Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from

University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecursu122mign

TP, ADrnO CAI HOLICA-

SjECULVM IX. ANNUS 873.

JOANNIS SCOTl

OPERA

QOAE SUPEUSUNT OMNIA

AD FIDKU !

ITALICORUM, GE IIMANICORUM, BELGICORUM, FR ANCO-GALLICORUM,

BRITANiXICORUM CODICUM

-•I " i

PAUTIMPUIMUS EDIDIT, PARTIM IIECOGNOVIT

HENRIGUS JOSEPeUS FLOSS

i

6»S. 'flical. et Phi!. D^, iu Coiiviciorio ilieologoi-iiin calholiceriim i'rpc(?n«, ft^S. 'fheol. iii UuJTcrsKatc Iridcriciu C^uilclwia iihcuuua yriTailuii doccu».

ACCEDUINT ADRIANl PAPAE II EPISTOLAE.

- .«-Jiisa^-o-g-ga TOMUS UNICUS.

iLXCI)l)i:HATnil HT VENIT APUD J.-P. MICNl^ EniToRl.M ,

IN VI r-K.TA TUUIAUT, OLIM irAMBOJSE. PUOPE FOUTAM LDTKTI.-E PAlikSIOIUJM VI.IXO

n'ENtiili WOMINATAM, SEU PEUi-.mrHiOUGK. MJNC YFHO iWlUA MOLNIA PAUISINA.

1805

TRADITIO CATIIOLICA.

SJECULDM IX. ANNUS 872.

IIVDEX

OPfiRUIVI ET AUCTOaUJU QUI IN HOC TOaiO CONTINENTUR.

JOANNES SCOTIJS.

Kxposllioues super lerarcliiain caeleslein S. Diouysii. Exposiliones super lerarcijiaui ecclesiasticam S. Diorijsii. 1'Aposiliones seu Giossao in myslicam Theoiogiam S. Dion.ysii, Uotuilia in prologum S. Evangelii secundum Joanneui. Coiiimeiuarius iu S. Evangelium secundum Joaunem (rragmeu Liber de Praedesiinatione. Do divisione Naturae.

Liber de egressu et rogressu animae ad Deum (fragmeutumi. Versio operum S. Dionysii Areopagitae.

De caeiesli lerarcbia.

De ecclesiastica Icirarcliia. ^

De divinis nomiuibus.

Da mystica Tlieologia.

S. Dionysii episloiae. Versio Ambiguorum S. Maiimi. Versus. Commenlarii iii Eyaag. sec. Joan. fragoienlum IV.

tali!).

ADIUANUSPAPA IL

Epislolac el decreia

126 20a

207 283 297 347

1023

1023

1035

10G9

11 11

1171

1173

1193

1221

12V3

1259

-. —nBu C^saaw»*-- —

S.A.F.

IWiiih. — Ei Typis J.-i'. m^yyr..

)

A

I

4 t

»

h

PROOEMIUM.

I.

EDITIONIS CONSILIUAI.

§ 1. Quaenam polissiiiium causa ad Joaniiis Scoli Iheologi libros coiligendos ae perpo- liendos me impuierit, si quaeris, leclor Ijeuevole, en paucis lijji consilii mei ralioiiem ape- rium. Etenim ante lios fere tredecim aniios, quum liieologicarum ac philosophicarum liic- raruin ruclis fere ac iraperilus in illius Joannis libros incifiissom, hujus scriptoris seGulo IX vivenlis haud parum rae movisse speciosom ac paone singularem dispulandi subliiilalem confiteor. Nec tameu non me otfendit quorumdam e.v-noslratibus temerilas, oxtoltentiuni ac praedicantium ejus philosophicas Ilieologicasque Iheorias, quippe cum ejus primarium opus, quod « de divisione Nalurae » inscribitur, ab Honorio P. 111. igni adjudicatum, et ante fere ducentos annos quum inAngiia typis esset expressum, in Indicem librorura pro- hibitorum reialum esse inter oranes constet. Alque jam tum mihi proposueram, et quid Joannes Scotus sfrriptis suis profecerit, et in quibus locis erraverit, diligentius indagare, et alitiuando justa iibra ulrumque expensum, in honorem acfruclum sanctae Ecclesiae expo- nere. Non ita muUo post in itinere lilerario, quod por Germaniam, Helvetiam, Iialiam, Bclgium instituebani, occasio mihi oblata erat, inter cetera, in quae incurabebam, studia criiica, et ex Joannis Scoti libris quinam superessenl in bibliolhecis delitescentes, investi- ganili, el quidquid reperissem, ad pleniusjudicium de ipso ferendum in lucem prolrahendi. In quam remiicet jiiurimas bibliothecflsperluslrassem, tamen iibrorum ipsiuscodices ms.s. haud ita raullos reperire mihi contigit. Ex his codicibus quae descripsi fragmenta tiaud san« spernenda, nunc piimum a nobis in lucem emiltuntur. Deniquo uiajori cum fructu nuper bibliothecam Kegiam Parisiensera adii. Ubi quum plurcs codices librorum Joannis Scoli invenissem, eos quoque in usus meos convertendos esse pulavi. Ad eorura igitur fi- dom et « de Praedestinalione » el « de divisiono Naturae » libros diligenter excussi. Co- diccm quoque Laudunensem mihi liberaliter Parisios transmissum, haud sine fructu exa- rainavi. Quod vero integrum Scoti operura, quae supersunt, editionem, non omisso su- spectae fidei libro de principiis, quem « de divisione Nalurae » inscripsit, huicPatroIogiao inseruimus, haudfacile queraquam miralurura esistimo, qui reputaverit, oranino Joannem Scotum cum acutissimis suis profundissimisque disputationibus, quarum etJpse ex Pla- tone Aristoteleque haud raro argumenla pelivit, sensu quodam latiori Scholaslicae, quam dicunt, Theologiae praeambulum,. tum versione sua operum Pseudo-Dionysii Areopagiiae, suisque eoruin exposilionibus, ceterisque suis crebro allegoricis theoriis, raysticae quam Yocant theologiae tanquam praecursorem haud immerito a viris doctis judicari. Irapnmis vero Joannis Scoti versione operum, quae sub S. Dionysii Areopagilae nomine feruntur, utebanlur medii aevi ThcoIogi.Qui quoniam graecam linguani ipsi non callebant, libros, quorum auctorem S. Dionysium Areopagilam ut Patrcm aposlolicura colebant ad unum oranes, ab Joanne Scoto latine conversos legebant, eamque versionem commenlariis suis Patrojl. CXXtl y ; ■ a

•3IIO

II PROOLMIUM.

illuslrabant. Quarc qinim oni*iino Joannos Scolus (-jusmodi ?cri{)lor sil , cnjus opera in « Cursu comploto » Scriptorum ■ccclesiaslicorura de.siderari vis dcijeanl, iiitegram operum pjus cdilionem adornari el justum et ab hujus colleclionis corisiiio haud prorsus alionum esse duximus. In his autcm Joannis Scoli operibus si qune occurnuit, (piil)us juste offen- daris, non omisimus « Momtis ad Lcctorcm. « praemissis, ubi opus eral, principales erro- res nofare, nec noM hic illic notis subjeclis, quao 1'also aut minus rcctu di;]uitanlur, cor- rigere. Praeterea in commenlationc « de viln ct praocoj.tis Joanrns Scoti » huic opcrum cdilioni piaemissa, errores ipsius acriitr perstringuntur. Si cui niliilominus in notai dis Joannis Scoti erroribus aliquid a nobis neglectum essc videalur, escusabunt nos cum rei diriicullas, (um lemporis, quod nobis in paranda edilione coucedi poteral, angustiae.

5 2. Et de fine.hujus editionis haec quidem hactenus. Praelcrea duo nobis reliqua sunt: pnmum, ut codices , quos adhibuimus , enuraeremus , deinde , ut de Joannis Scoti vila quid compertum habeamiis, exponamus. Ubi tamen in usus meo^ convenere non dubitavi Wliiin cotnntentationem de vila et praeceptis Joannis Scoti , abhinc aliquot annis editam auclore anonymo, quam operibus praemitterestatuimus. Quae quum in capitibus gravio- ribus sil bene adornata, solum id supereril, ul nonnulla, in quibus ab ejus scriptore no- bis dissordiendum cst , dilucMemus.

II.

CODIGES.

§ 3. Et primum quidem ad codices quod atlinet, in cdendis Exposilionibus snper lerar- (liiain caelestern S. Diomjdi , hucusque inedilis a€ paene incognitis , adhibuimus Ires. E (piibus cudox Vaticanus G52 , initio seculi XI eleganter scriptus , constat 58 raembranis in fojio mincri. Continet vero solas ilias Joannis Scoti eipositiones. In prima membrana nianus sccuii XIV, ut videlur, adscripsit : Iste libellus ex....; ex vix legi potest , cetera «ninino oblilerala sunt. Ilem raanus seculi XIII exeuntis , ut videlur, in inferiori mem- bianac parte scripsit : sumus (sic I) omnium thcologorum iste , quae vcrba quanquam di- iuere quidam studuit, tamen bene possunt adhuc distingui. Quater vei quinquies ad mar- rjnom deprehendunlur glossae trium vel quatluor verborum , quas quum vix polueri:u dignosccre, neglcxi. Is, qui' librum descripsit , sensum vix unqur-ra atligit ; quare inter- punctio falsissima e<J ; quin imo duo verba Iiaud raro in unum conlrahunlur, alia dismcm- b;anlur, Finem versus menda sunt crebriora. Graeca verba, quac occurrunt , raale scripia i-u')i. Ex hoc igilur codice quum Carolus Greilh, ecclesiae S. Galli in Uelvetia nunc praepo- s>tiis bc officialis , expositiones illas doscripsissct , liberaiiter mihi copiam sui aj^ographi f;,'cit, quod deindc Piomaedenuo ad codicis fidem et ipse diligenlcr contuli.

^ i, Alier est codex ms.Jat. 380 bibliothecae llcgiae Monacensis, olim Elecluralis bibho- theoue sorenissimoriim utriusque Bavariae ducum , ut ex i/^s/gfnj eorura , interiori parie cperculi affixo , cognoscitur, membranaceus , secuH XHI , k", literis exaratus mi"3usculis s^lis nitide , ct cum abbreviatura vulgari , in principio mutilus; uunc ronslat foliis 90- Tituli el numcri capilum sunt miniati. Initiales rainio cum pigroento caeruleo adhibil».» sunl eloganter eiaboralae , ductuque haud raro usque ad fmem raerabranae perlingente praoditae. A variis manibas passim scriptura radendo vei corrigendo in ipsalcxtus linca mulata, haud pauca supra vel ad marginem adscripta sunt. Continenfuc eo haec :

1 l.d. 1,1 — J^,2 fragmontum versionis caclestis Icrarchiae. Quod incipil : supn-

PROOLMIUM. m

pleni luminis praeperfeelae perfec^tionis ; etenim niidl perfeclum aul non indigens universaliler perfectionis , nisi verc per se pprfecfum et proepcrfectum. Cap. XI. hlis uvAem delerminalis iHud di(jnum altevdere , proptcr quam causam vniversas sitnul (mgelivus subslanlias catlestes virtutes vocare consuTvimus, ccl. riniiur verbii : cap.dein aulem virtutem prncdiclis habenlia praetermisimus ct commensurationcm (o. m. corr. comcnsurationi) sermonis providentcs , et supcr uos cccullum sihntio vcneranles. F.x- plicit liber beati Dionysii cpiscopi Athenarum ex Arcopagilts de caelesli Icrarchia.

2. fol. 5,1 — 19,1- Joannis Saraccni versio ccclesiasticae lerarchiae. Orditiir a litulo niiniato : De ccclesiastica lerarchia. Incipit prologus Joannis Saraceni ad magislrum Joannem dc Saraberiis de ccclesiastica Jcrarchia. Post iranslationcm angelicae lernr- chiae translalionem ccclesiusticac distuli, cct. Prologum cxcipit versio, quac sic finilur ; Trade igitur. ojunicc, et ipse niihi pcrfecliorem illuminationem, ct monstra meis oculis, quas videre possis convenientiores pulchriiudines et uniformiores ; confido cnim, quod prae- dicla ego repositas in (e divini ignis accendam scintillas. Explicit Hber Dionysii Areopa- gitae episcopi Athenarum ad Timothcum episcopiim Ephcsi ds ccclcsiaslica imnchia.

3. fol. 19,2- 2'i,l lileris mullo niinoribus et plurimis abbreviaturis tractatus arionjrni , qui incipil a titulo ininiato : Incipit quidam tractatus bonus, qui non est de libris Dionysii, et durat usque ad VJI folium ibi memor osto, cet. (alia manus post vocera memor atramenlo

• • • •

liigro supra atiscr. hospitii), et ordilur a verbis : Omnis cognitio aut est initialis, aut ex praecxistenti aliqua; omnis autem initialis aut est singularis, aut universaUs ; si singuiaris cst, erit sensus sive cxpcrienliasive mcmoria, si tmivcrsalis, eril intcUcctus cet. Finilur sic : Sunt enim angeli, qui hoc habent in munerc, ut eorum ministerio fiant miracula, et eis me- diantibus fiant virtutes in hominibus. Ui constituunt ordinem., qui dicitur virlutes.Ui adesse tradunlur in altari, cum panis mutatur in corpus Christi. De eerum consortio eruni illi, quibus spirilualiter datum quasi spirituali muncre, faccremiracula. Iluic ordini oppo- situm est illud cotlegium daemonum, ministerio quorum fiunt prasstigia ad homines iiludcndos. Dc eorum consortio vel convcntu erunl illi, qui praestigiis et divinalionibus intcndunt ; ordinate autem praedictum insinuat primus articulus dcscripiionis, cum dicilur nec Icgibus occurrens. Praedicti aulem angeli ncc Icgibur^ occurruM, quippe pronter legem, nec multa miracula faciunt. Sunt el alii angeli, qui hoc acccpcrunt in tnuncre. Ad inarginera adscri[)lum legilur: deficit aUquid.

Reliqua pars fol. 2'i-, 1 legitur rebus nullius momenli, a recenliori mnnu pallido ati-a- nienlo pessime exaratis ; fol. 24, 2 diclis Augustini, recentiori a^lia manii at!'amenlusali5 nigro melius si'ri[)tis.

h-. fol. 2li, l — 'j2, 1 Jonnnis Saraceni liber de divinis noauriibus. incipit a titulo miinaio : Incipitiiber primus de divinis nominibus. Can.I. Vrologus'.- Joannis Saraccni ad Odone:v, scncti Dionysii reterendum abbalcm, in libros beuti Dionysii Areopagilae de dii^inis nomini- Inis, et ordilur: Memor hospitii ct meae sponsionis diu litcras vesirac sublimitntis exspec- tcivi, qnas quoniam mullis de causis non misisse potcstis, spomioni meae satisfeci ce!. Finitur verbis: et tradidimus ct trachmus, sicut quidem ct ncs S7'.)nus snfficicntes diccrr, el qtiibus dicitur andire etnihil, Iraditioni iniuriam fncientcs, nfsi forsilan ud intcUigevtiam iiut fxpositionem ipsorum infirmcmur: sed hae guiclem, qunliicr Dco crit am.icum, itu et h-.k

IV FUOOEMIUM.

beantur et dicanlur, et sic quidem iste intcUi^jibiHbus Dei nominaiiontbus securtdum nos finis.

Ad syinbolicam aulem Iheologiam duce Dco transibimus. MaiVi£\ui vcrba miniala adscriiKa sunl : Dionysii Aredpagitae liber de di^inisnominibus cxplicit.

5. fol. 42, 1 — 4-3,2 Ejusdotaliber de aiysticatheologia. Incipitalilulo miniaload marginem adscriplo : incipit prologus ejusdem Joannis Saraccni ad eundem Odonem sancti Dionysii abbatem in librum de mystica theologia, et orditur a verbis : Ante mysticam theologiam symbo- lica Iheoloyia essct transferenda. Nam ceV. Finilur verbis : Quonium ct super omnem posilio- nemest perfecta et unita omniutn causa, el super omnem ablationem exccssus ab omnibus sim- pliciler absoluti et supra tota. Explicit liber magni Areopagitae Dionysii de myslicu theologfa.

6. fo). i3^2- 48,2 Yersio epistolarum. Incipita litulomargiiii adscripto: Incipiunt cpistO' lae. Kpistola prima Gajo monacho, et ordilur a verbis : Tenebrae occullantur iumine et inagis multo lumine; ignorantiam occultant cognitiones et magis multae cognitiones ; haec exces- sice, sed non secundwn privationem cet. Fitiilur ullima epistola verbis : Dignus aatem crcdendi snm omnino praecognita tibi, et discens exDeo, et dicens, quia et a custodia, quae esl in Pathmo, dimilteris, et ad terram Asiae reverteris, et faciesibi imilationes, ct his quicrunt posl tc, trades. Explicit.

7.fol. V9, 1—95,2 JoannisScoli expositiones. Incipiunt a titulo miniato : Incipiunt exposi- tiones Joannis Scoti super lerarchias sancii Dionysii, el ordiuntur a verbis : i'a/ic/e Dionysit Artopagitac primus liber cet. Finiuntur verhis : et nonnisiin animo. Hae igitur expositiones suiit nilidius aliquantum, quam celerae couicis partes, scriplae. Tituli sunt miniati, et ver- sionisverba in primo capite linea miniata, in ceteris capitibus linea atramento nigro ducta insigniti: i.dem de singuiis quoque versionis verbis, si repeluntur, valet. Graeca verba , quae occurrunt, sunt viliosissime scripta. Ab alia seculi XIV, ut opiuor, raanu, quam B* insignivi, scriptura saepe radendo vel corrigendo in ipsa textus liuea, vel supra adscri-

bendomutaiaest,necpaucaad marginemadscriptasunt.Terliaquaedaminanus,primaeaetate fere suppar, quam B** insignivimus, nonnunquara verbaquaedam admarginem adscripsit atramentoaliquanlumpallidiore.Raro eliam recenlior raanus ad raarginera adscripsit, quara insignivimus rec. ?«. Si prima manus ipsa correxisse videbalur, id notavimus corr. B, Notandum insuper, foliis71, 2. 72, 2. 73, 2. 74, 2. 75, 2. 77, 2. 78,2. 83, 2. 84, 2. 85, 2. 87, 2, 89, 2. 90, 2. 91, 2. 95, 2 iri exlrema membranae surarailate res quasdam nullius momenli esse adsci iptas. Praeterea in nonnuilis foliis recentior manus seculi XV vel XVI, sLilo cerus- sato raulia adscripsit in niargine, quae tamen i(a sunt oblilerata, ut legi araplius nequeant.

Ueliqua pars fol. 95, 2 et fol. 96 rebus icctu ditliciliimis nuUiusque momenti tegitur.

Ucslal, ul monearaus, ad illud versionis fragmentum, quod ibl. 1,1 — 4,2 codicis legitur, aut eadera aut alia suiipari manu literis minutissimis fragmenta Joannis Scoti expositionum in cacleslcm lerarchiam ad marginem adscripta esse. Quae elsi raaximam piTlem iu expositio- nibus, quas edidimus, infra legunlur, tamen capitibus, ad quae pertinent, adnolatissinguh ordiue, (p.io in codice extant, hic nrof«renda esse duximus. Columnarum, quibus infrj occurrunt, numerura sul)junii.

Cap. XI. Scottis. Qiiomoilo iiUellccius esseniiae, ratio virluii, sensus inierior operaiioni aduuetur, nec riUii (iuae iriuilalts lioininis et aiigeli, sed una sit, in libro peri lisiun satis aperinir. Yide infra col. 230. ■ CAr. XIU. Apologian), quod inlerpreiatur defensio vel salisfaclio. /«/ja col. 233. Inteliige de niveel glucie, quae (iiius rcsolvuaiur, quam in eis appareal calidiiAS, vel lales subitantias

PKOOEMIUM. V

qitne nnllo modo tM\ (ieri possiinl, srilice> rrigidissirnas. Ideoqnt; omnia frigirlA veliiii morliii^ calida auiem viva dicijntur, quoniam per caliditalem omnii miUeria corporaliter rorni:Uiir cA relormalur. Infrn col. 257.

l)i)0 operalur ignis, calidilai.cm cx illuiuiiiaiionem, sed quae ad oamia vadil virlus ejus iMlefacieniia, illu- minaiiVa vero in densis rrpiiiniuir; ^leniui non ad oiiinia illuminaiio cius extendiiur. Primilivam vocat operaiionem in igne, quae calelacii. Infru col. ^58.

Hoc daUir inielligi, quod ipsi iJuo ci inielieeiuali et ralionali creaturae id ipsum esl esse, lucere, videre, Esse euim ipsorum lux esl et visio. Infra col. 240.

Propier lalsos deos, ul siini dii gtiniiurn, autsancios, qui sunt dii pergraiiam, non naturani. Infracol.V*^.

Seiisus e t liuiusmodi : causalis omnium consiiluit, iii superpo&ila qiiaecunqiie e^seiilia subseqiienti su essenliaedivina lumina perse ipsam ir.wisveiKil, vcl invelial, vel supervehat; iu omiiia liaec polesl verbum illiid iraiisrerri iTco-/j.-:z\ii(jH%i. Infra col. 2iO.

Scotus. Hoc pulcbre dicilur, (|uia oiunis caelestis esseniia proprietati/m siiarunri fii et dicilur participalio, V ! quanlum parlicipalioiu" subsislciiles (innt. Infru coL 242. *

Hoc per cardines lempli uiystice s.ignificalur, vel secreia slngularitate iinmutabile fundamentuin. Infra col. 244.

Scottts, Fftcies sedeniis super soliuni, id cst, superessentialis Dei allitudo, quae velatur alis, quoiiiam in eam reveicnler el trepide respiciunt angeli. Pedes aulem scdentis sunl prol'undi,ssiiiia ejus iii universaii creatura vesiigia- Oiios duabus aiis obiegunt caelestes essentiae, timentes scrutari, quomodo Dominus, cum sil supcr omniri, diduiidiliir iu oninia, ei qui esl snppressonlialis, ei omniuin esst*ntia, el quomodo ubique est, sine quo nihil esse potcst. Duabus alis scmpe!" voliiaiit, propter aelemum iinitaiorinm diviuao opera- lionis. fcicce in seiiis alis peifeclio motuum inlcljigibiliura exponirur. In eo aulem, quod binae suni, aul factoris et factorum dileclio et conteiupialio el. aclio, aut duplox pars divinae sciemiae affirmativae et netraiivae; una eniin induit praedicanJo de eo omnia quae sunt,"reliqua exmt r^finovendn, el ulraque vera. ■Infra col.no. U6.

Sjinctus, sancu:s, sanctus Dominus exerclluuni. In lioc ternario liyinno laudatur uua esseniia in irilus personis vel subslaniiis. Infra col. 2iG.

Non alia haec chritas iniellijjiiur, quam Verbum aeiernum, qiiod in s«crciissimis Patris sni sinibus omnes .sanctos [perficii] intelleciibus in primordiaUbus suis causis, ei priiisqiiaia ex inaccessibiii lucedivri- iiilslis exiens radius ad proximos venit. Infrci col. 24*j.

Tres ordines : iinde durein nomiiift, qiii», qimd i<nu'i faci?, omnes f;;cere inlclUguntur. Infrn col. 248.

€ap. XIV. Ita deliniuntur, quemadmoduni cai>l.'isiis Urarchiae inielligeniiq ei scieutia eis insita esi ; sub- slantia siquidem eorum et luaierus inlellifeCiilia esl et subo.laniia. Infracol. 257.

Cap. XV. AJ 1)00 ciput recenlior (juaedainmanus literis lectu ditlicillimis varias inlGi- prefariones adscnpsit, inter qaas nonuullas lo. Saraceui, liaiic vero Scoli :

lo. ScotHs. Discretus; nuUo quippe ^Uo elemenio incrassatur, sed in sua siuceritate discreius permanet. liifra col. 256.

Resiiiens; ab omni corpore alliso, de nubibus, dc petris, de ferro ; oninis quippe collisio ignem creal {a). Infra col. 256.

Q. d. imagines, signiticant easJem esse disposiiiones io primis, inediis et uhiniis. Infra coi. 238.

Acutius videt gquih, quain bomo ; canis foriius odorat. Inlru col. 258.

Et secundum ratwnabilem intelligentiani conlinuilute. Virtus siqiiideni ralionabiiis scieniiao conllnua e.t; prius eiiim desinet subsistere, quam et in momento raiional.iii cairre scieiaia. Infra col. 259.

Sicut olfaclus contrarias a convenientibus discerail exiialaiiones. Infru col. 259.

Paciivum ad raanus, operaiivum adJbrachia, iiciivum ad buineros. in quibus veluliquodam cardihc nclio- nis motus primo volviiur, deinde per brachia in manus t^xteiidiiur. In aniuiu raiionabili, in aniuio, esi priraus ejus motus, sicut quibusdam suis hunnjris ; deinde (iescendeus per progressionoin numerorum veluli per qnaeVJam brachia in anificis aesti.nationem, operaiioiiiis nomen ni.tepi! ; diim in enectum moli torpoiis exserilur, factivus non incongrue vocilatur. Ita, ui opinor, in taelesiibus aniinis, dum veluti p_rimo molu primordiales causas in principio oinnium, qiiod Deus est, supni se intuentur, aclio eorum est; dum iii seipsis, quae supra se vident, conformant, operalio ; dum vero quae facienda suut in nalura, juxla analo- gnim eorum, quae supra se contemplautur, et in &e conformant, (aciunt atque eflioiuat, vol etfeciivus «otuiQ motus non incouvenienter dicitur. Infra col. 2(il.

Pariter ad versionein epistolarum Pseudo-Dionysit, quae fol.A3,2 — i8, 2 exstat, oadem tuanus iisdeni literis minutissiniis ad luargineni giossas salis multas adscripsit. Quas quuni accurate examinassom, o sckoliinS.Ma.ximi samptas esse invoiii.

§ 5. Tertium in edendis Joanriis S;oli F.rpostlionibus saptr lerarchiam caelcslem S. Dionysii adliijjui codicem ms. Ijiblioihecae Briigensis n" 1, mernbranaceum, fu!.. inaj., seculi XV vel XV". Quo conlinetur, Joa.inis Scoti lersio operum Pseudo-Diouysii, ila quideni disposita, ut singulis capitibuo ex-^)osilioncs S. Maximi, Huyonis a 5. Vic.tore, Joannis Saraceni, alioruin, in quibiis el nostri Joanni.< Scoli expo.^itiones m lerar- chiam caelestem, subimy^aulm\ Neque laiiion Joannis Scjti e.xpositiones integrae suni, sed fol. 171 , 2 couicis desinunt his verbis : Verbi f/ratia prima Icrarchia mediae, media tertiae, tertia quartae, quae est in hominibus,divinas Iribuit illuminationcs vide infru col. 239), ita ut (inis desiJerelu: . Kjn,>iiiodi collecliones cxpo.^iliontim in Pseudo

(a) Diicretus oi «luae Sf'q!n:!;iii! us;jne ad voc-in <■/(."(/ rer C; li- r i)i.ir.;b a jcti'

vr PROOEMIUM.

DiuDysii libros, a Joaniie Seolo in seruiouem lalinum conversos, Jiide a seculo KiV Gn;bro oecurraul. Duo cxemplaria persimilia iiispexi Romae in cOLJicibus Vatitaiiiii 177, meivibrni)., fo!., seculi XIV, foiiorum 208, el 17G, meinbran., fo!., sefuli XiV, fo!io- lurn 29.J. in quibus pariter iliae Joannis Scoti expositiones a nobis nunc priinum edilae reperiunlur sparsim per aliorum scri[)lorum expoiiliones singulis vursionis capi- fibus subnexae. Quos quidem codices Valicanos quum ob temporis angusiins excu- lere non potuerim, ad iliius codicis Brugensis tidum oxpositiouum locos aut depra- vatos aut corruptos saepe emendavi. Sed ul rationem islarum collectionum intelligas, coliect<,ris praefationem e codicibus Brugensi ot Vaticano erutum, data liac opportu- nilate, adscribere lubet.

Brevis et valde necessaria declaratio dispositionis totius opcris subsequentis,

et quae legentiOus iitilitas,

Cr,nipei!il me, (iilcciissime, opportuneiiRporliitie pia el provideiis luaedilecUor.is inslanda, novo et insucio opcri , vigiliaium el s.olUciludinis pleuo , (jualemcunque poiuero diligenliam adliil)L'rc , el humeris aiiiici praeseriim debilibus ouus importabile soperponis. Verum quu quatiliUel (lifOciiia ievja et prope nuUa facil anior, Clirislo duce el praevi • , libens aggredinr quod horlaris , licel non igno- rem , quod io boc opere linguas corrodenliani non eilugiain tleiractoruin. Sed non mulium nioveor \:»iii simis invidorum' contra v«»rilalein lulratibus , verissime sciens , opus isiud , si ad caleem donanle Doinlno perducaUir, non solum libi, sed «l oujnibus diiigculer alque lideiiler inspeciuris nori inodicuni ad pliirini.n profuiururn, et niaxime ad facilioreui noiiii^m rerum visibilium et iranscurreniiuT, earorn, (juae falsae el fallaces el nunquam iiusquam.iue stantes (?). feUcitalis conlemp iim, slque ccriior*;m spiri- luaiiiiia in!eiligenli:in, sobriumquc eoiomdem vera,<» ei slabfiis ct aeiernae bealitudims ;'ppetituiii. Novit eiiim (liscreiio lua, quia, sicul nulluin maitim vilabile , iiisi cognilum, ila nulluni boniiiii appelibile , si fiieril ianoralani , dicenie Aiiguslino : « Nulio modo diiigitur, quoil peniius ignora»',u >, [■oiiim aulem cogiViiione babila, auxilianle graiia , de facili iinpiclur, quoJ iii psa.imo praecipilur ; t J»ecHna a malo et fac bonum k In quibus duobus duus partcs jusliliae consislere non ignorat. iVimam igiiur, id .^st, angelieain lerarcluam rcacarii Areopagilae Oionysii curo suis e\posilionibii«; laiiter ordmare (lesidero , quofi praescriplis in serie capiiuiis,, quae a comn.entatcnbus ad evidenliain iiuius operis in suo.-uin principiis tractuum praenotantur, poslquam ad explanalionejn literae pervenlum fuent , nihil prursus (le meo adjiciens , fiibil de coinmenlaiiorum exposilionibns praelt-imilleiis , iuip/ifnis ca|<in!liim de iexiis ierarciiiae ini^erain , cui sialim si pponam transldtain de Graeeo in Lalinuiu giossauirani eidt ui capilulo congruenteiii. Postea praescripii capiiuli secundum inagnuai ilugoaem .'ie S. Vidore exposilio sul)iu"t5Ciur, dciii Joiinnis Scoli , ad ultimum Jjannis Sarateiii eiusdem capiiuli c\plana'.io tubsc:jucli!:. Erit ij^ilur dispo:-itionis hu us oido talis , quod praescripto lcxtus capitulo venerabiiium doclorum exposi- liones siibscribiiutur, praeiitulatae per singulas suorum noniinibus tractatorum, ut ta!i (ompetidio ci legenti riaical faciiis , quanlum huinaf.a bine' iuiirmiiaj, catlcs',ium iiilelligentia secrelorum , ([uae i:i sextu ipsiiis lerHrrhiae cdiitinelur, el (Cvolvendi piures libros oiierosa necessilas .lureralur. Sed notan- durj) , (('uod glossulae per Anasiasium , aposlolicKe sedis bibliutbecariuai , de Graeco iu Laiinuni ir nslalae , partini a beato coofess(?re Maximo , parlim a sancio .io nne Scylbopoliiano pmitilice sunl e ilae. Kas lamen oinnes in boc opere nomintt Maximi praplilnlar.' di.sposui , ne forie propler idouiiiaiein noininum , Joanwis videlicei Scyihopolitani , et Jeannis Scoii, Joannisque Saraceni inteu.io legenlis iu aliqni» perlurbeiur. Nec tamen ideo (tatur nosira praeiituialio inemlosiiaiis argui. INam quuin in omnibjs veriia is pracconibus nniis ot idem b)quitur spiriuis, dicente Doinino : « jSoii eiiini vos eslis, qui ioqui- mini , sed .Spirilus l*atiis veslri , qui loquitur iu voiii^ », cerlum est, quod nobis propler eiu.,;dein coin- liiunionem Spiritus in regno c:ilh(ilicaa veiitalis singula suoi omnium cl omnia singuiorum. Quare con iiiviio p opier eundem in ipsis lof|ueuiein Spiril'Mn , q:iod M:(xiinus dixil , Joaunes jndicai esbe suum , et ijiiod Joannes , Maximus a .Se non repuial alienuni. Nec non et hoc diligenter considerandom est , quod •.'ilucuMijiie liierac texlus duplex occuneril, interiinearis Uleia speeialiler ad explanationem Joannis bcoli jiv.nni.sque Saiiiceni pertincl , sicut in serie hbri luca clarius apparebil. l'jt naec lainen pro laliore praesenris operis retriiniiionem obiinere dcsideio , ul ))iecibus ci ineritis buius summi posi beatos aposrolo-. Tbeoloj^i bcalorumquc, de quibu.s tania nosse et scribere pronierucrit, in p.-aesenti sullragiuin , fuluro consorliufn promerear angelorum. Adsil igitur rnihi , precor, luis precibus impetraia fenebrosae meini , id esl meai', iliuir.iMairix gioria , ni ips:i praevenienle, cooperantc et subscquente opus tam dulce laia uiile, lain deleciabiie pioruin Ihcosopliiae sluleini'iin ineniibus (ipporiunum inilium sorliiiiur progressum ordinaiuai accipiai, aique fiiie conipelenii et debito iciininetur. Amen.

Et liacc (iuiilem do codicibus, e.^c quibus « Joannis Scoli Expositioaes lerarchia* caeleiilis » nunc primum edidimus.

§ 6. .Juaiinis Scoli I'ApOsilionum in Psoudo-Dionysii iibros de lerarchia ecclesiasti Pri>lo(juin erui e lri!)us codicibus, Lipsiensi bibl. Universit. 188, membran., foi., se culi Xlll, Valicano 177, membran., fol., scculi XIV, et codice 'Sorbonn. 1353 biblio lliecoe llegiae Pa;iSien,sis, mcmbian., -V", seculi Xlll. E quibus Lipsiensis, «lui Joanni

rUOUf:M(UM. vn

Scoli versiouem openim Pseudo-Dionysii inlegratn fonlinel, Proloyam illuni liljro de lorarohia ecclesiaslica praefixuin eihibel. In codice Valica.no, qui de lerarchia caclosti Jibro expositiones variorum, nec non Joannis ScoU, addilas conUnet, libro dc lerar- chia ecclesiastica idem ille Prologus initio mutilus praeaaissus cst. Eiiam Parisien- sis Proloyum (Mdem Pseudo-Dionysii libro j^raefixum iiahet. Ad horum igilur trium codicum fidem istc Prologus nunc primum in hicem prodit. Restat, ut moneam, (.liain iu codice Darmstadieijsi, olim Goloniensi 30, membran., seculi XII, nec non in codice M()na..-eijsi Ollilonis seculi XI, qui iniVa § 13 describentur, Prologi verba : Praecum- bcvliuin rapitulorum doctrinam ccl. usque ad iterum mysterii synaxeos exposilo, deinde Thcorincjus{v'n\e infra col. 268. col. 107J) in fronlelibri delerarchia ecdesiaslica cshiberi.

§ 7. Joannis Scoti ExposiUonum in librum de divinis Nominibtis nulla usquam vesli- gia inveni. Verum ejus Expositiones seu glossas in mysticam Theoloyiam Pseudo-Diony- sii deprehendi in codice Vindobonensi ms. hist. eccles. n* CXXXVI, meaibran., se- culi. XIV, 4°, foliorum 51, ubi exstant expositiones fol. 33-39 tam malu esaralae , ul permuitum temporis ac laboris in iis describendis atque adornandis consumere dobue- rim. Nec tameu oporam perdidi, quum texlum fere ubique resUluere mihi conUgeiii. CoiiUnenlur autem oodice haecce : -

lol. i-k InduUjentiae et rcliquiae ecclesiarum iirMs Romae, fol. 4-19 traclatus magislii Samuelis Israelilue, per quem dare probatur adventum, fol. 29-22 Clementis P. YI lilerae super anno Jubilaei Romanis missae, foi. 22-24 epistola transmissa o Lucifero Pajjuc et Principibus ecclesiasticis, fol. 24-26 Precatorium scriptum ad Clementcm P. VI ex parle Domini Ludoicici Impcraloris a. 13'i-3 sept. 18, fol. 26-27 Copia cujusdam lilerae Reyis Angliac transmissae summo Pontifici d. d. sept. anno regni Franciae IV, Reyni vcro Anyiiac XyU (exlunl apud Piajnaldum), foi. 27-29 Copia citationis Tribuni electi per Romanum popuium, qui citavit Dominum Ludowicum, qui se dicit imperatorem, et Dominum Karulu-n regem Rohemiu6, et omnes principes et archiepiscopos electores regis Romani, fol. 29-33 Proloyus Sibyllae, fol. 33-39 Joannis Scoti expositiones a nobis editae, fol. 39-51 Liber /« ijtio continentur-multi horribiles eientus in ttmporc propinquo : Vade mecum in tribuiutione ^onlra et adversus Antichristum propinquum tel. Praelerea fol. 28-29 insertum ost Lxamer Manichaeorum medii aevi haud spernendum, quod datu hac opportunitaio in gratiam Ifclorum hic a nobis communicatur. Esl autem laiis :

Jii exuminatione alicujits.

Priinum jubealur iurare, scllicei, quod sine onini fallacia et deceplione et se.isus tiuplicaiione, ei secun- diiai inielteciuin el audieiUia;n, ad oinnia iriierroginiia respondeat. Pos! praesiituin sacraiiienlutn, si liieratus est, inierrogeiur de synibolo Aihanasii ' » Quicunque vuU i per sing.ilos versus et ariiculos. Postfa, si iit literalus sive non, de sui)SC(|ueniibus aniculis interrogeiur ila, cu n, i:l suepius, ds luodo ei ii le iuramenii expressius admoneaiur t Credis iu Deuni, Patrem omnipoieniem, et Fdium. ei Spiiiiuus saii- etum, et in hac Trinitate umim Deua», utiicum Creaiorem esse caeli et lerrae, curporum ei a.-nmarum. visibiliura rerum ei invisibilium, omniuii creaiurarum ? Crt,'dis, (juod animae homi.ium wr.i sum iili daemones ^t spirilus maligui, qui de C5«;io cecideruiil? Credis, quod d^ .unoimni j.uilus uui|ijani salvsbi- tnr, neque aliquis illorum bominum. qui in illis' pecaalis. quue nos catholioi diciuius mjruii;i, deceiuni'' Crt-dis, qiKui ammae iW^.c, quas Ch is!us ri.'doniii, ab inferis se''i!m ve.vii in caeluni, el i|i:ofi animac Apf- Siolnruu) ct alio'um sauciorum cum Cbrisio regnanl iu caeio, pl quod noiiis in lerra vivrtiiiibus pjirocinii parare possun! ? Credis, qyod oraiioucj >t eJeftuiosynaf, (pjas * fucimu.s pro (irlrliosis deluntiir, piosunt eis'' Ciedis, quoil moriui resurgem? lilt quod IfX Moysi a Dco oaia e.st, el nou a (habolo? Ciedls,<juocl bapii/ans et Vffe parudos facil Chrisliaiiws, fl qiod bapu&mus, qui lit parvnhs in ajjua, noa &il iler.indus, in alirjuo a'io nuxlo quasi ni.tlioh i'.nmutaudu-;,ei q-:o.i pleue cl ptMl" ci!^ poiesi baptizari p:irvnlu.s iw.U-.i aanoj discre lionis, ♦*( h'!C in lide parep.lum'-». ecle.-.is.c? Ciedis, quod p.-r poi-niteiHi.iDt ri^miltnur pecrnl"!!)? Cu-dis, quod sia-; c:)rdib contDtioiif, oiis coniesSione, opeiis s&tisiailione non ' ifmUlilur peccsium ' Credis, t(uijd poies

YAUIAE LECilOMS ' Co '. Anasi-aiti. * Cod. quac- * non om. co ., addjdi ex conj.

