^. '. //;
ROMMISCHE FORSCHUNGEN
ORGAN
FÜR ROMMISCHE SPRACHEN UND MITTELLATEIN HERAUSGEGEBEN
VON
KARL YOLLMÖLLER
YIII. BAND.
ERLANGEN
Verlag v u u Fr. Junge, 1896.
""c
3 RS
b. Hol- uiul Univ.Buclirtiuckerei von Fr. Juuge (Juuge & Sohn) in Erlangen.
Inhal tsverz ei chniss.
Seite Decurtins, ür. C, Rätoromanische Chrestomathie I. Band 2. Lieferung 1 — 256a — f
Lang, Wilhelm, lieber die Gedichte Michelangelo'.s 257
Rohrs, Wilhelm, Sprachliche Untersuchung der üime de l'cnitance (1288) . . 283
Vollmöller, Karl, Seltene spanische Bücher 352
Peters, E., Zur Geschichte der lateinischen Visionslegenden 361
Vollmöller, Karl, Endgiltige Berichtigung 365
Keuffer, Max, Die Stadt-Metzer Kanzleien 369
Baist, G., Zum Jonasfragment 511
Decurtins, Dr. C, Rätoromanische ("hrestomathie I. Band 3. Lieferung . 513 — 907
CUORT ENTRUIDAMENT DE CARMELO.
Cüort Eutruldainent dell' Obligatitiu, e dils Perduns de Carraelo, a Noffa Doniiaiiii, de Crion Heinrich fibersbach. 1700.
[p. a.] I. 5
Dei in tal prender penitienzia, fe pervergiar, receiuer il S. Scapular, e vcgnir fcritts ent'il Cudifch da qnefta S, Compagnia dil Pader Prsefideut con las folitas beuedictiuns e ceremonias. Quel guadognia fin tal di Perdun Compleirij ^ remifchun de tutts fes puccaus per la culpa, e per la peina, 6 daventa cau tras participeiuels da tutt bien, e da tuttas bunas (v)o[v]ras, che 10 di, e noigh per tutt il mund daventeu euten queft, e (p. b.) tutts auters SS. Vordens, e Compagnias; gie dil fez Scazi della S. Mumma Bafelgia.
II.
Ei in tal obligaus da portar il S. Scapular beuediu devotiufameing euten coliez di, e noigh tutts ils dis da fia vit' ora entocha la mort, et 15 enten la mort; e tgi, che falva bucca queft puug, fa bucca avonda a fia obligatiun ; tgi che falva aber quel, fa avonda, & ei tier nuott auter cul- ponz, tucchond tier T Obligatiun da quefta S. Compagnia. Per quei, fchi gleitti , fco quel rumpa, dei ins ladiuameing far , u comprar in auter, il quäl ei bucca debafengs d'effer (p. c.) benediüs, bein, che quei zun bien 20 per cagiun della vertit e puffonza gronda, che qnel ha euconter da tuttas lorts mala gliaut, enconter Schoruamens, 6 tentames dil naufcha fpiert 6 tiitts prigels dell' Olma, e dil Chierp.
III.
Ei in tal culponz de minch' oiT veguir enten queft foing, e bendiu 25 liuc fin la Fiafta principala da quefta S. Compagnia (che croda adina fin la 3. Domengia Fenedur) cau prender penitienzia, fe pervergiar, & effer prefents alla Proceffiun urond per bein ftar della S. Mumma Bafelgia & c.
Romanische Forschungen VIII. -1
2 Ina Canzun da Malla Curada
Quel guadognia cau tras Pcrdun (p. d.) Complein, u chel pö fpindrar in' Olma ord'il Purgatieri, (^uei aber s'entelli de quels, che fan e pon far, & ban naginna ragiun da tralalcbiar quei, l'co fuff per exempel: memmia gronda diftanza dil liuc, grond incommit, gliaut de furuetz, perfuuas malzaunap, fomeilgs 6 fometgiafas etc., beiu aber een era quels obligai da far auonda a quefta lur obligatiun ent'il liuc, uua cb'ei ftatten, vil'itont lur aifiia Balelgia, c fagient fco ei ditg, e guadognien il Perduu adual ad auters.
INA CANZUN DA MALLA CURADA.
Par araur Da la luorl Da BragaDier Herculaufs De Capanll.
(Ineditum
Schei croDa giu Dilg chau aD ijn la fia Crunna, Schi CroDa giu ilg Chau Ad inna Cafsa Bunna, 5 Schi po la Bein Bargir A mettar giu ilg rir Malla CuraDa ver A Sa vafchir an nir.
Ilg Cor fto Bein fchlupar, 10 fchin auDa quellaf novafs,
Chin fingur, Bab fchi char,
Ca faig fchi gronDafs provafs
Da Sia DapfFraDat
aD er fiDeivlaDat, iö Eifs Bucc En vitta pli,
Da viver Hai Dau si.
In gronD hum ha la mort raffau ord nofsa Terra, En quei Ca vont ün fort 20 El Bein mana la guera, Chi lefs Cou Bucc Bargir, Cun nieBla Cafsa gir, Nufs vein pilgau grond Don En quel fchilgog Bien on.
25 0 Chei gronD vurigier
En Berrafs gronDafs guerafs Fo ilg fingur BrigaDier; En Bearafs Eftrafs Terrafs
nach Ms. Ca.)
GronD num a TapfraDat 30 A Cun fiDevlaDat Hai gieu aven aver, queft nieBel Hum pilgver, Holant aD Engalant
par El han CarfchaDina, 35 Duvefs Bucc Er niefs ftanDe par El veR CarfchaDina, par giufs, fchei nufs Tucafse, Chilg fenger Caftiafs Cun guerra, lurra Berfe 40 vafefsan, Chei fufs pers.
mo Bein Cun El Ei ieufs, El a finieu la guerra, Sie Enten Tfcliiel Eil prieufs, pli auD El Bucc canera 45 Da armafs fagitom;
fieu Chierp ruvaufsa lom, orD temma prigel zunD, er Dilg puccau Dilg munD.
agli lein nufs cuvir 50 la gronDa BeaDienfcha, quel ha puDieu furvenfcher Trafs Bunna fia CarDienfcha, fia Hura a fieu term fichaue erra ferai. 55 Nufs tuts ftuvein murir, Mo cur nagin fagir.
L'Ujara de Sagoing
Cunzunt nufs raftiein, 65 Deufs fetz nuf ven manar
MiDein la malla vitta, afcharmiar, DefenDar,
En iefum Chrift Cartein, Nuf lein far tont urar
60 figein a Deuf Bucc grita aD En fieu moun nufs renDar,
Clin Efterf falamentf, fchi ngin nufs a far Bein;
Schei Deuf cun nuf Cuntenfs 70 Lur nufs Er vurigein,
aven nufs grazia far, CarDienfcha Bein falvein,
Baruns Er auterfs Dar, fagir En tschiel nus mein.
L'UIARA DE SAGOING.
Derirazinit et descriptiuu dell' ujara de Sagoing Auiio 1701.
(Ineditum nach Ms. Sa.)
[p. 13] 22^. Veguiend a Muster las novas de quel' irruptiun ha schi bein il Oberkeit sco il pievel giu teraa e consternatiun, e zvar ton pli gronda, 5 essend che glei stau vegniu faitg or spargimen, che era ils Protestant« de Glaruua segien vegni sul cuolm ad Andiast, e splundregien leu, [p. 14] perquei vevau ei ferm suspect, ch'ils Protestants de nossa tiarra e quels dil Schvizerland vessien seschau giu de metter sutsura ils Catholics. Aber gleiti suenter eis ei constau , che quella canera seigi Stada faulsa, essend 10 che glei vegniu certas novas, ch'ils Glarones segien nuotta semuentai ord il liucj e nuott el seu de far zitgei encunter ils Catholics. Nuottatonraeins ei pilg entir cumin della Cadi rasau ora la canera ded' ujarra, e tuts entras anetgiamein tuccar de stürm ij sut las armaS; e la noitg een ei vegni a Muster promptamein avon la casa Cumin: e bein ch'ils de Trun 15 e Somvitg cun lur bandieras (tras Breil) fuvan [ira] armai tras Breil per ir encunter la Foppa, hau tonaton ils de Mustör tras ordinatiun dilg Oberkeit referiu lur partenza tocau sin glauter di. Et ils de Lugneza e de Sur- soissa eran sut las armas e cun lur bandieras sur Gliont si.
23", Ils 8. d'October l'alva dil di vegnen brevs agli Oberkeit et 20 agli Avat de Muster scrittas a Ruaun dal Landricter de nossa Ligia, tras las qualas ei vegniu admonieu, de senza targlianar prender las arraas: e clie la baselgia de Sagoing, dedicada a la beatissima Muma de Dien segi dals furibunds Protestants sacrilegiamein profanada; ei degien era doman- dar dals auters lur truppa auxiliara de spertamein se unir cun la truppa 25 leu rimnada, (pertgiei ils de Trun, Breil e Somvitg, et autras confinontas visclineuncas: Schlans Siath et Andiast fuvan leu a Ruaun schon serimuai, ei muncava mo ils de Muster e Tujetsch): sinaquei che suenter aver giu cumin cusseilg denter nus, saveien curaschusamein attacar il inimitg cun esser prompt de sponder seung e dar la vita per l'onur de Dieu e sia30 divina Muma la Purschalla Maria.
1*
. L'Ujara de Sagoing
Tras la raadema Brev vegnev' ei era notificau, chei hagien era termes tier comond agli Mistral della Vall Lugneza, de clomar en agid dils CatholicB era quels de Misauc; er' il avat de Muster fuva adtnonius de ,„-nnar ladinamein ils confinonts Confederai (p. 15) ded Altorf, e lur subdits r. della Vall Breng, de dar agid. Quei ba il Avat ensemblamem cun consen- timen dils Gieraus presents punctualmein exequiu. Ad Altorf ei vegnm termess cun brev Martin Riedi fumeilg en claustra. Ella Vall Bren tiel Landvogt des Lutengia, e tiel Comissari de Bellinzuna ei staus termess L Melcber Gagmet, il quäl de fria veglia ha seporscbiu ded ir senza esser lOpagau., ma cb'el turnai' a ClaveiTa, et a quel ha gl'Avat culs gieraus leu presents dau ina publica attestatiun; pertgiei il comond dil Landncter stueva vegni exsequius. Denton een ils de Muster entuorn las sis della dameun cun tutt la truppa compari arraai, et avend legiu ora lur Capitanis, een ei seretraitgs dador Claustra, e leu stend en ina plauida elg ault en 15scbenuglia tutts cun la fatscha conter la baselgia della Claustra, han ei serecomandau a Dieu, alla beada Purschala Muma de Dieu, et a nos Soings Patruns S. Placi e S. Sigisbert, implorond cun larmas lur agid. Havend giu faitg quella cumina devotiun, een ei suenter miez di vegni cun lur bandieras a Ruaun. Bucca ditg suenter een era ils de Tujetsch 20eMedel vegni et arrivai a Ruaun cun lur Compognias, aschia che a Ruaun fuv' in' armada de trei melli umens, senz quels de Lugneza, ils quals vi de tscheu meun dil Rhein, culs de Sursaissa fuvan bucca de lunsch de Gliont. Tutta la truppa ensemen de quest e de tgei meun il Rhein fava circa trei milli umens. 25 24«. Denton ch'ils nos leu fuvan campai, een leu de Cuera a cavailg
cun speruns vegni termess da Monsignur Vestg de Cuera il Reverendissim Vdalric Caduff Decan della Cathedrala de Cuera, et il Grof Vhsses de Salis, per stabilir la paisch denter ils malperina, sehe fuss stau pusseivel, era part per spargniar de sponder senng denter ils Patriots. Hs Deputai 30 de Priedi fuvan Gion Gudenz de Capaul staus Guvernatur u Landshaupt- mann en Valtrina, Sgr. Stadtvogt Otto Svarz, e Sgr. Grof Gubert de Salis, ils quals een ristai anavos a Sagoing e Gliont.
[p 16] Essend tras ils surcitai Deputai de Messa vegniu vi e neu
tractau bia, ha ei quei di saviu concludiu nuott. Pertgiei ils Protestants
ogstinadaraein pretendevan, che als Protestants de Sagoing vegniessi concedm
" de bagegiar ina baselgia nova, e ch'il Predicant Calvinian, en caschun
de bara dils lur, possi publicamein en Santeri (Sentelli dils de Messa) far
priedi u plaid sur fossa, encunter l'isonza tocan ussa practicada. Quei han
aber ils Catholics nin stailg voliu conceder, e schei possi buc esser antra
40 Visa, veglien ei far or la dispetta cun las armas. Zitgei fauls politikers
fuvan savens ellas ureglias dils Catholics, sehend: quella dispetta seigi
spiradamein mo politica, e mondi nuotta tier la Cardientscha u Religiun:
la stinadadat dils de Sagoing vegni bucca senza raschun dals Calvinists
L'Ujara de Sagoing 5
Clin armas tenida a tnistreiug; ei seigi bucca dueivel, che entirs Cuinius uiurt zaconts Catholics veguien en prigels. Quei di ei passau via deuter quella canera e malguissas novas, et ei vegniu termess ora glieut a Vorz la Foppa, Euaun, Andiast et auters Vitgs coufinoutS; per procurar sin la uoitg proviaut per la truppa. A quels de Muster ei dalla Claustra sin 5 supplica dil Oberkeit vegniu termess dus cavals cargai cun pauu e cascbiel per dustar la fom. II plaz^ nua che la truppa veva il camp sut tschiel aviert era a Ruaun sut la caplutta de S. Clau giu sper il Rhein, e leu han ei quella noitg cun gronda incomoditat stoviu star sut la plievia e fardaglia, nua che tras far si tscbeu e leu fiucs ei han tonaton podiu star 10 ora la malaura.
25». IIa 9. d'October 1701. che fuva Domengia, ha R. P. Carli, Religius della Yen. Claustra de Muster e Feldprediger u Caplon de nossa truppa e continuamein cun quella, suenter aver giu il di avont dau pene- tienza a la pli part della Schuldada, celebravi avont la truppa leu rimuada 15 la S. Messa, e mussond la bandiera culg maleitg de nossa Duiia la Muma de Dieu lient, ha'l quels seriusamein animau d'aver fidonza en Dieu tutt- pussent e mussar tapfradat. Suenter Messa ei pustpei vegniu priu neuva- vont de far in amicabla fpag. 17] Conventiun, e quell' ei vegnida zaco Stabilida cun sequentas Conditiuns: 20
1. II Pfarrer Caspar Jagmet, che vidavont fuva Pfarrer a Sagoiug, deigi tonpli gleiti s'absentar dalla Pervenda u Pfarria.
2. Ils de Messa, che fuvan se separai da la jurisdictiun dils de Gliont, deigien puspei esser uni cun quels sco vidavont, e dal Obei'keit de Gliont deigi senza nagin riguard de Religiun, senza partialitad vegnir ad- 25 rainistrau per tutts tuttina buna justia.
3. Deigi als Prostauts de Sagoing esser concediu, d'aver en casa privata liber esercizi de lur Religiun, e de poder clomar leu lur Predicant per battegiar ils affons, ils quals per munconza de sanadat possieu como- deivlamein bucca vegnir portal en baselgia, e che possien el Santeri dils 30 Catholics sutterrar ils lur morts.
Quei tutt ei en furtina als nos vegnii; proponiu et acceptau, en part, perquei ch'ei capevan bucca endreitg quels puings e paigs, en part perquei ch'ei fuva la canera ch'ils de Lugneza avessen quels schon acceptau, en part perquei che quels de Lugneza Mistral Gieli Arpagaus, e Mistral Gion 35 Schmidt surdaquei sointgiamein han empermess, che tutt quei, che als de Sagoing seigi per forza vegniu priu e splundrergiau, deigi il raender stratsch vegnir restituiu. Sin quei een dals nos vegni termess dus numnadamein Sgr. Mistral Hercli Caprez de Thrun, e Sgr. Mistral Gion Schmidt de Lugneza, per far trer ord Sagoing ils Protestants cun lur truppa. 40
26". Suenter een era nossa truppa pleun siu retraitgs ensi conter Thrun, e la noitg han priu lur quartier eut il Hoff de Thrun et aiitras casas, nua ch'ei een vegnii salvai bein. Ilg di suenter ch'ei stau ils 10. d'October
j» L'Ujara de Sagoing
ecn ei ii si Calginiliia ticr nossa Dunua della gliscb leu fagiend luv devo- ziuu et ("ngraziament cim esser preseuts ad iua Messa solerana cantada, e sueuter da quei een ei couter sera arrivai a Muster senza cun battaglia aver stovi« sponder seung. Avend a Muster priu in refrestg een ils de leu mint- 5giu iu8 a casa sia, et ils de Tujetsch e Medel en lur Pfarnas.
[p 18]. In sa bucca dcscriver, cnn bia a diversamein en stai ils meims sur quei tumult d'ujarra. Ina part fuvan de persuaschun, cb'ils Protestants hagien giu sut en la mira, de ruinar totalmein e suppriraer dil tutt ils Catholics; perquei bagien ils Protestants entuorn pertgirau or ils pass e lOConfins conter l'Italia, Scbvaben e Scbwizerland; en consequenza de quei bagien ei, tenor entelgientscba denter eis scbon faitgia, de tutts protestants Cumins dellas treis ligias cun tala perina spertadat tutt anetgiamein saviu rimnar ensemen sut las armas circa trei melli umens en spazi de ^pauc ph cb'in di, senza cb'ils Catbolics da quei avessen sminau, sco scb'ei scbon 15 vidavont avessen premeditau, de sesurvir da quella cascbun, cb'ils Catbolics de Sagoing sprezassen lur novaziuns, per poder allura exequir lur scbon stabiliu complott; perquei bagien eis era treis dis senza nagina tema saviu so teuer si a Sagoing cun leu splundergiar e mussar tutta liscbada libertad scbi bein vid causas sointgias sco profanas, fagiend culs Catbolics de Sa- 20 going beffas e gomias, essend cb'els fuvan nuotta serestigiai tier ujarra e defensiun e perquei tutt tementai, manegiont ils Protestants, cb'ei seigi uss las uras de squitscbar e tener sutt tutts ils Catbolics Griscbuns, en quella buna cascbun et en quei temps, cur cb'ils nos meins patertgiavan e mane- giavan de desser segirs; era da quei temps fuvan biars ferms e valerus 25 umens della Cadi e de Lugneza absents della patria muort la fiera de Ligi- eun, et era ils Potentats Catbolics denter eis disuni et en ujarra fuvan bucca el cas de saver dar agid ails Catbolics Griscbuns conter ils de Priedi. Tgiei speronza savevan ils nos Catbolics aver dal Kaiser, tgiei da Frontscha e Spagna cbe fuveu en ujarra in conter l'auter muort il Ducat de Milen? — 30 Auters contercomi interpretavan pli migieivlamein ils attentats dils nos
Protestants cun dir: che lur mira seigi Stada mo quella, de turnar a restituir u remetter pustpei l'entira Jurisdictiun della Foppa e cassar la separatiun bucca deditg faitgia; de pustpei metter ils Catbolics de Sagoing et ils auters leu entuorn alla Bitgieta u Tribunal de Gliont; quei cbe dal rest seigi 35vegniu domondau de bagegiar ina baselgia nova, e cb'il Predicant possi far plaid u praedi de bara elg Sancteri dils Catbolics, bagi surviu mo per pareta u cuviarta per facilitar la reuniun della Jurisdictiun.
Canzun de S. Martin
CANZUN S. MARTIN.
Triumph dell' Olina de S. Martiu €auzuu Secuuda.
(Ineditum nach Hs. Dm.)
[f. 1 a] 1.
Vegn del miind or tia uiarra Che ti has finiu sin tearra, Cun cumbatter generus; Vegn en Ciel tier tiu Scafider 5 Sco in tafifer ver vencider Tiu triumph ei glorius.
2. Tiu manti ch'ei per charezzia Daus agl pauper, ha bellezzia Pretiusa senza fin, 10 Ei ornaus cun pedras biallaa Cun lavurs las pli nuiallas, Racamaus cun aur zun fin.
3. Tuts ils scazzis chil mund carga, Tiu vestgiu de uozzas varga
15 Ei custeiuels meruiglius,
[f.lb]
Las vertits en quel een tontas. Sco las steilas terlischontas Vid il Ciel cur Tel steilius.
4. Tias ovras non dumbreiulas, 20 Tontas flurs semper cuzzeivlas Tei compognan cun dulsch fried. Da tei vegnen si unfridas Charamein lou recieuidas A fan scazzi cun gron ried.
5.
25 Tutta Cuort de Ciel beada Ei cun uorden paregiada De tei preseutar ä Diu, Che ven dar gron benefici Per hauer ti tui offici
30 Apostolic compleniu.
6. Has termefs a meinas biaras Tier ä Christo nuorsas charas Enten benediu ruaus.
[f. 2 a]
A sco quellas een stinaadas 35 Cun siu aigen saung cumpradas, Vens ti efser beiu pagaus.
7. Tgei honur, ä tgei grondezzia Tgei confiert, a tgei letezzia Vens hauer o Soiug Martin! 40 Tuttas sorts divinas spisas Flurs ä frigs de tuttas uisas Egl Celestial Cortgin.
8. Bein ina ventira buna, Denter tonts Vuescs cun cruüa 45 Speciala vens ornaus
Sco il Solegl ei terlischenta. Cuozza semper, a carschenta Legarmen k tuts Beaus.
9. Sin ault sefsel enten gloria 50 Eis cientaus per la victoria Che ti has cieu gudognau,
[f. 2 b]
Tut il bien che Dieus empresta En Paruis adina resta Ven bundontamein tgi dau.
10. 55 Er da nus regordi pia,
Soing Martin enten la tia
Ventireiula beadad
Che nus dreig per via meinn
Tiu exempel suondeien 60 Muort la tia soingiadad.
11. Ach che nus il schlacht vincieien A cul teps er triumpheien Enten gliez legreiuel liug, A tier Diu cun tei vegnien Semper mai cun tei viuien Bein gidai da tiu gron riug.
3 Cvdesch Uolla Soiiigia MelTa — Carl de Ciutins
CVDESCH DELLA SOINGIA MESSA.
Ciidescli della soingia Messa cou ina bialla e nlzeivla forma, per beiii fe recom- meiidar a Diu la doiuaun, e la sera e per il gijora. ufs de uief fquicciau a Panadutz 5 de Peter Morou gFOno 1704:
[p. 64] Cura che ei dat las Vras.
0 Miu char 'i dulfcli Jefus, tutta quei che jou hai faig fin queft' hura
rccamond jau a tiu Divin Cor de quei far pli perfeig, ä de vnfrir fi agli
tili Bab per ina perpetiia honur. Tutta quei che jou vegn far queft' Vra,
lOfche vi jou far fpirameing per laud, & honur de Diu ä per il beiu ftar da
tut il Mund euten vertit della tia pitra Paffiun, Amen.
Recomendatiim agl Cor de Jefu.
O Ti zund dulfch migeivel Cor de miu Jefu, ä tgi recamond jou quefta
noig, il miu Cor e miu Chierp finaquei che ei ruauffien dulciameing euten
15tei. Afchinauauont che jou [p. 65] vegn vffa dormir, e pos bucca lodar
Diu, veglias ti far quei per mei, talmeing che tontas batidas che il miu
Cor ven dar quefta noig, tontas gadas veglies ti lodar la fanctiffima Trinitad
per mei, c tontas gadas che jou vegn trer flad, veglias quei tut recieiver
fi en tei, & ä gli Sanctiffima Trinitad vnfrir fi, fco vivas flamadas della
20 charezia, Amen.
Tier noffa Donna & tier ils SS. Patruns. O Beada a dulcia Purfchialla Maria enten tia fideivla e fpeciala defen- fiü a fchierm mi recamond jou quefta noig, fina quei che ti mei pertgires avont ils enganaments digl Jnimig. 0 miu char bien Aungel pertgirader: 25 0 vus mees glorius [p. 66]'foings Patruns, ti bien S. Pieder, S. Paul, S. Placi, S. Sigisbert, S. Jo'eph, S. Carli; SS. N. N. fchirmegeit mei con fanadat, 6 fertont che jou dorm, lodeit Dieus per mei, & k mi deit pb fco jou rog con humilitonza, la voffa foingia Benedictiun, Amen.
CARL DE CURTINS.
SOSoingias Letanias della raisterivsa vila, dolorosa niort, glorivsa lavada, merviglivsa anseinsa de N. S. Ufs de nief fquicciau a Panadutz de Peter Moroii gl'Oii 1704.
Jls Qiiindifch Mißeris de folng Jofeph. fp.l25] 1 S. Jofeph il Vm de Maria, dalla quala, Jefus ei nafcius. 35 2 S. Jofeph nomnaus il gielt, cun la Bucca digl Spirt foing.
Soingias Letariias 9
3 S. Jol'eph figl de David, vifaus digl Auugel dad' elTer feuza temma perqnei cha Maria fulTi portonza.
4 S. Jül'epli vil'aus, da metter num: Jel'us, k (juei figl, il (j^ual Maria veg- niel's ä parturir.
5 S. Joseph, cha eis traigs cnteu [p. 126| Buthlehem, cuii Maria tia 5 Spufa cha fuva portonza, per dar en vies nuin.
6 S. Jofeph, che has bucea anflaii loi'chament enteii Bethlehem, iie per tei, ne per tia Spufa portonza.
7 S. Jol'eph, che eis anflaus digls Palturs ciiii Maria, a gl'Affon eut' il perl'epi, tras cantar digls Aungels. 10
8 S. Jol'eph, che has portau cua Maria Jel'um enl'il Tempel, a quel vnfriggi fi k Diu.
9 S. Joleph, cha eis groiidameiug fefmervegliaus da quei cha Simeon ha dig de Jefu, ent'il Tempel.
10 S. Jofeph, che has audiu ent'il fien, fuenter quei ch'els treis foings 15 Reigs en ftai tilai [p. 127] naveuda, fchend digl Auugel: ftai fi ä prendi il Affon, ä fia Moma, a fui enten Egipta.
11 S. Jofeph, al quäl gl' Aungel ei comparius enten Egipta ä dig: cha el doves pufpei turnar ä cafa fia.
12 S. Jofeph, cha eis jus fi ent'il Tempel, cun Jefus, ä Maria. 20
13 S. Jofeph, cha has cun dolür giu piars tiu Figl, a pufpei cuu legrameu quel anflau cun Maria, ent'il Tempel denter ils Docturs.
14 S. Jofeph numnau il Bab de Jefus.
15 S. Jofeph, al quäl Jefus ei ftaus obiedis, crefcient fi enten vegliadegna, fapienicha a gratia, avon Diu ad avont ils Chriftgiauns. 25 [p-128]
FInalmeiug deien nus haver ferma fperonza vid il riug ad agid de S.
Jofeph, da adina furvegnir quei cha nus domandein k rogein da Diu,
il da noffa chara Donna.
Francifcus Magius refda, che S. Jofeph, haigi ina gada portau giu da 30
Ciel in Vutt de noffa Donna, il quäl ven nomnaus : Maria della Provi-
denza; fia fiafta ven celebrada ils 18. d Gene.
Quel cha garegia da emprender la fuorma, u il Kunft, da taner bein
andreig char Mariam : Quel vommi bein preft tier S. Jofeph, ä. rogi
cun devotiun, ch'el gli vegli era portar gm da Ciel Maria della foingia 35
providenza Amen.
[Q Carl (lo Curtins
Claf (iil Piirgalierl, sijuifciau a Difeulis, 1712.
Oraziun
J'i r ina olma de tlii bleu amig, il quäl ei bucca de dig inorta.
[P. 89] 5 0 Ti biuitadciuel Jel'us, che lias dig tier tes giufnals: Tutt quei che
vus veguits a rogar, carteit she vegnifs vus ä I'uruegnir. Enten vertit de quel'ts plaids, veu jou cuu gronda fperonza tier tei, c vi tei rogar tont anauont, che [p. 90] ti l'toppias mei tedlai*. Ti, o min dulfch Jefus, Las priu Tolma, de miu bien amig (ü amiggia) & has (juellas fco jou temel,
10 bandifshiau e lerrau enten la caulda preshun dil purgatieri, fuenter tia ftrengia Jul'tia, & engirau, che ti veglias quella bucca shar larg, shi dig e shi liung ch'ella haigi bucca pagau il mender haller. Tgei fnueiuels torments, quefta paupr' olma ftoppl endirar enten quella preshun, po nagin declarar e metter ora : Cun quell' olma bai jou ina cordiala com-
15pa(Tiun, cun tut vi jou me fliffiar de fpindrar quel't' olma ord les fias peinas. Adeshia rog jou tei deuoziufameing , ö mifericordeiuel Jefus, per amur de tia infinita bontad e mifericordia, e per amur de tia grouda compaffiun, la quala ti portauas cau fin tiarra, enconter tuts trauagliaus, che ti veglias po [p. 91] far grazia e mifericordia cun quell' olma, & ella fpindrar ord
20 de fias peinas. Jou rog tei, per amur de quella compaffiun, la quala ti veuas dil temps de tia paffiun cun tia trauagliadada muma, e per amur de quella gronda triftezia la quala ella veua cuu tei, che ti veglias prender k pez la Inueivla raiferia de queft' olma, e prender puccau de quella. Finalraeing rog jou tei per amur de quella infinita compaffiun, la quala
25 tiu char Bab veua cun tei, curch' eil' ha tei viu pendent vid la Crush, combatter cun la nera dira mort, che ti veglias ä queft' olma shengiar il foug Paruis. Per jna troft e confolaziun gli dai mo in fufpir de tiu cor, mo ina larma de tes egls, mo in deguot de tiu faung, mo ina brinzla de tia charezia, mo in graun de tes merits, gie mo la mendra part de [p. 92]
30 tia (atisfactiun, sehe ven fiu deiuet perfeggiameiug ad effer pagaus, & ella libera de tuts torments. Sinaquei aber che tia Juftia vegni era contentada & efshia de di : sforzada de shar larg e fpindrada queft olma, she jou fco in member della foingia Bafelgia vnfrefsh a ti fi, tras, & enten vertit de tiu dulsh cor, gl'eutir fcazi della foingia Bafelgia, tont fco jou fai e
35pos, & hai la vertit. Jou vnfrefh ä ti fi, la Ibingiadat dils Patriarchs, il defideri dels Profets, igl iffer dels Apoftels, ils tormens dils Martirs, les penetienzas dils Confelfurs, il purshalladi dellas purfialas, ils merits e buuas ovras de tuts ils Soings. Jou vnfrefh a ti fi la carazia, che tei ha faig vegnir giu de Ciel, e tei shentau ent'il purfepi, jou vnfrefh ä ti
40 fi, tia zarta iuventegna u virtuofa obediencia; Jou vnfrefh' ä ti fi, tia
Claf dil Purgatieri 11
[p. 93] breigia, ftcuta, ruclis viadis, zenurs, perfecuziiins, tias pitras larmas, fufpirs, favurS; aiigufchas, e tiu foing faung, il quäl ti has fpons: Jou vufrefli ä ti fi, tias dolurs, piagas, peiuas, tias geiflas fpiuas e guottas> tiu martiri, pitra palTiun, e tia dira pitra mort. Quei tut o miu dulsh Jefus, ei gic per biar cient railli gadas pli valeiuel, che il tut il deiuet de 5 queft' olma: ä tes infinits merits, hau gie pli biar pagau, che quell' olma era culponza. She fto gie tia ftrenga Juftia effer contenza, ch'ella feigi compleinameing pagada e contentada deuart quell' olma. E perfort che quefta foletta vnfrenda fuff aunc bucca avunda de pagar e contentar il deiuet de quell' olma, she garegel jou minggia vra de renouar, rogar, 10 & vnfrir fi ä ti, quefta mia vufreuda, gie jou vi bucca shar [p. 94] fuenter de Ipluntar la porta de tia mifericordia, shi dig e shi liung, fco ti aruies ("i quella preshun, e laies ira eu Paruis quella char' olma: quella grazia detti ä mi &, agli, la boutad dil S. Pader, la mifericordia dil S. Figl, e la Charinadat dil S. Spirt, Amen. 15
12
II Viadi :i Jeiuaalouj
IL VIADI A
(Ineditiim nacli Ms. De.) (Ineditum nach Ms. De.)
