτικοῦ »ranayor εἶδε Asvi τὸν τοῦ 10 ᾿Αλφαίου καϑήμενον ἐπὶ τὸ τελώνιον«κ. ἔοικεν οὖν διώνυπος εἶναι. ἐση- μειώσατο δὲ ἐπιτηδείως τῶν ἀποστόλων τὰ ὀνόματα, ἵνα μηδενὶ πεισϑῶμεν ἑτέρῳ παρὰ τοὺς εἰρημένους. ἤδει γὰρ ὅτι ἔμελλόν τινες ψευδαπόστολοι ἐπιφημίσαι ἑαυτοῖς τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα. [οὐ κατὰ προτίμησιν δὲ ποιεῖται τὰς ὀνομασίας " ὃ yao Θωμᾶς καταδεέστερος ἦν τοῦ Matdalov καὶ 6’ Ιωάννης Ρι > ’ = 5 DB Iran N Σ᾿ , = ‚ Eu ἘΠ y 15 οὐ uoror τοῦ ἀδελφοῦ ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων μείζων ἦν. δύο δὲ ἧσαν Σίμωνες, εἷς ὁ καὶ Πέτοος καὶ ἕτερος 6 Kavariıns' δύο ᾿]άκωβοι, εἷς ὃ τοῦ Ζεβεδαίου καὶ ἄλλος ὃ τοῦ ᾿Αλφαίου: δύο ᾿Ιοῦδαι, (εἷς ὃ ᾿Ιακώβου καὶ ἄλλος) ὁ προδότης καὶ ὃ καλούμενος ᾿Ισκαοιώτης δὲ ἀπὸ τῆς πόλεως αὐτοῦ ο καλεῖται, ὃν καὶ προδότην» καλεῖ.

Ϊ ο 8; mit Schlußzeichen hinter Z. 4 ποοδύότης und Z. 7 ᾿Ισκαοιώϑ; der Schluß aus Chrysostomus hom. 32 entnommen: Z. 13ff entsprechen p. 363 DE, 2. I+#f. 15 | p. 369 A; vgl. IT 104, 1—-105, 4

1 Vgl. Luc. 6,16 — 41 Vgl. Mare, 3, I6££ — ΤΙΣ Mare, 2, 9. 14 — 71 Vgl. Orig. c. Cels. I, 62 (Or. I 113, 19ff): ὁ .levns ... οὔτι γε τοῦ ἀοιϑμοῦ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ ἦν εἰ μὴ κατά τινα τῶν ἀντιγοάρων τοῦ zıra Mäaozor εὐαγγελίου (so im NT codd. D9 ıtY?T) — ΤΟῚΤῚ Vgl. Hier. in Matth. 56 B 6 Θωμᾶς Elt Mardaio; ΟἉ S (ἀντὶ — 'AAyatov) IS 11 undsri Kl μηδὲν ὁ 17 (εἷς --- ἄλλος) Kl nach TI

94 Origenes, Matthäuserklärung

1951. Matth. 10,2 "H ὥφειλε καὶ