7IIJ PROOEMIUM.

panis coiiverljin verum corpus Chris i? Credis.qoodsoli Deo non sufficil conrileri.ncc laico, sedsoli sacer- doii? Credis, quod coniuncii simul penuanenles sine separatione possunt ^alvari? Credis, qood conftrtnaiio esi t f f magis qitamalibi etquod hi, qui al)stinentiam nnn voverunt, sir>e peccato pogsunt vesci camibus? Vis esse obediens Papae et aiiis Praelatis oosiris lihi d<>nui)ciaiis a nobis? Credis etiam, quod sioc fide «aiholica nuUis polest salvari? C edis, quod indulgenute a praelaiis raiionabiliter collatae possnnt pro- desse? Credis, quod moriale peccatum sacerdotis nondum praecisi (?) non po*e»i irapedire aiiquid sacra- mentum, quod celebraiur ab eo? Credis, quod quaedam mendacia nou sunt mortalia, ct quod jiiramcm»im in tnbus casibus non est peccaium? Cnjdis, quod juiiices S' culares non ppccanl secuiaits jus e damnando ad mortem? Credis, quod orani homini, eliam praedicaioii. manibus est laborare? Credis, quod homo per liberum arbitrium potest damnari, cl gralia cooperante saivari, ita quod ei non esl iimata aliqua neces- sitas salvationis vei damnationis? Credis, quol post diem iudicii nulium erit danmaiis solaiium? Credis, quod proprieiates possidendo potcsl homo salvari? Credis, secundas vel leriias nnpiias non e»se damna- biles? Credis, quod Vetus Teslamenturp iinpleium est per Novum, et oirumque boniim? Credis, quod spiTituHlebonum et parvuto est a1 aeternam remunerationem, divinis oiliciis, ma\ime missarum solemniis, interesse, et oblaiiones ibi offerre? Credis, quod jejunia et peregrinaiiones ad limitia Sanctorum et noctur> ms vigiljasad inslaniiam oraiionuni mnlium valei ad rcinissionem peccatorum ei ad retributionem aeiernae viJae? Credis poenas esse purgaiorias? Credis Dei Filium coaequalem esse P-itri, ipsum vere esse inear- natura humaniiate in Belhleiiem ex Maria virgine pcrpetua, ipsura D i Filium, Deum et bominem circum- cisnm, a Jcanne baplizaium, a diab lo tentaium, vere passum sub Pontio Pilaio, crucifixum, mortmim et .sepultuni, ad inferos descendisse, tertia die a mortuis resurrexisse, discipulis stis apparuisse, et eis viden- iibus ad caelos ascendisse, ipiisqwe Spiriium sanetum missum de caelo reccssisse, ipsosque aposio'o5 hatic fidem catbolicam per ui iversom munduin praeiiicasse, approbasse raiionil>us el aucioriiatibus, sequensibus signis, et ipsam tandem fiJem catholicam, quam ipsi sic praedicavenmt , et beaius Peirus Antiochiae pri- mum, et poslea Rouiae praedicavit et confirrnavii, et successores siii zpostolatus usque ad praesens nunc tenuerunt, et hodie conliieutur : hoc et lu ipse confiieris et lirmiter lenes tanquam ab eo recessurus? Post hoc secundura faclt iuramentum, qood velit obedire Papae et Praelaiis sibi denorainaiis. Tvrlium iuramen- lum, se nunquam habere famiiiaritaicm scienier cum eis, qui contrarium dicunl vel credunt, et qaod nunquam oraittat eos prodere ei accusare, ubicunque faciint vel invencrint, ei nominalim eiprimere, cl (jjuod nunquam audiat eos praelicaie, quod omnes conver.anlur haerelici hoc anoo.

§ 8. Venio ad Joaunis Scoti nomileticos et exegeticos libros. Ex illis sola ejus superest homilia in prologum S. Evangelii secundum Joannem. Quam primiis e codice bibliolliocac Alenconieasis edidit M. Fclix Ravaisson in libto qui ioscribitur Rapporls sur les hiblio- tiuques des depariements de rouest. Paris, l8il, 8% p. 334- sqq. Denuo e<iita est in libro, cui litulus : Scot Erigine ct la philosophie scholastique, par M. Samt-Rcn6 Taillandier- Strasbourg, Paris, 18.V3, 8% p. 299 sqq. Textum i^rimi editoris pas&im a nobis emendatuni i-oddidiums. Sed codex il!e qaalis sil, editor non dixit.

§9. Ad oxegelicos Joaunis Scoli de sacra^Scriptura libros quod atlinel, ioh (ragmenla commeritarii inS. Kmngelium secundum Joannem supersunt, quac e codice ms. Laudunensi 81 ideiu M. Felix Racaisson priinus edidit in libro qui nuncupalur Catulogue general des tnanuscrils dcs bibliolhcques pnbliques des departemenis, publid sous les auspices du.ministre de l^instruclion publique, Tome premier. PariSf impnmerie Nationale, 18*9, k", p. 503 sqq., ubi de iilis fragmentis p. kl haec verba facil : « Les nianuscrils de la bibliolhequc do Laon ofTrent un assez grand nombre de monuments in^dits, ou du moins que je crois tels. On trouvera r(§unies dans TAppendice, a la fin du volurae, quelques pi^ces, qui m'ont semble mdriter, ^ divers titres, d'6tre publi6es. La premi^re est un fiagment consid^rable <l'un comiuenlairs sur rEvnngile de saint Jean, que je crois pouvoir attribuer au c^l^bre fondateur de la [ihilosophie et de la Ih^ologic mystique au mojeu ^ge, Jcan Scot firigene. Ce morceau ne porte pas de titre ni de nom d'auteur dans le manuscrit; mais il me parait impossible d'y .ni^cotniailre rouvragc de Jean Scot. Dabord Ttoture du manuscrit est dt rX'si6cle, dij temns oii ce per.sonnage a vecu ; eusuite Fouvrage m^me est tout enti( conQii el o.\(5cute dans sa mani^re, Ires-facile a reconnailre. La doctrine est bien celle doii lc grand dialogue de Divisione Naturae prt^sente le develof>pemenl, et qui est emprunte^ presque onti(>remont aux 6crits du prtJtendu saint Denys lAr^opagite et do son commef tateiir sninl Maviiuo. Lcs nulours qn'on cite de pr6f«irence dans notre Commentaire soi Sainl Deiiys, v.;iiiil Maximc ot saint Gr^goirc de Nazianze, c"est-a-dire les aulcur> favorij

PROOEMIDM. IX

dc Jean Scol, el quil ful a peii pres le premier a faiie cOJinaitre en OcciUenl. On y 6tale cetle connaissance de la langue grecquo qtii ^tait uri des principaux lilrea du savant Irlan- dais h l'adnuratiun de ses contemporains, et dont il fait parade dans lous ses onvrages. On affecte, comrae lui, d'eniployer des mols grecs lalinis^s; enfm, r^lcculioa a ce lour po^tique, lout particulier, qui caract^rise les 6crits de Scot ifirigdne; c*est lout a fait le sl^le de son Homolie sur 1'Evangile de saint iean, que j'ai publiee ailleurs, et qui, du reste, est tout ii faitdislinete du pr6senlcommentaire. Malheureusement nous n'avons ici d« cet ouvrago qu'un fragment comprenant le commentaire de la plus grande parlie des cinq {)remiers chapitres de saint Jean , et du commencement du sixi^ree. II est tr^s-re- grettable que nous n'a_y'0ns pas du moins le comnientaire du resle de ce dernier chapitre. On y aurail sans doute Irouv^ une exf>osilion compldte de la doclnne de Scot £rig6ne sur rEucharislie, doctrine dont on n'a gu^re jug^ jus^u'Si pr6sent que par celle de B6renger de Tours,qui faisait profession do la suivre, nrrais qui s'ea (icartait, ce semble, assez notableraent. Les deux passages suivanls du fragraent que nous publions fournissent quelques lumi^res nouvelles sur la th6orre propre ^ nolre auteur : « S|nrilualiter eum fSalvatoreni) immolaraus, et intelleclualiter mente, non dente, comedimus. Spirilualis

homo negat Christum carnem esse,quam jam in spiritum versam esse intelligit...

Caro ipsius (Christi) exaltata est, et rautaia in animam rationabilera. "» Du preraier de ces deui passages, vl parait r^sulter que Jean Scot niait la pr^sence reelle du corps de Jesus- Christ, tandis que C^renijer pretendait )'admettre, et ne rejeter que la transsubstanliation. Dans le second on apercoit ia raison sur laqueile il fondait son oiiinioii, et qui ^tait que la cbair de Jesos-Christ avail ^te changL^e en espcit, et que, par const5quent, Jesus-Christ wavait plus de corps et n'^lait qu'esprit pur. En effet, dans le de I>ivis'one Nuturae, si Scol £rigdne reconnait un corps k J^sus-Christ, il soutiont que ce corps est tout espiit, exempt de toutes les conditions, soit du temps, soit de respace; et il ajoute que tels seront tous les corps dans T^tat glorieux de la vie future. 11 avait cmprunl^ cette th6orie des corps spirituels aux P6res de TEglisc grecque, lels quo saint Gr<^goire de Nazianze, t a saint Arabroise, qui leur est g^ndralemenl conforme. »

Quae Joannis Scoti de Ss. Eucharistia doctrina fuerit , infra expendendum erit. Codi- cem vero M. Felix Ravaissbn, l. I. p. 85 sic descripsit : Provient de Nolre-Dame dc Laon.Cecommentaireestincomplel. Le manuscrit commence par «In propria venit y hoc est « in humanam naturara incarnalus esl, » etfinit, dans le courant de rex[)lication du rairacio de la raultiplicalion des pains , par ces mots : « duobus sensibus conveniens. » Ce n'est poinl le commentaire de B^de ni cclui d'Alcuin ; selon toute apparence, c'est eelui do Jean Scot firigdne. On y reraarque en effet de frequenles cilations de mots grecs el quelquefois des mots grecs Iatiin's^s ( par oxemple, chasmate , de x'^i^»''-)- 0''» on sail que Scot Erig^ne aimail k fairo ainsi etalage de ses connaissances dans la langue grecque. On y trouve ^galemeut la doctrine bien reconnaissable de Tauteur du c de divjsione Naturae. »

Haec quidem haclenus. Codiccm nuper a Regimino Francorura mihi liberaliter Parisios tiansmissum diligenter ipse inspexi. Ac primum quidem , quamvis in codice iiulla csslet aucloris nientio , (luin Joannis Scoli comraeii{-ariu.s sil , leclori pcnlo

j PROOEMIUM.

ilubiuiuesse nequU. Codes nurr.eiis folioiuiu cnret : coiislal Ibiiis 48. Iiiilio mulilus €St. In foliis sedecim prioribus exslat fragmenluKi primum , characleriljus soculi X vel XI, atramento nigro puiclierrimceiaratuui : p:igi!ia23 lineas hnberesolet. Folia viginH sex , quae scquuntur, fragmentum allerum exhil^cnt. E quibus oclo priora et prioi- pa-iiia Roni atramento multum pallidiore eadem manu suntexarala; ci'lera foiia eodem liiyro , quo frag:iientum primum. In pagina lineae 2i numerantur. Tertium denique fragmenlum quinque foliis conslat, alia ma-iu aeqaali arttius ac negligen- tius scrii>tum. In pagina lineas 29 numeravi. Scriptor quator iiitegras sentenliaa, quas omiserat, infra aut supi'a mGigini udscripsil. In altera quiviti foiii pagina fragmentum ila desinit, ut ejus 10 tantum lineas legal.

Ilaecigiturtriafragmcntaa M. F. Ravaisson edita typis repetivimus. Codex vero quum sero in manus meas venisset , varias iectiones senlenliasque integras ab illo neglectas aut omissas ad calcem edilionis adscribendas curavi. Nec non quartum fragmentum , qnoil aciem iUius omnino effugerat , delexi. S])alio cnim Irium linearum relicto , eadem manus primi et alterius fragmenli alramento quidem pailidiore , sed paritcr nitide hoc fragmcntum subjunxit. Quod quin ejusdem commentarii ffagmentum sit, vix dubitaris. Quare hanc quoque parliculam ad calcem edilionis dddendam putavi. IJItimom denique codicis paginam tabula paschalis tenet.

Quapropter quum res ila se habeant , equidem suspicor, scriptorem codicis, cum coe[)is3ct commentarium diligenter describere , mox suscepti pertaesum aJii id mu- nus persequendum Iradidisse, sed ad locos de sacra coena [Jcann. VI, 11) quum is pervenisset , ne ineptias , quas de Ss. Eucliaristia Joannes Scotus docuisso ferlur, i;)Se tueri videretur, omnino coepto destitisse, solum autem fragmentum quartum de sacrillcio missne in usum suum siibjunxisss. Postea membranae nonuuliae, qua- rum arguraenUim quoad doctrinam pariter oflensioni erat , abscissae sunt. Quo faclo m piara perd.rentur , ligatura recenliore cautum est. Probe enim animadvertas , hoc ip.so loco , ubi falsa peccali originalis doctrina coeperit , primum fragmentum, et Evang. Joan. IV, 28 alterum .fmiri. Piestat ut moneam , in fine fragmenti 111 (iiifra col. 3V7), vocem cerebrim manu scriptoris in locuna vocabuli rasi substi- lutum di^lincle legi. Haec quidem de hoc commentario sufficiant.

§ 10. Transeundum est ad systemalicos Joannis Scoti libros. Ex quibus ille, qui de Pyaedeslinalione inscribitur , prodit ad fidem codicis Parisiensis S. Germani 1314 , olim 63i , recognilus. Est autem codex membranaceus seculi X , 4°, uitide exara- tus , coMstatque foliis 204. Scrvatur in bibliotheca Regia Parisiis. Joannis Scoii iiber exstat fol. %,1 — 150,2. Tiluli capitum in codice leguntur ; solus [;rimi capilis litulus desideratur. Numeros "capitum recentior manus alramenlo pallidiori uddiilit. Librum e Codice Corbeiensi bibiiothecae S. Germajii a Prads solus edidil 3/«uj/um, in sylloge cui titulus : Yetcrum Auctorum ^ qui JX seculo de Praedeslina- tione ct Gralia scripserunt , opera et fragmenla Paris. 1650, 4% Tom. 1, p. 109 ;v;'|. Nr:; nljsimlle veri csse videtur, eundem codicem esse , qtio ufobatur Mau- guinas, Q;;i (punn muntrc negligenlissime functus sil,^ ad codicis tidem loxlum

jter[)oli'. ihuis at icparavimus.

PROOLMIUIVI. Xi

§ 11. li) leilu lihroruin ile diiisioii'i ^'oturae /jdornando iiKigniJui einendalionum et .variaiiim Ifcliuiiuiii o (odii-e Parisiensi descrit/laruiQ apparalum , qui ad calcerii tHliiioiiis Galean.ie lei^ilui" , "lulto cuui IVuctu adhiijuiruus. At(jue dici jietjuit , (juarito laliore adornalio !:ujus iulricali et S[)inosi liljri nobis corislitcrit. liUf-rpuiiclio erat rpctti constitucnda , plurinii loci corrupti einendandi, verboruiu sententiuo enuclean- d.'io. In (juil)us oinuibus qiiuni Tfiomas Gulc , qui piimus euin librum edidit ita inscriptuin : Jonnnis Scoti Eriacnac de Divisione Xattirae libri (/uinque diu desidcruti. Ac- cedit uppcndix ex Ambifjuis S. MaximiGracce ct Lutine.Oxonii 1081, nibii lere pra<^slileril, alter, qui nuper eum dcnno prelo dedit, C. li. Schluler, hoc litulo : Joannis Scofi Erirjenae de Divisionc Naturue libri qninquc. Editio recoynila cl emendatu. Monaslerii Guestphalornm 18.18, 8", non solum nihil rec-ognovii, nec emendavit, iuio incnJa ty])ogtaphi(.a auxii, et tolum dluru apparalum emeiidalionum variarunique lectionuin, editioni [irincipi addilum, [lenitus noolexit. Quod cum cuivis alii auctori oppiobrio verti debeal, iii Schliitero v. cl. excusandum est, ([ui inse ocuioruin lumine privalus non nisi per alios niinus [lerilos edi~ tionem [^arave potull.

Tali iijiiurmodo quuoi non inediocrem operam curamque in recensendo textu consuin- [jsissem, Parisiis codices ([uattuor insignes iiiveniie inihi contigit. Jain iiovi lahores, novus sudorl Premebat tcmpus, urgebol redem[)tor libri, inslabanl Oj^eiae, impediebant S|tinuS! ac vjtiati operjs dillii-uiiatcs. AUamcn siies nu: tenet, gravioris moinenti nihil dilig.jnliaiu iiieam c{l'ugij.se. Codices ai;lem illos conluli onmes.

Alque primus est codex S, tjermani llOd, olini iJVS, ful. maj., membran., seculi Xf, alramento nis;ro [lulcherrime exaralus. Constal paginis 4V7. Ouarnin ultima 1-V lanlum liiieas habet. riniliir veibis : Quiilis invidia hononim ancjdorum dc sulute hnrnani (jeneris \r.fe'l'.'jitur , dfitnii cju^ reditu ad Patrem suiun, cujns substaiUiam , hoc cst iniaginis gra- tiavn iii vH!:i mortalis hujus vitac scrvicns diabolo dissipavit. Vide hb. V, cap. 38, inlra coi. lOi".. In fronto prlinae paginao ab uno latere manus seiiuli XVi scripsit 5. Petri Corbeiensis , ab altero in extremitale membranao uianus seculi XIII ve! XIV lileris mi- nusculis : idic libcr est conventus Corbejae ; sed monachi hahent unum memo ^" pro isto libro pcri phision, scd non totum quod memori ^^ : vcl comburatur vel reddaliir monachis beati Vinccntii in Lauduno ; melias enim csset , ut crcdo , quod combureretur proptcr haercscs datwiatas quae sunt in eo. Manus seculi XVII, ut videtur, ab una [)arte Joanncs Scotus Erigcna, ab altera suncti Germani a Pratis adjecit. Codex orditur a tilulo miniato : Incipit primus Tzspi ^vuivj Mag. Saepe mihi cogitanti cet. lu margine hic illic glossae deprehen- duniur. Haud raro argumentuin literis miniatis margini adscriptum est. Idem codox 1'arisiensis S. Germani esse vidctur, quo ulebantur Petrus Alix.ius, alii, a quibus varias iecliones e codice S. Germani descriptas Thomas Gale obtinuit. Qaod si bene conji(;io, is, qui codicein contulit, munero satis negiigenter iunctus est. llcstat, ut moneam, in iblio chartacco praetixo mai-um recentiorem , Petri Alixii, ut sus[)icor, scri[)sisse : Uic con- tiuirJur Joannis Scoti Erifjcnac TrtoL «.vffioov Hbri omnes exceptis 22 paginis, qr.ae aiio in ltbro7'cperiuntur. Qiicm aiium iibrum innuat , nisi codiceni ms. S. Germani 830, olim 549, mos: describemJuin , ignoro. Aller est codex lal. bibl. Keg. Paris. 1764, fol-., maj., menibran.., secuii Xll, dual^us

xir PUOOEMIUM.

columnis exaratus. Numeris foJioriim caret. Coniinel varia S. Ambrosii, Alcuini, Hiero- nymi, Gregorii opepa. Ultimis 45 loliis exslat liber primus et pars libri secundi de divisione Nalurae. Desinit verbis : subslanliam fdialam (jemtit et procedeniem substantiam. Videinfralib.il, cap. 23. Mendis scatel. Suspicor, hunc esse codicem Thuanura valde mutilum , de quo Thomas Gaie ad vocem illam : et procedentem observat : Hic deficit codex, qui olim fuit Thuni. E Colberlina enim in l)ibliothecam Regiam transiisse videtur. Ad calnem fragmenti de divisione Naturae eadem manus carmen subjunxit detritis iiteris leetu difljcillimum hocce :

0 sacre . . . o sub Hnnin inolimine s?ilvo,

(liii opus rulihit. ctini geiimis liiureque inixlufn, .

Nescio quis pugnos ((liod vidjt dicere possi».

Olli Chnstus anior fif, viitu?, gioria, fiilgor*,

Corporis osque inanusque, ^piui simul omnium membrH,

Carceris inluviem, r^biesque rabiemque ' ferarum,

Ac tenues lelas discriminans fulmine pulchro.

Auriuin llorigeris concordsnt carmiue Musis

Tam doctos lcxendi sapliyro fulva

Quisquis ^ coniulerii facieni, i)ac sindons munda

Verbera, \incula, famem, virgas, tormenla, catcnas

Non inala, serpenlis * uon seniiunt ipsa venena.

Joannis Scoti carmen esse haud temere conjicio. Sed quid versus corrupti sibi velint, non plane me perspicere fateor.

Tertius est codex S. Germani 280, olim 166, fol. maj., membran., seculi XII. Conslat foliis 235. Duo fragmenta libroriim de divisionc Naturae exstant foliis 192-235, quorum unum incipit verbis : rationale^mortale ,visibile ^ profecto angelusneque animal rationabile est , neque tnortah ncque visibile cet. , vide infra lib. 1 , cap. h ; et desinit fol. 222, 2 verbis : vidcsne er§o quemadmodum vera ratio categoriam faci, vide infra lib. I, cap. 74; alterum incipit fol. 223, 1 vcrbis : Mactenus de divisionibus deque adunationibus cot., vide Infra lib. II, cap. 13, et desinit fol. 235, 2 verbis : Non solum concedo , verum etiam intelligo excellentissimum animae motum circa incognitum Deum ultra omnem creatu- ram verissime vocari ct subsistere intcllectum. Sed quomodo vcl qua ratione inteUecttis dum intra terminos humanae naturae ; vide infra lib. 11, cap. 23. Is igilur codex cum codice prirao S. Germani 309 fere ubique concordat.

Quartus denique codex S. Germani 830, olim 5+9, m^nbran., fol., seculi XI, pulcher- rime scriptus , constat foliis 207, quibus conlinentur libri lY ct V de divisione Naturae. Foho 207, 1 jineae 5 latitum habentur. Saepissirae argumentum ad marginem adscriptuoi est. In folio chartaceo praeflxo haec leguntur : Liber quartus et quintus irspi ifvasMv Joannis Scotti Erigenae , eadom mai]u scripta, quam Potri Ali.vii esse supta suspicabar. In fronte primae membranae rnanus seculi XIV scripsit : De supcresscntiali nalura. Recens seculi XVII manus , ut videtur, addidit : S. Pctri Corbeiensis.

Et de codicibus , qnos in perpoliendis hisce libris adhibuimus, hacc quidem Hactcnus. Codicera 1976 bibliothecae civitatis Abrincatum examinare non (lotui. Quem M. F. Ravaisson in libro Rapports au ministre cet. p. 197 sic descripsit : N" 1976, m folio ; XI W siecle. In hoc volumine coniinetur tdtima pars Pcriphision [nepi i^vacwv] Joannis Scoti, sctlicet libri III et semis. In alio volumine continetur prinni pars ejusdem libri , sciiicel

VAitlAE LECTIONES.

CoJ. falcor. ' Cod. rabemqne. ' Cod. Quc quis. * Cod. ISon mulu ierpeulcs.

['KOOEMIUM. r \iii

tiber primas et II semis. Fecil cniin idem Joanncs V iibros cie Nalurae Dioisione, obscuris-

simos et caute leycndos.

§ 12. Duo haec opera sysiemalica oiiiii integra supersiiit, lertii ue eyressu ei regrcssn animaead Deum [jarvuin UuUuin fragmeutuai exs(al.-S»?d is lii)tif integeroliin re{)eriebalur in bibliollieca Electorali Treverensi, ul teslalur G. Ue Norlhausen , vir doctus , qui c. a. 1594 codices mss., quibus bibliotheca Valicana locujtletaretur, in Germania colligebai. Is igitur in codice ms. Vallicelicnsi C. 28, cui lilulus: Index voluminum , qui ternpore Caesarci Baronii in variis bibliothecis Romae ct alibi asseivantur , p. 192 baec memoriao tradidil : Codices, inquil, mss. membranacei, quos e cumulo librorum ccclesiae Mctropoii- tanac Treverensis me vidisse memini , lii sunt. Sequitur catalogus , in quo sub n° 15 haec legunlur : Joannis Scoti Benedictini , qui fuit unus ex quattuor primis fundatoribus acade- miae Parisiensis ^ opus « de egressu et regressu animac ad Deum )> Hylo scriptum Platonico. Quod licet errore aliquo circa Ss. Trinitatem , ut Alexander Halensis et alii post eum do~

0

ctores Gymnastici notant,inspersum sit, servaii tam.cn potest in usum Theologorum , quundo ad pleniorem Scholasticorum inteUectum erratiun Scoticum in ipsa scaturigine velleni in- spicere, Treveris codicem fru.stra ipse qiiaesivi. Mabillonius hujus libri codiccm vidit Glaromiscensem prope Audamaropolim , quem descripsit Act. Ord. S. JJened. Sec. IV. P. II. p. LXVI. Neque hic codex superesse videtur. Parvum ilaque fragmentum iibri illius e codice collect. 596, membrau., k% biblioihecae Christianae erutum quum Carolus Greith in Spicilegio Yaticano Frauenfeld, 1838, p. 80 sqq. ediderit , iliud ad ejusdem codicis fidem denuo recognitum jam hic exhibemus. Exstat vero in hujus codicis mem- brana nona perpulchri candoris. manu seculi X exaratum.

§ 13. Jam de versionibus Joanni.s Seoti dicendum est. Nam Ijaud pauca in Latinum ser- raonem converlit scripta veterura Graecorum. Ex quibus rnaximam fucile oblinuit famam versio illa operum S. Dionysii Areopagitae. Quorum Graecum exemplar cum Michael Baibus imperator Ludovico Pio a. 827 dono dedissel , Joannes Scolus jubenle Carolo Calvo instituit versionem ad verbum faclam , sed obscuram et ad intelligendum difli- cillimam. Melior vero ac planior quum deesset , versio Joannis ScoLi per muita secula lectaest,et amplissimorum medii aevi Iheologorum commentariis Ulustrata. Unde fit, ut eam in bibliothecis codrcum mss. hodieque crebro invenias. Ex codicibus vero , quos evolvi, primum locum oblinet cod. Emmeram. B. XLlV,fol., hodie insigiiitus cod. Ralisb. S. Emmeram. 137 , bibliolhecae Regiac Monacensis , membran. , fi^l. , seculi X exeuntis, conslat foliis 113. Tiluli et initiales capitulorum sunt miniati. Inilio singulo- rum librorum initiales aureae perpulchrae nilcnl. Continetur eo sola versio operum Pseudo-Dionysii. Codex nilidissime ipsa manu Olblonis perillustris S. Emmerammi monachi llafisponensis scriplus est, cujus versus in fine hi leguntur :

En ego laniilliis Olloh viilgo vocilaius, Qtiamvis omnigenis corrupius siin malefactis , Sal lanien islud o\nis scnbendi luuoi libi promptus, Sancte Dionysi, niartyr celeberrime Clirisli : Unile mei qiiaeso piecibus saci is meinor esio, Vos quoqne qni legUis veiiiaiu iniiii posco peialis

Cratia regiminis nostri codicem Bonnarti nobis missum diligenter excutere licuil.

XIV PROOKMIUM.

Secundiitti locaui ohiir.et cotlox 971 biijl. Viiniulj., oliia Salisburg«nsi'> !S7, seculi Xi , 4-% folioruui 152, in cujus inleriore operculi [>arle hanc legantur ; Hic libcr cst sancti Jiadberti ei canonicorum Salzburgensium, quem quinqitis abstulr.rit, anatkcma sit. Continetur hoc codice niiiil practer versioneiD iliaui integiyui. Lii)!i singuli j)ictis , c;ij:ita niiniatis initialibus incipiutu. Codex nitidissime scrintus esl, scd sub (inoin, id est in nijslica theo- logia el in epistolis S. Dionysii, rriendis scatet.

Tertiusesl cod. VindobonensisToV, oliu) cod. tlieol. CCXVil, membran., fol., seculi Xll ineuntis, con.slat foiiis 100. Fuit olim, ut manus scculi XiV fol. 4-5, 2 testatur, canonicorum regularium S. Augustini in nova civitate. Codicem haud spernendae auctoritalis descri{)sit Dcnis Codd. mss. bibl. Palat. Yindob. lat. Tora. I, p. G77 sqq. Quare plura de eo hic vcrba facere supersedemus.

Accedunt duo codices, Darmstadiensis ol Monacensis. Eic quibus ille ut in fronte jirimi folii legitur, olira i\i\\, majoris ecclcsiae in Colonia , dcinde concessus fratribus mi- nc»n6u5. Est autem codex membran., fol., secuii XII. Conslat foJiis 403, quibus integra versio liabelur. Codicem Hartzheim descripsit m catalcgo historico-critico codicum mss. bibl. ccclesiae mefrGpclitanae Colonicnsis Colonia£ 1752, k", p. 20 sub n" 30. Margini schulia perpetua S. Maxinii, laline reddita, adscripta sunt. Epistolae S. Dionysii finiuntur fol. 101, 1, ubi liaec legis : Expletae sunt deccm epistalae JDionysii Areopagitac archiepiscopi facti Athenariim. Subjungunlur pars rpistolae Polyeraiis ad Yictorem papam (Euseb. ///5/. eccl., Y, 'ik), oi historia de juvene latronc , guem a scclere revocalum Joannes Evangelista ecdesiac restituit (Clemens Aiexandrinus <y?^i5 dives salvctur, c. 42; Easci^. flist. eccL, III, 23). lleliqua pars membranae rebus nuliius momenli occapatur. AUer codex Monacensis lut. Fiirstenfeid. 9, fol., seculi XV, partira chartaceus partim membranaceus, itaquidejn, ut qualtuor folia chartacea duo excipiant folia membranacea, conslatfoliis 3o9; versio inlegia nitidissime scriptafol. 1-109 legitur; reliquam partem codicis Commentarii domini Alberti episcopi Ratisbonensis in iibros Pseudo-Dionysii occupant.

Superest, ul duos codices commemorem Vaticanos 177 et 176, quos descripsimus supra § 5. .Quibus pariter versio integra conlinelur, ita, ut monuimus disposita, ul singnlis capitibus commentarii variorum scriptorum subjunganlur.

■ Ad (iden) igitur horum septem codicum Joannis Scoti Praefationem cl vcrsus versioni praemissos, necnon pessimi argumenli ad calcem versionis obvios recognovimus. Sed in lexlu ipsius tcrsionis recensendo tres tanlum codices ndhibuimns, Monacensem Olhlonis, Darmstadiensem, et Fiirstenfeldensem. Neque horum varielalem lectionis lo- lam descripsi, sed solas gravioris momenti varias lectiones addcndas pulavi.

Praeterea inspeximus istius versionis codicem Lipsiensem 188, nieinbranacoum , fol., seculi XIM, quem supra § 6 laudavimus, codice.m Florentinum Plui. LXXXIX , Sup. io , mcnibran., ibl. rnaj., seculi XI vel XII incuntis, foliorum 253, ubi versio oxslat fol. 1-lOi, codices Gandavensem , Parisienses , necnon pluriraos alios minoris prelii codices , quos quidem hic enumerare et longum et a re alienum esse videtur.

Versioni pracmisi epistolam Anastasii bibliothccarii ,m co licibus Florentino laudato et duoinis Valicanis 17G et 177, ncc'non in quibusdam aliis, quos inspeximus, item versioni praensam.Toxtum verohujusepistolaoadfidem cditionisUsseriiin£';>j.fro/a>-um////;cnjtcGrM/;j sylloge, cdilionis Argentinonsis O[»orum S. Dionysii 3..I0O3, et iliorum codicura recjnsnimus. Soddolemus, quod Iai)su ine'nr;ririo variolalcm lcctionis, e tribus codicibus dosumplam, tini

rROOKMIUM. XV

Florenlitjo lcibiiimus. Hunc igilur crrcrem, quem corrigcre jara non licet, hic libero fa- Iramur nccesse est.

Praelerea monendum est, vorsionem acljunclis commentariis variorura prodiissc Argen- tinae 1503 lioc litalo : Opera Diomjsii veteris el novcie translatiunis, etiam novissimae ipsius Marsilii Ficini, cum commentariis Hugonis, Alberli, Thomac, Ambrosii oratoris, Linconiensis et T'crce//cnsis.Nova edilio aucla prodiit Colonia.» hoc litulo : S. Dionysii Areopagitw; martyris^ episcopi Alkeniensis, et Gallorum apostoli opera, quae quidem exstent, omnia, quintuplici iranslatione versa, et commenlariis D. Dionysii a Rikel Carthusiani nunc iterum diligeniiS' sime editiselucidata, ab innumeris, quibus antehac scatebant, mendis sedulo vindicata. Coloniae anno Christi nati 1556 mense Januarii, Ibl. Alterara hanc edilionem in edenda versione ad- hibuimus.

Dala hac opportumtate licebil de Otliione monacho, cujus codicem insignem modo lau- daviraus, ad fidem codicum Monacensiura nonnullasubjungere. Is enira coenobiiS. Kmrae- rarami Ralisbonensis monachus fuit. Vixit exeunte seculo X et ineunte XI. Cujus opera ex autographis edidit Pez Novus Thesaurus Anecdotorum, Tom. 111 P. II, p. ik2 sciq. Au- tographa hodieque exstant in bibliotheca Regia Monacensi codd. Eramer. E. CXIIl , 4-", et h. 10, 8°. In quorum altoro hoc, foJ. 112, Olhlo libros, quos sua manu descripsit, hos cjiumerat : 3Ves quoque libros Evangeliorum, et duos cum epistolis et evangdiis, qui lectionarii vocantury suosque officiales^ nec hon volumijia duo sancti Augustini , in.quoruin uno VIII , in alio V Hbri continentur, collaiionesque Patrum et lerarchiam scripsi. Ex eodem autographo Mabillonius Vett. Analecta ed. Paris. 1723, p. 108 sqq. Oihionis librum edidit falso hoc tilulo : Anonymi monachi Matisbonensis iibellus de ipsius tentationibus , varia fortuna, et scriptis. Liber in codice instribitur : Incipit liber de lentatione cujusdam monachi. Mabillonii (exlus mensis refertus et in fine truncatus cst, ila, ut nova editio ad autographi fidem recognila peroptala esse videatur. Altero aulem autographo cod. CXIII, fol. 1-1 G, habetur Othlonis Ubellus manualis de admonitione clericorum , qui sine nomine auctoris prodiit in Opp. Bedae Coloniac 1688, Tom. II, p. 200 sqq., ila inscriptus : de Sul- slantiis libellus. Monachi Benedictini, qui seculo XI vel XII anliquior non sit, opus esse conjecerant Oudin de Script. eccles. T. I, col. 1687, 1706, et Fabricius bibl. v. Beda. Libellura cxcipit fol. 16-18 carmen Othlonis, ila inscriplura : Sermo melricus ad clericos .ipecialiter dictus, a Pezio neglectura. Quod quum instante anno millesimo, quo fmem mundi exspectabant , clerum ad poenitentiam rcvocet , illos versus in gratiam lectorum hoc loco adscribendos curaviraus. Sunl autem hice :

Olhlonis sermo metricus ad clericos specialiter diclus.

0 fratres cari, doctores aiqne magistri

Iilcclcsiae sanciae sub cieri corxliiione,

Deprecor, audile, qn?e jam vo!o verba. referre.

Ctiin prope sil tenipus, qoo mondus eril riiiturus, b Vos, qni diligitis vtiae promissa perennis,

Fories atlileiae, «ursum «p tu menils fiabele.

Ne qiiid in hoc mundo jain possi ealis aniando.

Rcstat enim \obh frgctus patriae melioris,

Si modo siitceri siudearls riia mereri 10 Ad quani qnarrenbam praeseDtejn sperniie vifain,

Usibus txcepiis, per qoos ilUic propereiis,

Ei qnibus inierea ftiveanliir corpora veslra.

Noii vos seducat, si censns copia abunUai;

Si sunt divitiae, per eas nolite perire. 13 Nan) Deus bas tribuens, in eis interrogai omnes,

Quis Tfelii in donis potius corislare fldelis,

Non alias ulli suDignniur ccinm«KJa mundi,

jiv» IMtOOEMIUM.

Quamvis pcrpliiiea cupiaut rumc essc poicnleis Scilicei iiiieDti magis ad convivia secii, 20 Qiiam curis aniniae conitiiissis suppediiare. \ Vos aiuern, frairep, quac niuutli sunl, fugienies,

Quaerite vestrarum consunier opes aDimanim. Mam qiiid honor grandis, &\ taniunri pondus iiuiioiis? 0»id prodest landein, si mundum suniilis onnieMi. 2S» ('ost eius casum sine fine pati criiciaium? Ergo aitendfiidum nob>s est atque (imendum, Ne plebs iiidocta pereat per crimina nosira. Nos eienim docii pec sacrae iiogmala Itgis, Ut bene vivendi reliquis o^empia daremus, 50 Ei si res peterei, occasio quaeqne venirf t, Pro fldei sociiseiiam moriem paiercmur, Lebimur in primis congre^^sibus impielatis, Tanquam nil nisi coiitra vires inimici : El qufld adhnc gravius miserabiliusque videiur, 35 Non solum fiigimus, quo praecipimur fore munos, Sed quoque conm^issa laoeraates morc luporum, Quaedam vastamus, quaedam maie desiituemus. Naui quibus ut patres deberemus dare victum,. Si vis ulla loci vel casus posceret anni, 40 His ut raplores crudeliter advenientes, llia asportamus, quod erit miserabile diclu, Quae pieius aiiena dedit pro nomine Cliriali. Cum peccatore3 male f»cia sui metuentes Ad Mc»s pro veniae causa fugienl capiendae, A^ His aut terribiles, plus quam res poscat et usus, Seu, plus quam liceat, clemenles inveniemur; Y«l dedignant^s super his decernere (^uicquam, Justa cautela lantum conimiitimus illis, Quos sceleratorum socios existere scimus. 50 Nos quia coiisiricli sub suliicitudine mundi, OrScioque Ducis fijngenies, aut Vice regis, Couimissae plebis curam pensare nequimus, indignumque foret, iQni claros tamque poienles Degeneri lurba^ nos ip>03 Siippediiare. 55 Suntalii plures quis conveniai iabor iste, Ui vulgus doceant.et ut exemplis bene pracsim. Nos inundi proceres, nos constat ad olia nalos, Uique canum, volucrum sectemur ludiera taniuro, Seu quaecunque placent, hisdelicii»poiiamur. 60 Nam Vitae hujus opes quaerunt illos seniores, Qiii supradictis $.tudei»ni insialere ludis, Nec fuerit luxus, quod mundi postulat usus. Haec si non diciu, tamen aflirmantur in aciu, Sicut et ipse probat mps cleri quolidianus. 65 Est et adhuc vitium reliqiiis compar referendum : Ejus eoim crimea, qui speratur quid babere, (^aiisa manet ncbis, ejnsdem rebus abuti. Tunc rapiis rebus misernm non corrigit ullus, IJt pro conunis is aliquatenus bic reparatus, 70 Possit pcrpeiuae flainmas evadere poenae.