Dil nies u(';,'iiir enli'ii Famo;;asla, et Igei IMIg nies vegiiir enten Famagosfa et
gl'el dauentau. tgei gl'ei lau daveiitau.
5 Ip. 96j Ciira cli'uus eisen nauigai tuta- [p. 74] Cura nus eisen navigai tuta-
via (labut encunter la Insula tier via dabot enco[n|ter la iusula tier
Salina et pi tier il Marcau et casti Solina et pi tier ilg marcau et casti
de P"'amogasta et manigiauen de de famagosta et manegiaven . . .
lü|p. 97|bucca ira ent Famogasta, fco ei en Famagosta, Sco ei
ueuau a nus dau Iperonza; per- vevan a nus dau Speronza; per
tgei en 5 ner 6 uras fufsen nus I'tai tgei ch' enten5ner6 urasfusennusltai
a Salina; Iclie preng mira! lenza a Solina; scha pren mira! senza
nies Sauer a il Navadur endri- nies saver La il uavadur endri-
15zau la naf encunter Famogasta, zau la naf enconter famagosta,
ual fco ei fus in port d'mar, val sco ei fus in port da mar,
nus nein el rogau, ch'el dcigi nus vein rugau el, chel deigi quei
nus manar uinauont, fco ei fei- bucca far, sunder dei nus mänar
vinavon,
20 gi marcadau et ftar en et far Sco ei Seigi marcadau a ftar en et far
auonda a fiu plait, ch'el aigi avonda a Sin plait, chel hagi
dau ; aber la fia ueglia ei dauen- dau ; aber Sia veglia ei daven-
tada; mo encunter tuta nofsa tada; mo encunter tuta nosa
ueglia; et nus a manau en, ch' veglia; et nus ha mauau en, ca
25 nus eran tutauia mal contenzi. nus cran tutavia mal contens.
Enten quei uein nus emparau enten quei vein nus enparau
il Patrun della naf, Sch'nus feigien il patrun della naf. Sehe nus seigien
I'agiri, d' comprar en fpisas, ner Sigiri da comprar en Spisa, ner
bucca; fcha ä el dau resposta, et bucca; Sehe ha el dau risposta ,
30^ dig enten fiu fchliet meini : enten Siu Slietmeini:
uus efses bein I'agirs; et ei deigi vus efses bein sagirs; et ei deigi
adcls nuota dauentar. daventar adels nagin mal.
Siuaquei uein nus cartiu et eisen Sinaquei vein nus cartiu et efsen ,
35 ftai fi della naf et efsen ij enten [P- 76] Ira enten
il Marcau, per comprar li fpisas; il marcau, per comprar Si Spisa;
iou et miu char Confrar, i'ur Donau, > • •
Ico nus mauan adina enfemel a sco nus maven adina ensemel et
comprar fi nofsas caufsas, las qualas comprar si nosas causas, las quallas
40 nus ueuan de basengs. Mo enten nus vevan da basens, mo enten
11 Viadi a Jerusalem
13
JERUSALEM.
(Ineditum nach Ms. Ct.)
Dil nies vignir eüleii Faiuagafta, a Igei gl'ei leu (laveiitan.
[p. 171] Cur ch'nus efsen uavigai tuta-
via Dabot encunter Tlnzula de Solina e pia tier ilg Marcau u Cafti de famagofta e menigiavan, cb' enten famagofta, Sco ei vevan dau Spironza, cb' euten 5. ne 6. uras fussen iius ftai a Soliiia, cb' prein mira ! senza nies faver ä ilg Navadur endri- zau la Naf encunter famagofta, val Sco ei fus in port de Mai-r; nus vein Rogau el, chel deigi quei buca far, fonder el deigi manar
vinavon, Sco ei Seigi Marcadavi a ftar en ä fa avunda ä fiu plaid, cb'el bagi emper- mes; aber la fia veglia ei fta-
da* encunter la nofsa
a nus a manau en, cb' nus eran tutta via malcuutens. enten quei vein nus enperau il Patrun della Naff, fcba nus feigian figirs de Cunprar en Spifsa, ner buc; fcba ba el dau per Rifpofta, Cb'a nus feigian bein figirs enten il fiu fcbliet meini; a deigi daventar anus nagin mall nuetta.
finaquei vein nus Cartiu ad eisen ftai fi Della Naff ad efsen I enten il Marcau, per Cunprar si Spifsas,
(Ineditum nach Ms. Cfif.)
Digl yigiiir a Famagofta ä tgiei gliei le« DaTanta«.
[p. 128J Cbur Cba Nufs Efsen Na- 5
vigai tuta- via dabott Encunter la Inzula da Solina a Tier igl marcau a Cbafti
da famagofta, .
Scbo ei vevan 10
dau Spironza; che enten 5. ner 6. Uras fufsan Nufs ftai a Solina ; Sehe perein mira ! Senza Niefs Saver ba igl Navadur endri- zau .... Encunter Famagofta, 15 val Scbo ei fufs in Port da mar. Nufs vein Rogau el, Cb'el deigi quei bucca farr, Sunder el deigi manar
vinavout, a Scbo ei Seigi Marcadaua ftar enafar 20
Avunda a Siu plaitt
. Aber Sia veglia ei daven tada; tutt Encunter la Nofsa veglia; et Nufs ba manau en, Che Nufs fuvan tuttavia mal Contenz. 25 Enten quei vein Nufs emparau igl Pattrun della Naff, Scba nufs Seigen Sagirs da Comprar en Spifsa, Ner buca; . . . . ba el dau Rifpofta, Cba Nufs Sei gien bein Sagirs, Entten 30 igl Siu Scbliett meini ; a deigi [p. 129] a Nufs Davantar nagin mal Nuett. Sin quei vein Nufs Cartiu ad efsen ftai Si dela Naff ad efsen yra Enten 35 igl marcau, per Comprar Si Spifsa,
Sconusmavanadina[p. 112] enfemen a Scbo Nuss mavan adina Enzemen a Cunpravan fi nofsas Caufsas,Ias quallas Comprar Si Nofsas Caufsas, las qualas nus vevan da baseings. Mo enten Nufs vevan da Bafsegns. mo Entten 40
14
II Viadi a Jerusalem
(Ineditum nach Ms. De.) quei Marcau era tutauia bien Marcau. Cura ch' nus nein giu [p. 981 coinprau quei, ch' nus ueuan de r)baseiigs^ Sch'a il ftatlialter dil Tirg terrnes les Trabans, Sonza eil' nus Sauefsen enzatgei lun- drora, ils quals nus an priu, nus pau- pers Pelegrins, et au manau
10 nus auout il ftatbalter, a nus uein faig obedienza; mo aunealura nuidas. Elsen afchia uegni ma- uai tuts auteis, ch' nies Confrar Joannes Liam de Tuietsch, il quäl
lÖfchefcheva enten la naf mal raal- zauns. Lau era quei ftatbalter u Guueruatur cun tnta Ha fchenti- lezia et Officials, ils quals nus an emperau et examinau da biaras
2ücaufsas, danunder nus feigien et
(Ineditum nach Ms. De.) quei marcau era tutavia bien marcau. cura nus vein giu comprau quei , che nus vevan da basens, Scha ha il Statalter dilg tirg tarmes Ses Trabans, Senza cha nus Savevan ensatgei lunder ora, ils quals nus han priu, nus pau- pers pellegrins, et han manau avon il I'tatalter, nus
vein faig obadieuscha; mo aunea- lura nuidas. efsen aschi vegni ma- nai tuts auters, che nies car confrar, Joanes Liam de tuesch , il quäl Schascheva enten la naf mal mal- sauns. lau era quei Statalter u guvernatur, cun tuta Sia Sabien- scha et Officials, ils quals nus han anparau et examinau da biarras causas, nunder nus Seigien et
natiun et tgei lungaig : tgei naziun et tgei lungaig : . . .
et pi an dig : Uns efses fpiuns et et pi nus han deig : vus efses fpiuns, 25Tarditurs, uus efses cau termefsi trad'turs, vus efses cau tarmesi
de grons Signiurs, finaquei ch' uus podeias furuegnir et mirar giu il Marcau; uus Bestias ! 30 Tgei Keig ueis uus et fut tgei fürft u Signiur efses? Enten quei efsen nus Itai enten gronda miseria et quitau, tgei et co responder; per-
da grons Signurs, Sinaquei cha vus podeies Suvegnir et mirar giu il marcau 5 vus bestias ! tgei Reig veis vus a sut tgei First u Signiur efsess? enten quei efsen nus ftai enten gronda miseria et quitau, . . . tgei rispunder; per-
35 tgei che gl'ei bueca de henligiar, tgei che gl'ei bueea de hanliar.
fco deuter ils Christgiauns , et
perquei ch' nus podeian uegnir
libers de eis, Seh' k nies Sigr. a
40 nus dau en , et ai respondiu enten
Sco denter ils [p. 76] Christgiauns, et per quei che nus podevan vegni libers dad eis, seh' a nies Segner dau en, et ha respondiu enten
questa uifa et fuorma: Nus efsen Grifchuus et udin Sut quei, ch' ei
quella visa a fuorma : Nus efsen Grischiuns et udin Sut quei, ch'ei
II Viadi a Jerusalem
15
(Ineditum nach Ms. Ct.) quei Marcau era tuta via bieu Marcau. mo Cur ch'nns vein giu Cuuprau quei , ch'nns vein giu da baseing, fcha ha il Statalter dils Tercks tarmes ora Ses tarbans, lenza che nus favefseu enzatgei Lunder ora, ils quals an priu nus pau- pers pellagrins , et an nus ma- nau avon lur ftatalter, a nus vein faig obedienfcha; mo euncalura uuidas. et efsan afchia . . . ma- nai tuts ils auters, chanies char Oonfrar Johaiies Liem du Tuvietfch, il quäl fchafcheva enten la Naf mal- zeuns. ieu era quei Statalter ü Guvernatur , Cun tuta fia fchen- tilezia et ofticials, ils quals nus an enparau ad examinau da bia Caufsas, danunder nus figian a da
tgei natiuu a tgei lungaig nus pli-
deigien, api nus an ei geg: vus efses Spiuns at terditurs, vus efses ceu tarmes
de grous lignurs, sinaguei . . . ch' vus podeigias Survignir a mirar eu il Marcau ; vus beiftgies ! tgei Reig veis vus a sutt tgei Fürft a Signur el'ses vus. Eiiaquei efsen nus ftai enten gronda miferia ä quitau, co ü tgei nus duefsen
risponder ; pertgei gl'ei buc de handliar denter
ils tercks SCO cou ils chriftgieuns, a per quei clia nus podeigien viguir libers da dels, fche ha Nies Seguer dau enten il seu [p. 73] a nii, & haiRe- spoudiu enten quella vifsa ä fnerraa: nus efsen Grifchuns et udin futt a la
(Ineditum nach Ms. Cff) quei marcau Era Tuttavia bien marchau. mo Chur cha Nufs vein giu Comprau quei, Cha nufs vevan da bafsengs, Scha ilg ftattalter digls 5 Tergs Termefs ora Sefs Terbans, Senza Che Nufs Savevan Euzagiei Lunder ora, igls quals han Priu Nufs pau- pers Pallagrins et han mauau Nufs avont igl ftattalter, a Nufs 10 vein fag Obedienscba; mo Euncalura Nuidas. ad aschia Efsen Nufs ma- nai tuts autters, Che Niefs Char Confrar Johanes Liem da Tuietscb, igl quäl Schascheva Entten la Naff mal Mal- 15 zeuns. Ieu era quei Stattalter u Guvernatur Cun Tutta Sia Schanti- lezia et oficials, igls quals Nufs han Emparau ad Exeminau bia Chaufsas, [p. 130] a danunder Nufs 20
Seigien a
da Tgei naziuns a Tgiei Lungag
Nufs plideigien,
api Nufs han ei geg: vufs Efses Spiuns
a Terditturs, vufs Efses Cheu Ter- 25
mefsi da gvons Siugnurs, Siuaquei Che pudeiges Sur vignir a mirar en igl marcau; vufs Beftgias! Tgiei Reg veifs vufs a Tgiei FerftSO a Signur efses vufs Sutt ? Enaquei efsen Nufs ftai Entten gronda mifseria a quittau , co u tgei Nufs deigen Refponder; Pertgiei gliei bucca da handliar, 85
dentter ils Tergs Scho dentter igls Chriftgieuns , ä per quei Cha Nufs Pudeigen vignir Libers da eis, Scha ha Niefs Segner dau eigl Sen a mi , Jacobo Bundio40
ett hai Refpondiu Entten quela vifsa e fuerma: Nufs Efsen Grifchuns ad udin Sutt a quei da
16
11 Viadi a Jerusalem
(Ineditum nach Ma. De.) [99] d' FronCcha; quel ei nies Patrun et Signiur; et quei ei (tau ina tutauia buna resposta ; et efseu 5 ftai ienn l'iu quei; aber Ich' nus uelsen uoliu dir, eh' nus uelseu
nagin Reg et fufsen fris , ner eh' nus fufsen Tudeschs, nev della
lOSpauia, feb' fufsen nus bucca uegni dauenda, fonder ecadanai uit lar Galeas et ucfsen afcbia ftouiu finir nofsa uita enten miseria et paupradat.
15 Aber il Tirg a bucca uoliu crer, cb' nus feigien Sut il Franzos,
fonder a dig: ei gl'ei il conda- ment dil gron Tirg, cb' tuts
20Pelegrins, cb' uegnien encunter nos Coufins, deigen ^ uegnir pigliai et encadanai i;it la Galea, quels ils quals an bucca il pasporta dil gron Tirg. Giu
25 da quei plidar dil Tirg efsen fig feftermentai ; mo bucca Senza
rafchun ; mo auncalura nein nus mul'sau nos pasportas , cli'
30 nus uc'in giu reciert a Veniescba dil Empafsadur de Fronscba, il quäl fteua a Veniescba et era dil Signiur de Florin, Tolmetscher dil reg de Fronscba, et fuenter
35 quei cb' nus uein giu raufsau nos pasportas, Scb' nus an ei mefs enten prefcbun entocban il di Suenter, entocban miez di, [100] Sin il quäl di fuua la fiasta de
40 S. Maurezi, ner ils 22. de September.
Diaus Tulpufsent! quel fa, tgei miseria et tribulatiun et qui-
(Ineditum nach Ms. De.) de Fronscba; quel ei nies Signiur u patrun ; quei ei ftau ina tutavia buna risposta; et efsen ftai ferm Sin quei; aber fclia nus vesen voliu dir, cb'a nus ....
. fusen Tugesti , ner della Spagnia, sc[b]a fusen nus buca vegni davenda, Sunder encadanai vit las galias et vesen ascbi stoviu finir nosa veta enten miseria a paupradat. aber il Tirg ha buca voliu crer, cba nus Seigen Sut il Fronscba,
Sunder a dig : ai gl'ei il conda- men dil gron tirg, che tuts pellegrins, cba veguieu enconter nos confins, deigien vegnir pigliai et encadanai vit nosas galias, quels ils quals han bucca il Pasporta dilg gron tirg
efsen
fig Sesta[r]mentai ; mo bucca
senza riscbun; mo auncalura vein nus musau nos pasportas, cba nus vein giu retscb[i]ert a vaniescha dil enpasadur de fronscba, il quäl l'teva a Vaniescha et era dilg Signur de Florin, tal meipter dilg Reig de Fronscba, et suenter
ver mufai;
nos pasportas , Sehe nus bau ei mes en perscbiun entocbeu il Di Suenter, entocban mietz di, sin il quäl di fuva [p. 77] La fiasta de S, Murezi, che era ils 22 dis de Septembris. Diaus feigi lodaus Diaus tut pusent fa, tgei miseria ner tribulaziun a qui-
II V'iadi a Jerusalem
17
(Ineditum nach Ms. Ct.) frontfcba; qiiel ei nies Patrun e Signur; e quei ei ftau iiia tuta via buna Eisposta , et efsen ftai ferms fin quei; aber fche nus vefsen voliu gir, che nus vefsen
nagin Reig a fufsen libers , ner . fufsen tudetfch, ner della Spagnia, fcha fufsen nus buca vigni naven, mo ftuevan vignir en cadenai vid las gallias et vefsen afchia ftuviu finir La nofsa vetta enten mifseria a paupradat. aber ilg Terck ha buca voliu crer, che nus feigien fut il Reigt de
fronfcha, fonder ageg; Gl'ei in Condam- men dil gron Terck, che tutts pellagrins, cha vegnien encunter nos Confins, deigien vignir pigliai ä Cadauai vid las gallias, quels ils quals an . ils pas porta dilg gron Terck. Giu
da quei efsen
nus vegni feg ftermentai ; mo bucca
fenza Rafchun; mo Euncallura vein nus mufsau nos pasporta , cha nus vein giu Refchiert a Vauiefcha dil
(Ineditum nach Ms. Cff.) Fronfcha; queil ei Niefs Pattrun a Signur; et quei ei ftau ina Tuttavia Buna Rifpofta; ad efsen ferm ftai Sin quei 5 aber Scha Nufs 5 vefsen Uvaliu gir, Ca nus [p. 131]
vefsen Nagin Reg a fufsen libers, Na Er, cba Nufs fufsen Tudeschs, ner da Spagna, . . . fufsen Nufs bucca 10 vegni daventt; mo ftuevan vignir Cadanai vid lafs galias ett vefsen afchia ftueu finir Nofsa vetta enten mifseria a paupradatt. aber igl Terg ha Buca volliu Obrer, 15 cha Nufs Seigen Sutt igl Regg da
Frontfcba ; Suentter ha gieg feg: ei gliei igl Comon- damen digl gron Terg, Cha Tutts Palagrins^ Che vegnen en 20 Nofs Confins, deigen vignir pigliai et Cadanai vid las galias, qu9ls igls quals han buca igl Pafs Portta digl grond Terg. giu
da quei efsen 25
Nufs feg ftermantai; . . mo bucca fenza
Rascbun ; mo euncalura vein Nufs mufsau Nofs pafs portta, Cha Nufs vein giu Ratfchiert a vaniescha 30
. . . . Sigf- Florin, Tolmatsch dilg Reig de Frontfcba, fuenter quei, ch anus vein giu mufsau nos pasporta, fcha hau ei nus mes en parfchun entocen ilg
gi fuenter raiez gi,
fin il quäl gi erra la fiasta de Siong Murezi, [p. 74] ils 22 gis de
Cetember. a Dieus tut Pufsent faviu, tgei mafseria ner tribulatiun, a qui-
Romauische Forschungen VIII.
digl Signur Floriu, Empafsadur
u Tolmatsch
dilg Reg da fronscha, ett Suenter quei , Che Nufs vein giu mufsau 35 Nofs Pafs-Porta, Scha Nufs han ei mefs[p. 132] En perfcbun entochen igl Autter gi Suentter mietz gi, Sin igl quäl gi fuva La fiafta da Soing Murettzi, igls 22 da Sattember, 40
ha Dieus Tuttpufsen saviu Tgiei mifserias a Tribulaziuns a quit_
18
II Viadi a Jerusalem
(Ineditum nach Ms. De.) tau luis ueuan. 0, co ueiu nus
(Ineditum nach Ms. De.)
tau nus vcvan
quella cutira noig ruafsau ; ui quella noig ruesau ; vi
öfchar considerar ti , che legas, u Schar considerar, tgi che legia, ner
audas legen : d'efser enten in auda ligent : da efser enten il
liug, ch' nus faueveu bucca, nua liug, cha nus savevan buca, nua
nus eran; .... mo buca den- nus eran; buca den-
ter la gliaut, ner Chriftgiauns, ter la gliaut, ner christgiauns,
10 funder denter quels ruchs et cru- Sunder denter quels ruschs a cru-
dels Tirgs, ord dils mauns dils dels tirgs, ord ils mauns dils
quals era nagina Speronza de quals era nagina Speronza de
ueguir; Sonder d' ftuer finir mitschar; Sunder de finir
nosa uita ton miserablaraeing. nosa vitta ton miserablameing.
15 Suenter haver uisitau la l'iarra Suenter haver visitau la tiarra
S., Ich' cura, ch' nus efsen ftai S., fcha cura nus efsen ftai
bunameing or da tuts prigels, bunameing ord ils prigels,
fcha pir Iura uegni enten mauns fcha per Iura vagni entamaun
d' quels et lau efsent ftai da quels et lau efsen ftai ban-
2Q bandonai de tut; Nagin a nus donai da tuts;
ves dig mo in plait de' Couso-
latiun, or eifer ch' nus ueuan oreifer che nus vevan
nofsa fperonza tier Diaus et nosa Speronza tier Diaus et
Maria. Nus uein era fapater- Maria. nus vein giu Sapater-
25 tgiau d' quels nos Vifchins de tgiau da quels nos vaschins de
Lumnezia, ils quals fan lumueza, ils quals fan
mintg' on fin quei di ina Pro- miutgia on Sin quei di ina pro-
cefsiun, ch' deriua d" uegl eu- sesiuu, cha dariva da velg en-
neu, enten la Baselgia de nau, et enten la baselgia de
30 S. Murezi et feremnen Soing Murezi et Seremuan
enfemel lauj et lau ei uegniu faig lau ensemel; et lau ei vegniu faig
in Comin riug per quels, Ch' eran -in comin riug per quels, che eran
fin il uia di de S. fofa, fco nus fin viadi da S. fosa, Sco nus
flOl] uevan giu rugau per tuta nos- vein giu rugau per tut no-
g- sa liga, nua ch' ei era Catholics, sa ligia, nua cha ei era catolig,
de rogar per nus, fco ei an era de rugar per nus, fco ei han era
i'aig. Preiu mira, miu Char faig. pren mira, miu car
Christgiauu ! gradt fin quella christgiaun! grat Sin quella
ura, ch' enten quei liug de ura, che enten il liug de
^Q Lomneza ei uegniu faig ils lumueza ei vegniu faig ils
Officis de Diu, et era faig per Officis divins, et era faig per
nus in riug, Seh' gradt d' quellas nus in riug. Sehe grad da quellas
uras ei uegniu las nouas dil [78j Uras ei vegniu las novas dilg
II Viadi a Jerusalem
19
(Ineditum nach Ms. Ct.) tau nus vevan a Co nus vein
leza .... noig Ruefsau, vi jeu fchar Considerar, tgi ca Legia, ne tgi cL'auda ligien: da defser enten il Liug, cha nus favafsevan buca, nua nus erau; nus fuvan buca den- ter la glieut, ne Chi-il'tgieuns, fonder denter quels ßuchs e Cru- dels Tercks, et enten ils meuns dils quals era nagiiia Spironza da vegnir navenda; fonder de ftuer finir la nofsa vetta ton mifserablameing, fuenter haver vifsitau tiarra
Sointgia, ch'nus fuven
buuaineing ord da tuts prigels, fcha pir Iura vignir enten meun da quels tercks a Leu efsen nus ftai ban- dunai da tuts. nagin ch' a Nufs ves gieg in plaid de Conzola- tiun, oreifFer che nus vevan nofsa Spironza tier Diu ä Maria. nus vein era Sapeter- tgiau da quels nos vifchius de Lonneza , ils quals fan
mintgion fin quei sez di iiTa Pro- cefsiun, a quei ei daventau da velg en- neu enten La Beseilgia de Song Morezi, et Saremnan Leu enfemen; et leu ei vigniu faig in Cumin Riug a quels, cb' eran Sin il viadi de Siontgia fofsa, Sco nus veing era giu Rogau eis, ch'ei dei-
gien far
.... per nus, [p. 75] Sco ei an era giu faig. perneit mira , mes cbars chriftgieuns ! grad fin quella ura, che enten quei Liug da LuiTeza ei vigniu faig ils ofizis da Den, ad ei an era faig per nus in Riug, fche grad de quellas uras eis ei vigniu las Novas dil
(Ineditum nach Ms. CfF.) taufs Nufs veigen giu, a Cho Nufs
veigen Ruafsau leza . . . Nog, vi Jeu fcbar Confiderar quei, cha lega, u5 Auda Ligient: dad efser in Tal liu, Cha Nufs Savevan buca, Nua Nufs eran; Nufs fuvann mo Buca den- ter la g(r)lieut, ner Cbristgieun, Sunder dentter quels griscli Rucbs, Cru- \Q dels Tergs, ad Entten igls meuns digls quals Era(n) Nagina Spironza da vignir daventt; Sunder da ftuer tinir la Nofsa vetta Ton mil'serablameing. Suenter ver vifsitau La Tiara 15 Soingia, Scha Chur Clia Nufs efsen Bu- nameing ftai ord Da tutts prigels, Scha per Iura vignir Entten meuns da quels Tergs ett leu Efsen nus ftai bandunai da Tutts. Nagin Nufs 20 vefs gieg in Plait da Conlolaziun [133]; OreiflPer Che Nufs vevan Nofsa Speronza l'ier Diu a Maria. Nufs vein Erra Sapater- gia(ia)u da quels Nofs vaschins da 25 Lomueza, igl quals fan mingia onn Sin quei gi ina Pro- zefsiun, a quei ei daventau da vegl Eneu Enten la bafselgia da Soing murezi a SaremNen 30 leu Enzemen ; leu Ei vegniu fag in Comin Riug per quels, che Eran Siu igl viadi da Soingia fofsa, Scho Nufs vein giu Rugau, . . . Che ei dei- gen era far 35
. per Nufs, SCho ei hau era giu fag. Perneitt mira; mes Chars Chriftgieuns! grad Sin quella
ura, che enten
Lomueza ei vigniu faig igls 40 Oficis da Diu, et Ei han Era fag per Nufs igl Riug, Scha grad da quelas uras ei vigniu Novas digl 2'^
20
II Viadi a Jerusalem
(rneditum nach Me. De.) l'irg, ner Patrun de quei liug, ch'el nu8 uegli Ichar larg. 0, tgei grond legerment cau era 5 denter nus al'chi bandonai Confrars, pos ti tez patertgiar! Cura ch'el a nus fchau larg, Ich' a el dig, Seh' nus uefsen pasporta, fch'
bucca giu quei 10 uognieuen nus
Tonder ftuevan
uid las Gal6as.
ch' nus ueigen
Reg de Fronscha, fch' laschi el 15 nus ledigs; et l'in quei a el
domendau de uus 44. iingers,
ils quals nein dau de bien cor
et Iura nein nus ludau Diu et
bucca largi ;
uegni rentai
Mo fehinauont
liga cun il
(Ineditum nach Ms. De.) tirg, ner patrun da quei liug, Chel vegli Schar larg. O, tgei grond legermen cau era denter nus aschia bandonai confras, pos ti tezs patertgiar! cura cha el nus ha schau larg, Sehe ha el dig, Sehe nus vesen buca giu quei pasporta, Sehe vegneivan nus bucca lairgs ; Sunder ftuevan vegnir ran tai vit las galias. mo schinavon che nus veigien ligia cun il reg de Fronscha, Sehe laschi el nus larg, et sin quei ha el
domandau 44 ungers,
ils quals nus vein dau da bien cor et Iura vein nus lodau Diu et
Maria et era il bien 3. Murezi Maria et era il bien Soing Murezi de corameing della gratia, da cormeing engraziau della gratia, ch' nus neuen reciert. che nus vevan retschiert.
II Viadi a Jerusalem
21
(Ineditum nach Ms. Ct.) Terck, ner Patrun de quei Luig, ch'el nus vegli fchar larg. 0, tgei gron Legarment Ceu era denter nus afchi bandunai
Confrars , po ti tez patertgia! Cur che el nus ha fchau larg, fche ha el geg anus, fche nus vefsen bucca giu quei pasporta, fche vignievan nus buca Largs; fonder ftueran vignir Rentai vid lur gallias. Mo fchi aiiavon Ca nus veigien Ligia con ilg Reig de Frontfcha, sehe lafchi el nus larg; afinaquei ha el Domendau da nus 44. ungers, ils quals nus vein dau da bien Cor et era vein nus Ludau Diu a Sia Siontgia Muma Maria et era il bien Soing Morezi de Cormeing della gratia,
ch' nus vein Retfchiert.