Sed qiiis tam doctus per singula currere posset , In quibus auciorcs scelerum convincimur esse Nos , qui plus aliis divioa negoiia scimus? Dum:nodo nosier bonor celebris habeatur in orbe, 75 Et variis pompis ruiilantes efliciamur,

Nil manet illaesum per nos utcuoque palratum , Aiit maie poscendo , seu , quod pejus , rapiendo. Qui comphre uequit damnum , vet menie parabit :. Sic fuga doctoium itecis exstat causa sequentum, SO Nec gravior pesiis, cum pastor erit gregis hosiis. Nam nimis audacter dum clerus abuliiur orbe , Quid tunc indoc.i possunt aliter meditari , Ni pariter cimciis perversa licere reaiitur? Jam merito llenms, qui talia conia tenemus , 85 Imo dies \eoieiii, si non purgamur in istis , Quamvis nunc risus nos occupet immoderatus , Cum dolor aeternus circumvailatcruciandos. Qiiid p!us Judaeis «^gimus bene yel Pharisaeis , yuos foris fcIl)atos legimus, sed pectore fcedoii , 90 Dum tantum lingua volumus coiuptere statuia ? Ut mihi fert anunus, pejore-s heu 1 sumus iliis. Denique si quirquam ptacier legalia scirent , lliforiasse minus lam grandc nefas sequereniur. At nob in libris non soiuui crimen eorum ,

PKOOEMIUM. xvii

95 Sed (luoque mollijrum cernenfes gesta aliorum , 1 Qiiaerta.in coniposiia pro vindifi« reproborum ,

Quaedani pro hi avio sjjerando liicla pionim ,

S^ire quideiii iransaciH veiut pr:i«:sentia quirnus ,

Mec lameii a pariiius viiiis ces&ure limeinus. 100 Hys cxecramiir, quod lam perversa siiifiebai)l,

Neu aitendentes, qiiia iios idein lenei error,

ijiii praflcepla I)ei labiis lanlum vpner.imur.

ipsi namque Oeuiii lai)quain iios ore colebaiir,

Aiteslaiiic Dco per ls«iae di» ta propliciae , 105 Ouae pariler riiristds Jiida«is jjosica dixii :

Haec plehs ine lahits (olil, ei corde est procul a me.

Saepe quiiiein loquimur dte sancia reiigione,

Ei cum iiiagnificis perhibemus caelica verbis ,

-1'ondera ponenles graviu in huiiieros alioruiii , 110 Quae luc cum digito volumus coiiiiiigeiti iioslrt»,

Ceu Doniino cura itoa sil pio lalibus uUa ,

Ac nus peocanies soliia iioii arguat iru.

Elijjite ergrt locuin, «juo convcuialis iti unum ,

Vo5, quibus est liciiuin , lac non concessu poieiias, 115 Sub p.islorali oura convertcrri inundum ,

Ul, ciini sit tenipns veiiiae. inores renoveinus ,

Ki sicut per nos primuin "frigescere coepit,

Sic nunc a nobis recalescat atuor pietaiis.

Natn varios casus, quos prolert hic inodo iiiund«$, 120 Arhitror ex nostiis prorsus contin^ere culpis ,

Qui pro siibjeciis curflin nullain relinenies,

llios eseniphs jaclamus iu iufima pravis.

Sic igilur lolus cori"uinpitllr undique inundus,

Stc quoque conlingil, ul pro nihiio rcpuie.nur, 1 12.J Cutn cleri ofliciuni seclalur opus laicoruin ,

Ki pariier laici slasuuntur iii ordine cleri.

Sed dispar longe peccaiuin consiat utrnmque;

Dcnique plus pi;cc;»nl, qui plnra sciendi>^)robabant ,

Cuique Uaiur muiium, quaeretur ab huc quuque muiluin.

§ [k. Joannls Scoli versionem Ambiguorum S. Maximi a Mabilloifiio v. el. [d". Act. SS. Ord. S. Benecl. sec. iV P. II p. LX,Vlj acceplaro mutilam edidit Thomas Gule in Appendic» ad libros de divisione Nulurae, p. 1-45. eodices liujus versionis nullos offendi. Suspicor, iit codice bibliolliccae armainentarii Parisiensis, e quo M. F. Ravaisson tria carmina do S. Maxiino, tiuae illam vei"sioiiem respiciunt, edidit Rapporls cel. p. iJ56 sqtj., tuiaiii vei- sionem inlesi^ram reperiri. Doleo, quod nuper, cum Parisiis essem, ad codiees hiijus bi- bliolliecae adilus non patebat. Textum igltur pro virili parte, adhibilis etiatn Tlioinau Gnlo emendalionibus ad caicem editionis suae subjunctis, passim castigatum reddidimu;.,

§ 15. L't iliis temporibus luos fuit viroruin doctorum, qui in aula Kegia vfcrsabantur — solum in montem revoco Alcuinum — ieatis diebus aut alia data opportuuilato carmina condere, laudesque regis aut rcginae, Christi, Sanciorum canerc, ita Scotus quoque noster Versus fecit, qui \u codicibus Valicanis bibl. Christinae 1587 et 1109 inveniuntur. E (juibas quum EminentisAm.us Cardinalis Angelo Mai illa carraina Classicorum Auctorim c codicibu.t Vaticanis edilorum iom. V, p. 426 sqq. primus ediderit, jam ad eorundem codicum lidem a me recognita atque emendata denuo [irodeunt. Codex 1587 membrau. secuii X vel Xi, 8% constat Toliis 66. Carmina leguntur fol. 57,1—64,-2. Altero codice 1709 membran., se- culiXl 8% carmina exstanl fol. 16,2—18,1. Ex priore lubet aliud carmen anonymi, qi:od fol. 4 habelur, proferre. Est vero lale.

Vcrsus collecti ad exemplum communium sil.

Mens lenebrosa tnmet , moriis ohsciira tenehris. Vir humilis mos&lo caelum conscendil ab humo. Kegii» beaia poli sic jamqtie scandere spes e&l . Cujus amor uianeal, cujus in corde per «uni Sanciae, ojuvenis, tibi sif sapieiuiae ardor. • Sophia .noia tuae et mens nola fcophiat.' .

Hoc esi decos , hoc animae virius, hoc e&i hiclylos ordj. pATliOL. CXXll.

Condite gaza polo, uccos vacuaic gazaiuo), Aula teoei Chrisii Chrislum in pectore et aola*«

Dc jalla puella,

Dds nunquam , seitipcr pfcmiiiis, Galla , rcganti • Si seuiper failis, jam rogo, Gall^, nega.

De tineoso.

Turpepecus, inulifc, lurpe, sine grairiine capu» £l siiie fronde fruUx, et siiie crinc caput.

A(l ebrium.

Dic rnilii, «iic, ti)rie, vivis an morie gravaris? Pallidus ecce jaccs, ecce sine mentc qnieecis ; Non bona, ron ntala, noii dura, poji moHiascuiie. Hoc tanium dislas a fati sorte scpuili , Quod lenuis mi&eros subpungit anlieliius artus.

De viuo.

M.*gnus tu, Bacclie, magna tua virtus ouiqne, Coiiira le cenaaies lu semper palmum levasii.

Joaiujis Scoli vcrsus de S. Maximo e codice armamentarii eniil M. F. Ravaisson. (J|u03 ]n libro, cui lilulus : Rapporls ccl, p. 3oG-358, edilos nunc rediiiiiiuius. Codex qualis sit, edilor non indicavit.

Versus Joannls Scoli exslare in cod. ms.Benedictino apud Cantabrigienses, lestalur Thomas Gale iu praefatione ad libros de divisioiie Naturae. lHec dubiura est, quin is iulellexeril eosdem versus, quos beatu.s D' Oehler ante hos fere decem annos dcscripsit e cod. Cantabrig, coUogii Corp. Chrisli N" 223 seculi IX. Cujus copiam, elsi fratrem liaeredem idenlidem rogassem, ut mihi in usum hujus edilionis concedeiet, non oblinui, imo respon- sum nuUum accepi. NcqueCanlabrigienses votis meis, ul carmen in usum meuin descriijc- retur. obseculi sunl. Quare solum carminis fiuenj, quem D' Oehler cuotamico communica- verat, edero polui. Conslat ipso tesle carmen argumenli dogtnalico-ascelici versibus 101.

Versus de S. Dionysio initio <jl iu fine versiouis operum ejus repciiuntur. Pariler versus qualtuor inilio libri de Praedeslinatione occurruut. Duos vcrsus e codice bibliothecae Re^liie evuh CousiUt Fragmcnts phUosophigues, Tom. II f Append. p. 32G. Quos infra addi- dimus. Alii versus, qui Joanni Scolo Iribuenda esse videbanlur, supra § 11 adscripsimus.

Accedunt Joannis Scoli graeci versus incompti et horridi, qui e codice S. Germani pro- dierunt Jiteris uncialibus una cum glossis iatinis in Prarfatione ad C. Luhlei ghssaria. Qui e!.si taiu corrupli sint, ut ipso Angelo Mai leste 1. 1. p. 451 sanari vix posse videaiilur, tameii in iis einendLindis ac reparandis noti sine fructu nobis laborasse videaiur. Quare ii castigati hic denuo edunlur. Codicem S. Gerraani in bibliolheca Regia Parisiensi fruslra quaesivi.

Casu in manus meas venit carmen graecum, hteris lalinis seculi IX exaratum, adscriptis glossis tatinis. Quod quum anle hos quinque annos D' M. C. B. Bock v. cl. e codice bibliothecaeBurgundicae Bruxellensis descriplum Lerschio nostro ehea! praematura morte liobis ereplo misisset, ut primum inspexiy Joannis Scoli ve«su.« esse cogiiovi. Codicem, nuper cum Bruxcllis versarer, in Franciam raissum, inspicere non i)olui. Fst vero cod. 10078-10084, meriibran., fol., seculi Xil. Conlinentur eo yirgiliana yvlgentii t-t glossae de oustrusis sermonibus. \n quibus glossis et hosce versus, in honorem S. Dionysii compo- filos, numerari suspicor,

§ IG. Kuper poliicilus est D. Pitra v. cl., Spicilegii Solcsmensis Tom. II se Joannis Scoii commcntartos in Martinnum CapeUam evulg<iturum. Quos doleo nonduin comparuisse. Nijperrimc (piuin Parisiis versabar, in cudice ras. S. Germani 1110, oiim 589, meinbran.» Ii05 .jminontarios deloxisse ixiilii videor. Nec lainetiolium inihi suppeiebai eosdescribeiidi. Quare D. Pilra liierispcrmuMus redeini»loris hujiis librl tradiiisqaum rogassem, ut mihi oo-

PROOEMIUM jiit

piam suaui Jl couiparandaiii in usuoihujus e(iitioniscOftcederet,ne ab liocquidcm rcspon- sura accepi. AUamcn codiceni S. Gcrmani istum breviter describere non omittani,ut ille cura in nsum suum converlere ( ossit. Est autem codex membran., fol., duabus columnis manu seculi XIII exaratus, in fine mutiius. Constat foliis 125, quibus varia legunlur. Fol. 31, 1- 38,2 exstat liber 1 de divisione Naturae usque ad cap. 32, in cujus Hno fragmenluru verbis : Omnis siqtiiJeni natuta seu essentinrum seu accidcntiiim imniutubilis esi finitur. Quod iam Iribus, quos snpra § 11 laudavi, codicibus examinatis npglexi. Fol. 47,1-115,2 <'xt,uit Annotationes in Martianum^ quns .Toannis Scoti esso suspicor. Incipiuiit : IIujus fabulaeauctorcm Martianum comperimus fuisse Cartliaginiensnn generp, nec non et Romanum citem, undeet latiari ritti tctronomos, hoc est, (juattuor nominibus nominatus es!, Marliav.us (jfuippe, Mineus., Felix el Capella vocatus. Martianus fjuidem proprio nomiue ; Mineus vero (X colore, ut aiunt, quiu mfus eral; Felix nescimus, felicilcrne vixit necne; Capella autem quia sic quaedam satyra, sive nutrix ejus sive udmonitrix fuerit, suis scriptis nam aperte patet, cum nouunavil cet. Fol. 67, 2 legiiur : Incipit exposilio s(cundi libri nuptiarum Philologiae et Mercurii; fol. 89, 2 Finit de rethorica; fol. 90, 2 Incipiunt haec pauca in Martiani geomctriam; jbl. 97, 2 Finil de geometria : incipit dc arithmetica ; fol. 107, 2 In musicam Martiani haec pauca. Finiuntur couimentaiii fol. 115,2 \x\^ ytthis : Decertum i. e. drcertatum. Urbs Elisae i. c. Carthago. Jugariorum i. e. de Jugaria provincia fuit Martiumis. Marcidam t. e. antiquam. yelernum, untiquuni. Explicit item (Mlossa de Musicu. ^'^t-.i yaci;. Qtiae usque ad finem codicis sequuiUur, ali^ manu scripta sunt.

TIl

DE VITA ET SCRIPTIS JOANNIS SCOTl OBSEKVATIONES.

§ 17, El de codicibus, quibus in paranda hae edilione usi sunms^ haclenus. Kestal, ut nonnuila de vita et scriplis Joannis Scoti exponamus, in quibusa scfi, torecomui-enialioiiis infra imnressae nobis dissentiendum est.

Ac priinum quidem in explicando Erigenae nomine, quotquot hucusque do Joanne So<)t<» .scripserunl, haud leviter erraverunt. Neque id mirum, quum Erigena yQv»\y\\\\\m \\\h\[ nisi genuini nominis Icrugenac depravalio sil, nnla illa, ut opinor, seculo demum XV. M quod codicum tide facile probatui .

Omnibus enim, qui supersunt, Joannis Seoti srripti? in eodicihus soium noiuen Jocnnis Scoti praelixum est. Sic in Expositionum caeleslis lerarciiiae codicibus legitur : Incipiunt cxpositiones Joannis Scoti, in codice Exposilionum uivsticae theoPogiae : Jncipit prolugu.f Joannis Scoti ceX. versus codicis Valicaui tnscribuntur Joannis cxoooi , versus codicis Canlabiigiensis nomen prae se ferunt Jeunnis Scoti , homiiia inscribitur : homiiia Joannis Scoti. In sula versione operum Pseudo-Dionjrsii Areopagitae pro Scoii aiiu.d cxsliU cognomeu, non quidem Frigena, sed lerugtna. llaec fmm legis in velustissiiuis, qtios evoiviuius, ijodicibus, MonaGcnsi Othlonis, el duobiis V}ndobonen.sibus : Incipiuni lihri sancti VinniMi Arfopufiitae, qaos Joannes hrugfma tnmstulit de Graet0 iu LntiKnif-.. Pariter codex Fiirslenfeidonsis Monachii, nec non ambo Vatieani haUM^-.d h-rngena. Soii rodices Floreutinus el l>armsiadiensis haijenl Eriugena.

Quae quuui ita sint, jain quaeritur, quiUnam hoc cognomen lerugena signiiicei. (^ioc hauJ seio an non sit diffieile ad inveniendum. Compositum est enim ex 'jciv:, soi!ic*;f. KBc-ov, el gena, ita ul sil onundat^ cx insufa sanctorum. Quo T^oniine RprJellaMin- essf ai u

XX PROOEMIUM

quilus Hiberniam sciiiiit omnes. U/iov/ 'ducitur nb Itpii, o^., forraaturque nomen Jtrugenh ex jjenilivo «pov moro 'Lalinorum eodeni niodo, quo Grujugenay quo nomine ipse Scotus nosler S. Maximum honorut in lioc versu:

Quisquis araai formatn pulchrae iaudare Sophiae, Te legat assidue, Maximc GraJM^cnrt.

En simplicissimam, eamque haud dubie vcram islius nominis eiplanotionem. Quod quum posteri, qui versionem descripserunt, minus intelligerent, in Eriugena ideo, ut .idetur, mularunl, ul ad nomen Erin aliuderct. Poslea, quum haud raro m litera magis jn forniom y literae exarareiur, pro Jerugena viri docti legerunt Erygena, Erigena, in quibus primus fere Trilhemius fuisse videtur.

Itaque ecutissimae virorum doctorum conjecturae, opinantium, Joaonem Scotum e lerra Jirgene, e pago Eriuven, vel ex urbe Aire oriundum fuiise, et quae copiose infra in com- nientatione de hoc nomine disputata inveniuntur, ut vana collabuntur. Neque hoc loco j)raelermittendum esse videlur, ascriptoribusaequalibus Joannemnunquam aliocognomine uisiScoit vel Scotigenae nominari, neque in codicibus unquam JoannemScolum Jerugenam una et conjunctim logi, sed, ut monuimus, aut Joannem Scotum, aul Jounnem Jerugenam. In allero lantum carniinura codice Valieano et in titulo versionis Ambiguorum S. Maximi nppellatur Joannes sapientissimus, vel simpliciter Joannes.

Nec obstarc videntur, quac nuper scriptor anonjmus iu lincyclopaedia cui tituius : Jiirchenlexicon oJer Encyclopaedie dcr Catholischen Theologie von JJ. S, Wetzer und li. Welle V. Joannes Scotus Erigena objecit, illam sententiam meam non minus quaiu oeterorum dubiam esse, el limites conjeclurarum non excedere. Imo vero sententia noslia fide codicum nititur, in quibus Joannes lerugena diserte vocatur. Cognominis vero sensuna non conjectura, sed vera verbi originatione asseculus esse mihi videor.

Nunc vero optime quadrant verba Prudenlii Scotum increpantis ha«cce : Te solum om- nium acutissimum Galliae transmisit JJibernia, ut, quae nullus absque te scire p»terat, tws cruditionibus obtineret. Nec jam offendere potest, quod Guileimus Malmesburiensis tesU- lur, in codice versionis se legisse, Joannem Scoturn //eru/tg-enamnominari. Eruligena eniru nihil aliud est, nisi Erinigena, id est, oriundus cx insula Erin, quae est fere versio latina vo{;cibuii ierugena. EruUgena autera et Erinigena scriptura codicum vii diflerunt, in quibus uli et ini satis accurate conveniunt.

§ 18. Alia est quaestio, quae haud niinus virorum doctorum ingenia excercail', de libro Joannis Scot', quem deSS. Eucharistia scripsisse fertur. Ex scriploribus aequalibus librum pcculiarem Joannis Scoti de Eucharislia nullus commtmorat. Hincmarus enim non nisi errorem perslringil : quod sacramentum altaris non verum corpus et verus sanguis sit Domini, sed tantum mcmoriaveri corporis et sanguinis ejus, eumque salis aperle Joanni Scotigenae impulal. Pariter Adrevaldus monachus Floriacensis seculi IX suum quem de corpore et sansuine Domini librum condidit, contra ineptias Joannis Scoti inscripsil. Gerbertus seu quisquis fuit anonynius ille Cellotianus, qui seculo X de coutrover.sia Paschasiana scri- psil, ceterosfere oinnes, qui eo tcrapore libros de corpore et sanguine Domini ediderunt, t^numerat, nostrumJoannem Scotum praelermiltit. Priiuus demum Berengarius Tuionensis Joannis Scoti de Eucharislia librum , uode ipse Berengarius pessimum eriorem suum hauserat in hominum notitiam produiit, Poslea sub homine Joannis Scoli in raullis synodis daranatus est liber, conscissus, et igni adjudicatus. Quid igitur? Num synodi in joanne Scoto damnarunt, quod ipsius reapse non eral?

rUOOEMIUM. XXI

Vcrum res ila se habere videtiir. In Berengarii libro de sucra coena, qui prodiit hoc lilulo ; Berengarii Turonetisis de sacra coena adversus Lanfrancum liber posierior e codice Guelferbytano primum ediderunl A. F. et F. Th. VischeriBerolini 183V, p. 37 haec legun- tur verba: « Dc Joanne auteni cur conscissus fueril, te ipsura quibusdara narrantcin causam conscissionis audivi, quia in quodara scripli sui loco posuisset, ea, quae iu allari consecrantur, esse (iguramy signum, pignus corporis ct sanyuims Domini. » Haec omnia quadrant in libruni de corpore et sanguine Domini, qui sub noniine Ratramni saepissirae edilus est. Ibi enim sub finem eadera vocabula idenlideni occurrunt, Ac- cedil quod Ascelini verba ex illo libro Joannis Scoli petita haec : spccie geruntur ista, non veritate, in illo Ratramni libro ad vcrbura loguntur. Sane potuit ficri, ul duo scripto- res, inter quos magna intercederel ingeniorum similitudo, illis praeserlim lcninoribus-, etiam in eadem vocabula et integrum enuntiatum casu inciderent fortuilo ; al rea;>se ^■'1 factum esse in his, de quibus agimus, verbis tam absimile est veri, ut am()liorc dcmon- stratione supersedearaus. Neque profecto ista verba veritali ita congruunl, ut, quod oi^jtro- brio verti potuerit scriptori, nihil conlineanl^

Itaque vixdubiura esse videlur, Berengariura usum essQ libro Ratyamni de-corpore et sanguine Domini, euraque Ratramni librum in synodis damnatum, conscissum, concrema- lum esse. Ralramni autem illum librum esse testantur codices, e quibus evoivi olim Lob- biensem, nunc Domini Vergauwen Gandavensis, seculi X, quem doscripsit Mahiilon AA. SS. ord. sancli Bened. Tora. VI, praef. Nro 83. 129. 130, Heidelbergensem 8. XX. sc- culi XI, qui olim [>ertinuit ad abbatiara Salcm, a Mabilionio laudatum i.i ilinerario Arta- iectaParis. 1733 fol, p. 14. 17, et duos codices Gottwieenses 11° 58 cf 312. Qui ad unuiu tunnes Ralramno libium inscribunt, l.obbiensis quidem i!le his \evh\s :

INCiPIT LIBER RATRlM DE COKP ET SxVNG DNI.

-At qui factum est, inquies, ut in ilio certamine Berengariano nemo extitcrit, qui librum ad verum ipsius auctorem Ralramnura referret ? Qui factum es(, utsynodi verum auctoreni non deprehenderint?

Quibus quacslionibus occurro qnaeslionibus hisce, quae non minus aptc fiunt. Si iibro Joannis Scoti utebatur Berengarius, qui factum est, ut vel ipse vel schola ipsius nunquam ad persimilemRalramnilibrura, errori suo maxiraopere faventem, provocaVerit ?Qui faclum est, ut omnino in lota isla controversia libri Ratramniani nulla usquam menlio fierel? Synodi quidem de libro judicarunt, non de auctore. Ralrarani autem liber tara inlric<ito ac singulari dicendi genere utitur, ut viri doctieum Joanni Scoto Iribui facile paterenlur. Ncque taraen unquara apud veteresduolibri de SS. Eucharistia, Joannis Scoti et Ratrarani, ab uno eodemque scriptore laudanlur.

Jam vero si recle dubitatur, Joannera Scotum peculiarem lib^^um de SS. Eucharistia scri- psissi% ubinam ipse errores saos atque ineptias de sanctissimo corporis et sanguinis Do- mini sacramenlo sparsil ?

Sparsit in commentario in S. Evangelium secundura Joannem, qui capite VI, 11, ubi Jo SS. Eucharisiia loqui coeperat, in codice desinil. Sparsit, opinor, in Expositionibus lerar- chiae ecclesiasticae Pseudo-Dionysii Areopagilae, in quibus ipsi uberius de SS. Euchari- stiae sacramento erat disputandum. Exposiiionum enim ierarchiae caeJestis a nobis edila- rum capite primo qnura m Paschasianos impetum focisset, vix (iubium est, quin postea ad Dionysii de SS. Kucharistia doctrinam accedens, copiosissimf suam scntentiam aperae-

„„ PROOEMIUM.

rit, Quare illas pariler eipaiitioues rescissas dflelasque esse, ideoqueii.i codicibus juoi de- siUerari suspicor,

His igitur scriptis uberius prolalos Joannis Scoti de corpore el sitnijuiue Domini crrores Ilincinarus perslringit, his scriptis quae continebantur, itipplias Adrevaldus monaclius refiJlavit. Postea autem, quum Berengarius Turonensis ia librum Ralramni iocidissel, eum Joannis Scoli esse» ei sibi et aliis persuasil. Uic autem Uber etsi errores Berenga- rianos non aperte profert, tamen incerlae, quae ei iubunt, arabiguaeque definiliones ita se liabent, ut cum Berengarianae, lum Calvinislicae de eorpore et sanguine Domiui bae- reseos quasi matrix recte possil vocari.

Neque vero loci duo oommenlarii ia S. Evangeiium sec. Joan., quos M. F. Ravaisson citat (cf. § 9), ejusniodi sunt, qui Joannis Scoti doclrinae de SS. Encharistia, novaui Jucem atrundant. Nain Scoti verbarci spirUualUer eim [Salcolorem ve\ agiium mt/slkum} immolamuSt ei inlellectuaUter mcnle, non denie coine^imus, etsi veritatem totam non ex- primere videaniur, reapse tanien verilaiis limites non migrant. Irao Scotus immohri Christum profitelur : quomodo vero immoletur, si ren>iter praeseris non sil? immolatur aulem spiritualiler et rcuiUer, comedilur inlelleclualiter et realiter, mente et orcy nou dente. Is igitur locus persimiiis est ejus, quiin Ex[M>sitionibus in lerarchiam caelestem infra col. 140 occurrit. Idem fere de allero loco hoece sM-.spiritualis homo... jam nou sohim negal Christum carnem esse, quam jfm in spiriiim versmn esse intelligit , veriun eliam ipsum depellit rationabilem animum esse. Ut entm caro ipsius exaUuta est et mulala in animam rationabUcm, ita rationabilis ipsius aniina in inteUeelum et subjecta est et versa, QuomoiJocunque de his placitis sentis, tamen Christum jaai esse curpore destitutum, tt tiumanam naturam inteijram non amplius habcre, ex iis nnw sequitur : sed Joannes Scotu.** id polissimuuv agere videlur, ut, quumi sit adversarius Paschasii, corpus naturalo et cor- pu.3 iilorificatum probe discernat.

Noli aulcm mirari, quod rnigmcslum de SS. Eucharistia a M. F. Ravaisson e coJico Abrineatensi editum liapports cet. p. 372 sqq., et a TaUandicr Scot Erigcne cet, p. 325 dcnuo lypis niandatum, in hac editione omnino neg(e.\imus. De quo Ravaissdo h.-icc verba iacit : Cest peut-4Lre un fragment de Bdrenger de Tours, peut-4tre de Scot Erigeue dont le « de corpore Domini » est perdu. At virum cl. spes fefeiiit. Nam est fragmentum libi-i Ualrumniani ceulies typis repetiti, quo fere medio ad verbum exstat. Id quod edi- tures cl. prorsus fu;^isse videtur,

§ 19. Jam tertio locoid expendendum restat, quod non minus est difticile expeditu . quaiis Joannem Scotum inter elByzantinos ejus temporis necessitudo exstiterit. Hoc qui- dem sub nuilam dubitalionem cadil, Joanncm Scotum in libro de divisione Nalurae de processione S. Sj^iritus magis fere Graecorum adstipulari doctrinae, quam Laiinorum. Weque non ubique Graecorum s-ipientiam laudibus extollit. Semper suam cum graecis lite- ris famiiiaritatem in scriptis suis prae se fert, et quasi a Graecis omnis omniuo snpientia petenda sit, horum laudem ubhi^ue praeconiis amplissimis praedicat.

Qaum igitur Joannes Scolus apud Carolum Calvuoa auctoritate sua plurimum pollerel, quid, si Photius, quid si Byzantini, qui eo lempore schisma moliebantur, aulicum Grae- coruni ainaniifisimum et praejiolentem, in suas partes trahere conali sint ? Eisi quidem de hac re ccrti nil coustei, hoc tamen salis compertum est, Joannem Scotum, si non reapse, tainen inclinalione mentis a Photii partibus sletisse. Quori versus pessimi argu-

PnOEMlUiVI. »"»

menli, quos versioni oiJenirn S. Dionjsii j;ubiijnxit, aperlissiiiie produar. SuiU euitn lales;

Nohilihiis <|uninlam foeras con?».rrc'3 palronU,

Subdiu niine ssrvis heu! luale. Roma, rui«. Deseruere lui tanlo te teinpore reges,

r.«ssit cl acl Graecos nomen hoiiosque tuus. - Conslanlinopolis fli)re«s nova Rama vocaltir,

Morihus el muns Roma vetusla caaiK. Transiii imperiiitu, m:insilque superbia lecum,

Cuiius avariiiae te Diinium superai. Vulgus ab ex.(remis di-jtracium pariibus oibis, *" Servonimscrvi, nunc tibi suiit riomini.

lo le iiobilium, reeiorum neuu) remaneiil,

Iiig^Muiique tui rura pela^ga coluiit. Truociisii vivos t.rudeli vuliiere saiicios,

Vendere nunc horum mortua raembra solef . Jam ni le merituuiPeiri Paulique roveret,

Tcmpore jam long> Roma mi»ella fores.

Hos versus. sine scriploris nomine edilos in opp. Bedae ed. BasiKa. 1563 T. I,"p. 538. ed. Coion. T. 1, p. U9, re vera Joannis Scoti esse, auclores sunt eodices veieres Mona- censis Olhlonis,duo Vindobonenses, el Fiirstenfeldensis, supra laudali. Quibus quideru oflanibus ad caleem versionis illud carmen additum est. Neque id le movere debet, qnou legis , vulgus ab extremis distractwn partibus orbis, servorum senos, Romae dominari. Qui- bu3 vix dubium est, quin intelligantur Saraceni, quieo temporo saepius ferruna nanJiuam- que Roraae minilabantur. Vide Muratori, Annali d'Italia, T. V.

Siautem JoannesScolus is fuit, id quod jam vixdubilari posse videtur, qui Graecissanclao apostolicae sedi reluclantibus in aula Regia Parisiensi faverel, quid mirum, quod Nico- laus P. I regi ppprobrio vertit, quod libri S. Dionysii ab Joanne Scolo in latinum sermo- iiem conversi sine approbatione apostolica in vuigus emissi sint, postulatque, ut illo Joi^nnes, qui non sane sapere in quibusdam frequenti rumoredicatur, Romae repraesontetur, aul cerle a Studio Parisiensi, ciijus capitat olim fuisse perhibealur, removeatun, ne cum tritico sacri eloquii grana zizaniae et lolii miscere dignoscatur, el panem quaerentibus venc' num porrigat. Quid Nicolaus hisce literis suis profecerit, memoriae non prodilur.

Neque hoc loco praetermittendum esse videtur, ea, quae de longis itineribus Joannis Scoti per Graeciam et Oricntera susceplis fabulali sunt nonnulli, argumentis, qnae qui- dem firraa sint, probari nuliis. Ae Labbeus quideni in praefatione ad Glossaria recle ol>- servat, Joannem Scntuni a£ ceteros tjus aeti in graecis literis magistellos hac in lingua non adeo versatos fuisse, ut in Francium Carolinis temparibiis migrasse Athenas ewistimandum sit, id, quod cum rudia carraina graeca Joannis Scoti, tum ipsius versioncs, quibus se iu Graecis merum verborum mancipiura prodit, satis comprobant. Ceteruna ipse graecarum * literarum interaequales perilissimus babebatur, necdubilavenra, quin noster intflligendus- sit Joannes, de qno in Psilolro ad noxios quosque humores extrinsecus desiccandos, et pUos qui displicent extirpandos codicis 2\)i-0, i", secuii Xi, bibliolhecae civitatis Abriuca- tum, haec exstant ; «Non solum autem, ut superius diclum est, piios delet, verum eliam noxium [lumoruDa impetum reprimif, quo el frequenter Pardulus utebalur episcopus, et Fregus grammaticus, qui et dicebat : Quicunque hoc lertio usus fuerit in Marlio, non opu* ei fobrium molestiam timere in anno. Graeci quoque sapientes, ut audivi a Joanne, hoc maxime uiuntur medicamine. Nec nliquando fortassis alteram pro desiccandis humoribus cu7-avit accipere potioncm ». M. F. Ravaisson Rapporls cet. p. 132.

§ 20. l)e [laientibus el cognalis Joannis Seoli nihil comperlum est, nisi ei fratrem fuisse Aldclinum. Quem indicar. codex S. Germani, 1108, olim y>2, fol. *2, 1, ubi in fronte mem- branae , quae labula dominicali tcgitur, mauus forte seculi IX ad margiaem adsoripsil

xxiv PROOEMIUM.

hnecce : Frater Johannis Scotli Aldelmus fpcit istam paginam \ ... literam teneanno Domiiti ^ DCCOXCV I' i scquenti anno tenebrae | XII literarumab M. F. Z. j etsicdein \ ceps \ incipit \ salt... \ ubi Xill^ I linea \ accip. \ ..ur. \ CodicemlSiadiil CousinyOuvrafjes InMils d^Abilard, append.y p. C22. '

§ 21, Noper D' /. B. Weiss m Jibro : Gescluchte Alfreds des Grossen Schaffhauscn 1852. auclor sententiae fuit, Joannem Scotuiii ab Alffedo rege vocatuni e Gallia in Angliara venisse, et a. 891 Malniesbiirii mortuum esse. Nilitur argumentatio ejus tluobus chronicis, Petnbur- gcnsi Angliae, Tliuano Franoiae. IDud edd. Jo^oph Sparke, Uistoriae Anrjlicanae seriptores varii e codd. mss. niinc prinium editi 1723, et Giles Londinii 18*to. Ubi ad a. 891 haec ex- stant : NormanniWormaciae. cpiscopum occidunt. Juannes Scotns monachus Malmesburii obiit^ con.fossus,ut diciiur, graphiis piierorum, quorum magistereral. Chronicon bibiiolhecaeThua*- nae (Du Chesne Scri[itf., Tom. 11!, p. 359. Bouquet Scriptt., Tom. VII, p. 253; haec profert : Iloyutu Eifredi JoannesScolus rediil a Fruncia, ubi erat cum Carolo Calvo, Sed horuifl chroniconim quae sit auctoriias , expendendum erat. Ciironicon Tliuanum iji hoc loco (iuilehno Malmesburlensioinniti, quis non suspicetur! Chronici aulem Pelriburgensis locum ex. eodem fonte fluxisse, jam fabula de graphiis puerorum, ver))iSMi dicilur additis, haud obscure indicalur. Deniquo quo jure ille contendere possit, locura Assueri de Joanne Eald- saxone supposititium esse, sanenon assequor. Nam posilo, ut locus Assueri, qui incipit « o quodam tempore » , genuinus non sil, t.amen ejus narrationi d<i Joanne Ealdsaxone primo AetheUngiae abbate, quae paulo anle praecedit, fides non esl abroganda. Joannes vero ab Alfrcdo rege una cum Grimbaldo in Angliam vocalus, quin sil idem hic Eahisaxo A«the- lingiae abbas, vix dubitandum erit. Fortasse scrutationibus accuratls iu Anglia continget, ut inveniantur nova momenta, quibus haec quaeslio de Joannis Stoti in Angliam rediiu ad liquidum perducatur,

§ 22. Joannis Scoti libri, qui supersunt, quo ordine scripti siut el in lucem editi, vix polest detlniri. Hoc soium constat, « Espositiones lerarchiae caelestis i> post libros «de di- visione Naturae» compositos esse, ad quos respiciunt. Libros «■ dedi\ isione Naturae /> Wul- fndo deuicalos esse, e fme corum ad ridem codicis S, Germani a nobis recognitocolligitur. Wulfadus ecclesiaeRemensis oeconomus interfuit concilio Carisiacensi contra Gotescalcum habilo a 8V9. Ab Ebbone ordmatus in concilioSuessionensi a.853gra(iu privatur. Deindea Camlo Calvo arcessitus, in aula regiaCaroiomannum, regis filium, instituit. Ubi amicitiam oum Joanne Sculu iniisse vidttlur. Nicolaus P. I. a. 865 clericos ah Ebbone ordinalos in priitinos gradus leslituit. Paulo [)0st Wulfudus CaroliCalvifavorearchiepiscopamm Bituri- leiisem adeptus est. Obiit a. 87o. De quo viJe Mabiilun. Ann-ji!. Tom. III etllist. luleraire de la France, ToiiJ. V, p. 477. Teuijms, quo Joannis Scoti ^< liber de Praedestinatione» conj[(0s;tus sit, facile coHigitur. Pariler carmen 1 infra impres^um belluin inlerCarolum Calvum et Ludovicum Gerraaniae regem connatum respicil. Cetei'a Joannis Scoli scripta qnanuo composila sint, non com[icrium habetur.

Catalogis veterum de libris Joannis Scoti scriiitorum si fides habenda cst, pluriraa ejus Rcri{)ta desiderantur, auideperdifa, aut in bibliothecis delitescentia. Ex catalogis igitur eos, qui inler lestiraoniu Thomao Gale infra impressa non recensentur, hoc loco adscribere luiiel

Vincentius Bellovncensis ( i 12GV) in Speculo historiali lib. XXV cap. 'i2, hoc liliilo : De imptrio Caroli Calvi el scriptts Joannis Scod, tradidit haerre : Hoc tetnpore clarnil Jaanuei

PROOEMIUM. «»▼

Scolus, vir perspHiicis ingemi et mdlUae facundiae. Qui dudutn concrepantibus uudiqut bellorum fragoribus in Franciam ad Carolum Calvum transierat. Cujus rogatu lerarchiam Vionysii Areopagitae de Graeco in Latinum verbum e verbo Iranstulit. Composuit etiatn librujn, quod peri fision mcrismUy id est , de Naturae divisione litulavity propter quaestiones solvendas bene utilem, si tamen ei in aliquibus ignoscatur, in quibus a Latinorum Iramite dcviavil, dum in Graecos acriter oculos intcndit. Hic succedentibus annis munificentia Alfredi aUectus venit in Angliam, et apud monasterium Mabncsbcricnse apueris, quos doce- bat, graphiis, ut fcrtur, perforutus, et martyr aesiimalus est. Hujus epitaphium hoc fuit :

Clauditur in luimilo ?anctus sophisia Joannes, Qui (iitatus erat jani vivens dogniate miro. Mariyrio tan.iem Ohrisii conscendere regoum Quo 'nieruit, sancii rcgriaiil per secula cuncli.

Scabri sunt hi versus, el moderni temporis lima carenies. Subdil : Hic Joannes Scotus phi^ losopUns, ut dicit Lunfrancus, in fide desipuit. Unde liber ejus de Eucharistia lectus est et damnatus in synodo Vercellensi, celcbrata sub Papa Leone IX, eodem anjio, quo se Laufran- cus ub errore Berengarii purgavit. Idem etiam Joannes super Icrarchiam Dionysii commen- iavit. Helinandi (* 1223) chronicon lib. XLVI, quem Yincenlius auctorera cilat, inspicere non potui. Prodiit Helinandi clironicon cura Bertrand IHssier Bibliotheca vetcrum scriplo- rum Ordinis Cistercicnsis. Antoninus Florentinus (^ Uo9} in chronico suo, Sec. IX, cap, 2, lit. XVI, § 3, Vincentiuoi ad verbura reddidit.

Tritheraiiis ( ^ 1516) inter duos Joannes Scotos, equibus unusBedae discipulus fuofil diserte dislinguit, deceptus, ut opinor, loco Vincenlii Bellovacensis, qui 1. 1. lib. XXIV otnnia raiscuit scribens : Fueruntque Parisiis fundatores hujus Studii quattuor monachi, Bedae discipuli, scilicet Babanus et Alcuinus, Claudius et Joannes Scotus. Quae verba quo- modocunque intelligis, veritati non conveniunt. Trilbemius igilur in libro de Scii[!lt. Eccles. ed. Francofurt. 1601, p. 252, haec refert . Joannes Scotus monachus ordinis S. Bene- dicti, Bedae monachi ei doctoris clarissimi quondam auditor utque discipulus, colfega Albini, veniens cum eo de Britannia in Galliam, apud Carohim Imperatorem Magnum in pretio fuit. Qui cum esset vir in omnibus scripturis doctissimus, edidit claro sermone clarissima opu- scula, de quibus ista fcruniur : In Evangelium Matlhaei lib. III. De officiis humanis lib. I. De divisione Naturue iib. l.Alia quoque multa composuit, quae adnotiiiam meam non vrnc- runt. Claruit sub temporibus Caroli Magni Imperatoris anno Domini 800. Deinde ibid. p. 2oY haec addit : Joannes, dictus Erigcna, ni07iachus, in divinis Scripiuris doctus, et in disci- plina secularium discipltnarum ei'uditissimus, graeco el latino ad plenum instructus eloquio, ingenio subtilis, sermone cojnpositus, jubente Co.rolo, filio LudGxcici, frutre Lotharii Impe- ratoris, Iranslulit in Lalinum : lerarchiam et libros Dionysii lib. IV. Scripsit super eisdem lib. IV. Et quaedam alia. Claruit sub Lothurio Impcralore anno Domini 830. Pariter in iibro do viris illustribus ordinisS. Benedicti lib. II cap. 27 lioc titulo : De Joanne Scoto iiaec tradit : Joannes Scotus monachus, in Anglia auditor venerabiiis Bedac presbyleri, socius et collega domini Alcuini jam dicti, vir in divinis Scripturis doctissimus, et in sccularibus literis magnifice inslructus, scrtpsit non contemnendac lectionis opuscula, dc guibus ad meam noii tiam paucaperoenerttnt : In Evangeliwn Mutih. lib. IV. De officiis humanis Ub. I : et muUa aUa.' Claruit anno Domini 780 sub Carolo. Quibus 1. 1. lib. III, cap. 212 hoc indice : De

^xyt PKOOEMIUM.

5. Joanne Scoto martyre haee subjunxil . Jounnei Sc4>ius, moiiachm Malbesberiensit in Anglia, vir doclus el religiosae conversaLionis^ cujus eiia^H in secundo volumine fecimus tnentionem, apud Carohim Cuhum Imperatorem magno in prciio fuit. Qui landem martyrio coronatus a morte transivii ad vitam Confossus enim graphiis puerorum^ quo» doetbat, nescio guo instigante, post morlem muUis claruit signis. Legi aulem in quadam scriptura, quod fucrit episcopus Mij}iden.hurf]emis sub Uremeusi. EJus natale colUur kJdus ^ov^mbri*. Claruitanno Domini 880 sub Carolo Caho, et vixit adhuc muUis annis post eum. Alii i>olmt-y quod claruerit sub Umrico quarto aniw Damini lOGO. Sed prior opinio mihi vldetur ckr-O' nicis.consentanea ct ideo verior. Nisi forte duo fuissent, uno murtyrii gencrc diversis tem- poribus intcrcmpli.

.Io;uines Baious (ij^oirca 1360), qai pariler duos JoannesScotos discfrnit, iri libro, cui lilu- jus : JUuslrium majoris liritmniac scriptorum summmium 15'i8, fol. 57 liaec tradit: Joannes Mailrosius, cognomiue et notione Scotus, Alcuini coUega, ct vmerabUis Bedae cum eo quon- dam discipulus, atque dum Cantnbrigiae honas iiteras profiterelur, fregtiens auditor extiiit. Is cura esset utriusqae Unguae, uilinue et graecae, perttissimus , quod de ips^ historici fere omnes iinanimi tcslimoniortfcrunt, adjuncto sibi Cluudio Clemente pari doeirinapnmdiio cum mercatoribus Anglis (keanuin mare trajecil, Parisiumque pervenit. U-bi cwn iniei- ceicros in pubUcum prodiisset forum, ncc quicquatn patria praeter bonas discipU.nas cj:porlasscl^ m sapientiam proftteri, camqne habere venalem cum socio conclamabat. Quod audiens rexCaro- lus cognomenlo Magnus, provtsis neccssariis, eos iUico retlnuit, ul conflucntes ad ipsas un~ dique nobiUum Francorum adolescentes UberaUtcr erudirent. Frequens inde advenieatium itluc conventus tffecit, ut Parisii slatim percelebrc ciset auditorium. .Sanxit CaroUts provo' cante Alcuino, ut deinceps iUic essel generalc honaram artium studium, et ut Claudius in eo prdeposituram gereret, Joanncsvcro Papiarn concedcrei, ut et illic quoque gymnasio inilia po- nerei. Composuit iUe eleganti sermene rogantibus discipuUs clarissima opuscula, praecipue haec: In Evangelium Maithaci Ub. III. De efficiis harmms Hb. I. De itfficiis divinis Ub. 1. l)e divisione Naturae Ub. I. De germanis juxta Jrcnicum lib. l. Cvmnentarios Scripturarum lib. I. IlomiUas eruditas Ub. I. Kcc dubilo, quin his longe plura condiderit. In libro suo de Naturae divisione solvendis quaestiouibus est utiUs, sed Pa{)istis piMimum Antoninc tcste dtspUcuit , quod Grcieas advcrsus eorum insyncera dugmala in plerisque consentiat. Div4 Augustini monasterio CaroUis hunc Ticini seu Papiae praefecit anno noslrae redemptionis 792, in quo c' senem obiissc tandem nonnulU credunt, Scotis dominante Solvathio rege. Sutis clarct ex dictis, Alcuinum et Joannem inter Anglos ila fuisse ductissimos. Doinde foi. 6'* de nostro Joanne Scoto narral iiaecce : Joannes Palricius,^aUas Erigena, Brttannus natione stu GuaUus Anglicus, in Menevia Dcmctarum urbe, sive ad sanctum Davidem, ex patricio qcnitore naCus, a pkrisquc scripluribus philosophus, ab aUis vci'o, sed perperam, Scotus co- gnominatur. Dam Anglos Daci rapinis et beUis infcstarent, ac omnia iUic tumultibus esseut p(cna,longam peregrinutionem Athenas usque suscipiens, qunm plurcs annos Uteris graecis, chaldaicis ct arabicis insudavit. Omnia enim visilavit phHosopiiorum loca ct studia, imo e! tpsum oraculum soUs, quod Aesculapius sibi construxei'at. In quo abstinenlissimo cuidam hir miUimus scrvivii, nt sub eo omnis philo^fophiae investigaret seoreta. Invemms iandnn, quod tam lonuissimo labore quaesicerut, in ItuUani et GaUiam est reversus. Ubi oh incredibUem ernditionem Carolo Calvo, et post eum Ludovico Balbo aceeptus , Dionysii Artopagilae Uhros dc caelesU Urardiin, cx ConstanlinopoU tnnc missos,. ietinos fecit anno Domitii 853.

PHOOEMIUM. xxm

Proftclus aliquando posi in Diilanniutn Meneviensi in monu»leiio, quod ud Daiidi» ftiuinn dicitur, sc monacliwn facil in uUimis GuaUiae finibus. Nec polerat in eo diu latere, sed indt vocatus ab Alfrtdo Anglorum re^e, lain sibi, (juam suis liheris auliihilus est praeceptor. Unde ct ipso adhortante practtr aliu studiorum suorum inonumenta e Graeco translulit in Ires iinguas chaldaicam, arabicatii et latiuam Arislotelis moralia dc secretis secretorum seu re- cto regimine principuni, opus exquisilissimum. lloc viro eximio seu 'jentali quodam sidere udornabat Alfredus academiam suam Oxoniae tunc inchoataiv. liruC illc primus, qui illic fiublice bonas arlcs profitebatur. Joannts isle, subtililGle inijenii pcracutus, quaedam no- sCrae rcliyionis accuratissime dispulnta conscripsit, pracsertim : De immaculutis mysteriis lib. /. De fide conira barbares lib. I. De corpore et sanguine Domini hb. I. Pro iiistituendis nobiliuinfiliis lib. I. Versiones Diongsii lib. I. Moralla Ariftotelis lib. IX [Nonreliqui locum nec ieinplum]. In lerarchiam commentarios lib. IV. In thoologiam mi(slicam lib. I. Panrphra- sticostomoslib. I. Epistolas addiversos lib. I. Dogtnata pkiiosophorum lib.I. Et adfiuc alia. In libro dc Eucharistia fidem suam cx Scripturis futcbatur, hoc ipsumsentiens et docens, quod ex bihliis et Auguslino didicerat, ct quod scivcrat in Galliis Bertramuni presbyf.ernm tradidisse- Quiliberin Vercellcnsi synodo a Leone IX pontiftcc Romano postea dnmnatur, quod eorum ad~ lerselur quacstui. In Mulmesberiensi cocnobio tandem, quo recreationis qralia se conUi.lerai, inter legenduma quibusdam disdpuUs pugionibus interimebatur anno Christi S8Y , fortassis '^on sine monachorum impulsu, quanwis eum intcr Ecclcsiae martijrcs poslea numerarcrlut. Decipiuntur fere omnes historiarum scHptores, qui istum cum praecedente Joanne illo Scoiii Mailrosio unum fuisse falentur, tam licinitatc lemporum, quani nominuni ac doclrinarum paritate occaecati. Vidcbit viyilans Argus, scu oculatus lector, non satis convenirc, quod au- divtrit Bedam, et hucusf/ue aeUUem protenderlt, nisi annos centum et LXX ad niinus ci con- cesserit.

Posl Balaeum npostatam audi Leslaeum cpiscopiim Rossensem {)^ 1593), coiislanlia ao fid<^i siiiceritate illustreni. Qui in libro cui litulus : De origine, moribus et rebus gestis Scotorum lib. X, Bom. lo78, p. 188 de Joanne Seoto liaec scri[)sit : Plurimum ornamenti conlulit nationi nostrae Joannes Scotus, vir divinarum rerum scientissimus, qui post multos annos Athenisin yraecis literit consumptos a Ludotico Romanorum Imperatore accersitur in Galliam, ac prae- ler alia sludioruin monumenta, jubente ipso Ludovico AugustG, lerarchiam D. Dionysii fecit latinam. Exstat opus insigne Commenlariis Ilugonis a S. Viclbre Theologi illuslratuin. Brcvi post missus a Carolo terlio in Anglium hgatus ad Alfredum Anglorum rcgan, optimo prin- cipi gratulaturus, quod post partam advcrsus Danos victoriam paeem cum Scotis ac Fran- cts inicrit, ob eximiam eruditionem ex icgato Alfredo factus est hospes, regiisque Uberis ad- hibittts praecepior. Verum posiea in Maiinesburicnsi coenubio dicinas humunasque literas frc- quenti audilorio profilenlem, quidam corruptissirni adolescentes , quorum insoleitiiam rno- nimque pravitatem acrius argucbai, ipsum pugionibus confossum inicrcmcrunl, qucm intcr Christi mariyres summi ponlilicis auloritalc rex numcrari, ct eidem insignc monumcniuin tn eodemcoenobio erigi niecuravit.

§ 23. Haec igitur lestimonla , qualiacunque sunt, avijieienda nobis visa sunt. Error*?s iii Joannis Scoti libris, qui supersunt , sparsiaut scriptis PseuJo-Dionysii nitualur, aut cx Sirailibus Neoplalonicorum liuris , quornni aliqaam ropiaia biijiiotlnH.-ac Parisicnses iofii suppeditasse videntur , hausti sunU Nonn.inqMatn vero Ot iginis quoque falsas opiftioncs c !at. Dei ne graccis Patiibus SS. (irogorios Nvssennui ct t^tTian/viviii). et S. B;!si!ium . tv •

jxvMi PROOF.WllJM

laliijis Auguslinuru el Ambrosium in delensfoiieuj plac loiiiin suoraiu airerl. Necdeiueruni tlieolugi at^quales, qui sana SS. Palrujn docliina imbuti, philosopliicam,quaui ille jaclilabat, iii quaeslionibus l-ljeoloj5icis solvendi.s ratioriom, iudoii 'iterarum ihcologicarum cjus oovi omiiiuo reiiugnantom, fortitep et magua cum erudilione impugnarenl. In quorum numrio Prudenlium Tricassinum et Florum Lugdunensem fuisso , e controversia de Praedesliua- tione compertum esl. Ceterum Joanues Scotus ipse se prodit virum sublimis ingenii » rari acui&inis,multiplicis doctrinac, mirae in dicendo facilitalis. In veteribus laudal Ciceronem, Virgilium, Horalium, Plinium, Boelhium, alios. Dolendum est, quod auimi dotibus, quibus excelluit, parum in fructum Ecclesiae usus est.

De Joanne Scolo uberius disputant Oudin in commentariis de ^criptoribus ecclesiusticis V. Eriij^na, et Histoire Utteraire de ta France Tom. lY. Y. Libri peculares de Joanne Scoto hi nominandi sunt : Peder Hjort, Johan Scotas Erigma oder von dcm Ursprung einer christlichen Philosophie und ihrcm heiUyen Beruf Copcnhagcn 1823. Frunz Anton SUia - denmaier JoannesScotus Erigena und die JVissenscUaft seiner Zcit. Erster Theil Francfurt a. M. 1834. M. Saini-Rene Taillandier Scol Erigene et ta philosophie scholastique, StrasOoarg . Paris. 1843. A^ic. MbUer Joannes Scotus Erigenauad seine Irrthiimcr Mainz 18iV. De Juanne Scoto Erigena commentatio Bonnae 1843. Atque novissimani iianc commeatalionem laMUo scriplam huic editioni praemitlendam curavimus.

§24. Superesl, ut moneam, codices, «juos adhibui, in fionte singulorum librorum in- dicalos esse. Abbreviaturae, quibus usus sum, vulgares sunt. la iis libris, quos primum odidi, codicum manum religioss secutus, in variisleclionibuaetiam puncta supra aul infra adscripsi, quae sunt signa liturae. lu hac re enim magis religiosus, quam negligens esse volui. Plagulas sedecim priores Parisiis carrex.i ; celeras Bonnam transmissas semel tan- lum perlegere potui. Quod si menda typoihelica hic illic occurraul in hoc opere laboris elaerumnae plenissimo, benevole excusare velis.

Quod lib. lii cap. 40 de divisione Nalurae, infra col. T40, fcslinanlius conjcci fuUca, nunc retracto : rclinenda esl leclio coJicis, una liierula mutata, loUgo. De quo pisce vide Plmium. Denicpie locus : « Sive quolidianos aestus sive recessus, sive maliuas sive ledones pera- gat » lib. V. cap. 3 de divisione ISalurao, infra col. 874, ubi labem suspicabar, sa:ius est, sive ex tide codicum Parisiensium ledones, sive cum edilione priuci{>e Galcana Udunas scri- bitur. Nain voces maUna et ledo, vel Uduna, vel leduna, signifi-jare « lunaria Oceani incre- menla ai decremenla » auctores suut Du Cange in Glossario el Scaliger ad Varronem de Un- gua latina lib. IV. ed. Biponl., T. II, p. 52. Cf. Forcelliui lexicon v. Uduna , Fabri Ihesau- rus, Poslremum quod epistolae Adriani Papae II, quanipiam -a noslro consilio alieuae, ad calcem adjeclae suut, in hac re redemplori rogauli advcrsari nolui.

Kl hae!,- quidem, leclor benevole, cpiae dicerem iuibui.E quibus si quid libi probnbile videlur,

Dede inanus, aut si falsuui est, accingere conlra.

Bonnae XI. Cal. Octobris MDCCCLll

DE smm scoTo GRiGEmi coinramio

AIJCTORE ANOMMO

DE ViTA" ET PRAECEPTIS JOAIXNIS SCOTI ERIGECSAE.

PARS PRIOR.

CAPUT I.

Vbi el quando ualns sit Jofinnes Scolus V.rigena.

Qiiouiatn pnnmm <Ie J. Scoli F,ri2;eriao paiiia di-

ccjidiut) e^si; visiim luU, rcrmn iiiKl(!!v,.s paniia ccrli

le c:\ n.TrTie soleiif, (juippe (pa iii (iivoitjas parlcs

A et <lc ejiis palria liac saliem iii ic omiies coiisoniiatii, fiiisse cain in illis insiilis, qiiac a nobis Maii^iiae Hri- tanniac iioinine appellanUir, sine iilla (inliilaiione lioc conneilcniluai esse piKamns, sponie so.pii, m in illarum Magnae Urilanniae parliuin ali((iia lociini nalalein lialjncril Joaiiiics, in qua per cau» aelalem

abeaiii. Suot, ipii com in Hibernia iialiini esse di- Scoli bomincs sc.lein babiierui:!. Qiiae piuti-s r-.icre cant, sonl oliaii:, fjui x\ngiiain ejn.s palriam fiii.^jse iinpriinis lIiberiiia,Scolia, Wallia. De Hibeiniani(jnc

zflinnciii, nec desiint, qiii acleo dc ilia terra, giiam miiic Scoliani lippeUainns , cogilare vi.v dnbilciit. Qiiod in lanta opiiiioiuiui varieiatc nostra (inidem sciUcniia nia\iinam vcrilalis specicm praebere vi- dealnr, ipsos aniiqnissiinos scriptores seculi, alqiie praelerea Tliomae Giilci, Oxoniensis, conjeclura («) plurinuim adjuii, pnqionere conabiniiu".

Scutia res esl noiior, qiiam ul ulla explicalione in- digeal (/) : de VValliii pancis diccndum videdir. Hac igilur in terra eisi homiacs, a Scoiornm g<^iitc i!i- vcrsi, propriiim ccilamqne babilalioiiem ohlinueic, tamen una cum iiisce ciian» Scolos consedisse, ahine iis lemporibii.s, qiiibns INosler iii iianc liicein ediliis est, babitassc, cerlissimis argiimenlis diicii, Siaincn-

Qnod igilur olim more fui: receplum, nl homincs B <]um essc arbitramar. Primum cnim vci per se li-

cognomen haben.-nl a palria dicium, id ipsum ellam qnel, hanc occidentalem Angli:<o oraiu, ciii iiQmun

in i\oslro nsu venil. INam su^ilum ejus nomen, Joan- Wailiae, qiiippc quae Scotis, genti tam inqiiieiae et

lies Scotus Erigcna isive Eringena), prociil dubio duo bellicosap, alqiie jam anteChristum naii:ni ll:ben!iam

nd palriam ipsius sigiiilicandam addilamenla babet. incolenli, proxime adjacuerit , jain per miiUa anle

De prioie primum videbimus. Scolum e;im dictmu Joannciii nosirwm secula sivc bello sivc piofociioni-

csse, qiiod Scotus, id ost, Scotorum gentis fueril , bus a Scotis sacpenumero acccssam essc. Ncqiie

cerliim est, cum auclores ejus aequalcs iidciuque fruslra hujus rei indicia .ipiui rerum Hibcrnica:ii;n

gravissimi passim teslenlur, eiun natione Scoium auctores qii;icruiiiur (//). Nonne autein necesse fuii,

fiiisse. tali ticcasioiie oblata Scolos homiiics hic iUic pcr

Nicolaus quidem L Pont. Max. in cpistolade Noslro Wailiam remancrc sibique doinicilium conslilu(>rc ?

ad Caroliim C.iivum scribil: « Joanncs. gciicre Sco- Deinde sine ulla dubilatione lemporum decurju fa-

tus(6j». Pimliibis, f piscopus Laudunensis, qui ilem clum cst, iit Mctorura gen.» e Scotia profec;-: iu

Noslri ineniionem facit, « Scoium iiium I, ail, « qui Wallorum rinibus con.-,eJeril , eosque ipsos , qui

esl iii palaiio n^gis (Caroli Calvi) Joftuncm nomine ctiam nvnc siml, Wallos progeneraveril (A). Qi ua

scribere cocgimiis (c) ». Idem {>'anede co afTirmant, C vero buic Pieiorum genii Scotos fuisse conjimciis-

qni < Scotigenam » ipsum appeiiant. Hi sunt Hinc- biinos, lii!(is([ue oe ipsi addidisse percgrinatiomim

niarii.s, archiepiscopus Remensis (</), ei Anaslasius bibliolliecarius{#). Quuni igilur Joannes noster fucrit nalione Scolii.s,

(fl) Jonimis Scoii Eri.jeiuie de divisionc JS^aturcie libri quinquc diii desiderali. Acc.edil <ip}}i'it(lix exam- higuis S. ^faximi Graece el J.niiiie. Oxoiril e tliealro Sclieldoniano mdccxxxi. — Tcblim. vcicrum de J. S(Oto Erigena exstant p. 5 sijq.

(/>) Cf. Nalalis Alexander in Hi (. cccle.s. seculi ix ot X, disseri. xiv § -4 in line. Cale. 1. 1. icatim. p. fi et8.

((•) Cf. Gale. 1. 1. tesilm. p..^. Hic ipso Pardiili lncus ex epistola ab eo ad ecclcsiani Li;g Jiincnscin sciipta exslat in libro eccles. Liigd. dc tribiis epislolis cap. •51). Vid. .Alaxiiiia Bibliolli. vei. i'i'.lrmn euit. Li.*g;bi- neiisis lom. XV, p. 088 A.

{d) Cf. Hinen». de pracdosl. Dei el de libero arbiirio D 273

* Proslat Boiuiae apud Adolphiim Mareiim r.iDr.ccxx.\v Patuoi.CXXU.

Ijillornmtinc socios , ex historicorum libris oii- stet (j)^ certe duiiitari non poiest, qiiin una cum Piclis eliam Scoti in Wallia incolucrint, atipie

c. 31.

(e) Cf. fr?gm. c-pislolae ab Anastasio ad CarcdMin Calviim scriptae a(>iid Gale. 1. 1. tc.stiiii. p. S.

(/) Cf. Tbcm:!S Moore, Hi.storij oflrelaixt. Vo'. !. cap. 6 ct 7; Jsidori Orig. xiv, Ito; Ucdac Yciieii!!). Hist. eccles. gentis Anglorum I, 1; iMabiiloii. Aniial. IJened. tom. 1, p. 20G; Nouvelle Bibliotk. dcs auieurK ecclesiasl. par Mre L. Eilies di\ Pin. lom. Vll, p. 77, nota a.

{g) a. Tbom. Moore. 1. 1.

(/() Cf. 'Iliom. Moore. 1. J.

(»■) Cf, Thom. Mucre.M. 1. (hoc loco cf. Bo;»;ie Vener. liisi. eccles. gcntisAngl. l, 1), 174 sqq. ifjO,

3 DE J. SCOTO COilMKN lATlO. k

uract.soa ;et-?iiio (>iopr;') suo Scolonuii rtouiliie in- A nmiu triljnerc soleui. Thouias qirnJem Mooreus laa-

ler Pit ios l(;iLi«:ive:iiii. iNec UMnpoitiui ifliio Iiis iio- fiUi» r.iiioiiibus alicna esl : Irjsec eiilm facta suiil fireiii.-r DC. posi Cliriit. iial. aminn» («), oi Joaniics nosti-r. noii liuilflli.s, qii.uilUin reporiirius, [»er e,i tempDia W;illiae iijcdli.s, ciTciler IhAAl po.sl Cliiist. riiit. aiiiiiim in Iijtne Incem su.-c<'|)iiis esi. Ueblal, nt .•iuc,iorii.iiem iboiuae Calei aileramus, iiui.cMmioin

lum iii eo Yiili iiifsse, ui uulium prope argumenio- rum potiilus viticere uoii queal. Cl C. B. Scblueierus ail {g) ; Tliomaui Moorciim iii re sua c couGrinaivda ccrlissimis- 1 iniiili < argiimeiilis >.

ili igiltir ila coiitemiuiii : t Ililjeruiam Joaniiis nosiri patriam esse, propterea quod nulla alia ile caiisa fieri poluerii, ut cogiiomen gererei Erigenae,

rioltiscup.i rem prolialuriis, (iiserie aii, < Scotos ;sli- quod sii ia Erin (sive llibe.^nia) naii i. qiiaiKlo Wallorum lines occupasse {b) », ul sil iii liiio ecclesi »0 Laiulavensis el apuil Giraldum Cam- brcnbom.

Qiijlms ila cxposjiis apparct. posse lam illos, qui nii;cr;iiam, quan» qui Scotiam , vel tieuique ip.sam Aiigiiam Nosiri pairiam fuisse conleiKluiil, elsi ua- ti.,„o, Sroi.is fiiii. rocie judicare. Jam vero do ^iu- ^ ''•'•" P^'"'=^ »J ^•"^1"'" vi.leri negamus ; imo qmiiii

duo pnoia argumenia ii!)n osiemlerenl, Joiiiiiiein iii

liaque ad alierum Joannis noslri cognomen, qiio, i<l qiioi supra jam nionutmu$, palria cjus signiiice- tur, perveiitum est.

Hoc cognomen Joanni, cum crones jomnino viri docii nsque al> antiquis lemporibus bac de re cun- !?enseriui,a patiia indilum videri conceilimiis; al»

gVilis vi.iiMnliim c^l.

yui iii liibi.Thia Joaimem iiosiriim natum cssc voIiiiU, pluribus ulmiiur aigumeutis ^<-), quorum (symniam «irdiue propoiiemiis, simulque diligeuier H\iimiiiabimns.

Qsiite igiliir priuium Joannes fuerit genere Scoliis, irib^'iiiia aiileni illis lemporihus propria Scotonim sedci, lioc argumciiuim conclderit, dummodo cogi- laYo.is, ciiam in Scoiia el in \Yallia illis lemporib;i3 liahilavisso Scolus.

LViiitie linbi nl S. Piudeutiiim, «pisfopum Tricas- sitr.im (siveTieci'n.sem), qiii cum Joauni' \ixil, ei de 4'i» lcijuens « Tc soliim», ait, « omniuni at:titi>si- inum G.tlliae trausmisit Hibernia {d) ». Yeruni ne cv

llihetiiia esse iihIuiii, boc polius osteinli pulamu!», cum non iu iiibenua cs!^e iialum *. Nain primimi jiiri' miicris, qiii faclum sit, ul polius vocabiib» semibarbaro IJigciia appellalus sil, quain nion} buiiio jniternigeua. Deiudc, ul jam Petrus deMar»a, vir dociissinius, arcbicpiscopns Parisicn^is, ani- iiiadvetlit, ab Erin formari deliuil uon Erigenn, sed EnnUjcna. Siinl qiiidem, qui dicanl, Joaiiucui ctiam Kiiii<!;cnain appeilaliim essc, scd boriim i!e- • «tcUiin oiMii amtoriiale caret, qtium anle Triibc- miiim, qiio.l lios qiiidcm iiivcncrimus, iiemo dc Kriiigfua loculus sii, et e\ Ttionia Galco saiis ciHisiol, Joaiiiiem andquissimis leniporibus iii.si

l.uc qiai!«n, quiiiquam sequiiur, niM Joaniieiii <-x ^ i^''b'<'"-"" vei eiiam Eritigei.am appellalum noii

Hibftinia iu Galiiaiii»venisse; nuljo niodo inde efii- cilur, ui ciiam iii liibornia naiiis isit. Sed puiavcris fursiian, nos S. l*rudentii verliu nimis ad apiccm €sy; iuierprci:iU)s : ncc plura concedere recusamns. Nam ct?c |Mjieb!, ul Joannes in Hibcrnia fortas.tse Jongmn pcr lcniiius litlcris operam deJerit, atq-.ic ita aii llibcinis ciiid'i.iis in Galliam se coniiileril. Quoil rcvora rar;itm vi.lcri, inlra [e) osieiidemiis. liaec aijlcii! comossio iioslra oumino S. Pruilcnlii veiiiis saiislacie!. (jcrlc MarcMS quidam saepcnumcro di- ccbatur lliboriiiis, cum essel etiucaius in lliboruia, • iiaiioiie iliilto, ul de eo scribil Ericus .\niissiotlo- \i\\M> iii iine !il). i. de Miraciilis S. Genitaui t/) ilesiaL lerlium argumentum, cui auclorcn [tiiiri-

1

U) Cr. Tboui. lloorc. 1. I.

{b) Ki. TIkiiu. Gaie. i I., p. JO.

(rj Cl'. Itislohi' lUihdire de iu Irunre, pnr <les iU'- iiijictw iH)tcdiciiiif< lie la Coiiijieiiiiiioi! ue Sriinl-^Jtmy, Itius. Y, p.ilO; Dii i'iii, .\ouc. Ptiljliuth. t. I. .'sc.loiii. VII) p. T7;Tbuiii Mo.iro. I. I. Yol. 1. tap. 15. inlcrp. Gerii». Vt»l. l. p. oM. coi. cet.

(ii) <".r. Tbom. Calo. I. I, lest. p. <"<, qui biiuo lo- cutii bjhol ex S. I*iii.i. libro do iMaodi^l. adversus Scolum, cap. li. ('i. Maxima bibilotb. vol. i>atrum, edit. Lugduiicu.six iiiiu. NkV \>. hoi l'.. Iloc lnoo S. Vrudoniius « IlibPinitis liri;-;oiiai; oiudiiio.-iii.us, »

* i,ii'jnin n.»i.*msi (lepravaium iitnT^»ii .Ur\ii\,:vt »»sl, tpit)(^ esl urtunJiJS ex insuiii fituiCiorniH , scilicct /yif<'//ii4i.Qu:iro. ;»,'|ijaehncioo(idecogin»miiierj(jr/7a copi';.siiij ilii.pti'aatur. ui van.i prorsus leiicienda esse

esse (//). >iam Tbomas Galeus 1. 1. Iiaec li.ibci : t Omnoa codicos inss. iino quasi ore el perpeiuo l»rae so forunl aut Ei igenam aul Eriugenani » ** ei, ( sacpiiis in antiquis iibris Eriugena dicilur, quaiii Erigoiia; ccrie in coitico uliimae anliqniiatis, qiii iiimc scivaliir in biblitjtb. collegii S. Trinitalis Caiilabr., quo iisus esl Csseriiis Arniacbanus cl cgo qiioqiie, scribilur l^riugcna, non Erigeiia. iia quoqtic Siifli idiis l*etri, ila iu suis re}>cril Dionvsius Peiiiviit.s, ila Pbiiippus Labbcus ». Constal deniipie iuter omnes, Noslri tcmponbus plurimos cs iliberiii^ in Galliam venis.se '.iros, doi'lrinac laude adinutlum llorenlcs, i;ec taiocii uli.im rcperies, qui appellaius sii Erigeiia; onines sive Scoti, sive Hiberni» sive

oppoiiit « sicr.u ip-iiis clt.quentiani Cellicani », ijui liiiuei!, ut .ip>e di^ s<i ait, fi>ii

liespori.5 geniius, t'.elia,s deduclus et «llus. Cr. tlis!. lic. de lu Iritnce. lom. V, p. %\^ el Mabill. Anual. U.iieJ. tom. ill, p. i>.

(( ) lii Cap. II.

\l) <:r. fii. Gale. I. I. lesi. p. G. Erici liber c.vsi.ii iii P. Lablici liibliolb. Mss- tom. 1.

{Q)CA.J. Scoli t:ri(). de tiiv. Nat. tibri V. Kditio reeotinilu el einendalu. Monaif. CHestp/uiioruiJi mi)Cti:\\\viii, p. 5.

{It) Cl. Tboui. Galo. 1. I. Ic3l. p. 9.

videniiir. «:f. Pyooemiutn nosirum. Aximai.v. Edi r. '* Vi\ ciedidoiini, codicH)US aiirK)iiis legi Erigt- v.;:rn. Ouid tt.dices, tpifw ipsi cvolvimu*. prolerau

lojjis in i'rooemio Hx<;iri».

Amu.auv. Eb^r.

5 DE VITA ET PR.f.CEPTIS J. SCOTI. - VM\S l 6

Sco>.o-nil)crni iliccbauliir. Kriciis qnidcni Aniissio- A »!"«♦' «|tii(lc»u tlic.iio |iariiiii ilisciepAlab Eilogftti («)'

<l«rcnsis atl Caroltuii C:ilvtnii il:i sctibil (/i) : » Quid llilieiiiiam iiieiiioiem, coniempio |>clagi riistiiminc, ppiic Joto oiiru givge uliilo.soplioriim a«J liilon liosira iiiigranlcm » ! Eadcni ilc re coiisiili poiosi J;icoliiis Usscriiis, Arniailiaiuis aicliicpi.scop;is, ici pradalione ail opislolariim Hibcriiicariim syllojicii : piuros eniui Ircce vir «locli>siiiiiis rccenscl Mibenios, qni per C:inin .Magni, Caroli Calvi, Airictli Magni lcmpora

(tl conlraclc ErjjtMio). J.iiii Jola lt;iri« ab ijisis Wiilli.t iiioileriiis iliv:iitir Eryiiii}.', \A Krcinne. Qiii obser- vaveril, ({iiaiiuc in alii» liiclionibijs barbaris ad noriuam laliiiam t!e(orqi;*^n(lis innlaiioiies plernmiiiie iiaiit, nou aegre bas lcvitibciilas ulicrcailones milii li:tc in vuce conccilel. Enimvcro lilnT ecclcsiac LaiiJavciisis iii loin. Ui .Monnsli-i Aiiglicniii, Gi-> raltlas qiioque Cambrcnsis in C:imbriae tlescripiione

lliberniam Erigeiia cognominalus sil, iiiveniu» esl

ncmo.

tloctrina praesianfes iiiiioUieiv. Qni vcro ol) palriam pleniiis »!e liac rcgitmcnla docobuiil. Qiioriini liic

noiai, fuisse pariem tJit>ecfseos Mcncvciisis (f)... Htijtis quoqiie provincioiae nieiiiinil liber Uomcsday, in qnosic lego : »» « llae coiisuclutlines eraiil Wal- lonsium T. II. E. in A.rclieiiefcKU, u\ csi Ergeiie »». Quae cuiu iia sinl, Itanc tle Scoli pairia coiije«-lii-

CcrUssimiim igiliir es<c piilanuis, Joannem non iiiCA esse cogiiomin.iium Erigeniuu, ul iiniiceUir I ab Eiin geiiiU'S » (b), scd cogiioiiien Erigenae ipsi aliiiinie vcnisst*. U\ qiium inU*lligercnl viri ilocli, '^ raiu neinini non placiuirain csse arbiiramur. Nobis

cticpliiin csl qtiacri, niiih vcslifti;! aiiqtia tleprcben- doreiitur, uii(!e Erigcnae iionuMi lincUim viiieri possit.

Jaiii cuncii si:iUicrunl, itl qiitnl nos quuqne pto- itanius, iHiii niinus Erigenae, quani Scoli nomcn ad Nosui oiiginein declaranilam pcrunere , aU|ue i!a pono, qiuim nouiinc Scoii natio, et inde lerra pairia significila sit, nomiiic Erigcnae ipsani regionem, vcl ipsuiii oppidtim, in qiio htijus coeti liiceni pri-> iiiiim conspexcril, indicari.

Ilanc raiioiicm secnlus G. Macticnzius conjectura a.ssci|ui vobiit, Scotiaiii csse Joannis patriam (c). Nam in Scolia sitnm es.se oppidum Aire, qiiod lor- Uisse progeneraverii Joannem, 4|iiiiin cx biijusoppidi iiomine ia(;ile ductuin csse possil iiomen Erigcnae.

ceric iia arriiiet, ut, qui praeierea niliil, tpiod pro- piiis ad vcrisiiniliiudineni accedai, eruere posse vi* deainur, lioC loco in ea acqiiiescendnm pitiemns. ** Idque eo libenlius Aicinius, quuin eliain virtiiu doclissTtnum l>r. C. F. llockiuin , ctijus judiciiHH iiobis pliirioii csse Ucbet, iiac in senteuiia versai't \ideamus {g).

Uesiat, u( jain de tcmpore videamus, qiio ii;ilus sit Joannes. Elsi igilur iie liac qiiidem de rc upu.l aiitiquos auclores diserlis verbis qnidqnant pcrscri* ptuiii sil, iv.periunlur lanieii indicia, ex qiiibtts sal- lein aliquid coiligi queat. €oiislal eniiu qtiodammodo de lcmpore, per quod doclrinae lau-le coiispicaus

fuii.

En qiiittqi>id causae viri docti,- iil Scoliae patriae ^ Nam veisiis uliquul ab ipso conlecios babcmiis \h), Joaimem vindicai^eni, iti meditim prottilcnint. \e- qui, ciiin Joannis VIII, Siiiumi ronUlicis, Meiiiloiu-in rum in eo, dum ceriius vc! probabitius aliijuid iiive- raciaiit***,iioi»anle iinem ai-ni UCCCLXXII p. Clir. iiialiir, baiid facile qitemqnam acqiiie.score posse iial. scripli snnl; iiec laiueu praelerquain tjtio Ijinu strbilraniiir. Qtiod diim ncque ex Ilibcrnia, ncque cx circiier annum DCCCLXXY, ut cum aliqiiz cerie

Scotia ullaiuiu videmiis, Tbonias Galcns alliilil ex Wallia. Ulius seuleiUia ferc Iiacc csl : iiomcn Eri- gennc non csse rumposituin, scd si:nplieilcr ducluiti 0 nomiho ioci natalis. {)e iioc loco naiuii ila dis- seril («') : « Est Ergeue pars non oonicmneuda liercfordensis comitaius, Waliiae coiileriiiina; iiiio, !iiiiiiii e rcgiiis Walliae lijil lioc (onipore, Alfrido iribularium. In hoc tracta reperio locum Eriuven,

[a) a. Tiumi. Moore. I. I. I. 13.

(//) Supra diximns « iii Eriii ii;tiiis » , accuratior ]) ct Fiisco iiiiid oppiduiii, ctii iiomen S. Menevia si giammaticac raiio posuii;ii < 'ab Eriii geuiius ». Eamiiii Daviiiis, Joaiinis locuiu natalem iuisse p Cf. auduigima, alienigena, Lnlouiijena...

(e) Cf. G. Mackcuzie, Lives and Clunaclcrs o( Scots Writers. Edinb. 1708, lol. Vol. 1, p. id.

[d) Cf. Iboin. Ga!e. 1. 1. tesl. p. 10.

\e) Moneuduui esl lioc loco, iNostriim, nt supra nsliMiilimus, iii an)iqnis<^i!i>is liliris lain Eriiigciiinu (!ici, quam Erigenaiu. Qtiae rcs iiiaximi prolccto esi iiiomenti '^.