(Ineditum nach Ms. Cflf.) Te(g)rg, ne pattrun da quei Liug, Che el Nufs vegli Schar larg. 0, Tgiei legerraent Cheu, Era denter Nufs, aschi Bandunai, 5 Confrars, Pofs Ti tez pattergiar! Chur Cha el Nufs ha Schau larg, Scha ha el gieg, Scha Nufs vefsen bucca giu quei Pafs porta Scha vignievan Nufs bucca largs;10 Sunder ftuevan vignir Rantai vid las galias. mo schi navont Cha veigien Ligia Cun igl Reg da Fronscha, [134] Sehe lafchi el Nufs larg; a Sin quei ha el 15 dumendau da nufs 44. Zakins, ä quels Nufs vein dau da bien Corr et vein Ludau Diu a Sia
S. Muma et era igl bien Soing Murezi da Chormeing Della grazia, che Nufs vevan Ratfchiert lau.
22 Gion Christ Caduflf
GION CHRIST CADUFF.
Te Flamen dell' oliua, Paiiadnz, de Peter Noron. 1705.
fpag. 91] Davart las obligaziuns, che lia in Vifchinadi.
Nizeivels muffamens i^ter in Vifchin, ])er puder far hunas Vi/chneuncas.
5 1. RVgar igl S. Spert per grazia, che el vegli terglilchar nos cors,
che ei poffi daventar quei che feigi per la pli gronda gloria da Diu per Salit dellas Olraas, ä per puder teuer fut ils puccaus.
2. Enten tuttas Vifchineuncas dei ei adina vegniu eucuriu da crefchen- tar igl bien dad' in Vifchinadi, ton fco dreig ei, ä bucca dar a daig mai
lOtghei ei vegni bien ä fefez, ii ad enqual enten particular.
3. Sin Vifchneuncas cura in ven dumandau, dei in gijr fiu meini, [p. 92] ä lur ftar fco ei ven igl pli, bein che ei fus eucunter fiu meini, gie fche igl ei era bucca encunter tutta rifchiun.
4. Enten lavurs cuminas adina luvrar fideivlamcing, pertghei quei ei 15 ina ovra k Diu fig emparneivla, ad ha era gronda pagaglia; biaras gadas
eifei ton fco da veer luvraü vid ina Bafelgia.
5. Bucca effer memgia enguors enten tuttas cauffas cuminas, pertghei tras in enguort ä fcandalus Vifchin ven ei favens grond fcandel, ad auter bia mal denter in Vifchinadi, ä murt quei puccau ven in tal feg caftiaus
20 da Diu.
6. Pifturs ad auters luvrers, [pag. 93] ii fumelgs dei in falvar a pagar fco ei auda, pertghei tras bein falvar ä pagar tals che fedigien ha in Vi- fchinadi bugien ventira da furvignir biins a fideivels Survies ü Pifturs. Tras igl mal falvar ä pagar aber da tuts, ne enqualtghin ven in Vifchinadi
25 bugien fchventiraus da bucca puder iurvignir buns Pifturs ner Fumegls,
7. Rugar Diu per tuts benefactus digl Vifchinadi, vifs ä morts, ad ils quals ils Vifchins en obligai feg, cunzun tfcheu denter nus, nua ei han digls vegls artau quella niebla libertad.
Sumigliontameing dei ei era vigniu faig enten cauffas da Cumin.
30 Pertghei quels, ils quals regien en fumiglontas fitfchieutas, [pag. 94] lebe ei fefliffegien ceu lundervi, che furvegnien ei da Diu gronda pagaglia fco ha ritfcliiert quei fabi Reig Salamon, fco in affla enten igl 3. Codifch digls Reigs. c, 3. Igl quäl tras quei, che el ha gariau da Diu da puder fiu Rigiuavel bein regier, ceu ha Dieus el benediu cun gronda Sabieufcha,
35 ventira, pafch, ä richezia : Quels aber che tegnieu nigin quen da bein regier cauffas fumigliontas, nua tier ei han gronda obligaziun, vegnien da Diu feg ftrufiai.
Teftamen dell' olma 23
[pag. 542] Muffamens da diu Signiur malfeun ad ils auters da fiu par
per igl fuenter pietigot.
1, LAi favens vignir endameu igl Seraraen, a tgliiei quel munti.
Declaraziun, tghiei ä co fei igl Seramen?
IN ä mintghin, che vul ritfcheiver igl Seramen, fto taner fi treis dets5 digl meun dreig, ad entras igl emprem det, che ei igl polifch, ven ei entilgiu Dieus igl Bab ; ad entras igl auter det ven ei entilgiu Dieus igl Figl; ad entras igl tierz det ven ei entilgiu Dieus igl Spert Soing: Ils auters dus dets, vegnien teni clauffi, munten, igl emprem numnadameing, munta l'Olma , che ei zupada [pag. 543] enten igl Tghierp ; Igl quint 10 aber, ne gl'auter da quels dus clauffi en, niunta igl Tghierp. Tras igl meun entir ven ei entilgiu in Diu tut puffen, igl quäl ha fcafiu igl Chrift- ghieun ä tnttas Creiatiras, che en fin Tfchiel ne fin Tiarra. Igl effer claus da quels dus fuenters dets munta, che igl Tghierp ä l'Olma feien ferton enten perfchun; vffa pia, in che falva igl Serameu, fcha ven el äfpindrarl5 cura el miera ord quella perfchun: in aber che falva bucca, fche ven bucca mai lunder ora bucca fpindrar, fonder cun melgsanavon fara en enten ina pigiura perfchun dellas perpetnas flommas digl Vffiern.
[pag. 544.] 2. Lai vignir endamen che in Signiur che falva bucca igl Seramen, ad ingira faulz, fetfchi ton, fco da gir: Sco jeu engir faulz, 20 era afchia rog jeu la S. nunfpartchida Trinitat, che jeu feigi privaus della Cuminonza ä digl bien della S. Balelgia, a che tut quei bien feigi ä mi ina fchmaledictiun da mia vetta, digl Tghierp ä dell' Olma, ä da tut min vignir fuenter.
3. Quei Chriftghieun, che engira faulz fa ton fco el fches : fco jeu 25 engir faulz, afchia rog jeu Dieus igl Bab, Dieus igl Figl, Dieus igl Spert Soing, ad era la benedida Purfchalla M. Maria, ä tuts Soings ä Sointgias, che ei veglitn ä mi bucca vignir anigit fin Iura della mia mort.
[pag. 545.] 4. Quel che engira faulz fa ton, fco el fclies: Sco jeu engir faulz, afchia rog jeu la S. Trinitat, ad igl prezius Tgierp ä Seung 30 da miu char Salvader Jefus Chriftus, la fia infinita mifericordia, las fias anguofchas ä dolurs, ad igl fiu petter Marteri fei gi pers a mi pauper puccon.
5. In che engira faulz fa ton, fco el fches: Sco jeu engir faulz, afchia dei mia Olma, la quala ven rauntada tras igl quart det, ad era miu 35 Tghierp, che ei muntaus igl quint det, enfemlameing vignir condemnai fin igl Gijadeffen, cura jeu pauper miferabel puccon vegn ä ftuer comparer avon quei ftreing Derfchader, ä dei leu vignir privaus [pag. 546] della fatfcha da Diu. Or da quei p6 mintghia fideivel prender, tghiei in faulz ä malverdeivel Seramen cun fez porti, ä che in tal latras fchnegi Diu, 40 Noffa Donna, cun tuts ils Soings ä Sointgias, che el fefez condemni : Da quei dei fcadin fideivel Chriftgieun bein fepertghirar cun haver bien adaig
Tp-ZP-
10
15
20
25
30
rr. I I«
Htm.
4ü
leins far icunter JOS buns teigls ä II. letter in (i 11 im »ter ils l ei fectit: a.l iU jiguiui.- ven tr che i\r llameiiig ha dau ;.
üiia Canziin
a MuoTtra, perfort che ei defs ora enqual iza, line quei che ei polTen fedefender s han fedefendiu, cunziin bucca gir [p. 551] s, Ico igl Sarament cumporta, bucca tad-
l^^ gliauter ils Catholigs, bucca fchiar furpren- 5 , ne Vffecis tondanavon, che ei vegni ligs, pertghiei cura ils Sij 1 enter eis, fche ven la
!ils Catholigs van feig'' i\ ( r de dar in ftamPtus Itreibj • mal cuvignir ä regier, enci (juels muflamens ven Dieus k bt jutlt Mund, ä cun igl temps dar la gl7
1 s S6. Marters.
rx " CANZUN,
da la Srüriiiiia dJ!;! Solil^. davaiitada Au 1706. Sin (umiuDH I <t('aliun md^a :;iu tras: Banadirtiifs de ( .»r. n. M. a Pitalch.
bs las iirt'i.
»l's clu-
a u.;i;
ll'sa, tula
faiiK'i,r, luiiseiit.
Ivirsau, aii caftiar ;
Ir' cun cai
|a fan call iatiers qn- astif^,
lau ha gig
)ts vorgai r ilg grond
Ol nach Ms. As.)
Sin quei partut ei stau anguscha; letz eifs je staufs in ver profet. ! portut stau giierra; mo noraa terra
20 ha gieu grond, bien ruvaufs; IS, molg mund ei durmantaufs.
I l's.
4. Cur niefs Spindrader andirava, da bi meitz gi ei noig vangieu; quei tut lur era davantava, 25 Sco geig da gig, amefs vet gieu, Antrouqua uls tut ca cunfefsa, Co bagig ilg Solejg mei vieu Antirameng Scürieu.
5. Mo Silg amprim da maig eifs ufsa 30 Milii Settschient, a Sifs Dumbrau quei OD, elg quo! quei ufs samufsa, ^fsa, Sco Amofs ha profetizau;
Jet ; A Ulfs Dieach, ei fova miezgi pareva,
24 Gion Chrift Caduflf
da flu Salit, pertghici quei Chriftgieun, che quetta effer perderts enten caulTas da quel't Mund, ad ha raai fiu meitii a garegiaraen, co far gronda fia Cala, co vignir enten pli grouda anur, che fiu ftan da fees vegls poffi purtar, co vignir rechs fenza ver adaig, I'che quei daventig gieft ü mal- 5 gieltameing; In tal ei feg mal [pag. 547] perderts, fco gi Nies Segner tier Soing Math. cap. 16. v. 26. 'J'ghei nezcgei h gli Chriftgieun , fchi gi^ che el gudignias tut igl Mund, fia Olma aber met el ä perder? Dei pia bien adaig fin quels pungs, che veguen cheu fuenter, ä fuondei eis.
Co dei in Oberkeit fedepurtar encunter lur Subiets?
10 1. DEieu eis la Sointgia Catholica Cardienfcha, k fias Sointghias
jfonzas cun gron iflPer carfchentar, confervar k defender.
2. Tuts mals lafters ä malas jfonzas regifchadas en da tenips, cun ferm meun encunterftar a metter giu.
3. Ira avon ad igl pievel cun bien [pag. 548] exempel, ä terglifchar 15 avon eis fco igl Solegl cun bunas ovras. Pertghiei, fco ei igl Rigenter
afchia ei era fiu pievel ordinariameing.
4. Deien ei ils lur fubiets bucca engreviar pli che ei fei dreig, fonder eis tener char, fco lur agiens AfFons.
Clin tghiei vertits dei in Oberkeit principalmeing effer ornaus, ä fitaus.
20 1. CVn la devoziun ä gron ifFer tier la oraziun, ä digl furvetfch
da Diu.
2. Cun fabientfcha da bein regier a ftar avon, fco Salamon, la quala cauffa ven vrbida tras la oraziun.
3. Sefliffiar entuorn Vmmens perderts ad era enten las Scolas, ton 25 fco igl ei puffeivel.
[pag. 549.] 4. Giuftizia, che eis a Rechs, ä Paupers, Vieuas ad Orfens adualmeing lafchen fatiuer lur dreig.
5. La tempronza, ent igl beiver ä migliar, pertghiei la eivradat defcha ad eis zun mal, ad ei gron don da lur Olmas.
30 6. La mifericordia, che eis hendlegien bucca raemgnia ftang, ftreig,
II fcharf, cunzun tras häfs ä fcuidonza, ei feigi cun dar Kiftigs, ü enten autras vifas.
7. La humilitonza, pertghiei la lufchezia ha difchmes in Nabuccado- noCor, ad ha quel privau digl Rigenavcl ; Igl germadi Herodes aber ei
35 murt quella germifchia daventaus vifs ina fpifa digls plulgs ä digls viarras.
[pag. 550.] 8. Mo für tut deien ils Signurs Catholigs enten tuttas
cauffas della Sointgia Cardienfcha, i'i che een per bein ftar dils Cumins
Catholigs. vignir bein perina eis in cungliauter, & haver buna entilgienfcha
ä, cufeigl cun igl Oberkeit Spiritual, ä quels fuendar, taner enfemen fco
40ver8 Frars, giadar in gliauter, ad era vurdar, che la Tiarra feigi adina bein reftiada cun ils lur Uaffens, Muniziuns fco ei auda la tier, ad ina
Unna Canznn 25
gada igl Onn figl meins far far la Muol'tra, perfort che ei defs ora enqual laventada für vra encunter fperonza, fine quei che ei poffen fedefender gienerufameing Ico nos buns vegls hau ledefendiu, cunzun bucca gir [p. 551] ora ils lur buns cufeigis ä meinis, fco igl Sarament cumporta, bucca tad- lar quels che vulten metter in davos gliauter ils Catholigs, bucca fchiar furpren- 5 der igl rifpet human, u interefs, ne Vffecis tondanavon, che ei vegni la tras difpettas denter ils Catholigs, pertghiei cura ils Signurs Catholigs een bucca perina, ü ei fectiuns denter eis, fche ven la tras la S. Cardien- fcha feig fminuida, ad ils dreigs dils Catholigs van feig anavos, perquei puccau vegnien ils Signiurs ad haver de dar in ftametus ftreing quen ä Diu 10 da tut quei mal, che ven tras lur mal cuvignir ä regier, encunter comi aber quels Signurs che fuonden quels rauffamens ven Dieus k benedir eis [pag, 552] mervigliufameing fin queft Mund, ä cun igl temps dar la gloria digl Tfchiel, fco el ha dau ad ils SS. Marters,
UNNA CANZUN,
Faichia par Gaschun da la Sciiridinna digl Solelg, davanfada Ao 1706. Sin
calonda luaigia; Tiers cuniiiina Edificatiiin inefsa gm tras: Banadictiirs de
Cafsut V. D. M. a PItafch.
(Ineditum nach Ms. As.)
[f. 99^*] 1. Sin quei partut ei stau anguscha;
Steit si, gizeit tuta las urelgiafs; letz eifs je staufs in ver profet.
Figeit par sen ; vofs cheaufs alzeit! portut stau guerra; mo nofsa terra
Anfsenas grondas a marvelgiafs 20 ha gieu grond, bien ruvaufs;
La Deus nufs mufsa, tuts mireits, molg mund ei durmantaufs. 5 je großdafs novafs, grondas provafs, Da sieu gift Truvament,
nufs Dat ilg Tutpuifsent. ^»'" »'«^« Spindrader andirava,
da bi meitz gi ei noig vangieu;
2. quei tut hir era davantava,
Lur Deus ha gig vifsau, ad era 25 Sco geig da gig, amefs vet gieu,
Ha gig ratraig da caftiar; Antrouqua ufs tut ca cunfefsa,
10 mo ils puccaufs er' cun canera Co bagig ilg Solelg mei vieu
Da crescher meina fan callar. Antirameng Sciirieu. pargvifs eifs Iura datiers quell' ura,
Ca Deus ven ulg castig, ^*
Ch'el fchmanatschau ha gig. ^" ^'^S amprim da maig eifs ufsa
30 Midi Settschient, a Sifs Dumbrau
[f. lOQa] 3. qyei q^,^ gjg qmj| ^^^^■^ „^-^ gamufsa,
15 Veng-a-tschunc onts vorgai een ufsa, Sco Amofs ha profetizau;
Ca nufs vein vieu ilg grond Comet ; A lafs Diesch, ei fova miezgi pareva,
26
Unna Canzun
La noig fov nechiameng 35 Zund stormantufsameng.
[f. 100 b] 6.
Zund saznpau gie tutavia ha ilg Solalg elg fürmament; fo scüra noig, fo freid afchia, Cliin ha vieii Stellas clarameng.
40 er quella gada fo Rugadada, partut SCO Igei udieu ha ping a grond plonschieu.
7. Er sazupau ge tuta via ha ilg Solelg elg fürmament; 45 Bers han tarchiau, ufs eifs quel ura, Ca ven vangir quel grond Singiur, Silg gi adefsa, sco tut cunfefsa, Ch'el creigig fermameng; lur seig ilg truament.
8.
50 Mo tgeifs bein beult vangieu fter- gura,
Chilg dar Solelg ha sa schou ver;
Sin quei han gig: Igeifs la natira,
Ca fa aschia cumparer.
Calau gual ufsa fo tut anguscha; 55 Igeifs schon tut amblidau ;
ilg mund eifs, scoleis stau.
[f. 101 a] 9.
Mo pir steit si, aeor parneiafs ils mufsaments dilg Tutpufsent; figeit par Sen andreg pafseiafs; 60 da tiers fortz eifs ilg Truament! Zund grefs eis Iura, cur ven quel ura ilg mund da caftiar; quei bucc ven a muncar!
10. Anfsenas, Truvaments ad ovrafs;
65 dilg Tutpufsent buc observar, Cel mufs anufs cnn grondas provas da Sieu rugelg par nnfs vifsar, pucau fa Sgrischei vels, fig lamentei vels Da bucca far par Sen,
70 Sin quei Siu vifsament.
11 Ilg mund, quel chei elg mal ä loza
Da tuts puccaus o naufchadads; ei crescha pli a pH malizia, loschezia, muma da tut mal; 75 La malgistia va zund par via; ilg mal ha zund Surmaun ; Prudienscha Stat giun plaun.
[f. 101b] 12.
Niefs Deus tum er enten basezia, A vier era prufsameng; 80 en devotiun ad en basezia,
Alg mund eifs quei zund novameng, grondas mansegnias, gir malplu-
triergias eifs leider denter nufs, Scolg fariseer prufs.
13. 85 Jou vi buc gir, scodina prufsa Olma mira giu par setz-, Ufs inna gada par adina, Chi fa par Sen, sagirafs tetz; Vufs starmanteias, vont Deus tu- meiafs 90 Fidonza, bafsameng Cun Soing milgiurament.
14. Ach partarcheit, chei Starmantufsa Schürezia Seigig stou Igez gi ; mo sch'el eifs oung pli Starman- tufsa, 95 Cur Deus sia vifta zupa vi.
Iura ven disgrazia, dolur, tristezia all' olma dilg corstioon Ciintiert nagin par mann.
[f. 102*] 15.
Savents, Savents, mo er adinna 100 eis Scür, eifs gref, je tut ilg mall
Da buc la vifta ver adinna;
quei bla verdad ei senza fal.
Deus dai grazia, algi Spiert latezia
Da prender quei a cor, 105 Adinna er dador!
16.
gnir Sapig Deus Sur nofsa Terra, Chei Scürüdiengia po oung ngir, Schei SCO ad auters vangifsen guerra, ad outers Strofs, chin sa ca gir,
Adelbert de Funs 27
HO Sur nufs vangifsen, maritau vefsan; Nufs laschig tarlgischar
liir ngls ei vangir Scür Sia Vifta clara!
a greva noig Sagir. .g
120 0, Senger, ti Solelg, gistia;
17_ 0, Jefsu, niefs Spindrader char!
Nufs milgiurein da nofsas mendas Stei po tiers nufs cun la Igisch tia;
ad en la Igisch tuts vandligein; Nufs velgiafs po tuts banadir!
115 Rugein niefs Deus, chel schanigiar En tut anguscha, troccen la fofsa,
Nufs vilgig gig graziafsameng, 125 Chei Scür po oung ngirl
Po en l'anguscba, tribulaziun Nufs lafchig buc pirir!
ADELBERT, DE FUNS.
Noua Steilla dell [a] [Mar] a NoITa Doiinaiin d'Adain Rapert Schädler. 1712.
Capitel IV.
Oratiun
Tier il Grond e Glorius Patriarcha S. BENEDEIG, la quala ils Frars e 5 Sorurs deien orar minchla dl ^jer urhir da Dieu ina buna fin.
0 Ti Glorius Patriacha S. BENEDEIG, ch'eis ftaus benedius da Dleu col Num, e con la Gratia, & bas dau fi tiu Spiert Angelic cols mauns al- zaus enconter Ciel, ftend fin peis, e fagiend Oratiun, e quel uentireiüla- meing racomraaudau ent' ils noauns da Tiu Schaffider, & bas fuenter quei 10 empromefs, che Ti ueglies tutts quels, che uegnioffen mincbia di fe rogor- dar da tia gloriufa Mort e letezia celeftiala, partgirar e defender auont tutta forza dil naufcba fpiert : Jan rog Tai, 0 Glorius Patriarcha, partgira mei boz, e per adina, tras tia S. Beiiedictun, che nagin mal poffi mei fparter ord il miu dulfcb e Benediu Saluader JEfus, ner da tia beada e bencdida 15 Compagnia. Tras Chriftum, nies Signur & Saluader. Amen!
Tgiei forza queft' Oratiun baigi per urbir da Dieu ina buna Mort, fe uei dar ord las Rouelatiuus da S. Gertruda, ina da Dieu aultameing fauorida S. Abbadeffa Benedictina, lib. 4. Infinuat. c. II. Nua S. BENE- DEIG ha empermes ina beada S. Fin ä tutts quels, che ueffen memoria 20 da fia S. Ueutireiula fpartida da queft Mund, con quefts plaids:
Quel, che uen fliffiameing ä mi far endaraent quella grond' Honur e Dignitat, tras la quala Dieus mei ha bondrau, e fauoriu con ina fchi Gloriufa Mort, a quel tal ui iou lln l'hura da fia Mort ftar tier e gidar con tonta fideiuladat, che iau ui fin tutts mauns ten6r nauenda ils engan- 25 nameuts digl enemig, e ui quel fchirmegiar con mia prefchiencia, e tras ils latfcbß e fallas digl enemig menar fagirameing tier la Uita, e letiziaperpetna.
28
Adelbert de Fun»
Qualmeing aber S. BENEDEIG baigi Iah..,
emprorairchiun, podeis da quella uard ueguir Icr.t
biars e maruigüus Exempels & Ililtorias : »• qu.-!
fpecial contiert e Motif a tutts Frars e Sonir.s .In
5deien fauenz, e deuotiul'ameing, ton per fe iV/i, li
k) fe racommendar a quei Grond e Marnigl
che ftatten cnten angulchas Til puing della
Quei feigi tutt Icritt per creiciameut delU » -ia da Dieu, ^ per Con
folatiun e Coufiert da tutts Moribund«. Aim-n.
10 üifertinae Cal. Oct. 1712.
Adalb. Abb.
con rofir« que(^ fia in grond Cudifcb da dei effer in grond e aeftA Compagnia, cb'ei >per auters cUmar Tara, itrun dils Muribunds,
DILG SüONDAR ( I lUSTUM.
Qnater Cadi>hs digi SuoDiiar Ckrirfan. Itixiiaz 171C.
5 Capitel I.
Dell Suondar Chri/tum: e dil fpre/iar tutteranadats dil mund.
QUel che fuonda mei, va bocc' en fgiradigiia: i il Signer, Queft« een
plaids de Chriftus, cun ils quals nu3 . ■ fm.ndar fia vita, i
demanonza, she nus lein veramein e. .i do tutta cioccadat
10 dil cor librai. Cun tut dei nies pli grond tlis cllr, il patertgiar vid la
vita de Chriftus.
2. La Doctrina de Cbrifraa varga [pag. 2| tites doctrinas dils Soings, a quel che havefs il fpirt de Cbriftas, afflal's innManna zuppada. Aber ei daventa che biars cun savens vdir rEvanprli , 'nlcn pauc gargiament, 15pertgei ch' ei hau bucca il tpirt de Chriltus. (^\i aber cbe vul cotnplei- naraeng ä deleggeivlamein entellir la viarna de Cjiftus, fto flifHar de con- f " cun el tutta la fia vita.
. Tgei nizegia difpitar ault della S. Triruti, she ti has bucca la ^^^Äa nunder ti difplaia alU S. Trinitad V Veramein : aults plaids 20jta^^^H[oing a gjift, fonder la vita virtouCa ^^^^^^■bugi' rentier dil c^ ~
^^^^^Kie 4^ Bibia ^^^^^^H ^' la
7
daventar cbars m Diu. Vit fia de6niziun; Sbe iizas dils Filofofs, sbe lg. 3] graaia de Diu? ads, oreifer fiiruir a Diu. 1 mund, fe enviar tier
»% *-
it^ SuouJar Oiriftum
29
4. V»iiaii.>'.
eoten (|ueUc3. ^ eatrn auh fund.
V.u.-.! • iiT fto bau... & havrr |>auc delU viu pri > tuDcr ch»r ch« Tut I
IW' r :. tri.' i .
Doo vefciv Ii • oonfciriK A
\'.
■ : v^ II 1 cimrivir*, A haver fpcronEA Tx !i \ . r n;;.: / uu de d'bonur* , «• ff »Ixar
lU carti, I- ^arrgiar «{uri, ruurt il ijual
... ;:.^iau«, Vauadat ri garrgiar Ituuga viia, !>
Kuaa vita. Vauadad ei, d'bavrr t|oiuau mit
\ I - r. irr ^aei ch'ha de vr^ir. Vancdat ei
' n frflgiuar lou iiua
.«••a iiavet)'.
> de glies rprikroft: igl CDgi ren bucca con- 10 ' i ' Ilagtr« fli« pia de trfr
. 1.-«, •• |Hjrtar «jurl lirr Ica cbe vao fufter il plaaber diU friu, patiben U :ia de l>iu.
ita fci... .- . a Diu, cbe in t^uel ehr . buman« ei njri ?t .
Cap ii
15
rtDporta la feien* .rrtl. cbe furvefbe
he il cou dil Ciel, r bucca fefes. le Itfo per lliata r fe deleCgta bucca de laude 90
' .1 j.^ 5jei: tgei gtdafa
\ : (^argtaraent de faver, pertgei cbe lau
paac •' iitiMt. A cbe fur\'>li- ■ foDdrr la LuuA .. ädooaa ti«r Dia.
3. r a veguir •: tbar aar •.
\' a li daxia ipag.
tpllipif' »•• —
cho t. V
ignoraii^a
detia.
niEeiv.
4. (^eftA fefez. Ten er uu
^ . .. ■ ■ ■ . 25 juel, ch'ba la mirm lier aater cbe (|uei
1 all' ( >lma, -rt» grunda
in ti iaa, ton pli greuaroeiDg vens U per qoei 30 ' "-a ton pli fuinpcmcing. Vr^lirw pia bucca :• kunft, ü fcirnxia, mo briu oif tcto<-r murt cia. 8be ti par« che ti fapie« bii, it. in- Ma pli biares ratirTa« ern • ■ • , tno pli |irrü coulriü tiaS5 Kuonl in auter, cttra pli btart fc afBen pli per- tiV 8be ti vol faver S. Irr mtrigri
cbar che ti feie« nnota n . i -ta abcxiauii.
:a h pli niseirla lectiun : enconnoHiber ^ »bittar f, k alt anten adina dar bien, «• tener anlt, ri40
23 Adelbert de Funs
Qualmeiiig aber S. BENEDEIG haigi falnau con l'oiira quefta fia emprornirchiun, podcfs da quella uard uegiiir Icrit in grond Cudifch da biars e maruiglius Exempels & Iliftorias : e quei dei effer in grond e fpecial confiert e Motif a tutts Frars e Soriirs da quefta Compagnia, ch'ei 5 deien fauenz, e dcuotiulanieing, ton per fe fczi, fco per auters clamar fura, c fe racommendar ;i quei Grond c Maruiglius S. Patrun dils Moribunde, che ftatten cnten angufchas fil puing della Mort.
Quei feigi tutt fcritt per crefciament della Gloria da Dieu, h per Con-
folatiun e Confiert da tutts Moribund«. Arncn.
10 Difertinae Cal. Oct. 1712.
Adalb. Abb.
DILG SUONDAR CHRISTUM.
Quater Cudishs digl Suondar €hrirtiiin. Panaduz 1716. 5 Capitel I.
Dell Suondar Chriftum : e dil fprefiar tuttes vanadats dil mund.
QUel che fuonda mei, va bucc' en fgiradigna: di il Signer. Quefts een
plaids de Chriftus, cun ils quals nus vegnin vifai de fuondar fia vita, k
demanonza, she nus lein veramein effer terlishai, ä de tutta cioccadat
10 dil cor librai. Cun tut dei nies pli grond flis effer, il patertgiar vid la
vita de Chriftus.
2. La Doctrina de Chriftus varga [pag. 2] tuttes doctrinas dils Soings, a quei che havefs il fpirt de Chriftus, afflafs ina Manna zuppada. Aber ei daventa che biars cun saveus vdir l'Evangeli, senten pauc gargiament,
löpertgei ch' ei hau bucca il fpirt de Chriftus. Quei aber che vul complei- nameng ä deleggeivlamein entellir la viarua de Chriftus, fto fliffiar de con- formar cun el tutta la fia vita.
3. Tgei nizegia difpitar ault della S. Trinitad, she ti has bucca la humilitonza nunder ti difplais alla S. Trinitad ? Veramein : aults plaids
20fan bucca foing a gjift, fonder la vita virtuufa fa daventar chars a Diu. Jou vi pli bugien fentier il rcmiers dil cor, che faver fia definiziun; She ti faveffes gic tutta la Bibla ordedb, e tuttes fentenzas dils Filofofs, she tgei niziafs tut quei a ti fenza la charezia e [pag. 3] grazia de Diu? Vanadad delies vanadads, a tuttas cavffas een vanadads, oreifer furuir a Diu.
25 Quefta ei la pli aulta fabiencia, cun sbittar il mund, fe enviar tier
il Reginavel de Ciel.
Dilg Siiondar Chriftum 29
4. Vanadat ei pia eacurir rihezias non cuzeivles, & haver fperonza enten quelles. Vanadad ei era haver ambiziun de d'honurs, e fe alzar enten ault ftand.