{/■) Esi igilur forta.sse, iil veri aliqnid iateat in co, qiioti Uuiaeus (ilist. Uiiiv. Paris. lom. I, p, OOUj ci

* In c antitpiissimis) libris .iobatiiicm dici Lrigiii;ini licc docuil Ttioittas Galeus, ncqtic oiiiniiit) veiisjjsiili; viHehir. Iii aniiquiisimis cni;ii couiciluis ilicilnr Ji-rti- (jenu, in aliis s«'C. .vi vel xit l.rimjfnu ; Erhjcmi m*. meri iii codicilius iiiiivjuum iiiveni. kmiiKOi. liuM,

'• Rcspice. qiiot '^0, ca, quae de nomiitr ■ienujFna,

veri.'>i!nili(udinc ex epistola Aiiastasii biblioliiecarii de Joannc uostro ad Curoium Calvuni script:) (;) coiligitur, dieni suprcinuni vidclur obiisso, iiilis omuiuo, qiiae probari possinl, argiinientis, id qnod iiilVa (cflp. V) oslendemus, oHicilur, ipsuiii ulira aniium ciicitcr DCCCLXXV viiaiu produxisse.

iJeiiule satis expIoraUim babettir, J;un circiicr ac- iiuiu DiiCCL Joannem uustruut ca docirinao gloi-ia

Wood (Hisl. ei anliq. Oxonii p. 15) aiicloribus Ualco

vc

ptt-

lant. llisce enim auctoribus, de 1. Scoto Erigeua

reieroiiiibus paruni iidei baberi possc, iiil'ra(Cap. \i

osteiulemus.

(i/) (T. ejiis de J. Sc. Erig. scripiiuucttlaui, qiue reperiiur in eplieiner. l^ouiieus. /asciculo \vi, n.

(A) Cf. Ac'.a Sanctof. Ord. 3. Benedicii. Par-» II. p. 5li.

(i) Cf. Njit. Alex. llisi. cccles., loiu. VUUisscrtat. de J. Scut. Erigeua... § 1, VI

Eritjena mo.io inoiiuimns, nec iion ilia, uuae de boc. capiie stipra in Prooemio iiostio dispuianuir. Axi

.MADV. El)IT.

•»** .\u Jidianncs papa Vlll iiitelligcndiis si», qiii in isiis versilttis iaudaliir. ptilcst d<ibiiari, nec adsuul rauoiics, iiuibits id evincere poisis. ANiiiAbv. Emr.

DE J. SCOTO COMMKNTATIO.

€

per Galliam iiotum fuUse, ul in SKinmornm viroium A omiii docirinat' gener^ iosinicitmi , iii Galliam per-

de pracdeslinalioiie coniroversia Hincmarus, archie- piscopus Remensis, el Pardulns, episcopns Laudii- nensis, ciim, qui siiam (pioquo !iac ile re scnleniiam lilieris ilhistrarel, inipulcrint (a). Scoii libcr (ie praedcstinalioiie prodiil anno DCCCLI{i). Huc acci;- (lii, quod Scotus sine ulia (liibilatione, iil in capile lU osteiidomiis, jam aiiic DCC(X Caroli Calvi jussu Pseado-Dionysii Aicopagilac libios ex grn?co ser- ntone iii lalinnm Iranstulit. Vernm si quis iiiHic ipsam rem accuiiite pcrpejidcril, faci^e, opin.^^mur, concedci, Joiiimem jam aliqi.ot foiia$>sc aimis aaie aimum DCCCL in Gallia luisse. Qiiae res liiiium quantum eo firmaHir, quod S. Prudeitiiws , episco- pus Tricassiims, ul procul ilubio aninnare posse

rcxisge ad Carolnni CaUuin, qui ob cani ipsam, qtiam miram in homiiie ines.sc viiierit, Jltieranim scien- liam , ciim aula su/. benignissime exceperit. Ncque liabemus, cur liac in r.;, id (juoci inlVa in aliis rebus usu vcnittt, Guilelmo sil ditlidenduin.

Ciiii) utioqiio lo( 0 iisdeiii forc veibis iisus sil, alic- rum tauLum, cumqiic maxime pcrspicuiim liuc ap- panemus (>) : « Hic(l>igei!a) ndicia pairiaiinj Fraii- ciam ad Cair.iumCaWtim vcnit, a quo magna dijma- tioiie siisccplus , Irimiliariimi pnrtium babebatur, iraiisigcbalque ciini ko lam seria, quain joca,... qiii;\ miraculo scieniiae ejiis rex capiiis > «ssci.

Si igilur accuraiius landom euin , qttein qnacri- mus, aniiajn coiistiluere velimus, liaec sinl obser-

adcmiir, jaui anle aunuui D(X'.CXLV|I iii iniimam B vanria : primum , osicndi potius posse, Eiigenam,

cum Jo.iiinc «oslro familiaril.ilem perveuit ; idrpic in ipsa Caroii Calvi rcgia versaiis. (lompeliat enim S. Prudenlius in libro suo, qui inscribiliir * De prac- (Ifisliuaiione coiiira J. Scolum i (Lrigenam), quiqtie liber eo ipso, ciijus meniioncm fecimus , Joamiis Scoii de praedestinaiione libro provocaiuserat, euin ul homir.em, antiqua jam lamiliarilalc sibi conjuii- ciissimum. In ipso libri exordio {c) ; < Blasphemias luas », ait, < Joamies, percurso pciversifaiis Uiae libro co nioleslius accepi, qiio le familiarius ample- ciebar, peculiaiius diligebam », ei in line cjusdem libri {d) liaec habel : < His in iiomine Dci pi-o caplu mcae piisilliialis , luae quoqne correclionis, Fraler Joannes, gratia exaralis libet succincte singnla ad- iiotare i. Aiqui S. Piudcntius, puenilus cji; llispauia G

eisi sub liiiem anni DCCCLXXU adh-.ic vixil, lamen anlc animm DCCCLXXV moiiiiiim essc, qiiam etim past huiic ipsiim aununi vixissc ; dcinde, eiim circi- lcr aimum DCt-CXLV ailuha jani liiisse aciaie aiqu« abomui (locirinac genere in»irucium. Aique hinc, dum illorum lemporuni, qiiihiis haud facile ante iri- cesJmiiin vilac annuni quisiiuani lalein sibi doclrinaft gloriani par.Tire poluit , ralioncm habticris , facHv; nobiscumcolliges, nalum videri Lrigenam inicr DCCC el DCCCXV fere p. Chr. nat. ainios.

Yerum ulcunqtic res se habei, hoc cerle non ve- rcmur, ne quisnobis opponal Slaudenmaierum, euin- que, qui hunc secuius csi, Schlueierum (j) , ipii Erigcnam ciiciier aimuni DCCCXXVIIJ nalum esso volunt , his usi ralionihiis (A) : i Circiler aimuiu

pairia in Gailiam deduclus ibique educatus, com- UCCCLHI Erigena jam fama salis magna e.\cellebai »

pluvcs annos ante dioecesin Tricassinam ipsi man- daiam mandandamve in Cai-oli Calvi aula vixil (e), lilterarum sludiis nnicc ('.ediius : anno aulem DCCCXLVII eum jam suscepisse invenimus dioccc-

nin Tricassinam (0- 0"«^*^ ^4'"^ ''3 '>'"l« nemo non libenlcr adscnlietur Thomac Mooreo, in his rebus Lauiganum scquenli, qui piital, circiler aiinumi DCCCXLV Erigenam ad Gallos vcnisse (g).

Quodsi, qtiac adhuc de Scoli :ieiale dispuiuta sunt, u\ quod facile crediderimus, a vero non abhorreni, Guilchuo Miilmcshuricnsc accersito cerlius quoiUtni-

(vjdimtis, hoc ipsijampUiribusannis anie eum annum conligisse) : « scripla ejus juvenilem spiranl animi ardorein (lalia argumenta jam per sc admodu:n esse soleni iiiiirma; praeterea , si llockio (/) crcdi- nnis, omnia alia invcnimus) : iiaque coniidenii^, Erigenam illo, de quo diximns, lemp&re, viccsimum quinlum \'i\&^ annum egisse, stalui polesi >.

CAPUT 11.

Qme in Joanne Scolo fuerini erudiiio aiqm lilUriie, et urde eas perceperil.

modo naialis e]us annus consiiiui potesl. Is igilur

aniifi lissimus, quanium reperimus, auctor, qui data ^ Rccognoscenlibus nobis tanlummodo ea, quae jam

opcra dc Erigeuae historia egit, quemque posleriores proximo capile de Scoto dispuiata suiit, proniptum

chionicorum scriptores hac in i-e , ul (it, ad vcrLuni foiG sccuti sunt , duobus locls , quos ex « inefllli.s » cjus libris Thoma.s Galeus inlegros cxscrip3il(/i), sa- tis aperie docci, Etigenam adullajam aciaie, ati^ue

(fl) Cf. snp. tol. l, not. c.

Ib) Cf. rSat. Alex. Hisl. cccles. s.icc. IX X , diss. V § VI. iS. VH; Uiit. liit. deta t'raiKe,{om. V p. 422 inod., p. 2154 extr., p. 229 med.

(ci Cf. Maxiuia biblioth. vci. Palrum, tom. XV, p. 'i()8 n.

(0» Cf. 1. 1. p. fiiri B.

{c)\:\ tpjiiErigcnaipuxpK^fiiil.Vid siip. col. Lnot.c.

(f Cr. tiiir. liit.dela Frofiee, lom. V,p. i^Useq., et qut ibi l.iiidantui auctorcs.

[(f) Cf. Hisluria c]us Ilib. Vul. I, cap. 13. Vers.

propositum(|ue erit, haud vulgari iiliim homir.em, quae ejus aeiatis esl raiio, doctrina excellnisse, alqiic adeo iiilcr ipsius aequalcj , qui hac in re ipsi compararelur, vix invcnlum esse qucmquani. Qiiae

Ceriiian. Vol. I p. 55L

(li) Cf. Thoni. Gale. 1. 1. tesiim. p. 5. 7.

\i) Cf. Gale. I. I. p. 7.

(;■) Cf. ejus librum, qticm sup. col. 4, nol. g Uvi- daviniu^i, p. IH.

{k} Cf. Staudcnmaier Joh. Scol. Erigena imd die WMssenscbafi sciiicr Zeit. ErslcrTh;il. Frankfml a- M. 185i p. Ii6 scq.. ubi tamci! in iiiia pag. 12G, ul cx iis, qiiac seguuntui', palel, pio SfjS mcndose scii- ptiim c;U Si)8.

(/) Cf. liiiruin co\. C, not. g lauil.

9 DE VITA ET PR.4:CEPTIS J. SCOTI. — 1'ARS I. \o

Scoii (loctriiia hic paulo accuralius esl perse^jucnda. A locos ahlegari possimtis, lli vero locr, quain panun

Seioel laincii at(jue iuiivor:ie ila mor.ilunt e&se volu- niiis, quidquid Loc loco ip»i lancUs UibuaUir, id , iiistejusaeialis iialila ralioitc, ipsi iribuiiiiHiioDesse. Primum igiiur saiis inagnam in eo depreiiendi- miis laiinarum lilteraruui cogiiilioiiem. LaudaiBoe- iliium, PJiiiium, Virgilium, Ciceroiiem, alios; quos magnam pariem ipsc legil («). Pluriraa latioc scri- psil , cjusque oratio lam poetica quam prosa esl perspicua, plena , iere elogans. Quo factum esl , iil adeo Clirysoslomi eum coguomine honesiaverinl {b). Deiiide eiiani, id quod ccite aihiiirandum est, grae- cae lingiiae scientiam sibi coniparaveral; nec eam mcdiociem. Esl quidem , iil e.v anliqiiis Graeciae sctiploribus classicis vix uUum legisse vidcatur ;

ponderis soli per sc haheant, luco est eiarius (i). INec desunt alil loci, iibi Erigena nianifestos EXX Interpretuirj ei vulgatae versionis errores amplexus, c dehebraica veriiaie > nihil co^^ilal (j). Libro V de Div. Nat. eap. oSita scrihii : < Jcsaphal composiium ost ex «Kw cl Cwfur. VA t«« quidem niullas inlerpre- taliones habel; inierpielaUir eniin visibilis, ani Do- minus, aut gloria, ani existens, aiil crai, aiit est, ct futurus est; Cayar aulcm verlitiir in jiidioiuiit. » Qiiod cerle scripiuriis non fiierai, si iion cx Giaeco. aliquo llcbraica sua sustnlissei, sed ipsc hebiaiciifr. sacroriint bi!)lioruin codicem cvoUisset (/.). Hiic ac- cedil, qiiod ipse de divis. Nat. Y, '■1 med., iibi in- terpreialionem nominis « Cherubim » proponit, ejus

verum inter Patres Ecclesiae, qiiosvocant, loiige b ijiiei-ptelalionis anclores laudat Pseudu-Dionysium

melius novit gratcos qiiam ialinos. illos saltem sae- pissime lesies proferl, illos plurima laude prosequi- tur(c). Scriplis suis, praecipue (}ua<i sunt <le geiicre p<»elico, mulla Gracca inseruil; in car«iiiiibus ejiis inlegri versiis graeci reperiiintur (d) *. Noniiiillos (liioque Pseudo-Dionysii Areopagilae libros et Scho- lia Maximi ciijusdam, qiiae et ipsa subdiliiia dicun- lur, rege Caroio Calvo postulante [e) e graeco ser- mune in lalinum convertit.

Quod vero fuerunt, qui vel heliraice et syriace Erigenam scivisse suspicarcniur (f), eos certe opi- niofefellil : satis enim apertiim e$t, nisi paucissima, nec ea lam hebraica aul syriaca , qtiam super he- braicis ei syriacis, ipsum non lenuisse. Uiio tantum

Areopagitam el Epiphaniiim, ciijus librum t de H*;- braicis Nominibus > ciiat.

Cave tamen credas, nos hac dispiilalionc do Scoii laiidc qiiidquam rielraclum yelle. Verum neqiie in virlutibus eis commemoiari vohiimus, qii!i.e iion es- soiit, et brevi patebii, qnam haec ipsa (lispiiiatio ad aliam de Scolo quaeslionem dijudicandam pertiMeui.

Qiiidiiuid Scoii temporibiis praeter saci:>s lilieras iii scholis docebatiir, liberalium ailium fere finibus circumscripUim erat. Neque inter ejus aequales in- ventus est, qui harum arlium fere liwes uitra ea, quae lum in hominum manibiis essc solebani, com pendia, u!io modo proferret. Jure igilurjam laudan- diis est Joannes, qui tanlam ciim hisce libris con-

hco{(j) syriaca quaedam alferl, sed ita, ut ipse in- ^ irasisso videatur familiantalem. ul omnino in i>s

,: ... ^- o. -i: , .1 ...t •- . '-' . . - .

diiel, sese S. Basilioeu debere, Hebraicorum saepius quideui meiitionem facit, nec lamen dociius ; quippe (fuae el ipsa snis oculis ininime inspexcrit. Al^lega- mur (/*) ad locum in libro II, cap. 20 de divisione Naiurae, ubi legilur : < terra autem erat invisibilis et iHConiposita »; sic transtulerunt LXX Interpieles; seu secundum hebraicam veriialem, i lerra autein eral inanis etvacua». Eodemjure a.i pUires eiiam

(a) Cf. de div. Nal. i, 56; ni, 11; rv, 7; iii, 5i- 5Lsi, 10; 1, 55; ti, 17; ni, 55; i, 45, 43, 8, 10, 7, 59 cet. De ptaedesi. xvm.

{b) Cf. Staudeumaierum p. 206 , Gaio. tesiim. p. 15.

(f) Platonem saepius citat; nec tamen ejiis libios ipse videlur exciissi.sse : cf. de div. ni, 56. Si «ir.cm- qmuii , Aiisioi.eiem ."?uis oculis viderit ; cf. Hoger. Baco. apiid Wood. llislor. univ. Oxon. I. p. 15. Deinde cf. «te div. Nat. ii, 29; iii, 21, 26, 27. 50. 52, 55, 5i; IV, 16; iv, 1; ii, 28; iv, 3; v, 23; i, 10, ci-t. cet.

{(t) Cf. edit. Schliioleri p. :>y7, 601, 602, 603, mi. 009. iAiigeio Mai.Ciass. Aiiet, lo.n. V, p. 431, ri8, 440,441, 442, .i50; uifra carinen, 11. V. \l. Vli. YIU. Aui/nadv. Eda.)

[e) Cf. iiilVa Cap. 111.

(/) Cf. Joann. ScoliiS Erigena, odcr von dem L'r- spruiig einer chriiitiicheii Pliilosophic uud ihrem heiligen Deiuf. Von Dr. Peior Hiori. Kopppnha2;eii ■1825 p. 44 scq. Hegel's Ycrles. uber dic Gesch. (Icr Ptjiios. lom. III (^opera oinnia Vtil. XV) p. ICO 101.

iiabiiaverit. Certe enim , etsi illos lihros non omnes omnibus locis nominat, res, quas conlineut, satis sihi cognitas luisse, ubique scripiis suis declaiai. Cujus rei argumento singulos locos allegare lonjjimi est, iKiqiie necessarium arbitrainur (/). Nam supra jam Malinesburiensem audivimus, ciim ila narrarel, . Carohmi Calvum « miraculo scienliae », qiia fuis.set Scoltis, captum, in omniblis rebus ei plurimum iu-

Sitiii auiem Ilegelii de Scolo tol feie erroreii, quot dicta.

{(}) Cf. dft div. Nat. 11,19-20.

(it) Cf. Iliort. [. 1.

(/) Cf. SlaudcimiaiiM' p. 20G seqq. not. 5. .\l(jiie ea ipsa locutio : < Hebiaica veritas » procnl (iuliio ad S. Hieronymi versionem speclat; hnjiis eiiitu D iiiiid numeu fuit.

(;■) Yelut de div. Nat. 11, 29, iibi locum illum psnlm. cx "(Yulg. Cix) v. 5 omnino perperam con- ver5'.iii» liNbei.

[ii) Siilleni eiiim , opinaiimr, Heiuaiciiui iiomeii •jrwTirV {Ji'huscftapl'.at) mm scrij^si^^ct Josaf.ltui, la

Graecis, quippe qiiibiis iiiieia li d<'s;l, et irsde Vul- t,'alae, qi.iaiii vocanl, mos <>:l ; n{H|ue soivisset lioc nomeii iii lau (([iwl ilfebraiciim noii Cbl) cl kk-^v-i-, sed iii .T.T [JcUo [vul!\) et 'C-lU'^ rschnpliul).

(/) Oiii tamen singnlos locos inspioere veliietii, adeal de div. Nai. I,'l6, ^22, :^9, 52, 55, 59, iG. 57y, 111, 38; V, 4; praccipue 111, 5i-5(> el de praedesl. cap. XVIll.

* Immo iniegra cnrmina Graeca composuii, in- Calvi aevo migrasse Adicnas lostamia, qu;.o iitfid. a compta qwidem ci horrida, nec in Eranciam Caroli nobis ediia Jeuuntur- A.mm.uiv Emr.

U I)E J. SCOIO

dalsisse. Uiiiim luiiior. hcc locu mor.eiiduin csi»e \m- l:uiuis. Scoiutn iiosiruiii «ie iclius niattK-iniilicis di- .Sj[.iui.'^iileiu, itiiniui liuaiilitin a iniiliiotti-ciiic.i sublili- laUi altcssc (!c{it'eiictt(li : (|uoil ctiin altiis ipsi itsu voiiil, liiin veio {>.k div. Nat. l}l,ol— 3(i), iibi |jiu- lilms cxplical, qiini^ siiii do incjisura lciirtc, lunae, cci. ccl. verisiuiiUinij viiicaniui' (//).

Il;uit!c co ju;fveNtitiii csi. ul, «itiao in Jicinnc fiieril ('liilosopiiiuc cl tlicolugiae sciculia, ilciiKittsliaiiduMi sii.

Ccniiiii igilur cxpliiiatuitKiuc itabcinits, ouiniuin CHiiitii rciuin, iiuac ilia aelatc a llieoiogis (lisceban- liif, ipsiiiii salis j.'uaritin fuissc. Quanlopcie graccis cccicsia; l*aifiliiib sese dedctii, jain sitpra exposiluin cs!, iiec iicriiiii tlccaniarc libel. : el latinos, eisi ra- rius cofuin tcsliinoiiia pfofert, laincn idco iiou ne- glcxit. Av!i.Misiiiiuiii iiuidcin pluris lcre aesliinare el diltijcniiifs icgissc videliir, quam ulluin de grac- eis \bj.

Sacrani ileindo Sciiplurani, (|uo sludio pervolnta- vii ? Qititni (unuiuni Yiriuni intcntione accuratissime cK.tlicarc cOiiatus est? Initutnera liujus diiigenliac argunicnta vel solis dc divisione Nalurae libi-is inesse vidotniis. -Ncc deiru|uc alia dc causa {iori poluit, ul tits iii doclissinioruin itiniiinuin de rehus llicologicis dissousiunc, id quod nio\ pcculiari dispuiatione per- seqiicniin (r), a gravissimis \irisetipse ad scriljcn- dum sii. iitipuisus.

Ouod auiciti iii llieo'ot,'iae iincs ingenio suo pliilo- sopho niniis acre pcrmisissc dicilur iniperium, licel veviini .sit, liaiic iaincn sonicntiatn nosiraiu irritum non facii.

Jaiii vcro in pliiioscpliia, qiticunqiic idonci liujus rei jitdices stit.i , Scoio prae otnnibus ejus acquali- hus nalmatu dcferrc Jtoii dtibiiant. Prodeal vir cclc- bcrftinus, J. Hruclvcrus, qui in criiic;i philosopliiae hisioiia {d) ita scripsit : « iNemo lioc scculo (ix) philo.^opiiiuc iuude magis &itiin(iit, qitain J. Scotiis). Et dtiadc : t Sapieniis nomett ob ptiiiosopitiae noti- fiam prorsussingubi-cu» accepit. — In pnsillo (Scolij corporc nKiguum habiiavil ingenium — siqtra mo- dum acuUnn cl exediens, sic, ui nemo illi ista ae- I3(e in pliilosopiiia praestiicrit >. llis Druoiiori di- ciis. quibus plura ejusdeni auctoris addcre possc- miis non miiius Scoio honorifica, omnino conscn- tiuni alii viri, quoruin judiciuiu el ipsuni pltiriini

iu) Qmre Sclilucu^»'uni eiiiim in co errassc credi- mits, qiio.l (p. Itl) dictl < Carolus Calviis rcx Sco- tuin Parisios voc;»vii et magistrum in matliesi... ct.usiiiuit ». Cacicriiin id quoqiic latcndtnn rsl, nul- iiiii) omitiuu a nobis itsicin rcpcrtum essc, cujus au- .itifiliilc coiifisus Scblitciurus Itoc dixissc putari »iuoal.

vi-) Cf. (ic div. N.d. I, i"^: IV, U (ubi'« scioiiiis<i- muiii divinissiintmiqnc ibcologum > * tauluiu ct lam m.igniiiii virum > euni aiipelhu, aliis^uc prai!- tcroi laudthus orual, ncc iton diligcnlissiiiiaiii cjiis tcciionciu ostcndit), I, -i;>; II, 15, iO, 'i',, 28, 2i); 11). 8 U», cot. ccl.

fci Ca;>. IV.

{'ij Cr. 1)111 UKcdil. Lipsicns. i7-i1\ p. Gli <cq.

(*) f. Ur. Hi>r|<. 1. i. p. o!> si'qq , Tcnueniam.

COMMLINTATIO. ' 12

A apud nos pondeiis cssc dcbel (e). Atqiie de industria eos tiiittuin lioc loco (cstes adiiibuiiuus, qui ipsaui Erigenae pijilosopliiatn siinimo opcre dctesianliir. Qita dc rc ilcriuu Dfuckcri verlta Iranscribcre li- cciit : pr;u?scflim qiiutn siuiiil. idtpiod iii cxtromn hii- juscapitisparlenobis usiii crit.aprriissiutedcclarun!, qualis hacc ipsa pliilusopliia liieiit. Ail igilttr ]>ru- ckerus (/), oimicm Scoti pirtlosopiiiam hiic rcdirc : ( Omnia, qunccunqtie sunt, ii.-.it radicalilor moilo cl virtuaiitcr, sed ct esscniiidiler in Dco continori, aiqiio adco oiunia cx Dco ah aoicriio progressa essii et nuxissc, inquc varias classos iiiicriorum ct supe- riorum, dctcriorum niciiorumque cmliim distincta, tandcin in funtom origincmquc suam (id csl in Dcuni) redilura csse ». Jurc de eadetn Erigenac

" phtlosopltia hoc quoque lcgilur apitd Bruckerum (</) : < Qiiae quamvis exlcrna diaiecticae methoilo ira- cJandique ordine Arlslotelem referat, quem Scotu.><, Graecae linguae accuraie gnarus, iegisse vi-Ietiir, tola lanien Alexandrinum Pialimicorum rccentioritm sysiema exprimit, apcriumqiic facit, totam citm (Scotum) mclapliysicam suam ex Psoudo-Dionysio (Areop.igiUi) hausissc, ct juxta horum philusiiphu- rum piacita phiiosopliuri >.

Atquc de Scoli doclrina saiis dictum esu Vcnimus ntinc ad id, ciijus gratia lotam illam disputaiioucm lioc loco inscruimus , unde Scotus doclrinam suain jiorceperit.

Quamquam ca «'ieialc, qua nostro judicio Erigena C naiusesi, seculo nono ineunte, per totam Scotiam atquc Angliam litterarum sludia oninino inlcrmurtua jacehant, i.anicn, sive in Scoiin natalem locunt ha- liuit, sive, id quod nobis cerlissimuin visum est, iii Anglia, uiroque ccrte loco prima eruditionis atque doctriiiae suae fundamenta faciilime sibi constiluerc poutit. Asscrus quidem, vir illc- dociissimiis, ciijiis lideiissima opcra in exciiandis liltcrarum siitdiis Alffcdiis magnus utcliatur, in ca ipsa regione(/<), qu:t Erigciiam natum vidcri diximiis, non soltim cducatus, vcrum eliam erudituscsl. Nccntullo postca hoc factum esse constat.

Cunsiderantcs aiitem , quantam rerum copiam

quam accuratc cogniiam iiabucrit Erigona, sine itlbi

_^ ditbitatione rojiciuiurad Hiberniam.quaeillisiempo-

ribus et norcntissima optimarum artium quasi sodcs

Ilist. Philus. Vol. Vlll, pars I, p. Gu scqq., dorlis- siini Bcnediciini e cmigi^egatiune S. Mauri in ilist. j Liu. tom. V, p. 417, ccl. cel.

(/■) Cf. 1. I. p. C21. Qiiarc hic ad Erigcnae philo- so|diiain dcclarandain Brnckcri poiiiis verbis tiii nia- liiffimui», (|uam iioslris, esl, opinauitir, in promplti. rSoijiic magiio opere nos movoi, quod uinhi cl iloiti tilior. qiti svllabarum aucupum vclil agorc, in his Bnickcri vorbis, (luac roprcliCiiual, facili tjpora in Vciiiro possil.

ir/i (.1. I. I. p. 020.

(/.') Iii paric, iit ifiMlilitr (of. siipra Cap. I) dioe- ccsis Mfiioxoiisis : alquc in ii»sa .Menovia Assoriis ad liileras inr.itltiiii. (il. .Muhill. aiiiial. Boncd til) xxjiviii. !i. 71.

13 DK VITA ET rR.FXEPTlS J. SCOT!. — PARS I. t4

crai (a), ei ab iiiiuimcra propemoiliini cxleruruin A Hincjain satiscxisiimari iicm, ({uibii&ex foiiiibiis

Iioiiiiiiuni, qiii :id liuercn;in slutiia se applicabnnl, iiiulliUidiiic pficbaUtr (<*). lliberniae igilur eiiain Scotus iioslcr, iil conjeclnra itla quiiicin, al cenis- (Uma , assc(iiii possnmns, salietn polilioris illius, qua valuil, dO(;triiiac sunnnaui dobebal : hic laliiiae cl graecae (t) lingiiac praoc(>plores nancisci polcral, iiic bonarum ai liuui , liic ilicolo^iac cl aoiiiloaliiu (lialeclicae philusupliae (ti).

llaec coiijectura onmino vera esse dechiralur illo S- Prudcniii, episcopi TricassiiiJ , loco, quein supra aiiuliinus, quo<iue hic doclissiiiius vir , Scoti et nc(|ualis et e\ aniico adversarius, ipsi (e) :.t Te lioluin oinniura », ail, < acuiissiinum Galiiae traits- niisit Itibernia , ut , quae nullus absque te scire

Erigeiiae pliiiosopliia proYt>nerit, euniquc in Gailiti primmn illos Pseudo-Oionysii libro? cogiioviase.

Alque hoc luco non esi praetercunduiii, quod plu- rhiii auctorcs de luiiginquis ilineiibus. (loibus Eri- geiia, anlequain in Galliam pi^uieclufsit, et Graeciam ei Orienteni sludionim causa perlustravcrii, p.ir- tiin c&nfideniius, parlim tiiiiidius ineniiunem factTe solcaiit. Quibus scnnonibus nuliam prorsus fidem adhibendam esse censcinus. Taiitiini eiiim abcst, iit ulia sutis iirma auclorilate aui alia ralione iiitatitui -, lit, quibus oinniiiO expugiienlur, in niciliuiii jirfwVrri queant. Baleiis igilur el Pitsous, qui < hisloiiam lii- terariam Uiilaniionuu » coinposuenint , quantunn nos quidem schnus ^f), primi de illis peroijriuaiio-

poierai, luis eniditionibus obtinerei; sed absit, ul g «ibus scripsere. Verum IVusira ipsus iis dcli-iidiMidis

Oclticu cloqueniiu luas nubilaiiones admittat i. tjuid hoc looo apertius ? Expressis fere verbis Eri- gonain in ilibcrnia erudiiuiu, atque iia in Galiiam profectum esse connrniat.

Diviii.us niodo t dialeciicam philosopham > a Scoto in Ilibeniia disci potuisse, ipsam philosopliiani non comniemoranles, quum laiuen, ut in priore hojus c:ipitis parie vidimuS(etiam illius satis periius fuerit. tloc ideo facUim esl, quod sola illa dialoctica, iu «pia externa Erigenianae philosophiae fornia cerui" li.r, cs Hit^eriiia ipsi profocta esse polest : ipsa ejus pi.itosophia , id quod jam ex Llruckeri voibis, qiiac sitpra (f) uliiuio loco posuimus, pianuni est, aliunde venit, llnjus rei luculeniissimum ipsius Erigenae

atqiie aQiriiiandis conalos esse, jam ox Uru(l<ero oi Thonia Galco {j) intelligimus. Mulliini deiude iri- buunl iis verbis, <[uae ul < ipsius Erigenae voibu Rogenim Bacoiicm iiioinoriae prodidisse logamiis apii.l Anl. AVood (k), duiumodo Jtogerus Haco da eoium auoiore noii erraveril (/) ». Nos auioiii, si quid videmus, ciiani hoc fatcudum esse arbijrainur, ne liaconi qiiideui illa verbu necessariu adseribcnda esse. Ita euim illo looo scripium cst : < Uugorus si quideui B;»conus... pro fidissimo euhi (Scoiuni)... linguaruio iiiierprele... depraedicat (in glossis siipcr libniiM Aristoielis dcsocrelisseereioruui — in. scilpi. p. 4) ; cui irihuendum porro censet, ([uod libris (jui busdam Aiisloielicis veris ac geuuinis fruim<;r. iNon

testimonium proponemus, quod exsiut in prooemio C rtiiqui tocuni, uicjuit iite Joannes, nec templum, t.i

a..l < Soiiolia S. Maxiini in Gregoriiim itieulogum (g)i. Eo iglUir loco paucis vorbis totius philosoptiiae suae indolem accurate describii, huic descripiioni ita praefatus : < Forlassis... noii lam dcnsas subierim catigiii.es (S. Maxiiui) , nisi videreia praefaluin B. Ilaximuni... in processu sui operis obscurissimas S. Dionysii Areopagilae senlentias, ciijus symbolicos llieologicosque sensus nuper vobis (h) siniHiter jii-

quil)us plalosophi consueveruni componere ei ropo- ip^re sua operasecreia, quac non vibitavi, nec aii- queinperilissinium,qucincredidi halkore aliquoni no- tiliam descriptis phitosophicis, queni uon oxipiisivi». Quae igitur verba, si ne Uaconis quidem sini, in- certiuseliam est, nam siut Erigenac. Esio ; haboantui* cl Baconis ei Erigonae. Qiiid iiido? Nuiii do ea po- regrinatione loquuiilur, qii;ini supra disintii'»? Cor-

bcntibiis transtuli, inlruduxisse, mirabilique inudo rnerint, ubi, quod inox.faciuri suinus, gravioia a<t

«iilucidasse , in tantum , ut nulto modo, dubitareir, ceriiora ipsis opposiieriinus (;«). Suni deifique, qui

divinain clemenliam, quae iliuminat abscondiia le- puteni , vel ca de cansa Scoii illud iier in dubita-

aebrarnni, sua hiefiahili providenlia hoc disposiiisse, tionem vocasiduin nou esse, quod (ani inuiiarum

«itca qnidem, quaenobis niaxime abslrusa in pracT rcruin scientiaui in eo depietiendaimis, quas, iiisi

diciis IJ. Dioiiysii iibris aut vix pervia seaisusque in Orienle, nusqiiaru discei-e polueril.ilis auiom Ikm^

nostros fugere videhaniur, aperiret , sapienlissimo D ipso capite jaiji satiaCactum esse piaainus. llcbiaite

|)raefato JWaxiino lucidissime explananie. Eseinpti aut syriace Scotus nescivit : graocas liiieras iu

Causa, iii uiiuni de pluribus dicam, quoinodo causa o.^i^nium... >.

(«) Cf. Thom. Moore. , hist. llib. Yol. 1, cap. 15, Yers. Gcrm. I, p. 54l-3.'»4.

(b) Cf. Thom. Moore. I. 1. p. 5.51, 331.

(f) Cf. Tliom. Moorc. 1. 1. p. 550, el, quein itle cilal, Usser. in episi. Hib.

(d) Cf. Thom. laoore. 1. 1. p. 352.

(e) Cf. S. Pruil. de praedest. contra J. Scouim cap. 14. Maxiina bitilioih. vet. palrum edil. I.uj,'duii. loin. XY, p. 53i. E.

(/■) Cf. Cap. Il.-col. 12, not. g.

(tj) Cf. Thom. Gale. Append. p. II.

{l!) Gd csi,'Cdiolo Calvo. Cf. iiilra cao. iU.

[h Cf. Ihucker, t. l p. {>i:i; Thoni Gale !. I.

ilibciTtia discerepotuil : etiam tioc donionstiavimus, quo de foutc ejus phiiosophia uiaiiavt^iii. .\ec ilUul

teslini p. 9.

( ;■) Cf. loc. laud.

(fi) Cf. Histor. el auiiq. L'n:v. O.vnn. fGTi fot. Lil). I, y. 15,

(/) Cl. liiori. p.38,30; SiaudeunKiier. p. Ur.-!17.

(fu) Celeruni oiiam i)i-. liocliium, v, d. , tt;s, (piao dicuiijur, Erigouao vorl>is, nuiloiu ess.* ;ip|i:i- ret; concedeifS enini (I. I. p. 35) de ilincriijis ii:i sorii>il : < Er k;uii wacli gro.ssoii li.eis( n , dio tr /;ir .\iilsucluui;« philosophisoher Werke iiiid im Umgang;; mil (len Wi-ihon soiiier «ifeil verwt-.iidei li;.iio, :.ii dca Ilof Cciils des Kalilcn » (huc ost : }ia(jn\i iii/icnuin aa [jerijar.cnUa opcra }>Uih.iopit'Cu ci udsapienilisiniot

iS

l)E J. SCOTO

quidqiiafii valoi, t\no6 a viris ilooJis (q) animadv^j - siini est, siniiiliiiiain essc Erigeofle pliiIo90j»lii:iiri el liidoniiii, quae Sankhyiea voc;siur el \ogica. Neqne eiiiin noviun aiil inaudiluni iorei, si ol Scotiis elln- dicae iUiiis phiiosopliiae auclores suo qiiisijiie Marie .«;iLi ova puMosque fecerint r el eos ipsos fhiloso- phos, quos Erigeua silii duces elegil ac pneceplo- res, plurimuin liidoruni philosophorum scrinia com- pilnsse scinius.

.lain vero exposilo , quam nnlla probahili ralioue adliihila rninores il!i de Joannis noslri iiinerihus cir- cumiaii fiierinl , pancis id , propler quod polissitnnin ea omnino nulla essc piUemus , cxplicabimns. Pri- nuin» igiiur habemus fiagineiUunj epislolae, quani Anastasius bibliolhecarius, Scoii aequalis et sunimus ■admirator, de eo ad Carolum Calvuni mlsit, qua is quidem aperiissimc denionsiral, se iiihil unqiiani de nlla longinqua ejus peregrinatione audivissc. Scribit oniin {b) : t Mirandum quoque esl , qnoniodo ille vrr baiharus, Joannem dico, ille, qni in linrbus inundi posiius, quanto ab honi inibus con versa t ione, lanto credi potuil alierius liiiguao dictione longin- quus, laUa intelleclu capere in aliamque linguam Iransfene valnerit (c) ». Deinde S. Prudeniius, qnem etipsurn Scoli aequalem el ex ainico adversa- riuni faciuin esse audivimus. quo loco de Hibernia ul Erigenae magistra Icquilur (d), ccrle cliani Orien- lis aui Craeciae meniionem injeeissei, dnra (|uidquam de his comperisset. lliic accedil , quod millas oinnino ex Erigenae scripiis locus aderri potest, "ul^i ipse de exieris philosophis , quibusciini corain sibi collo- qiiendi lacuUas fuerii, serinonem facial, aui ullius peregrinationis sludiorum causa susceptae meinine- ril; quiim senq)er cos aiictores alleget, qnoruin li- bros in Hibernia aiilinGailia excuiere potuil. Quid denique illa lenipestale vel in Graecia doctrinae ac- qniri poiuerit, non hercle inlelliginuis : ne ibi qni- dem S|ilendidam tum phiiosopiiiae condilionem in- veniiniis : Athenac obmntuoiant (e).

Atque haecde re tam lutiii dii;isse sulficiat : pro- trrediainnr ad rellqua.

C.IPUT III.

Quae fuerit Scoti conditio apud Cnroltm Calmm.

Caroius Calvus, quum multa, quae Loni rcgis sunt, in se desideranda faceret, optiinas taraen artes pro- pi<^rea non neglexit. Ericus quideni Altissiodorensis, qui eius aequalis fuit , summis eum hac de re laudibus oraal : nee est, cur hujus laudibus, elsi iii

quo^qae siii iievi conveniendos siisceplis ad anlam Ca- roH Cnlvi v::iiit. Asimadv. Edit.)

{r() Cf. Hock. 1. 1 , p. o3 , nol. 2; Ritter. Gescbi- «hic der Philosophic. llamburg. \ol. IV, p. 3GI ,

JiOt. 1.

(/>) Cf. Thoin. Gale. lesiim. p. 8.

{c) S>u"nio esl de Pseiido-Dionysii libris, quos Eri- {•ena e praeca oratione in lalir.ain converiil. Eo miiuis igiiii:- iiobis dnbilai-ionis dari piiiesl, in Graccia ci;m fnisse nogai-libns.

(J; (.1. siipra col. 13, uoi. e. • (ej Cl. I5ri;i.ker. I. I, p. lilo.

•/■) Cl. Siaudenmaiei, I. i , p. I,M l.')'>», qni niaJfi- mam teslimoniorum lutbam undiqne cuiiijcssii.

C0.MMENTAT10. 16

A epislola, ad ipsntn Caroluni Calvirm scHpla conli- nenlur, magiiopere dillidas, proptcrea qood, qulbus nrniari queant , salis muiia habemiis (/*). i!I? igiliir Eiicus: t Yel inaxinic»,inquil, t Vobisaeleriiam paral memoriam, quod fainatissimi avi Yesiri Caroli sln- dium ci-i;a iinmoriales disciplinas non modu ex acqun repraesentalis, veruin etiani incomparabiii fervore iranscenditis; dum , quod iile sopitis eduxil ciiieri- biis, Yos foniLnto i>ni!li['.lici , tiim beneiicioruni,

l;iin aucloritalis, iisque qnaque provehitis Id

voliis singiilaie siudium efiecisiis, ui sicubi lerrarinn magistri florerent aftium, quarum principalem ope- ram piiikisophia pollicetur, hoc ad publiram erudi- tioncni uiidecunqne Vesira celsitndo conducciet , coiniias .'^tlraheret, dap.siiilas provocaiet ,

1> Quid Iliberniam memorem , conlempto pelagi discri- inine paeiie tolo cnm grege philosophorum ad liltora iiostra inigrantem? Quoruin quisqnis perilior esi, ultro Sibi indicit cxilium, ut Salomoni sapiemissiino

fannileturad votum »

Atque inter hos viros, docirinac laude Ciuispicuos, quorurn partim vocalos, pariiin ultro ad Caroluin venisse ex Erico videmus , fama ad posteros certe prae omnibus ceteris eminnil Joannes Scotns. Quo aulem jnre recenliorum plurimi (jf) eiim a Carolo Caivo arcessitum dicant, nos quidem profecio iion iijtelligimus.GuilelmHS eniin Maknesburiensis, qusm primum hac de re scripsisse jarn ex Thoina Galeo (A) culiigas, quemque Simetm IMiiielmensis , Maithias "NVestnionasieriensis , alii ad verbum fere desc-ripse-

C rui!t;sed Guilehnus .Maln>esburiensis tribus locis (i) iisiiem propemodum verbis : « (Scolus) , ail , relicfa patria Eranciam ad Carohnn Calvum transiit, a qiio niagna dignatione susceptus familiarium partiiim habeLatur... ». Addit praeierea in iibris de geslis reguni Angiorura, * concrepantibus undiqiie bellorum fiagoribus » ipsum in Galliain abiisse.

Quo tcmpore ad Carohini s<,*cessisse videatur, in prinio capiie cxposniinus,circiterannnin DCCt^XLV. IIuiic, si quisquam, verum sibi Maecenaiem d(?- vinxil. Eaque Caroli facililate ita asus fuisse narr:'- lur, ut non magnopero ageret Horatiiim, cui ab An- guslo scriplum ferimt, i siimerei sibi aliijuid jiiri;> aptul ?c , lanquani si convictor sibi fiierit ». Mal- niesbufiensis quideni (7) : 1 (Scoius), inquil, liaiis-

D igebat cum eo (Caioloj tain s.Mia , quaiu joca, in- dividuusquecomes el niensao et cubiculi efal , miil- lae faceli.ie ingenuiqne Iciioiis, «fuonini exemp:a

lii hoc aulein Erici loco describeiido saepins 0 Slaii- dcnmaiero recessimus , qiiuni poliiis Buliaiiiiti:n' (Julii inen». toni. VII, p. -.:21 F — 2i2 A) sequcn- ihim esse dnceremiis. qinim illum.

(«/) i.f. Hiort. p. .oO-^iO, Siamlenmaier. p. I."il. Solilnelerus SitlliMii hoc habel, Scolum , postquam in Cidliiini se conluUsset, a rege Carolo Parisios vo- ealiim esse.

(/i| Cf. Tboni GaK'. 1. I. lestiia. p. 5.

ii) in liliro V do i*oiilirK-ibiis iiu-riilo (Ga!e. lost. p. 5) . in episloia ad IVitiini (inendain (ex codire riiiianco MS. apud Tbnmam Gale. I. I. p. *() , i» liliiis df !'es(is legum Anglitr. il, ».

(/'1 Cl, Gale. I. i. p. 5-(i.

17 DE VITA ET PR.tCEPTIS J. SCOTl. - PAKS I. 18

hodiefiiie conslanl (a), ul stinl isia : Assodenu ad A annos praefuissft iradiiiir. Phirinios iKiIiemus liiijiis

rei aiiolores; iiniim, queni reliqni seciiii siini ,

merisam ccnira lejjem aij aliain labirlao parleni; pruc^-denlibii.s poniiis.... Caroliis froi-lii liilariori pnsi i|ii:ic(l:iin aiia, rnm vidissel JoaiiitPiii »|;rKl»laiit leciss*' , qtJotl G;tllitaii:):ii ooinil:Ueni onViiikTot, ur' Uane iiicifepuil cl riivil : Ooid (iis!:>l. iulcr Stilliiin cl Stolliin!? Ut>liilit illi« soloiiiu^ oonviliiiin in aiiclo- lein tU respondii: Tabul:i taninm!.... iNcc vero rcx

queni(|ne jure seqtii poliieriint, si re vera illius osl (csliinoninin (c) , htic alieu;abimns. Kxslal iocus t'pis<o!ae .Nicolai I Ponl. IVlax. ad Carolinii (.:alviim scripliie, qno loco, ul plurinii tonlentiiiiil , liacc suiit legenda : i Hinc est, qiiod dileclioni veslrae veliementer roganles niandamus, qnalcnus Aposlo-

commolus est , qnoti jniraciilo soicnliae ipsiiis capliis lalui iiostro praediclum .Joannem ropraesenlari fa-

advcisiis MrtjiislMim iicc diolo insnfgcic vellct. Sic cialis, aul cerie Parisiis in Sliidio » (id cst scliol;i).

enm usiiale vocabal. Iicm cum rcgi coiiviv;inli ini- < cojiis capiial > (id cst ciipul) < jam olim ftiissepcr-

tiisler palinam oltiiilissel , <(iiae ditos pisces prae- hibetur, inorari non sinalis... (/) k De icmpore, quo

grandes a jeclt) iiiio niiniiscnlo coiaineret , dedit , liaec epislola scripta sit, lcgitur apiid nnlaeiim :

ille MHgistro, ut accumbeiililtus ditolms juxla se i Datum anno .\post. noslri 111, » qui csl anmis

clericis dcpiiilireltir. Eraiil iili gigaiiteae molis; Ipse DCCCLX : aliidiciint, circiler quinque annis posl

percxiiis corporis. Tiim, qiti seinpcr aliqiiid honesli B eam esse dalam. Quod si hic illiiss episloiae lociis ,

i^iTcnichai, iil laetitiam convivatitium »?.\citaret, re- uec dubitamus, quin ita sil, rc vora cst Nitnlai ,

if!iUis sibi dnohns majoribus, nnuin niinorein (tuo- hus dislribuit. Ar2;nenti iniqiiitalem paililionis regi : bno, inquit, beiie feci et aeque, nam hic est unus par- vus, de se dicens, ct duo giandes, pisces langens : ilem- que ad eos ronvcrsus, hic stinl duo magnr derici im- inensi et^mns exignns,piscom nihilominus langcns».

Scolus noster circa eos annos, qiios di.ximus, jam pridem Parisiensibus lilterarum studiis non soUtm inlerfuit, verum ciiam piaefiiil. Quamdiu airtem postea eo honore ac loco manserii, plane ignoramus : nec ullibi quidfjuam perscriptum invenimus, undft appareat, ulrum Nicolai jussu Iioin;»m missns sii.

llaqtie Joannes noster, ut videmus, intima Carolo nec ne. Staudenmaierus (p. 16G-IG7) eum non csse

famili.-^ritiUeconjiinclus in ipsa n^gia alquein summa homlnum celebriUile versabaiur. Quod ilem Pardu- lus episcopus l.aaduncnsis teslatur, qui circiter an- «tim DCCCUIl iia de eo scripsit : « Scoius ille, qui esl in palaiio ivgis (Caroli Calvi) , Joannes no» mine {b) >. iain ex his conjicias, cnm usque ab

missum affirmai : nec est quod nimiac ipsr.m le- mcritalis argtiere velimus. Consial enim, quam ca- rus regi suofueriiErigena, et hiinc Ipsiim regem eiiani aliassummorum pontiiicum mandaJa parum curas.se. Reliquum esi, nt de gravioribus quibusJam iiego- tiis, quae praeterea Joaniii a Carolo mandaia esst»

illo lcmpore, quoadCarolum venlt, phirimos annos ^ accepimus, pancis dictindum sit. Quae «luidem om

dcinceps in ejus rcgia vixisse. Hoe auiein nescimns, nino fut^re dtio : alieruni, ul lalinc reilticrtU ct iibros

aii certius etiam coliigi queat ex iilis Scoti ca.riTil- aliquol Pscudo-Dionysii ct Sciiolia Maximi eiijtisd.im

iribus, (inae Schhieterus suae (jdiiioiii librorum de in Gregorium tlieologum (qnao itein subdiiilia esso

divisione Nalurae adjecil; qnac oerie diveisis tem- credijniiir), alierum, ut, orta per Paschasium Kail-

pnribiis composiia sunl,ac passim manifestissime beruim dissensione de S. Eiicliarisiia , Fpse quoque

dtK,oiil , etmj sibi fuisse auciorem , qni a Carolo ale- retur (c). Qnae res etiam eo snmmt>pere videiiir con- fMinari, (juod ipse Scolus in prooemio libri sni de Piaodcslinationc Caroli benevolenlia ac liberalitatc sibi ol.ligissc ail, ut, quod lempiis aiii lebns gerendis insnmere «leheant, id a se litterarum sludiis impen- >.alu". Qiioad hic niansisse exislimari possit, mox (rf) videbimus , quuni de nilimis ejus falis disputabitur, Ncqtie solius Caroli , id qnod pattU ex Malmtsbn- rionse, Magistnim dicuiil Joauiicm : venim cliain celebeirimae illi i scholae Palaiinae t multos per

(a) Cf. Cale. 1. I, appena. p. 88. ib) Cf. Cap. l, cul. 9, nol. c. [c) Cf. Carni. XI, 4; VI , 35-41 ; II, 00-72; I, 77- 8!: I,4fi-77... id) Capile Y

D

scribemio lianc rciii cxplicaict *. Aliciini! aiitem , pioximo oaidte sigiliaiim tJt; conlroversiis theologicis quibus Erigena implicalus fuit, acturis, hic laninm- modo commemorandnm, ceieroi|uin mitlendum esi : de altero, quae dicere Iiahcainus, hitiic sunt.

Ludovico Iwo complura.Pseiido-Dionysii Areopa- gitac soripta dono mi.stM"al Miclctel Balhus, non , nt quidam opinali fiiernnt (^), ;'.fino DCCCXXIV", SctJ anno BCCCXXVflai'', nec in iatinnm sennonem con- veisa, quoJ ilem pulAnml viri Jocli \h), sed gtacca, Hanc lempt)ri.s ralirtfiem ver.mt csse demonstr.ivil v,

(jitod verba de « Schoh Parisiensi ejusque pr;cfeol(i Lrigcna » ipsc inseruissei. Ver!;m eninivcro, tpiod alii, qui lantiifu quajdam ex .Nicol;ii cpislola exccrpla habebani , iii his illn vcrba no!! lejvercnl , Bulaci li- tlem non expugnal ; nec id , tpmd iili qu.-Nrjd^m lcgc-

(o) Cf. Staudenmaicr. 1. l. p. IBO not. T) el p. 166 rtMtl^tniae apiid huuc noo enini. >iain ot Ii;ii;teus,

iil Slaudcnmaier. 1. I. lecte monet, forsiian solum excerpla babuil.

ig) Cf. Hisi. litl. de la France, (. V p. 42.S, lliort, 1. \. p. io, elBaroii. annnl. ad :m. UiiCCXXIV ccl.

(/<) Cl'. iMabili. aiioal. lib. XXIV, ii. 59, Uim. (iu. de laFrauce, tom. V, p. 145 cet.

aperirel, omninononcons ai Quidnoslcr iii illoccrta- mine ogerit, in Pjpa-ni/yexpesuimns. AniMviiV. EbiT,

jiol; 1,

(f) Sic Nicolai 1. verba sc h;\beiil apn;l Pnl.teiim (hisl. Universil. P;iris. tom. \. p. 184), tjni tie aiili- qtio exemplari ca dcprompta Crseait, bmd.tns j Ca- briel. Naitdci Ctilleft. ex bibiiolh. Oxoii. > Sed in- venliis est, qui Buiaeum Irauiliouiu'. insimtil.nie vellnt,

■* Joanni a CarohCrJvo mnndatuni esse, d in coittio- versia Pasohasiiina suum dc ss, euchaiisiia senscm

19

DE J. Sr.OTO COMWENTATIO.

so

cl. r^gliis li) t Criiioa iii aiuial. fJaronii » (k) : de A qucmaJinoduin capiie proxiruo n iwbis esl expiica--

li!»iis ttraeco stfrmone scripiis uitniein aiiiiiio liosiro fcrnpulisin eveliit Hilduiiiiis aijbas, (;«i ipse eos scr- vandos .loceperal, :Uqiic hn tlc iis scri|t!.il (£>) : t AuLlif.Klicos nani(i»ic cosiieaijiliios griieca liii^iia

conscriplos pro miuicrc inr.giiosusccpioms >.

Sumnitiiu l)is iVivolis (uiic ciui) iiiaxiaic howreiii habebaiil Gr.lii. iNilnbanl ciiiiii, cjus Dioiiy^ii i[»sa esse, qui |ii'imiis AliiCiiis epiicopiis luil, cl iii Galiia divmam J;'s:i CiiiisU i!i)clti!i:!iii lii". olgiisse cn-dcba- lur (c). Ludovicus i^iiiur, qiiando per lohint Gatlian!, tjui non mcdiocri , sed ali(]ua giaccae liiiguae scieii- lia iniliuhis cssd , vi.v rtporicbatur, st:it!in boruni iibroriim (juasi vci'si')ncin <|u:inijaiu iuililuissc vidc- lur, iii.iuc pcr li;id:iiii:iii) , i:i moiiitalcrio S. Dionysii

tuin , loUitn »e iis (iarct , lolainque ex eorun» saciis pliilosoiiliiaiu sibi suiim repeleret.

i)c icmpore, qua liis negoiiis occupaliis fuil, nihilj libinc apud auciores liabctur. Crediinus auleiii , noftj initlto post cjus in Galliatn advenluni, ciiam ante ni)« Dnm DCCCL lianc rcm usit vcnisse. Cerle iii librol siio dc praeJcslinatione, quein circiter annuin DCCCLJ cor.sctipsit, j;)trt inullo plura longcqiie alia (i) pro-J lulit, liiiatn quae a solis Ilibi-riiis pliilosophis aiil Ibcoiogis cutti didicisse credas. Ilue accedil, quoi] C:4i'(il<in) , piocui dubio Areoi>:igitain legei'c suiniiie] cupieiUcm, quutn Erigciiani liospilio exccpissci, noilj (liu yracci siii codicis oblilutn fuisso pulainits. Dci!i-' quc niisqiiain , qiianluin sciinus, iiisi in epislola illa

abbait^m, cutn ipsum, ciii illos scrvandos iradide- ^ dodicatoria, versioiti Aicopagiiae praeniissa , ulla ra-

lal ui). llae dc vcrsione, titoiinqiic fuit , tiiisquain

lerc coniMiciiioialiiiii esl; qnaic , si fiiil , ceric unUo

i.T p:(i!o Ii:i!)iiri potuil (c). Ii;-..{ue C:irolus Calvus, nl

cr;il iiilcianim, )u'accipuc sacrariiii) , studio Uiiice

dt^diius, qiuiin naclus esscl ICrigenatn hotuinem

prneier soliliini gniccac lingiiac perilum , commil-

UMdwm i.cn pulavil , ul a fortuna dalain occasionetn,

justam l:iii(!em iiloiiiir. liliiorimi intorprelalioticin sibi

Coijiparandi , dimiucivl. Qii;iniobrc!ti co jubciilc Kri-

gena ari iibrospMMido-nionysii in laliniini scrinonciu

«•onvolciiHos aniintirit adjpcil (/'). yiios aulcm illius

aucloris libros liline rcddiilcril , ipse Erigcna narrat

in cpisiola iledicaloria ad Caroluin scripla , quatn

laiiiio siio ArC')p:igilac praemisil ({/) : libros de hie-

inicbia coclcsii , dc hicrarcbia ecclesiaslica , de di-

vinisnominihus , dc ihcologia inyslica, practeroade-

com cpislolas.

Hoc hiboit! absidiilo Krigcna cjiisJcm regis jussu siis( epil ilhini aUerum, S. Maximi SchoHa c gr:icca lingua iitlalinam iranslVrcndi [li). FaCla igilur Scolo noslro li«c occasioiie illonim libroritm ci)pi;t , q.iosol ipsc, ulsupra (cf. iioiic.jjam signiricavimus, UioiiVaii ci IVlaximi, viroriiin s;inctorun), essc pniabai, adeo ipsius iiigiiniitin ct p)'opicr sapiimliae , <ptam conii- iieiciii, pracstaniiiim ct propler illoruin,qui cos composiiisseni, aiictoi'iialeni , ah iis iilcctuiu est, ul,

(u) Cf. Pagi. Crilica in ann;il. Uaron. ad an. DCCCXXVII, n. XIV.

tione ab Erigena signiflcatuin esl , aliunde scse iii Galliant venisse. Eo autein ioco scripsit : c llanc li- baiiisacro Graeconitn ncclare rurlatu, Advena Joan- ncs archhi nieo Carolo (/) >.

Veriim quiilqnid hac dere slaluis {k) : anle annuin DCCCLX vel DCCCLXV Dionysius absoluius fuiu Exsialea de reapudUulacuiu (cf. col.25, not. f). haec Nicolai I., i*ont. Max., epistola : t Nic. S. S. D. Di-

lecto (ilio Carolo Glor. Franc. R Scd iiuper do-

liiimus, nt reiaiuin est Apostolatui nosiro, quod opu.s Dionysii Areopagiiae quidam vir Joatincs, naiione Scoius, nupcr transluht iu Latinutu, quod juxta niorent Fcch^siae iiobis niitti et nostro jitdicio debuit , approbari. Praeserkiiu quutn ideiu Joannes multa;} ' scieiiii:".c csse pracdicetur oliui , sed uon sane sapci-e

iii quibnsdain frequcnii rumore dicalur Daiuin

aiino .\posi. noslri ili. > Ilic esl anniis DCCCLK; se.t alii voliiiit, hanc epislolaiu circiier aiiuunt DCCCLXV scriplam csse (/;.

Qiioii NicolausL, Poiii. Max., qiierilur sibi eos liliros tKuiduin inissos fuis.$e, inccrlttui esi, iilruiu hoc posiea factuni sil , ncc ue. Nos quideui hac de re nihi! cogniiuni habeinus («i).

Anastasius bibliothecartus compluribus annis posl ita de Erigeniana Areopagilae versione ad Carohiai Calvuin scripsit(n) : » Mivandmn quoqueest, quo-

librode pracdesl. exposuii. Cf. infra Cap. !V, col. 27, not. c. iNcqiie lamen id qiiod jani proximo cajdie ei

(b) Cf. Ililduiiii x-pisl. ad Ludov. Pium, An^opogi- rj loco quodam (cf.supracol. I3,uol.fl) prooemii Lrige- licis (cdit. Coloiiieiis.) piactixa. liivctijtiir Hilduini iiiani ad scliolia S. .Maxinii patere aniiua.lvcrtimiis,

lociis apud Siaudcniuaier. p. 1G3 el apud Paginm loc. hunl.

ir) Ci'. Scoii carin. X. XI ci Xil, tn edil. Schiueter. p. (;u7-(J09.

(f/) Cf. Slau.Icuniiiicr. p. IGo seq.

(e) Cf. Slaudcnm. p. 1(»3 "iG^.

(•/ )CI'. Erigenac praef. ad conversaah eoS. Maximi S.holiac cl. cct.,(iuae esl apiid Tbom. Gale. inedii. lihri i!e div. Nal., Appcnd. p. ll et III.

(y) KdiJa est h;-.cc cpislola et ft Jacobo Usscrio in episi- llibernicanim syllcge Paris. iGGfi 4'" p. iO Siq . ct iu Arcop.igiiicii (i. e. coHi^ctio piiirimarum aniiqiiarum Ar(!ii[ia|j;itae vcrsionuin ), qiiae typis dc- scripi;ie prodierc r.oloii. 1530 el i53G. fol.

!h) Cf. Erige:!. hic. snpra col. 15, nol. jf.

(i) Nani, ul alia taicamus, scntcntiam dc pj^ccaio, <ie pcccali pociia, quam Aicopagil;ic debel, j;)ivi in

ullo pacio, csl verisiniitc, eum, priitsquam ad Cari^ lum Calvuii) venerit, Areopagilac libros cognovi» "

(j) Cf. Sclilael. p.-G08.

(k) Schluctcrus coinperinm hahere videtur, anniim DCCCLV dcntum Erigenam ad iltud negotiui» iiiipulsum esse. Postquam enim (edit. ejus p. IV| de concilio Valent. quod ilto ipso aiino (cf. Ma^. annJl. Uencd. libr. 54. n. Q^, Nal Alexand. Iiist. eccles. sce. iXei X, disseri. V, § XI) habitiiiii est. commemorj- vil, hoc modo pergit : c Post hacc Carol, Calv. Eri- f!cii:>mad(Pseudo-) Dionysiuin > (sic!!]€ vcrlcnihiin «";xcitavil ». Ne hocquidein, unde didiccril, ullo uiodc icpcrirc potuimus.

(/) Cf. Staudenmaicr. 1. 1. p. IGG noi. i.

(m) Cr. SlJudetiiiiaijr. p. IGG .»C((.

(n) tsser. cp. bib. syllog. p. -i.^i saq.

-il

tl DE VITA ET l'R.rr.i:PTlS J. SCOTI. — PARS I. ?2

•ir»,lo iile vir harhaiiis i:ili» iiiiellccin capcre, in A cil:ivil P:4srliusius Uadberius, GaHii.'i cocuoltii Cor-

ii:imq:ie linsMam uansrern! valii<»ril — Seil lioc

ij«M"iius csl ilie arlifex spiriliis, ^ni hui:o nrilciileni

ariior cl loquenieni rpcil; r.isi eniin ev pnilia ipsius

:nc (;:iiilalis llngiussol, n<v|iini|u:iiii (!onii:u liiigr.is

oqueii.li procnl iliil)io s!is«u"|iissri..,. — Ciim essci

luiiiilis s|>irilii , iion pracs;iir.j*sil , vetlii |):opricU-

eiii iJescreie... — Uiitic raolumesi , iil t:intiini viriim

Diooysiuin Arcop:igilaiii) iiilra ciiiiisilai» l.:il>yriiillii

jillicilia irrelirel , et Va aiilris pr<)f;iiid!oriI»i:s invisi-

biliorcii quodant niudo-tolldcarff, oi «jiumii iiilcrprc-

lalurnin susccperal, adliuc rodderi'( Jnlorpiel.in-

«tiun ». Koiicin plane nioilo <!e illa versione Kiigcnae

ndical Guilc!mu.s Malmosi>.uric:isis, judicanl ii q;ii

ninc sci|uiintur, .Siineon DiincliTicnsis, cl. Matlhias

beien^is auiisles.

Veriini cx insliluli iioslri raliwne nou integra» illas rixas, sed eas lanluiii parles explicabiiinH, <piae Scoii fiKMinii, qii:u'<;MO liis ij.'si> Scoli parliliiis utf- cessnriam liiccni afCundtiie \iilcanliir.

Dainiiavit. i}^ilur Goili(»scaKum (/*) ul pracdcslina- lianae inieresis convicliim iliiiciiiariis, iirciiiepis^^tH piis ncnicnsis, cu:ii syiiodo I apiid Carisiucuni a. l)C(XXLIX liabil:» {{i). I>;iiiiii;ivcral eiiiidem jaui proximo aniio coiH-iliiim M<ii><iiiiiiitjm il snli Ilra- hano.qiii eo ipso lenipoie archicpiscopiis Mo;?unli- nus eral crcatus (/<). Apud iilum enim Goihescalcus. qiii iii iiiiicril.us pcr Italii^m Cermaniamqne f:iCli!i primiim ile ^cniina piaedcslinaiioiie scrmoiiom fe-

Wesimonaslcriensis. lllc : i Verl.iim », ic.qnit.» e B cissel, islins crroris a(>cnsalus fiieral : alqnR Imcc

verho(ff), Iranstulil. Qjio lii, ul vix iti!elli<rati;r la- liu» liitera, quae voluhiiitalc iiiagis giacci, quaiii pDsiiione construitur noslra » i. e. latiiia.

Aique propter hanc ipsam interprotaiionis Erij/e- niiinac ohecuritalein faclum csse piilnnl, ni po.slea oulivioni Iraslerelur, nec nisi perpaiica ejus e.\empla- lia propiiis ad nosiram aeialcm acccsscrinl [b) *. Ty- pisdcscriptaprodiitColoniaeAgiippinae unacumaliis quiliMsdant antiquis Pseudo-nionysii vcrsioniims (c).

Alierum, de.quo diximus, Erigenae opiis, inier- prel:iiioncni Scholiorum iii Gregorium (licologiim, Tiiomas Galeus, Oxonicnsis, una ctini libris de di- visione Naturae edidil (d). Acccpcral id, ut ipse ait, opera Joannis Mabillonii {e).

CAPLT IV.

Quae ges$ent Frigena in iilis tlifiologornin coitirovcr- siis, quarum pniticeps JKil.

Diiae oiDnino, vi snpra jam dccninius, iueninl thco-

I<)p;orum pngnae Scoli Jemporibus pcr Galliam com-

missae, qiiarum nuiic snmns inciilionem facinri.

Alicra de praedcslinaiione inota csl a Gothescalco,

Orhacensi monaciio , alteram de S. Encliarislia cv-

{a) Cf. Thom. Gale. I. ). K.-siim. p. 0.

{b) Cf. Ilinloir. liil. de in Fr., loiiu V, p. 420.

((•) Cl., snpra coi. 19, iiol. </.

{li) Cf. Jo. Sc. F^rig. dc divis. \.\\. libii V. Acce- dii .Appt;ndix e.v Amiiigms S. "hi.vimi GiMCe ct La- tint^. Oxoiiii e tlicalro SfhcMnniiino a. MlXiLX.VXI.

(<■) Cf. Thom.Gale. 1. 1. testim. p. 12.

;/') Erat is Oilacensis qnidcm monachiia, iiec ta-

ipsa syiiodii.<t damnatum eum iniserat lliiu-nnrv , muiiachoriim Orhaccnsiiim metropoliiae (t).

Qiiae fneril concilii Mogimtini s«iit:'niia de Gothc- scalco lal:i, doccl cpislola lIiMiwsni, peraclo conoili© Hiiper hac ipsa re ad Itincnnirum scripla. In ea igiiiir epistola (_/) : « Gotlicscalc, », ail, < v(Mut ad nos Mo- giintiam, novus superstitiones et ROxiarn doclrinam de pracdeslitialionc Dci introduccns, ct popnlos in <»rrorem niiltens, dicciis, qnod praedcslm.ilio Dei, sicul in hono, sit il:i cl iii m;ilo, cl lales sint in hoc uiniido qiiidam, qiii proptcr praedcstiiialioiiem Dei, qiiae eos co};at in morlCin irc. iioii possinl ah errore el peccai.0 se corrigcre, quasi Dciis eos fecissci ab iiiitio incorrigihiles essc, et pocnae obnoxios in inlc- rilnm ire >.

lloc jiidicium sy.odiis Carlsiacensis, ad quain Ilincm:irns missum sibi Go(lie.scalciini de intcgro judiciuidnm adduxerai, omniiio raiiim biihnit, .itqiie practerea infeliccm ilhim monaclr.im proptcr pcrtl- i'.:iciani, qiia usns essct, gravissimu poena ailcrit. Narrai hanc rem Hiiicmariis in lihro de praedesii- nalione (fc) : « Gothcsculcus », inquit, i sic, ul cl in

cogereJiir. Is lamen in coenohio Fuldensi apiid Ilra- l.aniiiii tliiitius nninere nohii!, secessilque ad Gallos, nhi in 0:ti:iceiisc moiiasleriiim sese ahdidit. Cf. Ma- hillon. aii!i. lih. X.\X, n. r>(>; Ccnliir. Magdeh., «.•eiil. IX. c.ip. '.) ct 10, edil. B.isil. cohimii. i04, ui3, 34«.

(</) (if. Miinsi, s. concii. nova ei umplissima Col- leciio lom. XIV, col. 9M) C-OSiJ E.

(/;) Cf. M.uisi. 1. l. col. y;.-') 1)-9I8 E.

meii ualione Galliis, scd S:ixo. raiii! ciiim osiis csi ^) (») (Jiinm Orhacensc ironaitcriiini projn-je essct

(ii»icC(.'.--!s Sncssonensis, el cum liac (h;:iium uiocccsi iii mcli(>|)oliiae llt;m(!ii.sis jiirisdii lioncm conccdcrei, niittcndiis fiiil iioii an-tiicpiscopo llcniccsi, sed cpi- scopi) Siii'-, oiicc.rii. Vcnini ip.sc Hiiictii:iiiis in cpisl. :id Miruhiiim I. iiiiss;), (|ii;ie csl iiji^id Fliidoardiim (cf. l''h)do;ii-di iiis!. (T< les. riciiiPiis. li!). Ili, c;ip. 12- 14), dccl;u-;i( , «ni- Gillicsc:ilciis , cpiM-opo Sces- sioiKjiisi icliito, a st- ptil;s?imiif>i j'idicalHs sil : « (|ui;» Ho;li:idijs, de cujiis parochia etai, ilii ccsrichai re- si.slcrc * Idcm. Uoltiadns cliam zpiscopaiii siio cje <-lus est (cf Hnt. lill. dc lu Lrancf, lom. V, p. uOO:. (.) Cf. Maiisi t. I. col. Oii E. scq. {)() a. Mansi I. I. col. '^IM F. sc<|., En Ics. Lugd. iih. de liihus epist. cip, 'i», (Max. bibl. l\il. cdiX. Logd. lom XY,p. tiii) C-l>;.

coiiiite Beriio, noliiiissinio iulcr Saxoncs jrpncie. Tniduiit anlem, Golhescalciim pucinlnm adhuc a |)fl(cnlihus suis in cm'tiohio Fnldcnsi « \)v.ct csse oh- ialiim ». iiic iiiia cnm eo ad Httcras incnbuii Wala- Iridus Slrabo, qiiem Inihnil amitissinrLiim. Cf. \V;i- l;ifr. po(^m. in Max. hiblioth. pntruifi, edii. Liii^duii. (oni. XV, p. iial C-G. Oiiiim adolescerci , vii;tm monacliicam pert;icsus pciiit ;ib Oiuaiio, .nrcliici». Mogiinl., nt, qiinniaui invilus ad c;iin :idductus cs- sei, ejus volunlaie ipsam iclinqiJtMc sihi jieiT.iille- r»;tur. Neque 0l2.Trii!s ei peienii defuii. Jam vero Hialianu-*, ab!)as Fnhlciisis 'a. nCL(,XXIX), Ludi)- viciim Inip. pcr litteras udiii, ciqtif dcmonsiravil, paicnliini voio piicr(!s in peipcli;iim consiricios le- ocri. Qiio faciiiiu csi, iit Goihesciiieus rcmauerc

* Falliliir; itiiusenim vcrsioms [ilurinia hodicdum jn bibliolhecis repcriuiilur exemplarta mss., lypi*

vero expreisa esi. (piantui:'. sciam, bis laiiium vellte Siiec. XVI. tif. Proueniium. AdiMAoy. toiT.

23 DE J. SCOTO

Mogiinlina civitale, invenlus (est) haerelicus atque

incorrigibilis. Honore presbylcrali abjectus, et

pro 6ua irrevccabili coiituinacia ut improbus

virgi8'cat'sus.... ne aiiis noeeret, qiii sibi (ipsi) pro- tlessc iiolebai, ergasUiio est relrusus ».

Qiiae poena niiseranduin in inoduin Golbcscalco Irroguia, inovil, ut fieri solet, hominuin tum niise- rationein tuin indignaiionem. Ac, si cui haec res niiiiiis cordi essei, cxsliierunl stiinmi iheologi, qui vererenlur, ne injuste fccisset Hincmarus, quod Goihescalci placita praedestinatiano errorc infecla esso jiidicasset.

Nee hercle, quaecunque alioquin Goihescaki senientia fuit, ex ipsius verbis, quibus eam Mogun- linae synodo explicavil, quaienus hodieque exslanl, nUo pacto colliges, quae el Hincniarus et Hrabanus illi irihuebanl, atque cum synodissuis in il!o damna- verunt. Refert haec verba, id quod hoc loco cerle summi esi momcnli, ipse lliiicmflrus. Is eniin iii lihro siio de praedestinalione (a) duas a Golhescaico iii Synodo Mogunlina scripiiones prolalas esse docet, quarum allera fuil t fidei de praedesiiuatione con- lessio }, aitera i lihellus ad lirabanum > (b) : illain habet integrani, ex hac afferl fragmenla. Haec vero Coiliescalci verba non coiilinenl haercsim praede- siinalianain. Neque enim coniendunt , praedesiina- lam esse a Deo usque ah omni aelernilaie allerain hoininiim parlein ad heiie recieque vivendum, alic- rain ad male praveque agenduni; illam proinde ad scmpiiernae vilae healiludiiiem, hanc ad aeternam fulurae viiae calamitatein : qua re fiori, ut nihil prorsus libero hoininum arbiirio sit n^lictum. De- inonstrani cuntra saiis apcrte, Deuin iiomines im- pios praedesiinasse illos quidcin ad < niorlem seiHpiternam >, nec voluisse, ul i perpeiim salveu- tur >, sed < propler ipsoruni mala merita », ideo qiiod cos < pessimos futuros esse pracscivissel t ! Quare solae illae loculiones, quibus Goihescalcus iisus cst, oSousionem habuisse vidcaniiir. At ejus- madi lociitiones rcperiuntur eliap.i apud S. Augusii- niiiu (<:), ex cnjus libris Goihescalcum sibi suslulisse aibiirainur suas. Ait enini ipse in scriplione illa ad Hrabanum [d) : < De libero arbilrio, quid teinMiduin

(rtXX cap. Y cap. XXI, cnp. XXIV c^p. XXVII.

i.b) Ipsa G(»lhesc;i!ci verba, onin breviiali aliquid dainiuin essel, describeie noliiiiniis. Ccleniin eiiiiin ;iptid Natal. Alex. rcperiuiiiur. Cf. Nal. Alex. in hisl. eccles. sec. IX et X, diss. V § III.

((•) Cf. de civil. Dei XV, 1 : « Est una (homiuuin socielas), qua« praedeslinala esl, iii aelernum le- gnare ciim Dco, nltora .Teiernum suppliciuin subire <'um diabolo t, Ibid. XXH, 2i in iinc edit. Taiiclm. l.ips. IHiiri, vol. II, p. 41:2 : « Quid-igilur dabit(Deus) iis. quos praedesliiiavit ad vilam, qui hapr eiian» «lcdil iis, quos piatideslinavil ad mortcin »? Et pas- Sim in aliis S. Auguslini scriplis tales loculiones in- yaniuniur.

(d) Cf supra (hac od.) iiot. n ct l>. Jdannes Scoiu'; depraedesl. adv. GoiViesc. cnp. \!, § Sl : « Goihe- scalcus ». ait. ^ maxime AugusUiio iiefaudi sui di>«;ma- liscausa> relerre soloi >•

(ti} Cr. His(. lin de. lu France. lom. V. p. 7>^i: Wal. Alfx. in hisl. eccles. sec. IX et X dtsserl V.

COMMENTATIO. 54

A slt,... praecipue conlra 1'elagianos... a B. Augustino plenius... esse cognoscitur inculcatnm. Unde le (Ilrahanc) polius ejusdem doctoris asserlionihus ma« Iiieram niti, quam erroneis opinionibus Massiliensis Gennadii... »

Atque haec ipsa res summorum Iheologorum siu- dia exciiavil. Ilincinaruin in Golhescalci pracilesii- natione damnanda S. Augustinum peiiisse arbilra- bantiir. Itaque acriterimpugnantl!iiiciii::riiin cj-isque amicuin, qui in Golhescalci causa (iiiflissimani ei operain praesliieral, Parduluin, episcopnm Eaiaiu- nensem. Iuter qiios Iliiicniari Pardiiliquc advcrssrio» Ilatramnus, raonachus Corheiensis, S. Prudeniins, episcopus Tricassinus, Lupus, ahhas Ferrariensis, cnnspicui fuere (•'). Ili omnes sciiplis suis eliam

B malorum hominuni piacdeslinaliunein defendenles, iisdem fere cum Goihescalco, (|uia et S. Au^u- stini erant, locutionibus ulebantur. Ne.'{uc ullo pacto ea in re culpari possunt, quippe qui nnn illum in his sensum incsse voluerint, queni lliiicm.n- rus eum suis. Hincmarumaulem, quae nou spenue- val, ad incitas fere redcgerunl. Satis enim prohe inlelligebat, cum a ccleberriinis theologis lam ma- lorum qiiam bonorum, sive gcmiiia praedestiii.^^tio docerelur, quam ipse in Gothcscalco danmasset, de faiua alque existimalione ornaiuentisque omnibu«» sibi esse decertandum. Quare scriptoribus oppone::' dos esse censebalscriplores. Ilaque ab liincinariana parie ciini alii, tiiin praecipnc Scoliis noster, qiii ge- ininam illam praedentinalionem (/) Hbris ediiis ex-

^ pngiiareut, soilicilali siiiit (g).

Composiiit igiiur Scolus libruin suum de pracde- sliiiatione adversus Gothescalcum, euinqiie edidil anno DCCCLl (li). Seincl lanlum hoc Scoli opus ty- pis descripUim protUil : est apud Mauguinum in li- bro, qiiem iufra (not. e) laudavimiis.

De PruedesUnulione liber undeviginli coinplccli- tur capita, quae prftecedii proocmiuin, subsciiuiiun cpilogus : nec admoduin ningiiicst volumiiiis. Missumi esl, lit iti proocmio legilur, liincmaro Reiiieiisi el Pardulo Laudunensi ; quoruin causae palronum se exstilisso Scolus scribit. Itaque hoc 6olum ipsi agendum fuit, ul geniinarc

§ VI, Max. bibliolh. voK pat., edit. I.ugduii. lom. [)XV;Gilb. Mauguiii. \eieruiti aucloriim, (|ui sec. IX dc pracdesl. t;l gralia scripserunl, epeia el fiag- ineiila pliiriina. Paris. IHfiO M vol. 4'". Hac in bi- biioih. palrum et apiid .Mauguinum smj^ula coriini aiiclorum. (|uos laudavimus, scripla, qualentis ex- Slziii-, facili opera iuveniunlur. qiiarc cormn locuni accuraiius intlicape superscriimus.