Vanedat ei ire fuenter volufts della carn, e garegiar quei, murt il quäl in fto bauld sharfamein vegnir ftroffegiaus, Vanadat ei garegiar liunga vita, 5 & haver pauc quittau della buna vita. Vauadad ei, d' haver quittau mo della vita prefente, e nuota proveder quei cb'ha de vegnir. Vanedat ei teuer char quei ch' alla cuorfa paffa navent: e bucca feftginar lou nua che ftat perpetten legrament.
Regorde [pag. 4] favens de gliez fprihvort: Igl Oßgl ven bucca con- 10 tentaus cun ver: ni l'orelgia emplenida cun vdir. Hagies flis pia de trer naven tiu cor dalla charezia delles cauffas vefeivles, e portar quei tier les non vefeivles. Pertgei quels che van fueter il plasher dils fens, patihen la confcienzia, e perden la grazia de Diu.
Cap. II. 15
Dil Jcheziar pmic fefez.
SCadin Chriftiaun garegia natiralmein de faver, mo tgei emporta la fcien- zia fenza la temma de Diu ? Meglier ei in humiliteivel purett, che furvefhe a Diu, che in losh Filofof, che confiderefhe il cuo dil Ciel, e bucca fefez. Quei che enconnofshe fefez, fe ten per fliats e fe deletgia bucca de lauds 20 humans. She jou favefs gie tut quei, che fil mund [pag. 5] ei : tgei gidafs ei mei avon Diu, il quäl ven a truar mei dils faigs?
2. Lai ire quei memgna grond gargiament de faver, pertgei che lau ei grbnda diftractiun, & engannament. Quels che fan vulten bugien effer vefy, e nomnai Sabis. Bia cauffas en, che de faver elles nizegia all' Olma 25 pauc e nuot. A fig malperderts ei quei, ch'ha la mira tier auter che quei che furveshe tier il falitt. Bia cioncia dat bucca contentiencia all' Olma, fonder la buna vita rellegra il cor, e la shubra confcienzia porta gronda fidonza tier Diu.
3. Con pli bia e pli bein ti fas, ton pH greuameing vens ti per quei 30 a vegnir truaus, she ti viues buca ton pli foingiemeing. Veglies pia bucca shar dar ent loshezia, murt negin kunft, ii fcienzia, mo bein oif teraer murt
V a ti dada [pag. 6] connofciencia. She ti pare che ti fapies bia, & in- telligies avunda bein, she fappies oncalura, che bia pli biares cauffas een che ti fas buc. Bucca veglies faver aultas caufas, mo pli preft coufeffi tia 35 ignorauza. Tgei vol effer, auont in auter, cura pli biars fe afflen pli per- derts, h pli bein ftudiai che ti? She ti vol faver & emprender enzetgei nizeivlamein, she hagies de char che ti feies nuota vefius, e nuota sheziaus,
4. Quefta ei la pli aulta e pli nizeivla lectiun : enconnofsher h sbittar fefez. Tener nuot (in fefez, & als auters adina dar bien, e teuer ault, ei 40
30 Adelbert de Funs
gronda labiencia e perfectiun. She ti vefeffes in auter aviartemein far poccau, 11 cauffas greves, dueffes ti oncalura nuota te shezegiar meglier, pertgoi che ti fas buca con dig ti pos I'tar ent il bien. [pag. 7] Nus eflen tuts fleivels, mo ti deis tener, che ncgin feigi pli fleivels che ti.
5 Cap. III.
Dalla Doctrina della Verdat.
VEntireiuel quel al quäl la Verdat muffa feza, bucca tras figuras, e vushs che palTen tras, I'onder fco ella ei en fereza. II nies meini e nies feiT nus engonnen favens e vefen pauc. Tgei nizegia gronda cioncia de cauffas lOzupades, e ftgires, delies quales nus vegnin bucca tgifai ent il truament, per non haver faviü quelles ? Gronda raalperdertadat ei , che nus entar- dein les cauffas nizeivles e bafegneivles, e fe voluein tier les curiofes e donneivles : veiu Oßlgs, e vefein bucca.
2. Tgei monglein nus haver merveglias de Doctrinas della Filofofia? 15 Quel agi qual il perpete [pag. 8] Vierf plaida ven de biars meinis fpedius.
Or de d'in Vierf ven tut, e tut plaida mo de d'in: e quel ei 1' Enciatta, che plaida era a nus. Negin intelli, ü trova endreig fenz' el. AgI qual tut ei In, e trai tut tier In, e vefe tut enten In, quel po effer ftateivels de cor^ e ftar cun pash enten Diu. 0 Dens ti feza Verdat, fai che jou 20 feigi In cun tei enten perpetna charezia. Jou vegn favens enfifa de leger & dir biä : enten tei ei tut quei che jou vi, e gareg. Quefshien tuts Docturs, quefshien tuttes creatiras enten tia preshiencia : ti folett plaidi a mi.
3. Con pli ch'in ei cun fefez vnius, & ei endedens tier fei retraigs, ton pli biares & aultes caufas entelli el fenza fedigla, il qual receive la
25 glish della intelgiencia furengiu. In ferein fembel e [pag. 9] ftateivel fpirt ven enten las ovras biares bucca fpartius, pertgei ch' el fa tut enten honur de Diu, & emprova de d'ir lishens del encurir fefez. Tgei impedefsh tei, e molefta pli che tia non-mortificada aflectiun dil tiu cor? In bien e de- vozius Chriltiaun difpone endedens avoii fias ovras, les quales el dei far
30ordedora. A quelles train era buc' el tier gargiaments de vezufa incli- naziun, fonder el ftorcia elles fuenter il voler della dreggia rashun. Tgi ha pli ferm combatt, che quel, che sforza de vencer fefez? E quei doefs effer nies faig, vencer fefez, de dy a dy vegnir pli ferms che fefez, e vegnir pli e pli buns.
35 4. Minchia perfectiun enten quefta vita ei compognada cun enqual
menda, e tutta noffa conoshiencia ei bucca fenza qualche fcbirezia. [p. 10] La humiliteivla conoshiencia de tetez ei pli gviffa via tier Diu, che gl' en- curir aulta fcienzia. Ei buca de culpar la fcienzia, u fcadina conoshiencia d' enqual caufa ch' ei buna per fefeza, et ordinada de Diu: mo la buna
40confienzia, e virtuofa vita dei adina vegnir teuida pli ault. Perquei aber
Alexius Camen 31
che biars garegen pli de faver, che de viuer bein: fallen ei favens, e porten negin u pauc frig.
5. 0 sh'ei haveffen ton öifs de frafishar ora ils vez, e flanziar ent les vertits, fco de moentar queftiuus, daventafs ei bucca tont biä mal e fcandel denter il pievel, ni tons ftrafuordens enten Clauftras. Pelver, cur 5 ch'il Giuveneffen dy ven a vegnir, ven ei bucca vegnir damondau quint de nus, tgei nus haveien legiu, fonder tgei nus haveien faig: ni con bein nus haveien [pag. 11] empriu, fouder con religiufamein nus effen viui? Di mi empau nua en tuts quels docturs, ils quals ti has bein enconofciu^ toccan ei viveuan e florevan enten ils fiudis? Ufla pofleden 10 auters lur pervendas: e na fai she quefts regorden de d'els. En vita pa- revan ei de d'effer enzetgei, & vffa plaida negin de d'els.
6. 0 con glei ti paffa la gloria dil muud. Lefs Dieus che lur vita havefs concordau cun lur fienzia : Iura haveffen ei bein ftudiau, e bein legiu. Con biars van a perder murt la vaua fienzia dil mund, ils quals 15 han pauc quitau dil furvetsh de Diu ? E per quei ch' ei prenden oiT leggia de d'effer gronds che humiliteivels, fefpiarden ei enten lur patertgiaments. Veramein gronds ei quel ch' ei en fefez picceus e ten per nuot tutta [pag. 12] altezia d'honur. Veramein fabis ei quel che ten tuttas caufas terrenas per malmundegn, finaquei che el gudogni Chriftum. E veramein 20 bein ftudiaus ei quel che fa la veglia de Diu e bucca la fia.
ALEXIUS CAMEN.
II penitent bein mossays de confessar a Pauadnz de Peter Moron. 1713.
Ski bault che VOlma ei/partgida digl Chierp, Ja po in gir que/ta Oraziun,
0 vus Soings digl Ciel vegni enagit, vegni encuuter o vus Aungels da Diu, peruei fia Olma, e purtei avont la faccia da Diu ; Chriftus vus, 25 che veis ella clamau, pernei fi ella, e dei il perpetten ruaus. Kyrie elei- fon, Chrifte eleifon, Kyrie eleifon. Pater nofter, Ave Maria. De profund :
Per far ina buna mort, fto effer ftau menau ina buna vitta, fco la vitta afchia la mort, la temma da Diu, la devotiun, & effect tier la S. Passiun da N. Segner, tier N. Donna chara dell' Imaculata Conceptiun 30 dellas fias fiat Dolurs ; Da S. Joseph, & auters Soings. NB. Bucca em- blidar da rogar per ils morts.
In Exempel refda il Difcipel, Fra da S. Domenic, ch'in cert Fader udit ina gada N. Segner, che domandava alla fia S. Muma, contas fuffen las Dolurs, ch'ella hagi endirau en queft Mund, ha ella refpondiu : tfchiung35 en tronter las autras ftai las pli grondas. L'emprima cura Siraeon ha a
32
Alexius Camen
ini gig vklavont, che vus char S. Figl vignigies ä vegnir mazaus. La 2. Cur jou liai vus giu pers, c cercau per treis gis. La 3. Cura jou hai enteillig, che vus feiges dils Giedius pigliaus, e ligaus. La 4. Cura jou hai vus viu vid-la Crufcb. La 5. Cura jou hai viu vus metter enten la 5 Fofl'a. N. Segner ha gig allura, fapias, o Muma chara, che quel, che ha memoria dell'emprima & enten anur da quella gi in Pater nies & Ave Maria, ven cuntonl'cher da mei conofchiencia, 6 riglalait dils fees puccaus. A quel, che fa il fimigliont enten honur della. 2. Dolur, vi jou perdunar ils fees puccaus. Quel, che aschia fa enten memoria della 3. Dolur, ven
10 ä furvegnir pufpei damei quella vertit, ch' el veva piars tras il puccau. A quel, che fa il medera enten anur della 4. Dolur, vi jou fchenchigiar la grazia de recieiver avon morir il miu S. Chierp. A quel, che fa me- moria della 5. Dolur con il Bab nos, & Ave Maria, vi jou comparer en fia mort, & il recieiver enten la vitta perpetna. R. P. J. Carnagr. fem. 71.
15 Prenda 11 da gir fliffiameing mingia gi quefts 5. Bab nos, & Aves
Marias, enten anur da queftas 5. pli grondas Dolurs; las Dolurs da Noffa Donna en ftai biaras, aber particularmeing fiat.
Sa po gii'. ii Slabat Mater fco rou fiieiifer.
Canziin de N. Donna.
Steva la Mumma dolorufa, Sper la crufch dil fiu Figl char, Da fertont ch'el endiront,
2. Sia Olma tutta pleina 5 Da dolura ad era peinas
Ina Spada tras paffava,
3. 0, cont trifta ä kombriada. Fova hl Mumma dil Salvader, Per il qua! la lameutava.
10 4. 0 tgei bargir ad era tremblar, Tgei plonfcher cun guardar Las Dolurs da fiu Segnur.
5. Qual Chriftiaun les buc bargir Cun Maria lou pitir,
15 £nt grondas pitradats.
6. Tgi vult lou mai felegrar, De quella Mumma fe regordar, Endiront cun fiu Figl Soing.
7. Fels puccaus de nus sbittaus, "20 La viu Jefum lou ligiaus,
Con las Geislas ei pitgiaus.
8. La viu Jefum fiu nafchiu. Bundanau digl Mund tardiu, Recomandont il Spirt k Diu
i
ki'< L.. «et! Ich..
II penitent bein mvsavs
33
25 9. 0 ti Mumma della amur, Fai ch' jou fenti las dolurs, Ch' ha endirau il nies Signur.
10. Fai ch' ardig il Cor miu, Per la amur digl Segner Diu,
30 Ch' jou poffig ä gli plafcher.
11. Soingia Maria Muma chara, Cun las Piagas digl Salvader.
II miu Cor feies piagar.
12. II tiu Figl fchi furvengiau, 35 Per mei puccont ha endirau,
Cun mei compartgi las dolurs.
13. Fai ch" jou poffig regordar, Della Crufch de pitradats,
La quala jou gareig de cor bugient: 40 14. Sper la Crufch cun tei ftar, Tel bugient compagniar, A da plonfcher gareg jou.
15. Purfchella foingia ad era clara, Leies mei bucca sbitar.
45 Lai mei cun tei er lamentar.
16. Cun Chrifto portar la mort, Dai ä mi queJla fort,
A las Piagas bein patertgiar.
17. Fai ch' jou fenti queilas piagas 50 Per la mur digl tiu Figl char
Cha vid la Crufch ftoviu endirar.
18. Da carezgia fei envidaus, Da tei Purfchella pertgiraus Sin il Gy adeffen Gy.
55 19. La pitra mort ad era Crufch,
Ch' ha furventfchiu il miu Signur,
Ent' il miu Cor feies plantar. 20. Cur miu Chierp fto morir,
Mia vitta fto finir, 60 Dai all' Olma il Soing Parvis. Amen.
Oratiun tier Ö. Barbla^ Purfchella, e Martira, per urbir grazia da puder prender penetienzia, e la pervergiar avont che morir.
0 Vus perpeten, e tut puff ent Dieus, jou vus rog, che vus leiges mei po adina gidar tras il riug, & intercefflun della gloriufa Purfchella e Mar- tira^ S. Barbla, finaquei, che jou ftopi bucca morir della mort aneggia, e 5 fenza effer bein paregiaus, fonder che jou poffi avont l'üra della mia mort vegnir provedius con ils SS. Sacraments, e vegnir pertgiraus da tuts mees Inimigs vifeivels, e non vifeivels, fco da tuts naufcha Spirts, e pofH tras qnei contonfcher la
vitta perpetna. Amen. 10
Romanische Forschungen VIII. Q
32 Alexius Camen
mi gig vidavout, che vus char S. Figl vignigies ä vegnir mazaus. La 2. Cur jou liai vus giu pers, e cercau per treis gis. La 3. Cura jou hai enteiUig, che vus feiges dils Giedius pigliaus, e ligaus. La 4. Cura jou hai vus viu vid-la Crufch. La 5. Cura jou hai viu vus metter enten la 5 Foffa. N. Segner ha gig allura, fapias, o Muma chara, che quel, che ha memoria dell'emprima & enten anur da quella gi in Pater nies & Ave Maria, ven cuntonfcher da mei conol'chiencia, 6 riglalait dils fees puccaus. A quel, che fa il fimigliont enten honur della. 2. Dolur, vi jou perdunar ils fees puccaus. Quel, che aschia fa enten memoria della 3. Dolur, ven
10 ä furvegnir pufpei damei quella vertit, ch' el veva piars tras il puccau. A quel, che fa il medem enten anur della 4. Dolur, vi jou fchenchigiar la grazia de recieiver avon morir il miu S. Chierp. A quel, che fa me- moria della 5. Dolur con il Bab nos, & Ave Maria, vi jou comparer en fia mort, & il recieiver enten la vitta perpetna. R. P. J. Carnagr. fem. 71.
15 Prenda fi da gir fliffiameing mingia gi quefts 5. Bab nos, & Aves
Marias, enten anur da queftas 5. pli grondas Dolurs; las Dolurs da Nofla Donna en ftai biaras, aber particularmeing fiat.
Sa po gii\ il Stabat Maler fco fou fueuter.
Canzim de N. Donna.
Steva la Miimma dolorufa, Sper la crufch dil fiu Figl char, Da fertont ch'el endiront,
2. Sia Olma tutta pleina 5 Da dolurs ad era peinas
Ina Spada tras paffava,
3. 0, cont trifta k kombriada. Fova la Mumma dil Salvader, Per il quäl la lameutava.
10 4. 0 tgei barglr ad era tremblar, Tgei plonfcher cun guardar Las Dolurs da iiu Segnur.
5. Qual Chriftiaun les buc bargir Cun Maria lou pitir,
15 Ent grondas pitradats.
6. Tgi vult lou mai felegrar, De quella Mumma fe regordar, Endiront cun fiu Figl Soing.
7. Pels puccaus de nus sbittaus, 20 La viu Jefum lou ligiaus,
Con las Geisias ei pitgiaus.
8. La viu Jefum fiu nafchiu. Bundanau digl Mund tardiu, Recomandont il Spirt ä Diu
II penitent bein mvsavs 33
25 9. 0 ti Mumma della amur, Fai ch' jou fenti las dolurs, eil' ha endirau il nies Signur.
10. Fai ch' ardig il Cor miu, Per ia amur digl Segner Diu,
30 Ch' jou poffig ä gli plafcher.
11. Soingia Maria Muma chara, Cun las Piagas digl Salvader.
II miu Cor feies piagar,
12. II tiu Figl fchi furvengiau, 35 Per mei puccont ha endirau,
Cun mei compartgi las dolurs.
13. Fai ch' jou poffig regordar, Della Crufch de pitradats,
La quala jou gareig de cor bugient: 40 14. Sper Ia Crufch cun tei ftar, Tei bugient compagniar, A da plonfcher gareg jou.
15. Purfchella Ibingia ad era clara, Leies mei bucca sbitar.
45 Lai mei cun tei er lamentar.
16. Cun Chrifto portar Ia mort, Dai k ml quella fort,
A las Piagas bein patertgiar.
17. Fai ch' jou fenti quellas piagas 50 Per Ia mur digl tiu Figl char
Cha vid Ia Crufch ftoviu endirar.
18. Da carezgia fei envidaus, Da tei Purfchella pertgiraus Sin il Gy adeffeu Gy.
55 19. La pitra mort ad era Crufch,
Ch' ha furventfchiu il miu Signur,
Ent' il miu Cor feies plantar. 20. Cur miu Chierp fto morir,
Mia vitta fto finir, 60 Dai all' Olma il Soing Parvis. Amen.
Oratiun tier S. Barbla, Purfcliella; e Martira; per urbir grazia da puder prender penetienzia, e Ia pervergiar avont che morir.
0 Vus perpeten, e tut puffent Dieus^ jou vus rog, che vus leiges mei po adina gidar tras il riug, & interceffiun della gloriul'a Purfchella e Mar- tira, S. Barbla, finaquei, che jou ftopi bucca morir della mort aueggia, e 5 fenza effer bein paregiaus, fonder che jou poffi avont l'Ura della mia mort vegnir provedius con ils SS. Sacraments, e vegnir pertgiraus da tuts mees Inimigs vifeivels, e nou vifeivels, fco da tuts naufcha Spirts, e poffi tras quei contonfcher Ia
vitta perpetna. Amen. 10
Romanische Forschungen VIII. Q
34 Pungs Creminals
A tiits quels, che legen queft Cudefch miu Salit,
6 rog da rogar per mei pauper Puccont, vifs, u morts.
P. A. C. TIN IS.
5 PUNGS CREMINALS.
Piiugs Creminals Äncunter Catriua de Gary f.
(Ineditum nach Ms. Ma.)
A. 1715 d. 30. JuDJ.
Pungs Creminals Äncunter Catrina de Caryf, ufsa da questa vitta, Tenor 10 da Seia Confafieun ad er auters fallameints, Ca en Ancconter da ella vangi pruvaus, Scho Schau Suenter en mefs per Schrits.
1. ha ella Cunfafau, Ca Cur ilgs Sefs vilgs la hagian varnigau enten bien, Scha Seigig ella Stada malubiedia.
2. ha ella Cunfafau, Ca ella hagig adt ilgs Sefs vilgs salafchau da- lölagiar dad angular Mobillien a Cun Mangir ad angouar eis, Savens ils
Cunbriau.
3. Cunfes ella da ver angulau a Sieu bab barmier ord da la Meifsa 4. oder 5. filiopfs od. tallers a quels daners anpundeu viet lufcheizia.
4. ha ella a Seia Moma barmierra angulau ina tfchinta dargient Cun 20 6nfelben ina Conteiera dargient a quei lur vandeu algi goldfchmcit, ilg
quäl fova da lez temps a tufauu, per R. 15. ad. 20. , que daner anpundeu vidt lufcheizia.
5. ha ella Cunfafau, cha ella hagig ilg S. pleidt da Deufs Savenz liederlich ancureu a quel Cun Currer veia no mancantau.
25 6. ha ella Confafau, Ca ella hagig ad Unna quefsa fontfchella anridau
dad anguUar vigtuallia a Sieu patreun ad dar ad ella, la velgig Igi dar lanziel, ala pagar.
7. ha in bein fabi oberkeit Catau iiia bref Sagillada da ilg laut Vogt da Reineg, Ca erra atrafada algi oberkeit da Moutongia, la qualla ha mei
30 lalchau vangir Naunavont ilg inhalt da quella.
8. ha ella Cunfafau, ca ella hagig ataczau undreivla Igieut vidt la lur haiiur a Raputazieun.
9. ha ella cunfafau, ca ella hagig grondameing faig pucau Cun far fauls Sarameiuts.
35 10. ha ella dilg tempfs da feya parfcheun, Scha gie Ca ella ha Sa
mufau, ca ella pofig Naguta ir. od. fagidar, vulieu fa abfantar a far la fugia. 11. ha ella Cun ilgs Gaumerfs wullieu Acordar, Car eis la deigen la Sa Schar far flüchtig at er gig ils umbltaudtfs.
Pungs Creminals 35
12. ha ella ad in gaumrer Cumendau, Ca el deig Clumar ein dilg oberkeit, Gel deig wangir. Ella wilgig tut ils Sefs fallameints Cunfafar, ei Seig bault ohr Cun ella.
13. Pufpej ha ella garagiau dad in gaumer, Gel deig ilg fingur Dar- fchader ad ilg antier oberkeit, ella wilgig Gunfafer. Mo Cur el faleu 5 Clumar, ha ella beig wullieu lafchar Clumar; mogig, Ca ella fagig bic, gei Calla hagig plidau.
14. eis lij vangieu pruvau, Ca ella hagig duwrau ancunt. fieu hum faulfafs fchartirafs ad. Pardi(gi)gas, Par fa far fpargir dad el.
15. eifs ella Stada Guntienta tenor ilg Procefs, Ca ella hagig algi 10 fcharfricht saracumendan, Gel deig Cun ella biga efer memia grob, Scha in bein Sabi oberkeit da mantoina la wangis a trer eint ad ella awangir enten fefs maunfs, Scha vilgig ella Parfuent. pagar ; er en trim da las tar- turafs eifs ei wangieu mufsau, Ca ella hagig a Igi fumelg dilg fcharfricht. piert ina Reunscha. 15
16. Cur leifs ftada Gumteinfcha, Ca ina quefa Parfunna feig wangida tierfs ella a la Guufertau, Ca la tortura feigfchig bigga fig mal, Ca la Pofig quella maneiwal Star ora,
17. ha ella ent. tuttafs torturrafs , Ca ein ad ella Cun la Corda, fin quellafs fa durmantau, a mingia Gada, Cur ilg oberkeit fowa Pafau dawent, 20 fcha wagiewa dalunga pli bein a Sawewa lur fchon Plidar, ilg quäl ei bein dacumprend, Chie ella feig ftada; er eifs ella Cun lafs tortas tarbulada,
o bein fcharff, ad ha mey Pudieu Ruraper fy la piel ä pruir nagin Saung, il quäl Pulpei ei da Curaprend , Ca ei feig mal Natirewal da Carftiaun.
18. hagian ilgs Parreindtfs einten ils gis davofs bicca la Pudieu far urar. 25
19. eifs ei dilg fcharfricht. wird la Seia wita, Sin ilg diefs, Seut la Spatla Saneftra, Catau la Noda dilg giawel od. ilg bul.
20. 2. ha ella Gunfarfau, Ca ella hagig ad in quefs hum Pagau 2. hol- lendisch taller, Par furwangir mittelfs dad el; Par Chei Ca ella ftewa ente. tema, C'in bein Sabei oberkeit da Montoina la wangis a la trer eint a far 30 nosch Cun ella, Scha wingig ella trafs quelfs mittelfs ilgs Singurs dilg ober- keit, alfs qualfs Cella managafs, Ca fufsen amigfs, far Reftar tierfs araigfs, ad ilfs annamigfs, far wangir amigfs. alfs mittelfs, Ca ella ha gieu Ratfchiert, fowa ina fchartira Sagilada, la qualla SChartira era ad ella Gumandau da bicca Rumper Sei antroca quel, Ca wewa dau, wangis aturnar. 35
21. ha ella Gunfosau enten lafs davofs tarturrafs a Suent deplorau tut ils Puingfs, Ca ein Ploöfchy tenor ilg Procefs, Ca ei ftau furmau an- lunter d'ella tanor ilgs pungs da Starian. Partanaunta tierfs Puingfs da Starian ha ella garagiau Plaz tierfs in quefs Singur Spirtual ad er in auter wilgia offiguar ad ilg lur Cunfelg tadlar , Suenter er a in undrewel 40 oberkeit ils fefs fallameintss Gunfaffar. Mo fueint da quej ei ella la noig fparchida Navent da queft mundt.
3*
36 La Tenima da Deus
LA TEMMA DA DEUS.
La fcmnia da Deus. iiicffa avont Iras occafiiiii da la Sulterada da Juncker Chrifioffel [Gabriel]. Squitschau a Cuera da Andrea Pfefler; Äiiuo MLCCXV.
Chars FideivelS; a Ligieus d'ilg Senger Jefus!
5 Nies Spindrader nus metta avont una fumelgia d'un Mafser, uer Bab
de Cafa ; ilg quäl ha tarmefs ora Luvrfers en fia Vingia: (Matth. 20. 1) anchins la Damaun marvelg; auters ä las treis, auters a las fis, auters a las nof, auters a las undifch. Silg fuenter ha el dau ä tuts un daner, Unna pagaglia adual. 11g Mafser eis Dieus,
10 ilg Patrun da la Vingia, ä Bab da fes Cartents. La Vingia [p 4] ei la Bafelgia da Dieus fiu tearra, la quala el ha (Act. 20. 28) cum- prau äpflanziau cun ilg fauug da fieu parful nafchieu Füg Jefu Chrifti. Ils Luvrers ean tuts clumai cba vivan en la Bafelgia tfchou enten queft Mund,
15 (Rom. 13. 14) Regents, adOberkeits, als quals ilg Senger ha
dau la Spada par fcharmiar ädefender fia Vingia: Survients da fieu (Eph. 4. 11. 12) S. Plaid, ils quals fton Vilgiar ä luvrar enten quellapar radir an f em bei ils f oings ti er s il g f urve tsch, par bagegiar il Chierp da Chrift. Je er tuts ligieus ä Cartents
201avuren en quella (Hebr. 10.25) Vingia, cun muffar ad exhortar l'ün l'auter tiers bunnas ovras da Carezia a Pietad. Ilg Temps ä l'hura, en la quala ilg Senger tarmetta ä clomma fes Luvrers, ei bucca adual. Anahins clomma ilg Senger, ils volva tiers el ä las undifch, quei ei, en la (Luc. 23.44) fparchida da queftaVitta: Sco ilgSchecher va dalaCrufch.
25 Auters en lur Velgiadinna, fco Manafles. Bears cur eis ean carfchi fi, ä vangi tiers ils 0ns da lur antalleg. Anquals clomma a tarmetta ilg Senger en fia Vingia, cur eis ean ounc Ufionts ladinnameng ch'els ean Vangi fin queft Mund ; Sco Jofias, S. Jon Battifta, Timotheus ad auters.
Damai cha Deus ha er faig Unna tala grazia ä niefs Char Frar b. m.
30 ilg quäl nus uffa havein cumpangiau tiers la Foffa da fieu ruvauf, tlg quäl en fes Juvens gis da fia Vitta iia giu nagln auter daleg cha dad anqurir ilg Senger ilg Deus da fes Pardavonts: Scha Lein nus cun agid d'ilg Spirt S. tiers laud hanur da Deus : beada ragurdonza da niefs Char Frar bar- mier, Cunfiert ad antruvidament da quefta S. Rafpada, confiderar ils plaids
35 da niefs Text, a quei cuortameng enten duas parts. Numnadameng
L La Declaronza dilg Text. IL La Doctrina ad Applicatium da quella. [p, 5] L Stuvein nus Saver (A.) Chi Jofias feigig Staus, (B.) Co el bagig anqurieu ilg Senger; (C.) Cura.
La Temma da Deus 37
(A.) Jofias ei ftaus un Reg da Juda, vin füg <3ad Ammon, Biadi da Manaffes. Cur el ha gieu Oig Ons, ha el antfchiet ä regier. Ha rigieu für Juda trent ün On. Ei vangieus antuorn enten la guearra ancunter Pharo Necho, Reg da la Syria, cur el veva cumplanieu quronta nn On, Ei davantau A. 3308. fuenter la fcaffida dilg Mund. Las Canzuns 5 da lamantafchuns für la mort da Josias, affleinfa tiers Jeremia. Cap. 22. 15.
(B.) Co Jofias hagig ancurieu ilg Senger? Text. Jofias ha antfchiet ad ancurir ilg Deus da fieu Bab David. Jofias era ilg fedifchavel Reg da Juda fuenter David, da fia Schiatta. Ilg Spirt S. gi : Deus da Sieu Bab David. Pararaur da la Ligia da la Grazia drizada fi cun 10 Abraham, enten la quala ilg Senger ha amparmefs, dad efserDeus dad Abraham, a da fieu Sem, quei ei, da fes fuenter Vangionts. Quella ha Deus renovau er cun David, fco da leger 2. Sara. 7. 14. a 2. Chron. 7. 18. ad auters bears logs ; nua cha Deus amparmateva ä David dad effer a rumaner fes Deus ad era da fes Uffonts : ad en vartid da quella ampar- 15 mafchun da cunfalvar ilg Raginavel da Juda enten fia cafa : a für tut, dils Spindrar tras la mort k Paffiun da Jefu Chrifti, da tuts lur anaraigs. Cou nou ven quella amparmafc(a)hun da S. Paul numnada, ilsFideivel bene- ficis, amparmeffis a David Actor. Cap. 13. 34. Quel Deus da fieu Bab David ha Jofias ancurrieu cun ilg ancanufcher er da fieu S, Plaid, 20 ilg tumer, teuer char, crer enten el , tfchantar fia fidonza fin el parful, ubadir ä fes S. Cummondaments fco nus quei ligin enten queft antir Capitel da niefs Text, Co Jofias fuenter ch'ilg Cudifch dilg Tfchantament ei ftaus afflaus, hagig el reformau tuts Stands, fcatfchau ils Prers, k Sacerdoto da Baal, reformau ils Levits, cummandau da far quella Feafta da Pafcas, ad 25 auters buns uordens drizau fi. Par quei ilg lauda er Syrach, a gi : Tuts Regs, rafalvont David, Hiskias k Jofias, han faig puccau.
[p. 11] RAGURDONZA DA LA PARSUNNA MORTA.
Nies Char Confrar b. m. ; ilg quäl nus uffa vein cumpangiau tiers la foffa da fieu ruvaus, ei nafchie(n)us Ao. 1703. ils 29. d'Avril, da Bab, ä 30 Mumma k V. C. bein cunafchents, ent'ilg S. Battem , ei el numnaus CHRISTOFFEL: un purtadader da Chrifti; parchei ch'el dueva purtar en fieu Cor Jefura Chriftum [p. 12] da giuven anfi tras la Cardienfcha. Sco quei ei er davantau: (2. Tim. 2. 22) parchei ch'afchi bault, ch'el ei vangieus tiers fieu antalleg, es el fugieus, ad ha fcivieu ils griaments della Inuven- 35 tengia : ä gieu fieu daleg enten ilg plaid da Dieus , k cauffas fpiritualas, cha teccan tiers ilg Salid da l'olma: Cou nou ei davantau, ch'el hk gieu eunafchienfcha da Deus a da la S. Scartira, la quala furpaffava fia Veglia- dengia dad Uffout : la quala (2. Tim. 1. 5) fco ilg Giuven Timotheus veva araprit u da fia Tatta Loide a fchia er queft niefs Cunfrar da fia dunna Tatta, 40 la quala Deus, Sco er tuts fes cumbriaus, velgig ilg Senger confortar cun
38 -Ton Linard
ilg S. Spirt. Mo damai cha el er lou fperas era un uffont dad Adam, ün puccont: fch'ilg hä, ilg Senger er lafcliau curdar enten malfongias, ä bears prigels; or d'ilg quals el ilg ha marva(va)gliu'fameDg fpindrau, a liberau, antroqua ilg temps ei vangieus, d'ilg prender fi enten Tfchiel, parch' el 5 afflig ilg fenger parfecchiameng, il quäl el anquriva. Avont quindifeh gis ilg ha ilg Senger vifitan cun quefta malfoingia mortala. Cou ha el d'ant- fchatta fa randieu enten la velgia d'ilg Senger; Cunfefrau ch'el feigig ün pauper puccont, mo tras grazia un uffont da Dens; Schantau fia fpronza parfulmeng fin ilg merit, a mort da Jefu Chrifti, rugau ilg Senger ch'el
10 ilg velgig bauld fpindrar or da la dalur, ad ilg prender fi ea fieu S. ßa- ginavel. A mi ha el rafpondieu, Dieus ilg Bab Celeftial caftigig fes uffonts, parch' eis vommian bucc' a perder cun ilg mund, el velgig bugient purtar quei caftig, feigig fagiraus, cha Dens ilg vengig bault a fpindrar da quella. Cun tals ad auters beals plaids, ils quals ilg Spirt S. plidava tras fieu Cor,
15 a Bucca ; cha tutt ftueva fa fmarvilgiar, ha el continuau, antroqua, ch'ilg Senger ha gieu cuntentienfcha dad el, ad hier andamaun ils 15. d'Avril fartont cha nus uräven avont el ; ilg fpindrau or da quefta Vall da larmas, ad ilg prieu fi enten fieu S. Raginavel, velgs da Oig ons, a quronta üs Eamnas. üffa ha el afflau ilg Senger, ilg Deus viveunt, fuenter ilg quäl
20 fia Olma veva feid, Uffa ha el faig quella bunna guerra, cumplanieu fia (Pfal.42.1.2) cuorfa, falvau fia cardieufcha. Uffa ei ä Igi meffafi la Crunna (2. Tim. 4. 7.8) da la giftia! La quala quel grond Deus velgig er a nus tuts k fieu temps tras ünna beada k Vantireivla mort fchantar fi ; k quei tutt tras ä peramur da la mort a paffium da Chrifti, en vartid d'ilg Spirt. S.
25 Amen!
30
JON LINARD.
llna curla a clara Iiiformatiun , Cuera tiers Andrea Pfeffer. 1717.
[p. 3] Unna curta Defcriptiim davart ilg niz da queft Cudifchet, ad imna cordiala congratulatiun d Igi Aiithur,
SCha jou cun mia plimma duefs andreg numnar Queft Cudifchet prefent d'ilg Reverend fer Frar Ser JON LINARD mefs giu, zunt buns a fich nizeivels Davart ilg Plaid da Deus, ch'ei vers, foings a cufteivels, 5 Sch'ilg pudefs jou numnar, andreg a cun vardat Ün Antruvidament, tiers tutta prufadad: Uu Sprun da muventar la Igeut bein tiers charezia [pag. 4] Ad er da furvangir, la drechia pardertezia:
Curta a clara Informatiim 39
Ün porta vaffens bein, da puder vurregiar 10 Ancuntr' ils aaamigs quels venfcher a mazar:
Unna maneivla fprüza, da ftizar or ilg fieuc
D' la ftarmantufa gritta, da Dens ca arda fich.
Ün Cudifch da Cunfiert, doctrin' a mildrament
Ün Cudifcliet da Cafa, ad er par minchia ftand : 15 Ün Schilt a capelginna, ancunter ilg curdar
Giu d'la vera doctrinna d'ilg plaid da Dens zund dar.
Üuna Olaf zund maneivla, dad arver bein andreg
Ilg Scazi zund cufteivels, d'ilg plaid da Dens parfeg.
In fumma en qiieft Cudifch, ven ounc pli bear afflau 20 Ca quei ch'jou hai tfchou gig a cun vardat plidau.
Cuntut fcha legie quel andreg a cun tut flifs
Sch'has ti fchon ün grond fortel t'ilg tfchiel a paradis.
Amblide bucca vi, da dar laud ad hanur
A Deus bein ilg amprim, a Iura alg Authur. 25 Ilg quäl lavura bear, cun brei'a cun quittau
Par ilg falid da tuts cuntut Igi fapchias grau.
Deus velgig benedir, a pagar richameng
Quefta bunna lavur, en tfchiel perpetnameng, Afchia metta ad ura Peter Saluz, V. D. M.
a Trin.
[pag. 18] PART n.
Ca la S. Scartira poffig a cleigig* da fcadin vangir fliffiameng ligida, udida &c. ent ilg languaig chel antalli. a Iura parcliei.
Tuts Carftiauns, da chei Stand ch'els fejan, richs a paupers, juvens a velgs, maskels a femnas, dein legier quella; rao cunzunt ils Spirituals 5 (ils lefs d'ils quals dein cunfalvar la cunafchienfcha ner Doctrina Malach.2, 7) ca dein muffar auters or da quella: quels fton ver Unna drechia cunafchien- fcha da quella, fco da la Paftira d'ilg Senger, fch'els vulten fideivlameng pafchantar las nurfas ad ils tfchuts da JESU Chrifti fin quella.
Mo fchilgiog dein er auters, chi ch'els fejan, legier, udir, a confiderar 10 quella, fch'els ean je bucca Theologs, ftudiaus, ner Spirituals; fco han faig Nehemias Nehem. 8, 13. ils Beroenfers Act. 17, 2. Apollo Aquila, a Prifcilla Act. 18, 24. 26. ils Coriuthers, als quals ils Apoftels han dau üuna herlia pardichia da quei 1. Cor. 14, 31. ils Philippenfers, Philip. 2, 12. Timotheus ha da pitfchen anfi favieu la S. Scartira 2. Timoth. 3, 15. la quäl, el 15 vev'amprieu da fia Tatta Loide, a da fia Mumma Eunica; fco ün po ver 2. Timoth. 1, 5.
Ils Apoftels han par quei fcrit lur Epiftlas par part ad antiras Bafelgias, a par part ä particularas parfunas, k maskels ad a femnas: Parchei ca Deus mira bucca fin la qualitad da la parfuna; mo20
40 J<>" Linard
tenter minchiaPievel; ch'ilgtemma, adoperefchagiftialgiei cb ars Act. 10, 34. 35. jeDeusha or da labuccad'ilsnffonts, a da quels ca tettan andrizaulaud. Pfalm 8, 3. Matth. Matt. 21, 16. cli'ün pauper ad einfalti Carftiaun, ün hum da Miftreng, ün fumelg, Paftur da 6 biefca, po alcbi bein, tras ilg S. Spirt, furvangir clarezia tiers ilg falid, i'co ün mulTau, pardert a grond Singiur; parchei ca or da la S. Scartira po fcadin daventar [pag. 19] fieu iniedi iieu Muffader, Cunfelgier, a Cunfortader. Dein Pafturs da las Olmas bein pafchantar ilg triep d'ilg Senger, fcba fton eh plidar Plaids daDeus. 1, Petr. 4,2. Act. 4, 29. fco quei ei ilg
10 cummondament d'ilg Senger Jeremi« 1, 7. Jon. 3, 2. Mattb. 28, 20. lur prie- dis fton eis prender or d'ilg Plaid da Dens, a cun ilg plaid da Deus cun- fermar.
Vulten Regents ad Oberkeits bein regier ilg Pievel, fcba fton eis lafchar elfer ilg Plaid d'ilg Senger lur Cuflelgi er s. Pf. 119,24. ilg fchentament
löd'ilgSengerlafcbar effer tiers eis, a legier lient tut lurvitta
Deut. 17, 19. Quel gi a noig confiderar, a fuenter quel vandliar Jofuae 1, 8.
Dein Profeffurs a Schulmeifters bein muffar la juvantengia, a la juvan-
tengia bein amprender, fcba fton eis muffar a ftudiar or d'ilg Plaid da
Deus lafcbubraSabienfcha ca venfurangiu Jac. 3, 17. fcba vengian
20 eis a daventar pli parderts colurmuffaders, apliSabiscb'ils velgs. Pfal. 119,99. 10.
Dei l'ceconomia (ner ilg Stand da Cafa) vantireivlameng vangir regida, fcba fto ilg Plaid d'ilg Senger effer la Canzun en cafa. Pf. 119, 54. ün fto da quel plidar cu'lg Pievel d'cafa, cur ün va or d'cafa, a
25cur'ün turn en cafa, cur ün fa metta giu a dorrair, a cur ün le va fi, Deut. 6, 7. Quei ei traig fi ils Uffonts enten la Doctrina ad antruvi dament d'ilg Senger Ephes. 6,4.
Dein Uffonts, fubiets, auditurs, ricbs, paupers, juvens, velgs, legers, traurigs, fauns a malfauns, Efters a dumeftis , a cbi cb'effer poffig, viver
30 cbriftianeivelmeng a morir beadameng, fcba fton eis vandligiar fuenter ilg Plaid d'ilg Senger; fcba je la gronda part d'ils Carftiauns, laider nagutta fa partracbian da quei.
Cuntut fa lafcbig nagin handriar da legier la S. Scartira, ne fieu ault Stand a bearas fatfcbendas, ne fia baffezia a pupira! Parcbei cb'ilg ei
35 grond befengs dad effer bein Provedieus cun ilg Plaid da Deus ancunter ils [pag. 20] tentaments d'ilg Satan, d'ilg Mund a da la carn : Ils ricbs a pufents, par cb'els fchentan bucca la fpronza fiu vanitads d'ilg mund; ad er par cb'els furdovrian buc ils duns da Deus, rao ils ampundian fco ilg Plaid da Deus cummonda: Ad ils bafs a paupers; par cb'els afflan enten
40 quel informatiun a cunfiert ancunter la nunpatieutia, ancunter la dubitonza, nuncardienfcba, ad ancunter da tutta fort fcblecbts mittels da 1er vangir nounavont; a par cb'els poffian cufcbentar a dar ruvaus ä lur cors tras las fagiras amparmafcbuns da la grazia da Deus, a d'ils perpettens fcazis.
Curta a clara Informatiun 41
Je nus pudein bucca mai, mo duein er tuts legier ad udir ilg Plaid da Deus. Ei ftat bucca tiers nus, fcha nus leian quei far ner bucca, mo nus effen culponts da far quei; a J'cha nus figein quei bucca, fch'effen nus malubiedis anciiuter ilg Senger, a vein da fpecbier ils ftrofs als malubiedis fchmanatfcbaus. 5
Clars cummondaraents a datfchertas exhortatiuns, da legier, dad udir, a da favundar ilg Plaid da Deus, ean par part fcbon mutivadas plat 4. a par part po ün antallir or da quefts logs. Deut. 6, 7. 8, 9. Jof. 1, 8. Pf. 1, 2. Coloff. 3, 16. ils quals fcadin velgig fez anqurir f i , legier, a confiderar.
Gratiufa ricba pagalgia amparmetta a dat Deus ä quels ca favundan 10 fieu plaid; a ftruffegia er zunt grevameng quels ca vulten buc ubadir ä fieu plaid; fco ei fa po ver Levit. 26, a Deutern. 28, en General j ad en fpecial Ef. 6, 9. 28, 11. 29, 10. 11, 14. 30, 19. 42, 20. 53, 1. 63, 7. Ezecb. 12, 2, cunzund Job. 10, 27. 28, parchei ca quels ca fan quei bucca (c'audan a favundan bucca la vufcb da Chrifti) quels pon er bucca vangir 15 falvai par nurfas da Jefu Chrifti, ne par uffonts da Deus, mo par bucks ca vengian a v^angir catfchai ent ilg perpetten fieuc : Percbei ca lur malitiufa ignorautia a nuufaver da cauffas Divinas, Soincbias, a falideivlas (las qnalas eis [pag. 21] pudeffan amprender or d'ilg Plaid da Deus) fa ca tals da- ventan fcürs d'antalleg, a gunchefchan navend da la vitta da 20 Deus, paramur d'ilg nunfavercb'ei entenels, tras ilg andirir da lur Cors Ephef. 4, 18. tals vengian mefs vi d'ils Ca v als ad ils mils Pfalm 32, 19. a sbittar la fabienfcha ei Unna gronda gott- lofiadad Prov. 1, 7. 21. ün tal malitius niinfaver da la S, Scartira ei la principala cafcbun da tuts puccaus a ftrofs; fco l'ancunter Unna drechia 25 cunafchienfcba, ftimraa, ad obfervatiun, ner exequixtiun d'ilg Plaid da Deus, ei (tiers l'uraziun) la principala a la pli bunn'ovra, tras la quala ven gur- bieu a drizau ora quei cb'ei dau d'antallir enten la prefatiun.
Cuntut fa vez' ei clarameng or da quei c'antroquan ufs' ei vangieu mefs avont, bucca mai quont niebla a cufteivla, quont bafngius' a nizeivla, 30 la Bibla, ner la S. Scartira feigig, a parchei quella poffig a deigig da fcadin fliffiameng vangir ligida, udida, tadlada, duvrada, a favundada ; mo er quont grondameng fallefchan bucca mai quels ca fcummondan ä Igi cumin Pievel la Bibla, mo er bears tcnter nus d'ilg Evangeli, ils quals hau afchi pauc daleg vi d'ilg Plaid d'il^ Senger; ca fa Provedan bucca cun la 35 fpada d'ilg Spirt, cun ilg cunfiert a madafchina da l'olma, a cun la Regia a Cazola da la cardienfch' a da la vitta, fcha je ch'els vengian favents ad ifriameng la tiers exhortai.
0 pauper a miferabel faig! A bears einfaltis cli'ean buc en antra guifa muffai, CO ch'els dein crer a la Bafelgia, ven Deus buc a mettar ora fcbi 40 gref fco ä bears d'ilg Evangeli, ils quals han favieu la velgia da niefs Senger, mo han bucca fa raftiau, ad er bucca faig fuenter fia velgia; quels vengian a vangir pichiai cun bearas fridas, Luc. 12, 47.
42 La Bibla
Ah, f'ch'iulin pia, ligin, conl'iderein, a favimdein po tuts fliffiameng ilg Plaid da Deus! Lalchein po adinna tunar enten noffas orelgias, je enten nols cors, quei [pag. 22] ca Paulus ha fcrit als Coloffenfers Cap. 3, 6. ilg plaid da Chrifti avdig enten vus ricliiameng, cun tutta fa- öbienfcha &c. Cunzund ils Plaids da Chrifti fez Joh. 5, 39. Anqurir enten las fcartiras! Ad er ils plaids da David ent' ilg Pf. 1, nua ch'el numa Beaus quel hum, ilg quäl metta tut ilg fieu daleg s'ilg plaid d'ilg Senger bein andreg, a quel gi a noig partrachia; a milfanavont metta quel ca fa quei vi d'iin pumer tiers l'aua pflan-
lOziaus, ca porta fieu bien frig, a ven bucca feccantaus; a gi ch'ün tal vengig a ver vantira en tut quei ch'el pelg'a mauns &c. rao l'ancunter vengig quel ca fa bucca quei, ad elfer fco palgia ca ven fufflada via, vengig buc a puder ftar avont la fupchia d'ilg Senger, a cu'ls gifts buc hartar la vitta, mo
löftopchig tilar navent: Parchei ca la principala cafchun ca bears crodan giu afchia chiunfch enten las tribulatiuns a tentaments, ei quella, ch'els han bucca la drechia cunafchienfcba d'ilg Plaid da Deus, fco ei pudeffen ver, a ch'els crein ad obedefchen buc ä quel, fco ei dueffen crer ad ubadir.
LA BIBLA.
20 La S. Bibla Iras aiichins furvieutg d'ilg plaid da Dens d'ils venerauds Colloqnis Sur-a Snt ilg Guaiilt; Coira tras Andrea Pfeffer. 1778.
AncMnas Obfervatiuns für queft' Ovra al Lectur. [p. G] I. Davart la Verßun 7ier midar en queft Languaig.
Scha deis ti, b char Lectur fa ver, ca nus enten metter giu en Ru-
25monfch la Bibla, vein bucca fa vundau da plaid en plaid a la Verfiun dad auchinas, je da las bearas Biblas Tudefcas, las qualas han la Verfiun da Doctor Martin Luther, ilg quäl fcha je ch'el ei ftaus ün pardert a tapfer muffader, ouncalura ha buc adinna fa fliffigiau da metter da plaid en plaid fuenter ilg Text original, mo mai da dar ilg meiuig ad antalleg cunplaids
30 ä Igi cumin hum pli maneivels dad antallir a da capir. Mo nus vein bear ampruvau da favundar a la Verfiun da la Bibla da Turig, d'Engadina a dad autras, las qualas ean bein afclii bein fuenter ils Languaigs Originals, fco bearas Tudefcas. Cuntut dei nagin prender fcaudel, fco nus veffen midau la Bibla. Tiers quei damai, ch'ilg Languaig Hebreifch a Griechifch
35 ean curts, afchia ch'ün plaid fuenter fia natirala proprietad dat d'antallir plis : A fch'ün mettefs par Rumoufch da plaid en plaid , fco ent' ilg He- breifch a Griechifch, fcha fufs' ei pli gref dad antallir; parquei vein nus mefs tenter ent anqual plaid, per ch'ün poffig antellir ton pli bein : Mo par
Deuteronomium 43
ca nagin nus chifig, ca nus veian niefs vi tiers a Igi Text, fch'ean quels plaids fquitfchai cun Caracters ner Buftabs pli pitfchens. —
[pag. 182] Deuteronomium.
Cap. XXXII. La Canzun da Moifes. Lauda Deus a ses beneficis. Struifegia la5 malracunafchienfcha d'ilg pievel. Deus cumouda ä Moifes dad ir s'ilg ciüm Nebo. Ad el mieu loii.
1. OBferveit vus tfchiels, jou vi plidar, a la terra audig ils plaids da mia bucca.
2. Mia doctrina daguttig fco la plievgia, a mes plaids fluffegian fco 10 la rugada, a fco la plievgia fin l'erva, a fco ils daguts s'ilg urteis.
3. Parcbei jou vi ludar ilg Num d'ilg Senger, deit la gliergia d niefs Deus.
4. El ei ün f grip, fias ovras ean perfecbias : Percbei tut quei ch'el fa, quei ei dreg. Deus ei fideivels, a nagin mal ei enten el, el ei gift a fi dreg.
•j-. Deus ei ün grip par part paramur da fia fermezia, a ftateivladad, 15 par part paramur da fia vardat en fias amparmafcbuns.
5. Quella fcblatta fanaftrada, a mala croda giu dad el , eis ean tur- piufas maclas, a bucca ses uffonts.
6. Angrazcbias ti afcbia ilg Senger tes Deus, ti narr a malpardert pievel V Eis el bucca tieu Bab a tieu Senger? Eis el bucca parfuls, quei 20 ca t'ha faig, a formau?
7. Ta ragorde d'ilg temps paffaus antroquan uffa, ad hagias adaig fin quei ch'el ha faig, cu'ls velgs pardavonts, dumonde tieu Bab, quei ven, a far a faver a chi, tes velgs vengiau a gir d chi.
8. Cur ilg aultifchem fparche ils pievels, a fpatatfchä ils filgs dils 25 carftiauns , fcha mettet el ils terms d'ils pievels fuenter ilg diember d'ils uffonts dad Israel.
9. Parchei ca la part d'ilg Senger ei fieu pievel, Jacob ei la corda da fi'hierta.
10. El ilg afflä enten la terra daferta, ent ilg dafiert fecc, nu' ch'el 30 urlava, el ilg manä anturn, a Igi det ilg fchentament, el ilg parchirä, fco
la poppa da fieu Oßlg.
11. Sco ün adler mein'ora ses giuvens, a fchai fin quels: El rasa ora fias alas, ilg parnet ad ilg portä fin fias alas.
12. Ilg Senger parful ilg manä ora, ad ei fova nagin efter Deus cun el. 35
13. El ilg manä für l'altezia da la terra, ad ilg fpifigiä cu'ls frigs d'ilg feld, ad ilg lafchä tettar mel or da la grippa, ad ieli or da la dira crappa.
14. Pieung da las vaccas, a laic da las nurfas, cu'lg grafs d'ils tfchuts,
a grafs anoilgs, a bucs cun grafs narunchels, a falin, ad ilg buvrantä cun 40 bien f. faung dad euas.
f, q. e. Cun bien vin chietfchen.
44 La Bibla
[pag. 183J 15. Mo cur -j- jcfchurun fo grafs, fch'ha'l dau cu'ls peis davos fi: Ei ei vangeus grals, grofs a ferms, ad ha lafchau ir Deiis^ ilg quäl ilg ha faig grouds, el ha schaziau Icf ilg grip da fieu falid : •j-. Al'chia vangiva numnaus ilg pievel dad Ifrael. 5 16. Ad ilg ha anridau tiers l'chilgiufia tras efters dieus a tras queftas
sgril'churs ilg ha'l faig vangir grits.
17. Eis hau unfrieu als f dimunis, a buc k lur Dens, als dieus ils quals eis han buc aiicunalchieu, als nofs dieus, ils quals ean bucca ftai vivont^ ils quals vol's Babs han bucca tumieu.
10 f. q. e. Als vuts tras ils quals ils dimunis vengian adurai.
18. Tieu grip, ilg quäl t'ha generau , has ti frieu or d'fen ad has amblidau Deus, ilg quäl t'ha fcaftieu.
19. A cur' ilg Senger vafet quei, fcha fö el grits fin ses n\ga, a filgias.
20. A sehet: Jou vi zuppar mia vifta avont eis, jou vi mirar co ei 15ven s'ilg fuenter ad ir cun eis: Parchei ch'ilg ei Unna fchlatta fanestrada,
eis ean malfideivels ufFonts.
21. Eis mi han anridau tier fchilgiufia , cun quei ch'ei bucca Deus, eis mi han faig vangir grits cun lur Idolatria, a [Rom. 10. 19] jou ils vi er anridar tiers Ichilginfia, tras quei ch'ei buc ün pievel, tras im narr
20 pievel ils vi jou far vangir grits.
22. Parchei ilg [Jer. 15. 14] fleug ei anvidaus tras mia gritta, a ven ad arder autroqua giu dim ilg uffiern, a ven a brischar la terra cun ses frigs, a ven ad anvidar ils fuudaments d'ils culms.
23. Jou vi raetter fin eis tut mal, jou vi fagittar fin eis tut mos piliets. 25 24. Eis dein pirir da la fom, a vangir consumai da la fevra a da la
mort nechia, jou vi tarmetter tenter eis ils dents d'ils Igimaris, a tiffi da
ferps.
25. Or dadora ils ven la fpada a malgiar, ad en dadens la temma,
amadus juvnals, a juventfchellas, quels ca tetten, ad ilg hum velg. 30 26. Jou vi gir: N'u ean eis? Jou veng a caffar or lur ragurdonza
tenter ils carftiauns.
27. Sch'jou turnefs bucca la gritta dilg anamig, a ca lur anamigs da-
ventaffen lofchs, afcheffen: Noffa puffonz'ei gronda, ad ilg Senger ha bucca
faig tut quei. 35 28. Parchei ch'ilg ei ün pievel fenza cuffelg, ad enten eis ei nagin
antalleg.
29. 0 ch'els ful'sen parderts, ad antalgiflen quei ca ven a curdar ad eis tiers s'ilg suenter.
30. Co va quei tiers, ch'ün ven a catfchar milli, a dus vengian a 40 fugiantar diefch milli? Eis ei bucafchia, lur grip ils ha vandieu, ad ilg
Seiiger ils ha furdau.
31. Parchei ca niefs grip ei bucca fco lur grip, da quei ean nofs ana- migs fezs derfchaders.
II Cudisch da Ruth 45
32. Parchei ca lur vingia ei da la vingia da Sodoma, a d'ilg er da Gomorrha, lur euas ean tiffi, ellas haa piters madariigiuns.
33. Lur vin ei tiffi da dracs, a fei rabius da vivras.
34. Ei quei bucca zuppaii tiers mei, a fagellau en mes fcazis?
35. Mia ei la Vendetta, a la pagalgia, a fieu temps dei lur pei fear- 5 pitfcliar. Parchei cli'ilg gi da lur perditiun ei da tiers, a las cauffas ca [Rom. 12 19) vengian a curdar tiers ad eis faftchiuan uou tiers.
36. [Heb. 10. 30] Parchei ch'ilg Senger ven a truvar fieu pievel, a da ses fumelgs ven el a fa prender puccau: Parchei el ven a ver ca lur puffonza ei navend, amadus quei ca fova ferrau ent, a rafidau. 10
37. Ad ün ven a gir: Nu ean lur dieus? Lur grip, d'ilg quäl eis fa fidaneu?
38. Eis mangiaven ilg grafs da las unfarendas, a buevan d'ilg vin da lur unfarendas da buvronda, ei levian fi a vus gidian, a vus fcharmegian.
39. Vafeits vus uffa, ch'jou funt parfuls , ad ei nagin Deus [Deut. 15 4. 36. Efa. 45. 5] oreifer mei. Jou fai mazar a far vif, jou fai pichiar a madagar, ad ei nagin ca fpindrig or da mieu maun.
40. Parchei ch'jou vi alzar mieu maun fin tfchiel , a vi gir: Jou vif a femper.
41. Cur jou veng a mular ilg fil da mia fpada, a mieu maun ven a 20 caftiar : Scha vi jou pufchpei far Vendetta vi da mes anamigs, a render a quels ca mi haffegian.
42. Jou vi far vangir eivers mes piliets cun faung, a mia fpada dei mangiar carn, d'ilg faung d'ils mazaus, a d'ils pilgiaus, a d'ilg cheau fcarpau d'ilg anamig. 25
43. Canteit vus tuts ch'effes fieu pievel : Parchei el ven a far Ven- detta p'ilg faung da ses fumelgs, a ven a fa rachingiar vi da ses anamigs, ad effer grazius 4 la terra da fieu pievel.
Ilg Cudisch da Ruth.
Cap. I. 30
[p. 229] Elimelec par cafchim d'ün fumaz va naveud da Bethlehem
en la terra da Moab cun fia dunna Naemi, a dus filgs ; miera lou cu'ls
filgs. Naemi turna cun Ruth fia brid pufchpei en Bethlehem. L'autra
brid rumongia davos. Co Naemi a Ruth feigian vangidas ent ilg
marcau da Bethlehem, a chei fin lur vangida feigig davantau: 35
1. Mo ei daventä d'ilg temps ch'üs Derfchaders rcgiven, ch'ei fo ün grond fumaz enten la terra: Ad ün hum da Bethlehem da Juda ma par effer efters enten la terra da Moab, el a fia dunna, a ses dus filgs.
2. Ad ilg num da quei hum fov' Elimelec, mo ilg num da fia dunna fova Naemi, ad ilg num da ses dus filgs fova, Mahlon a Chilion, quels40 fovan Ephratiters da Bethlehem daJudaj A vanginen en la terra da Moab,
a ftenan lou.
46 La Bibla
3. Mo Elimelec marieu da Naemi more, ad ella rumanet davos cun ses das filgs.
4. [Ruth. 4. 5] A quels parnenan ad eis dunaus Moabitas, ilg num da l'ünna fova Orpa, ad ilg num da l'autraRuth: ad avdanen lou anturn
5 diel'ch ons.
5. Lura moriuen er amadus Mahlon a Chilion, a quella dunna rumanet davos da ses dus filgs, a da fieu marieu.
6. Mo ella lava fi cun fias duas brids, a turna da la terra da Moab, parchei ch'ella veva udieu enten la terra da Moab, ch'ilg Senger vefs vifi-
10 tau fieu pievel cun dar paun ad eis.
7. Ad ella mä navend da quei lieuc, nu' ch'ella fova ftada, a fias duas brids cun ella, a manen fin la via par turnar en la terra da Juda.