(/■} De sola seniiiia praede>l . non dc rcliquis duabus quaesiioRihus (I de libero hoiniiiiim arbilrio. II. uiruin l^brislus pio ofnnibus hominibu.s inorluus sil, an pr<i iis Canium, qiii pracdzslinati siiil ad vl- lam), quae et ipsat; acriicr propuuereiitur , ideo locnli suums, quod haec ipsa oiuniuni capul ei (liia.ii paiciis fuit , ncc t^colus rcliqims illas

CUIM\il.

'^ (tj) Cf. Eccles. I.ugdun. lib. dc iribus epist. cap. r)9:in Maxim. biblioib vel. pair. edil. Lugdun. loni. XV. p fi8T 11. seq.

(hi Cl: supra Cap. I, (ol. 7, nol. b.

25 DE VITA ET PI\/€CEPTiS J. SCOTT. — PARS 1. 26

iUan» pfa(,HJesViii^iionem, qm^ ab llincmari Parrtu- A PK^ril : nocenli(»r siionin» causac fuit, qnani uti- li(j!ie ndversaiiis derpiulcbaUir, iilonels argiunoiUis

oxpugnnret, sln ininns, G(Uliesv?a!oiirn rc vera jjr^e- Ueslinaliaiiae hacresi airinem fiii^se oslemierel. His igiUir iii rdtiis (jiia diligentin vcrsanis fjerit, pfinlo acCistalids porsequemur. Quac. auletn praeierea (le S(;nii liliro, (jiii miiic iii nostris esi manMu/s , iiieitioraiu cligiia vicicanUir, ca dcinccps expiioa- iiiiiiiis.

OeColliescalco niiiil (lubil;U»ir, quiii < diaboliciim isttid (Idgiiia » fiicrit amplexatiis. Legimus etiim (a) * ox Golliescalci serleiilra dnas esse in Dco pr;«(3esli- naiioncs, atieram bononim, maloriimaHeram : illiiis coactn fieri, iit iina homirium pars recie vivai aJ(|ne ad aeieinam beatitudinem perveniat, Imjus neces^i- laic iiiefuclabili alieram marialium pjriem et im- " coinmemoranda esse videaniur, ea pro lnijiis volii-

iior.

Maxiiiiae auiem Inrhae, ni'inxinn.a Kominurn tum adHiitalii) iiim iiidign.ilio mola siint eo, quod Scolt lil)er sunimani illtj quiiiem erga Deiiin pietatem spi- nibal, at enoriim, incpliarum, mirabiliumque re- nim, qiijts illa aetale iicc faiido audivisscnt, iiiulti- liidine referliis oral iiigcnti. Hoc iijilnr, qiialeniis iii praesentia fieri pol»sl, declaialiui, j:ti)i dc lolius libri sumiiia uispiitabinius.

Quac siimina liac fere in re vcrsatur : non osso duas in Deo praedestinationes{f), scd imam lanliu!i, eamqiio hominuni bonorum.

Atque Iiujus quiilcm rei argiimenla reporiunliu" plurima et perquam varia. Hoinin quac m;i\iitie

pr(d.'e vivereciin aelernamiricurrere calamilalem ». Stimma adco cum indignalione acerbissimn iii Go- ili(rsc;>lcum convicia iiigerunlur (t). Quaiwquam au- ttim Scoto id masime spectandiim fnit, iil infolicem jllum bomincm lanti erroris coarguerctpoiiiis, qnain acciisai'el, lamen nelevissimumqiiidem argiimenlum, <|uo hac in re patroni partibus satisfacorel, pi-oferre Siiiduit. TeneriGethescBlcum praedestinaiianae liae- rosis cnlpa nusquain demonstrat, iiusquam non cre- pai.

Noc niinus in altero illa, quod Scolo perficiendum fuisse monuimus, suorurn exspcclaiio est decopi?.. Nam et si fortissime adversijs geminarum praede- siiiiationiitn lerricula proeliaius est, laiuen illud lan-

minis ralione (|uatii accuralisbime cxplicabimiis. Sunl etiiiu ila &aiie ooniparala, niliil ut ni;tgi» ;ul vcrum Scoli ingcfiiuin declaiandum pcrliiieat.

l. I Diviiia voluiilaset divina praodcstinatio omrii cirent necessiiate, qiiae eas vel impcllerel, vol iin- pediret: illa, ideo quod est suinma oinnium rerum causa ; liaec, propterea qiiod, pariler ac voluntas divira, Deus esi (g) ,.

Quld iiide ? Nos qui.lom non videmus, quid baec sili vclint, nisi forle aul diviiiam volur.latcm oum liinnaiia eandcm puies, aut ca ipsa- dccausa, qtiou illa esl libera, lianc qiioque liberam esse arbilroris. Scolus nos incerios rclinquil, praelcrquam quod ;dio qiiodani Inco {li) sci^ibit : c debuisse crcatriccm vo-

lum.quodnec curare dehiiil, juste inipugnavii, iljud ^^ lnntnlem divinam crearc volurtatcm lioiriinis siii si autcni, qiiod proprie petciuitim fuit, vix curavii, ac niileni, id csl liberam i

phimlMiO soliim, ut aiant, gladio invasil. Justc enim impugnavit illud, qiiod Hincirisrus ciim suis in Go- Ihescfilco datniiavcrat; proprie peiendum fuit illud, qudd Hiucniaiijinae pariis adversarii in Golbescalco, ut ita dicamus, defendcrant. Atque haec, id qiiod siipi-a a noWs eKpositiim est, tolo coelo iiiter se dif- fcrunt. lllud ubique sibi aggrcdiendiiin sumpsil (c) ; in hoc iinpetumaljquein eiim fecisse conccsscriinus.

II. t Qiiaecunquc de Dco praedicantur (vchit es- senlia, sapientia, virlus) suiit unum » : i attiiii pihil dc eo verius et honcsiius diciliir, qiiarn jiracdesii- natio ». i llaqiie eliam pracdeslinalio i!iiaesi(i) ».

III. f Contraiium cst essenliac — non osse, viiae — inieiire, jiisliliae — pecc:iluui, Lealitiidini — mi- seria : quare eliam coruiTi onusae (duuo illae prae- deslinaiioiies) inler se conlrariae sinl nec* sse est.

ideo (^uod inier ?.rguinenta, qtiibus illud everiere Eas igilur uaiura diviiKi, quae uiia laniuni esi ac

studuit, re|ieriuntur, (luae eliam huic opposita dixe- simplex, in se coiijiinctas habere nequil (/) ». '"'^ v")' IV. < Boni piobi<|ue homines iiiiila «eccssilale ail

Aique de illo aut victo aut non victo inter eos, . virtulejn compeiluntur : adjuvanlur autein graiia advcisusquos Scoto res esset gerenda, ne niutivisse -^ divina, cui co()i>eraniiir siia liberiatehiimaiia (h) » qiiidmn inveniiniis qiiemquam ; ipsi quoque illud V. < Mali pravique homines «ulliui coacur s

siimme improbaveranl : hocaulem, quam iioii vicium exisliniavorint, infra docebimus (e). [laqiiejani hinc satis paiCBc arbilrarnur, qualein Scotus patronuin

(/() Cf. cap. I, § 4; cap. IV, § 1 .seq, ct passitn.

(b) Cf. proocm. ; cap. I, § i. 4 ; onp. II, ^ i ; can. Hl.§4, §•!; cap. XI, §2;epii. §5 '^ ' '

K) Cl. cnp. I. § 2;cap. II, § 1, § C; cap. Xf, § 1 ; crqi. l\, § 3 : praelei-ea liuc sunt alf' poMda i!la fep«i argiiinenla , quoruin pondeie (cap. II — cap. VIII ) geiidiiam praedeslinalioncmstusin dcpriniei-ciiitilur : qiiateiuis videlicet lioc piob;Uuiu voluiit, non posso Doiim aiii libero hoininum ariiLirio vilneiii , aiil ad moruin praecepla ini?raiida cogerc (iii^-ni- qiiam.

[il) Cf. cap. IX — cap. XIX, qiiorum suinmain nio.v

ad pcccandum pereuiidumve adigiiiiiiir, qiiamvis SS. aiictores iiiodo quodain abusivae ioouiionis soleant dicere praedestinalosad mcrteiu, vcl iuteritum, vcl

prupoiiemiis.

(e) Sul (iiiem primae hwjiis capitis particulac.

(/■) lsi«s videlicct, (jiias Scoliis(ioliiescah o tribnit» qiia(»que aui * vivendi » ant < pcreundi » nccessiia' lem liominibiN imponnni. .

(g) Cf. II, § l, § 2. § G ; III, § I. Deum essii dfciC Scoius illaquacDeo sunl c .suhstiMiliulia», non cae' cidonlaiia .. C-f. II, §2.

(//) Cf. Vlll. § l _ § 4,

(i) Cf. II, 5-C; III, 1,4,5

(;)Cf. IM. i.

(h) Cf. IV, 5-8; m, 7.

27 DE J. SCOTO COMMENTATIO. 2

pDfiiaiii. i)i;niO |ioccahmi, oiiinisque yieccaii poc- A oiiiiiiiiiu prin<^i|)iii!ii ij ) deseninl, deorsiiinquc lorf

11.10 propria innniiiis voliinlalo, libeio arbitrio xiiale quoriiin conupiiunes suui, iu iiiliilum reiiire co:i

Kioiiiis, liasfiiiiiiur ;.() ». teni!uii(; qiiod coiiira, (|m;ik suni pfccal» pjii.sq!;

De iil;<'to voliuiitiiii ;trbii.nt> Scotus hacc docet : conscqueuiiis opposiia (iii(cgiii«s, vita, IjealiiucK

« ipii taiiluai reiio vivciv possil, iioii prave, euin &iir?,uai vers:is leiiduiil, iinumque illiid oniniuni prin

111)11 poiiitus essc liliiMuui ; libenun eiiiia arbitrium cipiuiu appcliinl. — Qiiid eiiiin appedl iinpiorui

c^se eiociioiieiii siv<- lioui, sivo iiiali {b) >. oinnium el diaboli nei|uilia, nisi ai» eo, qiii c;

iiiiic :i;iiein (iin!(! a cap. IX) jam « liiii copia ma- suniina esseiUia recedere in lanluii), ul eoruiii na

ii;ibii;d [ileiiiiui l)(ii;g;io » ciroruin iiicpiiarunique tura , si icx diviiia siiicr<^t, in niliilum mit:ii

• (>j.!il,i!l;t coriiu ». Id quiiin iii prioic parte miillo lliiic ii;iiii(|inj iicquiiia csl dicla, qiiod ucquicqniiii

ininu.s u.sti vciiiic!, (['lao ibi cx co gouere roperiren- id est niliiliini essc couieiidil {g) >. liir, i.Icruniquo cousiilio praelcrinisinius. Quaecuin iia siiil, facilciu j:\in liabcnl expliciilui

A»(pie liac in parlo (cap. IX — cap.XIX) dispula- peccalornm pooiiac. Siiiit enim niliil, nisi i voliiuu

li(iiicii) suaiu Scoiiis jior longa (juaedam alqiie lene- lis, quae poci ai, cnicialiis, qiiibiis afticiliir, diiiii ei

bricosa iiiiiera circumducit. Ucin lolaiu in uiium quae luale aiii iiidigne iti^peiii, babore non siiiiiiin

corpiis ctiilcctai;!, ad iiaec i-esecari jiosfec exisiima- B « ^U'" enim iiii|iioriun nequiiia nibil aliud ajipe

vinius. l>i> idsi abco, qui csi sumina esscnlia in lanium r(

yuiiiijiiid esse ptilalur poiyali, <|uidquid diciiiir ccden;, ul corum iialiiia iii iiibiluni rcdoal- dill

peccaloruni iMionae — omniiio iiibil esU i iNemo cullas ei cx aclcniis lcgibus obsislil, ne iii t:iiiUii

^eiiiii!) liO:: viiiol, liisi qui sonsu carel, loluni, quod cadal, quantuiii voliol : e.x ea dilbcuUale iabural

diciiiir, pecc:auiii c.itiS(jiie conscqueuli:is, inorleiii laliurando lorqiieiiir, juinitur, crucialur (//) >. alqtio nrisoriaii», iion i.liud esse, quam inlograc vilae Quibus exposilis <ii!odamiiiod(i jam paiero arbitr:

iieai:i;(|!ie cornijiiioiios, iia ul singulao singulis oj)- iniir, queui raiio pocnarum auciorem liaberi jubeai

poiianlu!-, i:il.;griiati poccaliiin, viiae mors, bealilu- Hiic igilur, quae dc eo doccnlur, afforeuda esse pii

di-ii miseiia : illa siinl, baec j^enitus iion sunl ; illa lavimus.

iiilra icrniiiios naluralium fonnaruui iiilelligunlur, 1'ervcrsa igilur voliinlas, quam proprie etpeccar

liftoc iii (Mrum dcicclu aiijiie privalioue iicscioiido ei ptiuiri dociiiiiius, iio:i iiliundo illos cruciatus siioi

scimtlor; illa nialeriain, fonnam, speciem babeiit, quibus ob ii:e.\piebilcin islam lilddinem, nequidqiiai

l:a,"cTr!:'.leri«, io;i)ia, sj)ecio caroiil (c) ». qiiasi < objocU):i vilae qu:iereiilein etfrliigere cla

Ex !iis t(.-i)cndiiiii esl, quom seiisuiM liabeanl iilae ibros >, allioiliir, iioii aiiunJe etgo illos criici:ilt'

Scoli lociuioucs, (|!iai.;ssunl : « peccaliiui iiibil esl», C percipit, uisi ex !i:.c ipsa perver.sitale ac libidiiio s«i.

< poti itii pitonHC Siiiit liuiiae ». < .Noii oni;ii :i!ia siint iiir.lrumcnta lorqueiidac ia

Jam vno o! poccalum, el pcccalorum pocnae ac- picialis praolor insam iinpictalem ; unicuiijue siq

curatius doscrii)oiida suiil pliciiun bol de suo pcccalo : diabolo sua (>i

Fcccauim uoii (!Si iiaiurae (;/)(< sefjiierelur Ciiim, perbia suificii ad torqucndum ». < Unde pecc:

ciim Ueiis iiaaiiaiii roc.rii , pcccaium esse ex lum, iitde «lors; iiude niors, inde niiseria, quae e

Deo jf] »),scd Iibor:ic voluiilalis : csl auloui < ii.olus poena vcl swpplicium (/) ».

pervcrsusvo!ii:ila(;s liliei;u?, libero siio ari.-itrio niale Alqiie ex bis, qiu^e dojicccalo ejtisque poena sii

iiieulis, ciiiii ijuis avcriilur a diviiiii vercqiic luauen- dicUi, plauum cssc arbilramur, Scotum, duin cu

tibiis, cl ad nuiialiiiia alqiie inccrla coiivcrlilur ». stare sibi vclil, ncgalurum e.sse, Dci uulu ac jiis

« Pcccaliinrj virielicei cjusquc coiise«[uei!iiae summum jicri, ul sii, iiou diciniuspeccaluni, id quoJ jam a

{„) a. V, § I --.; VI, 1-3.

ifc) (.r. V, 8-0.

[c) U. A, i. i>. Z\ XV, 1, 5, o-C; ei p.issim, r.olormu iioc lnoo, id q;ii)d seiiiol atque iii uiiivorsiim diciiiui vtliiiiiis, illafTi Scidi sculeiitiaui de peccalo, (ie |)o«;i;i, (iiia('(|!if i']iisdoiii siiiiJ goiicris, propoiii- Uitis, iiii:iiii iu libio .;.; praodcsl. soquiliir.

(a) lloo osl 1 n i, (ptae \ere csl, » — « quae aii- qiiiil siib3i:tt >>. Ct. X, u.

^,-) cr. \v,4.

(;; lio(.esi • Oeiim. un.nn) oiiiiiiiun roniui c!ispnli:im atqiie si»i)>laiiiiaiki. » ♦^!. X, h\ XVill, i. 8. I»e jian- tbiisiiio j:ti!: I i(K: :>.<icl; ([uaiii ciiiii i;o(- iit libro Sco- lus i.oii Oiiii'.:oril.

(g) Cl. V), XVI, -l-G;X, i. i; XVlll, 7, ccl. Alquo tioc loco pr;ioioroiiiida iion \idctiir Sioli i)CiiU'i!li;i dc pcccaiii origiiiali, i|ii:te qitiiicrn in libro tle p»aci:osl. logiliir liis loic verois : » ntiiiics lio;:ti- nes iii ptiiiic» hurriino {lOccavoniiit. Qii;.i;<tiu;iiii aii- lcrr. gi';\or;iii'ii« vsTiitis l>uni;ini i.aliiiitiri iit ni iio.^vii Dcur; baoc laiitoit pcccaru iion jioiuii. i|ui|ij)e (putui l«ei)s iororil. Qiiare ncct-ssc Cst subsiiliiliiiii e.^se a

Deo in primo boiiiii;e ctiain oiiinium bominum pr priaiii voiiiiiliilcii., :it jiit^ itii iii ou peccasse noii ti lur;eoinniiiiii gi-iicraliUiicm, scd itniuscujusque iui viilii^iiti voldiiUilcm ». Cf. XVI, § 5. I) (/;; Cr. XVI. h: XVIII, 7. tisi aulem dilige l(^r :iUoii.icii.ii!ni , qtiiil pro|>rie ailiciattir poci Qiiciiiadiiio.iiiui if:iiiir (d. siip. nol. d, e) ii:iiiira |»ocoal , aod perversa voluiiUis : sic n liiiliira |iiii:iU:r, scd cadein voluntas pcrvet's:i. ; (iiie li;io |)orcoii>iii;ido liansri'rii possil lacus q ilam ox caj). \VI, ^ 1 : « Quid? Si tiiilla luilt fiioril puiiiia , uuiiitjuid erit misera ? Non vid. Qiia ciiim (-.iiisa aliiiua natuia eril luiscra, iiisi li rii piiiiita? Il:\(;iic si iiulla naitira juiniri |)ole«^l, m iiaiura miseia i-rii. — Oiniiis aulem itaUira aui Di esi. aiilab eo lacta, iNaluiain ve.^t ctealriccin t .seriat; esse capacem, dcmciitissiniiitn csl suspu» (.-le.tirix auu':ii ii.itura, qii:t justilia puniluia luiiiii-as, ijuas ipsa creavit, iioii inveiiio. Xulla lict i:;uiii-a |iuiiiolur; i.un piii.iui non ciil roiKri

cr. XVI, i. u.

(i) Ct. -Wl G; XV, 8 01 pluribuslocis.

29 DE VITA ET PRi?:CEPTlS J. SCOTl. ~ P/vRS I. 30

expiesse negavii, sctl peccali poeua. Neqiie fulliiriur. A placull pniicre. — Si Domlii!; oi-.d.an- 'u suuii! m,.\ ConUiientcr eniiii velat, nc qiiis illoruiii quiitqu^tm

u Deo ellici puiel. Nam, quod ailiil sil, i;l iion « esse a Deo, a quo illa laulum sinl », quae vcre csse iticantur : nequ.'; id, quod ex perveisa hoininuin \oluntalo orialur, ullo pacio ad Dciim auclorcta lelcrrj possc (a). PermilU lanium a D*o illa, ut « liant luoiii proprio liberoque rationalis creaUirae, perverse uicniis naiuralibus bonis > : < «Jeserii lan- luin a Deo, qui sini piiniemJi , ut sua propria pervcr- siiaic punianlur {b) i.

Concesso autem, pcccatum ejusque poenam nec esse, nec a Deo irahere originem, racili jam opera Oeii!0!istrntiir, ipsa a sunimo illo numine divino ne praesciri qiiidcm , neilum cuiquam praedeslinari

erubi.ii ;ii)i'llaie ilciluiu \pro non t»le<'lu), c;ii S, Augusiinus crubcscercl, eundi-in pioditorcm vocare pi':i(Hloilinalii!ii k (|>i'() iion praeJc^slinatO) [lij ?

< ynoliesciMniiio i-\\iu <liciinltir priicilcslinstii bo- miiics impii, quacfiue ad eos peilinent, |iul<'hcrr»irn» bt saluberrimo itlo coniraneiaiis modo intcrprcian- dum cat I.

At in boiiis tiomitiibns corumqiie viriiiic ac ;ir;)e- miis res socus sese habet. Ilacc ct voie su.ni, ft a Dco facla sunt, et ab infsniia Dci t)oi:cvoi iiti;i ei graiia danlur, Qtiare horum praodosiinaiio vorc ac proprie dici poiesl, neqiie, qitum a S. Scripiiua oi ;• SS. Palribus (ioceliir, a conlrarii» osl accipioo;!;. [ii.

Ptiustiuam laiiien aJ roliqua pcrganius, suiijioioii-

Kes dcatiiendo oonficilur. « Est (enim) divina prae- ^ ilnn» viileiiir disp;ilaiioiii no3lr;;0. quoil Scotns suljo-

desiinalio omiiium, quae Deus faclurus erat, anto cil suae; senlentiam dicinius de igite a'ieni<i apud

secula piappataito alqiie dispositio (c) ». « Tan- inforos. Est aiiteni haoc ; « ilaiul facilo crcdi poiesi,

liim (aiKem) in Deo valel praeseienlia, quaiiiuin aliuni etitn csse, praeier ipsiim, qiii c^\ qii .1 niit

piacdcstiiiatio; plane, qnia nnum sunti. Exoederoi miuuli eloniotiiuiu. Noc imoii;jrue credetiuutu, (jnoa

i^tiidcm praescienlia praedcslinaiionis fines , cum coipora sanoioiiiin in aolboieam muiabuntur (jueii-

llla oiiam aU eas rcs perlinere puJetur, quas Dens talotn, quac ab alia oonsumi non polcsl; iinpionim

noii fcoil, velitt peccaia : verum enimvero, quac Deus 1)011 leoii, ca non snnt; quare nec ab eo praesc.iun- lur. Aiqiio sutit ciiam < el pracdcstinatio cl piae- soioiiiia unins ejusdeinqtie diviaue mUtirae, in qnu alitid aiio plus niinusve non est : ubi c-t natiirae simpliciias, iion e&i ulla diversiias, quoiiinm i.n ea (inn.ia iiiiitni suiit (</) *.

veio corpot;\ iii aercain qiialiiaieia Iransitufa, ni ab suporloie igiie pati;innir. lliiio osl, qtiod di;:bo!ii.<i posl lapsuiu (lotiusiis ab aodiereo spalio, iKijuncii.ti csl ei iitvilo :ieteitiii oorpus , in qiK; poinias hii;ie sii- perbiac Itial (jj.Quod si cui incredibile videtur, cor- pora scnipcr arsnra, ncque tameii peritura, vido.at s:ilaiitaii:!i'ain in igiie vivain, vidcat lapidcin usbe<

Esi ergo njaitifosiis&imum, nec peccaia, nec eo- ^ sium (/;) ».

Knm pooiias praesciri a Deo aut praedeslinari {e). Vcnimus nitnc ad «lisserendi demonsiraiuliquc

Quo;l si niliilo secius i dicitnr JUeus et fecisse ea viam, qu;un Soolus boc in libro ingio^siis est.

^i praescivisse vel praedestinasse, ad exercilium nc- Ilaec vcio ex iis , quae de lolitis libti argiiuieiiio

■Strac intelligenliae Dc-usprocuravii, et in scripluris suis ei iii traciaioribus ojus, iii audieiis tales locn- tioimin iiiodos evigilaret nostra inlentio ad inielli- gendum, quid in eis niyslicum laleal, non quid sim- plc.v vorboruin giiperlici;'S osieniiat {[) 1.

ynein lioc loco dicat mysiicum sensum, pluriinis ex- plicalnm legitiir. Sciibiiigltit:', portTiiilta « a coniratio» osse aooipiciida : < in sccttlaribiJS lilicris rarcas dioiiis csso, qiiod iinlli paro;tnl, hice;n, quod no.i lti<;i!aii, ( itidiviiiis Scripturis invcniri Ji:duni prodiloicm anii. cuni a Jesu appoilalum, cnm fuerit Inimiiiis.eleoliiiii, tuiii fiicril niyii elccltis, el «>jtis giiioiis pliint (f/)». «Proindo, 1 ail, « noiividco, cnrSS. patres>inbiluient, puleliro loculiouis modo liducialiler cnuiitiare }ii'ae- desiinatos ad poenam vel interittmt (pro non prae- desiinalis), < quotics iis in libroruni suoriim serlc

(<i) Cf. Itl, 5; X, l-b ci saepius alias.

(t)Cr. X, i-5;XYn,'i.

(c)Cf. 1^,2; XI, «-7; XII. i soq.

(d) Cf. XV, 5-4; 5-6; XVIII; praef. in fsii.

(e) Cf. XV, I ; XVJ, (>; XVil-, i, cet. eel. (f)Cf. XVI, 0. Cf. XVII. 2; X, 1 seq. (<f) Cf. X, 1 sc(i. XV, 6-7. -2 ; Xlll, i scq.

(jfi) Cf. XHl, '1; W^h ((|no laiuoti looo baiio ffiu longc aliler oxpouil: diiii otiiia idoitoo |.r;iesioion- liniii praeilosiiiiationcni iion propiie, scd a conlratio praedlcari dc Deo, (pjod iti ipsuiii non caJai leiuporis ratio); X, t seq. Xil, 2; XV, 2 cct.

D

cji:irraviiiiiis, salis forlasso paliierit. Yidiinus igilei* loiigc ciini alia vi:t iiioedoniciti, quatn roli(p:os ojtis aelaiis llieoi'.>gos, quaniquo ipsuiii dectiil. Uli eairrj t^olis prope!no.luni S. Scriptutijc ei SS. Piitrutn ii-sii- moniis auoloritaliLu.-jque nileb-aulur, tiic « dispala- loriao arlis, 1 ut soribi:, « ro^iilis > iilobaltir . ilii S. Sciiplnrae Cl SS. Palriiiii ;itic;orilaiibi:s piu ac t-injplici atiiir.o se sttbjiciebani, liic auclorilatcs iiias (hiro ac supcrJio iiigenii sui iniporio sabigobut. Me- niiniinus piofeclo, quani contomptis artliioiis, qtiorl conlra seracote vi.lissot, lU asciaoere videah:r, eiri;- coril. H;io arte, qiiem illo bo.-iem non prelligaioi ! Ivsltjoidem, uiipscquoqucS. Soriptttr:ie, S. -Anfinsiiiii loc;>s siiae sesilontiao argiiiuonui profcraJ, veritm ll:i, si, 0! hisvcibistitamnr, jiniea ipsi seulentiiiC sjuiC rue- rini [)robaii(/). Neqaefaccn^nfmpossumus, qtiiiiobis-

(i) \1-.K1V. Est :'.tile;n <cr'.c miriim, qtii f.^<'li:m sit.iil S.-iiius, qniiin toalormr. boiniiiuiu piiicde^ii- ii:iiio:icni noco.^iSaii^.tn itbtip.ie di."ieiil piave agcudi o;4ti.sai:i, iii»n Lamt:ii de LoiiOHiin noiniiinni pi;n.-(io- siitiiiiioiio laiiqttiiii! ncccssaria be^ie vivendi o:iiis;4 cogiiavofit.

(/) liic •tomo non reminiscetur, opinantur, Uii-

gr-liis.

ini C.i. XiX 1-i. Supra aiiloiu di\it, solam loti- soif^iiiiiMii puniiii.

(/) E;id(.!ii pla;u' ooiiiiiiihi; Sootiis iii liliris do div. iSa;. Cf. tlocic. iti cpliemor. Uomiciis. Fasc. XV>

51

DE J. SCOTO COMMENTATIO

m

sitiim, vA ainnl, liac de ce ifsciiUj ex Scoli lihris de A monstraiivaui, r^-solulnnm. Earum exempla. iii pri)-

<iivisioiieN;ti'.ir:ieaiTei'ui!jiis.Sernio«;sl<!ess(.raeScri- pliirae ei SS. PalniKi aiK-lorilile. Scrihiiaiileni {n) : < Aucioiila.s v:K vo;a rnlioiic procossil, no(|r,;ii!ii;»iii niiioc.v p.ialoriJ;iie:<tr!iiii^:Uiierijaitc!oriias,(ii!;ii^ vcra nilioiic lioit :ipi>ioi>«itjr, iisfiiiiKi videliTr esse. Vei;i

auleiu jaiio nuiliiis aucioriuuis. asiipiilaiioiie

roboniri inHiget ».

Nc<i-.;e lierclo, qiiinn Scoli inccpta gravilcr rcpre- hendcriiniis, qiiihiis e.vcusari qiicaiU, siicnlio pra«- lermiuainus. Traiistiileral (cf. siip. Cap. lll) Caroli Caivi jussii lilnos l^scudo-Dionysii Areopagiiae el Maxiiui, quos re el f;icio a virir iitiy, quilius irihui .solebaiil, conscripios pulabat. liaqiie magnaiu pio- feolo partein suninia stincieruni viioi uin ;llorum

aucioriiate factum esl, ut, qiiaj in illis libris repe- risset,atieo ad!!niarel,nibii iil iis nrbitrarettir verius, r.ibii (iiviniiis, neqiic ullo pJtcto iiul)iiaii<luin e«se eenserei, qi);e vei in sacra Scripiura vcl apiitl SS. I^fllres edocms iurra!, aJ illoruin viiorum philoso- phiaiii rcsccar'. At(Hie Scoius is eral. qui, 'iuot'- cun(|iie voruiu esse sibi pcrsuascrat, .'•anclum duce- rel sfoqiie loco lib re coiiliiftiuluin. Ail ciiim in priiTio tif NitiUiis (/)) ; * Nun il;vsuin terriius ;iuclo- ritai^, 2ut iniiius eapaciiiiii animoruin oxpavesco inipciuiii, ut ea, qua; vera ratio clare coilieit in- «Jubituili.i-qu;;, dilunil, .Tjierla frnme proniiiUi:ire coiiiuntbu', pr;esertim cumde t;,libiis nou nisi inlcr sapiciitcs irciCtaiKliiiii sil, ((uibus ni! sinvius esi ad auilieiidiiin vera ratioue, nil delcctabiliiis ad iiive-

(■es.sii hiijns operis osleiideinus. llis eiiim laiiquam iiiili quuHam ei huncslo humanae r:itiucinatioiu.4 ■ qiiadtivio ;td i|isarn dispuhindi di^ciplinani, qiiae esl " vcrilas, omiiis in ea eruililus pcrvt iiiri n;m (lubiiai. Uujiis discipliniie regulis nccessario iili julteiniir, diim adversus Gcthescalciim (iJiemdam rcsponderr compeHimur ».

Quam isl(! hoc loco pltiiosophiani- cum vera reii- gione e.uideni conlendil? llsliie ea , qiiac i!/is leirpo- rihus communiler hocnouiine appellabatur, qiinc(|u<i vix aut v.Q vix quidem dialeciioae fines transgretlie. balur? Ipsa Scoli \erba , nisi forlc < a coulrario i siinl inlerpretanda, eam rerle philosopliia<u si^nili- cant , ciijus inr.im vc| primarium imiiius hac iu re B cornalur, ut instrumenla quasi ae uiachiuainenta, qiiorum ope pliilosophi regias moles snas esciiaiti, oomparet alqiie swppt^dii.et. Undt; autem t;iiita oni- niiini rerum perturbaiio? Sunt, qui cjus causam ad panlhei.Muum Erigeiii.inuiu referaiU (</). Qinwl non- tra Schlucterus afiirmat (*i), i illain sentcnliam fve- i';tm p!iih>sopi:iam eandem esse cum vera reiigioiK;) in aucloris iioslri orc non magis cssc suspeciaiT^, qiiam id, qiiod prope oinncs SS. palres doceant, le- velationeni scilicetChristi essesinnm:im sapiei:ti;ini, alque omnem conlinere philosopiiiam >. Veriiiu Schlueteriis satis aperle declarat , sese illam Kri- gcnae sententiam in ipsius Erigenae liiiro ne ;>.i- spexisse quidem! Qui enim iieri poluit, ut a vera ejiis sensu t;mi procul abcrrarei? llla E'igenae phi-

5lij^;andi;in, quiUKlo (iu;eiit!ir, nil piilchriiw ad coii- C h^ophia cerlc diaicclicam conipleclitur, <niam i'i-

lempbndum, quando invcnilur! » lluc accedil, qiiod Scoi! pieias erga Dciim plane insiguis est di- ceiitlA, lUqoe Anasiasiiis Bibboliiecariiis viruin eam piaedicai < pe/ omnia^sunctum. i

i^ostiemv; ccile opeiie preiium failuri videiniir, Si\ illa, (iiiibus Crigeiia < dialeciicie suui srtis > «isuui probitre conaiur, in angustum redacta rciule- riiniis. liicil igitui' (c) : : Curn omniii piae perfectse- que dociriuic modiis, quo cninium renim ralio apcrlissimcinvenitur, in pliilcsophiasitconslilutus, de ejus divisioniijus quaedam sunt disserenda. Sie «liim, iil aii S. Aii^ustinus, credilur, « non aiiam esse phiiosophiam et aliam religioiicm, cum hi, quo- I um di^ctriiiam no» appiobanius , iiec sacraiiieiita

inen < Christi revclatione > coniiireli non dixcrimus, iiec SS. Palrum quisquam dixcrit! ^

Nobis auteni ad illum Erigenae Inciim accuriiiins perspiciendum plurimiiin conferre videlnr, (|i;<»il in librisde divisione Naturae (f) scribit; < ars iii.t, qiiae AtK^EXTtxni dicitur, non ab luimaiiis m;icliina:i<i- iiibi!.s est f:icta, scd in natura reruni ab auclore <.ni- riium artium condita , a sapiciiiibus invcnla, ei aj uliiiiatem solerti^ rerum indaginis usilata >.

Vernm iieque iioc, opi;i;;n.ur, m^gligendnm esl, Scoliim forlasse hac sola de causa veram philoso- phiain ciiin vera religione eandem fecissc, ut sigiiili- (Carct, eas iiiter se nihil prorsus reluclari aiil advei'« sari. Qua re ficri , iit, qiium iieiilra neutri obtrecia-

nobiscum commiinicanl» )>. Quid csl aliiidde piii!o.so- '^ rel, sei! allera ciim altcra conconlissinie quc;U vive-

phiji traciare , iiisi verae i-cligionis , (pia summa onuiium rcniin caiisa, Deiis. ei huniiliter colitur, el ralionabiliter invesligalur, regulas exponere? Conli- iitiir indc, veram esse phiiosophiam veiam religio- nem, conveiRiroqiift , Vi;i;i!u icligioncm esso veiani j'liilosoi)[iiain. Qiwe dum mullifaiiam divid;tUir, bis binas t;unen pai tes principaies ad omnem quaestio- licin solvcndam iiecessarias hiibcro digno.scitur,qu;ts biline po&suiiiUs diceie divisoriam, diilinilivam , (!i;-

p. .'iO. Cf. cliam /iis/. /,•//. de la Fraiice, tom. Y, p. 420 seq.

iii) Cf. (h; N.il. 1,71.

{i'j C.ip. Oy.

re, eiiain allera, siimlat.iue aut r.eocsse zul conm<9- (luin cssc vi.suin ;>it, in aitetius.aiiitiliuiu advocafi possit.

Atq',;e siiper ipso Noslri libro de pme;!esiin;:lioue salis diclum cst; pn.gi-ediamur a 1 reliqtia.

roslquam igitiir eiiitus cst Scoti lilter, Woiiiio, archiepiscopus Senonensis, qt::ie ab inicllecfi s:io se qiioilauimodo divertenlia essc'nl », in eo dcjy-i heii.Ht. Undevigiuii hacc capitibas (quo! eiiau. Iibri

(c) Cf. de pr.iedcsi- I, 1 scq.

Iii) Cf. I, V. Conei chnstl. .l/;;j.'/4. vol. l, p. -ii

(.} Cf. i. Sc. Erig. p. XVI.

iCi (.r. iV. i. •

53 DE VITA ET PR.«:CEPTIS J. 5C0TI. — PAR5 I. M

capila csse (lli\iinus) coniprcheiisa inisil S. Pruden- A Lugdunensis , qiuim praeessel coDcillo Yalpnlin«,

lio , episcopo Tricassino, ul < quaecunque in iis a vero exorbilaiilia comperisset , uiiicuique de libris evangcliois el catliolicoriini tiocioniiii auctoriialibus devianii capiiulo, coiigrua deproincrel abunde rc- sponsa (flj I. Ncque Wenilonis volunLiiem neglcxil Prudciitius. Aniea tamcn ipsuoi Scoli libri cogiio- soere voltiit. Id cura ip^ ii&u Teuissel, pccuiiari cum scripiione Tclieiueiiter oppugasmt {b).

Qiia in re adjulricem naclus «sl ficciesiam Lugdn- iiensein (c). Main ad hanc «juoque « veiierant vanilo- qui (iliius) et garruii bominis scripla — vanissima, contra ndein ac veritalem Dei, piena mendncii et crroris », quae doctis quidem hoiniuibus risiii es- scnt', ab indoctis auiem , quique ilhiin hoininem

quod anno DCCCLV a qualuordeciin episcopis liabi- lum est, ut Scoti doclrina ctiam ab hac synodo dainnaretur, effecit. Suiit igilur in hiijus syuo;li ra« nonibus cuin alia adversus Scotunj dicla, luin vcro haec [f) : t Ineptas quaesliunciilas el auiles paeue fabulas Scotorumque piiltes, puiilaii fidei nauseam

inferenies ne !iicnles Chrislianae liidc cor-

rumpaniur el cxcirianl a simplititale el caslilaie fidei , quae csi in Chrislo J.;su, penilus rcspui- nius (^) ». Et haec : t Ista (Scoti) c;ipiiiila XIX

syllogismis ineplissime conclusa in qiiihus

commeiiliim diaboli poiius,quam aliquod argumon- tum fidei deprehenditur, a pio audiiii Fideliuin pe- nilus explodimus, et ut talia et simiiia caveanlur.

tquasi eruditum admiraiioni bahcrent », non siue B per omnia aulboritate Spiritus saiicti intcrdicimtis.

sumroo, aut ipsorum periciilo aiit Christlanae reli- gionis detrimeiilo legerenlur (d).

Uterque Scoti adversarius eodem fcre modo rem gessit. Arciissime atque per siiigulas paene senien- tias ejusvestigia premenies,simulac quae a vero ab- horrere videantur, depiehenderunl, ea acerbissime notant. Si qua in re dialecticorum regulis repugna- terit, regulis dialeciis, sin sacrorum Bibliorum vei Fatrura ecclesiasticorum auctoritati minus consen- Berii, horum ipsorum tesiimoniis cum aggrediuntur. Saepius eiiani , quae Scotus ratiocinando eflecisset, testimoniis auctoritatibusque oppositis redarguere conantur. I*iec desunt loci, ubi , ira ob ejus errores abrepti , conviciis eum dilacerare non dubilent. S.