8. Mo Naemi fchet a fias duas brids: Meit, turneit mincV Unna en la cafa da fia mumma; Ilg Senger fetfehig mifericorgia vi da vus, fco vus
15veits faig vi d'ils morts, a vi da mei.
9. Ilg Senger dettig a vus ca vus affleias minch' Unna ruvaus enten la cafa da fieu marieu : Ad ella las bitfchä, ad ellas alzanen lur vufchs a barginen.
10. A fchenan ad ella; Na parchei ca nus lein turnar cun tei tiers 20 tieu pievel.
11. Mo Naemi fchet: Turneit mias filgias, parchei leffas vus vangir cun meiV Hai jou forfa ounc pli filgs enten mia parfunna^ ca fejan a vus par marieus V
12. Turneit mias filgias, meit, parchei ch'jou funt memma velgia da 25 mi maridar. Scha je ch'jou fchefs: jou hai fpronza, ch'jou mi maridafs
er quefta noig, a parturifs er filgs.
13. Leffas vus parquei fpechiar antroqua ch'els vangiffen gronds? duelfas vus parquei futtrer da bucca vus maridar? Bucca mias filgias, perchei quei ei a mi bear pli -f. bitter ca k vus, parchei ch'ilg maun d'ilg
30 Senger ei ieus or für mei.
f. q. e. Scha je ch'ei mi fa mal da vus bandunar fch'eis ei ouncalura ounc pli gref ä mi da vangir tuttavia privada da vus.
14. Lura alzanen ellas lur vufchs , k barginen pufchpei : Ad Orpa bitfcha fia fira, mo Ruth rumanet tiers ella.
35 15. Ad ella fchet: Mire, tia quinada eis turnada tiers fieu pievel, a
tiers ses Dens, turne ti er fuenter a tia quinada.
16. Mo Ruth fchet: Bucca mi rogar, ch'jou ta bandunig a turnig na- vend da tei: parchei nu' ca ti vens ad ir, vi jou ir, a nu' ca ti vens a volver ent vi er jou volver ent, tieu pievel ei mieu pievel, a tieu Deus ei
40 mieu Deus.
17. [2. Sam. 15. 21] Nu' ca ti vens a morir, vi jou morir, lou vangir futterrada ; Afchi mi fetfehig ilg Senger, ad ounc pli, parchei m a i la mort dei fparchir tenter mei a tenter tei.
II Cudisch da Ruth 47
18. Cuntut cur ella vafet ch'ella fova ftateivla [pag. 230] dad ir cun ella, fcha calä ella da plidar cun ella da quellas varts.
19. Cuntut raanen amaduas, antroqua ch'ellas vanginen a Bethlehem; ad ei daventa cur alias vanginen a Bethlehem, ca tut il marcau vangit mu- ventauS; par cafchun dad ellas, a las dunauns fehevan : Ei quei Naerai?5
20. Mo ella fchet ad ellas: Bucca mi numneit Naemi, mo mi numneit Mara; parchei ch'ilg Tutpuffent mi ha dau f beara bittradad.
■f. q. e. mi ha fig cumbrigiau, cun quei ch'el mi ha privau da mieu marieu a da mes dus filgs.
21. Jou fov'ida navend cun bundonza^ mo ilg Senger mi ha faig tur- 10 nar vida , parchei mi duelTas vus numnar Naemi, damai ch'ilg Senger ha dau pardichia ancunter mei, ad ilg Tutpuffent mi ha -|- faig d'ilg mal.
•j-. q. e. mi ha tarmefs tiers gronda miferia, crufch a tribulatiun.
22. Cuntut turnä Naemi, a Ruth la Moabita fia brid cun ella, ca tur- nava da la terra da Moab, ad ellas vanginen a Bethlehem enten l'atitfchetta 15 da la meafs d'ilg Dumieg.
Cap. n.
Ruth anqiiera fi fpias ent ig-1 er da Booz parent da fieii marieu; Quei fa muffa buntadeivels cim ella: Naemi lauda la Providentia da Deus.
1. Mo Naemi veva ün parent da fieu marieu^ ün hum puffents da 20 rauba, da la fchlatta dad Elimelec, a fieu num fova *. Booz.
*. Ent ilg register d'ils pardavonts da niefs Senger, ven el numnaus Boas, Matth. 1. 5.
2. A Ruth la Moabita fchet a Naemi: Mi lai ir, jou rog, s'ilg feld, ad anqurir fi fpias fuenter quei, avont ils oelgs d'ilg quäl jou veng ad 25 afflar grazia. Ad ella fchet: va mia tilgia.
3. Ad ella mä, a vangit, ad anqure fi fpias en ün er, fuenter als meduuz, ad ei gartigiä gual ilg er da Booz, ca fova da la fchlatta dad Elimelec.
4. A mire Booz vangit da Bethlehem, a fchet als medunz: Ilg Senger 30 feig cuu vus; mo eis fchenan a Igi : Ilg Senger banadefchig tei.
5. Lura fchet Booz a fieu juvual ca fova fchentaus für ils medunz: Da cui ei quefta juvna?
6. Mo ilg juvnal, ca fova fchentaus für ils medunz, figet rafpofta a fchet: Quefta ei Unna juvna Moabita, ch'ei turnada cun Naemi da la terra35 da Moab.
7. Ad ella ha gig: Char ti mi lai anqurir fi a rafpar anfemel fpias tenter las monnas, fuenter als medunz: Ad ei afchia vangida, a ftada da la damaun antroquan uffa -j- pir uffa eis ella fafida ampau en cafa.
■\. Auters mettan: Ella se pauc en cafa, q. e. ei pauc lufchenza. 40
48 La Bibla
8. Mo Booz fchet aRutb: Audas bucca mia filgia? buc ir ad anqurir fi fpias en ün auter er, a va er bucca navend da quou, mo rumonge quou cun mias fantlchellas.
9. TSs celgs bagian adaig s'ilg er cb'ellas vengian a meder, a va 5 fuenter ellas, bai jou bucca cummandau a quefts juvnals da bucca ta -j-.
tuccar? a fcha ti has feid, Icha va tiers quel'ta vafcbella, a beive da quei ca quefts juvnals veugian a prender si.
■j-. q. e. Ch'els deigian nagutta t'ar dalaid k cbi.
10. Lura curdä ella giu fin fia vifta, a s'anclinä. ancunter la terra, a 10 fcbet ä Igi : Cun cbei bai jou afflau grazia avont tes Oßlgs ca ti mi au-
canufchas, a jou funt eftra?
11. Mo Booz figet rafpofta a fcbet ad ella: Tut quei ca ti bas faig cun tia fira, fuenter la mort da tieu marieu, ei tuttavia faig a faver ä mi ; CO ti bas bandunau tieu bab , a tia mumma, a tia patria, ad eis vangida
15 tiers ün pievel, ca ti vevas vidavont buc ancunafchieu.
12. 11g Senger cbi rendig ti' ovra, a tia pagalgia feigig cumpleina, d'ilg Senger, ilg Deus dad Ifrael, ca ti eis vangida par ta f. curclar fut Iias alas.
-j-. q. e. Par effer fut fieu fcbuz, fcbirm a protectiun. 20 13. Ad ella fcbet: Pir ob' jou afflig grazia avont ils Oßlgs da mieu
Senger , parcbei ca ti mi has confortau , ad bas plidau fuenter ilg cor da tia fantfcbella, cunbein cb'jou funt bucca fco Unna da tias fantfcbellas.
14. Mo Booz fcbet ad ella: D'ilg temps da mangiar veng nou tfchou, a mange da queft jtaun, a boinge tia buccada ent ilg afcbieu, ad ella fa
25 fchenta d'ünna vart d'ils medunz, ad el Igi porfcbet fpias braffadas cb'ella mangiä a vangit fadulada, a lafcbä vanzar.
15. Lura lavä ella fi par auqurir fi fpias: Mo Booz cummandä a 663 juvnals, a fchet: scb'ella anquer' er fi fpias tenter las monnas, fcha la metteit buc a turp.
30 16. Lafcheit davos ad ella cun flis da las monnas, a lafcbeit cb'ella
prendig fi, a bucca la ringelt.
17. Ad ella auqure fi fpias en quei er aiitroqua lo fera, a pichiä or quei cb'ella veva prieu fi, a fo anturn ün Epha d'dumieg.
18. Lura purtä ella, a vangit ent ilg marcau, a fia fira vafet quei 35 cb'ella veva prieu fi, a parnet er or, a det ad ella quei cb'ella fova fadulada.
19. Mo fia fira fcbet ad ella: Nu' bas ti oz anqurieu fpias, a nu' haa luvrau? banadeus feig quei ca t'ha ancunafchieu, ad ella figet a faver a fia fira, tiers cbi ella veva luvrau, a fchet: Ilg num da quei hum tiers ilg quäl jou bai luvrau oz; ei Booz.
40 20. Lura fchet Naemi a fia brid: Banadeus feig ig el a Igi Senger,
ch'el ha bucca bandunau fia mifericorgia vi d'ils vifs a vi d'ils morts. A Naemi fchet ad ella: Quei hum ei niefs tier par ent [Lev. 25. 25. Deut. 25. 5. Ruth. 3. 9] quei ha ils dregs da fpindrar vi da nus.
II Cudisch da Job 49
21. A Ruth la Moabita Ichet: El fchet er quei a mi : Ti deis rumaner tiers mes juvnals, antroqua ch'els ban finieu tut mia meals.
22. Lura fchet Naemi a Ruth fia brid : 'Lg ei pli bien, mi filgia ca ti vomraias or cun fias fautfchellas, a ca auters fa -|- mettian buc ancunter
a chi, en ün auter er. 5
[p.23l] -f. q. e. Par ca nagiu auter chi dettig ampaich, ner doftig dad anqurir.
23. Cuntut rumanet ella cun las fantfchellas da Booz par anqurir fpias autroqua las meafs d'ilg dumieg, a las meafs da la falin fö linida, lura rumanet ella tiers fia fira. 10
l\g Cudisch da Job.
[p. 438] Cap. XIV.
Job defcriva la miferia da la vitta d'ilg carftiauu. El roga DEUS par furlevgiameut da fias daliirs.
1. Ilg carftiauu nafchieus da la duuna viv' ün [Job. 8. 9. Pf. 90. 56. 10 Pf, 102. 12] pitfchen temps, ad ei pleins da malruvaus.
2. El va fi, a ven talgiaus giu fco Unna flur, [Jef. 40. 6] a va vi fco l'umbriva, a ftat bucca ferms.
3. Ad ounc fch'arvas ti tes celgs für ün tal : A fas mei vangir a dreg cun tei. 15
4. [Gen. 5. 3. Pf. 51. 7] Chi vult far fchuber, quei ca ven dad Unna cauffa malfchubra? Nagiu.
5. Ilg carftiauu ha fieu temps urdanau, ad ilg diember da ses meius ei tiers tei, ti has fchentau ä Igi ün tierm ilg quäl el fa bucca vargar.
6. Scha [Job. 7. 16. cap. 10. 10] ta volve naveud dad el, par ch'el hagig 20 ruaus antroqua fieu gi [Job. 7. 1] ven, s'ilg qual el fpechia fco ün luvrer.
7. ün pumer, cumbeiu ch'el ven talgiaus giu, fcha fa ün ounc ver fpronza, ch'el catfchig ounc Unna gada nounavont, a ca fias fadengias ftettan bucca giu.
8. Parchei, cumbeiu ca fia ragifch ei vangida velgia en la terra, a25 fieu bift fchon morts en la pulvra,
9. Scha uagutta tont meius, cur ch'el fenta l'aua^ fcha veng el nouua- vont, a catfch'ora fia fadengia, fco d'antfchetta, cur el fova plautaus.
10. Mo ilg hum prenda giu a fparchia, ad ilg carftiauu miera, a nu' eis el lura? 30
11. Sco las auas curren or da la mar, mo ilg Aus fund afchigia fi.
12. Afchia fa durment' ilg carftiauu, a ven buc a fa daftadar a lavar fi pli, antroqu' ilg tfchiel [Pet. 3.7. 10] ven buc ad effer pli, eis vengiau [Job. 19. 26] buc a vangir daftadai, ne lavar fi or da lur fien.
13. Ah! Ca ti mi curclaffes en la foffa, a mi zuppaffes, [Ef. 26. 10] 35 antroqua ca tia gritta fa lafchafs giu, ca ti I'chantaffes ä mi ün tierm, a fa ragurdafas da mei.
Komanisclie Foi-schungeu Vlll. A
50 I^a Bibla
14. Cur ilg carftiaun miera, ven el pufchpei a turnar en vitta? Jou [Gen. 47. 9] Ipech luinchia gi (in mieu viadi antroqua mia midada ven.
15. Scha ti mi vens pia a clumar, fcba veng jou a ral'punder, a ti vens a ver ün daleg vid' la laviir da tes mauns.
5 16. Parchei mire, tuts mes pafs ean [Job. 31. 4. Pf. 56. 9] dumbrai
tiers tei, fiu mes puccaus velgias ti bucca ver adaig.
17. Mes fallaments ean fagillai [Deut. 32. 34. Hof. 18. 12] en ün fafchet: Mi vol ti ounc metter pH vi tiers ä mes puccaus?
18. Sagirameng, ils culms ca vulten curdar van giu bafs, a la grippa 10 ven ruckiada or da lur logs.
19. L'aua ifa giu la crappa, a ses daguts laven navend la pulvra da la terra: Afchi fas ti pirir la fpronza d'ilg carftiaun.
20. Ti Igi has tuttavia furaraaun, cb'el vavi: Ti midas fia vifta, ad ilg ftaufchas da tei.
15 21. Ses uffonts vengian tiers grond' banur, ad el fa buc. Vengian eis
lur' en sbittameut, fcb'ha el er buc adaig da quei.
22. Mo antroqua fia carn ei vid'el fto'l ver dalur [p. 439] : Ad antro- qua fi' Olma ei tiers el, fto ella purtar malacurada.
La Prophetia Jefaia.
20 [P* ^] Capitel I.
Da clii filg Jefaja feig ftaus, a da chei temps el haig Propbetizau. Trai fi als Judeus lur bears a gronds puccaus. Cummonda la peni- tenzia. Aparmetta grazia als ubiedis. Smanatfch'als malubiediS; caftigs
a ftrofs.
25 1. La vifiun da Jefaja tilg dad Arnos, la quala el ba vieu davart
Juda a Jerufalem, d'ils temps dad Uzzia, da Jotbam, dad Acbaz, a dad Ezecbia, ils Regs da Juda.
2. [Deut. 32. 1] Tadleit vus tfchiels, a ti terra prend'ad orelgias; par- chei ch'ilg Senger plaida. Jou bai traig fi, ad alzau uffonts: Mo eis ean
30 [Deut. 32. 6] curdai giu damai, ad ban fa rebellau ancunter mei.
3. ün bof ancanufcba fieu Poffeffur, ad ün Afen ilg purfepi da fieu Patrun. Mo Ifrael ancanufcba buc, a mieu pievel antalli buc.
4. Vaj k quella natiun pucconta, k quei pievel cargau cun malgiftia, k quei [Pf. 78. 8. Jef. 57. 3] fem da malizia. a. quels uffonts pardeus, c'ban
35 baudunau ilg Senger, sbittau ilg foing dad Ifrael, ad ean guncbi anavos.
5. [2. Cbro. 28. 10. Jer. 2. 30] Parcbei leits effer piccbiai ounc pH ? Parquei ca vus curdeits pH apli? Tut ilg cheau ei malfauus, ad ilg cor ei fleivels.
Da la plonta d'pei antroqua fi'lg cheau, ei naginna fanadat vid'el, m o 40fpir piagas, a nodas, a burfcbeals, cb'ean ne fquitfcbai ora, ne ligiai fura, ne lomgiai cun jeli.
La Prophetia Jefaia 51
7. [Deut. 28. 51, 52. Jef. 5. 5] Voffa terra ei deferta, vofs marcaus ean brifchai cun fieuc. Ils eafters malgian voffa terra avont vofs celgs, ad ell'ei dfertada, fco la fufs ruiuada tras anamigs eafters.
8. A la filgia da Sion, ch'ei rumanida davos, ei fc'ünua camonna en üuna vingia, fc'üuna fufta en ün iert da zicbias, fc'ün marcau ch'ei blagriaus. 5
9. [Jef. 17. 6 cap. 2. 4. 6. Lara. 3. 22] Scb'ilg Senger Zebaoth vefs bucca lafchau vanzar quefts paucs, fcbi fiiffen uus fco Sodoma, fumlgionts ä Go- morrba.
10. Udit ilg p(i)[l]aid d'ilg Senger vus Priuzis, porfcbe tias orelgias k Igi fcbeutament d'ilg Seuger niefs DEus, ti pievel da [Gen. 19 24] Gomorrba. 10
11. Chei va ä mi tiers la bearezia da vofs SacrificisV Gi ilg Senger. Jon funt faduls da las unfareudas dad arder [P[. 50. 8. Pro. 15. 8 cap. 21. 27] d'ils anuilgs, a d'ilg grafs da la biefca d'angrafcb, ad bai nagin daleg d'ilg faung da taurs, ue d'ils tfcbuts, ne d'ils bucs,
12. Cur vus vangits par cumparer avont mei, cbi duraonda quei da 15 vofs mauns, ca vus paffegias enten mias curts?
13. Mi portegias bucca pli unfareudas da la vanitad. Ils fimients ean k mi Unna fgrifcbur : Jou pofs bucca vartir pli voffas calondas, a vofs Sabbaths, fin ils quals vus vangits anferael, a veits fteuta ad an- gufcha. 20
14. Mi' olma baffegia voffas calondas, a feftas da mincb'on, las ean a mi grevas, jou funt ftaunchels da las purtar pli.
15. [Pro. 1, 28j A fcba je vus ftandeits ora vofs mauns, Icba zup'jou ouncalura mes Cßlgs avont vus, a fcba vus je ureits bear, fcba vus aud'jou buc: Parcbei ca vofs mauns ean pleins d'faung. 25
16. Vus laveit, vus fcbubrieit, metteit navend or da mes oelgs la naulcbadad da voffas actiuus. Calleit da far ilg mal.
17. [Pf. 34. 15. a. 37. 27. Amos. 5. 15] Amparneit da far ilg bien, an- qurit ilg dreg. Gideit quel ca ven fquitfcbaus fut, taueit la rafcbun d'ilg ierfan, a defendeit la veua. 30
18. Lura vangit a difpitein ün cun 'lg auter, gi ilg Seuger. Scba vofs puccaus fuffen cotfchens fco faung, fcba dein eis daventar alvs fco la neif : A fch'els fuffen fco fcarlatta, fcba dein eis effer fco launa alva.
19. [p. 7] Leits vus ubadir A mi, fcba duveits vus guder ilg bien da
la terra: 35
20. Mo fcba vus vus dufteits, ad effes malubiedis, fcba duveits vus vangir malgiai da la fpada; Parcbei ca la bucca d'ilg SENGER gi quei.
21. Co raai ei quei bien marcau daventaus Unna pitauna ? El era pleins da dreg, giftia maneva lient, mo uffa ftatten morders lient.
22. [Ez. 22. 18. 19] Tieu argient ei daventaus fpimraa, [Hof. 4 18] a 40 tieu vin fpir ei mafchadaus cun aua.
23. Tes Princis ean rebells, a cumpoings da laders, fcadin ten cbar ils duns, a lagegian ch'ei vengig randieu anqual prefent. [Jer. 5. 18.
4*
52 Canzun digl Vuefch S. Valentin
Zach. 7, 10] Als orfans tengian eis bucca dreg, a la rafchun da las vieuas ven buc avont eis.
24. Parquei gi ilg Senger, Senger Zebaoth , iJg puffent enten Ifrael: Vae, jou mi vi cunfortar ancunter mes contraris, a vi far vandetta vi da
5 mes anamigs.
25. A vi volver mieu maun ancunter tei, a fchubriar lur ora tia fpima: A metter navend tieu zin :
26. A vi turnar k chi Uerlchaders, fco ei fovan vidavont, a cunfilgiers fco ei fovan d'antfchetta: Lura vens ti^ 6 Jerufalem, a vangir numnaus ün
lOmarcau gift, ün fideivel marcau.
27. Sion fto vangir fpindraus cun dreg a ses prifcbuniers ca turnan, cun giftia:
28. [Job. 31.3. Pf. 1.6] Mo ils furpaffaders a pucconts dein aufem- laraeng ir a frufta, a quels c'ban bandunau ilg SENGER dein vangir
15 confummai.
29. Parcbei ca vus ftueits ftar cun turp cun vofs f ruvers, tiers ils quals vus veits viefs daleg, a cun zanur cun vos orts, ca vus veits ligieu ora.
■f. q. e, Cun vofsjdolatria, ca vus figeits fut ils ruvers.
30. Parcbei ca vus vangits ad effer fc' ün ruver ca perda fia felgia, 20 a fc' üuna fantauna fenz' aua.
31. Cura cb'ilg pli ferm ven ad effer fco ftuppa, a fia lavur fc'ünua brinzla: C'ammadus s'anvidian, ca nagin poifig ftizzar.
CANZUN DIGL VUESCH S. VA- LENTIN.
Cauziin Digl glorius Vuefch S. Valeutiii; a Paüadnz da Peter Moroii, gl'On 1720
[f. 1»] NIefs Soing Vuefch Soing Valentin Tfcheu en Pigniu han er gudiu
Patrun, ä Troftiader, Sia Soingia prefchienfcha.
Ha cultivau tocca la fin 15 Nu' l'ha muffau, bein declarau
La Veigna digl Salvader La glifch della Cardienfcha. 5 Enten Paffau in grond Marchau
Hai faig la fia enciatta, Pli lonfch ei el jus ä pardagar
Mo gliez fchorvau Pievel ftinau [f. Ib] Sia Soingia Doctrina,
Enconter el rebatta. Vefs al caflau, ä flanziau
20 Vertits per tut adina,
El bandifchaus muort la verdad Siu converlar, fiu demanar
10 Patientamein comporta Terlifcha fenza maclas,
Quella cun tutta Soingiadad Sia buntad, ä Soingiadat
En autras Tiarras porta, Emprova'el cun Miraclas.
Canzim digl Vuefch S. Valentin
53
25 Sia Vra della mort k gli
Ei ftada revelada
Ch'el quefta vitta detti fi
Cun ina fin beada:
Ha fadigiau, bein merittau 30 Sia lavur friggeivla
In bien maus, ä fin tuts graus
Ver vitta ventireivla.
Sia apoftolica lavur
Biä Olmas gudognava; 35 Agli porfchevan gro[n]d' honur
Per tut nua ch'el mava
Spendend fees gijs per il Parvijs
Quels eigl Tirol finefche
Bein paregiaus, bein troftiaus 40 Siu Spirt ä Diu unfrefche.
El ha ä uns per Scazzi fchau
Sia Capluta faiggia
En quella nus il temps paffau [f. 2*] Ven giu ina grond'nrbida 45 De puder ver, k poffeder
Sehe giö fin el miravan
Crudeivels Egls de lur tfchiogs vegls
Ch'en vitta il bandefchavan.
üffa quei liug per fiu Patrun
50 Soing Valentin honura
Cuorre tier el cun devotiun, El biä favurs procura, En temporals, k Spirituals Bafengs tonts, che fufpiran
55 Per ils gidar, k troftiar Sees Egls mieivels miran.
Della malfogna de quei mal In mal non medegeivel Siu riug fco Miedi principal 60 Sä raedegar maneivel
Sin auters graus ven el ciamaus
Per troft, agit, ä fpunda
See glorius, miraculus
Soing, cb'als bafegns refpunda.
65 Sia fpendida en tont amur
Ludeivia Soingia vita
Sin Tfchiel, Sil Mund, zun grond'honnr
Vengonzamein merita
Tuts pon ludar, ad engratiar 70 Las gratias recievidas [f. 2b] Nizeivlaraein, buldonzamein
Tras el da Diu urbidas.
Negina dei fe ftermentar
De far enqual viadi 75 Sch'in giö ftuefs bein lunfch paffar
Enten quei Salvadi,
L'hä meritau, chei vegni dau
Honur cun liunga ftenta
Siu devotius, fchel ei mendüs 80 Megliura, ä fauns daventa.
0 glorius Soing Valentin, Sin Tfchiel en aulta gloria Nus te ludein a benedin, Schein tei mai ord memoria: 85 En muncaments ä maunglaments Vivin nus tfchou adina Veglias udir, ä nus urbir Gratia, ä vertit Divina.
Che nus enten furvetfch de Diu 90 Fideivlamein vivien
Cur igl Solegl nus va rendiu
Er nus tier tei vegnien
Per felegrar, ä Dieus ludar
En fia Cuort beada 95 Perpetnamein, ä dulciamein
0 vitta confolada!
Amen.
54
Hißtoria da Barlaain et Giosafat
HISTORIA DA BARLAAM
(Ineditum nach Ms. Pb.) [p. 66] alura in Demuni, pli fchentilDe
5
tuts igls auters, ei l'ames, ü Jus
enten glienteleig de Dina De quellas Dunichallas, la qualla Giofafat teneva igl pli Gar, che tutas las
10
autras, ad enl'cheiva a rolchanar
Con Giofafat, a di:
„Ti eis Giuvens, ad iou fun Giufna :
ti eis bials, ad iou fun bialla;
15 ti eis purfchals, ad iou fon era purfchalla; ti eis fchentels, ad iou fon fchentela; ti eis Chriftgiaun, ad iou fon Pagauua; pero ti mi vens ä Convertir tier la chardien-
20fcba Chriftiaua, ä vengns a gudi- niar ina Olma a tiu Seg'. Diu, fche ti prendes Deleig Della mia perfunaj finaquei che iou pofsi efser tia Dona, che nus podeigien
25 goder la leig;
30
ä fapis era
che foing pieder
35— — -
H era giu Doiia a feglielonza; ad afchia podeiu nus era far, nus per
II.
(Ineditum nach Ms. Q.)
[f. 45a| Mo fin quei ha in Demuni, pli
fchen- til, che igls auters .... bein obfervau , che Giofafat haveva pli de char inna de quellas Dunfchallas, [f. 45^] che tuttas las autras, el ei
afchia a quellajus enten igl Spert, et enciet ä rafchunar Cun Giofafat; fchent: — • „Ti eis Giuvens, et jeu fun giufna; ti eis bials, et jeu fun bialla; ti eis Purfchals, et jeu fun Purfchala; ti eis fcheitils, et jeu fun fcbentila; ti eis Chriftgiaun, et jeu fun Pagauna; e perquei pia vegnes ti mei Converter tier la Cardien- fcha Chrift[i]ana e vegnies a gudi- guiar ina Olma a tiu figr. Diu e fche ti prendes Deleitg da mei, — ■ — — ; fche pofs jeu efer la tia Conforta, e nus podein viver enfemen enten igl Matrim[o]nio fenza Puccau. Vefas bucca ti, co jeu fun bialla ! perquei fche pren De- leitg da mia Perfuna, [sjche forfa, che nus podein haver Figlialonza en- femen; igls quals podelfen daventar Amitgfs] de Diu. E ti fas bein, che igl tiu Sig'. Jesu Chriftus ha ordinau igl fointg Matrimoni ; e fapias aung, Giofafat, che foing Pieder
ha . . giu Duna et affons; et afchia podein nus — far, per
emplenir igls fefels Dil Parvis; emplanir igls fefsels digl S: Parvis.
40 — ti ^»8 fchon, che chu[r]ce in E ti fas zun bein, che Cura in
puccont Tuorna a peuetienzia, Pucont feconverta e fa Penetienzia,
Historia da Barlaam et Giosafat
55
ET GIOSAFAT.
III. IV.
(Ineditum nach Ms. Cp.) (Ineditum nach Ms. C.)
[p. 155] alura in demuni, Pli schentil [p. 75]Lura hainDeraunif'accorfchiu,
de tuts ig] auters, ei semes, u ius quala de quellas Giiifnas Gio- 5
enten igl enteleig ded ina de quellas lafat teneva pli char, — — dunschallas, la qualla Giosafath
teneva igl Pli car, che tuttas las ad ella a enciet a rafchunar
autras, ad entscheiva a roschanar cun Giol'afat^ ichend : 10
cun Giosafath, a gi:
„ti eis giuveus, ad ieu sun giufna; ,,ti eis bials, ed jau Sun bialla;
ti eis bials, ad ieu sun bialla;
ti eis Purschals, ad ieu sun era ti eis Purfchals, ed jau Sun Purfchalla
Purscballa; ti eis schentils, ad ieu . • . . • 15
sun era schentilla; ti eis Christgiaun ; ti eis Chriftgiaun,
ad ieu sun Pagailna; Pero ti mi ed jau Sun Pagauna; afchia mi
vens a convertir tier la cardien- vegnes ti a convertaer tier tia car-
scha chriftiana, [p. 156] avens agudi- dieulcha . . a vegnes guda-
gniar ina olma a tiu Signur Diu ; gnar in Olma a — — — Diu ; 20
fchetiPrendes[deleigJdelleigdellamia Iche ti confentes a mi . .
Persuua; sinaquei che icuPoffi effer • • • Sinaquei che jau pofsi
tia duna; che nus Podeigien ^^sfi* tia Duna , a podein femari-
guderlaleig; <^ar enfemen; vefas bucca, co
jau Sun bialla? — — — — 25
— — — — . . nus vegnm forfa a Survegnir affons — —
a Sapes,
Pieder
figlionza ;
— — — che pon el'ser amigs 30 de Diu. ti Sas bein, che Segnier
— — — ha fchentau Si il S. Sacrament dellaleig; aSapiesGiofafat
— — — — che era S. Pieder
ha giu fe niaridau ,35
ed afchia pudein nus
era che soing
ha era giu duiia a ad aschia Podein nus era far nus, Per en Plenir igls selTels digl Parvis; [p. 76] emplani ils fefsels dil Parvis;
. ti sas schon, che churche in a ti Sas bein, che cura che il Puceont tuerna a Penetienzia, puccout turna a far penetienzia, 40
56
Historia da Barlaam et Giosafat
cbe tuts ils Aungels del parvis fan . . gronda fial'ta enten tfchiel i\ von la fatfcha De Diu." Set Curclie Giofafat a giu luliu afchi fabiameing tfchintfchar quel'ta Donfchalla; cli' ella vegli De- ventar Chriftgiaun; sehe Teva, della leig fo9 fehl foingia
10 a buiia Caufsa; a Kartent De gudiniar ina olma — a Diu; et era [p. 67] che la Cham gU moleftava per la tentatziun digl Derauni, a per la beletzia
löDella Giufna, fchei lel buna- meing ftaus Convertius, a per Curdar enten igl puccaü: mo ladinameing igl fpert foing ei vegnius enten el ; ad el ei era fernes enfchanu-
20glias, ad a entfchiet a Tar orat- ziun a Diu, fchent: „o, fegner Jesu chrifti! veigies mifericordia de mei , pauper puecon ; pertgei jou Ton fper la mort, ad iou pos
25 pucca pli nai fedefender de quefta con cupltza carnala! mo mi veng enagit , miu fegniur!" et ften Giofafat enten la oratziun, fche Dat el a tiara a fedormenta;
30 et ladinamei[u]g fiu fpert fova portaus entfchiel, a von la fatfcha De Diu ; agli fova mufsau la
Gloria del parvis, al gliorden digls
35
Aungels et Digls Patriarxs, adels profets, ä ver igls Apostels adina
gronda guänditta de Cavaliers, de 40 purfchals a purfchallas ; a quels, che
portaven Giofafat, Cantaven a figieven fiafta a fcheven: „quefts
IT.
che tuts igls Aungels digl Parvis fan zun gronda fiafta enten tfchiel, avon la fatfcha de Diu." E Cura che Giofafat haveva udiu, afchi fabiamein plidar quella Dunfchalla; ech'ella volefsi[f.46»] da- ventar Chriftgiaun , e che igl Matrimoni, ner Leig fufsi ina Cauf- sa foiutgia, e buna; Cartent de Gudigniar inna Olma a
Diu ; et era perquei che la Carn Eel ftimulava per las 1'entaziuns digl Demuni, e per la Bellezia della Giufna, fche era El buna- mein fco viuls, per Confeutir tier igl Puccau; Mo ladinamein ei igl Spert S . . viguius enten Eel; et Eel ei pufpei fenfchunu- gliaus , et ha entfchiet a far Ora- ziun tier Diu, fchent: „0, Sig*". Jefus Chriftus! hagies po Mifericordia de raei, pauper Puccont; pertgei jeu fun de tier della Mort, e pos mei nuot pli fedefender de queft Defideri Carnal; fche ti o miu Signiur e Diu, mei gidas bucca!" e fteut Giofafat enten la Oraziun, eis Eel curdaus per tiarra, dormentaus. Ei aber ladinamein enten igl fpert ftaus portaus enten tfchiel e prefenta[u]s avon Diu; et ei glei a gli vigniu mufsau tut- ta la Gloria digl Parvis ; igls Chors
digls Aungels, tuts igls Patriarchs e Profets, et era vefsa El igls Apoftels,
et ina gronda quantitat de Cavaliers, e Purfchalls e Purfchallas. E quels
Aungels, che Cantont e figent Fiafta porta- ven Giofafat, fchevan: „quels
Historia da Barlaam et Giosafat
57
in.
che tutts igls aungels digl Parvis fan gronda fiafta enten
tschiel , aA^on la fatscha de Diu. et curche Giosafath a giu i;diu, aschi sabiameing tschiutschon quefta duuschalla; chella vegli deven- tar chrif'tgiauna, a sclieva, che la la leig fus schi sointgia a buna causa ; a cartent de gudigniar ina olrna — a Diu; et era — che la carn gli moleftava Per la tentaziun digl demuui; a Per la Bellezia della ginfna, Sch'eis el bunameing ftaus convertius ^ a Per curdar enteil igl Puccau ; mo ladinameiug igl SPirt Soing ei vignius enten el, ad el ei era semes enschauuiglias^ ad a eutschiet a far ora- ziun , a Diu nchent: „o, Segnier, Jesu Chril'ti! veigies misericordia de mei, PauPer Pucont; Pertgei ieu sun sPer la mort, ad ieu Pus bucca pli mi sedefender de quefta concuPisieuzia carnala; mo mi vegn an figit, min signiur!^' et fteut Giosafath enten la oratiun, sehe dat el a tiarra a sedormenta ; et ladinameing siu Spirt fuva Portaus entschiel avon la fatscha de Diu ; agli fuva mnffau la
IV.
che tutts ils Aungels dil Parvis fan — — fiasta en — — Ciel , avon la fatfcha da Diu. Cura che Giofafat ha udiu 5 difcurer afchia perdertameing de quella Dunfchalla ; a che ella vegli da- ventar Chriftgiaun , a fcheva che la leig fufsi afchi Sointgia —
— — — — — cartend de 10 gudagnar in olma a Diu; ad era pertgiei la carn ftimulava el per las tentatiuns dils Demunis ; a per la bellezia della Giufna voleva el buna- 15 meing fevolver a confentir
— • — al puccau; mo ladinameing ei il Spirt Soing vegnius Sur el, ad ha femefs enfchaniiglias ad ha enciet a far oraziun 20 tier Diu fchend: „o, Segner, Jesus Chriftus ! agies raifericordia de mei, — puccont; pertgiei jau Sun vi tier la mort, a mi pofs bucca — — defender da questa 25 tentaziun carnala! — — — fche ti mi vegnes bucca enagit."' e ftend afchia Giofafat cn l'oraziun, eis el dauf a tiarra dormentaus via; ad ei ladinameing vegnius retraigs 30 en Spirt Sin Ciel — — —
— — , a gli ei ("tau mufsau la
Gloria digl Parvis, a igl ucrden digls Gloria dil Parvis, ed ils Uordeus dils
aungels , et digls Patriarcs a digls Profets; a vei igls Apoftels ad ina
gronda quantitat de Cavaliers, de Purschals e Purschallas ; a quels
che Por- taven Giosafath, cantaven a fi- gievan fiafta, a schevan: „quefts
35
Aungels, dils Patriarchs, — — Profets; e ha viu ils Apoftels, [p.77]
ed in gron diember — — — de Soings ePurfchallas; a quels Aungels, 40
che portaven Giofafat, cantond e le- legrond — — fchevan: „Quests
bS
Histuria da Barlaam et Giosafat
I.
en igls marters, ch'en mortzs per amur de Jesu Cbrifti!" ä pi vei ina claretzia de umens a feranas,
che eran ton bials ad alf's, che Gio- l'afat podeva bucca l'etzigiar de urdar auonda, a di agli Anngel: „tgei gliaut ei queft chi, afchi bia(b)la?
10 et gliaungel di : „quelt en purl'challi, che au obl'ervau lur purfcheladi a diu, ad en bucca Curdai eunegin puceau Della Carn, adan conpatiu feg eucun-
15ter igl munt; ad en Gunter la
Garn, a ad Gonlervau fchiuber lur virginitat; a fche ti con- l'ervas l'chiuber tiu purfchiladi 20a diu, fche eis ti mes con quefta Bialla gliaut!" a pi gli porta El liufiern, a lau vei el il Luccifer, k
tuts auters Üemuuis ; ä pi vei
25 las peinas dels puccons a Gon-
demnaus ad auda [p.68] iglGarir a Bar-
' gir Grudeivels de quels, che eran
en quei liug; a vei turmenton;
30 et ladinameing entfcheiv' el a bargir, ä veva gronda tema. alura glaungel gli di: „sehe ti as viu las peinas dels puccons, fche vi iüu turnar tiu fpert en
35 tiu tgirp el mont; api Gonferva
bein tiu purfchaladi; a te pertgi-
ri bein. De far puceau; k l'eigies
40
niifsericordeivels Guls paupers!
fche vegü8 ti ä furvegnir quella
II.
een Martirs, e quefts een morts per Amur de J esus Ghrifto !" alura vefseve el inna gronda Quantität de Gliaut, [f. 46''] fco uraens a femnas che eran ton bials et alfs, che Gio- fafat podeva bucca fefatziar de urdar quels, e gi ad fees Aungels: „Tgei Pievel ei quei, chei afchi bials?" et igl Aungels gin: „Quelts een tuts Purichals, igls quals han falvau igl Purfchaladi a Diu, ed han bucca Gorompiula lur Garn entrasiglsDeleigs Garnais ; e fche ti
vegnes generufa e taflframein enten igl Mund encun- ter la Garn, vegniefs igl tiu Pufchala- di adin falvar fchubers, — — fche vegnies ti ina gada enten efser dumbraus denter quei Diember!" Alura han ei manau El enten igl Uffiern; et Eel ha leu viu
Lucifer e tuts igl auters Demunis, et alura las Peinas digls Pucons — — , et ha udiu il gron grarir e crudeivel plidar, che quels figeven en- ten quei Liug 5 el ha viu co quels vignevan tormentai; e ladinamein ha El entfchiet a bargir, et ha giu zun gronda Tema; et igls Aungels gin a gli: „ti has ufsa viu las Peinas digls Pucconts ; et afchia lein nus Tei pufpei tornar fin igl Mund tei enten igl tiu Tgierp ; et
alura lau Gonferva bein tiu Purfchalladi; e te
pertgi- ra bein, che fetl'chies nagin [p. 47]
Puceau, e feigies Mifericurdeivels Gun igls
paupers ! fche vegnies ti a Gontofch[e]r quella
Historia da Barlaam et Giosafat
59
III.
en igls marters, ch'en morts Per
amur de Jesu Chrifti." a Pi vei
ina clarezia de umens a femnas^
che eran ton bials ad alfs, che Gio- safath Pudeva bucca schezigiar de urdar avunda gi agli aungel: „tgei gliaut ei queft, chei aschi bialla '? [p. 157] et igl aungel gi: quefts en Pur- schals, che an observau lur — Purschalladi a Diu , ad en bucca curdai en nagin Puccau della carn, ad an conbatiu fig encun- ter igl mund, ad eucuuter la
carn, ad ä couservau schubers, lur virginitat ; a scha ti con- servas schuber tiu Purschalladi a Diu, sehe eis ti mes cun quel'ta bialla gliaut!" aPi gli porta el eigl uffieru, a leu vei el igl luzif'er
a tuts auters deraunis; a Pi vei las Peinas digls Pucons — — — — , ad auda a garir a bargir crudeivel de quels, che eran en
quei
liu{
vei turmenton ;
et ladinamein entscheiva el a bargir, a veva gronda tema. alura igl aungel agli gi: „sehe ti as viu las Peinas digls Pucons, sehe vi ieu turnar tiu SPirt euten tiu tgierP, eigl muud ; a Pi couserv:
bein tiu Purschalladi ; a te Pertgi-
ri bein^ de far Puccau; a seigies
misiricordeivels culs PauPers !
sehe vens ti a survignir quella
IV.
en ils Martirs, che en morts per amur de Diu." Suenter ha el viu ina compagnia de Umens, e Femnas,
5 che eran ton bials, ed alfs, che el pudeva bucca avunda mirar; ed ha emparau ils Aungels: „tgiei gliaut ei qaesta, afchia bialla?" Ils Aungels han refpondiu: „quests 10 en Purfchals, ils quals han Salvau la Purfchalladat a Diu, ed han bucca tartau lur carn con deleigs carnals ; — — — a fche ti vegnies ad iirigiar conter la carn lo
Sin il mund, a vegnies a mantener fchubers — — — — — —
vegnes ti era mefs denter quest 20 diember!" Suenter han ei manau el en il uffiern, nua che el ha viu lucifer
a tuts ils auters Demunis; fco era las peinas dils pucconts — — 25 ne ha udiu il grir e bargir che figeven quels , che eran en quei liug; a vafeva tormcntar;
ha el enciet
e bargir. — —
30
fche
temer
Iura han ils aungels deg: „Ufsa has
tiera viu las peinas dils pucconts;
afchia lein nus turnentar en tiu
tgierp Sin il mund; a fche ti 35
vegnies a ie[p. 78] mantener Pur-
fchals, a bein fepertgirar dils puccaus, a vegnies
40
ad e(ser mifericordeivels cun paupers, vegnies ti haver quella — —
6U
La Veta da Sointgia Genoveva
I.
Gloria, la qualln ti as viu enten ilg l'oing parvis, a vou la fatfcha De Diu; a (che ti fas autra vifsa, bk fas, u vivaa fuenter la volentat de queft fault'/s munt, a Della Carn, l'cli'eis ti mes En , Deuter quel'ts Demunis , ad ardtr a bargir enten perpetten!" Cnrelie Gliaungel a lOgiu deg quelt, fchal portau l'olraa de Giol'afat enten queft mont, el fiu tgierp.
II.
Gloria, la qualla ti has viu enten igl foing Parvis, avon la Fatfcha de Diu ; e fche ti vegns far Contrari, e vegns a far fuenter la voluntat de queft faulfs Mund, e della Carn, fche vegnies ti a vegnir mezs enten quella gronda Calira e felamentar et arder Cun igl Deraunis!" E gietg quei, han igls Aungels portau L' Olma de Giofafat fin igl Mund, enten fiu Tgierp.
LA VETA DA SOINTGIA
I.
15 (Ineditum nach Ms. f.)
[f. 9^] ilgs treis gis eis ella ida
aung plinauon enten ilg dasiertt, et ha filg fuentter enflau ina Russr.a
20 u tauna enten in grep, et leu speras ina fauttanna Cun auua ; quest liug ha ella cun grond engratiament retschiert , Vall
SCO dius a gli ues quei dau, et
25 ha priu auoiit Seseza, de Cum- planir — — — — ils gis da sia uetta cau entten questta tauna. enten quefta — ha ella pinau tier in leig Cun dafcha e roma
SOpieng; auter — haueua ella nuot cau cun ella, che las iaruas, che leu carscheuan, e las ragis,
U.
(Ineditum nach Ms. Ga.)
[f. 10 b] il tiertz de ei fella puspei ida
aung plinavout enten il defiert, et ha fil fuenter enflau ina rusna u tauna enten in grepp , e fperas ina fantauna — — ; quefr liug ha ella cun — engratiament reicert , quäl
fcho Diaus aves agli quei dau , et ha priu vou fefeza, de com- plenir — — — ils dys de fia veta cau enten quefta tauna ; enten quella — ha ella pinau tier in legett cun dailcha a roma de pi'ug; auter aber haveva — uuotta — — che las jarvas, che lau carfcheva , e las ragifch.
che leu secataven, per sustaner che lau fecatava, per fuftentar
35 e trer uia tras quei pia, che ella a trer via tras quei pia che ella
manaua (ven)ina vetta Streingia, mauava ina veta ftrengia,
ton pleinna d Cumber , — ton pleiua de Kumber, —
munglame[n]s. [f. 9^] Ella pardeua ä munglamens. fe fefperdeva
La Veta da Sointgia Genoveva
61
m.
gloria, la qualla ti has viu enten igl foing Parvis , avon la Fatscha de Diu; a sehe ti fas autra viffa, a fas , u vivas suenter la voluntat de queft faulz mund , a della carn, sch'eis ti mes en, denter quefts Demunis, ad arder a bargir enten PerPeten!" a curca igl Aungel a giu gig queft, schal Purtau la olma de Giosafath enten queft mund, en siu tgierP.
IV.
gloria, che ti has viu en il Soing Parvis , avon la fatfcha de Diu; mo sehe ti vegues a far autra visa Suenter il voler — ■ — — 5 de quest fauls mund a della carn, vegnies ti betts en quei fiug, a — bargir ed arder cun ils Demunis !" — — — — a deg quei, ban ils Aungels por- 10 tau Sia olma en il tgierp , Sin quest mund.
GENOVEVA.
UI.
(Ineditum nach Ms. Fg.)
[p. 361 ilg tiertz di eis ella puspei ida aunc[a] biar pliuavont enten ilg Defiert, et ä filg fuenter enflau ina Rufsna ü tauna enten in grib , et fperas ina fontauna — — ; Gueft liug ha ella Con — engraziament Retfchiert , val
fcho Diaus agli ves quei dau, et ha priu avout fafeza, de C(l)om- plauir, — — — — ils gis da fia vytta cau enten quefta touua. Enten quella — ä ella pinau tier in liget cun dafcha ü Roma de plng; auter aber haveva ella nuotta cun Ella, las earvas che cou cha[r]sevan ^ e las Ragis,
che lau fakatavan, per fe fustentar, ä trer via tras quei pia, che ella manava ina vyta ftreingia, ton pleina da Curaber — a munglamens, ses parteva [p. 37j
IV.
(Ineditum nach Ms. Cff.) 15
[p. 66] igl Tie|r|z gi eifs ella ida
eung biar pliAnavon Entten igl Dafiertt, ett ha Sigl Suentter Enflau ina Ruefna u teuna entten in grep , ad 20 ina fantteuna fperas — — ; queft l^iug ha ella Cun — Engraziammen Ratschiertt , val Scho Dieufs agli vefs — dau, ad ha priu avon Safseza, da Com- 25 planir la Sia vetta , u igls gifs da Sia vetta Ceu — — — — . entten quefta Teuna ha ella pinau tier in leg Cun daseha a Roma pegn ; autter — haveva ella 30 Nuotta Cun ella, las jarvas, Che lau Carseheva, [p. 67j a las Ragisch[s], Che leu Cattavan, per — — — Sattrer via, tras quei pia. Che Ella 35 manava ina vetta ftrengna, ton pleina da Cumber, a triftezia a munglamens. Safpardeva
62
La Veta da Sointgia Genoveva
I.
ilg laig de siu sein tallmeing che ella lia bucc pli tazar Siu car affon; ilg affon aber^ quei 5 inocentt tschut, pleins de fom, tschischaua ton gig ilg Sein de Sia cara, ä da tut ilg raun bandunada muma, che ilg Saung en[staigl] dilg laig ei curius
10 ora ; et schinauont, che quei Carin aungel haueua zun nuotta per sustenner, entscheueua ä pi- giura e secai- uia della fom; ilg — — — bargir de quest mi-
löserabell nierm impetraua ilg Cor de Sia(c) muma tal uissa, che ellä Steua per morir; zun nuota pudeua ella far, per veguir a gli en agitt^ et tras quei stueua
20 ella uer quei pauper — ierffen miser|a|blameing pirir und sterben von dem Todte. schinauont aber, che ella quei dollorus spectachel stues bucca pli mirar tier, ha
25 ella mess igl affon sut ina plontta ü pomer, et ei ida ton lunsch — dad eil, che ella podesi bucca uer quellas pet- tras larmas ä zun doUorurs
30 bargir ä dar iss de siu aschi
n.
il lag de fiu fein talmein, che ella ha bucca pli faviu tazar fiu car Affon; — — — aber quei innocent zuz, pleins de fom ciciava ton (<3)[f|eg il fein de fia Ohara, e de tut il mund bundanada Muma , che il faung en ftailg dil lag ei curius ora , e fchinavon , che quei Charin Aungel el pigiarar a fekar via della fom haveva zun nuotta per fefusteutar — — — — [f. 10*] II dolorus bargir de queft mi- ferabel vierm [penetrava elg] cor de fia Ohara Muma tal vifa, che ella fteva per murir; nuotta podeva ella far, per vegnir a gl[i] en agit, e tras quei fto[veva] ella ver quei pauper Affon, orfenet miferablamein [perir] via e morir della fom. fchinauon — che ella quei dolorus fpectachel ftoves (morir) bucca pli mirar tier, ha ella mes il Affon fut in pomer, et ei ida ton ded
ver
e
lungs — —
pofsi bucca
tras larmas
bargir — —
el , che ella quellas pe- zun dolorus de fiu afchi
carr, bandunau affon. lau
ä ella sames eushanoglias
et clomau sura ilg agit da il
35 buntadeiuell deiu, che ell(a) ha
stauiu udir : — — — — — —
— — — „0 miu diu! scheua ella,
eis ei pusseiuell , che tia diuina
40maiestatt, o dulsch Spindrader,
Ohar e bundanau Affon. lau ha ella fernes enfanuglias
a Clamau — anagit il
buntadeivel Diu, che el ha sto-
viu ella
— — „0 miu Diu, fcheva ella, ei fei pofseivel, che tia divina Majeftat, 0 dulfch fpindrader
posi mirar tier Senza Oompasiun pofseis guardar tier feuza compofsiun
La Veta da Sointgia Genoveva
63
ni.
ilg laig de fiu fein talmeing, che ella ha bucca pli faviu tazar fiu char Affon; ilg Affon aber quei inozent zufch — de fom tfchitfch[ajva ton dig ilg fein de fia chara, e [da] tutt ilg mnnd bandunada numa, che ilg
loing enftailg dilgs laig ei Curius ora, et fchinavont che quei Carin aungel haveva zun nuotta per fefustentar, Enfchaveva el k pi- girar e fechar via della fom, ilg Dolorus bargir de queft mi- ferabel viermet penetrava ilg cor de fia chara muma talvisa (che) che ella fteva per morir ; zun nuotta pudeva ella far per vegnir a gli enagit; et tras quei ftueva ella ver quei pauper — orfenet miserablameing pirir via a murir della fom. fchinavont aber ch' ella quei Dolorus fpectakel ftoves bucca pli mirar tier, ha ella mes ilg Affon fut in . . . pomer, et ei ida ton lunfch . . ded el , ch' ella podefsi bucca ver quellas pi- tras larmettas k zun dolorus bargir, e darys de fiu aschi
char ä bundanau Affon. lou ha ella fames Enfchianuglias et Claraont fura ilg agit dilgs Bontadeivel Diu, ch'et ha ftoviu ella
IV.
igl laig da Siu Sein Talmeing, Che ella ha buca pli Saviu Tazar Siu Car Afon; ilg Afon Aber, quei Inozen Cutt, pleins da fom 5 Tschi[s]chava ton gig igl Sein da Sia Cara numa a da tutt ilg mund bandunada, che ei Seung, enftaigl lag Kureva ora; ad aschi auavoii, Che quei 10 Carin Eungell haveva zun Nuott per Suftaner, ad Enttschaveva a pi- giarar a Secar via della fom; ilg Dolorufs bargir de queft —
— viermett Empettrava ilg 15 Cor de Sia — muma tal vifsa, Che ela fteva [p.68] Per murir; zun Nuotta pudeva Ella far per vignir agli Enagitt, ett tras quei ftueva Ela ver quei pauper — jerfen20 mifserablameing pirir via a murir dela fom. Aschi anavon abei', che ela quei dolorufs fpecttacell ftuefs Buca pli mirar tier, ha ella mefs igl Afon Suntt igl 25
pumer , ad ei Ida ton Lunsch ord dad eil. Che ella ftuefsi bucca ver pli quelas pet- tras larmasettas a zun dolorufs
— — — a dar ifs de quei pauper 30 ett Siu aschi pauper a Car aff"on pauper e da tutts bandunaus. Leu eifs ella Samefsa Enschnuglias et Clamau [Entten] Sura igl agitt da
— — Diu, che ha ftuviu Ella 35
— — „o miu Diu ! fcheva ella
ei fei pusfeivel , che tia Divina
meieftat, o dulfch fpindrader,
poses urdar tier fenza Compasiun,
udir; ad ha gieg en quefta vifsa: „Ach miu Diu! — — eifs ei pufseivell, Che la divina [p. 69] Majeftatt, A, dulsch fpin-40
drader, pofsi vurdar tier Senza Compafsiun,
64
La Veta da Sointgia Genoveva
I.
quallmeing quei inocent, char affüu sto asclii inocentameiiig pirir a sacar uia murt ils mun- 5 glameuss de Spissa a bubroufla : uarda po, o misericordeiuell diu, uarda po sin quei pauper uierm et; co eil stat a schi mi-
lOserablameing a uont tes eilgs, et cun siu schnueiuel bargir a dollorus Suspirs tei Cloma en agit, che ti ueglias po tribu(i)r encual(s)cha spisa u buvronda.
15 ach preing po erbarm de quest
pauper a bandunau affon,
a gli il quell [f. 10 *J a liu bab Samussa
20 ton dirss e Rushs e sia itiuma sa bucca po gidar. iau
vai nagina trost cau sin quest mund auter Che quei miu Car affon. Sehe ti pia quell ami
25 preudas nauen, sehe fto iau pirir, et era miserablamtiug caü en quest desiert morir Per charschadeitgna , e dollur. Con tut pia dai a mi per
30ina trost; lebe ui iau quell trer sii tier tiu Suruetfch ; ues a la dollorusa groua ha Cumplaniu Sia oratiun , Sehe perneit mira, ueng in stharua, a
35 la qualla samusaua tut du- miastta; Sestr(i)chaua eutuoru
ella; ual sco ella les dar d'en- telir, cl)[e] Diaus ella uessi cau termes, sinaquei che ella cun
40 quei metell pudesi sustauer ilg affon. geuoueua ha la- dinaraeing enschonischiu , che
IL
qualmein quei innocent a Char Affun fto afchia inocentameing perir, fecar via murt ils mun- glamens de fpifa a bubronda: guarda po, o mifericordeivel Diu ; guardi — — quei pauper vierm; co el afchi miferabla-
mein ftar avont tes elgs , e cun siu fleivel bargir e dolorus fuspirar tei clamar en agit, che ti veglias po tribuir enqualche Spifa u bubronda. Ach prein po erbarm da queft Affon , 0 Buntadeivel Bab veng po enagit a quest
pauper e bundanau — orfenet, a gli quäl fiu Bab . . fe muofsa ton ruchs^ e la fia Muma —
— — po bucca gidar. iau hai gie nagina trost cua fin tiar- ra — — auter che quei miu Char Affon. fche ti pia quei ä mi prendas — , Iche fto iau
— — era mifera(l)b[l]ameing cau enten queft defiert murir per carfchadegna , e dolur. cun tut [f. 11»] pia [quei dai| a mi per in troft; fche vi iau trer fi quei tier |tiu] lurvefch; vcs ha la dolorufa Grova compleniu fia oraziun , [fche] perneit mira, veng ina fcharfva, la qualla femufsava tut du- miafta, e feftrihiava entuorn Ella; quäl fchoellacun quei dar [d']en- talir, che Diaus havefsi ella cau termes, finaquei che ella [cun] quei mettel podefsi fuftentar il Affon. Gienoveva ha la- dinamein encouafchu , che
La Veta da Sointgia Genoveva
Ü5
ni.
qualmeing quei inozentt ä, car Affon fto afschia inozentameing pirir a fakar via murt ilgs mun- glaments de fpifa, ä buvronda' varda po , o mifericordeivel Diu, vardi po — qxiei pauper [p. 38] Viermett; Co el afchi
miferabla- meing ftat auont tes Elgs, et Cun flu fleivel bargir a dolorus Suspirar tei clomar en agit, cha ti veglias po tribuir Enqualche fpifa ü buvronda. ah pring po arbarm da queft AflFon, ä buntadeivel bab veng po En agit a quest
pauper ä bundunau Jierfenet, ä gli quäl flu bab fa muosa ton Ruchts, et fia muma sa bucca, et po bucca gidar. Jou hai gie nagina troft cou fin tiara
— — auter che quei miu char Affon. fche ti pia quei ä mi prentas — , fche fto jou
— — era miferablameing cou enten queft Defsiert murir per Charfhadegna , ä Dolur. Cun tut pia dei quei ä mi per ina troft, fcha vi iau quei trer fy tier tiu furvetfchi; vesf a la Dolorusa Grova Complaniu fia Oraztiun , che perneid mira, veng ei ina tschiar- va, la qualla femufsava tut du- miastia, et fe ftrihava Entuorn ella, Tai fcho ella les dar d'en- talir, che Diaus ella havesi cou termes , finaquei , ch' ella cun quei mitel pudesi fustentar ilg Affon. Gienoveva ha la- dinameing Enconoschiu , che
Romanische Forschungen VIII.
IV.
Qualmeing quei Inozentt Car Afon fto Aschi inocenttameing pirir a Secar via muertt ilgs Mun- glameus da fpifsa a buvronda: 5 vurday po, 0 mifsericordeivell Diu — — — quei Pauper viermett, Cho eil aschia niifserabla-
meing fto avont tefs eigls, ett IQ Cun Siu fleivell bargir a Dolorufs Supirar tei Cloma En- agitt. Che ti veglias po tribuir en quall Che fpifsa u buvronda. Ach prein po Erbarm da queft 15
Pauper a bandunau Jerfen, agli quall Siu babb Samuefsa ton Ruchs , ett Sia muma po 20 Buca a Sa buca gidar. Jeu vai — Nag[ijna troft Cheu Sigl — mund — autter [p. 70] Che — miu Car Afon. Scha ti pia quell mi preudas , — - — fto jeu 25 — — era mifsarablameing Cheu Entten queft dafsiertt murir, per Carfchadegna, a dalur. Cun ttut pia dai quell a mi per ina Troft; Sehe vi jeu quei 30 trer Si tier tiu Schurvetts; vefs ha la dolorufa grova ComplaNiu Sia oraziun, Sehe pe[r]ueitt mira, vegn ina Tscharfa, la quala Samufsava ton u tutta do- 35 miaftia, a Seftrichava
ela*, val Scho ela lefs dar de Ent- talir, che Dieufs ella havefsi Cheu termefs, Sinaquei Che ela Cun quei mettell pudefsi Suftenttar40 igl Afon. Genoeva ha La- dinameing Enconischiu , Che
5
66
La Veta da Sointgia Genoveva
I.
quei seigi ina prouidentia — — a particulara fauur de diu ; et tras quei ha ella 5 portau nautier ilg affon , et mes las tetas della Scharua en bucca; a ilg Affon a leu ton gi"g tatau, che eil a Sur- uigniu enpau craft a uetta,
10 muort questa gronda gratia, particulara fauur de diu ei genoueua tallmeing Selegra-
da, che ella cun dulschas lar- mas de legerment engratia-
15 ua diu cun tut Siu cor , et
quei
n.
feigi ina providenza —
— e particulara favur de Diu; e tras quei ha ella purtau iiau tier il Affon, mes vid la[s] tetas della fcharfva;
— — — il quäl Affon lau ton deg tetau , che el ha fur- vegniu enpaug de craft e vetta, murt quefta gronda grazia a particulara favur de Diu ei Gie[ne]veva talmein felegra- da, che ella cun dulfchas lar- mas de legerment engrazia- va Diu cun tut fiu cor , e
rugaua era Diu, che el dues Continuar Continuameing
questa sia niebla prouidentia-
20 fcho ei era quei era deuenttau ; pertgiei che fchi gig, che gieno- ueua ei ftada enten ilg desiert, ei quella tscharua mingia di uignida duos gadas per fpis-
25 gientar cun ilg — —
rogava era Diu, che el duves continuar continuamein
quelta fia niebla providenza ; Icho ei quei era daventau, pertgei — fchi dig, che Giene veva ei ftada enten quei defiert ei quella ciarva mintga di vegnida duas gadas il di per fpifentar cun il lag queft Affon.