Novarum eliam rcrum introduciores, ne disirietiuij feriantur, casligandos esse ocnsemus (//) ». Hoc Va- lenlinae syiiodi judicium omnino raluin habiiit c.on- ciliuni Liugonense (a. DCGCLIX) ; in qnarto enini canoiie : « Capiluia 5,ail,€ XIX SYllogisniis iue- ptissime ac mendacissiine a quodam Scoio conclusa, ubi non argunienlum fidei , sed potius commenium porlidiae patet, nullu onuiino pliilosophiae arte, ul arroganler a quibusdam jaclatur, constriictuiii, sed jnani fallacia et deccplione impeiiiissiuie eoiiclusum, a pio fideHum auditu penilus explodimus (/) ». Tradunt etiam Nicolaum I, Poiit. Max., horuni con- ciliorum canones apostolicae sedis aucioriiate con- firmasse (;■). Scolus autem, quanlum scimus, ail

(Quidem Prudeniius , quo loco Scoius coniendii (e), C haec sese ne coininovii quidcm; quam rem Slau-

• Deum praescirc dici posse pro nescire : ita etiam praedestiiiare pio non praedestinare », hoc modo jn euin invehitur : c 0 ingenium veneuis infecium! o sensum errorum teiiebris iiicomparahiliter obscu- ratum! nunquam quippe etiam hacreticorum quisli- ]jel ante te hunc nefarium intclieetuui admisii. Nul-

denraaierus ipsi (cf. Slaud. p. 196-197) in laudem verlit.

Venimus nunc ad alieram illam ilieologorum con- troversiara, cujus Seotum participem fuisse dixi- mus.

Paschasius igiiur Radberlus (A) (a. DCCCXLIV.)

ius Catholicorum saliem nienie concepit, ut Deum opus suum «decorporeei satiguine Doinini »,jam

scire pro eo quod est nescire , et praedesiinare pro eo quod esi non praedesiinare, aut inielligereni aut inlelligendura suaiJereni ». Atque innumera ejiis- modi dicla in S. Prudenlii libro reperiuniur. Eccle- Bia aiiiera Lugdunensis ne postea quidcm cuiii Scolo uon hellHvit. S, eiiim Remigiiis , archiepiscopus

dudum illud quidem anle coaiposiium, sed tuiic cuu» maxime pluribus locis emendaium , Caroio Calvo, quippe qui ipsum petiisset, dono misit (/). Quam- quam auiem toius esl in eo, ut catholicorutn dogma de transsubstantialione (eisi hoc nomineuti nondiiin potuil) argumeniis tum es S. Scripiura luru ex SS.

(«) Cf. S. Prud. de Praed. adv. Scot. praef. Max. D (;') MaL. in Ann. libro XXXV, n. 58 rem dubiain

bibl. PairiHii Liigd., toin. XV, (>. 467 F

(b) Cf. noi. prox. snpciiorem.

(c) Cf. Eccles. Lugd. lib. adv. Scoii erroneas defi- niiioiies. Max. bibh patrum. 1. 1. p. 611 seqq. Quis hunc libriim composueiit, incertiim e.sl. Sunt, qni Florum, LugdunensisEcclesiae diaoonum.cjusauclo- rem dicani ; sitni coiilra, qui enm S. Uemigio, archiep. Lugd., aut Ebboni,. episc. Graiianopolitano^adscri- bani. Cf. Ludov. Cellot. S. L hist.' Golhesc. p. 140 seq.

Id) a.Eccles. Lugd. lib. praef. 1. L p. 61i U.

(e) Cf. S. Prud. i. I. p. 519 H seq.

(f ) Cf. Conc. Valent. apud Mansi. l. L tom. XV, col. 1 seq.

• ig) Cf, 1. L can. VI, col. 6 D seq. (//) Cf. I. 1. can. IV, coi. 5 D. (i) Cf. Maiisi. tom. XV, ool. 558 A-B. '■ ^

Patkol CXXIL

rehiiqiiii; Schluelerus (I. I. p. IV) haec habei « Nic. 1 canon. conc. Val. . . conllnnavil » ; ad- dens : «« Vonenum »» doginatum Eiigcnae pcrsirin- gebalur, ipse lamen Erigena haud damnutus esl >.

(t) Hic in Suessioiiibus humiliiino , ui virielur, loco orlus jam a puero monasteria resquc mouachi- cas secuuis, taiidem in ConV.ieiiso ooeiiobiuni se con- lulit, cujus pnaium monachus deinde auiisies evasii. Vixii auleiu per prirham seculi noni parlem dinii- diam, alque ab eiuuilione ac doctrina, quae illorum temporum esi raiio, adiuodum instriioliis fuii. Cf. liisi. inUr. de la France, lora. V, p. 2S7 seq., qui- qiie eo loco ciiantur auctores.

(/) Cf. Marteii. ei Durand. vet. scripi. et monu- ment. amplissiina Cullect. tom. IX, col. 374 A seq., qijo loco i]>siim (juoque Pasch:isii opus cum l'racfu- tionibus ad Caroluui lypis descripium est.

2

55

DE JOANNE SCOTO COMMEISTATJO.

36

Pairum o|)eribiii» proiiiu» d«i'enc!ai aUiue cou(iniiei : j^ luopvrc luuduius {y), et Hiticinanis, aiehiepi&copus

tainen , qtnm iiuva qiiaeUjun aique aJ id le^t^pus

iiiiiiiidiia aspersiese \idereiiir uonnullis, qiiae alicuhi

«ITetHuonern pareranl, in Uoc e']\is iibro occurreruni.

Cujus generis exeiupfa (a) suni iiaee : < (S. £iic]ia-

rUiiu) non alia plane (care) esi, quain quae nala Cfl

de Maria, el passa iii cruce, ei resurrexil de ticpul-

cro {b) ». — c Vera ulique caio Clniili, quaecruci-

fisa e$i ct sepulia, vcruiu iliius cami^ sacramenlum

quod per sacerdolem super allure in verbQ Ci*ri«li

per &piriuiim S. diviuilus consecraiur {c) i.

llaqae Carolu^ Caivus, cui for$iiun el ipsi res illue mluus probureiilur, Ualiamnura Codjeiensein {d) ci Joannein Scouini (^), ul, quae vera essei S. Scrlpiu- rae ei S$. rairuin de coipore ei sangutnc Djniiiii

Reoieiisiii. Cuinposuit eniiu Adrevaldus < optf^ium dc cnrpt^reet sanguine Doniiiii contra ineptias Joaii- iiis Sioli », ciijiis lil>eJli insigne fragnienlum edliJfi Luc. Darherius in t veieruin scrijttor»in Spicile- gio {/)) >. Hoc fraguieniuni niliii aliiid ajit, nisi ul S. ilicronyiui , S. Aiigusliiii , S. GregO! ii p;ip»e locis quain piuriniis veraui Jesii Clirisli in S. Cncharislia pracbentia:!' osiondat alquc conlirmet. Miiiiis qaidcm .nperiuiii esi Hiiicmari lesiiinoniinn, nec lauien id, quo.i prorsus sit liCijlig.Mi.Iinu. .\(;er!;e oiiini iii lihro siio <lo Pracdosiinatione (/) iiolins errore» ali(|uor, in quos incidisseiii S. Prudenlius el Joannes Sooii- gena : * Siinl el alia >, inquii, i quae . . . contrat Fid<'i Catliolicae vcritaiein dicunt : videiicet . . .

senteniia, scripii* pci-seq«ieienlur, volunlalc atque B q>'<)il sacramenlnni aUaris non vcrum corpns et ve-

aucioriiate sua exciiavil. Rairannii libcr exsUl , Scoii iiividia leniporume&i abstiinplus.

iSeque tanien iioe loco non suni coninieinorandae, qn»e snper libris eoniinqiie aui^loribus inlcr viros doct03 exoilae sunt dissensiones. Fuerunl igilur , qui unnin nH)da de S. Eucbarisiia opns , quod Ua- tt&niini csi^ dixinius, Curoii jussu conscripiuni esse puiarant , ncquo id Kairqnino, sed Scolo uJscriiie- reut, Uii auietn jain pridein iia satisfactuiu esl, ui, qiii bediequc iiluiu iibs^uiu non ad Uatrainnum, sed uu ScQluin auciorcm referal, iavenialur neuio {[)■ Quae puj(iia po&lquaai desiit, in aiiam qiiundaui de ilie Seoii Iibr9 snspicioncui ventum esi. iianc vero rau&am iU optimc ct fuciUiiue dijudicare possc vi-

ms san^uis sil Doiniui, se.i tautiMii memoria veri corporis cl sanguinis ejus i. Quac res, rum in S. Prudenliumnulio pacto cadoieqiieat {]), in Joanne.Ti Scoiunicadal, necessc esi. Qiiodsi in Scolnm c.Tdii, ex libro aiiqiio ipsius viiis doctis petila videtnr, ideo quod leliqiios fere errores, qiii ab Hincmaro ibi.fcm persiriiiguntur, in bbris ipsius liodicqne legiinu».

nnoo vcro, &i quid scrtipuli in animo nnsiro relin- qunni, loliini id a Bcrongario Turonensi etqiiidqukk fere docturuni bominum cum eo vixit, inde exiinc- tur. Nar.i , ul paucis banc rem comprebendamus, praeter ipstim Berengarium, qui innumeris fere lo- cis libruiu Joannis Scoli de S. Eucbarisiia landat, qiii eum Curoli reg's jussn adtersus Pasciiasiuin

dsimur^ sj aniea, quibus polissiumm urgumontis, C scriplum esse ait, ejusque placiia sibi sola probari

Scoiuin de S. Eucbarisiia scripsisse, ef&ciaiiir, pau- io accuraiius a nobis fuciit cxplicaiuui. llabontur autom ejns rei tesies cum ipsius Scoli aequuies, lum voro Bereiigartus Turonensis quique cum lioc vixe- runt biUuitK^^. docii. Aiqtie iiiius gcneris sunl Adre- vuidus., in&u»c|)us i-ioriuceusis, viA- u dD..irina sum-

(a) Cf. Dr. i. 3. Ritlcr, IJandbueli der Kircfienge' achkhte, etWi. li, vot. li, p. 186-194.

(i») Cf. Fuscims. ei«p. I (apud Man. et Dur. L I. COl. 3H5 A. sei]q.).

(f) Gf. l*as<.bas. cap. lY (apud Mart. el Dtir. 1. l. 59i D. ««qq.).

(d) Cl. ii^itrainn. de Corp. ct Sang. Dom. praef, ad Caioi. Caiv. EJitus e.sl bic iibor in Cuirtciiiti ser- nionem eoiiversus a J.:cob. Boiieau. Parisiis a.

contcndit (A:), non solum singuli iioinines di>cli, qai vel privaiiin vel publice iu tbeologorura conveniibus cum ipso egcrunt (/), vcrum eliam omne^ propemo- dum synodi, quibuscom rcs fuit Berengario, quae- que magnam parlem ab insigni efuscoporum docto- rumque iioininum frequenita sunt habitae(in), Joan-

MDCCXXtll seqq. fol. tom. I, p. 150 sei(. Scribimt praeterea de Adreval<ii iibro nini aiii, lum Hi»t. lii- ier. de la France^ tom. V, p. 519.

(i) Cap. 3J.

ij) Cf. Mub. aci;. Bened. aec. iV, pars II pracf. n. 132.

\k) Cf. Bereng. episi. ad Richard. apud Uansi. I. ]. toin. XIX, columna 735 A soq. Ejnsd. epist. ud La^ifranc. i^piid Mansi. i. 1. coliinina 7(>S k-M.

MDCCXii li ■"' : l.itinus pvodiit Colon. a. MDXXXII p. EjiiStl. epist. a.l Asoelin. apud iiansi. I. 1. coluiuna ei saopius, noc tauieii ut Kulraiuni lilier, setl ut iier- 735 C-77t> D. tadem planc ros saepissiioe eliam iii

saop traoni. Yerum bis duobus nominibus iiiium euiideni- qiie Itnminem signillc;ii'i dooet Mubilion. AQt.Befled. saec. lY, paisil praef. n. 81.

(e) Cf. Dcrciiji. Tur^utens. epist. ad Hichard. syi>b. apiid Man$i in tuttc CoUet;^. toin. XtX, c^i. 7S5 1( icq.

(f) Cf. Mab. act. Bijned. sec. IV, pa:*s 11 praef. n. 31 — S9 ; J.ncob. Boiieuii. iti {Huef. ad Rairanm. tJe coi-p. et wiig. Dotnini; i'ii3i. ixncr. ds la Frgnce, lom. V, p. 3S7 seqq. Dr. I. i. Rjiicr, Handbuch dn Kirche»ijeicliifh(e, edii. H, vol. II, p. 1^4 seqq. ; Br. l. I. i. Uoliiuger , Lehrbnch der kirclieuqeichichie, io\. i, p. iU».

(g) KX, HiH.linix. deia France, tom. V, p. 515 seq. - .

(Al Cf. Spicileg cdil. I. Pans. a. MDCLV seq. l'"» tom. Xil, i». 30 seq., «.'l edil. 11. Paris. a.

ilto Berengarii libro legilur, queai (^. E. Lessing. ev biblioib. Cuetferb. priiuus eruil.

(/) Cf. Lui.rrane. eonuu. coiilra Bereng. ap. MansL \. 1. roi. 759 D ei sa'pius. Durutid. %bb. Troarneus. ap. Maitsi. coi. 78i U — E. Ascoliu. epist. ad B«- reiig. ap. .Maftsi. i, c. 777 A — C. Anonyinus (qui «Oiiciiiis advers. Bereagarium babiiis se inlorfuisse scribit) iii opusc. de iiereng. daiunHiioao aiultiplici ap. Mansi. 1. 1. cul. 7.57 E.

(m) l)e ^ynodo Vcrceltensi s. ML) cf. Mansi. I. i. col. 757 K seqq. el col. 773 S el cul. 7 8 E : — «fe «ynodo Romana (a. MUX) ibiii. (uL 902 A - B. et col. 7S9 A : — do s»yaudo Parisiensi (a. ML) cf. Du- raiid. Troarn. ap. Mausi. L i. r{.i, T^i £ : <le synuJo Turonetisi (a. .MLtV) cf. Guil. .Ualinesb. ap. llioui. tiale. 1. !. (cstim., p. II..

37 DE YITA ET Wi/ECEPHS

nis Scoii libriim Je 5. Eutirjrislia novertml, lcgc- A i-uiil , (latniiaveruni. Nec (|ui»(niafli iiitcr taiuam suinmotum vimrutn inuliitudinoiu, «nifloi per«iinos coulincnler fere Derengariana causa fueruni occu- pali , exstitisse narratui*, ctil alia de iiliHs libri au- ciore in uieniein venerini. Qnare prof<^cio miruin csse iion polosl, qni lacium sii, ui ab illis iisque tcmporibus apiid omnes omniiio hisloricos criiicoS- <jue ita consliieril : composiiisse Scotum Caroli i-egis jussuadversusPaschasiumJibrum iJe S. Eiicli.irisiia, quo libro postea nereng.irius nsus sit.

Nosira auiem aetate fuit, qui diccret, librom illum Berengarianuiil noii fiiisse Scoti, sed Ka- (ramni *. Ilunc falso adscripiiim esse Joaniii Scoio. Quaie ne hoc quidem cerlum essei, aii Scoiii!» ulluni unquam de S. Eacliarislia opus cxcude- JJ rit (fl).

Veniin eninivcro quanlvrs aculc .^lqiic siibti' liier ille ia disputartdo sil Yersaius, id lamen . si quid vidcmus , non est assequutns, ui tam antiqii.^ Iios possessionc exiurbai^ei. Uoc iit planum ftai, paucis rei summara proponemus aique exaniinabi- finus (b).

Quod primiim, quaccmiqiie Berengarins ejusqoc aequales dc Scolo smo dixissenf, cliam de Ilalramtii libio dici posse afritmavit, ae jam iudc, libros illos iion diios, sci' unum cundemque fiiisse, conciusum voiuil, esl islud quidem aliquid, veru.ii jn eo nc- quaquam sunl oinnia. Haberet certe jus suum ita concludendl, si pturibus ille Scoii lit)cr nobis descrt- plus esset, qnae omnino in Uatrainni opos qiiadra- C rent, nec facile in duobus duorum aiiclorum 'libris iain inicT sfe similia possenl rcpcriri. Al paucissima Unlum de Scoii Ilbro comnicinoraniur, alqne ea, ex quibus facilius colligas, divcrsum illuin a Ra- Iramni libro fuisse, quam cum.boc unum eun- demque.

Est qaidem, iil honnuUae res de Seolo sint scri- |)lae(c), quac eodem fore paclo ad Ualramuum irans- icri i Queant ; verura liis idco parum inoveamur ne-

J. SCOTl. - PARS I. 58

«wse e»l, quod iliis lemporibui anclwrM, ttip«r ea- dem re scribentes, iisdem prope arguineniis, iisdeni fcre locutionibus, nou dishiiiiiii scribendi geiiere eliaiB gaepiiis sunl usi (d). Noque desunl coiiira , qiiae ex Scolo nobis iunoiucriui, ncc lamen uiii cominode ad Uatramnum perlincre vidcjinlur (<•). Diciiiilur bacccc paiibilum icvccta ad Ualramnum posse appcllero : verum enimvero, si jam alieno stiiil loco, eliaiii Iioc qiiacritur, iium forie paiilii- lum revccia ad longe atiiim auclorem appclieie possixit.

Pliiiiimim tril)ui videmus (f) Ascelino, qui in episl. ad Bcreiigarinm ita <!e Scolo scripsit : dixisse ciim iii ej.po!ieiido oiationcm illam Giogorianaiii fy) < inler caeiora lidei noslrai; coiitiaiia : < c ypecic geiuniur isia , non vciitatei). Quibiis Ascelini veibis hic Uatramiii locus isoiatiis esse credilur : «« Peiliciani in nobis, Domine, quaesumus, lua sa- cramcnla, quod ox)iilineiil. iit , qiiae ntinc specie gerimiis, rerum verilaic capiamiis »». « Dicil (sci- licet oiatio illa), qiiod in specic gcraiiliir isia, non in veriiaie, id esi, per similitudinem, non per ipsius rei nianifcsialionem. Differunt aiitem a sc spcciescl veriias. Qtiapropler corpus et sanguis, quod in cc- clcsia gcriiur, diflcri ab illo corpore cl saiigiiine. qiiod in Cliristi corpore per resurrectionem jam glorificatum cogr.oscitnr. Ei boc corpus pignus csi et sp(!cies, ilhid vero ipsa veritas. Hoc cniio gcritur, donec ad illud pcrveniatur ». Ul.i vcro ad illud pervcniiim fuerii , hoc reraovebiiur. Qsiae suijt In Iioc loco fidci nostrae coBiraria ? Ipse Laufrancus, acenimus Berengarii adversarius, si- mili raiione lociUiis est (A). Ubi hoc loco Rairain- niis, suis ipsius verbis usus, c specie », inquit, « gc- rantiir ista, non ventaic », Ecciesiae verba socuo- dum Ecclcsiae senteiitiam explicai. Quodsi hanc rein cuiqiiam auciori viiio dare poiuil Asceliiius, iribu» Anilcyris caput ejus insanabile fnisse oporioi. Lonj:(j alium Erlgeuiani illius Ioci,qiiem Asceiinus ob oco- los liabuit, ex ipsius Ascelini verbis contcilum, qui

(fl) Cf. F. W. Lanfs : Ucber die fur verloren ge- It.nUene Scbrifi des Joh. Scotus voii-der Eucharisiie, in Fjbre, qtti inscribilur : TJieoloyische Studien u. Hritiken von Di. UUraann u. Dr. Umbrcit. 1,4, p. 755 sk^q.

(b) Q;iamquam haec res digna esi, qiu^e aceura- Uus exploretiir. Mallae aulem sunt causae, qiiae uos, quoiitiniis jam nunc id praesiemus, impediant.

(c) Cf. Laiifs. 1. 1. p. 765, ^65. Quae p. 7«3 legiin- rur: « Caroli Magni, anecessoris •..<, up;<d b.jciic- fiutn, ita se habciit : < Caroli Magiii autec«^ss04is>..> Apud Mansi. (coiic. Coll. loin. XlA, col. 756 A) scii- pUim e&i : « Caioli nia^ni aiueccsboris ». Qiiod si in IU* Bereiigarii c]>isi. ad Uicbard. uoiesi lcgi : < no- vcrit » (Hriiiricus l, rox GallorU;»). « qiiae sclil)il Joannes Scolus, m inilii eum scripsisse praecario- que Caroli inagni anieci-ssoris sui... », qno jiire ex iioc loco culligiiiir, lilirum illum, (pieiii speclai Oc- rcngai iiis, coiiem mudo, ac Uatramui opus, scripi^iin

r.iisse et missum ad c Caroliim magnum imperalo-

reiM»! Deiiide h.iec ips.<i veiba, Rairainni libro

praeniissft, non ipsius Uairamni esse credimns :

nam in anliquissimo codicc ms. , quem xMabilL

(.icla Dened. saec. IV. lom. II. praef. n. 83) vidii ,

Ua seriplnm fuii : . lucipil liber Uatramni de cor-

»' puro el s,inguii)e Domini. Jussistis. gloiiosc Piin-

ceps >. MbiTdeniquc cst in eo, qiiod Scolus, codcni

pacto, quo Ratramnus, Caroli jussu scrij.sisse di-

ciUir, qtium iii Golbescalci cansa el Ualramiiiis rt

Lupus Ferrariensis jiibentc, ei Scoius « aanueiiie »

Carolo libros suos composueriiK.

(d) Cr. .Mab. acta Ueiicd. sec. i V. p. If . praef. n. 8S

f) Cf. Laiifs. 1. I. p. 7Ci, 705, HiG no\. a. 7tJ8. /) Cf. Laiifs. p. 767 -- 700.

g) Perficiant iii uobin tua , Dominc, sacramenta, ^uoi coMinciK, iii, qaue nuiic tpecie gerimut, rtrun\ verilate capiamus.

(/») Cf. Mab. aclaUcncd. scc. IV. p. H. praef. n. 88.

* Id qtiod ei nobi.s verisimiHiiniini esse videiur, pnotulit , non possiimus quin disseniiamui; Ct uberiiiSijiie a iiobis disceplaLiir in i*»"Ooctfi!tJ. O.T^niiu» Proocnuttm. .Ani«adv. Lpi r. ascrJpiore commciitaiionis i« iis, quat dchoc capiie

39 m JOANNE SCOTO

vflcalur, »uiucndum csse, ii^minem uon videre piir A lamiis.

Pltiribus ita de hoc Asceiini loco egiiiiusi qiiia pluritnuffi, quod conlra iiosiram senienliam pugiiet, coniinere puialus esl, quum lamcn mullo plus, iit vi.limus,q!!0ti pronoslra sonieulia piiijnol, conlineal.

Qiiae (leiiide nieinoraiu digna videaniur ex iis, quilius itiipugnainur, haec sunt. c Anonymus iUe C.8lloliaiiiis (a)de coiilroversia Faschasiana scribens, qiuiiii aliorum scripta lum Uatramni librum novil, nitiliini vero Scoii {b) 3. Al ille Anonymus plures libros, qui ad illain rem perlinent, non ciiavit : velut Heimonis, episc. llaibcrsladiensis (c). Neque lier- cle iilus inde coUigi potesl , quod t Sigeberlus Cembiacensis et alii , qiii de scriptortbus ecclesia- Rlitis disseruere, Scoii liliruni de S. Eucharistia non " laodaveniiii, » : nemineui enira iliorum aucioruin, qiji saiis accurale Scoli iibros recensnerit, inveniimis. Sigebertus praeler versidncm Areopagitae, cujus (cap. J>4.) nieminit, nuliuin prorsus commemorat.

Kesiat, ut, quac praelerea defendi posse videan- itir, breviier adstricta pioponamus. Primnm igilur Rairanini libro non cpnlincisir ea, quam Berenga- rius amplccicbalur, de S. Eiicharistia opiiiio. Be- retigarius eniin panis viniqiie snbstantinm non re- mancrc negabat (rf; : Ralramnus, elsi obscura in- lerdnm aiqi:e ambigua utiiur oratione, hac lamen in re a caiholicae Ecclesiae sensu non recessil {e). Deiude illis lempoiibus, quibus pogna Berengariana llagrabal, alqne Joannis Scoti liber ideniidem iege- q batur dainnabarurquejRalramnus illius operis, qnod ab co scriplum scimus, auclor et condilor notus fiiii. Anonymiis quidem ille Celloiianus, sive cum Mabilionio Herigcrum, abbalem Laubiensem (/"), qu> a, MVII moriuus est, eum dicimus, sive, ul Pezius oslcnderc conatur (3), Gerberlus, qui postea sumnii pontilicls sedem obiinuit, is est habendus, cerle liaud ila muUo anie Berengarianos molus Rairam- ui)iu sui libri conscripiprem fuisse lestalus esl. Huc • accedit, quod Mabillonius duos vidit Ratramni co- dices uianuscriplos, qui Bcrcngarii .letatera facile siiperarcnt, Rairamni nomine signatos : quorum al^r in indiceui librorum, a. HAXLIX confecluin» ut Uatramni libcr relatus fuit (/<).

Quibus igitur iu expositis Scoio opus suum de D S. Eucharisiia satis grandi argumentorom pondere vindicasse vidcinur.

(n) Cf. P. L. Celloiii Hisior. Gothescalci praedest. Pacis. MDCLY. fol. In Append. p. 539-548.

ib) Cf. Laufs. L I. p. 779,

U) Cf. Jiisl. liuiu de ia Fr. tom. V. p, m.

{d) Cf. Riiier. Handb. der Kirchengesch.., edit. II, vol. U,p. 211.

(e) Cf. Mab. acta Bened. sec. lY, p. II, praef. n» »i seq. lliil. liltir. de ic France, toni. V, p. 535 seq. Quare etiam Cenluriat. Magdeb. (ceni IX, cap. «ledoclr.etcap. dccereinomis)libenierlioclargiuplur, habere Uairainnum iranssubstaniialionis semina I

{{) Cf. Mab. acu Bencd. saec IV, p. U. praef. § III.

ig) Tieaaur. anecdot. lom. I, disseri. isagogic. p. IXIX".

COMHENTATiO. 40

Alque hoc toco salis mirari non possumus. quiti facium sit duumviris Staiidenraaiero el. Sehlneiero. qui vix (j) ac ne vix qaidem (j) dubiianies, quiii Scoltis Ik'rcn^'arii lcmporibus falso illtus iibri aiiclor Iiabitus sil, conlidoiiiissiiiie niiiiiomiiiiis aOirment, hominem elscripsisse cuni Ratramiio conira Pascha- siiim, et, id quod Schlueierus, Staudeiiniaierum in- lerpretalns, ait : c cum Uairannio spiriiiiale polis- simum dogmalis moTucutuin iiliisiiassc >. Hujiis enim rei, subblis fierengarianae a»latis te.><tinioniis, nec ulla indicia raanent {k). Adrevaldum quideni FioriaceAsem et Ilincmarum Rhemensera, qucs siipra audivimns, si queui SitoU librum persirinxcre, noii eum, quo Beren^arias usus cst, petiisse arbiiramur. Quod mot paleliit.

Acerba profecto iibri bujus Erigeniani fala fticre. Berengarius enim iUnai docirinae suau aiictorein iaudans, morlifera U^i vulnera inflixil. Lectus et damnatus esl Paiisiis, in concilio (a. ML.) snb rcge Henrico hal>iU) {i) ; lectus et < sub anathemaie > liamnatus esi iu synodis Verccllensi ct Uomana (a. ML.) sub Leone IX, Stimmu Pontifice, congiega- lis (m). Posiero tewpore pejus etiam in eum ronsiil- tum est. NiooiaQs tmm II, Pontilex Maxinuis. ciim conciiio BomanD (a. MLIX.) BerengHrium, ut ipse euei, omnibus, qni «deranl, inspectantibcs, acccnso »d id fooo injiceret, sna auctorilate coegii (?i).

Quam detiique Scetus sententiam de corpore et sianguine Domkii proposuerit, quum ipsius liber jain pridem visus non^sit, conjiciendum est ex Beren- garii opinionibus, utpc^ qui continenter ipsum siiae docicinaeauctoremjactare^t soJiius (0). Hanc vero illa potissimnm Berengarii adversus Lanfrancuiu scriptione, quani G. E. Lessingius, eo usque recen- lioribus incogniiara, ex Guelferbylanae bibJiothecae latebris proiraxil, quanlum satis est, in apeiia luce collocaiam atque in vuigus notam esse constai (f) ; qnapropter si eain hoc loco explicare vclimus, acta tantum agere videamor.

Hic autcm difiiculias quaedara nobis occurrrt. Ex iis enira, quibus ab Adrevaldo ei Ilincniaro Scotum noiari diximus, apparet, verara ipsum ac realem, quam vocant, Jesu Christi in S. Eucharistia prae- sentiam omnino negasse. Id vero, quum nec Bereu' gariusausus sitdocere, neca Berengarii adversariis in Scoto Guipatum invenialur, iu illo ipsius libro, quein Berengarius habuii, uost/a quidein sententia, reperlum non esi. Non tamen in Scoto boc mirum

(A) Cr. Hab. I. L praef. n . 85. Du Pin. nouv. bi-j bliolh. loin. VU, p. 63, i. Hi$t. tiit. de U Fr., totuJ Y p. 359.

(ij Cf. Staadenm. f. Scot. Erig. p. 203-203.

(;) Cf. Scblueler I. Scot. Erig. de div. Nat. libri VJ p. V-

(A) Cf- Laufs. I. L p. 768-779-

(0 Cf. Mansi. tom. XIX, coi. 782 E.

{tn) Cr. Hansl. 1. L coL 757 E scq., coi. 773 E, 778E,cdi.760D^8eq.

(if) Ct. Mansi. K I. col. 902 A-B, col. 759 A.

(0) Cf. Ritter. L I. vol. II , p. 18 J . et supr^ col. 56, not. k.

(p) Cf. Riucr.l l. vol. H, p. 2JI »<^

*« DK VITA ET PR^CEPTIS J. SCOTl. - PARS I. i<i

viilelnr. Saepliis enim frentibus adversis secum pu- A pamus Jesum per fidem, el in liiiero (/i) pariicip.ilii-

giianlla composuil (a).

Nequ« dcest, qnare AdrevaWum et Hinemarum non niliU seculus esjse dixeris. Est enim inier Scoti cirmina, qiiac Schlueterus ex paiimpscstis Angeli Afnii a se edita soribit, unum (6), quod non obscure istum erroretn significat. Descpjpto pasdiate Israe- litarum, mitfe nibrum transeunlium, ita pergit :

« Haeei^ionJamfueruat venturi iv«dVtt« Cbrlsti,

Irv qiM) coitucent, quae !atuer« djiu. Qui sobia vtetor proslrMo prin^-ipe mundi

Transacto iriduo prosibl ex Erebo. Ae. primus caicans moriem iranNi'?^ in alta,

Solus nam iit)er namine tanareo. ' Sopgiiinfs et proprii fandens libAnitM pnra

Mundo salvato ijAseha novum dediRat. Sponie sua Dominus se mactat ipse sacerdos,

guae Patri plaeeas hostta sola fuit. Hft^tia, quae toiiim pargavit critBine monduiD,

Muitduro, qaem potuit peplere prinius homo. Ex uQo veniens mors e&t oxpulsa per unum ;

Morte bona vit»e mors maia victa perit. PrtmHiae r.lirislusreseravit septa seputeri

Nosfae N»turae perdita restiliicns. Ranim nuiic rerum celebranlur sjmbola saera

1)um iiarcDt oculis, mentibus noia pi ius, Dum cori>«i$ Cbrisii, dum sacri sangiiinis undam

Et pretium mundl mens pia corde sapit, Diira noeroores coeoam Diimini revocjnuos ia annos,

Dum plures odas consoiiat ipse cboros. AeteruU epulis, quas mvstica signa (igurant,

Digaeris Caroluin pascere^ Chrisle, loum. »

Huc itetn pertiuet locus ille de sancla Eucharisiia, quem Hoeflerus (c) ex commentario quodam ad Pseu- dp-Dio«>ysJi Areopagitae bierarcbiam coelestem , quem Scolus iwsier scripsisse traditiM- (ef), protulii. Ipse locus hic est : c Sequiiur : el in unum prind- pationis (e) ipsam divinissimae Ei.icharisliae assum- plionem. Intuere, quam pulchre , quam expres^ asserit, \isibilem hanc Eucharistiam, quam quotttiie sacerdoles Ecclesiae in altari conficiunt, typicam esse similitisdinem spirituaiis principationis (f) Jesu, quara, fideliter solo intellectu gustamus, hoc est, in- telliginius, inque noslrae nalurae interiora viscera snmiinus,ad nostram salutem et spiriluale incremen- tum el ineffabilem deificationcm. Oportet ergo, in- qnit, humanum animum ex sensibilibus rebus in coelestium vjrtutum similitudinem et aeqoaliialem ascendentem arbitrari, divmissiraam Eucharistiam visibiiem, in Eeelesia conformalam, maxime lypuia esse participftiionis {y) ipsius, qua et nnne paFiici-

(a) Cf. Scoti lib. de div. Nat.

mus (t) per specieni, eique adiinahimus (i) per cnri- tatem. Quid crgo ad lianc magni tlieologi Dionysii praeclarissimam Utbam respondent, qui visibilcni Eucharisliam nil aliud signilicare praeler se ipsani vuluot asserere? Dum clarifi£iina luba praefKla cl.i' mat, non illa sacramenta visibilia coleiida, neqiK; pro veritate amplexanda, quia siguifioaiiva veriiuiis sunt, neque propter se ipsa inventa.qnoniam in ipsis flnis tQtielUgentiac non esi, sed propler incompic- hensibilem veritatis virtulem, quac Cbristus esi, in unilate humanae divinaeque suae substanliae iilira omne quod seDsu seniitur corporeo, siiper oiiine, qiiod virtule percipilur intelligeQiiae Deus invlsiljilis iu ttiraqQe sua naiura > *. B CAPUTV.

Cum de aliit quibvtdam rebut, ffuce preeieren nd Scoii

wiam Htuttrandam pertineunt , tum prwcijiue de

tUtimit iptiut falit.

Pofitqnam igilur Scotus, ut longe veri siiuilliiHuni esse probavimus, circiler annum DCCCXLV ad C:i- rolum Calvttm venit , is multos annos deinceps noii ^lura eouvictorem eum atque amicum babiiit, veruiu etiani, qiiod item piuribus a nobis esl rclaiinn, ut res multas easque graves exscquerelur , voluntai<; sna comnwvit. Eo autem loco et honore qiianiditi Scott^s permanseril , incertura est : qnaiiiqiiani boc satis exploraium babere videmiir, illud lcinpus, qiio inde abiit, vix ante annuni DCCCLXIIl fiiisse. Naiii- que, ut alia miniis cerla mittamus (;'), exslal |N;ema quoddam Scoti ad Carolum {k), in quo manifeslissima reperiuntiir vestigia, illum, quo id lempore scripseril, adbuc in Caroli regia baesisse , qiiodqtie, quoniam in victoria, quamCarolus brevi amede Noriliinaunis. popererit, pro more glorialur, anno DCCCLXII scri- pluni esse oporiet (/).

At si non in regia , certe lamen in rcgno CaroU usqite ad aunum DCCCLXXHI vixit. Quod illi versi- culi testantur, quonim jam supra (m) menlio esl iii- jerta. llis enim Hincmarus (Remensis), Liuddo qui- i»m, homo Graecus, qiii apud Hincmarum fuisso vi. detur(n), alqiie Joannes VHl, Pont. Max., qncni exeunte anno DCCCLXXil in il!u diguitaiis gradn coUocatum esse censlat, admodum hotiorifice com-

C

psisse (Cap. III) narravimus. In ea enim, ulbabetiir (frJCarm. 5dePjischate(Angek)Maid»8s. Aocl., t)apud Bulaeom, Erigena « studii Parisini » (id cst . V, p. iS^. Sclilueter p. 597.) stAolae palatinae, quam vocabant) jam olini « capi-

(c) Die deutsclien Papste. Abtbeil. 11, p. 80. tal fuisse > dicitur. Ex his coHigas, quo tempore M-

(a) CL inf. Gap. Vlextr. de scriptis Erigena

»enae du- biis. Nro. IH.

{e) Tidetur, I^endum esse < p&rticipadonis > . Cf. iuf. not. g»

mCf. not.e.

(g) Ex iiis locis patere videtur, quo jure supra Hot. c legenduin esse arbilrati simus Pro < prin- eipalionis t — < participationis >.

{h\ t futurp ».

jn adunabimur.

Ij) Velut illam epistolam. quam Nicolaum I, Pqot- ttax. de Joanne nostro adCarelnitt Caivum scr;-

* Locos depravatus ct ex parie roulilusest, Inte-

7er et ad trium codicum ftdem casiigalus exiat in

. Scot. expositionibus, a nobis nunc primum editis.

coi. L illam epistolam composuit, eo Scotum adbuc in < palatio » regis habitassei Convenii aiiicin,ut diximus, iuter Oinnes, aiil aniio DCCCLX aut quiu- quennio post eam esse scriplam.

(k) Carmen i , Aiigelo Mai I. I. p. 426 seq. Schlueier, p. 593-595.

{/) Cf. Mahill. annal. lib. XXXV, n. 93 9i ei 1U7 extrem.

(w) Cf. cap. l, coh 6, nol. //.

(«) Cf. Mabill. annal. lib. XXXV, n. .^; XXXYUI, n. li.

infra col. liO. Respice e.n, qitac ibi in hunc loiunix aiiiinadvcrlinius, Amimauv. Euif.

*5 DE JOANNE SCOTO COMMENTATIO. 44

meiMOraijtMr*. Aique illos vei sieulos exlrenK) viiae A dical, ignoumi e»t. Petrus Atixins etiro faisse esi- icmpore, ui opinamiir, coridi«Hl. Neque eniru, qtiod stimaviiWiilfadiim, prjmum Remeiiseni caHOiricvm. posiea scripserit, reperiiur quidquam («), el vix posiea Bituncenscm episeopmn(e). HancAIixfi cwi-

incnriio inierjeclo Anaslasiiis, libliothecarios Ro- maiius, iii cpisiola ad f.arolura Calvum missa, iia •ie eo nieiiiioneiii fecii, ut eum tunc jam mortmnn fuisse crodas. Conqiieslus etiim de eo, quod in Tcr- lindo Areopagiia tam obscurus fuerit, haecce adji- cii (b) : < Quod eiim noii egisse ob aliam caiisam exisiiiiio, iiisi qiiod, cuni essel liumilis spirrto, non praesiimpsit vcrbi proprieiaieiii desercre >. Hacc «pisiola, ui In codice ms. Pttrum Soc. Jes. Biiuri-

jeclurara Schlueierus (f) ul rem confessam reeepU. Quaesitum «st etiam, tium Erigena clerieus fu- eril, necne. NegaiH Hiorthis (ji), Tlwinas Moore (A), M.tial. Alex.^nder (r), Mabilloflius (» : veri similli- mum putaitt lloHiius (*) , Siaodenmalerus (/) : af- firmat < (licet alil dubilent) >, Schliieieru» (m). Sed