La Veta da Sointgia Genoveva
67
UI.
quei feigi ina providentia —
— ä particulara favork de Diu ; et tras quei ba ella purtau nou tier ilg Aflfon , et mes vid las tettas Della Ciarva,
— — — ilg quäl Affon a lou ton dig tetau ch' el ha fur- vagniu enpau Kraft a vytta^ muort quefta grouda Gratia ä particulara favur de Diu ei Gienoveva talmeing felegra- da, che ella cun dulschias lar- mas de legrament Engratia- va Diu, Cun tutt igl fiu
Cor, et rogava era [p. 39] Diu, che el Doves Continuar a Continuameing
quefta fia niebla provide|n]tia; fcho ei quei era daventau, pergiei che fchi dig che Gieno- veva ei ftada Enten ilg Defiert ei quella Cia[r]va mintgia dy vegnida duos gadas^ per
fpisgientar Cun ilg laig
IV.
ei Seigi ina providenzia da
Diu a partticu[p. 71]lara favur Da
Diu , ett tras quei ha ela
purtau Neu tier igl Afon, — 5
— — — — — — a leu ha '1 ton gig tatau, Che eil ha Sur- vigniu — — —
— — — Empau Chraftt a vetta;
a muertt quefta gronda gracia, 10 e perticulara favur da Diu ei genoeva talmeing Salagra-
da^ Che ela Cun dulschas lar- mas de legermen Engraziau Diu Cun tutt — Siu Corr, ett 15
Rugava era Diu, Che el duefs Continuar Conttinuameing
quella Sia Niebla providenzia; Cho quei ei Era davanttau;20 pertgei Che aschi gig Sehe gnoeva Ei ftada entten
igl defiertt ei quela Tscharfa mingia gi vignida duefs
gadas igl gi per fpisgenttar 25 Cun igll laig [p. 72] Quei pauper Afon. —
r.*
68
In Paatur, clie prenda comgnau
IN PASSTUR DE D'OLMAS.
Che prenda c|om|giiau dellas uurfsas de Christus a gli recomeodadas. (Ineditum nach Ms. Cd.)
[f. 20 a] Mi ven dad' in si sura Per miez d'in iester pot, Avis, Ch'iou dei queft'ura Er prender pietigot; 5 Renunciar il uflfeci, Reciert, mo pauc fritgiau; Mi ven fil benafeci II pli quallificau.
[f. 20b] Nun hai manau bein tutas;
Ne sai, nua biaras uan 35 Per uias ftreig' o rutaf,
Zun mallas sendas fan;
II glei bein de dar rischposchta;
In lai las nuorsas ir,
Cun la cumina rosta, 40 Ach mallamein pirir.
2.
Jou US da cormeing pia 10 Rend'ault engratiament, A tuta la pleif luia, Aunca tilar nauend; Rog, che Schadin furfreschi Faigs, plaids, entardimens; 15 Perduni, cunpateschi A mi tuts muncamens!
6.
Vasent ieu quest gron prigel, Rest'ieu tut tumentaus; Munglas cun pli ferm[s] rigiels Ellas taner en claus. 45 Ju tem, che biaras uegnen Scarpadas bault dil luf: Nins cundaments las tegnen Tier Christo fut fiu giuf.
A tuts auunda clara Resta perpetnadat, Gig US, aunc esser bara 20 Per mia fleiuadat.
Ach bault la mort ua runda, Enquera tuts uiglions, Vult biar de far auunda Nies quen da gis ad ons.
Ad autras eh' an la mira 50 En ciel po de riuar,
ür' iou tutta uentira,
Gareig lur urigar!
Dieus, uegli er da tshellas
Ina rimnada far; 55 Aunca ceurar de quellas,
A tuttas po Salua[r]!
4.
25 Sai bein, che iou dueua En Ciel ad er fauur Da gi a noig cun greua Trauaiglia de pastur, Recomandadas nursas
30 Ir auon a pertgirar En tutas Vias, cuersas Endretg per ellas [far].
8. La uita bault ftulescha, Reschta perpetnadad; A quei, che mai finescha, 60 Oapenda mai d'in äad. Bucca fauer, nuoa ira, Ei bein da suspirar; A dar Chaschun, tgi plira: Mai pH pude turnarl
Canzun da Soiog Antoni
69
65 Sauend, cha iou ueing pia Or Ulis nauen tilar, Ei gronda tutta uia Rischun da uns urar, [f. 21^] Lagreiula, liunga uetta 70 In uer deleig dil fpiert, Giest Viuer, che mareta Ruaus ä foing cunfie[rt]l
10.
Ilg temps Dieus benedeschi
A deti sanadat, 75 A fetktsi, che tut chreschi
Grond freg sil feld la statl
Da tuts laschi ädina
II muuel proua far;
A tuttas Chafsas ina 80 Pasch nera uegli dar.
11. Del' olmä, ä il tgierp uentira, In bien, ch'iou t'dei cuir; Ei, en carezzia spira Ensemel cuuignir, 85 Perderta figlelonza
Tut tempo(l)[i]al bein star; Ludeiula demanonza; In leger conuerfar.
12.
En questa Vita neies 90 Grazzia abuldonzameing;
Ilg Ciel beau enfleies;
Ord quel uus dulschameing;
Fenteuna d'aua uiua
Tutta perpetnadat 95 Flesegi, che dariua
Tras Chr[i]sto Soingiadat! .
Amen!
CANZUN DA SOING ANTONI.
CanzuD de Soiiig Antoni.
(Ineditum nach M8. Cd.)
[f. 33 a] Laudeien foing Antoni, In um miraculus! Gl quäl enten Ij^bone Ei soingiamein neschus: 5 marcau de portagall. la sia soingia uita, Sco nus afflein descritta Ha nin Soing aduall.
En sia giuuentegna 10 er' el surdaus a diu;
mai nin mal ni menzegna
enn sia bocca giu.
per ina foingia fin
Eis el jus ent' il vorden, 15 viuius, fc'in pauper bruoder
dil bien foing auguftin.
3.
[f.33i>] Ell ha giu defidiri per gronda mur de diu de surfrir il murteri,
20 a fponder il saung fiu. a con in iflfer fresc, . tras deuoziun diuina fe mess sut disciplina dil bien, grond soing francesc.
4. 25 Zun strengias el tieua
giginas a lauurs;
a tuts el si furueua
con breigias a fauurs.
ault er' el studiaus; 30 mo zuppa la doctrina;
suruefcha si en cufchina,
E fa lauurs sbittaus.
70
Canzun da Soing Antoni
[f. 34 a] Mo quella lifh zuppada Ha mes sil caodelier
35 Soing Frances enuidada de Diu fco tgietlchen Her, cun la charezia zun tras la gronda doctrrina Et uita zun diuiaa
40 Sclarescha el tut il mundt,
6. Sil feit el perdagaua, She gie plueua fig; La plieuia nin bugnaua, quels che tedlauan teir. 45 En tuta sorts lungaigs, Mintgin el entelgeua, quei ch'el a uont teneaa per meglierar lur faigs.
[f. 34 b] Tier gronda penitienzia 50 II pieuel mouentau8, a uera encognolhiencia ' de lur zunt gronds pocaus. Scurclauen or deuiert, E streng (l)[f]egesliauen, 55 lur uita meglierauen Cun in propiest deciert.
Heretis biars el uolua tras bia miraclaa far, In stinau se resolua, 60 fiu feler bandunar ; flu afen ch'el uefent, che aueina non magliaua ; Pli prest diu adoraua Ent' il foing facrament.
9.
65 [f. 35*] fees priedis biars sbittauen Heretis fig stinai Val lau ils pefcs telauan gron diember lau rimnai; lur tgiaus für mar alzont
70 Entocan el finefcha fiu priedi, e benedeffha, lur tgiaus gli inclinot.
10. Vefent tras profeziaj Co malgiest ei tgifaus,
75 fiu bab de malgiustia
Shon tier la mort tr[u]au8; Cein meglias uen portaus, Ent' il cofeigl compara Con prouas tutt declara,
80 Ch'el bab uegn iust anfflaus.
11. [f. 35 b] In' autra ga tgifauen fiu bab d'in mazament, E tier la mort truauen perquei maliustamentt. 85 11 Soing puspei uegnitt, II miert el fi lauenta» alg bab uen en agitt.
12.
Rogein, 0 foing antoni !
tier diu nus ueglias trer. 90 Ach, prend gli naufh il moni,
Ch'el possi nuot nofher!
fco te has fauens cantau:
0, gloriofa domina!
E fchi tras nofsa donna 95 II naufcha spirt fcaciau !
13.
[f. 36 a] la faccia digl Saluader 0, cont sauens has viu ! Igl figlett dilg foing pader, quei dulsh Jesus, tiu diu,
100 a quei bicciau fauens, 0, cont ha giu dulcezia digl duls afifont letezia tiu cor leth endedens;
14. Anus perdun urbefsi 105 de quei dulsha uflfonnet, Jefus, ch'el nus fclarefshi fco ti dar comparett! nus dett' il foing ruaus. Che nus lau diu uefeien, E tei en diu lodeien Cun tuts ils foings beaus!
La Bref d' la Terra 71
LA BREF D'LA TERRA.
La bref d'la Terra,
(Ineditum nach Ms. Scha.)
[fol. 65 a] La bref d'la Terra mefsa giu En Kumonsch or da Saffiment, d'ttn antir' Ludeivel Cumin da Sclions enten ilg* on da Chrift 1724. 5 dilg meins April; tras Johan Marchion de Nicka da quei temps Schri-
vont dala terra.
Enten num da la Suletta Aulta Banadida Perpettna Trinitad Amen. Suenter quei ca tras la ordinatiun a soinchia Benediction dilg Senger Dens, ilg nies Cumin Pofsidescha la libertad Corporala a Spirituala, mo tras ilg 10 fal dilgs nos amparmers vilgs , eis ei da tal guifsa lavagau a corrupt, ca Scha quei vangifs bucca Tras ilg flisig Exerzici da minchia gi lavantaus Si a Puschpei Cuvidau, Scha vangifsen Senza Zviffel buns urdes a Schen- taments ad ir a t'ruSta Cuntut eis ei tutta via bafsingius da metter pa Schrit buns Schentaments Par üna Perpetua memoria, ne ragurdonza Als 15 Suenters vangionts, mo par Ca buns urdens a Schentaments aSchigig See mund Stat nun Corrupt a nunlavagai ReSten, Scha lein nus Surdar a Igi vardat dala Scartira cuntut Cunfefsein nus, Landa. Culselg ad Antiera terra da Schons, en Sagirezia a vardat da quefta Prefsenta bref a tuts quels, ca quests nos Schantaments ligian, vezeu , ner auden ligint, ca nus 20 lantira Terra generalmeng a nun Sparcheivlameng la Mantongia ad er ilg Plaun da qucSta a na lautra vart dilg Rein [fol. 65 b] Santali bein parina Cun ün Sen, ner meinig tiers nitz a bein Star dils nos Suenter van- gionts, veigian faig ün Cunaschent Schantament ad urden, Sco tschou Suenter Stat Schrit tras quels Prus a Sabis, da nus Cumplein gault vangis tarmes 25 Cun Amparmaschun, Ca quei, cha eis fetschian, urdeinian a drizien, du- veian a leian nus ad ils nos Suenters vangints fideivlameng vangir Suenter, viver a Salva(l)[r] ver ferm a Stateivlameng, ufsa ad aSchi gig Sco munt Stat a cau Ancunter Sin uagina guifsa a furma Sa Patarcbiar, ner far, er bucca dar tiers, Ch'ei vengig faig Sin nagina guifsa, ner furma. Numna-30 dameng Nicolaus Path March., da quei temps LandA. ; Jeri Panadurer da Runcalgia; Johan Calinart da Reischeu; Jan Rus da Ziraun; Veibel Pieder Basorgia da Pingieu; LandA. Christ Mazolt da Dander, Chan or da nies Saffiment Scrit questa Bref, Jacob Girschot da fareira; Mastral Jon Muzezi da Clugin; Mastral Clo Michel da Vergenstein; Mastral Jon Pravost da 35 Matten; Scrivont Path Clopat da Lon; Jon Fimian da Fardin; LandA. Johan Prevost da Donath , Sco er eis Staus tiers questa Fatschenda ilg Scrivont Jon Pravost ad aschia Savunden ils Pungs ad artickels. —
72 La Bref d' la Terra
[fol. 66»]
1. Cur ilg Plaid da Dens ven Faig a Saver a Pa[r]dagau en nofsas Ba- selgias, ner Pleifs ; Scha dei Scadin , Refelvont or Forza da Deus a d'ilg Siugurs, a cau Sa Prelentar a Sa Schicken, mo nua Clianqual Parfunna
5Senza gronda Sulfieienta Raschun vangis ad antarlascLar dus Priedis, dei Senza grazia a Schi Savents Sco ei ven Surpal'sau tont Sco vangonts da Strof, vangir Planschieu a castiau.
2. Dei nagin en Sia Drusch ad andirar, Scha Deus tarmetes tiers, ir Par Cunselg tiers nagin Sjcujngirader, ei dei er tut Sinnar, ei Seigig vi da
lOLgieut ner Biesca, tuttavia a Sut aulta peina efser Scumandai.
3. chi ca Saschas Cunpilgiar cun girar a Schmaladir, ner Schlamar dei Unna talla felhbarhe Persunna vangir Chifsada tiers ilg Surviend d'ilg plaid da Deus, la qualla, Suenter quei Ch'el ha antalleg verameng Ad ei Sagiraus, ch'ella haigig Faig quei puccau, dei quella avertaraeng, Suenter
15 quei ch'ilg Priedi ei Salvaus, vangir ligida giu da la Canzla a, Sch'ella bucca Sa milgiura, Scha dei quella Persunna Suenter CunaSchienscha dilg Obrigkeit vangir Struffiada.
4. Quella Persunna, ca Sapatichias Cun pittaning, dei Senza grazia L'amprimma gada efser Curdada peina [fol. 66^] a Igi Cumin 20. Crunas,
20Schei daventas la Segunda gada 50. ^. Sch'ella persevaras La Terzia gada, dei quella Sper la Peinna dilg danner Efser Privada da Sia hanur, mo quella Persunna, Ca ves bucca Rauba da pagar, dei Par cunaschienscha dilg Obrigkeit Sin üiia autra Furma vangir Procedieus.
5. Quella Persunna, ca vangis catada entten ilg Rumper la leg, ner 25pude8 vangir mufsau Si, dei Lamprima gada Sper la peiiia dilg daner
vangir Sclaus ora da tuts Faigs a cufselgs, Sch'ei daventas la Segunda gada, dei La efser Privada dad hanur, Schella Persevarescha la terza gada, dei Ella vangir Castigiada Suenter ilg Schentament da Deus.
6. Ilg puccau dilg blutschand dei vangir Castiau Suenter ilg Schanta- 30inent da Deus a Furma dilg Faig.
7. Ilg Band da nofsa darchira eis dantont, Ch'ilg DerSchader Se par derscher, ad ils giraus par truvar, dei munch' un dilg dreg Sa Cuntentar, dreg dar a dreg prender, a nagin aueunter I^a hanur da lauter ne plidar, ne gir, ne Far Chi ca quei vangis a Surpesar, Igi dai Senza grazia vangir
35talgiau3 ora la Sia Lieunga a Struffigiaus Suenter Sco ilg don eis daventaus par CunaSchienscha dilg dreg, a tuts quels, Ca [fol. 67 ^] Fuffeu, ne Pudefs- en vangir Cautiers.
8. Chi ca vangis ad udir tuccont Sturnas, ner Priugel da la Terra, ei Seigig da guerras, ne autras Furtingias a Svantiras, a vangis a Sa demufsar
4Uantardonts, ner mal ubiedis a Suenter ilg Sieu Puder a Flis vangis bucca par gidar a Duftar ilg don, dei efser Curdaus Falonza ün Marck, Santali ün Rensch a mietz a mils anavont Par CunaschienScha dilg dreg vangir Castiaus,
La Bref d' la Terra 73
9. Nua ca Spans a dabats CarScbeschan , dein Tuts quels, Cha ean Cautiei-s, ner Pudefsan vangir danturn intimar la Pasch, ner dar Freid a gidar dustar ilg don Pilg Lur Sarament a cau mufsar nagina Partascbon- tadad enten (Enten) ilg Sparcbir, Snt peina da 5, Crunas a milgsanavont , Suenter la Furma dilg Faig vangir Castiaus, Mo quel Ca Fus malubiedis 5 entten ilg dar Freid a Sa lascbas varnigiar Unna gada eis Cnrdaus Falonza ün Rensch a la Segunda gada Dus Renscbs , la Terza gada Treis Ren., quels ca Surpafsen quei, dein tuts quels, cb'en quatiers ad Als malubiedis Metter Mann, a Far, cb'el Seigig ubiedis a Igi dreg, quel ca Figes quei bucca, dei vangir Castigiaus Suenter Cunascbienpcba dilg dreg, Milgsana- 10 vont eis ei urdanau, ch'ün deig clumar Freid cun [fol. 67*'] Plaids a cun Faigs, quel ca Rumpa Freid cun Plaids, dei vangir castiaus vi d'la Sia banur, quel ca Figes Soung Sur Freid, dei vangir Truvau cun la Spada Queel ca Mazas ün Sur Freid, dei vangir truvaus, ner dert Sco ün Morder.
Item dein ils beins da Cafsa vanigr Claus a bunna Fei Sin ilg gi da 15 S. Grierii, quäl ca ves Iura bucca Claus, quel dei Purtar ilg Cuft, ner don da lauter, a Igi quäl eis davantaus ilg denn. —
Milfanavont dein ils beins da Culm efser übers Sur tut on, a dei vangir Catschaus lient naginna biefca, Mo Scb'ei vangifs Pindrau Biefsca entten ilgs beins da Culm, Scba Crod ei algi migur quatter Piaparts minchia 20 Piapart da quinta quatter blutzeers, algi Salter dus Creuzers par minchia Chiau da biefsca Gronda, par biefsca pinchia Croda a Igi Migur dufs K.', adus dauers a Igi Salter. Cur la biefsca J'a don enten ils beins da Cafsa, Scha Crod ei par Minchia Chiau da biefsca gronda a Igi migur dus Pla- partp, a Igi Salter dus daners; par biefsca pinchia crod ei a Igi migur ün25 K.»^, a Igi Salter ün daner. po Minchin trer ent cur ün catt ilg biefsc, ilg quäl Igi ves Faig don, a dei vangir dau tenur da quels Schantai Puings, ner vangir traig ent par dubels pents.
[fol. 68*] Item Sch'ün Rumpa giu la SeifF d'üu auter a la Fa bucca ladinameng Pufchpei Si, quel croda quatter Piaparts a quel, ca ratscheiva .30 ilg don; quel, ca la Porta Navent, croda er quatter Piaparts; quel, ca veza quei a Fa bucca a Saver, quel Croda er quatter Piaparts a quel, ca ha Ratschiert ilg don, ouncalura ha ilg migur adinna las lechias da prender Suenter quefts Schantaments, ner aber laschar, ei Seigig Par Beins da Culm, ner Funs da Casaun. 35
Eifs ei urdanau, Sch'ei Lavafs Si Spans a Dabats tenter Lgieut Eftra, ner Efters cun niefPievel, Scha dein Quels ca ean Prefents ils Far Sagirar, Mo Sch'els lefsen Sa demufsar Cuntrarifs, ean ils prefsents Befüegts a ca- pabels dilgs taner Si antroca Sin la vangida dilgs mef Singurs.
Quelt tut tiers vera Sagirezia a Cunfermatiun dilgs Schentaments Sifura 40 Scha ha ilg bein numnau LandA. enten nies num cun ilg nies honerau Secret Sagi[l] da Cumin Cunfii-maus ad avertameng mes vi da questa breff, la qualla eis dada Suenter la Salideivla naschienscha dilg nies Sulet Spin-
74 Da Caufsas da Dergira
drader, Cunfalvader Jefsu Chrifti enten ilg on Giset Tschient a tschungkonta Tschung Sin ils 26. gis dilg Meins da Maig.
Quel'ta breff eis par Part Scritta da plaid en plaid giu dilgs nofs velgs Schentaments, ils qiials ils nofs [fol. 68 ^^j Velgs Pardavonts lian Schantau 5Si, la qualla eis Scritta Sin ilg 26. da Janner Ao. 1549. Mo Damai Ca Quella eis Stada bunna Fig vedra, Scha vein nus Catau par bien azaqnonts puings da metter vitiers, par ca buns urdens a Schantaments Da la Terra, ilgs Quais tras agit dilg tutpnCsent Dens ean vangi Scbantai Si dils nos Fideivels velgs, Stetten enten bunua Memorgia ufsa ad antroca la Fin dilg lOmund a bunna Fei a Senza Mallart. &.
DA CAUSSAS DA DERGIRA,
Gei sai la Dergira. (Ineditum nach Ms. Ath.)
[pag. Ij La Dergira ei inna Caufsa zun bialla e Bunna neibia, che
15veng mauada a duvrada da treis persunas, numnadameing tras igl Der-
schader e de quell che metta igl ploing a da quell della Risposta.
De Contas Vifsas ei sei Dergira?
Da Duos Sorts : Inna veng noranada Civilla; La qualla ei. cha ha
nuotta da far Cun Caulsas de mallefizis, ne de sekelmeister, sonder Cun
20 Caufsa ne Facientas da Raubas e Damondas per dregs e marchaus, ne
funs, nua chei veng dau igl dreg e Raschiun mo adinna part.
[p. 2] Lautra Criminalla, ne de Sekelmeister ei, Curche Las Caufsas
en de Maleficisz, ne de gronds frust dels Condaments de Diu, a che veng
portau e dau en La gisa, tras la qualla in tall ai vengonz ee Meriteivels
25 de in Castig, ne vit igl gierp, ne vit La rouba, ne vit La honnur.
Per Contas Caufsas po il Dreg
Vegnir surmanaus et impedius dalla Raschun?
Per quatter Caufsas principalmeiug: scbo
Tras la Cuida, tras schengeigs, tras schuidonza ne malvelgia, tras
30 temma.
Gtei eei sai in derschaderV
Derschader ai quel, il quäl duei sigl ploing a Risposta truar e Sen-
tentiar at arver orra aigl dreig. II Offici de in bien si dreig Derschader
Consiste Enten sis poungs:
35 [P- ^] Efser prompts.
1. Efser si dreigs enten tuttas Caufsas;
2. fervens e flifsis enten La giustia,
J
Da Caufsas da Dergira 75
3. Comparteivels Enten igl murmignar,
4. petergiar bein cul Cinziar, .
5. Truar eudreig,
6. Misericordeivels Col Castigiar.
Plinavont: 5
1. Petergiar anavos vitt las Caufsas pafsadas; Sinaquei che in pofsi Las prefsentas ton pli bein Eutalir ad Encanoscher.
2. Saver, Co mirar e prender a mauns La Caufsas prefsentas, sco da zavrar orra il dreig dal tiert, il Bien dal sehliett, La honnur ort igl schandt e zanur. Sinna quei che el vegni bucca Enganaus a faleschi. 10
3. Petergiar Las Caufsas, che han da daventar, e Las Consequenzas, per quellas poder parvigni a proveder.
Contas perfsunnas audai tier inna schentada DergiraV - — principalraeing 3. — [p. 4] In derschader; In cha metti igl ploing; In che [metti] La Risposta ; 15 sehe Era Lau speras ils Advocats n6 Vgaus; Schrivons eprocoraturs ad in Salter. Gei norden ne diever a dammanar della dergira veng ei Salvau Comminameing?
1. Veng ai Salidau e Reveriu il Derschader e rogau per igl dreig En- conter il tall per talla Caufsa. 20
2. Veng il tall schon il Di vidavon aun cha Ave maria Cumandaus a Responder igl Dreig Lau Clumaus en avon igl derschader e lau Avisaus digl ploing e Lamenthasun enconter Ell da quell, cha plonscha ; nua cha eil po nunc patergiar, sehe el vegli cul plon- schadur se schar Eudreig, ne Logar e Convegnir, ner bucca pafsar giu 25 e Se Cousegliar [Consegleir].
3. Suenter enpau tembs sto eil tornnar avon dergira a dir gei el vol far, e sehe el ha sgisa Encunt[er] il derschader, ne I^ncuntter igl ploing, ne per buca efser prevedius de inna Caufsa u lauttra sehe po: —
4. [p. 5] El insinuar e schar Encouoscher Culpeivels u non Culpeivels. 30
11g ploing po era far Si Su Sias Rispostas, Replicas, duplicas e triplicas, a dual La Risposta.
5. sehe aber La Risposta ha naginas sgisas, ne Contradictiuns, ne exep- tiuns de metter en, tras las quallas igl dreig podess vegni schau suenter e treleschau, sehe ai Sai il tal Culpons cun di „gie" ner „nach", 35 de efser Cuutens da quella damonda, ne Culpons da Risponder il dreig.
6. Suenter aber sehe inna part u lautra fus bucca digl Cumin, sehe ai Sai igl urden da dar Sagironza per il dreig e ton scho per quella Caufsa, che veng Lau presentada avon quei per La summa ne dam- 40 monda auter nuott. In affon digl Comin, quei ai mai Culpons da dar ne per igl Dreig ne per Deivets, ne per schminazeas, ne per mall sedeportar, gir En siu Comin.
76 ^^ Caufsas da Dergira
7. Suenter igl ploing u la Risposta veng ai da mufsar Si a empruar dallas partidas cun raetter nannavon igls |p.6| documents e schartiras e perdegias, sclio ei manegiaii da enpruar il pi-im tras il ploing, Sias Caufsas tuttas, clie el ha, lau suenter La Risposta era ascbiaj a pi
^ veng Lura nomnadas Las perfsunas, che dueien dar perdegia; a pi
dau il Saramendt e f'aig endamendt, per gtei Caufsa ella Saigi Co- mendada per perdegia, Cun sias Circumstanzias; a pi tettlau e scbrit si a Lagiu giu avon Las parts.
8. Ei veng Lura dumandau La sgisa dellas perdeggias, ei seigi per 1*J perentella ne per autras Caufsas, che podes vegni impediu, sehe era
allegau da bucca dar Enconter documendts e scbartiras u simiglioutas exeptiuns; a veng lurra sisu Faig per quei Replic, e daplic Triplic ton dal ploing scho dalla Risposta, a erra bij Urtbels u gcbantau a dreig sin tettlar inna perdegia u Lautra u enconoscher sgisa u valeivla inna 15 schartira ne marcbau, e pafsau giu e clamau en u orra.
9. a pi Suenter Sil davos veng ai faig e truau Cun Sentenzia quellas Caufsas meuadas enten dreig, Suenter perdegias e schartiras, e Legiu si e aviert orra tras igl scbrivon, [p. 7] taxau igl don dreig avon Las parts; giu Laqualla Sentenzias, sehe inna part u Lautra fus agre-
20 viada, sehe po ella enten cutordiscb disch appellar Ladinnameing, ne
schar La Sentenzia en Kraft ad efser.
Gei in, cha ha igl ploing, bagi da far, avon dreig ne per dergira. Che el setz u tras in procuratur Sappi meter avon Sin papir ne per 25 bocca Clarameing sia facinda, ei Seigi en Civill u en Criminall. gtei dei vegnir perscchrit digl ploing.
1. il derscbader a da quell digl ploing, a La Risposta Cun La Lur schlateina, scho era ilgs num digl mufsaders.
2. La Caufsa ne La Ein, per qualla ai veng Dumendau il dreig;
30 3. igl Recontar e La Casun e damonda en quantitatt digl prezi, u en gei vifsa quei Cousista.
po ins era turnar a Midar igl ploing, cburcba el ai mes avon e proticbolaus. [p. 8] Suenter tuts dreigs ei Sai vigniu schau tier per quella fin , che 35 sehe in haves nuranau ne dig meramia pauc el ploing, scho ai ves udiu, ne surfaliu cun haver dig inna Caufsa per Lautra, ne inna Caufsa, che haves buca udiu Chau tier : Suenter quei duei el erra Sepreveder della Sigronza, sehe el ai iasters , ne de ses documendts ne perdegias per efser Lau prefsentas. 4Q En gtei uifsa duei efser inna talla
Sigronza avon il dreig. Ella dei Eser nev Realla ner Verballa. Realla ei quella Sigronza, che daventa e veng fagia cul seetz faig, a veng numnada Sactisfaction.
Da Caufsas da Dergira 77
Qaella che veng nomnada Verbalis Ei quella, che daventa orda igls pleits ne soleta Empermischiun, senza dear per Sigireza negina persuna ne Caufsas, che Lau tias che nagin Sa Lura Encurir ne per dreig ne Rischiuu. — [p. 9] de Contas vifsas ei Sei quella Sagironza
Cun ig] faig numnada Satisfatiun. 5
De duos Modas, ne Pignoratitia, ne fide iufsoria.
Pignoratitia ei quella, che daventta Cun Metter inpens, ne davos dreig inna Caufsa a Bien Valzen de quei Dreig u per La damonda, che in ha.
Fide iufsoria ei quella^ cha daventa Cun Meter Suficienta Sigironza 10 Cun haver havunda Raubba per meuns a Era perfsunnas, che Saigien en inna qualitatt ne en in Liug, che Churche ei fales, in maneivlameing pofsi En- curir ne dumendar La Sigronza.
Qualla ei aber Enten dreig La pli bunna Sufficienta Sigronza? 15
Quella La qualla ha inna Sigira bunna Sigronza de inna perfsuna quefsa, ne inna Caufa mefsa inpeins.
[p. 10] E glei aung